Kolaż Ołeksandra Łytwynenki 4, 7, 10 WITAMY POETĘ WIKTORA KORŻA
Машинний переклад
Mykoła CYMBALUK. Współprzewodniczący Rady Koordynacyjnej, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, otwierając spotkanie z dziennikarzami, od razu zwrócił uwagę obecnych na to, jak gwałtownie zmienia się krajobraz polityczny na Ukrainie, jak zmieniają się wątki wydarzeń. „To, co było aktualne wczoraj czy tak samo ostre dzisiaj, na przykład kwestia językowa, zostało wyparte przez kryzysowe, antykonstytucyjne wydarzenia w parlamencie, na które nakładają się nowe inspiracje Moskwy dotyczące federacji, które przedstawia i lobbuje Medwedczuk, zmusiły nas do ponownego zebrania się. Jednocześnie zaszły też pozytywne zmiany. Cieszymy się z tego, że zwolniono z więzienia Jurija Łucenkę, a także członka Centralnego Zarządu Towarzystwa „Proświta”, byłego ministra ekologii Heorhija Filipczuka. Popieramy zmianę priorytetów w walce politycznej, które ogłosił Łucenko (zob. wywiad w „SP” nr 15 z 2013 r.), w szczególności — aktywizację działań organizacji społecznych, wszystkich segmentów naszego społeczeństwa. Jak świadczą sondaże socjologiczne, na Ukrainie jest bardzo wysoki odsetek ludzi, którzy pozostają na uboczu walki politycznej. Oni, właściwie, nie są potrzebni opozycji parlamentarnej i, co najważniejsze, ona jeszcze nie znalazła dróg porozumienia z nimi. Ogólne wezwania do walki z istniejącym reżimem bez jasnego programu, przemyślanej strategii wyjścia kraju z kryzysu gospodarczego i politycznego, ochrony interesów narodowych pogłębiają zwątpienie. Rada Koordynacyjna Forum wielokrotnie proponowała opozycji podjęcie dialogu z szeroką opinią publiczną, ale na razie żadnych konkretnych działań nie widać. Wasyl Kujbida, przewodniczący RNR, po raz kolejny oceniając sytuację polityczną, zaznaczył, że w ciągu ostatnich trzech lat władza metodycznie i celowo niszczy ukraińską tożsamość, konsekwentnie stwarza warunki, aby wzmacniać w granicach Ukrainy ludzi, którzy identyfikują się z sąsiednim państwem. Władza faktycznie przekształciła nasze, prawnie niezależne i samodzielne państwo w marionetkę, którą kierują z zewnątrz. Zarówno poprzedni, jak i obecny parlament jest mechanizmem, przez który przeprowadza się lub legitymizuje interesy czy plany Moskwy. Państwo narodowe, które zostało odnowione w 1991 roku, niczego narodowego, jak choćby język, edukacja, nauka, kultura, wydawnictwa książkowe, media, nie wspiera. „Władza wykorzystuje wszystkie dźwignie, aby niszczyć resztki osiągnięć narodowych. A ostatnie wydarzenia zmuszają nas do wzdrygnięcia się od niepokojących przewidywań: rozłam parlamentu, cynizm, z jakim lekceważone są Konstytucja i prawa Ukrainy przez Partię Regionów i komunistów, manipulowanie ideą referendum, próby antyukraińskich sił zaciągnięcia nas do mętnego, jak dziś mówią, sojuszu pchają kraj do granicy wojny domowej”. Iwan Zajeć, współprzewodniczący Rady Koordynacyjnej, zastępca UNP, skonstatował, że „polityka rewanżu siły politycznej Janukowycza nie zmienia się: liczba zagrożeń dla ukraińskiej państwowości, narodu, tożsamości rośnie. Tutaj można mówić i o niezreformowaniu gospodarki, społeczeństwa, o zagrożeniach, które wiążą się z Konstytucyjnym Zgromadzeniem, z próbą uchwalenia nowej konstytucji i przeformatowania władzy tak, aby zapewnić wieczne panowanie rodziny Janukowyczów”. Z uwagi na ostatnie wydarzenia I. Zajeć dla połączenia wysiłków opozycji parlamentarnej i szerokiej opinii publicznej oraz spójności wspólnych działań zaproponował utworzenie Rady Narodowej. Przykładem takiego organu ukraińskiej demokracji jest działalność Rady Narodowej podczas pierwszego parlamentu. „Opozycja parlamentarna i siły pozaparlamentarne, w tym także nasze Forum, które występuje za szerokim dialogiem, są dobrą podstawą do wcielenia tej idei w życie”. To nie jest jedyne ognisko napięcia w społeczeństwie. W ubiegłym tygodniu Agencja Zasobów Ziemskich Ukrainy opublikowała projekt ustawy o obrocie ziemiami rolnymi. Pod pozorem uregulowania stosunków dzierżawnych przewiduje się ograniczenie (nie więcej niż 100 ha) na nabywanie ziemi rolniczej na własność prywatną. Ale chytrość polega na tym, że kwestia dzierżawy nie jest tutaj uregulowana. Oznacza to, że państwo dalej prowadzi kurs na niszczenie gospodarstw farmerskich i będzie forsować rozbudowę wielkich monopolistów-agroholdingów, które będą specjalizować się tylko w poszczególnych, dochodowych uprawach. Skutek — dalsze wyniszczenie hodowli zwierząt, wyczerpanie gleb, masowe bezrobocie na wsi. Wołodymyr Wasyłenko, doktor nauk prawnych, dostrzegł w tym morzu negatywów, w którym znalazła się Ukraina, dwie pozytywne rzeczy: 1. W wyniku ubiegłorocznych wyborów parlamentarnych władza (Partia Regionów + Kompartia), pomimo wszystkich manipulacji, przekupstwa i fałszerstw, nie uzyskała większości konstytucyjnej w parlamencie. 2. Opozycja parlamentarna nie zajmuje się wzajemnym zwalczaniem i w pewnych, najważniejszych kwestiach życia państwowego występuje jednolitym frontem. Jednak jest też negatywny czynnik, który charakteryzuje zarówno działania obecnej władzy, jak i działania opozycji. Jest to to, że jedni i drudzy (opozycja jest częścią władzy) nie mają myślenia strategicznego. „Władza zachowuje się tak, jakby otrzymała od narodu glejt na wieczne panowanie w kraju, a zatem może robić wszystko, co zechce. Działania władzy w kwestii językowej, własności ziemskiej — najważniejsze dla nas — świadczą o tym, że nie dba ona ani o państwo, ani nawet o własną przyszłość. Bo jeśli nie rozwiązać ich normalną drogą, w granicach Konstytucji i w interesach narodu ukraińskiego, a dla korzyści oligarchów i Moskwy, to to państwo może zniknąć i zostanie podzielone między sąsiednie kraje”. Opozycja, podsumował Wasyłenko, na razie nie widzi strategicznych kierunków, nikt z liderów nie proponuje pozytywnego programu. To problem kolosalny: potrzebujemy i lidera, i programu, wokół którego zjednoczą się wszystkie zdrowe siły kraju, i zespołu, który będzie realizował ten program. Jeśli chodzi o obecną władzę, to trzeba rozumieć: działa ona jak zorganizowana grupa przestępcza, uznaje i rozumie tylko siłę. Opozycja może to przezwyciężyć, tylko opierając się na narodzie, na społeczeństwie obywatelskim. W agencji informacyjnej UNIAN odbyła się konferencja prasowa członków Rady Koordynacyjnej Forum. Wzięli w niej udział przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, przewodniczący Ruchu Ludowego Ukrainy Wasyl Kujbida, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej Iwan Zajeć oraz doktor nauk prawnych, profesor Wołodymyr Wasyłenko. Temat podyktowała sama sytuacja: „Nowe wyzwania dla ukraińskiej państwowości i demokracji”.
Машинний переклад
Polityczna maksyma Mykoły Michnowskiego „Ukraina dla Ukraińców” stała się „kamieniem obrazy” dla wielu naukowców i polityków. To właśnie z niej nasi wrogowie wywodzą tezę o Michnowskim jako prekursorze ideologii nazistowskiej w Europie. To właśnie ona parzy liberałów swoją wewnętrzną energią bezkompromisowości, zmusza do odsuwania się na bezpieczną odległość. Nawet niektórzy demokratycznie nastawieni historycy uciekają się do wygładzonych sformułowań w odniesieniu do swojego stosunku do Michnowskiego. Wszystko to, wzięte razem, lokalizuje jego spuściznę twórczą, pozostawiając ją na marginesie świadomości politycznej narodu. Jeśli nie zwracać uwagi na otwarcie ukrainofobiczne teorie, to jedynym racjonalnie umotywowanym wyjaśnieniem przyczyn zniekształcenia poglądów Mykoły Michnowskiego jest modernizacja poznania historycznego — postrzeganie idei i wydarzeń początku XX wieku przez pryzmat totalitarnych idei i praktyk drugiej ćwierci XX wieku. Ta błędna przesłanka metodologiczna zamiast obiektywnego badania problemów rodzimej historii rodzi „ideologiczne potwory” i jest jednoznacznie antynaukowa. Wasyl KUJBIDA Aby odkryć autentyczny sens frazeologizmu „Ukraina dla Ukraińców”, musimy umieścić go w konkretnym kontekście historycznym. Przede wszystkim wykazać, czy był on unikalnym wytworem Michnowskiego, czy próbą przeszczepienia ówczesnego światowego doświadczenia na ówczesne ukraińskie realia? Naszym zdaniem maksyma „Ukraina dla Ukraińców” jest adaptacją do ukraińskich warunków znanego postulatu „Ameryka dla Amerykanów”, ogłoszonego przez Stany Zjednoczone Ameryki w „Doktrynie Monroe” w 1823 roku, w odpowiedzi na zamiary reakcyjnego Świętego Przymierza przywrócenia panowania monarchii hiszpańskiej nad latynoamerykańskimi koloniami. W wyniku realizacji tej strategii polityki zagranicznej kontynent amerykański został na długo zamknięty dla ekspansji europejskich imperiów. Jednocześnie warto zauważyć, że „Doktryna Monroe” realizowała również długoterminowe interesy gospodarcze USA, w szczególności chroniła młodą, nieukształtowaną amerykańską gospodarkę przed produktami bardziej konkurencyjnych europejskich producentów. Ta strategia polityki zagranicznej trwała do zakończenia formowania się amerykańskich rynków w latach 70. XIX wieku, kiedy zaczęły one produkować nadmiar towarów — właśnie wtedy USA przeorientowały swoją politykę z izolacjonizmu na agresywną działalność zagraniczną. Przez antykolonialny kierunek „Doktryny Monroe” przeciwko reakcyjnej polityce zagranicznej Imperium Rosyjskiego (głównego uczestnika Świętego Przymierza), była ona wystarczająco znana wśród wykształconej części społeczeństwa, zwłaszcza na narodowych obrzeżach imperium. Adaptując ją do ukraińskich problemów, Michnowski wychodził z ówczesnych wyobrażeń o USA jako demokratycznej, postępowej wspólnocie, jako pewnym wzorcu dla przyszłej budowy państwa ukraińskiego. Właściwie tradycja orientacji na USA wśród postępowej części inteligencji powstała na długo przed Michnowskim, wspomnijmy choćby słowa Kobziarza: „...kiedy // doczekamy się Waszyngtona // z nowym i sprawiedliwym Prawem? // A doczekamy się przecież kiedyś”. Nie zapominajmy również, że pierwsza organizacja, do której należał Michnowski, nazywała się „Bractwo Tarasowców” i została stworzona pod bezpośrednim wpływem idei Tarasa Szewczenki. Zastosowawszy frazeologizm „Ukraina dla Ukraińców” w formie politycznego postulatu Ukraińskiej Partii Ludowej, Michnowski jako wysokiej klasy znawca prawa międzynarodowego dążył nie tylko do osiągnięcia maksymalnej wyrazistości wewnątrzpolitycznej problemu ukraińskiego, ale także do umieszczenia go w kontekście światowej walki tego, co postępowe, z tym, co reakcyjne, demokratycznego z autorytarnym. Aby zrozumieć podstawy światopoglądu Mykoły Michnowskiego, trzeba rozważyć wpływ na niego teorii „realnej polityki” (Realpolitik) — niezwykle popularnej w tamtym czasie koncepcji stosunków międzynarodowych. Szczególnie wyraźnie wpływ ten widać w znacznym relatywizmie poglądów Michnowskiego, co odnotowywali rodzimi historycy. Dla uwypuklenia problemu wspomnijmy jeden epizod z wydarzeń rewolucyjnych 1917 roku, kiedy przyszły hetman Pawło Skoropadski spotkał się z dwoma oficerami pułku Bohdanowskiego, Pawelką i Łukjanowem, którzy, jak wspomina Skoropadski, wywarli na nim niezwykle pozytywne wrażenie ludzi wykształconych, znających cenę słowa. „Obydwaj — kontynuuje Hetman — okazali się pomocnikami Michnowskiego, którego ubóstwiali i uważali za przyszłego ukraińskiego Bismarcka. Że Michnowski człowiekiem nie jest głupim, to prawda, ale dlaczego musi być ukraińskim Bismarckiem, tego nie wiem”. Byłemu carskiemu generałowi Skoropadskiemu, dalekiemu od życia narodowego Ukraińców, to porównanie było niezrozumiałe, a oto patriotycznie nastawionym ukraińskim oficerom — i zrozumiałe, i umotywowane. Bismarck był twórcą nowego państwa niemieckiego, które powstało wbrew woli innych wielkich graczy geopolitycznych, zburzył stary system stosunków międzynarodowych Metternicha i zapoczątkował nowy, był konserwatystą i przeciwnikiem rewolucji liberalnej 1848 roku, ale „okazał się również pierwszym przywódcą europejskiego kraju, który wprowadził powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a także zorganizował wszechstronny system zabezpieczenia społecznego, który przez sześćdziesiąt lat nie miał sobie równych na świecie”. Tak, Bismarck był jednocześnie konserwatystą i twórcą nowych postępowych form życia. W czasach, gdy większość ukraińskiej inteligencji była zainfekowana ideami socjalistycznymi, które opisywały przyszły świat jako kosmopolityczny i bezpaństwowy, dla ukraińskich nacjonalistów potrzebny był alternatywny autorytatywny punkt odniesienia. Takim w znacznej mierze stał się Otto von Bismarck z koncepcją „realnej polityki”. Realpolitik była filozofią polityczną, która w przeciwieństwie do utopijnych wyobrażeń socjalistów wystawiła zasady skrajnego realizmu: „siłę”, „interes narodowy” i „deideologizację polityki zagranicznej” itp. „Prawdę znamy — mówił
M. Michnowski twierdził: „Nie posiadamy siły – jakże więc zdobyć nam wolność, by zbudować „swój dom”? Zbudować „swój dom” możemy tylko teraz, kiedy Rosja w rewolucji straciła głowę, bo kiedy odzyska przytomność, będzie dla nas za późno na budowanie „swojego domu”. O ten „swój dom” przyjdzie walczyć i, najpewniej, przyjdzie walczyć zbrojnie. To nieuchronność! Przy takiej nieodwołalnej nieuchronności Moskiewszczyzna już teraz jest naszym wrogiem, zresztą znanym od dwustu lat. Dlatego zaloty naszych demokratów do Moskwy oraz ich nadzieje na „przyjazną” demokrację „bratniego” narodu są nie tylko naiwne, ale po prostu głupie. Oni nie wiedzą, że prawo daje tylko siła!”. Oprócz tego dla ludzi wykształconych, a takimi byli w przeważającej mierze zwolennicy Michnowskiego, niezwykle atrakcyjnie wyglądała postać Bismarcka. „Osiągnięcia Bismarcka były równie nieoczekiwane, jak jego osobowość – zauważa Henry Kissinger. Będąc człowiekiem „krwi i żelaza”, pisał prozę o wyjątkowej prostocie i wyrafinowaniu, kochał poezję i cytował w swoim dzienniku całe strony z Byrona”. Bez wątpienia Michnowski zachwycał się osobą Bismarcka. Zachwycał się tak bardzo, że nawet próbował osobiście go naśladować. Jeśli porównać późne fotografie Bismarcka i Michnowskiego, to przypominają dwóch braci. Jeszcze jeden przykład, być może najbardziej kontrowersyjny, zastosowania przez Michnowskiego metodologii realnej polityki do ówczesnych problemów ukraińskich. Wiosną 1917 roku Mykoła Iwanowycz oszołomił wszystkich socjalistów, proponując, by nie spieszyć się z ogłoszeniem niepodległości. Jego rozmówca, Dmytro Antonowycz, był tak zbity z tropu podobną propozycją, że dopytywał: to Pan, który całe życie świadomie walczył o niepodległość, teraz proponuje poczekać? W odróżnieniu od socjalistów, u Michnowskiego nigdy nie budziło wątpliwości, jak zachowają się bolszewicy, gdy otrzymają pełnię władzy. Dlatego chciał nie dopuścić ich do władzy, proponował tymczasowy sojusz ze słabszym wrogiem – Rządem Tymczasowym (wobec którego również nie żywił szczególnych złudzeń), po to, by wykorzystać bezwład w Rosji do zgromadzenia „własnej siły”, bo oni – Moskale, mówił Michnowski, po prostu nas rozdepczą. Opierając się na dokumentach, te wydarzenia dobrze opisuje i komentuje znany ukraiński historyk Fedir Turczenko. Opisane czyny Michnowskiego to wzorzec Realpolitik w czystej postaci, kiedy operuje się nie utopijnymi kategoriami ideologicznymi „braterstwa”, „socjalizmu”, a postulatami „siły” i „poczucia miary”. Przypomina to zachowanie konserwatysty Bismarcka, który dla korzyści narodowej zawierał układy z liberalnymi podmiotami polityki międzynarodowej, na przykład podczas wojny 1866 roku poparł rewolucyjne Włochy przeciwko konserwatywnemu Cesarstwu Austriackiemu. Czy idee Mykoły Michnowskiego są potrzebne współczesnemu ruchowi narodowemu? Odpowiedź jest jednoznaczna: tak! Musimy zaadaptować podstawy jego nacjonalizmu do teorii współczesnej demokracji narodowej. Dzisiaj, tak jak wtedy, Ukraińcom potrzebna jest: „Jedna, Jedyna, Niepodzielna, Samodzielna, Wolna, Demokratyczna Ukraina. Republika ludzi pracy – to ideał ukraińskiego człowieka, o którego urzeczywistnienie musimy walczyć, nie szczędząc własnego życia”. Po drugie, tak jak 111 lat temu, w czasie założenia Ukraińskiej Partii Narodowej, dla ukraińskiego społeczeństwa dzisiaj pozostaje nadaktualnym problem budowy masowej partii narodowej. „Bo dzisiejszy system polityczny Ukrainy, pomimo jego formalnego pluralizmu i pozornej wybieralności, jest na wskroś fałszywy, brakuje w nim pierwotnego ogniwa
Машинний переклад
Georgij Łuk'janczuk
5 kwietnia naukowcy i społeczeństwo wzięli udział w odsłonięciu pomnika wybitnego działacza społecznego, politycznego i wojskowego Ukrainy — Mykoły Michnowskiego w jego rodzinnej wsi Turiwce w rejonie zgurowskim obwodu kijowskiego, a także we Wszechukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji na temat „Mykoła Michnowski a współczesna Ukraina”, która odbyła się zaraz po odsłonięciu pomnika w przytulnej sali aktowej miejscowej szkoły średniej. W odsłonięciu oryginalnego pomnika, dzieła rzeźbiarza Dmytra Czuba, aktywnie uczestniczyli przedstawiciele miejscowych i rejonowych władz, organizacji społecznych i politycznych ze stolicy, w tym Ukraińskiej Alternatywy Politycznej (UPA) — redaktor wznowionej gazety M. Michnowskiego „Chliborob” Oleh Hawryłczenko, przewodniczący rady wiejskiej Turiwki Walentyn Wołoczniuk, przewodniczący Ruchu Ludowego Ukrainy — Wasyl Kujbida, zastępca przewodniczącego Związku Oficerów Ukrainy — Serhij Łytwyn oraz zastępca przewodniczącego Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (Państwowców) — Osyp Barećkyj. Właśnie dzięki inicjatywie i zebranym przez te organizacje środkom, a także dobrowolnym wpłatom miejscowych rolników i posła do Rady Narodowej Ukrainy Serhija Miszczenki powstał pomnik w Turiwce. Odsłonięcie pomnika na małej ojczyźnie Michnowskiego —
jeden z kolejnych kroków na rzecz odbudowy pamięci historycznej o tej wybitnej postaci w dziejach Ukrainy, która broniła nie tylko praw poszczególnych Ukraińców, ale przede wszystkim praw całego narodu ukraińskiego w okresie jego poniewierania przez Cesarstwo Rosyjskie. Na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej na temat „Mykoła Michnowski a współczesna Ukraina”, poświęconej 140. rocznicy urodzin wybitnego działacza społeczno-politycznego, państwowego i wojskowego M. I. Michnowskiego, wystąpili przedstawiciele Kijowskiego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, Kijowskiego Uniwersytetu im. B. D. Hrinczenki oraz Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego, Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, Akademii Adwokatury Ukrainy, Otwartego Międzynarodowego Uniwersytetu Rozwoju Człowieka „Ukraina”, Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej, nauczyciele historii Szkoły w Turiju, działacze społeczni: doktor nauk historycznych Fedir Turczenko, przewodniczący Zjednoczenia Ukraińskich Nacjonalistów (państwowców) Pawło Dorożyński, przewodniczący NRU, doktor nauk o zarządzaniu państwowym Wasyl Kujbida, kandydatka nauk filologicznych Tetiana Kononczuk, kandydat nauk historycznych Hryhorij Sawczenko, doktor nauk historycznych Serhij Lytwyn i inni. O roli M. Michnowskiego w historii Ukrainy w swoim wystąpieniu opowiedział przewodniczący historycznego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
demokracji: demokratyczne partie polityczne. Zamiast nich istnieją jedynie struktury polityczne, które obsługują wielki kapitał. Partie oligarchiczne są sztywno sterowane „z góry”, brakuje w nich głównej cechy partii demokratycznych: wybieralności. Tutaj wszystkie decyzje podejmuje niewielka grupa oligarchów, a w życie wprowadzają je partyjni funkcjonariusze. Oligarchiczny system polityczny charakteryzuje się zrośnięciem wielkiego kapitału z systemem politycznym. Kapitał oligarchiczny dąży do monopolizacji życia politycznego i gospodarczego kraju. Brutalny wyzysk, brak konkurencji i rozwoju, upadek edukacji są obowiązkowymi zjawiskami towarzyszącymi takiej formie kapitalizmu. Taki typ zarządzania krajem zakończy się jego całkowitym upadkiem”. Aby tego uniknąć, musimy niezwłocznie zbudować masową partię narodową, która stanie się skutecznym narzędziem realizacji woli ludu w decyzjach politycznych państwa. Po trzecie, konieczne jest zinwentaryzowanie wszystkich zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego, zarówno o charakterze wewnętrznym, jak i zewnętrznym, znalezienie na nie racjonalnych odpowiedzi oraz przygotowanie na ich podstawie pakietu kompleksowych działań w celu ich lokalizacji. „Ukraina dla Ukraińców! A zatem wygoń zewsząd z Ukrainy cudzoziemców-ciemiężycieli” — to hasło aktualne również dzisiaj. Ukraińcem jest każdy, kto pracuje dla Ukrainy. Wrogiem jest każdy, kto na niej pasożytuje, kto ją wyzyskuje, „rozbójnicy nienasyceni,// Głodne wrony”, które Ukrainę „uśpią, podstępne, i w ogniu // ją, okradzioną, obudzą…”, „Warszawskie śmiecie, brud Moskwy”. Po czwarte, ukrainizacja życia społecznego jest jednym z priorytetów polityki wewnętrznej państwa ukraińskiego. Po piąte, działania na rzecz przywrócenia pamięci narodowej Ukraińców muszą stać się strategicznym programem państwowym. Po szóste, filozofia solidaryzmu narodowego powinna stać się kamieniem węgielnym ukraińskiego światopoglądu. Jej sztandarem może być znane z ubiegłego stulecia hasło: „Swój do swego po swoje”. Po siódme, w czasach przedapokaliptycznych niezbędny jest kompleksowy program duchowy zachowania Rodziny jako rdzenia Narodu. Zatem odrzućmy zdecydowanie iluzoryczne dobra kosmopolitycznych utopii, wyznawajmy realną politykę przetrwania człowieka i narodu ukraińskiego: myślmy racjonalnie, działajmy jak zwycięzcy! Od redakcji. Nie drukujemy przedstawionej przez autora listy opracowanej literatury i dokumentów. klubu „Chołodnyj Jar” badacz Roman Kowal. Po zakończeniu referatów uczestnicy konferencji, w celu głębokiego studiowania spuścizny naukowej i praktycznej działalności Wielkiego Ukraińca w walce o niepodległe państwo ukraińskie oraz godnego upamiętnienia go we współczesnej Ukrainie, przyjęli szereg rekomendacji, a mianowicie: ogłosić rok 2013 rokiem Mykoły Michnowskiego z odpowiednim wprowadzeniem zmian w plany naukowe i dydaktyczne państwowych placówek naukowo-badawczych i edukacyjnych Ukrainy, corocznie przeprowadzać konferencje naukowe „Czytania Turowskie”. Zwrócić się do rad miejskich Kijowa, Charkowa i Połtawy z propozycją przemianowania jednej z ulic na ulicę Mykoły Michnowskiego oraz ustanowienia w najbliższej przyszłości pomnika Wielkiego Ukraińca.
Машинний переклад
Wydarzenia minionego tygodnia politycznego na Ukrainie zmusiły przedstawicieli szeregu narodowo-demokratycznych partii politycznych i organizacji społecznych, w tym Towarzystwo „Proświta”, do przeprowadzenia 10 kwietnia posiedzenia Rady Koordynacyjnej Ogólnoukraińskiego Forum na rzecz Obrony Języka Ukraińskiego i Państwowości. Demarsz Partii Regionów i jej sojuszników z odrębnym posiedzeniem większości parlamentarnej poza murami Rady Najwyższej pogłębił i tak nietrwałą jedność władzy ustawodawczej. Jednocześnie forsowanie idei antykonstytucyjnego referendum oraz Unii Celnej nabiera coraz większego tempa. Dzieje się to na tle bezczynności obecnej opozycji, która nawet w obliczu rosnącego zagrożenia bardziej przejmuje się efektami zewnętrznymi niż systemową pracą nad budową państwa i jednoczeniem społeczeństwa. Po przeanalizowaniu sytuacji w kraju i przeprowadzeniu konsultacji z przedstawicielami partii politycznych oraz organizacji społecznych, Rada Koordynacyjna doszła do wniosku o konieczności niezwłocznego przeprowadzenia IV etapu Ogólnoukraińskiego Forum. Uczestnicy posiedzenia: P. Mowczan, M. Nesterczuk („Proświta”), Je. Łupakow (Związek Oficerów Ukrainy), W. Kujbida, I. Szewczenko (Ludowy Ruch Ukrainy), I. Zajeć (Ukraińska Partia Ludowa), W. Mańko (Kongres Ukraińskich Nacjonalistów), W. Kowalenko (OUNm), I. Mazur (UNA-UNSO), S. Wutke (Ukraińska Młodzież Narodowa), Horbacz (UPA), H. Łukianczuk (UP), Matiasz (OUN-d), O. Bihus (Młodzieżowa Rada partii „Nasza Ukraina”) — przygotowali szereg projektów dokumentów i apeli Forum, w tym do narodu ukraińskiego. Podkreślono w nim po raz kolejny, że obecna władza konsekwentnie niszczy tożsamość narodową Ukraińców. Ostatnie wydarzenia świadczą o tym, że władza nie szuka dróg do porozumienia ze społeczeństwem. Taki rozwój sytuacji gospodarczej i politycznej nieustannie pcha kraj na skraj wojny domowej. Działalność opozycji w Radzie Najwyższej wymaga natomiast konkretnej i skuteczniejszej pracy. W parlamencie musi zostać utworzona Rada Narodowa, do której warto włączyć również siły pozaparlamentarne. Hasła „Impeachment prezydenta!” oraz „Dymisja rządu!” są aktualne, ale do realizacji pierwszego brakuje podstaw prawnych, a drugiego — siły, którą daje jedność przeważającej większości społeczeństwa. A do tego świadoma część narodu musi się przekonać, że opozycja rzeczywiście posiada strategię przyszłego rozwoju Ukrainy. Rozwoju, dzięki któremu zagwarantowane zostaną prawa narodowe, społeczne, polityczne, gospodarcze i kulturalne każdego obywatela. W tych warunkach ani wysiłki reżimu sąsiedniego państwa, ani prowokacje piątej kolumny na Ukrainie z ich trojańskim koniem „Ruskiego świata” nie będą w stanie zniszczyć życia Ukraińców. Po zakończeniu prac z członków Rady Koordynacyjnej sformowano grupę roboczą, która będzie pomagać w tworzeniu sieci obwodowych, rejonowych, miejskich i wiejskich struktur Forum. Mykoła TABORYT. Członkowie Rady Koordynacyjnej Forum — W. Wasylenko, I. Zajeć, P. Mowczan i W. Kujbida podczas konferencji prasowej na temat „Nowe wyzwania dla ukraińskiej państwowości i demokracji”.
Машинний переклад
Dzisiaj problem zmiany Konstytucji nie bardzo martwi przeciętnego mieszkańca wsi czy zmartwionego życiowymi kłopotami mieszczanina. Zresztą masowe łamanie prawa przez bogaczy i urzędników mocno podważyło wiarę w sprawiedliwość. Nawet pożądane radykalne zmiany prędzej czy później doprowadzą Ukraińców do konieczności posiadania takiej Ustawy Zasadniczej, która realnie będzie chronić interesy narodowe i prawa człowieka. Ważne, aby nie zrealizowali ich monopolistycznie współcześni władcy, obłudnie grając na emocjach mas. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Od 24 października 1990 roku nie ustaje praca różnych komisji ds. udoskonalenia Konstytucji. Proces ten jest kontrolowany wyłącznie przez wyższy szczebel władzy i odbywa się faktycznie bez udziału narodu. Do tej pory komisje konstytucyjne działały bez widocznego efektu, ale ostatnia — Zgromadzenie Konstytucyjne, utworzone dekretem prezydenta Janukowycza, może wydać taki projekt, który nie tylko zmieni państwo, ale i boleśnie odbije się na losie każdego Ukraińca. Więc nie tracąc czasu, warto zrozumieć, jak pracuje Zgromadzenie Konstytucyjne. Otóż minęły dwa lata od 21 lutego 2011 roku, a Zgromadzenie Konstytucyjne jeszcze nie zdołało ukończyć projektu zmian Konstytucji. Od czasu do czasu odbywają się posiedzenia, na których odczytują naukowe referaty szanowni członkowie grup eksperckich. Działa prosta strona internetowa Zgromadzenia, na której z jakiegoś powodu nie ma forum, niezbędnego do składania propozycji bezpośrednio od narodu. Wszystko odbywa się cicho, bez odzewu w mediach i wezwań do obywateli, by włączyli się do procesu. Organizacje społeczne są reprezentowane symbolicznie. Ograniczone grono wysokiej klasy profesjonalistów z zakresu prawa pisze konstytucję dla milczącego narodu. Za zrozumiałym i jednoznacznym tekstem Konstytucji występuje tylko jeden z uczestników Zgromadzenia, były sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Wołodymyr Butkiewicz: na świecie rośnie tendencja do niewiarygodnego komplikowania tekstów ustaw. Obowiązująca Konstytucja też jest napisana tak, aby prosty człowiek nie mógł i nie śmiał korzystać ze swojej Ustawy Zasadniczej bez komentarzy Sądu Konstytucyjnego. A politycy pozwalają sobie na manipulacyjne komentowanie nie tylko ustaw, ale i Konstytucji, zwłaszcza jej 10 artykułu. Zatem my przede wszystkim musimy wymagać, aby Ustawa Zasadnicza była napisana jasno, była jednoznacznie zrozumiała i dla rolnika, i dla akademika prawa. Państwo nie śmie uważać narodu za kastę niższą pod względem statusu, zdolności i wykształcenia, która nie jest zdolna rozumieć i jednoznacznie interpretować własnej Konstytucji. Wygląda na to, że projekt nowych zmian Konstytucji przygotowują do pierwszego zapoznania się z nim ekspertów Komisji Weneckiej — jeszcze przed jego ogólnonarodową dyskusją. Ale nie zapominajmy, że im nowa Konstytucja Ukrainy przede wszystkim potrzebna jest jako wygodne narzędzie naszego przystosowania do istniejących reguł silnych tego świata. Dla nas zaś pożądany jest nie tylko konstytucyjny eurostandard, a przede wszystkim niezbędność artykułów konstytucyjnych dla życia Ukraińców, stuprocentowa ochrona naszej odrębności gospodarowania i kultury. Ślepe naśladowanie europejskich i moskiewskich wzorców na ukraińskiej ziemi już doprowadziło do zbudowania systemu władzy garstki bogaczy, a wszelkie rozmowy o odrębnych prawach etnicznych Ukraińców bezbożnie nazywają ekstremizmem czy faszyzmem... Oto w jakiej Ukrainie, z pomocą organu doradczego Zgromadzenia Konstytucyjnego, władza pisze nową Konstytucję — bez jasnej koncepcji udanego ukraińskiego społeczeństwa, nie przejmując się jej masowym rozpowszechnieniem czy tym, aby zaangażować do tego procesu jak najwięcej mądrych ludzi z narodu. Kiedy gotowy i uzgodniony przez Komisję Wenecką tekst opublikują do formalnej krótkoterminowej dyskusji, będzie już za późno. Coś zmienić będzie praktycznie niemożliwe, a władza wymyśli sposób, jak niemal bezbłędnie legitymizować własny projekt. Czyli, zalegalizować głosowaniem parlamentu i manipulacyjnym referendum. Obecnie Zgromadzenie Konstytucyjne ma niełatwe zadanie — połączyć cel władzy dotyczący samozachowania w jakiejkolwiek formie z formalnie “poprawionymi” prawami narodu, doskonale rozumiejąc, że w zakonserwowanym systemie wyzysku pracujących biedna ludność nigdy tych praw nie zrealizuje. W procesie pracy przynajmniej dwukrotnie miały miejsce próby przekształcenia go w drugi Sąd Konstytucyjny, czyli nadania Zgromadzeniu prawa do komentowania ustaw i doradzania czegoś ustawodawcom. Prawda, doświadczony Łeonid Makarowycz Krawczuk nie pozwolił wciągnąć Zgromadzenia w dyskusję wokół ustawy “O ogólnoukraińskim referendum”. Prezydent Komisji Weneckiej Gianni Buquicchio, który na początku lutego odwiedził Ukrainę z oficjalną wizytą, chce jak najszybciej otrzymać do ekspertyzy produkt działalności Zgromadzenia. Zmian konstytucyjnych Zgromadzenie nie zdołało ukończyć w obiecanym terminie — marzec tego roku, co świadczy o pewnych sprzecznościach, które mogłyby zostać usunięte po opublikowaniu brudnopisu projektu i jego ogólnonarodowej dyskusji oraz późniejszym uwzględnieniu celowych propozycji jeszcze przed złożeniem do Komisji Weneckiej. Pryncypialne ignorowanie przez opozycję pracy Zgromadzenia Konstytucyjnego jest bardzo złym pomysłem. Póki liderzy opozycji przejmują się budzeniem nastrojów protestacyjnych, nam, już na poziomie Konstytucji, znowu próbują zbudować bez nas taką Ukrainę, która nam się nie spodoba: radykalnie będą zmieniać zasady naszego życia nie za pomocą siły “zasad” (pojęć), a “żelbetonowo” i gwarantowanie, czyli za pomocą nowej Konstytucji. Od tego stokroć bardziej, niż od wszelkich wyborów i osobowości prezydentów zależy nasze życie, a zwłaszcza życie młodego pokolenia. Według informacji strony “Gławkom” (autor Witalij Czerwonenko), istnieje prawdopodobieństwo zmiany Konstytucji już pod koniec tego roku. Radę Najwyższą spróbują uczynić dwuizbową, co w warunkach atrapowego samorządu praktycznie uczyni ją podległą prezydentowi. Może odbyć się i referendum, którego pytania, jak i liczenie wyników, będzie realizować władza. Trzeba zaznaczyć, że ideą dwuizbowego parlamentu przejmowali się wszyscy ukraińscy prezydenci — od Kuczmy do Juszczenki. Prezydentowi Janukowyczowi niemal udało się zgromadzić potrzebną do takiej sprawy siłę władzy. Jednak i tego za mało. Projekt zmian konstytucyjnych trzeba odziać w bezbłędną formę europejskiego standardu demokracji. Na Ukrainie i to jest możliwe, wszak zdołali zrobić z Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszości ustawę, która chroni “zagrożony” na Ukrainie język rosyjski, a eurostandardy praw człowieka oraz walki z -izmami skutecznie stosuje się przeciwko walce Ukraińców o etniczną odrębność oraz ograniczaniu prawa narodu do protestu. Dlatego od kunsztu specjalistów Zgromadzenia Konstytucyjnego znacznie zależy sukces zaplanowanej przez władzę reformy konstytucyjnej. A jeszcze bardziej zależy od naszego ogólnonarodowego mądrego zainteresowania wcale nie zabawową sprawą — zmianami Konstytucji. Czy uda nam się obronić w nowej Konstytucji własny interes, mając przed oczami marzenie-model państwa, które realnie zapewnia wysoką jakość życia i ochronę wspólnych oraz osobistych interesów obywateli?
Машинний переклад
Serhij HORYCWIT, m. Odessa. O tym, że Dmytro Tabacznyk od dawna jest uznawany za inkwizytora ukraińskiej oświaty, wiedzą wszyscy. Ten jawny ukrainofob działa na korzyść Kremla. Lecz mało mu przepisywania podręczników do historii, usuwania z nich całych okresów narodowych zmagań wyzwoleńczych i postaci prawdziwych bohaterów naszego narodu. Doszło do tego, że nauczyciele historii zmuszeni są wykładać swój przedmiot zgodnie z zaleceniami wspólnego rosyjsko-ukraińskiego podręcznika, napisanego w Moskwie w warunkach tajności. Lecz wszechogarniająca tolerancja Tabacznika wobec „starszego brata” nie ma granic. W ostatnim czasie pracownicy oświaty zabrali się, pod pozorem utylizacji starych książek, za oczyszczanie bibliotek szkolnych z literatury, która „nie odpowiada polityce kierownictwa kraju”. Podręczniki o „Banderach” i „Szuchewyczach”, które wydano za poprzedniej władzy i które obecnie przechowuje się w księgozbiorach, teraz uważane są za „szkodliwe” i podlegają usunięciu. Choć bezpośredniej pisemnej wytycznej ministerialnej w sprawie przeprowadzenia takiej inkwizycji próżno szukać, to czystka idzie pełną parą, w szczególności w południowych i wschodnich regionach kraju. Szerokim echem odbiła się wiadomość, że naczelnik Odeskiego Miejskiego Zarządu Oświaty Zinaida Cwirinko na marcowej naradzie dyrektorów szkół wydała podwładnym ustne polecenie doprowadzenia zasobów bibliotek do zgodności z obecnym kursem władzy. Chodzi o utylizację znacznego zbioru książek, plakatów i referatów. Kiedy ktoś z obecnych zauważył, że szereg materiałów dotyczy tematów, które wciąż są w programie szkolnym, urzędniczka odpowiedziała: „Ci, którzy układali program, też mogli nie dopatrzeć. Wy wszyscy tutaj sami musicie wszystko rozumieć…”. Dowiedziawszy się o tym, aktywiści lokalnych oddziałów partii UDAR i „Front Zmian” natychmiast podnieśli alarm i zażądali oficjalnych wyjaśnień od miejskiego zarządu oświaty. Pragnąc wygrodzić swojego przełożonego, zastępca naczelnika zarządu Wiktorija Iszczenko oświadczyła, że nie chodzi o cenzurę, a o zwykłą utylizację spisanych starych książek. Ale potem powiedziała, że spisaniu podlegają książki „nieaktualne i te, które nie mają aprobaty Ministerstwa Oświaty”. Takie „wyjaśnienie” jedynie wzmocniło podejrzenie opozycjonistów, że zasoby bibliotek szkolnych zostaną doprowadzone do zgodności z podręcznikami do historii napisanymi pod kierownictwem Dmytra Tabacznika. A tam, jak wiadomo, nie ma rozdziałów o bohaterach spod Krut, Ukraińskich Strzelcach Siczowych, o walce wyzwoleńczej UPA, a II wojnę światową przedstawiono w radzieckiej interpretacji jako Wielką Wojnę Ojczyźnianą. Zatem najnowszy podręcznik do historii dla uczniów klas 10—11, napisany przez lwowskich naukowców, gdzie główne miejsce zajmuje prawdziwe naświetlenie walki narodu ukraińskiego o niepodległość państwa, być może jako pierwszy trafi na śmietnik. Przecież jest on „anty-tabacznikowski”, a zatem nie ma ministerialnej aprobaty. Zamiast tego elektroniczny podręcznik dla ósmoklasistów z historii Odessy, stworzony przez mera miasta Ołeksija Kostusiewa, zatwierdziło Ministerstwo Oświaty. W nim przemilczana jest ponad 600-letnia historia ukraińskiego miasta Kociubijiw (Chadżybej), które Katarzyna II jedynie przemianowała na Odessę i dlatego zaczęła być uważana za jego założycielkę. To prawdziwy podręcznik ukrainofobii, której ziarna tak gorliwie sieją tabaczniki i kostusiewy. Pod koniec marca w geście protestu przeciwko usuwaniu z bibliotek książek o historii Ukrainy, niepożądanych przez partię rządzącą, młodzi aktywiści partii UDAR i „Front Zmian” przeprowadzili wspólną akcję pod budynkiem Primorskiej Administracji Rejonowej miasta Odessy. W swoich wystąpieniach uczestnicy pikiety podkreślali, że „zakulisowe” rozporządzenie o wprowadzeniu cenzury w bibliotekach szkolnych świadczy o wzmocnieniu totalitaryzmu. Władza boi się, żeby młodzież znała prawdę o bohaterach walki o wolność narodu. „Jeśli tak dalej pójdzie — zauważali mówcy — to całkiem prawdopodobne, że i utwory Szewczenki, Franki i Łesi Ukrainki mogą zniknąć z programów szkolnych, bo ich poglądy rozmijają się z polityką partii władzy”. Podczas akcji przedstawiciele młodzieżowego skrzydła partii opozycyjnych obiecali wziąć pod swoją kontrolę biblioteki szkolne Odessy, stale sprawdzać, co tam z powodów politycznych usunięto na korzyść lokalnych ukrainofobów. Ich sygnał SOS powinien skłonić i „Proświtę”, i inne patriotyczne organizacje społeczne do bycia czujnymi wobec prób cenzurowania księgozbiorów przez władzę. I to nie tylko w Odessie. Młodzi odesici przeciwko usuwaniu z bibliotek ukraińskich wydawnictw.
Машинний переклад
Oleksandr SHTAN, m. Czernihów, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „My — Ukraińcy! To — nasza ziemia!” Wiaczesław Czornowił Niektóre siły polityczne poruszają kwestię nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego w regionach zwartego zamieszkania etnicznych Rosjan na Ukrainie lub nawet drugiego języka państwowego. Dla podbudowania prawnego tego zamiaru wykorzystuje się odwołania do ustawodawstwa europejskiego, przykłady dwujęzyczności w niektórych krajach Europy, Kanadzie. Przyjrzyjmy się bliżej sytuacji językowej w niektórych państwach. W Szwajcarii istnieją cztery równoprawne języki państwowe. Stało się to możliwe i legalne dlatego, że konfederacyjne państwo Szwajcarię stworzyły grupy czterech narodowości, wraz z ich własnymi językami i terytoriami. Wiadomo, że większość krajów świata ma wielonarodową ludność. Wśród nich są takie jak USA, Kanada, Australia, gdzie rdzenne etnosy (Indianie Ameryki, Buszmeni Australii) nie odgrywają decydującej roli w życiu swojego kraju, a dominującą pozycję mają przedstawiciele innych narodów, którzy przybyli z innych ziem. Pytanie o język państwowy w takich krajach rozstrzyga się zgodnie z przynależnością językową większości ludności, drogą głosowania, a czasem i zamieszek. Inne polietniczne narody, a takich jest większość na świecie, mają rdzenną, tytularną nację, która odwiecznie żyje na swoim terytorium, ma swój język, wiekowe tradycje kulturowe. W takich krajach, do których zalicza się i Ukraina, kwestia języka państwowego nie może być rozstrzygana w zależności od preferencji językowych tych, którzy przybyli na stały lub tymczasowy pobyt z innych krajów. Tutaj tylko język rdzennego etnosu ma niezaprzeczalne prawo być państwowym. O żadnej dwujęzyczności w tym przypadku nie może być mowy. W Federacji Rosyjskiej obecne są formacje narodowe, które mają swoje języki i mieszkają na własnych, odwiecznie do nich należących terytoriach. Dlatego w takich terytorialno-narodowych formacjach funkcjonują jako oficjalne ich języki ojczyste. Ale, zwróćmy uwagę, państwowym w Federacji Rosyjskiej jest tylko jeden — język rosyjski! Ci obywatele Ukrainy, którzy mają rosyjskie pochodzenie etniczne, nie mają na Ukrainie swojego własnego, etnicznie im przynależnego terytorium, dlatego język rosyjski nie może pretendować tutaj ani do statusu drugiego państwowego, ani oficjalnego w regionach zwartego zamieszkania etnicznych Rosjan na terytorium państwa Ukraina. Etnos rosyjski ma już i terytorium, i państwo, gdzie niepodzielnie panuje ich własny — język rosyjski. I nie jest zbyt tolerancyjnie urządzać Rosję na terytorium innego państwa, jeśli tam osiedliła się pewna liczba etnicznych Rosjan… Niedobrze jest „chodzić ze swoim statutem do cudzego klasztoru”. Mniejszości narodowe na Ukrainie mają prawo do używania i swobodnego rozwoju swoich języków ojczystych lub jakichkolwiek innych w swobodnym porozumiewaniu się między ludźmi, literaturze, sztuce, nauce w szkołach niedzielnych, ale obowiązkowo poza edukacją państwową, oficjalnym obiegiem dokumentów, sądownictwem, językiem w wojsku, oficjalnymi wypowiedziami w organach państwowych, instytucjach, zakładach. Niektórzy deputowani ludowi Ukrainy wypowiadają się podczas posiedzeń plenarnych Rady Najwyższej Ukrainy w języku rosyjskim — „z szacunku do ich rosyjskojęzycznego elektoratu”. Wtedy wybraniec od społeczności rumuńskojęzycznej, na przykład, która zwarcie zamieszkuje na terytorium Ukrainy, może wypowiadać się w Radzie Najwyższej Ukrainy w języku rumuńskim… Deputowany od narodu tatarskiego — po tatarsku… — i państwo UKRAINA rozpuści się, zniknie przez upadek języka państwowego rdzennego etnosu. Tacy deputowani ludowi nie chcą zrozumieć, że wypowiadając się w Radzie Najwyższej Ukrainy w języku rosyjskim z szacunku do swojego elektoratu, nie szanują innych wyborców, rozrywają kraj, łamią prawa Ukrainy, Konstytucję, poniżają godność rdzennej nacji. I jeśli „można” wprowadzić na Ukrainie język rosyjski jako drugi państwowy (z szacunku do rosyjskojęzycznej części elektoratu), to wtedy „można” przyjąć i rosyjską flagę państwową, hymn, herb… Jeden z deputowanych ludowych Ukrainy na posiedzeniu Rady Najwyższej poinformował, że klasy ukraińskojęzyczne w moskiewskiej szkole ogólnokształcącej nie są wypełnione uczniami, bo Ukraińcy, którzy stale mieszkają w Rosji, nie życzą sobie oddawać swoich dzieci do klas ukraińskojęzycznych… I mądrze czynią! Po co Ukraińcowi w Rosji akademicka, podstawowa edukacja ukraińskojęzyczna?! Jak on wpisze się z nią w rosyjskojęzyczny socjum Rosji? To dlaczego część etnicznych Rosjan na Ukrainie tak natarczywie domaga się rosyjskojęzycznej edukacji państwowej na Ukrainie?! Oni pragną wyprzeć z użycia język ukraiński na Ukrainie i tym zniszczyć samą ukraińską nację!.. Bo bez języka nie istnieje nacja — to rozumieją wszyscy… Nie nacjonaliści wykorzystują kwestię językową dla zaostrzenia konfrontacji między regionami Ukrainy. Właśnie grupa antyukraińsko nastawionych sił politycznych de facto bezczelnie, cynicznie, po zdobywczemu nie uznaje Ukrainy jako suwerennego państwa, gdzie jest autochtoniczna nacja, która od wieków zamieszkuje na swoim terytorium, ma własny dawny język, kulturę i przeważa pod względem liczby nad innymi mieszkańcami kraju. To obraża świadomych Ukraińców (niestety, jest ich mało, inaczej taka sytuacja z językiem nie powstałaby) i oni energicznie protestują, dając przykład innym, jak należy żyć w honorze. Wszystkim musi być jasne, że etniczni Ukraińcy, oprócz Ukrainy, nie mają innej ziemi, innego kraju, gdzie może bezpodzielnie panować ich jedyny, przez Boga dany język ukraiński. Tego „nie rozumieją” tylko ci, którzy zasadniczo, brutalnie, agresywnie nie uznają istnienia samej SUWERENNEJ UKRAINY.
Машинний переклад
Alina JEGOROWA, Centrum Prasowe ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, m. Zaporoże. Na drodze z Kijowa na Howerlę, która znajduje się w Karpatach, pokonano już ponad 900 km. Ołeh Tkaczenko wraz ze swoim współpracownikiem Iwanem Sażniewem, przechodząc przez północne rejony obwodu chmielnickiego, przekroczyli granicę obwodu tarnopolskiego. Na Chmielniczyźnie zaporożan radośnie witali mieszkańcy Hrycowa oraz wsi Chrabuzna, Susziwci, Szczuriwciwci. Ołeh Tkaczenko i Iwan Sażniew przeprowadzili spotkania na temat «Proświta i T. Szewczenko» w szkołach, szkołach zawodowych oraz innych placówkach oświatowych. Mieszkańcy zorganizowali dla nich wycieczki po miejscowych zabytkach historii i kultury. Odbyły się spotkania, na których omawiano samoorganizację Ukraińców w celu szybkiego zaprowadzenia porządku i przywrócenia sprawiedliwości w życiu społecznym. Czudnów w obwodzie żytomierskim. Spotkanie z członkami Proświty. Miejscowi mieszkańcy wyrażali chęć zmiany ustroju państwowego w kraju i zapisywali się jako ochotnicy do korpusu Chmielnicki «Armii Porządku» (w ramach «Pospolitego Ruszenia od jednego do miliona»). Ołeh Tkaczenko wezwał wszystkich Ukraińców do przyłączenia się do ogólnoukraińskiej «Modlitwy za Ukrainę», która odbędzie się 21 kwietnia 2013 roku w godzinach 8.00—10.00 na górze Howerla oraz w każdym zakątku naszego państwa.
Машинний переклад
Ludmyła KOMAR, członkini Kremenczuckiej organizacji miejsko-rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Członkowie Proświty w Krzemieńczuku — artyści, pedagodzy, naukowcy, inteligencja twórcza, robotnicy, studenci, uczniowie i emeryci — to ludzie przeniknięci ideą ukraińskości, których połączyło głębokie poczucie patriotyzmu. W ciągu swojej historii Kremenczucka „Proświta” napotkała wiele przeszkód i trudności na drodze do wzmocnienia i dalszego rozwoju. Szczególnie ciężkie były czasy jej powstawania, które przypadły na okres zakończenia rewolucji lutowej 1917 roku. Badając temat działalności towarzystw proświatowych, znany naukowiec z Krzemieńczuka Serhij Faryna zaznaczał, że „w czasach władzy radzieckiej działalność kulturalno-oświatowa Ukraińców była brutalnie tłumiona, a w zamian tworzono „czerwone” odpowiedniki „Proświt”. Taki los nie ominął również Kremenczuckiej „Proświty”. Wzrost aktywności przypadł na okres okupacji faszystowskiej, kiedy w mieście zaczęła działać grupa „Nabat”, na której czele stanął były jeniec wojenny Wasyl Us. Aktywiści grupy współpracowali z banderowcami, którzy byli zrzeszeni w „Prośvicie” w Pałacu Kultury im. I. Kotłowa. Członkowie „Nabatu” występowali tam podczas okupacji z wykładami i koncertami ukraińskich pieśni. Po przyjściu Armii Czerwonej wszystkich członków grupy represjonowano. Zrehabilitowano ich dopiero w latach 60.”. W 1989 roku, po długim milczeniu, na Ukrainie odrodziła się działalność najpierw Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a w 1991 r. — towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Od tego samego roku towarzystwo działa również w Krzemieńczuku. Działalność „Proświty” była skierowana na utwierdzenie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich dziedzinach życia społecznego, kształtowanie świadomości narodowej obywateli Ukrainy, szerzenie wiedzy wśród ludności, zachowanie i rozwój języków narodowych, kultur i tradycji narodu ukraińskiego oraz innych narodów. Aktywiści „Proświty” w Krzemieńczuku od razu rozpoczęli ścisłą współpracę z partiami i organizacjami narodowo-patriotycznymi: Ludowym Ruchem Ukrainy, „Hromadą Kobiecą”, „Związkiem Ukrainek”, Kremenczucką Stanicą UPA, organizacją ekologiczną „Zielony Świat”. Wśród pierwszych dobrych uczynków „Proświty” były bezpłatne kursy języka ukraińskiego.
Maria Uscowa z wnukami dla wszystkich chętnych do opanowania języka państwowego. Kursy te, prowadzone przez inżyniera Wołodymyra Wusyka, aktywnie odwiedzała przede wszystkim inteligencja techniczna największych w tamtym czasie zakładów miejskich — „KrAZ”, „Kredmasz”. Uczestnicy kursów nierzadko zasilali szeregi prośwician. Przeważającą większość pierwszej „Proświty” stanowiła inteligencja techniczna (przewodniczącym miejskiej organizacji Towarzystwa Języka Ukraińskiego, z którego z czasem wyłoniła się „Proświta”, był w tamtym czasie Mykoła Juszczenko, inżynier z KrAZ-u). Aktywnymi proświcianami zostali rodzina Szczukinów, Hałyna Kobyluch, Wołodymyr Ursul, rodzina Bilenkych, Hryhorij Makowijczuk i wielu innych. Drugim potężnym skrzydłem Towarzystwa stało się nauczycielstwo. Pedagodzy nie tylko przychodzili sami, ale przyprowadzali swoich uczniów. Wśród nich nauczycielka z Kriukowa Ałła Awdiejewa, wykładowca języka angielskiego szkoły nr 8 Jurij Martynowski i inni. Niezwykle aktywna była komórka w Kremenczuckiej szkole nr 4, stamtąd do „Proświty” przyszli Tamara Prosianyk (z czasem stanęła na czele miejskiej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy), Ludmyła Korećka i Dmytro Demydiuk, którzy z przerwą kilkuletnią byli przewodniczącymi Kremenczuckiej miejsko-rejonowej „Proświty”. Aktywne i pełne inicjatywy było również młodzieżowe skrzydło Towarzystwa. Mykoła Chruckyj (który równolegle próbował założyć w Kremenczuku SNUM), Julija Byłyna, Mykoła Rułenko, Ołeś Zajczenko, Ołeksandr Kuryłow, Pawło Koba, Witalij Zajczenko, Natalka Popenko, Alina Seweryn — to tylko kilka nazwisk najjaśniejszych młodych ludzi o patriotycznych poglądach. Choć było ich znacznie więcej. Młodzież wyróżniała się radykalizmem. Nie mieli wątpliwości co do konieczności całkowitego oddzielenia się od radzieckiego imperium, zburzenia pomnika Lenina itp. Jednak pomimo wojowniczych nastrojów, dzięki mądrości i niemałym zdolnościom dyplomatycznym aktywistów „Proświty” oraz LRU, szczególnych konfliktów z organami ścigania nie było. Od pierwszych dni „Proświta” przeprowadzała akcje, które miały przebudzić świadomość ludzi: wieczory pamięci poświęcone działaczom epoki Rozstrzelanego Odrodzenia, pamięci Wasyla Stusa, Tarasa Szewczenki. Wielu polityków szczebla ogólnoukraińskiego spotykało się z miejscowymi mieszkańcami na zaproszenie „Proświty” i LRU: Wiaczesław Czornowił, Łewko Łukjanenko, Wołodymyr Czerniak, Pawło Mowczan, Łarysa Skoryk. Utrwalanie pamięci narodowej towarzyszyło znaczącym wydarzeniom. Dzięki inicjatywie wybitnego kremenczuckiego chirurga Mychajła Parnety w Kremenczuku ustawiono znak pamięci, a z czasem, przy wsparciu władz miejskich, zbudowano pomnik Tarasa Szewczenki na brzegu Dniepru. W różnych czasach ustawiono znaki pamięci ku czci Ofiar Hołodomoru, Ofiar bolszewickich represji, krzyż w miejscu zburzonego Soboru Uspieńskiego — unikatowego prawosławnego zabytku miasta. Członkowie „Proświty” wraz z innymi patriotami podnieśli nad radą miejską Kremenczuka niebiesko-żółtą flagę jeszcze w 1990 roku, a także brali udział w akcji poparcia dla niepodległości Litwy. Aby zachować unikatowy zabytek historyczno-przyrodniczy pod Kremenczukiem — Bileckiwśki pławnie, gdzie w czasach walki kozactwa z polską szlachtą odbyła się bitwa pod Kurukowem, przedstawiciele „Proświty”, „Zielonego Świata” i Ludowego Ruchu zorganizowali w pławniach wielkie święto kozackie, na które przybyli deputowani ludowi pierwszej kadencji Parlamentu Ukraińskiego Wadym Bojko, Iwan Zajeć i Wołodymyr Jaworiwśkyj. Ustawiono pomnik poległym kozakom. Dzięki wytrwałości społeczności udało się nie tylko zmienić plany oligarchicznej wierchuszki zabudowania tamtej dzielnicy, ale z czasem stworzyć regionalny park krajobrazowy „Kremenczuckie pławnie”, w skład którego weszło ogromne terytorium brzegów i wysp Dniepru, a także Zbiornika Dnieprodzierżyńskiego. Dzięki „Proświcie” we wszystkich jednostkach wojskowych miasta stworzono ukraińskie świetlice. Przez długi czas D. M. Demydiuk prowadził dla żołnierzy zajęcia z języka ukraińskiego i historii kultury ukraińskiej. Dmytro Demydiuk był jednym z fundatorów Kremenczuckiej „Proświty” okresu lat 90. ubiegłego wieku, wieloletnim niezmiennym przewodniczącym miejsko-rejonowego towarzystwa. W 2008 roku Dmytra Demydiuka pośmiertnie odznaczono medalem „Budowniczy Ukrainy” za znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozbudowę i wzmocnienie Państwa Ukraińskiego. Honorowe odznaczenie towarzystwa „Proświta” przekazano wdowie po działaczu — Tamarze Hupało-Demydiuk. W 2005 roku przewodniczącą „Proświty” została Julija Byłyna — młoda dziennikarka, redaktor naczelna gazety miejskiej „Wisnyk Kremenczuka”, inicjatywna członkini Młodzieżowego skrzydła Towarzystwa. Od 2011 roku do teraz Kremenczuckie miejsko-rejonowe zjednoczenie „Proświty” kieruje M. H. Uscowa — działaczka społeczna, kawaler orderu księżnej Olgi III stopnia, przewodnicząca miejscowej komórki Międzynarodowej organizacji „Żinocza hromada”, przewodnicząca Połtawskiej obwodowej organizacji OUN; odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy”. W 1993 roku Maria Uscowa wchodziła do kręgu najaktywniejszych inicjatorów odrodzenia działalności Kremenczuckiej „Proświty”, była członkiem zarządu organizacji, a później — zastępcą przewodniczącego towarzystwa. Prawie 20 lat Maria Uscowa ściśle współpracuje z organizacjami społecznymi na Ukrainie i za granicą (Mołdawia, Kanada). Co miesiąc ukazuje się program radiowy M. Uscowej „Kamienie milowe historii”. Głównym celem programu jest przekazanie ludności prawdziwych informacji o działalności wybitnych postaci Ukrainy oraz naświetlanie przeprowadzonych wydarzeń z tej tematyki. Do programu zapraszani są doktorzy i kandydaci nauk historycznych, miejscowi pisarze, zasłużeni pracownicy kultury, utalentowana młodzież. Proświcianie stale biorą udział w wydarzeniach społeczno-politycznych wraz z partiami demokratycznymi i innymi organizacjami społecznymi, a mianowicie: z okazji urodzin i powtórnego pochówku T. Szewczenki, Dnia Konstytucji, Dnia Niepodległości, Dnia Jedności, Rocznicy czynu młodzieży pod Krutami, Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, Dnia Matki, Dnia Rodziny; w marszu żałobnym ku pamięci ofiar Ludobójstwa Ukraińców w latach 1932—33 „Zapal świecę pamięci”. Najważniejsze wydarzenia 2009 roku: obchody 80-lecia OUN; 70-lecia Karpackiej Ukrainy; 350-lecia bitwy pod Konotopem; spotkanie z poetą Dmytrem Szuptą, autorem poematu o Semenie Kowalence, mieszkańcu Kremenczuka — dowódcy okrętu podwodnego, który stał się pierwowzorem bohatera filmu „Szczęśliwa szczupak” w 100. rocznicę urodzin sławnego rodaka; okrągły stół „Symon Petlura: prawda i mity”. W 2010 roku: w 120. rocznicę urodzin pułkownika A. Melnyka pokaz w lokalnym kanale telewizyjnym „Wizyt” filmu dokumentalnego o nim z serialu „Sobór na krwi”; audycja radiowa „Postać pułkownika Andrija Melnyka”; przygotowanie wystaw książkowych w bibliotekach miasta o pułkowniku A. Melnyku i Strzelcach Siczowych. W 2011 roku — wydarzenie z okazji 120. rocznicy urodzin Jewhena Konowalca; zebrania tematyczne na temat: „Ukraiński patriotyzm w sztuce i literaturze”. W 2012 roku — prezentacja książki „Trzy kukułki z pokłonem”, poświęcona 80. rocznicy urodzin Hryhora Tiutiunnyka; spotkanie z przewodniczącym Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, wydawcą książki Mykołą Kulczynśkym i poetą, redaktorem działu poezji czasopisma „Kyjiw” Petrem Zasenką; spotkanie z przewodniczącym zarządu Zaporoskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, członkiem bractwa duchowego Ołehem Tkaczenką, który wyruszył w pieszą wędrówkę po ukraińskich miastach i wsiach z akcją „Siczowy szlak Proświty”; ekspozycja muzealna „Wojna ludowa” w miejskim Pałacu Kultury; audycja telewizyjna „Jestem Ukraińcem” o obwodowym przewodniczącym OUN Dmytro Demydiuku; prezentacja książki pisarza-afgańczyka Ihora Moisiejenki w Wyższej szkole zawodowej. Większość z tych wydarzeń stale naświetlamy w mediach.
Marię Uscową oraz bibliotekarkę Perejasławskiej Biblioteki Dziecięcej im. Panasa Myrnego odznaczono Orderami Księżnej Olgi III klasy. Członkowie Proświty świętują Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka
Машинний переклад
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Ołeksandr REJENT, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent NAN Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 15 z 2013 r.
Pierwsze w Ukrainie masowe czasopismo popularne „Ukrainskij wiestnik”, które ukazywało się w Charkowie od 1816 do 1819 r., ogłosiło swoim mottem: „Wspierać wszechstronny rozwój nauki i literatury”. Czasopismo aktywnie popularyzowało wiedzę z historii, etnografii, geografii Ukrainy, wyśmiewało skłonność wielu ukraińskich szlachciców i mieszczan do wszystkiego, co zagraniczne, wychowywało w duchu szacunku do kultury narodowej, radziło szeroko wykorzystywać język ojczysty na łamach wydawnictw drukowanych oraz publikować w nim prace uczonych. „Ukrainskij wiestnik” jako pierwszy wśród czasopism zapoczątkował drukowanie materiałów w języku ukraińskim. W szczególności profesor (później rektor) Uniwersytetu Charkowskiego Petro Hułak-Artemowski drukował tu w języku ojczystym swoje utwory poetyckie. Hryhorij Kwitka-Osnowjanenko udowodnił, że w języku ukraińskim można pisać także wysokiej klasy utwory prozatorskie. Jego „Małorosyjskie powieści”, wydane w Charkowie w 1832 r., odniosły ogromny sukces w środowisku wykształconej publiczności, która nazwała ich autora ojcem ukraińskiej prozy. A prości chłopi, którzy również znali utwory Kwitki-Osnowjanenki, z szacunkiem nazywali go pisarzem ludowym. Wokół Kwitki-Osnowjanenki skupiała się postępowa młodzież Charkowa. Jako dyrektor i reżyser kierował pracą stacjonarnego teatru zawodowego, którego repertuar uzupełniał własnymi utworami dramatycznymi. Pod jego bezpośrednim wpływem zajął się twórczością literacką w języku ukraińskim absolwent Uniwersytetu Charkowskiego Mykoła Kostomarow, który później zdobył sławę wybitnego historyka Ukrainy. Zresztą wszystkie napisane przez niego w młodości dramaty i poematy to utwory artystyczne o tematyce historycznej. W 1843 r. opublikował, a w następnym roku obronił pracę dyplomową na stopień magistra, poświęconą specjalnie badaniu twórczości ludowopoetyckiej jako ważnego źródła wiarygodnych informacji o historycznej przeszłości Ukrainy. Jeszcze jeden utalentowany wychowanek Uniwersytetu Charkowskiego (później jego profesor) Izmaił Srezniewski zapoczątkował zapisy z pierwszej ręki oraz naukowe badanie ukraińskich pieśni ludowych i dum o tematyce historycznej. W latach 30. XIX w. w Charkowie ujrzał światło dzienne jego zbiór folklorystyczny „Zaporożska starowyna” (doczekał się trzech wydań). Jako pierwszy wystąpił w 1834 r. w prasie za jak najszerszym wykorzystaniem języka ukraińskiego, wyrażając głębokie przekonanie, że czeka go sława literacka. Do sprawy ukraińskiego odrodzenia narodowokulturowego dołącza się także Uniwersytet Kijowski, założony w 1834 r. Jego pierwszy rektor Mychajło Maksymowycz uporządkował i wydał trzy zbiory ukraińskich pieśni ludowych. W podobnym zbiorze Płatona Łukaszewycza, który ukazał się w 1836 r., po raz pierwszy razem przedstawiono zapisy folklorystyczne dokonane zarówno na Wschodniej, jak i na Zachodniej Ukrainie. Ukraińska pieśń, duma, bajka tak zachwyciły młodzież, że zapragnęła ona samodzielnie, z pierwszej ręki, dokonywać zapisów ustnej twórczości ludowej i zapoznawać z nimi szeroką publiczność, publikując je w wydawnictwach periodycznych lub w osobnych książkach. Stopniowo doskonali się sprawa opracowywania i popularyzacji utworów folklorystycznych. Od prostego zapisywania badacze przechodzą do naukowej analizy każdego poszczególnego utworu. Odrodzenie narodowe w Ukrainie dodawało sił krzewicielom ducha narodowego, którzy dbali o masowe szerzenie świadomości narodowej. Jako ważny czynnik w tej sprawie dobrze przysłużył się im wydany w 1840 r. w Petersburgu zbiór poezji „Kobziarz” wtedy jeszcze nieznanego szerokiemu ogółowi czytelników autora — Tarasa Szewczenki. Poszukiwanie tożsamości narodowej przez przedstawicieli ukraińskiej inteligencji na początku XIX w. nie miało zabarwienia politycznego. Podsycała je jedynie miłość do języka ojczystego, literatury, historii, folkloru, zwyczajów. Jednak już w latach 30.–40. działalność kulturalno-oświatowa inteligencji nabiera pierwszych oznak charakteru politycznego. Tak oto w murach Uniwersytetu Charkowskiego działało stowarzyszenie literackie, zapoczątkowane przez studentów A. Metłynskiego, L. Borowykowskiego, O. Korsunia. W swoich utworach poetyckich propagowali oni rycerskie czyny zaporoskich kozaków — tych najaktywniejszych, pełnych poświęcenia obrońców ojczyzny, kozackie porządki społeczne jako ogólnoludzki ideał ustroju społeczno-politycznego i sprawiedliwości społecznej. „Charkowscy romantycy” byli pewni, że swoimi utworami, napisanymi po ukraińsku, ratują „umierający język”. Z tym wszystkim wiązali nadzieje jeśli nie na autonomiczny ustrój społeczno-polityczny Ukrainy, to przynajmniej na zachowanie zwyczajnego trybu życia i dawnych tradycji jej kultury duchowej. Na początku lat 40. XIX w. jednym z wiodących centrów ruchu narodowego staje się Kijów. Studenci i młodzi wykładowcy miejscowego uniwersytetu zorganizowali tajne kółko „Kijowska młoda”, stawiając sobie za cel wspieranie rozwoju sił duchowych narodu ukraińskiego i uwolnienie chłopów z poddaństwa. Najaktywniejsi działacze „Kijowskiej młodej”: nauczyciel z Połtawy Wasyl Biłozerski, urzędnik kancelarii generał-gubernatora Mykoła Hułak oraz profesor Uniwersytetu Kijowskiego Mykoła Kostomarow, stworzyli wiosną 1846 r. nielegalną organizację polityczną — Bractwo Cyrylo-Metodiańskie. Nazwę otrzymało na cześć znanych słowiańskich braci-oświecicieli, prawosławnych świętych Cyryla i Metodego. W posiedzeniach towarzystwa aktywny udział brali poeta i malarz Taras Szewczenko; pisarz i pedagog, autor „Ukraińskiej gramatyki” i ukraińskiego alfabetu, który wszedł do historii pod nazwą „kuliszówka” (nim do dziś drukuje się książki), Pantełejmon Kulisz; połtawski ziemianin, pedagog i dziennikarz, który zdobył wyższe wykształcenie w Paryżu, Mykoła Sawycz; poeta i tłumacz Ołeksandr Nawrocki; etnograf i folklorysta Opanas Markewycz; pedagog Iwan Posiada; poeta i publicysta, autor traktatu prawniczego „Ideały państwa” Heorhij Andruzki; pedagodzy Ołeksandr Tułub i Dmytro Pyłczykow. Głównym celem swojej działalności Bractwo Cyrylo-Metodiańskie uważało umocnienie niezależności narodowo-państwowej Ukrainy na podstawie ustroju demokratycznego w konfederacyjnym związku z innymi niezależnymi krajami słowiańskimi. Każde z tych państw miałoby stanowić osobny stan lub dzielić się na kilka stanów. Kijów miał stać się centralnym miastem związku konfederacyjnego, w którym raz na cztery lata zbierałby się najwyższy organ konsultacyjno-regulujący stosunki między państwami — sobór (lub sejm). Dla ogólnej obrony konfederacji przed wrogami zewnętrznymi przewidywano stworzenie niewielkiego regularnego wojska, a każdy stan miałby swoje siły zbrojne i formacje milicyjne. Wszyscy obywatele musieli uczyć się rzemiosła wojskowego, aby być gotowymi w razie wojny stanąć w obronie ojczyzny. Deklarowano także prawa obywatelskie Wszechsłowiańskiej Konfederacji i Ukrainy w niej, przewidywano zniesienie stanów, kary śmierci i kar cielesnych, obowiązkowe nauczanie początkowe, wolność wyznania. Członkowie bractwa występowali za obaleniem carskiego samowładztwa i likwidacją poddaństwa w Imperium Rosyjskim. Działalność społeczna cyrylo-metodiańczyków koncentrowała się wokół edukacji ludu i poszukiwania dróg podniesienia gospodarki Ukrainy. W szczególności zbierali fundusze na wydawanie popularnych książek z praktycznymi zaleceniami dla gospodarzy wiejskich, opracowali projekt wprowadzenia w Ukrainie szerokiej sieci placówek oświatowych. Bractwo Cyrylo-Metodiańskie przetrwało nieco ponad rok. Wiosną 1847 r. władze carskie aresztowały stałych uczestników jego posiedzeń i pod konwojem wysłały do Petersburga. Po dokładnym śledztwie członków bractwa ukarano zesłaniem w odległe rejony imperium, a T. Szewczenkę wysłano do wojska z zakazem pisania. Szczególnie surowa kara tego ostatniego wynikała z tego, że jego poezja stanowiła zagrożenie dla caratu. W sprawie śledczej w tej kwestii zaznaczano: „Wiersze Szewczenki były tym bardziej niebezpieczne, że w Małorosji, gdzie wielu zachwycało się jego utworami, mogła rozszerzyć się myśl o urojonym błogostanie minionych czasów i o możliwości istnienia Ukrainy w postaci osobnego państwa”. Oceniając wpływ bractwa na elitę intelektualną, M. Hruszewski zauważył, że „...Od Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego wywodzi swoją historię cały ukraiński ruch polityczny”. Wraz z likwidacją Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego komponent polityczny ruchu ukraińskiego w Imperium Rosyjskim na pewien czas wygasa. Ożywienie aktywności ukrainofilów, w większości wokół kwestii kulturalno-oświatowych, przypada na początek epoki Wielkich reform w Imperium Rosyjskim. Na początku lat 60. XIX w. ukraińska elita liberalno-demokratyczna Kijowa, Odessy, Połtawy i Czernihowa zaczęła skupiać się w samodzielne, półlegalne stowarzyszenia — tak zwane hromady. Pewnych programów i statutów hromady zazwyczaj nie miały, ale ich członków łączyła narodowa idea ukraińska na gruncie demokratycznym. Hromady zajmowały się głównie prowadzeniem działań kulturalno-oświatowych. Wielu ich uczestników brało udział w pracy szkół niedzielnych, wydawało podręczniki, zbierało i publikowało zbiory ustnej twórczości ludowej. Jednak nawet legalna działalność kulturalno-oświatowa hromad budziła niepokój rosyjskiego caratu. Szczególne zaniepokojenie początkowo wywoływały próby ukrainofilów stworzenia systemu edukacji dla prostych ludzi w języku ludowym, co w warunkach uwolnienia wielomilionowej masy chłopów z poddaństwa rodziło oczekiwania kataklizmów społecznych i obawy, że stworzona przez ukrainofilów sieć szkół niedzielnych dla ludu może zostać wykorzystana jako środek propagandy. Wszystko to nakładało się na gwałtowne zaostrzenie „kwestii polskiej” w przededniu Powstania 1863—1864 r. Okólnik z 18 lipca 1863 r. do Kijowskiego, Moskiewskiego i Petersburskiego komitetów cenzury, który wszedł do historii pod nazwiskiem ministra spraw wewnętrznych P. Wałujewa, który go podpisał, otworzył sobą całą epokę działań represyjnych rosyjskiej władzy imperialnej wobec ruchu ukraińskiego na etapie jego modernizacji, stając się pewnym wyraźnym symbolem takiej jej polityki. Poza tym przez długi czas najbardziej dotkliwe i takie, które stało się „skrzydlatym”, sformułowanie okólnika absolutnie niesłusznie przypisywano samemu ministrowi, choć w rzeczywistości do niego nie należało. Znane wersy okólnika: „...Samyj wopros o polzie i wozmożnosti upotrieblenija w szkołach etogo [małorossijskogo] narieczija nie tolko nie rieszen, no daże wozbużdienije etogo woprosa prinjato bolszinstwom małorossijan s niegodowanijem, czasto wyskazywajuszczimsja w pieczati. Oni wiesma osnowatelno dokazywajut, czto nikakogo osobennogo małorossijskogo jazyka nie było, niet i byt nie możet, i czto narieczije ich, upotrieblajemoje ich prostonarodjem, jest tot że russkij jazyk, tolko ispoczennyj wlijanijem na niego Polszi; czto obszjerusskij jazyk tak że poniatien dla małorossow, kak i dla wielikorossijan, i daże gorazdo poniatneje, czem tiepier soczinjajemyj dla nich niekotorymi małorossami, i w osobiennosti poljakami, tak nazywajemyj ukrainskij jazyk. Lic togo krużka, kotoryj usiliwajetsja dokazywat protiwnoje, bolszinstwo samych małorossow uprekajet w separatistskich zamysłach, wrażdiebnych k Rossii i gibelnych dla Małorossii”, — niemal dosłownie zostało wzięte z listu wysłanego 27 czerwca 1863 r. do P. Wałujewa przez przewodniczącego Kijowskiego komitetu cenzury Nowickiego, który ułożył go na podstawie notatki otrzymanej od cenzora Łazowa. Samozamknięcie „Osnowy”, okólnik wałujewski, zesłanie jednych ukrainofilów i zaangażowanie do służby państwowej w Królestwie Polskim innych, zaprzestanie działalności Kijowskiej Hromady — wszystko to doprowadziło do tego, że w ukraińskim ruchu narodowym nastąpił, według trafnej definicji M. Drahomanowa, antrakt, wymownym świadectwem którego jest ten fakt, że w ciągu sześciu lat po wydaniu okólnika wałujewskiego ukazało się drukiem tyle samo tytułów książek po ukraińsku, co w ciągu jednego tylko 1862 r. Na początku lat 70. XIX w. na tle kolejnego ogólnego w Imperium Rosyjskim ożywienia życia społeczno-politycznego niepostrzeżenie zakończył się także niemal dziesięcioletni „antrakt” w rozwoju ruchu ukraińskiego. Zakazujące postanowienia okólnika wałujewskiego nie straciły mocy, jednak duch pewnej liberalizacji nie mógł nie odbić się na praktyce ich stosowania — zwracano na nie coraz mniej uwagi. Ruch hromadowski nie tylko się odnowił, ale nawet ożywił. Stał się bardziej zorganizowany i celowy. Z działaczy ruchu hromadowskiego zjazdy hromadowców Kijowa, Połtawy, Odessy wybrały Radę — centralny organ kierowniczy „federacyjnego zjednoczenia hromad” całej Ukrainy. W skład Rady weszli wybitni działacze nauki i kultury, w szczególności W. Antonowycz, O. Rusowa, P. Czubynski. W szeregach aktywnych hromadowców byli M. Łysenko, M. Starycki, O. Konyski, W. Samijłenko, P. Rudczenko (Myrnyj), M. Drahomanow, S. Podolynski.
Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
od jednej w granicach lokalizacji zabudowy wielopiętrowej oraz w odległości 600—800 metrów — w granicach lokalizacji zabudowy jedno- i dwupiętrowej. Wsiadanie i wysiadanie pasażerów z autobusu, który wykonuje przewozy w trybie ekspresowym, odbywa się na przystankach transportu publicznego. Miejscami zatrzymania autobusu, który wykonuje przewozy w trybie marszrutki, określa się punkty końcowe trasy. Wsiadanie i wysiadanie pasażerów z autobusu odbywa się na ich żądanie w miejscach przystanków transportu publicznego, a także w innych miejscach z obowiązkowym przestrzeganiem Przepisów ruchu drogowego. W przypadku wykonywania przewozów miejskich i podmiejskich na przednim tablicy informacyjnej — numer trasy oraz nazwy punktu początkowego i końcowego; na bocznej tablicy informacyjnej — nazwy głównych punktów, w których odbywają się przystanki pośrednie; na tylnej tablicy informacyjnej — numer trasy; w przypadku wykonywania przewozów w trybie ekspresowym oraz w trybie marszrutki na przedniej i bocznej tablicy informacyjnej nad numerem trasy oraz nazwami punktów, w których odbywają się przystanki, — napis odpowiednio czerwoną farbą „Ekspres”, czarną — „Marszrutka”.
Машинний переклад
Ihor SAJENKO, m. Ługańsk. W ciągu ostatnich lat do naszego języka weszło słowo “marszrutka”. Kiedy zwracasz się do przeciętnego człowieka z pytaniem, co ono oznacza, słyszysz odpowiedź: “taksówka marszrutowa”. W Ustawie Ukrainy “O transporcie samochodowym” jest artykuł 1. Definicje podstawowych terminów. Wśród nich jest “autobus — środek transportu, który ze względu na swoją konstrukcję i wyposażenie przeznaczony jest do przewozu pasażerów z liczbą miejsc siedzących powyżej dziewięciu, wliczając miejsce kierowcy”. Wspomina się także o “taksówce — samochodzie osobowym, wyposażonym w rozpoznawczy lampion koloru pomarańczowego, który instaluje się na dachu samochodu, działający taksometr, sygnalizacyjny lampion z zielonym i czerwonym światłem, umieszczony w górnym prawym rogu przedniej szyby, i który posiada naniesione kompozycje z kwadratów, rozmieszczonych w szachownicę na drzwiach samochodu z lewej i prawej strony, przeznaczony do świadczenia usług przewozu pasażerów oraz ich bagażu w trybie indywidualnym”. Marszrutki czy taksówki marszrutowej wśród podstawowych terminów nie ma. Ale w tym samym artykule zaznaczono, że autobus może pracować w trzech trybach ruchu: zwykłym, ekspresowym lub w trybie taksówki marszrutowej. “Przewóz pasażerów w zwykłym trybie ruchu — przewóz pasażerów autobusami na trasie ogólnego użytku z zachowaniem wszystkich przystanków, przewidzianych rozkładem jazdy. Przewóz pasażerów w ekspresowym trybie ruchu — przewóz pasażerów autobusami na trasie ogólnego użytku, na której obowiązuje zwykły tryb ruchu, z zachowaniem przystanków, których liczba według rozkładu jazdy nie przekracza 25% liczby przystanków przy zwykłym trybie ruchu. Przewóz pasażerów w trybie taksówki marszrutowej — przewóz pasażerów na miejskiej lub podmiejskiej trasie autobusowej ogólnego użytku według rozkładu jazdy, w którym określa się czas odjazdu autobusów z punktu początkowego i końcowego trasy z wysiadaniem i wsiadaniem pasażerów lub obywateli na ich żądanie na trasie przejazdu autobusu w miejscach, gdzie nie jest to zabronione przez przepisy ruchu drogowego”. W “Zasadach świadczenia usług pasażerskiego transportu samochodowego”, zatwierdzonych Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy czytamy następujące: “Miejsca przystanku autobusu, który wykonuje przewóz w zwykłym trybie ruchu na trasie miejskiej, ustala się w odległości 400—600 metrów od siebie
Машинний переклад
Zoja DIDENKO, uczestniczka obrad okrągłego stołu. W Chmielnickim Uniwersytecie Zarządzania i Prawa odbył się okrągły stół na temat: „Teoretyczne poglądy i praktyka polityczna budowy państwa liderów Ukraińskiej Centralnej Rady: autonomia czy niepodległość”. Uczestnikami posiedzenia byli czołowi historycy ChUZiP, Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Ohijenki, znani krajoznawcy oraz studenci ostatnich lat. Leonid Misinkewycz, Jurij Błażewycz, Wadym Steciuk, Iryna Olijnyk, Ołeksij Żurko, Anatolij Trembicki, Ihor Zapadenko zauważyli, że ta historyczna chwila Centralnej Rady, niestety, nie przyniosła Ukrainie niepodległości. Prelegenci głęboko i profesjonalnie ukazali przyczyny niepowodzeń ukraińskiego ruchu narodowego: bardzo powolna ewolucja poglądów liderów – od autonomii do niepodległości; ich elementarna niekompetencja w kwestii ukraińskiego ruchu wojskowego; ogromny ukraiński potencjał nie został zrealizowany z powodu osobistych cech niewielu ludzi, z których wielu nawet nie było Ukraińcami… Tak, spośród 59 członków Małej Rady, która przygotowywała Uniwersały, tylko 28 było Ukraińcami. Słabym punktem w polityce Centralnej Rady była kwestia chłopska – ekstremizm agrarny. Nową dla studentów była informacja o tym, że wśród twórców IV Uniwersału Centralnej Rady było czterech Podolan. Szczególne zainteresowanie uczestników spotkania wzbudziły wystąpienia Natalii Titowej „Próby uregulowania problemu stosunków międzynarodowych w okresie Centralnej Rady” oraz Nadiji Steńhacz „Serhij Szełuchin o lekcjach państwowości Centralnej Rady”. Wydarzenie uzupełniono pokazem materiałów dokumentalnych z czasów Centralnej Rady. Obecni zapoznali się z ekspozycją Muzeum Chmielnickiego Uniwersytetu Zarządzania i Prawa. Opłata za przejazd w autobusie, który przewozi pasażerów w zwykłym trybie ruchu, jest najniższa. W autobusie, który przewozi pasażerów w trybie ekspresowym, opłata za przejazd jest droższa. Najwyższa jest natomiast w autobusach, które realizują przewóz pasażerów w trybie marszrutki. Jednak kierowcy „marszrutek” dokonują wsiadania i wysiadania pasażerów tylko w miejscach przystanków transportu publicznego, powołując się na artykuł 121-2 „Kodeksu Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych”, który rzekomo zabrania im robienia tego w innych miejscach trasy. Czytamy ten artykuł: „Naruszenie przez kierowców pojazdów pracujących w trybie marszrutek zasad zatrzymywania się podczas wsiadania (wysiadania) pasażerów pociąga za sobą nałożenie grzywny w wysokości od piętnastu do dwudziestu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli”. Zatem żadnych zakazów tam nie ma. Po prostu jesienią 2008 roku podniesiono kary za naruszenie przepisów ruchu drogowego przez kierowców „marszrutek”. Aby pobierać od ludzi najwyższą opłatę za przejazd w autobusie, trzeba nie tylko przyczepić na nim tabliczkę z napisem czarną farbą – „Marszrutka”, ale także przewozić pasażerów w tym trybie. Ludzie płacą pieniądze nie za tabliczkę, a za tryb przewozu. Jeśli ten tryb jest zwyczajny – odpowiednia powinna być też opłata za przejazd w takim autobusie. Boli mnie rodzinna ziemia. Nina HEJKO, przewodnicząca stachanowskiej „Proświty”, obwód ługański. Głęboko poruszyły mnie wydarzenia, które miały miejsce w charkowskiej „Proświcie” („Słowo Proświty”, nr 9 z 2013 r.). Charkowszczyzna to moja ojczyzna. Charkowskie studium pedagogiczne, uniwersytet państwowy im. Karazina nauczyły mnie kochać język ukraiński. Z tą miłością żyję całe życie, przekazuję ją swoim współobywatelom w Donbasie. Uczyliśmy się razem: Wołodymyr Kałasznyk, później profesor, obrończyni praw człowieka Nadija Switłychna i ja, obecnie przewodnicząca stachanowskiej miejskiej „Proświty”. Z nakazu serca oddawaliśmy swoją wiedzę, swoje serca ludziom, którzy w żaden sposób nie mogą zrozumieć, że są Ukraińcami, ich państwo to Ukraina, a językiem państwowym jest ukraiński. Poprzez gazetę chcę przekazać swoim rodakom, aby nie składali rąk, a bronili sprawy państwowej, tak jak bronił jej Taras Szewczenko. Swoim proświcianom tak właśnie mówię, kiedy bywa nam ciężko: „A Szewczence było ciężej”. W wieku 78 lat mnie również jest ciężko. Szczególnie dużo kłopotów mam dzisiaj, kiedy postanowiliśmy w Stachanowie postawić pomnik Szewczence. Potrzebujemy 750 tysięcy hrywien. Zwracamy się do organizacji z prośbą o pomoc w budowie pomnika człowieka, który łączy całą naszą stachanowską społeczność: i regionalistów, i komunistów, i nacjonalistów, bo wszyscy jesteśmy ludźmi jednego miasta, więc żyjmy w pokoju. Tak było, kiedy 22 maja ubiegłego roku kładliśmy kamień węgielny na miejscu przyszłego pomnika. A jeszcze zwracam się do charkowian, aby zbadali, jak tworzono grupy proświciańskie po wsiach w latach 1918–1919. Moja dziecięca pamięć utrwaliła opowieść mojego dziadka Mykyty Tymofijowycza Szewczenki (moi przodkowie Szewczenkowie przybyli na Charkowszczyznę w 1601 roku z Czerkaszczyzny). Dziadek w latach 1918–1919 chodził do Domu Ludowego na zebrania, które prowadził mój pierwszy nauczyciel szkolny Wołodymyr Andrijowycz Hryhorow. Te spotkania nazywały się „Nie lubisz – nie słuchaj, przeszkadzać nie pozwalaj”. Dziadek mój na pamięć czytał mi Rudanśkiego, a ja się śmiałam. W 1943 roku, kiedy już wygonili Niemców, a szkołę umyto i wysprzątano po okupantach, w naszej pięknej, jasnej, z długimi korytarzami szkole na ścianie wywieszono portrety ukraińskich pisarzy i innych mądrych ludzi. Od razu opowiedziałam o tym dziadkowi. A on pyta: „A zobaczyłaś tam nazwisko Skoworody?”. Dlaczego właśnie to nazwisko go zainteresowało, dowiedziałam się z jego opowieści. Oto ona. Nasza wieś Sinne w rejonie bohoduchowskim na Charkowszczyźnie położona jest 12 km od Pan-Iwaniwki, gdzie pochowany jest Skoworoda. Dziadek nie wiedział, że tę wieś przemianowano na Skoworodyniwkę. Ale o tym, że Hryhorij Sawycz przechodził przez naszą wieś i rozmawiał z chłopami, wiedział. Jestem przekonana, że dowiedział się o tym właśnie na owych proświciańskich spotkaniach. Wielu wybitnych Ukraińców jest związanych z Charkowszczyzną: Kwitka-Osnowjanenko, Wasyl Karazin, Mykoła Chwylowy i inni. Czyżby na tak błogosławionej ziemi mieli panować ukrainofobowie?
Машинний переклад
Iwan HRYHORIUK, doktor nauk biologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
W tym roku mija 130 lat od poświęcenia Diemijiwskiej parafialnej cerkwi prawosławnej (cerkwi Wniebowstąpienia), która została zbudowana w 1882 roku w niewielkiej podmiejskiej wsi Diemijiwka staraniem parafian i dzięki ofiarom dyrektora Diemijiwskiej rafinerii cukru, pana Rauzera. W tym czasie w zakładzie pracowało 1,5–2 tysiące robotników, którzy wytwarzali produkcję o wartości 8–10 mln karbowańców rocznie. Według stanu z 1874 roku było tu już zbudowane 10% domów z drewna, plecionki i gliny. W latach 80. XIX wieku w Diemijiwce otwarto urząd pocztowy i pierwszy zakładowy szpital. W 1900 roku przebudowano cerkiew i otwarto cerkiewno-parafialną szkołę. Równocześnie wieś weszła w pas miejski, a liczba ulic i zaułków wzrosła. W 1910 roku wschodnią część cerkwi Wniebowstąpienia rozbudowano, a w styczniu 1911 roku poświęcono nowy ołtarz boczny ku czci św. Bazylego Wielkiego. Namiotową dzwonnicę rozebrano, a w 1990 roku zbudowano nową. Obecnie jest to czynna świątynia Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, przy której działa niedzielna szkoła. Ciekawe, że 25 lipca 1907 roku w diemijiwskiej świątyni Wniebowstąpienia wzięły ślub Łesia Ukrajinka i K. W. Kwitka. 130-lecie poświęcenia świątyni w Diemijiwce to wyjątkowe wydarzenie historyczne, uroczyście obchodzone przez szerokie kręgi mieszkańców. W tym roku przypada ono także na 150. rocznicę urodzin wybitnej bukowińskiej pisarki Olhy Kobyłiańskiej, która pisała: „Pamiętajcie o swoich przodkach, aby historia nie zgasła przed wami i abyście nie zgubili złotej nitki”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nuty nostalgii za zaporoską przeszłością… Siczowe klejnoty i symbolikę artysta stosuje także w ekslibrisach, które tworzy w różnych technikach grawerskich. Wielu siczosławskich miłośników książek uważa za zaszczyt zamówienie sobie lakonicznych, lecz bardzo wyrazistych ekslibrisów właśnie u Anatolija Derewianki, ponieważ zawsze wkłada on w nie jakąś ciekawostkę lub „pieprzyk”, gdyż często rozwiązuje miniaturowe kompozycje z dobrym kozackim humorem. Humor Anatolija Pawłowycza Derewianki jest znany wielu artystom Nadnieprza — Zaporoża, i nie tylko im. Pomimo braku zdrowia, które w ostatnim czasie wyraźnie straciło swoje kozackie pozycje, humoru nie traci, tak jak nie traci nadziei na kontynuację bogatego w fabułę siczowego tematu. Siczosławianie (a do siczosławian należy ta część mieszkańców metropolii o niezgrabnej nazwie „Dniepropietrowsk”, która nie traci duchowej więzi z kozacką przeszłością kraju), oczekują od niego nowych twórczych osiągnięć. graj — Pan z tobą! (Tetiana Majdanowycz). Trudno nie zapatrzyć się na połtawiankę — „Młodą kobietę”, 1997 r., która zwraca się do nas: Ale jakie smutne kolory! // Bo ja sama — jesienna i smutna… // Lecą nad nami i przez nas wiatry, // I budzi się w duszy pradawna tajemnica. (Natalka Pokład). Duchowe zachwycenie, lubowanie się wizerunkiem smutnej panny wywołuje obraz „Wiejska panna”, 1995 r., który, być może, nie ma pary, lecz są bliskie mu poetyckie słowa: Stojąc na ręczniku obok mnie, // Ty stałeś się całkiem przezroczysty… (Lida Palij). Na płótnie „Ciepły wieczór”, 1999 r., zmęczona pracą zdrzemnęła się wiejska kobieta, przyśnił jej się sen, a w tym śnie taki prześliczny wzorzec poezji, kobieta dziękuje wieczornemu słoneczku słowami Liny Kostenko: Wieczorne słońce, dziękuję za dzień! // Wieczorne słońce, dziękuję za zmęczenie. Niepołączeni nie łączą się natury, te, które są wzniosłe duchem, które patrzą w górę, z tymi, u których są zbyt przyziemne poglądy. Namalowana latem 2012 roku „Dikańska marzycielka” — obraz, na który nie warto zbyt długo patrzeć, bo długo będzie prześladować dikańska piękność, która opuściła oczy w dół — może, pod przenikliwymi spojrzeniami: Cała — płatkowo-wczesno-kwitnąca, // Cała — macierzankowo-późny żar, // Cała — bajkowo-powietrzna, // Z piekielnym złotem w oczach. (Borys Czip). Swoistym fundamentem, ezoteryczną podstawą całej twórczości Serhija Hnojowoho jest reszetyliwski haft „białym na białym”, opiszniańskie garncarstwo, niewidzialny, lecz odczuwalny energetyczny wpływ Rozrytej mogiły Bilskeho grodziska, energetyki byłej hetmańszczyzny, która nie wywietrzała ostatecznie. Rodzima pieśń, obyczajowość, obrzędowość połtawskiego kraju „strumienieją” z jego płócien. Połtawsko-kozackie chutory — na tle czarującego piękna przyrody, która sąsiaduje swoimi krajobrazami z mistycznością… Wzorce narodowego ubioru, które są charakterystyczne właśnie dla tej miejscowości, a jeszcze — wizerunki-archetypy połtawianek i charakterników-połtawian. Czy wszystko to i wiele innego nie świadczy o pojawieniu się połtawskiej szkoły malarstwa?
Машинний переклад
Witalij STARCZENKO, historyk sztuki. Wrażenia z takich wycieczek i wyjazd na Chortycę dla przyszłego dniepropietrowskiego artysty Anatolija Derewianki stały się decydującym tematem twórczości. Studia na wydziale grafiki książkowej we Lwowskim Instytucie Poligraficznym im. Iwana Fedorowa nie tylko sprzyjały osiągnięciu mistrzostwa zawodowego, ale i utwierdziły w słuszności wybranej drogi, a duchowa i kulturowa atmosfera Lwowa w warunkach oporu wobec prób Moskwy zmieszania zniewolonych etnosów w bezimienną imperialną masę pod nazwą „nowaja istoriczeskaja obszcznost ludiej — sowietskij narod” wzmocniła jego genetyczne przyciąganie do wartości narodowych. Po ukończeniu instytutu w 1974 roku Anatolij Pawłowycz pracował jako redaktor artystyczny w Dniepropietrowskim Wydawnictwie Zonalnym „Promiń”, gdzie, komunikując się z miejscowymi ukraińskimi pisarzami Wiktorem Korżem, Serhijem Burłakowem, Ołeksandrem Zajwym, Kostiantynem Czernyszowem, Natalką Nikuliną, utwierdzał swoją ukraińską istotę w niemal całkowicie rosyjskojęzycznym środowisku. W tym czasie graficznie opracował niemałą liczbę wydań artystycznych i wykonał do wielu z nich ilustracje, przeważnie w drzeworycie lub litografii. Wśród tych wydań są książki Ołeksija Daszewskiego, Wiktora Korża, Ołeksandra Zajwego, Serhija Burłakowa. Interesująco pracowało mu się także nad literaturą krajoznawczą, w szczególności nad opracowaniem i ilustracjami do książki Borysa Bezdolnego „Zaporoże, moje Zaporoże”. Nad projektem książek i ilustracjami artysta pracuje do dziś. Ostatnie książki opracowane przez niego to zbiór legend i opowieści Naddnieprza „Idol z Kernosiwki”, uporządkowany przez Nadiję Tubalcewą (jeszcze niewydany), zbiorowy tom autorów Naddnieprza „Słońce nad wiecznym” oraz historyczna powieść o zaporoskich kozakach młodego pisarza Wołodymyra Kilczenskiego „Przypuścizna wolności”, do wydania której stworzył osiem ilustracji (wydawnictwo „Porohy”). Lecz głównym kierunkiem twórczych wysiłków członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Anatolija Derewianki jest grafika sztalugowa i malarstwo. Ponad cztery dekady stale bierze udział w wystawach — początkowo ogólnozwiązkowych i republikańskich, obecnie ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Programowym w cyklu „siczowych” dzieł jest poliptyk „Sicz” („Prawica Sirki”, „Pobratymcy”, „Gerc”, „Czarnomorce” oraz „Hopak”), wykonany w technice kolorowego linorytu. Patos walki o godność, wolność, wiarę, święte poczucie siczowego braterstwa, romantyka niebezpiecznego pokonywania morskich przestrzeni, optymizm i pragnienie szczęśliwego życia — taka jest koncepcja poliptyku, wykonana ekspresyjnie, w baśniowej rytmice, ze znajomością materiału historycznego, a co najważniejsze — z bezgraniczną miłością do świętego tematu. Z prac malarskich poświęconych siczownikom, monumentalnością i epicką wielkością, właściwą dumie, wyróżnia się dzieło „Kozak Hołota”, wykonane temperą. Tematyka zaporoska w twórczości Derewianki jest swoiście interpretowana także w liryczno-epickich krajobrazach kozackiego kraju, stworzonych akwarelą lub olejem. Z tych krajobrazów szczególnie ciekawa jest seria „Dnieprowskie progi” — artysta swoją wyobraźnią jakby uwalnia z głębi wody malownicze nagromadzenia skał i kamieni-olbrzymów, i jak wprawny pilot wirtualnie prowadzi wyobraźnię współczesnego człowieka przez karkołomne wiry i wodospady do Zaporoskiego Niżu. W nazwach dzieł serii artysta wykorzystuje poetykę ludowych nazw: „Wilcze gardło” (próg Wilny), „Dziad” (próg Nenasytiecki), „Kamień Buciw” (próg Łochanski). Obrazowe „zmartwychwstanie” dnieprowskich progów zainteresowany widz odbiera jako dotknięcie cudu, jako słuchanie „zatopionej” potężnej symfonii — gwaru i ryku progów, jako uczestnictwo w magicznym przemieszczeniu w czasie… Znakomicie „siczowe” są też krajobrazy stepowe, w których artysta odtwarza pierwotny step Dolnego Naddnieprza z jego kosmicznymi wymiarami, monumentalnymi mirażami i lirycznie odosobnionymi parowami, dolinami i jarami. Te pejzaże, wykonane przeważnie akwarelą, nie są tylko źródłem estetycznej przyjemności dla widza — zmuszają one do myślowego porównywania rękoma artysty stworzonych krajobrazów z tymi naturalnymi pejzażami, które trafiły pod wpływy technogenne, do zastanowienia się nad nieodwracalnymi zmianami, które zachodzą w historycznym krajobrazie Ukraińskiego Stepu. Krajobrazy Derewianki odbierane są jako symbole historycznej przestrzeni, która kiedyś stała się surową, lecz wolną małą ojczyzną dla tych, którzy wybrali niebezpieczny los kozaka-siczownika, dlatego brzmią w nich ledwo uchwytne... Andrij BUDKEWYCZ, dziennikarz, członek NSŻU. W ucieleśnionych obrazach ukraińskiego człowieka, oprócz obecnego tam ducha ukrainocentryzmu, nie ma „porażeństwa” (według D. Doncowa) nawet w przedstawieniu połtawskich dziewcząt i kobiet. Malarstwo, poezja i muzyka — to jak trzy składowe, jak trzyjednorodne nierozłączne salwy w artystyczno-kulturowym obszarze. Hnojowyj — to artysta, którego malarstwo zawiera w sobie i śpiewność, i upoetyzowanie, i ludową ezoterykę. W wielu ukraińskich pieśniach obecny jest spokój nieuchronności i pokora wobec losu. Jest tylko cichy nurt wody i dziewczęcy warkocz, posłuszny temu nurtowi. Cicho, cicho Dunaj wodę niesie, A jeszcze ciszej dziewczę warkocz czesze. Tak więc czym cenne i specyficzne są dzieła Serhija Hnojowego! W nich nie ma motywów pokory wobec losu, braku wolicjonalnych dążeń, przeciwnie, hojnie przedstawione są postacie nieugiętych połtawek, które nie skarżą się na ciężki los, a pokonują trudności, nie zważając na nic. Czy nie dlatego malarstwo Hnojowego jest życiodajne, życiotwórcze, optymistyczne. Podczas różnych wystaw malarskich można zauważyć, że przewagę otrzymują pejzaże i etiudy. Może to też przejaw ukraińskiego nastroju, który nie chce łączyć nastroju z wymogami wielkich kompozycji? Albo, jeśli wspomnimy typowe przedstawienia teatrów ludowych, to co zobaczymy? Na scenie — chłopcy, dziewczęta, rozbrzmiewa kilka żartów, które toną w głośnym śmiechu, odrobina zakłopotania w słowach i ruchach, a wtedy: „Może zaśpiewamy!” I wszystko: i rozmowa, i działanie rozpuszczają się w pieśniowo-tanecznej żywiołowości. A przyjrzyjmy się naszym towarzystwom. Czy nie napotkamy w nich czegoś podobnego, czy za śpiewem nie ukrywają niezdarności w komunikacji, a może śpiew niekiedy zabija ostrą myśl i nie mniej ostrą ripostę? Z płócien gatunkowo-historycznych, napełnionych psychologizmem, artystyczne postacie Hnojowego komunikują się z nami, prowadzą rozmowę o trwałości duchowej, męstwie, szlachetności… Ukrainki w dziełach autora — to połtawskie amazonki, które nie czują zakłopotania, lecz może to i nie tak. Całemu światu wiadomo,
Chłopcom powojennych czasów, urodzonym na dawnych terenach Wojska Zaporoskiego Siczowego, o wyczynach przodków-kozaków ojcowie opowiadali skąpo: albo sami mało wiedzieli, albo zmuszeni byli ukrywać swoją wiedzę. Prawie nic o zaporożcach nie można było dowiedzieć się także w szkole… Więcej szczęścia mieli ówcześni chłopcy z Dniepru, ponieważ w ich mieście istniało muzeum historyczne, kozackie starożytności dla którego zbierali Ołeksandr Pol i Dmytro Jawornycki, i do tego muzeum, gdzie można było zobaczyć siczowe armaty, piszczele, włócznie i szable, uczniów zabierano na wycieczki. Podczas wycieczki o życiu i zwycięstwach kozaków ciekawie opowiadali przewodnicy. Magia artefaktów-relikwii, opowieści muzealnych naukowców oczarowywały dzieci, skłonne do twórczości.
Машинний переклад
Tajemniczość i zagadkowość emanują z spojrzeń dziewcząt i młodych kobiet, które jakby ożywają, lecz nie, one żyją na płótnach Serhija Gnojowego. Bywają zamyślone, rozmarzone, zatopione w czymś swoim, kobiecym, ale nigdy nie uśmiechnięte ani wesołe. Dlaczego? Trudno odpowiedzieć, i nie trzeba. Jako jedna z projekcji dekodowania — być może dlatego, że artysta jest zatopiony we własnych myślach, zamysłach, treściach i wizjach przyszłych obrazów. Jego prace, jeśli spojrzeć na nie przez pryzmat „filozoficzno-historyczny”, są po prostu bardzo ukraińsko-połtawskie. A tematyką w czymś bliskie malarstwu wybitnych — W. Makarenki i F. Humeniuka, lecz też dość odmienne…
że Ukrainki są najpiękniejsze, a Połtawianki są piękne szczególnym pięknem, jakby owe księżniczki, hetmanówny, władczynie swojej ziemi. Właśnie tym, moim zdaniem, różnią się od innych. A poza tym bohaterki dzieł Gnojowego niosą w sobie pathos stepowego kordocentryzmu, marzycielstwa, który nie przeciwstawia się pathosowi intelektu i stoicyzmu. To jeden z wspaniałych przykładów połączenia wysokiego stylu i myśli w ukraińskim malarstwie. Wielkie kompozycje artystyczne z elementami batalistycznymi — to prawdziwe artystyczne odkrycia połtawskiego twórcy. W jego dziełach zarówno dziewczęta, jak i kobiety są tak majestatyczne, wzniosłe, trochę dumne. Technika u Serhija Mykołajowicza, jak i u wielu wybitnych artystów, na pierwszy rzut oka jest dość prosta. To jest to, co nazywa się maksimum wyrazistości przy minimum środków artystycznych. W psychologii jako nauce do złożonych należy kwestia charakteru jednostki, a jeszcze bardziej złożony — charakter narodu. Wiele dos
liderów czują się niezręcznie w kontakcie z problemem narodowego charakteru. Może w rozwiązaniu tej kwestii pomogą im artyści? Innym dowodem wysokiej wartości obrazów malarskich są wszystkie jego prace, jakby wielkie epickie płótno o życiu narodu ukraińskiego. Nakreślił historię ludzkich dusz, ich wzloty i upadki, pewne wątpliwości, stara się prześledzić ewolucję ukraińskiego charakteru. Wynosi na piedestał szlachetne cnoty Ukrainek i Ukraińców, które utrwala pędzlem na swoich płótnach, a czas nie zciera ich z pamięci…
Artysta podkreśla rolę tradycji ludowych w zachowaniu narodowej tożsamości w życiu bohaterów. Przedstawia ich nie tylko od strony romantyczno-etnograficznej, lecz także nastawia nas przychylnie do swoich polтавок. Maluje tak, że nie sposób nie pokochać tych bohaterek.
Wyobraźmy sobie, że przechodzimy przez sale, w których prezentowane są obrazy Serhija Hnojowoho. Pierwszy przystanek przy płótnie „Żegnajcie”, 2005 r. Przedstawia ono poltawską matkę, która trzyma ręce tak, jak Matka Boża — Oranta w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Zwraca się do nas słowami:
Życie — piasek, a troski — jak glina.
Smutku się nie bój, moja dziecino.
Smutek, jak kamień. Choć do bólu ciężki.
Nad nim wodo
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wejście: „Wolne wejście w otwartą przestrzeń ukraińskiej sztuki”. Bardzo mu się spodobało, a zabierając głos, powiedział, że należy to rozumieć jako wejście nie w polską (mając na myśli słowa Stepanenki), a europejską przestrzeń. — To ukraińska europejska przestrzeń artystyczna, której nie można sobie wyobrazić bez twórczości Niny Denysowej — uściślił. Życie zetknęło I. Ostasza z artystami Małyszkami, kiedy organizowana była wystawa „Białe jabłonie”, poświęcona Bojczukowi. Jedną z pierwszych zaprezentowanych prac była „Jabłoń” Niny Denysowej — burza białych płatków w oczkach koronki niewidzialnych linii wiosennej melodii, która od razu przykuła uwagę widzów. Opowiedział też o tej bezinteresowności i ciepłej duszy, z jaką artystka odpowiedziała na wspólny projekt, który był poświęcony naszym dzieciom. I szczerym słowem wspomniał jeszcze jedną postać artystki — ilustrowanie książeczek dla dzieci, w szczególności ostatniej „Gdzież ta chatka u aniołka?”, która została zilustrowana jakby dziecięcą ręką. Ta książeczka otrzymała nagrodę na Lwowskim Forum Wydawców. I teraz, zobaczywszy na wystawie wśród innych prac jabłoniowy kwiat, poczuł, że nadchodzi wiosna, zwiastując nam wolność… Zapytałem artystkę: — Pani obrazy niosą w sobie głęboko filozoficzną treść. Skąd u Pani tak niezwykle przenikliwe postrzeganie otaczającego świata? Przecież nie jest Pani filozofem… — Wydaje mi się, że od dzieciństwa jestem filozofem. Myślę, że filozofia to nie los wybranych — naukowców, bo filozofia była zawsze i wszędzie, gdzie nie spojrzeć. Na przykład moja babcia miała swoją, niezwykle głęboką i oryginalną mądrość. W dzieciństwie mówiła mi: „Dziecino, czego boisz się ciemności? Ciemno — to nie strasznie!”. — „Jak nie strasznie — odpowiadałam — nie mogę z chaty wyjść”. — „Wychodź, córuś, nikt cię nie widzi i zła nie wyrządzi… Nie bój się, wychodź…”. — Oprócz babcinej, ludowej mądrości, jest Pani zapewne zaznajomiona ze światopoglądowymi systemami innych, dyplomowanych filozofów? — Bardzo lubię żydowskiego filozofa Martina Bubera, jest mi niezwykle bliski. Z ukraińskich — Pamfiła Jurkewycza z jego „filozofią serca”. W ogóle tradycje ukraińskiej myśli filozoficznej, niestety, są jeszcze bardzo mało zbadane… — Ale, moim zdaniem, największymi filozofami są dla Pani dzieci… — Oczywiście, w swoim życiu nie raz się o tym przekonywałam (śmieje się). Ciekawe, że właśnie ten obraz, „Anioł spada w niebo”, nazwało o tamto dziecko (wskazuje na szczupłego młodzieńca), on teraz jest już dorosły, jako mały często u mnie bywał. Jakoś mówi: „A ja pani zagadkę zadam: co spada w niebo?”. Myślę: „Dlaczego dziecko pyta: spada w niebo?”. Dzieci to filozofowie, one czują, że świat to nie tylko ziemia, że jest przestrzeń, w którą można spaść. Anioły przecież latają tylko w niebo — przestrzeń, która jest bezmiernie większa od naszej kołyski. Fenomenologia, nasza najnowocześniejsza filozofia, na długo przed Arystotelesem i Platonem zwróciła się ku człowiekowi. — Czy nigdy nie miała Pani ochoty zilustrować baśni Saint-Exupéry’ego „Mały Książę” albo czegoś ze współczesnych amerykańskich utworów dla dzieci? — To dla mnie jakieś dalekie, zbyt uwspółcześnione rozumowanie. Nie lubię fantastyki, bo życie jest o wiele bardziej fantastyczne.
Машинний переклад
Mykoła CYMBALUK O sobie… — Moi rodzice pochodzą ze wsi, do miasta wyjechali jeszcze niemal jako dzieci, by szukać losu i po prostu ludzkiej niezależności. Mieszkali w Siczesławiu (Dniepropietrowsku) i latem wysyłali mnie z siostrą do babci Oleny. Ona na nas czekała, kochała. Nasze babcie — miliony babć, bo dziadków straciliśmy albo na wojnie, albo na Sołowkach — niosły na sobie cywilizację, mądrość wsi, której bez miłości, bez serca, bez sumienia nie pojmiesz. Te duszy źródła — niby same z siebie, ale wszystko na świecie jest powiązane. Kiedy maluję, mam poczucie obecności tego, co przeżyłem w dzieciństwie. A dzieciństwo moje było w najdroższej, najpiękniejszej wsi Tułynci na Kijowszczyźnie i w Siczesławiu. Jestem bezgranicznie wdzięczna mamie i tacie — przy ciągłych trudnościach finansowych zawsze miałam farby, papier, książki… Nie przestaję dziwić się malarstwu, fantastycznemu i prostemu, niby bajka, która została stworzona, by wejść, ogarnąć niezgłębiony świat. Za pomocą najprostszych środków — linii, koloru, małej kropki — widzę fascynującą tajemnicę świata. Dlatego jestem wdzięczna losowi, że dał możliwość malowania, bo malarstwo to coś, co wie więcej niż artysta! Malowanie to ta samotność, która daje możliwość mówienia, to wyjście z zamkniętego w sobie bytu w bezgraniczną otwartość, która łączy mnie ze światem. Moje widzenie Pierwsze wrażenie z płócien Niny Denysowej — to malowało dziecko. Ale to tylko na chwilę, bo od razu przenika uczucie niezwykłego, głęboko filozoficznego, osobistego postrzegania przez artystkę otaczającego świata. Kontemplując jej prace, zupełnie inaczej zaczynasz patrzeć na wszystko wokół, nie oczami — duszą. W siódmej księdze klasycznego dzieła „Państwo” starożytnego greckiego filozofa Platona jest obraz ludzi przykutych w jaskini twarzą do ściany. Wszystko, co dzieje się za ich plecami, widzą jako teatr cieni, bo źródło światła znajduje się za plecami więźniów. Jednemu z nich w pewnym momencie udaje się zrzucić z siebie żelazne pęta i odwróciwszy się, on — o! — widzi słońce. Oślepiony, śmiałek po omacku wraca do towarzyszy, opowiada o tym, co widział, chce uwolnić i wyprowadzić ich z ciemności. Przykuci, przyzwyczajeni do cieni, nie dają śmiałkowi wiary. „On jest filozofem — tłumaczy ten obraz Max Weber — a słońce to prawda nauki, która jako jedyna nie ugania się za widmami i cieniami, a dąży do prawdziwego bytu”. Obecnie tylko niewielka część naiwnych ludzi może uwierzyć, konkluduje Weber, że wiedza z astronomii, fizyki, biologii i innych nauk może wyjaśnić nam sens otaczającego świata czy choćby podpowiedzieć drogi i kierunki poszukiwania tego „sensu”. Wraz z rozwojem nauk rozszerzają się (czy oddalają?) horyzonty poznawalnego. W dążeniu do dotarcia do alfy i omegi świata po racjonalne eksperymenty sięgali nie tylko naukowcy, ale i artyści. Na przykład do takich artystów-eksperymentatorów należał Leonardo da Vinci i niektórzy muzycy-nowatorzy, dla których droga do prawdziwej sztuki jest równa drodze do prawdziwej natury. Faktycznie widzieli oni sztukę jako unikalną naukę, a artystę (w sensie społecznym) jako lekarza. Cóż, być może i nauka, i sztuka zdołają, na przykład, przedłużyć życie biologiczne, udoskonalić duszę człowieka. Ale zrównać się z Bogiem, zgłębić Jego „sens”, zapewne nie jest im dane… Denysowa należy do artystów, którzy, moim zdaniem, nie szukają „sensu” — oni po prostu widzą świat oczami swojej duszy. Obrazy artystki nie potrzebują tłumacza nawet dla zwykłego widza, pomimo niezwykłości i, na pierwszy rzut oka, tajemniczości przedstawianego. Każdy jest w stanie odnaleźć w nich bliskie i zrozumiałe alegorie, symbole i motywy. Na przykład „Wokół” (2005): koncentryczne, kropkowane-żyłkowane koła, jak na poprzecznym przekroju słoje drzewa, na którym poszczególne elementy-obrazy niby lecą, jak anioły na ikonach czy chmurki (czy dusze ludzkie?) na czystym niebie, któremu na imię — życie. A jaki szał uczuć i dźwięków w jej „Skrzypaczce” (2002)! Zdaje się, że to nie po stradivariusowskich strunach leci jej smyczek, a — po twojej duszy; i słyszysz, i widzisz to w przeważających czerwono-błękitnych kolorach. Obnażona ręka i część piersi, zrytmizowane bose nóżki przekazują każdej komórce twojego ciała szaleństwo ekstazy nie po prostu muzyki — wieczności. Pięknej, namiętnej i niezgłębionej… Denysowa niezwykle subtelnie włada kolorystycznym rozwiązaniem tematu. Z reguły czarny kolor człowieka odpycha, przeraża, przygnębia. Ktoś widzi to w demonologicznych obrazach Wrubla. Tego nie ma w obrazach Niny Mychajliwny, gdzie ciemna barwa jest szerokospektralna — od nasyconej do ciemno-fioletowej. Na przykład lewa połowa jej dyptyku „Księżycowa noc” (2013), na pierwszy rzut oka wydaje się czarnym, jak krucze skrzydło, pionowym prostokątem. Na jego tle kilka plam. Każdy, zgodnie z własną wyobraźnią i doświadczeniem, może powiedzieć: „Księżycowa ścieżka w ciszy nad zachmurzonym morzem” albo „Księżycowa noc w alei po deszczu”. Dopiero uważnie, nie za pierwszym razem, przyglądając się, widzisz tam naprawdę tunel alei, której gałęzie drzew zasłaniają nocne światło. Podobnym, ale niepowtarzalnym stylowym i kolorystycznym rozwiązaniem naznaczone są obrazy „Topole”, „Zmierzcha”, „Sin-I” i „Sin-II” (wszystkie 2013). Każde z niemal trzydziestu eksponowanych płócien Denysowej wymaga niezwykle głębokiego i całościowego artystyczno-plastycznego oraz filozoficznego odczytania. Nie jest ona artystką, której tworzenie obrazów jest proste, choć naturalne, jest ono bogate w folklorystyczno-symboliczne wypełnienie, jaskrawo-niepowtarzalne w wyrazie i wymaga rozwiniętej intuicji — pracy duszy. Za tym wszystkim stoi głęboka narodowa tradycja i kultura. Przyjaciele o Ninie Ałła Maryczewska, dyrektorka galerii, przez długi czas prosiła panią Ninę o wystawienie się w „AVSart”. I pierwsza myśl, która przyszła jej do głowy, gdy już przygotowywali ekspozycję, dotyczyła modnej obecnie sentencji, że malarstwo umarło. — W końcu — mówiła — u nas mówią, że wiele rzeczy już umarło: na przykład nauka, zwłaszcza filozofia, która zaszła w ślepy zaułek. W filozofii dokonano wszystkich pojęciowych wniosków, zgodnie z którymi odkryto istotę i przeznaczenie człowieka, rozwiązano problemy życia, śmierci i nieśmiertelności, doszli do wniosku, że Bóg umarł, umarł i artysta, a my walczymy z historią. Jednocześnie ciągle brakuje nam czasu, który niszczymy, z którym walczymy… Za tym wszystkim traci się takie pojęcie jak widz. Bo my, każdy sam dla siebie, stajemy się artystami, „fejsbukujemy”, fotografujemy, piszemy powieści i opowiadania, robimy jakąś reżyserię, „lajkujemy”. Wokół, 2005
bo trzeba przecież jakoś zareagować, bo jesteśmy ludźmi twórczymi i nieobojętnymi. I oto w tym współczesnym świecie oduczyliśmy się okazywać swoje emocje. Ten sam artysta, który nierzadko zależy od rynku czy kuratora (obecnie sztuka współczesna kojarzy się tylko z rynkiem), przestaje być sobą. Jeśli chodzi o panią Ninę, to pomyślałam: w tych warunkach dokonała osobistego wyboru — jest od tego wolna. Denysowa nie ma tego świata, o którym wspomniała Maryczewska na początku, ona ma niebo, ona ma ziemię. Tę przestrzeń między niebem a ziemią, i ona jest tutaj wolna. Jej malarstwo jest właśnie takiego poziomu — szlachetnego, wysokiego, gdzie linia tworzy obraz i staje się sakralna, takie malarstwo produkuje widza, który czuje, uświadamia sobie swoją i świata nieprzeklętość. Bo jej sztuka skazuje malarstwo i nas, widzów, na życie. Kolega po fachu Anatolij Stepanenko, który zaangażował Denysową także do pracy nad rzeźbą, przyznał, że gdyby wszedł na tę wystawę i obejrzał ją, nie wiedząc, kto jest autorem, to mógłby powiedzieć, że to młoda, niezwykle utalentowana polska artystka. Dlaczego polska? Dlatego że Anatolij przez pewien czas mógł z bliska widzieć tamten świat. Stepanenkę uderzyła różnorodność i liczba pomysłów, twórczych rozwiązań, które stosuje artystka. W jej obrazach organicznie łączą się dekoracyjność i konceptualność. O artystycznej energetyce jej prac, o zdolności zmieniania ludzi, niemal kartezjańskiej, opowiedziała inna zwiedzająca, znajoma artystki. Niejednokrotnie była świadkiem, kiedy do Niny przychodzą ludzie dalecy od sztuki, nuworysze, niezwykle pyszni. I nagle ta skorupa na nich pęka, spada, a stamtąd wyłania się normalny człowiek, który zaczyna rozmawiać ludzkim, ojczystym ukraińskim językiem, którym w dzieciństwie kiedyś rozmawiał. Kobieta była poruszona: Denysowa, której właściwe są wrodzona mądrość i dobroć w połączeniu ze szlachetnością, nawet uwagi takim ludziom z powodu ich „jakoś lżej” nie robi. Tacy ludzie, komunikując się z nią, odradzają się czy, dokładniej mówiąc, powracają do samych siebie. Oto tak zobaczyła i przekonała się o prawdziwej sile sztuki, sztuki Niny. Ihor Ostasz, były deputowany kilku kadencji Rady Najwyższej, wchodząc do galerii, tej świątyni sztuki, zwrócił uwagę na napis przy
Машинний переклад
Ołena KOWALCZYK, pracownik naukowy Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem. Pod takim tytułem 10 kwietnia w Rówieńskiej Obwodowej Państwowej Bibliotece Naukowej otwarto wystawę prac twórczych kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem Inny Nahornej. Na wystawie zaprezentowano uporządkowane i wydane przez Innę Nahorną dwadzieścia książek współpracowników wybitnego pisarza-ziomka, połączonych serią „Biblioteczka Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem”. Wśród nich są utwory Ołeny Telihi, Łeonida Mosendza, Niła Chasewycza, Oksany Łaturynśkiej, Ołeksy Stefanowycza i innych (utwory przeważającej większości tych autorów na Ukrainie w formie osobnych książek wydano po raz pierwszy). A także zaprezentowano oprawę graficzną Inny Nahornej do siedemdziesięciu książek pisarzy Rówieńszczyzny. Bogactwem barw, dowcipem i oryginalnością wyróżniają się ilustracje licznych książek dla dzieci. O swoistym dorobku twórczym Inny Nahornej mówili pisarze Petro Welesyk, Lidia Rybenko, Mychajło Stepaniuk, Mykoła Bereza, naukowiec-filolog Dmytro Kraweć, przewodnicząca obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Switłana Nikolina. Brzmiała muzyka kompozytora Mykoły Korejczuka, pieśni w wykonaniu zasłużonego pracownika kultury. Podczas otwarcia wystawy „Kwiecień motywy”
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński
100 lat temu, 26 kwietnia 1913 roku, urodził się człowiek, któremu przypadło zostać fundatorem ludowego lecznictwa na Wołyniu, a jego naukowo-praktyczny dorobek o roślinach leczniczych — zjawiskiem unikatowym w badaniu i stosowaniu skarbów przyrody. To Iwan Michajłowicz Nosal. Aby pokłonić się jasnej pamięci naukowca i uzdrowiciela, w miejscach związanych z jego imieniem zaplanowano szereg uroczystości wspomnieniowo-upamiętniających. Już odbył się wieczór wspomnień w Dubnie, gdzie Iwan Nosal uczył się w gimnazjum. W Riwneńskim Muzeum Krajoznawczym badaczka życiorysu Nosalów Halina Danylczuk przygotowała wystawę o znanym zielarzu „Kożne ż derewo iz plodu swoho piznajetsia…”. Wiedza zielarska przekazała się Iwanowi Nosalowi od ojca-kapłana, który studiował, zbierał i suszył rośliny lecznicze. Iwan ukończył wydział agrarno-leśny Lwowskiego Instytutu Politechnicznego, gdzie z oceną „celująco” obronił pracę dyplomową na temat „Popularne wśród ludności rośliny lecznicze województwa wołyńskiego”. Po ukończeniu instytutu i do końca życia (zmarł w 1996 roku) Iwan Nosal mieszkał i pracował na Riwneńszczyźnie. Najpierw jako agronom Riwneńskiego Obwodowego Zarządu Rolnictwa, następnie główny agronom rejonowego wydziału ziemskiego w Klewaniu, a po zakończeniu II wojny światowej — główny agronom obwodowego zarządu. Od 1963 roku pracował na stanowisku nauczycielskim. Jednak główną sprawą jego życia było zielarstwo. Jeszcze w odległym 1926 roku Michajło Andrijowicz ułożył pierwszy rękopis pod tytułem „Rośliny lecznicze. Zbiór, suszenie, uprawa, a także ich zastosowanie w medycynie i weterynarii w formie rad i wskazówek”. Później Nosal-młodszy dopracował praktyczny dorobek ojca, i w 1958 roku ujrzał on światło dzienne. Książka od razu zyskała popularność wśród ludzi, którzy interesowali się zielarstwem i szukali ratunku w roślinach. Ostatnie dziesięciolecie swojego życia Iwan Nosal poświęcił pisaniu zaktualizowanej, uzupełnionej i przemyślanej książki „Od rośliny — do człowieka”, która ukazała się w kijowskim wydawnictwie „Wesełka” w 1995 roku i stała się encyklopedią świata roślin Ukrainy, skarbnicą ludowej mądrości. Iwan Nosal o swoich pracach o roślinach mówił tak: „Ludzie dobrzy, bierzcie z nich to, co celowe, rozsądne i pożyteczne dla was. Wzbogacajcie, uzupełniajcie, poprawiajcie dla siebie i dla ludzi, w imię zdrowia. Jednak poprawiając, proszę, nie zniekształcajcie. Bo sens nauki jako takiej polega właśnie na tym: przerobiwszy, przerzucać tony rudy, aby znaleźć prawdziwe, pożyteczne dla ludzi klejnoty i perły. Drogowskazem na tej drodze mają być latarnie Dobra i Prawdy, mądra ludowa filozofia — żyć pracą, w zgodzie z Bogiem, przyrodą i ludźmi. Ja sam, nawiasem mówiąc, jestem przeciwny zabobonnemu, ciemnemu znachorstwu, nigdy nie byłem wobec niego obojętny. Nie znoszę zarozumiałości, zatajania, stwierdzania wszechmocy. Prawdziwi zielarze nie utajniają swojej wiedzy, lecz idą do ludzi z otwartym sercem w imię ich zdrowia”. Dziś te słowa brzmią jak swego rodzaju testament w relacjach człowieka z przyrodą.
Машинний переклад
Wasyl SELEZINKA, członek zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Oddziału „Proświty”, zasłużony działacz kultury Ukrainy. W sali wystawowej centrum kulturalnego Wernisaż, znajdującego się przy ulicy I. Franki w Czerniowcach, odbyło się posiedzenie miejskiej rady konsultacyjnej z udziałem społeczności miasta. Omawiano projekty przyszłej rekonstrukcji skweru, który znajduje się po drugiej stronie drogi naprzeciwko uniwersytetu im. J. Fedkowycza, gdzie stoi pomnik Sydora Worobkewycza, a w głębi tak zwany „popowski” dom, wzniesiony w dawnym rumuńskim stylu brâncovenesc. Najpierw przeprowadzono konkurs, w którym wzięli udział czerniowieccy, lwowscy i kijowscy architekci, którzy zajęli odpowiednio pierwsze, drugie i piąte miejsce. Projekty wywieszono w sali do obejrzenia i dyskusji. Pierwszy głos zabrał mężczyzna, który nawet języka ukraińskiego nie zna zbyt dobrze. Nie spodobał mu się żaden projekt. Opowiadał się za tym, aby rekonstrukcja była „w nowoczesnym stylu”. Nie wiem, co miał na myśli, ponieważ nie przedstawiał konkretnych propozycji. Było to, że tak powiem, na poziomie koncepcji. Mnie, podobnie jak reszcie obecnych, spodobał się projekt, który zajął drugie miejsce, ponieważ położono w nim nacisk na pomnik, czego nie ma w innych opracowaniach. Istota rekonstrukcji, moim zdaniem, powinna polegać na tym, aby uporządkować ukraiński zakątek kultury z pomnikiem tak znaczącej postaci, jak Sydor Worobkewycz. Wszak Franko nazywał go „skowronkiem na zaniedbanej ukraińskiej niwie bukowińskiej kultury”. Był poetą, prozaikiem, dramaturgiem, znakomitym kompozytorem, który pisał melodie do swoich wierszy, muzykę do własnych operetek. Był osobą duchowną, pedagogiem, który pracował na tym samym uniwersytecie. Środki na pomnik przekazał wykładowca uniwersytetu, pisarz Mychajło Iwasiuk, który był dumny, że jego syn Wołodia (autor piosenki „Czerwona ruta”) dorastał w centrum rejonowym Kicmań na tym samym podwórku, gdzie niegdyś biegał jako mały chłopiec w podwórzu swojego dziadka przyszły kompozytor i poeta Sydor Worobkewycz. Stał się on klasykiem kultury nie tylko Ukraińców, ale i Rumunów. Ukraińcy śpiewają jego piosenkę „Zagraj mi, Cyganie stary!”, a u Rumunów ta piosenka nosi tytuł „Zagraj, kobziarzu”. Ten pomnik autorstwa już nieżyjącego rzeźbiarza Mykoły Łysakiwskiego, wykonany z gipsu, jest nietrwały i z czasem zacznie się kruszyć, a gdzieś na obrzeżach miasta przy ulicy S. Worobkewycza jakiś darczyńca postawił już dokładnie takie samo popiersie, ale wykonane z metalu. Ten fakt sprawia, że pomnik w skwerze wydaje się rzekomo niepotrzebny. Mędrcy już snują myśl, aby na tym samym postumencie postawić popiersie komuś innemu, na przykład posłowi parlamentu wiedeńskiego, pierwszemu rektorowi uniwersytetu K. Tomaszczukowi (1875—1876). Ale przecież pomnik K. Tomaszczuka niegdyś już stał w obecnym parku kultury im. T. Szewczenki, pod który oddał on duży kawałek własnego lasu. Podczas wojny władza radziecka go zniszczyła i w tym miejscu zbudowała wielką kamienną mogiłę dla kilku poległych generałów. Teraz obok tej mogiły zbudowano parkiet taneczny. Zatem, jeśli odnawiać pomnik K. Tomaszczuka, to na terenie parku, na jego dawnym, że tak powiem, gruncie. A pomnik autorstwa Mykoły Łysakiwskiego trzeba wykonać z metalu lub granitu i zostawić tam, gdzie ustanowiła go społeczność. Wszak skwer to miejsce odpoczynku studentów uniwersytetu, a Worobkewycz pracował w tej placówce, był przyjacielem i doradcą Jurija Fedkowycza, którego imieniem nazwana jest ta państwowa uczelnia. To przecież on napisał: Mowo ridna, słowo ridne, Chto was zabuwaje, Toj u hrudiach ne serdeńko, A łysz kamin maje. Ten wiersz niegdyś drukowano w podręcznikach szkolnych, na nich wychowywały się tysiące bojowników o niepodległość Ukrainy. Nie można więc teraz w obojętnych głowach snuć bandyckich, niszczycielskich planów. Te słowa warto wydrukować na postumencie, a pomnik Sydora Worobkewycza w skwerku musi koniecznie znajdować się w centrum uwagi.
Машинний переклад
Victor TARAKHAN, Państwowy Rezerwat Szewczenkowski. Zdjęcia autora
W Kanewie przeprowadzono Ogólnoukraińską akcję „Żywy pomnik przyrody — Tarasowi Szewczence”. Inicjatorem akcji był Wołodymyr Stepaniuk — przewodniczący Stowarzyszenia „Społeczeństwo Obywatelskie” z Połtawy oraz jego koledzy. Sadzonki dębów wyhodowali studenci Kolegium Agrarno-Ekonomicznego Połtawskiej Akademii Agrarnej. Przedstawiciele organizacji społecznych Połtawy, Sum, Zaporoża, Dniepropetrowska, Czerkas i rejonu czerkaskiego, Złotonoszy i rejonu złotonoskiego, a także Kanewa posadzili 200 dębów. Miło było widzieć wśród uczestników akcji naukowców Mykołę Żulinskiego i Serhija Halczenka.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
klasa przy gimnazjum aleksandrowskim w Rewlu. A kiedy w 1888 roku wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego świętego Włodzimierza, to w 1889 roku ponownie go z uniwersytetu usunięto. Tym razem za wyjazd do Galicji, gdzie we Lwowie wraz z towarzyszami, Iwanem Franką i Mychajłem Pawłykiem, został aresztowany i zaliczony do osób powiązanych z działalnością rewolucyjną. Po tym Bohdan był zmuszony wyjechać poza granice Ukrainy do Dorpatu, gdzie wstępuje na wydział prawny tamtejszego uniwersytetu. Ale i tutaj aresztują go za poglądy rewolucyjne i usuwają z uniwersytetu. Dalej — uniwersytety Berlina, Strasburga, Heidelbergu. Potem przeprowadza się do Moskwy, gdzie obejmuje stanowisko prywatnego docenta na uniwersytecie. Tutaj wraz ze znanymi dzisiaj filozofami (M. Bierdiajew, M. Bułhakow, P. Struwe, M. Gerszenzon, S. Frank, O. Izgojew) bierze udział w przygotowaniu książki „Wiechy”. Artykuł z „Wiech” B. Kistiakiwski włączył do swojej książki „Nauki społeczne i prawo”. W lutym 1917 roku broni na jej podstawie rozprawy doktorskiej na Uniwersytecie Kijowskim. Kieruje tam katedrą, zostaje wybrany profesorem prawa i dziekanem wydziału prawnego. Bierze udział w organizacji Ukraińskiej Akademii Nauk oraz reformowaniu szkolnictwa wyższego i placówek naukowych Ukrainy. Ale wydarzenia polityczne zmuszają go do opuszczenia Ukrainy. Wyjeżdża najpierw do Rostowa, a stamtąd do Jekaterynodaru, zostawiając rodzinę w Kijowie. W Jekaterynodarze (Krasnodarze) Bohdana Kistiakiwskiego wybrano profesorem politechniki. Ale pracował niedługo. 29.04.1920 roku po operacji usunięcia kamieni z nerek umiera. Tam też został pochowany. Bolszewickiego przewrotu nie zaakceptował również wnuk O. F. Kistiakiwskiego, Jurij Bohdanowycz Kistiakiwski. Po okrutnych zmaganiach wyzwoleńczych porzuca broń i wyrusza do Berlina. Tam wstępuje na uniwersytet. A dalej droga prowadzi go do USA, gdzie wschodzi jego światowa gwiazda. Za władzy radzieckiej na rodzinę Kistiakiwskich rzucono cień zapomnienia i przemilczania. Niestety, do tej pory nie ma należytego uhonorowania tej potężnej talentami ukraińskiej rodziny. W 1919 roku Ukraińska Akademia Nauk ustanowiła nagrodę imienia Ołeksandra Fedorowycza Kistiakiwskiego dla wyróżnienia prac naukowych z zakresu prawa zwyczajowego i obowiązującego ustawodawstwa. Dlaczego by jej nie odrodzić? Albo wprowadzić imienne stypendium studenckie. Nie ma w Kijowie także ulicy jego imienia. Choć przy ulicy Gorkiego 14-b stoi zabytkowy dom, w którym swego czasu mieszkała rodzina Ołeksandra Fedorowycza Kistiakiwskiego, to nie ma na nim tablicy pamiątkowej. Jest też grób O. F. Kistiakiwskiego z pomnikiem wielkiego uczonego na starych kwaterach Cmentarza Bajkowego. A obok groby dwóch jego braci, żony, dzieci i wnuków. A we wsi Horodyszcze na Czernihowszczyźnie dogorywa pod deszczami zabytkowa kozacka cerkiew z 1763 roku, w której przez 23 lata służył ojciec O. F. Kistiakiwskiego i którą akademik Hryhorij Nykonowycz Łohwyn uważał za arcydzieło architektury światowej klasy. Więc kiedyż należycie uhonorujemy tę unikalną ukraińską rodzinę?! Czyż nie jest to sprawa godności narodowej?
Машинний переклад
Mykoła TKACZ
O. F. Kistiakiwski urodził się we wsi Horodyszcze w rejonie mieńskim obwodu czernihowskiego. Jego dziadek, Omelan Wasylowycz Kistiakiwski, był poddanym petersburskiego senatora, bohatera szturmu na Izmaił Ilji Andrijowycza Bezborodki, a jednocześnie zarządzał rodowym majątkiem hrabiego w miasteczku Stolne, położonym 3 km od Horodyszcza, ojciec zaś był proboszczem cerkwi w Horodyszczu. W 1808 roku I. A. Bezborodko, odwiedzając swój rodowy majątek w Stolnem, nadał „wolność” kilku gospodarnym poddanym, wśród których był również O. W. Kistiakiwski. W 1808 roku Kistiakiwscy kupili miejsce w Stolnem przy ulicy Zubrijiwskiej i zbudowali dom o czterech pokojach. W 1810 roku Omelan Wasylowycz zmarł, pozostawiając dwuletniego syna Fedora pod opieką żony. Przez pewien czas mieszkali w Stolnem. A po tym, jak Fedir, ukończywszy czernihowskie seminarium duchowne, ożenił się z córką proboszcza z sąsiedniej wsi Horodyszcze, Jaryną Jasmynśką, i teść przekazał zięciowi swoją parafię — tamtejszą cerkiew św. Mikołaja, przenieśli się do Horodyszcza. Młoda rodzina założyła gospodarstwo, sad, z czasem nabyli młyn i pasiekę. Doczekali się dzieci. W swoim domu urządzili szkołę dla dzieci chłopskich, w której ojciec Fedir bezpłatnie uczył czytania i pisania oraz Prawa Bożego. Tutaj też uczyli się dzieci ojca Fedora. Rodzina Kistiakiwskich to liczna plejada kilku pokoleń utalentowanych naukowców w różnych dziedzinach wiedzy. Ołeksandr Fedorowycz to pionier ukraińskiej nauki prawniczej. Prawnikiem był także jego brat Pawło Fedorowycz, który jeszcze jako student kijowskiego Uniwersytetu św. Włodzimierza w 1871 roku otrzymał stopień kandydata prawoznawstwa z wydaniem dyplomu. Inny brat, Mykoła Kistiakiwski, pracował jako proboszcz we wsi Horodyszcze. Bracia Fedir i Wasyl Kistiakiwscy poświęcili się medycynie. O. F. Kistiakiwski wstąpił na wydział prawny Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza w 1853 roku. Po jego ukończeniu przez kilka lat przebywał w służbie w urzędach państwowych Sankt Petersburga. A po tym, jak w 1863 roku zdał egzaminy na kandydata praw, ponownie powrócił do Kijowa. I zaczął wykładać na Uniwersytecie św. Włodzimierza. Tutaj w 1867 roku obronił pracę magisterską, znaną jako jego praca naukowa „Badania nad karą śmierci”. To właśnie ona stała się impulsem dla rosyjskiego pisarza F. M. Dostojewskiego, który napisał „Zbrodnię i karę”. Ta praca jest aktualna do dziś. Potem — praca doktorska, profesorska „toga”. Z czasem wybrano go na członka honorowego uniwersytetów w Sankt Petersburgu i Moskwie, Moskiewskiego Towarzystwa Prawniczego, członka rzeczywistego Towarzystwa Miłośników Przyrodoznawstwa, Antropologii i Etnografii przy Uniwersytecie Moskiewskim, członka korespondenta Oddziału Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Obok pracy zawodowej O. F. Kistiakiwski zajmuje się także działalnością społeczną i kulturalną, która często stawała się dla niego przyczyną kłopotów w służbie. W szczególności był pomocnikiem redaktora czasopisma „Osnowa”. Staje się także aktywnym członkiem „Starej Hromady”, która przez cztery dziesięciolecia była strażniczką ukraińskich tradycji, a także członkiem Towarzystwa Historycznego im. Nestora Kronikarza. Blisko zaprzyjaźnia się z wieloma znanymi działaczami społecznymi i kulturalnymi. W szczególności z O. Rusowem, P. Czubynśkim, W. Antonowyczem. Z dwoma ostatnimi O. F. Kistiakiwski miał więzi rodzinne: jego żona Ołeksandra (Lesia Michel) była rodzoną siostrą żony W. Antonowycza, Warwary (Michel), i kuzynką P. Czubynśkiego. Oprócz tego W. Antonowycz był ojcem chrzestnym jego drugiego syna, Bohdana Kistiakiwskiego. W przyszłości — wybitnego prawnika-socjologa i filozofa prawa, „wychowawcy”, członka rzeczywistego Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN), profesora Uniwersytetu Kijowskiego, który podpisywał swoje artykuły naukowe pseudonimem „Ukrainiec”. A starszy syn O. F. Kistiakiwskiego, Wołodymyr — wybitny fizykochemik, założyciel współczesnej krajowej elektrochemii, założyciel i jeden z pierwszych akademików Ukraińskiej Akademii Nauk, członek rzeczywisty WUAN i AN ZSRR, profesor Leningradzkiego Instytutu Politechnicznego. Syn Ihor Kistiakiwski — prawnik-cywilista i działacz państwowy, minister spraw wewnętrznych Ukrainy za czasów Pawła Skoropadskiego. To właśnie trzej bracia Kistiakiwscy: Ihor, Wołodymyr, Bohdan wraz z Wołodymyrem Wernadskim położyli fundament pod WUAN i zostali jej pierwszymi członkami rzeczywistymi. Syn Julij — uczony prawnik. Siostrzenica Natalia Pawliwna Kistiakiwska (córka Pawła Kistiakiwskiego) — ukraińska literaturoznawczyni, współpracowniczka zewnętrzna Komisji Piśmiennictwa Ukraińskiego WUAN. Wnuk Jurij Bohdanowycz — wybitny fizykochemik, członek Amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk, profesor Uniwersytetu Harvarda, członek Amerykańskiego Komitetu Obrony Narodowej (1944—1945), kierownik wydziału materiałów wybuchowych laboratoriów atomowych w Los Alamos oraz doradca amerykańskiego prezydenta Eisenhowera ds. nauki i technologii; jego badania i odkrycia w dziedzinach kinetyki reakcji w fazie gazowej, struktury cząsteczek poliatomowych, termochemii związków organicznych, właściwości fal detonacyjnych stały się cegłami fundamentu światowej nauki. Wnuk Ołeksandr Bohdanowycz — doktor biologii, profesor Uniwersytetu Kijowskiego im. T. G. Szewczenki (w Kijowie mieszka żona Ołeksandra Bohdanowycza — Iryna oraz prawnuczka Wasyla Fedorowycza Kistiakiwskiego — Tetiana). Przebywając w kręgu znanych działaczy ukraińskiej historii i kultury, O. F. Kistiakiwski ukształtował w sobie trwały światopogląd z silnymi przekonaniami, które opierały się na zasadach świadomości narodowej oraz naukach humanistyczno-filozoficznych. Jego zdaniem ukraiński naukowiec, inteligent w tamtym czasie naturalnie nie mógł nie być nacjonalistą, jeśli uważał się za Ukraińca. O. F. Kistiakiwski aktywnie włączył się w opracowywanie Programu badania ludowych zwyczajów prawnych. Pozostawił także niemały spadek badań nad ludową obyczajowością. W szczególności interesująca jest jego praca „Do kwestii cenzury
B. O. Kistiakiwski z dziećmi: Ołeksandrem (po lewej) i Jurijem (po prawej)
zwyczajów ludowych”. Ale najcenniejszą i najbardziej znaną spośród tych prac jest zebrany, usystematyzowany i wydany przez niego po raz pierwszy w 1879 roku zbiór praw i zasad ustroju sądowego pod wspólnym tytułem „Prawa, według których sądzi się naród małoruski”; tych praw i zasad, które obowiązywały w pierwszej połowie XVII wieku na Ukrainie Lewobrzeżnej i które obecnie stanowią wybitny zabytek kultury ukraińskiej. Ugruntowane własne poglądy O. F. Kistjakowski zdołał przekazać także swoim dzieciom, które uczyły się w drugim kijowskim gimnazjum. Odbiło się to również na ich losie. Starszy syn Wołodymyr po studenckich rozruchach politycznych w 1884 roku znalazł się wśród tych studentów, których wydalono z uniwersytetu. Był zmuszony wyjechać poza granice Ukrainy. I w 1885 roku został studentem pierwszego roku wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu w Sankt Petersburgu, jednym z najlepszych uczniów D. Mendelejewa. A kiedy na Ukrainie zapłonęły pierwsze oznaki budowy państwa, Wołodymyr Kistjakowski w czerwcu 1918 roku, pokonując przeszkody i trudności, dociera do Kijowa i bierze udział w tworzeniu Ukraińskiej Akademii Nauk, a w listopadzie zostaje jednym z pierwszych akademików. Organizuje i kieruje przy akademii komisją chemiczno-techniczną. Pracuje aktywnie i owocnie. Ale wydarzenia polityczne zmuszają go do opuszczenia rodzinnej ziemi. Młodszego syna Bohdana za organizację kółka, na którym omawiano perspektywy i zasady niepodległej Ukrainy, wydalono jeszcze z siódmej klasy drugiego kijowskiego gimnazjum. I matce z ogromnymi trudnościami udało się umieścić go w czernihowskim gimnazjum (ojca w tym czasie już nie było). Ale i tutaj nie miał szczęścia. Nie otrzymał świadectwa. I zmuszony był zdawać egzaminy za ósmą klasę. 26 marca 2013 roku minęło 180 lat od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego naukowca w dziedzinie prawa karnego, prawnika, autora licznych prac z zakresu prawa karnego, historii prawa i ustroju sądowego na Ukrainie — Ołeksandra Fedorowycza Kistjakowskiego. Delegacja przedstawicieli Czernihowskiego Ziemstwa, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, Administracji Mieńskiej oraz krewnych Kistjakowskich przy cerkwi św. Mikołaja we wsi Horodyszcze.
Машинний переклад
Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu
Z Ołeksandrem Nestorowyczem Muszkudianim poznałem się ponad piętnaście lat temu. Byłem na jego wykładzie wstępnym z literatury światowej w nowo utworzonym Międzynarodowym Instytucie Lingwistyki i Prawa (teraz to Kijowski Uniwersytet Międzynarodowy). Wykład Ołeksandr Nestorowycz prowadził pięknym językiem ukraińskim i swobodnie poruszał się po prawidłowościach rozwoju literatur światowych, nie omijając też ukraińskiej. Do dziś pracujemy razem, spotykamy się raz po raz i wymieniamy poglądy, jednakowo boli nas los Ukrainy i przyszłość Gruzji. Tak, Ołeksandr Nestorowycz jest Gruzinem, a jeśli dokładniej — Swanem. Swanowie to etnograficzna grupa Gruzinów, która żyje w Swanetii — rejonie w północno-zachodniej części Gruzji. Ten całkowicie górzysty kraj od północy i wschodu otacza Główny Grzbiet Kaukaski, a od południa zamyka go Grzbiet Swanetyjski. Historia dzielnego i miłującego wolność narodu Swanów budzi zachwyt. Jest ich zaledwie kilkadziesiąt tysięcy, ale święcie strzegą swojego języka, swoich zwyczajów. Swanowie nigdy przez nikogo nie zostali podbici i nigdy nikogo nie podbijali. Swanetię, mimo niezbyt komfortowych warunków naturalnych, nazywają gruzińskim rajem. Jeszcze — krajem tysiąca wież: bodaj każdy ród ma tu swoją mocną, nieprzystępną wieżę, w której zawsze można uratować się przed nieproszonymi gośćmi. Jeden z pierwszych ukraińskich autorów piszących o Gruzji, malarz i pisarz Kornyło Ustijanowycz, w książce „Kaukaz. Rozprawa etnograficzno-historyczna” (Lwów, 1902) pisał: „A są to Swanowie, czyli Swaneci, naród prastary, mówiący jakimś praarchaicznym narzeczem języka gruzińskiego. Dzielą się oni na książęcych i wolnych Swanów. Ci ostatni strojem swoim przypominają Ukraińców”. Nawiasem mówiąc, wśród Swanów istnieje podanie, że gdzieś pod koniec XVIII wieku przybiła do nich wataha „ludzi bożych” — z kępką długich włosów na ogolonej głowie — i zostali tutaj. Ołeksandr Muszkudiani uważa, że byli to zaporoscy kozacy, którzy szukali schronienia po tym, jak Katarzyna II w 1775 roku zburzyła Sicz Zaporoską. Ołeksandr Nestorowycz urodził się w tym górskim kraju, w stolicy Swanetii, miasteczku Mestia, 22 kwietnia 1938 roku, kiedy na południowych stokach gór bujała zieleń, a w sadach napełniały się sokiem owoce. Ale droga życiowa wypadła mu nie tak wiosenna. Matka zmarła, gdy miał jedenaście lat, ojciec również, gdy chłopak ledwie skończył siedemnaście, z nim zostało jeszcze troje młodszych braci. Sieroty chciano oddać do domu dziecka, ale najstarszy postanowił zaopiekować się nimi sam. I zaopiekował się. Kończąc szkołę z wyróżnieniem, poszedł pracować do kopalni, pracował z zapałem, bo wkrótce został przodowym szóstej kategorii. W wieku 21 lat zabrano go do wojska, nie zważając na to, że był faktycznym opiekunem nieletnich braci. Służył dwa lata na Ukrainie, w obwodzie winnickim, w Wapniarce. To niewielkie miasteczko pośród równiny. I czymś podobne, i czymś zupełnie odmienne od jego rodzinnego. Ale człowiek do wszystkiego przywyka, i Ołeksandr Muszkudiani nie tylko przywykł do ukraińskich krajobrazów, ale też pojął ich swoiste piękno i duchowe piękno ukraińskich ludzi. Więc kiedy w 1962 roku jemu, już studentowi Tbiliskiego Instytutu Pedagogicznego im. A. S. Puszkina, zaproponowano w ramach wymiany wyjazd na Ukrainę na studia w Kijowskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym, wtedy jeszcze im. A. M. Gorkiego, teraz uniwersytet im. M. Drahomanowa, nie wahał się ani chwili. Jechał na Ukrainę z ciekawością i z szacunkiem do niej, do jej kultury. O Tarasie Szewczence i jego „Kaukazie”, kilkakrotnie już tłumaczonym na język gruziński, wiedział dokładnie. W Kijowie Ołeksandr Muszkudiani nie tylko zaczął opanowywać język ukraiński, choć wcale temu nie sprzyjała sytuacja językowa w stolicy Ukrainy, ale też nabierał ukraińskiego ducha. „Ukraina, historia i kultura narodu ukraińskiego stopniowo wchodziły w moją świadomość. Stopniowo, ale coraz częściej dochodziłem do wniosków, że los mojej Gruzji jest bardzo podobny do losu Ukrainy, która tak samo stopniowo stawała się moją” — wspomina Ołeksandr Nestorowycz. Słuchał wykładów znanych ukraińskich uczonych P. K. Wołyńskiego, Ju. I. Kobyleckiego, P. P. Chropki, czytał uważnie zalecaną i niezalecaną literaturę ukraińską, pokonując barierę językową. Musiał nawet pomagać Andrijowi Malyszce. Pewnego razu dziekan wezwał studenta drugiego roku Muszkudianiego do swojego gabinetu. Po co, czyżby coś przeskrobał albo powiedział coś nie tak? „Kiedy wszedłem do gabinetu dziekana — wspomina Ołeksandr Nestorowycz — zobaczyłem, że w fotelu siedzi Andrij Malyszko. Ulżyło mi. Andrij Malyszko właśnie wtedy zabierał się do tłumaczenia poezji wielkiego gruzińskiego poety Waży Pszaweli. Więc poprosił mnie o zrobienie mu tłumaczeń dosłownych”. Oczywiście, zgodził się. I potem nie raz czytał Malyszce u niego w domu w języku gruzińskim poezje Waży Pszaweli. „I nie było takiego przypadku, żeby mnie tam nie poczęstowano obiadem” — wspomina były student. Później, już pracując w wydawnictwie „Ukraińska Encyklopedia Radziecka”, Ołeksandr Nestorowycz pomagał tak samo Mykole Bażanowi zweryfikować i doprecyzować jego genialny przekład „Witezia w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego, który poeta przygotowywał do nowego wydania. Zresztą niejedno ukraińskie wydanie utworów gruzińskich pisarzy nie obeszło się bez udziału Ołeksandra Muszkudianiego. Po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego Ołeksandr Muszkudiani otrzymał skierowanie do pracy w redakcji Gruzińskiego Radia i Telewizji ds. Abchazji (Swanetia graniczy z Abchazją). Tutaj zdobył zarówno doświadczenie dziennikarskie, jak i życiowe. Ale wkrótce wraca na Ukrainę — sercem do niej przyrósł — i wstępuje na aspiranturę do alma mater ze specjalności „Współczesna literatura ukraińska”. Na aspiranturze nie traci czasu na próżno: z głową zanurza się w historię nowej literatury ukraińskiej, nie omijając „ani tytułu, ani tej przecinka” — wszystko go interesuje, i wszystko chłonie, wszystko rejestruje jego fenomenalna pamięć. Obronił pracę kandydacką „Gruzińsko-ukraińskie związki literackie lat 20.—30. XX w.”. Pracuje jakiś czas jako redaktor naukowy w Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej, a z czasem przechodzi do pracy w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki AN USRR. Przez 23 lata pracy tutaj przeszedł drogę od młodszego pracownika naukowego do kierownika działu, obronił pracę doktorską „Rola przekładu w gruzińsko-ukraińskich relacjach literackich”. Od 1966 roku do dziś pracuje jako profesor w Międzynarodowym Instytucie Lingwistyki i Prawa, teraz — Kijowskim Uniwersytecie Międzynarodowym: kieruje katedrą kultur i literatur ukraińskich oraz światowych, wykłada literatury narodów Wschodu, historię dziennikarstwa ukraińskiego, dziennikarstwo zagraniczne. I uczy ukraińskich studentów pełnego szacunku stosunku do ojczystego języka i kultury. Ołeksandr Nestorowycz lubi cytować studentom swojego ulubionego pisarza Konstantine Gamsachurdię: „Czym byłby język grecki bez Homera? Włoski — przed Dantem był tak samo problematyczny, jak i ukraiński przed Szewczenką. Językiem niemieckim nawet sama arystokracja niemiecka wzbraniała się rozmawiać, dopóki Goethe i Schiller nie odrodzili go z nową siłą. Sam Fryderyk Wielki, założyciel narodu niemieckiego, rozmawiał i pisał po francusku i łacinie, bo w jego czasach byli przekonani, że język niemiecki nie jest zdolny odtwarzać wysokich materii”. Teraz te języki są szanowane i wielkie: kto szanuje siebie, tego i ludzie szanują. W dorobku naukowym i twórczym Ołeksandra Muszkudianiego jest szereg monografii, wiele artykułów i niemało przekładów zarówno z języka ukraińskiego na gruziński, jak i z gruzińskiego na ukraiński. Zatrzymam się tylko na najważniejszych, tych, które dotyczą związków ukraińsko-gruzińskich. Przede mną monografia „Z historii ukraińsko-gruzińskich relacji literacko-kulturalnych XIX—początku XX w.” (Naukowa Dumka, 1986). W niej zwięźle naświetlono historię i stan literatur ukraińskiej i gruzińskiej pod rosyjskim prasą okupacyjną: w Gruzji, tak jak na Ukrainie, rosyjski caryzm prowadził politykę rusyfikacyjną, a od 1882 roku w szkołach Gruzji całkowicie zabroniono języka gruzińskiego. Zrozumiałe, że kontakty literacko-kulturalne między zniewolonymi narodami sprzyjały ich narodowowyzwoleńczej walce. W monografii skrupulatnie zebrano informacje o rozpowszechnianiu utworów pisarzy ukraińskich w Gruzji i gruzińskich na Ukrainie: wymieniono tu bodaj wszystkie ukraińskie i gruzińskie wydawnictwa periodyczne i nieperiodyczne tamtego czasu oraz nazwiska ponad pół tysiąca działaczy kultury obu narodów, zaangażowanych w ukraińsko-gruzińskie relacje kulturalne. Druga równie gruntowna monografia to „Gruzińska świetlica Iwana Franki” (Kijowski Uniwersytet Międzynarodowy, 2006). Odnotowując nadzwyczajną rewolucjonizującą siłę utworów wielkiego Ukraińca, Ołeksandr Muszkudiani zestawia jego twórczość z twórczością takiego samego giganta literatury gruzińskiej Ilji Czawczawadzego i dochodzi do wniosku o pokrewieństwie ich dusz (tak właśnie nazywa się jeden z rozdziałów badania). Iwan Franko żywo interesował się życiem kulturalnym w Gruzji (o czym świadczy szereg książek z biblioteki Franki, jego prace i wypowiedzi), a w Gruzji interesowano się twórczością wielkiego ukraińskiego pisarza — początkowo jego prozą społeczną, a potem poezją, w tym głęboko filozoficznym i wysoce patriotycznym poematem „Mojżesz”. Nadzwyczaj cenna jest praca Ołeksandra Muszkudianiego „Symfonia gruzińskiej Szewczenkiany: Indeks bibliograficzny” (Kijowski Uniwersytet Międzynarodowy, 2009) — liczy około tysiąca pozycji. Rzeczywiście, kiedy rozpatrujesz, jak gwałtownie rósł interes Gruzinów do osoby i poezji Tarasa Szewczenki, pojawia się odczucie, jakby słyszało się crescendo kroku historii: „Kaukaz” w języku gruzińskim przetłumaczono sześć razy, „Testament” — szesnaście. Są i inne utwory, przetłumaczone na gruziński po kilka razy. To jeśli nie liczyć dokonanych przez Ołeksandra Nestorowycza i gotowych do druku przekładów prawie wszystkich utworów lirycznych Tarasa Szewczenki oraz, oczywiście, poematu „Kaukaz”. Jeśli chodzi o przekład Szewczenki przez Ołeksandra Muszkudianiego, to nie wątpię, że jest on zrobiony na wysokim poziomie (języka gruzińskiego nie znam): Szewczenko jest mu bliski zarówno swoim życiem, jak i swoją bezgraniczną miłością do ojczystego kraju. Ołeksandr Nestorowycz tak samo poznał niewolę: w 1992 roku, kiedy odwiedził dom, abchascy powstańcy ponad miesiąc trzymali go w niewoli, morząc głodem i grożąc rozstrzelaniem. Do tego i nazwisko ma tak samo związane z działalnością zawodową: Muszkudiani po gruzińsku oznacza to samo, co nasze Kowalenko. Ale najważniejsze jest to, że ma on wielkie doświadczenie translatorskie i talent. Na język gruziński Ołeksandr Nestorowycz przetłumaczył szereg utworów I. Franki, Łesi Ukrainki, W. Stefanyka, O. Hrynewa. Znacznie większy jest jego dorobek translatorski na język ukraiński z literatury gruzińskiej: „Zabytki literatury starogruzińskiej (V—X w.)”, „Pieśni ludowe swanetyjskie”, „Gruzińskie bajki ludowe”, nowele, powieści, opowiadania I. Czawczawadzego, K. Gamsachurdii, N. Dumbadzego, N. Chundadzego, A. Gaswianiego, G. Doczanaszwiliego, T. Bibiluriego, N. Lordkipanidzego, Sz. Aragwispirelego, D. Czonkadzego, A. Aradziwaniego, A. Gaswianiego i in. Do tego należy dodać prace poświęcone literaturom Wschodu. Ale podsumowania drogi twórczej Ołeksandra Muszkudianiego robić jeszcze za wcześnie. Ma on jeszcze skończyć słownik przekładoznawczy, badanie „Za górami góry…” o recepcji Szewczenki w Gruzji, jeszcze nieprzetłumaczona na język gruziński Łesia Ukrainka. Więc kozackiego zdrowia i twórczego natchnienia, drogi bracie!
Głównej redakcji informacji Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Od 20 lat prowadzi tematykę kultury, oświaty, oświecenia i odrodzenia duchowego. Wiersze zaczęła pisać w wieku 8 lat. Była członkinią kijowskich kół literackich: „Hrono” (pod kierownictwem Wiktora Terena) oraz „Marija”. Publikowała w czasopismach „Ukraina”, „Ukraińska kultura”, „Żinka”, w almanachu „Bojan”, w gazecie „Literaturna Ukraina” oraz innych ukraińskich i zagranicznych wydawnictwach. Poezje Natalki Bondarczuk weszły do książki „Antologia poetów Kijowszczyzny” (2007 r.), wydanej pod patronatem Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz jej przewodniczącej Wiry Ulianczenko z okazji 75-lecia obwodu kijowskiego. Autorka 4 tomików poetyckich: „Katarsis” (1992), „Położyłam młodość na ołtarz” (1998), „Sierpień” (2003), „Biały anioł” (2006). Odznaczona honorową odznaką mera Kijowa, honorową odznaką Ukraińskiego Funduszu Kultury „Za poświęcenie w kulturze”, honorowym medalem Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy „Za osiągnięcia w rozwoju kultury i sztuki”, Dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy (2006). Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Proświta” szczerze gratuluje Natalii Bondarczuk z okazji jubileuszu!
Машинний переклад
Mykoła NESTERCZUK, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Od wielu lat dziennikarka Ukraińskiego Radia Narodowego Natalka Bondarczuk niesie ludziom pełne pasji ukraińskie słowo. Jej informacje przepojone są ciepłem i miłością do Ukrainy, do naszej kultury, historii, tradycji i obyczajów. Za aktywną pracę oświatową, znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, ofiarną pracę na rzecz utwierdzania ukraińskiej państwowości w 2011 roku została odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy”.
Natalka Bondarczuk urodziła się w Kijowie. Uczyła się w Kijowskiej Szkole Średniej nr 115. Z wyróżnieniem ukończyła wydział redaktorski Ukraińskiego Instytutu Poligraficznego im. I. Fedorowa, obecnie Lwowską Akademię Drukarstwa. Swoją drogę zawodową rozpoczęła jako asystentka reżysera w Ukraińskiej Telewizji. Od 1988 roku pracuje stale w Ukraińskim Radiu Narodowym: jako redaktor, starszy redaktor, a obecnie — jako korespondent specjalny
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
oraz pojawienie się teatru operowego. Kilkadziesiąt lat temu w Dniepropietrowsku niemal każdy, kto rozpoczynał swoje studia literackie, prędzej czy później przychodził do Korża. Z jego studia literackiego oraz z jego redaktorskiego podpisu w „Promeniu” na książkach młodych autorów wyrosła dobra połowa obwodowego związku pisarzy. I za to Wiktorowi Fiodorowiczowi są naprawdę wdzięczni ludzie, którzy pamiętają lekcje ukraińskiej poezji od Korża. Dziękujemy! Kiedyś młody poeta Wiktor Korż pisał: „Jeszcze nie dożyłem do dni wspomnieniowych…” Dzięki Bogu — dożył. Bez obłudy, pychy wywyższania się, w tym stopniu godności, który jest właściwy ludziom stepu. I napisał swoją Księgę — księgę losu, księgę życia, gdzie splotły się w jedno osiągnięcia i straty, ale nie utracono prawdy i honoru. I jest jeszcze czas, by pobratymcy Wiktora Korża oddali mu to, co należne, uszanowali to, co dali mu ukraińska ziemia, ukraiński talent i los. Bądźmy, Poeto! Prawda i honor nakazują żyć! będzie mógł coś zarzucić. Ale! Wiktor Korż żyje według wielkiej miary Poety — za wszystko zapłacono wierszami, sercem, duszą, rozmyślaniami, olśnieniami, gorzkim uśmiechem, niewidzialną dla świata łzą. Jak zaznaczał Dmytro Pawłyczko, „dawno i nie bezpodstawnie Wiktor Korż zaliczony jest do plejady współczesnych najciekawszych i najszczerszych ukraińskich poetów”. Od siebie dodam — plejady, która jaśniała na niebie Ukrainy-sześćdziesiątnicy (wyrażenie W. Korża) i nie tyle przejmowała się własnym świeceniem, co wzmacniała blask gwiazd pierwszej wielkości: być może właśnie u Wiktora Korża znajdzie się najwięcej poezji poświęconych Mykole Winhranowskiemu, Iwanowi Draczowi, Borysowi Olijnykowi, Olesiowi Honczarowi, Pawłowi Zahrebelnemu… Nie tylko pietyzm do głośnych nazwisk i przyjacielskie porywy prowadziły jego pióro. To była potrzeba odczucia silnego ramienia, ciągłości pokoleń, potrzeba wielkiego kręgu ukraińskiego słowa. Zbyt ciasną była pułapka dumnego wszechzwiązkowego miasta przemysłowego, które jednak — i od tego nigdzie się nie ucieknie — pozostawało ukraińską prowincją, pomimo sławnego dziedzictwa D. Jawornyckiego. Lubow HOŁOTA Tak i upadnę na asfalcie… Zardzewiały złom mnie, jak magnesem, ciągnie z szalonej nocy… Czego ci, człowieku? — zdziwienie kipi wokoło. Wolności dajcie mi! — zamknę na wieki oczy. Spowite krwawymi skrzydłami mignie inne bycie, wypłynie z srogiego mroku jakiś niewiarygodny brzeg… Ostatnie, co usłyszę, — chłodne czyjeś współczucie: „Jakiś szaleniec, chyba… Tak się obłąkał!” ____________ * Homo homini lupus est (łac.) * * * Iluzji o sobie nie miałem, więc i rozpaczać nie muszę, smutek otoczył niemy moją niepokorną duszę, że wszystko jakoś całkiem nie tak, jak marzyło się, jak spodziewało, i siła zgubiła się w latach, i wola gdzieś się podziała… Pod wierszami dat nie pisałem, bo w klasyki ja nie mierzyłem, pisałem, jak modliłem się do niebios, ze strachu w życiu oniemieć, i w tym cały paradoks, że próżno lot lat przejmować… Zostałby jeden wiersz! — i to nie o sobie — o Matce! Wariacja na temat dwóch epigrafów Stilet czy stilos? Je. Małaniuk I poszedłem ja wtedy do Petlury, Bo u mnie spodni nie było… W. Sosiura Nie taka Ukraina, jak śniło się, Podcięli jej gwiezdny lot. Byłby wybór — stilet czy stilos? — Ja wybrałbym dzisiaj stilet. Zasiała nadzieja i zgasła, Wszystko na oślep poszło, na chybił trafił, Zręcznie ukradzione prawe hasła. Na oczach w biały dzień. Ci, co nam mącili los, Patrioci najpierwsi teraz, Leją obłudne mowy miodowe, Tkają szokowe programy chimer. Miasteczkowi dawni bonzowie Ideały zmienili i smaki, Jakby z dawnego wieku brązu Przeszli w złote wieki… Nowozłoczyńcy nomenklatury Z komunistów poszli w pany… Ja bym dzisiaj poszedł do Petlury, Choć i mam jeszcze porządne spodnie…
Машинний переклад
15 kwietnia Wiktor Korż obchodził swoje 75-lecie. Nie było hucznych przemówień i drogocennych prezentów, jubileuszowa sala nie rozbrzmiewała gratulacyjnymi oklaskami i okrzykami, nie jaśniała rozpalonymi młodymi twarzami i zakochanymi oczami dziewcząt, które kochają poetów i poezję. Już od kilku lat ciężka choroba trzyma Wiktora Fiodorowicza w swoich granicach i tylko telefon donosi mu głosy tych, którzy byli jego uczestnikami studiów literackich, pracowali z nim, zapamiętywali niepowtarzalne występy, domagali się autografów na zbiorach jego poezji, słuchali jego wykładów z katedry literatury ukraińskiej Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego… Nie, nie myślcie, że Wiktor Korż jest poza realiami życia. One, okrutne i nieustępliwe, bombardują go tak samo, jak w dalekim podwojennym dzieciństwie czy w te dni, kiedy wymagano od niego skruchy za „ideologicznie niepoprawne” wystąpienie na V zjeździe pisarzy (1966 r.), gdzie odważył się powiedzieć o nieustępliwej rusyfikacji swojego rodzinnego miasta nad Dnieprem. Jak każde życie, jego droga życiowa ma swoje wyrwy i przestrzenie, więc i dzisiaj znajdą się ci, którzy mu * * * Powoli, powoli z pola idę — aż mgli się wzrok… Studio zapisu spojrzenia — ten milczący papier. Dokładny rysunek wspomnienia barwą słowa sieje… Studio zapisu spojrzenia — cichy pokój mój. Oczy uczyły się od młodości prawdy szukać śladu… Studio zapisu spojrzenia — cały nieogarniony świat. Z latami ostrzej się widzi, choć napływa dym, — aż nieuwaga wybaczy pośpiech mój młody. Powoli, powoli z pola idę — ścieżka bez powrotu… Studio zapisu spojrzenia — chwila i całe życie. * * * Oczami jestem podobny do matki, a spojrzeniem — do ojca… Mama o tym mówiła dawno, kiedy jeszcze rosłem… Ojciec z miłością patrzył na step, na drogi dalekie, na dobre ludzkie twarze, na rzekę, sady i dzieci, a jeszcze umiał nie chować swojego spojrzenia, patrzył prosto, nie myszkował oczami, nie opuszczał ich ku dołowi… Jak chcę, doprawdy, umieć patrzeć tak, jak ojciec! Dotąd mnie pilnuje dalekie ojcowskie spojrzenie — jeszcze z przedwojennych lat… Może moimi oczami on przez ślepy czarnoziem patrzy i nie może się napatrzeć na ten niepowtarzalny świat?.. * * * „Żal, smutek, boleść, tęsknota, frasunek…” — szereg synonimiczny, jak starodawny ród, w nim wyryta historia narodu… Narodzie mój, dzisiejszym życiem pomnóż dla wszystkich przyszłych pokoleń rodzinę promiennego słowa „radość”! * * * Tam, na górze, płonie dzika róża zimnym płomieniem bladym, tam, na górze, wiosna zostawiła wypalonych cudów ślady. Tam, na górze, — świetlica synogarlic, przejrzystych gruchań strumyki, tam, na górze, niemieje żal w pożegnalnej łunie ręki. Tam, na górze, najcięższe niebo i najtrąbniejsze wiatry… Dzika róża — wspomnieniem o tobie — na czarny szlak biegnie z góry… Doświadczenie Gdzie oczy te — młodzieńcze, czujne? — w nich siwy doświadczenie zdrzemnęło, tylko myśli biją, jak koguty, za młodością, na darmo… I gwiazda toczy się najwyższa, i zimno chmurzy się czoło, i nie dziwisz się — po co, po co to wszystko było? Miłość i sława, i niesława, i niechęć, i skrucha… Jaka głęboka i przebiegła, zabłąkana rzeka życia! I sprawiedliwość w tym wyższa, że ty — małe źródło — nie zadziwisz się: po co, po co to wszystko było? Przypowieść o miłości Był dziwakiem, jakoś żył osobno, niczego od nikogo nie żądał, już mu skronie posiwiały srebrzyście, żuł zegar dni jego chciwie, lecz on bankiet ten spokojnie oglądał. Mówili mu: „Perły rzucają drobno, marność słów duszy nie poruszy, a ty wpadaj, bo może co potrzeba…” A on wzdychał: „A co mi potrzeba? — wy kochacie mnie — to wszystko!” Lecz jak to tak — niczego nie potrzeba? — w cieniu, patrz, i życie mignie… Uwierzcie, że niczego nie potrzeba, oprócz odczucia: wy kochacie mnie… …W cichym śnie słyszał surowy głos: „Obudź się, wskrześ zapomnianą dumę, miłością i śmierć samą zwyciężają, za nią płacą drogo — życiem! Jej nie proszą łzawo, nie błagają, miłością nagradzają, zapamiętaj!..” Nad ranem on szczypiącą wątpliwość uciszył, widmowe widzenie zgasił: „To byłem nie ja… To, widocznie, był ktoś inny, miłości ja nigdy nie prosiłem, miłości ja nigdy nie prosiłem… Miłości ja nigdy nie prosiłem…” Upadek duszy jak upadek Ikara Wolność zdobywszy upragnioną, cierpień przekroczywszy granicę, zapomniawszy przytułki żebracze, gdzie ja rany leczyłem, „Wolności dajcie mi, dajcie wolności mi! — mówię, — wolności dajcie — i złotej, i drogiej…” „Wolności mało mi, — krzyczę, — mało wolności mi!” — ja na wolności o wolność, jak na pustyni, wołam, ja — ziarno na żarnach w galaktycznym młynie mąką się staję, prochem się staję, znaku zguby nie pokonam. Wolnością upity, wolnością pijany, o wolność krzyczę, wolności nie słyszę w sobie, w żadnej obolałej komórce, toż to i jest, że w komórce… Trąbka niema trąbię — słowo moje zrozpaczone już równoznaczne łacinie. Chłodem-głodem zmorzeni, luby ofiarny gest, darowane, nie zdobyte w pocie czoła wśród pola… Homo homini lupus est!* — dzika ona, krwiożercza, ziemska nasza wolność… Biologiczne kraty duszę torturują żywą, ciało — więzienie ducha, cielesne gnębi niebieskie… „Wolności dajcie mi, — ryczę, — bo wszystkie kraty porwę!” — zginie dusza nieukojona, zginie i nie zmartwychwstanie. Cicho dogasa na niebie gwiezdny mój zodiak, niebieskie moje porywanie, niby Pańska kara, „Wolności dajcie mi!” — zgubiwszy się między złodziejami, wołam i stromo spadam ciężkim cieniem Ikara.
Машинний переклад
Oles DORYCZENKO
Po koncertach w Montrealu ludzie zabierali nas do swoich domów, aby jeszcze bliżej poczuć powiew rodzinnego kraju w osobie każdego z nas. Nie zapominajmy, że ta niewiarygodna „kramoła” miała miejsce pod koniec lata i na początku jesieni 1967 roku, kiedy na Ukrainie trwały w najlepsze represje polityczne i śledzenie każdego świadomego Ukraińca. Ale radziecka machina represyjna albo nie mogła poradzić sobie z tym żywiołowym brataniem się, albo imitowała wolność przed światem — a to przecież „Expo-67” w Montrealu. Lecz jakkolwiek by nie było, w pełni skorzystałem z tej dobroczynnej sytuacji i spotkałem się z ukraińską elitą w diasporze. Czyż nie jest uśmiechem losu rozmawiać z Ołeksą Powstenką, Światosławem Hordynskim, Leonidem Mołodożaninem, Borysem Ołeksandrowem, Hryhorijem Kytastym i jego sławnymi kapelanami. Bardzo żałuję, że los poskąpił mi spotkania z Jewhenem Małaniukiem — kolosem ukraińskiej poezji, symbolem nieprzejednania i rzecznikiem Wolności oraz prawdziwej Ukraińskiej Istoty. Byłem gotów paść mu do nóg, aby wyrazić bezgraniczną miłość i prosić o wybaczenie za wszystkie te cierpienia i zniewagi ze strony rozjuszonych, sprzedajnych sowieckich pigmejów, których musiał doświadczyć za swoją ofiarną oddaność Ukrainie. Zaraz po przyjeździe do Kanady nasz impresario Wołodymyr Kłymkiw wręczył mi pismo następującej treści: „Literacko-artystyczne stowarzyszenie „Kozub”, dowiedziawszy się, że w składzie chóru im. H. Weriowki jest młody ukraiński poeta Oles Doryczenko, zwróciło się do radzieckiego ambasadora w Ottawie o udzielenie zgody na zorganizowanie spotkania poety z ukraińsko-kanadyjską społecznością. Na co otrzymano uprzejmą odpowiedź z zezwoleniem. Niniejszym zawiadamiamy kierownika artystycznego Ukraińskiego chóru ludowego im. H. Weriowki Anatolija Tymofijowycza Awdijewskiego, aby wsparł to spotkanie”. Anatolij Awdijewski podczas rozmowy ze mną powiedział, że dał organizatorom tego spotkania zgodę, a wszystko inne to już moja osobista sprawa. Cekowskiej damy i towarzyszącego nam esbeka, który bacznie nas śledził, o pozwolenie nie pytałem, bo im zapewne nie wypadało sprzeciwiać się radzieckiemu ambasadorowi, ale po przyjeździe do Kijowa w swoich raportach już naprawdę dadzą upust swojej duszy. To spotkanie jednak odbyło się w torontońskim hotelu „Lord Simcoe” w sobotę 2 września 1967 roku. Cały skład chóru pojechał wtedy zwiedzać wodospad Niagara. Ja natomiast w towarzystwie wtedy jeszcze całkiem młodego tancerza, a obecnie najsłynniejszego artysty-kilimiarza, laureata nagrody im. Szewczenki Stepana Handży, mojego wiernego przyjaciela i pobratymca, prowadziłem autorskie spotkanie z Ukraińcami Kanady. Lecz pisać o tym nie będę, a jedynie przytoczę kilka fragmentów z czasopism, które szeroko relacjonowały to spotkanie. Miesięcznik „Nowi dni” z października 1967 roku …Wieczór otworzył przewodniczący „Kozuba” I. Bodnarczuk i przekazał przewodnictwo P. Wołyniakowi. Słowo wstępne o gościu z Ukrainy wygłosił poeta Borys Ołeksandriw. Potem O. Doryczenko czytał swoje poezje, a po tym goście „Kozuba” zadawali mu pytania i omawiali jego utwory. …Na jego poezjach wyraźnie odznaczył się wpływ Oł. Olesia, którego utwory bardzo lubi. Choć Oles Doryczenko jest młodym poetą, to w jego twórczości czuć własny poetycki głos. Jego poezja jest bezpretensjonalna, ale przesiąknięta czułą miłością do ludzi, do Ukrainy. Oles Doryczenko rozpoczął swoją edukację w rosyjskiej szkole, ale język ukraiński zna i kocha, i jak widzimy, stał się ukraińskim, a nie rosyjskim poetą. Czasopismo „Ukrainśki Wisti”, 22—29 października 1967 roku …To już szósty raz Ukraińcy m. Toronto (Kanada) mieli okazję bliżej poznać naszych rodaków, którzy tworzą ukraińską kulturę w Ojczyźnie. Z dwoma pierwszymi wieczorami autorskimi wystąpił Witalij Korotycz; grupa turystów, w skład której wchodzili działacze ukraińskiej kultury i której kierownikiem był pisarz Iwan Hajdajenko; D. Pawłyczko i I. Dracz, a nieco później — młody i dość zdolny dyrygent J. Łuciw. Wieczór i samo spotkanie z poetą — całkiem przypadkowe. Jest on jednym z solistów chóru im. H. Weriowki. Więc przy spotkaniu z nim zgodził się wystąpić z czytaniem własnych utworów… …Przeczytał swoich wierszy ponad tuzin, których obecni wysłuchali z przyjemnością. Zrozumiałe, że z tych wysłuchanych poezji najcenniejsze jest to, i to jest najważniejsze, że autor wierszy wie, co i dla kogo pisze. Tematyka i treść wiersza są połączone. Czuć filozoficzną indywidualność, świeżość. I to już dobry znak twórczości poety… Przed wyjazdem na występy do Kanady spotkałem się z Borysem Dmytrowyczem Antonenkiem-Dawydowyczem i podczas rozmowy poprosił mnie, bym spotkał się i przekazał pozdrowienia od niego Petrowi Krawczukowi, z którym miał spotkanie w Kijowie i pozostał zadowolony z jego stanowiska w kwestii narodowej. W rozmowie telefonicznej z Petrem Krawczukiem w Toronto przekazałem mu pozdrowienia od Borysa Dmytrowycza, a on zażądał natychmiastowego spotkania ze mną, które odbyło się po moim wieczorze autorskim w jego przestronnym torontońskim domu. Podczas spotkania zażądał rozmowy w cztery oczy. Musiałem zostawić mojego przyjaciela Stepana Handżę w przedpokoju, zamykając się w gabinecie Petra Krawczuka na dobre dwie godziny. Spowiadał mi się, jak mydlili mu oczy na Ukrainie, jak oszukiwali kanadyjską delegację, której przewodził — o wręczeniu przez niego oświadczenia sekretarzowi KC Skabie, w którym mowa była o katastrofalnym stanie języka ukraińskiego, prześladowaniach politycznych ukraińskich dysydentów i wielu, wielu innych sprawach. A jeszcze opowiedział oburzający fakt: kiedy pojawił się wcześniej niż wyznaczono w ukraińskim radiu, a tam spieszyli się, by zmienić rosyjskie napisy i ogłoszenia na ukraińskie, zapytał po co, to oni, zapewne biorąc go za swojego, odpowiedzieli, że przełożeni kazali im dokonać zamiany przed przyjściem kanadyjskich nacjonalistów. To przelało czarę goryczy Petra Ilkowycza. Przecież sam to robił przez całe swoje świadome życie na usługach radzieckich partyjnych bossów: demaskował podstępne działania zagranicznego nacjonalistycznego niedobitku. Jego własną bronią go pobito! A jeszcze z oburzeniem opowiadał o faktach, które niedawno odkrył: o tragicznym losie Myrosława Irczana i innych męczenników radzieckiego systemu. Na koniec naszego spotkania prosił przekazać niski ukłon Antonence-Dawydowyczowi i zapewnić go, że zawsze będzie pamiętał o ich szczerej rozmowie. W moich wspomnieniach nie ma chronologii, tak jak nie było jej podczas spotkań i rozmów, ale wszystko działo się szczerze i wzruszająco, a jednak przypadkowo, jak większość życiowych zdarzeń. Oles Doryczenko. Montreal 1967 r.
sytuacji, które zdarzają się nam za sprawą szczęśliwego lub niepomyślnego zbiegu okoliczności. Wspominam nasze niezapomniane spotkania z artystami z detroickiej kapeli bandurzystów im. T. Szewczenki oraz jej wieloletnim kierownikiem, kompozytorem i oryginalnym kobzarzem Hryhorijem Kytastym. Korespondencyjnie z tym światowej sławy zespołem artystycznym jestem zaznajomiony jeszcze od 1959 roku, kiedy to podczas występów w Monachium podarowano mi ich płytę, z którą nie rozstaję się już od 52 lat. Przywiozłem ją wtedy do Ukrainy przemycając, stosując różne sztuczki, aby oszukać wszechwidzące oko służb specjalnych. I słuchali tej niezwykłej kapeli dzięki tej płycie zarówno Maksym Rylski, jak i Pawło Tyczyna, i Hryhorij Werowka, oraz jeszcze wielu innych ukraińskich intelektualistów. Pieśni kapeli bandurzystów im. T. Szewczenki nie pozostawiały obojętnym nikogo — poruszały serce, rozgrzewały duszę i zwilżały oczy. Przez swoje długie życie przesłuchałem wielu różnych śpiewaków i zespołów, ale ich przejmującego śpiewu z nikim porównać nie mogę. Kilka dni spędziliśmy z Hryhorijem Kytastym na niekończących się rozmowach, bo oprócz wszystkiego byłem dobrze zaznajomiony z jego synem Jurkiem, który pracował w Kijowie w orkiestrze symfonicznej jako wiolonczelista i od samego dzieciństwa marzył o spotkaniu z ojcem. Takie spotkanie po niezwykle ciężkich wysiłkach w końcu doszło do skutku, ale po dość długim czasie. Podczas pożegnania z niezapomnianym Hryhorijem Kytastym wymieniliśmy się prezentami — on mi swoją płytę z pieśniami historycznymi i dumami, a ja jemu swoją pierwszą skromną książeczkę „Promienie”. Pewnego wieczoru w Winnipeg, kiedy nie było koncertu, przy wyjściu z hotelu gościnnie zaprosiła mnie grupa szanownych panów, by pojechać do ich domu, gdzie już czekają ludzie, którzy wiedzą o moim spotkaniu autorskim w Toronto i bardzo chcieliby spotkać się ze mną w mniej oficjalnej oraz bardziej intymnej i ciepłej atmosferze. Biorę do pomocy Stepana Handżę, który ma już doświadczenie w podobnym spotkaniu. W samochodzie jest nas pięciu: Stepan Handża, gospodarz, do którego zmierzamy, on też za kierownicą, Leonid Mołodżanyn (autor pomnika T. Szewczenki w Waszyngtonie), najsłynniejszy działacz ukraińskiej kultury (poeta, tłumacz, malarz, historyk sztuki…) Swiatosław Hordynskyj oraz autor tych słów. Po drodze do miejsca przeznaczenia zajechaliśmy jeszcze do domu-pracowni Leonida Mołodżanyna, gościliśmy około pół godziny i pojechaliśmy na spotkanie. W dużym salonie czekało już na nas około trzydziestu osób. Czytałem wiersze, odpowiadałem na liczne pytania… Swiatosław Hordynskyj podpisał swoją książeczkę przekładów. Wieczór był bardzo serdeczny, ale trochę też smutny, wszak choć jesteśmy dziećmi jednej Matki Ukrainy, to nie z naszej winy rozdzieleni odległościami i obcymi nam ideologiami. W Toronto ze Stepanem Handżą gościliśmy również u Borysa Hrebynśkiego-Ołeksandriwa, wymieniliśmy się z nim książeczkami. Na pożegnanie podarował mi swoją ulubioną płytę brazylijskiego kompozytora Villa-Lobosa z oratorium „W lasach Amazonki”. I teraz, kiedy słucham tego utworu, wspominam duchowe rozmowy z wspaniałym poetą i odczytuję jego serdeczne wiersze. Po jednym ciekawym i nadzwyczaj ciepłym spotkaniu z ukraińską rodziną, jadąc autem, nagle dopadła mnie histeria, łzy zalewały twarz, pierś rozrywały szlochy, skurcze ściskały gardło. Musieliśmy zatrzymać się przy zielonym trawniku parku i ja, padłszy twarzą do ziemi w trawę, dałem upust swoim roztrzęsionym uczuciom… Odkąd pamiętam, w Ukrainie zawsze trzeba było być bardzo ostrożnym i rozważnym w wypowiedziach, powściągając swoją ukraińskość, a tutaj szczere, świadome narodowo, szlachetne środowisko, które rozumie ciebie, a ty ich. Większość moich znajomych w Ukrainie nie ufała sobie nawzajem, bo każdego z nich werbowano, zmuszając do pisania donosów na swoich kolegów, towarzyszy, przyjaciół, a nawet na członków własnej rodziny. Oczywiście, wielu nie ulegało, ale jednak niektórzy dla własnego bezpieczeństwa i wyimaginowanego dobrobytu łamali się i służyli komunistycznemu molochowi. Jakie mogło być zaufanie do nich, kiedy i ciebie niejednokrotnie ciągano na „rozmowy” do służb specjalnych w nadziei, że w końcu pękniesz. Prawdopodobnie porównania dusznej atmosfery w Ukrainie i tego, co było tutaj, mój układ nerwowy nie wytrzymał i dałem upust uczuciom za to życie, które przychodzi przeżywać u siebie na ojczystej ziemi — z niekończącym się poczuciem niebezpieczeństwa i oczekiwania zagrożeń za każde szczerze wypowiedziane słowo, za każdy wiersz poezji. Cenzura mnie nie rozpieszczała — zakazywała książkę za książką, a jeśli coś i wychodziło z druku, to tak okaleczone, że musiałem biegać po kijowskich księgarniach i wykupywać do zniszczenia cały kijowski nakład. ...Nie wiem, czy mam prawo gardzić tymi elitarnymi chochołami, którzy bez żadnych prześladowań czy represji opuszczają ojczystą ziemię, szukając wątpliwych dóbr i majątków. Och, jakże wielu ich jest! Ale nie o nich moja opowieść, a o tych pełnych poświęcenia patriotach, którzy nie zginając się, służyli ideałom Ukrainy. Na pamiątkę wieczoru literackiego Ołesia Doryczenki. Toronto, sierpień 1967 r. O. Doryczenko, I. Bodnarczuk, P. Wołyniak, S. Handża
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Och, miał z nami kłopot nasz dobry impresario Wołodymyr Kłymkiw, który podjął się zapoznania Kanady z ukraińskim chórem im. H. Weriowki. Sam jest działaczem muzycznym i dyrygentem winnipejskiego chóru amatorskiego im. O. Koszycia, wielkim entuzjastą spraw chóralnych oraz gorącym wielbicielem i propagatorem spuścizny chóralnej genialnego Ołeksandra Koszycia — kierownika światowej sławy Ukraińskiej Kapeli Chóralnej, współpracownika Mykoły Łysenki, Kyryła Stecenki i Mykoły Łeontowycza, który na rozkaz i przy wsparciu głównego atamana Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury wyjechał za granicę, by ze swoim chórem demonstrować ukraińską kulturę. O tym wiele i szczegółowo opisano w książkach i czasopismach. I tutaj chcę przytoczyć choćby urywek z listu samego Ołeksandra Koszycia, który napisany został przed samą śmiercią i świadczy o jego niezłomnym patriotyzmie oraz ofiarnej służbie ojczystej kulturze. List Ołeksandra Koszycia do Pawła Macenki 8.1.1944 r. Ze Świętymi Świętami Bożego Narodzenia i Nowym Rokiem pozdrawiam Pana i Pana rodzinę. Życzyłbym Panu wiele i wiele, gdyby wszystkie Nowe Roki nie były kłamcami… Dla nas, Ukraińców, oraz dla naszej nieszczęśliwej Ojczyzny spodziewać się czegoś dobrego nie przychodzi, nie ma ku temu ani gruntu, ani podstaw. Chociażby Ukraina jakoś przeżyła to nieszczęście, które przyniósł jej miniony Nowy Rok, a i na to nadziei mało. Oboje chorowaliśmy i tak we dwoje przywitaliśmy Nowy Rok, a wspomniawszy, jakie drogi przeszliśmy przez ostatnie dwadzieścia pięć „Nowych Roków”… zapłakaliśmy. Ale nie z goryczy i żalu nad przeżytymi przykrościami i niepowodzeniami, a z tego, że teraz jesteśmy najbogatszymi żebrakami na świecie, bo w torbach naszych nazbierało się takich skarbów, za setną część których najwięksi bogacze świata oddaliby wszystkie swoje skarby, a może i życie. Tymi skarbami są wysokie przeżycia estetyczne i moralne, które dała nam nasza muzyczna, do tego jeszcze narodowa praca, o których można mówić tylko z tym, kto to wszystko sam przeżył i widział, a czego nie można przekazać słowami temu, kto tego nie znał. Wspominaliśmy, płakaliśmy i modliliśmy Boga, aby posłał nam tego jeszcze choć krztę przed śmiercią. Razem z tym przesuwały się przed naszymi oczami setki twarzy śpiewaków, na których wtedy zstępował Duch Święty i którzy, być może z przymusu mojej woli, a mimo to brali udział w „nieśmiertelnej uczcie na górnym miejscu”. A wraz z nimi przypomnieli się i ci, którzy choć nie przeżywali, to mogli poczuć i zrozumieć te święte wysokie momenty… Przytoczywszy urywek ze wzruszającego listu Ołeksandra Koszycia, powracam do tego czasu, o którym mowa w mojej opowieści… Po krótkim spacerze wchodzimy ze Stepanem Hanzą do naszego torontońskiego hotelu „Lord Simcoe”, a w holu tłum naszych artystów, roztrzęsiony i do granic zdezorientowany Wołodymyr Kłymkiw, oni z administratorem hotelu coś zaniepokojeni wyjaśniają artystom. Jak się okazało, bracia Petro i Ołeksandr Kołoskowie, Mykoła Drożżyn i inni komuniści chóru kategorycznie odmówili i podburzyli do tego innych, by nie wchodzić do swoich pokoi hotelowych, bo tam pod każdymi drzwiami są antyradzieckie proklamacje, a na szafkach nocnych grube Biblie, a w szafkach nocniki. I komuniści chóru wyrażają swój protest. Administrator hotelu i Wołodymyr Kłymkiw, zapoznawszy się z tak zwanymi proklamacjami, wyjaśnili zaniepokojonym artystom, że to tylko reklama hotelowej restauracji, aby goście za umiarkowaną cenę mogli się tam stołować. Biblia — dla potrzeb duchowych, a nocnik — dla potrzeb fizjologicznych, i jest to normą wszystkich hoteli wolnego świata. Ale na tym „czujność” naszych komunistów się nie zakończyła — oni to tu, to tam szukali i „znajdowali” przejawy antyradzieckich prowokacji. Przed jednym z koncertów przy wejściu do teatru zazwyczaj zbierają się widzowie, solista chóru Wasyl Zawhorodnij wywołał wśród zebranych tu ludzi prawdziwe zamieszanie. Na uwagę jednego z widzów — że my, artyści, lejemy wodę na młyn okupacyjnego sowieckiego reżimu, jakoby nasze koncerty są świadectwem szczęśliwego życia i rozkwitu socjalistycznej kultury… Wasyl Zawhorodnij, który w młodych latach służył w Armii Radzieckiej, a może i brał udział w wojnie światowej z Niemcami, zapłonął i pokazał swoją prawdziwą naturę. Zaczął obrzucać błotem nacjonalistów, banderowców i wszystkich tych, którzy przyszli na koncert, oczywiście o przeciwnych Zawhorodniemu przekonaniach. Ten człowiek, który rzucił Wasylowi uwagę, zdjął z głowy kapelusz i przed wszystkimi ukazało się straszne jego kalectwo — dosłownie pół głowy było zniekształcone, on, szlochając, mówił, że to tak go zmasakrowali w radzieckich obozach koncentracyjnych, a całą jego wielką rodzinę zniszczyli, a on cudem pozostał żywy i choć cały okaleczony, uciekł za granicę. Na co Wasyl Zawhorodnij pogardliwie mu rzucił: „Tak ci trzeba, i to wielki błąd i niedopatrzenie radzieckiego systemu, żeś pozostał żywy”. Można sobie wyobrazić, jak oburzyli się i zbuntowali obecni. Koncert był na granicy zerwania. Zwrócił się do mnie nasz partyjny sekretarz Serhij Basztan i przedstawiciel Bezpieki Państwowej (znając moje narodowe orientacje), abym uspokoił publiczność. Ja jednak kategorycznie odmówiłem, bo nie uważałem się za łańcuchowego psa systemu. Konflikt jakoś sam się załagodził i koncert, choć z półgodzinnym opóźnieniem, jednak się rozpoczął. O wszystkich tych przykrych kazusach, które zdarzały się z niektórymi artystami, opowiadam nie po to, by rzucić cień na naszych ludzi, a po to, by pokazać zideologizowaną sowiecką atmosferę, w której musieliśmy żyć w swojej ojczyźnie. Pomimo ostrzeżeń i pouczeń sowieckich kulturtregerów, skutki systemu dawały o sobie znać i tutaj — w wolnym świecie. Bardziej zastraszonych i zdezorientowanych ludzi, chyba nie było na całym świecie, oprócz Korei Północnej. To, co zdarzało się z niektórymi naszymi kolegami, to tylko nieznaczne wybryki, a oto co opowiadał mi świętej pamięci znany ukraiński muzyk, wirtuoz na ludowych instrumentach dętych Wasyl Popadiuk, który pracował w tamtym czasie w kirowohradzkim zespole tańca „Jatran”, to chyba wykracza poza granice zdrowego rozsądku. Dwaj tancerze zespołu coś ukradli w londyńskim supermarkecie, zostali złapani i przebywali na komisariacie policji, ale na prośbę radzieckiej ambasady policyjny samochód przywoził ich na koncert. Zdejmując na czas ich występu kajdanki, pilnowali ich za kulisami sceny. Po zakończeniu koncer-
Chór im. H. Weriowki. „Hopak” w wykonaniu Olesia Doryczenki, a kajdany znów zdobiły ich nadgarstki, gdy wracali do więzienia w policyjnym samochodzie. Prawie detektywistyczna historia, w którą nawet trudno uwierzyć, ale takich historii z radzieckimi artystami, którzy koncertowali za granicą, zdarzało się niemało. Przy swoich stosunkowo niewielkich zarobkach niektórzy mieli pokusę, by coś ukraść. Takich rażących przypadków w naszym zespole, dzięki Bogu, nie było, ale za to zdarzały się załamania moralno-ideologiczne. Oto przykład. Mój dobry kanadyjski przyjaciel opowiadał ciekawy fakt, który wydarzył się w jego domu podczas przyjacielskiej imprezy, którą urządził na cześć artystów chóru im. H. Weriowki. W tamtym czasie my z Anatolijem Awdijewskim i Hryhorijem Kytastym byliśmy w innym towarzystwie. Tak więc przekazuję słowa mojego przyjaciela i za wiarygodność opowieści ręczę, bo zaraz po tej imprezie sam bohater incydentu szczerze spowiadał się Anatolijowi Tymofijowyczowi przez telefon (gdy byłem tam obecny) i prosił go o radę. A było to tak. Goście wznosili toasty, podnosili kieliszki za wybitne osobistości Ukrainy, których portrety wisiały na ścianie domu i wymownie świadczyły o politycznych orientacjach gospodarzy. Pili za Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Łesię Ukrainkę, niektórych hetmanów, a jeden portret wciąż omijali i omijali. Wtedy wstaje nasz bandurzysta, onże partyjny organizator Serhij Basztan. — A ja proponuję podnieść kieliszki za tę pełną woli i celową osobę — i wskazuje na portret ukraińskiego działacza, którego mówcy omijali. Wszyscy z wielką ochotą wypili. A toastowiczowi Basztanowi wciąż korci dowiedzieć się, za kogo zmusił podnieść kieliszki. I wtedy wstaje następny mówca. — Skoro już szanowny Serhij Wasylowycz wygłosił toast za Symona Petlurę, to chyba nie grzech podnieść kieliszek za bojownika ukraińskiej wolności, tragiczną ofiarę sowieckiego totalitaryzmu, dobrej pamięci Stepana Banderę. Na Serhija Wasylowycza jakby ktoś wylał wiadro wrzątku. Słyszał on bardzo wiele obelżywych słów bliskiej mu radzieckiej propagandy pod adresem Symona Petlury, ale nigdy nie widział (a może widział i zapomniał) portretu głównego atamana Ukraińskiej Republiki Ludowej, za którego tak płomiennie wygłaszał swój toast. Nie zapominajmy, że to 1967 rok, na Ukrainie procesy dysydentów, a tu „przed zgromadzeniem nacjonalistów” partyjny organizator Państwowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ludowego im. H. Weriowki wychwala „okrutnego kata” i „pogromcę”, nienawistnika władzy radzieckiej. Chyba krzesło piekło go w pośladki, w wyobraźni krążyły nazwy Sołowki, Workuty i wielu innych obozów koncentracyjnych oraz więziennych murów. Wołodymyrska 33, zatrzasnęła za nim bramę i bandura jego na zawsze została sierotą… Trzeba oddać sprawiedliwość bojownikom naszego zespołu z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem (byli i tacy!), że oni, chyba wbrew własnym przekonaniom, a może i dla własnej korzyści, zdołali nauczyć się kilku ukraińskich słów, aby operować nimi na lewo i prawo. Ale to wszystko polityczne i obyczajowo-moralne przygody, a ja chcę przytoczyć choć kilka fragmentów anglojęzycznych recenzji występów Państwowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ludowego im. H. Weriowki w Kanadzie. Dziennik „TELEGRAM” z 25 sierpnia 1967 roku, recenzent muzyczny Paul Ennis. „Pieśń ludowa leży u podstaw każdej kultury muzycznej. Co więcej, pieśń ludowa przekazuje najgłębsze uczucia człowieka bezpośredniej i prościej niż jakakolwiek inna forma sztuki z wyjątkiem tańca”. …„Dlatego też — pisze recenzent, — kiedy zespół, taki jak chór ludowy im. Weriowki, który kultywuje bogate ukraińskie dziedzictwo ludowe, daje pokaz pieśni i tańca, to można spodziewać się wszechstronnego obrazu kultury ludowej i szkoda byłoby go przegapić. Taki właśnie ten pokaz był”. „Zespół Weriowki pokazał nam esencję jednej z najbogatszych i najbardziej odmiennych kultur…” „Program robi wrażenie czarującej wyjątkowości. Zwracają uwagę szczególnie dwa aspekty całego pokazu: nadzwyczajna rytmiczność i płynność zarówno występów solowych, jak i produkcji całego zespołu…” „Uważam ten koncert za wielki, wyjątkowo zbalansowany i przeprowadzony niezwykle płynnie. To najlepszy zespół tego roku, jaki kiedykolwiek widziałem”. „GLOBE AND MAIL”, recenzent G. Thompson, pod tytułem: „Wspaniały debiut Ukraińskiego Państwowego Chóru Ludowego”. „Pierwsza część koncertu była pełna żywiołowości i bujności, ale szczytem wszystkiego była druga część, kiedy chór bez akompaniamentu śpiewał pieśni ludowe „Jak była ja małenka”, „Dudaryk”, „Czujesz, bracie mój”. A dalej o Anatoliju Awdijewskim: „Dyrygował bez wymachiwania i choreografii, którą tak wielu chórmistrzów próbuje oczarować publiczność. Dyrygował tylko dla swoich śpiewaków, a oni reagowali zdyscyplinowanie i z ciepłem uczuć. Basy były zadziwiająco pełne i bogate, niczym ciężki dywan, rozścielony, by po nim mogły chodzić wyższe głosy”. I dalej G. Thompson kontynuuje: „Scena przypominała zabawę w tawernie w jakiejś operze, a tenor i bas śpiewali tak cudowne arie, jakie bywają tylko w operach. A jeden tancerz dokonał prawdziwego wyczynu: przetańczył bardzo trudne tańce, pykając fajkę, i nawet nie zakasłał”. Recenzji i pochlebnych opinii było niemało, ale to już sprawa muzykologów i historyków kultury, a moim skromnym obowiązkiem jest choć pobieżnie opowiedzieć o własnych odczuciach i nastrojach z wiekopomnej podróży do Kanady, o spotkaniach z ukraińskimi emigrantami, którzy w ojczystej kulturze odegrali niebagatelną rolę. O tym można by opowiadać i po raz kolejny rozdrapywać ranę za tym, co już nigdy się nie powtórzy. Nowa emigracja, nowi ludzie, którzy w większości swojej są dalecy od ukraińskiej idei, dla nich głównym celem jest wzbogacić się, zdobyć majątek i dobra na tej ziemi i na tych fundamentach, które budowali emigranci polityczni. My ze Stepanem Hanzą do dziś utrzymujemy kontakt z miłymi nam ukraińskimi Kanadyjczykami Ałłą i Mykołą Hawryszami, którzy, nie mając własnych bogactw, pomagali nam w trudnych czasach początku naszej niepodległości. Kocham ich i szanuję, będę kochał i szanował, dopóki będę żył. Te niezapomniane spotkania pozostawiły wyraźny ślad na całe moje dalsze życie — spotykałem się tam z polityczno-artystyczną elitą ukraińskiej diaspory, tęskniłem razem z nimi nad gorzkim losem Ukrainy, dzieliłem się tym, co najbardziej skryte. Prawie wszyscy oni opuścili ten świat, nie idąc na kompromisy, święcie wierzyli w Ukrainę.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Євген БУКЕТ
“Писалася вона довго, вельми довго. Надто багато треба було перевірити за архівними карними справами репресованих, з’ясувати окремі факти у тих, які зазнали переслідувань за свої переконання, — зауважив Іван Трохимович, завітавши до редакції нашого тижневика. — Майже всі оповіді (статті, інтерв’ю, спогади, есеї), а по суті — публіцистичні дослідження, друкувалися у відомих періодичних виданнях. Серед героїв книжки — персонажі і відомі, і малознані, які причетні до руху опору в Україні, починаючи з кінця сталінської епохи”. В’язнями ГУЛАГу повоєнного періоду стали новоявлений опришок-бандерівець Гриць Герчак (“Двічі відспіваний”), студентка-відмінниця, згодом доктор фізикоматематичних наук Ніна Вірченко (“Передала віру”), другокурсники КДУ ім. Т. Шевченка Григорій Волощук, Ростислав Доценко, Микола Адаменко (“Прозваний Зеком”). Іще в 70-ті роки доля звела І. Малюту з колишнім в’язнем на Соловках Олександром Онищенком (“Соловецький могікан”). Старий запевняв, що на його слідчій справі була зловісна абревіатура ВНП (возврату не подлежит); саме там познайомився з трьома яскравими представниками української інтелігенції — новатором театральної сцени Лесем Курбасом, відомим істориком Матвієм Яворським та письменником Антоном Крушельницьким. У Державному архіві СБУ зберігається карна справа О. Онищенка лише за 1921 рік (№29210), коли був студентом і пов’язаний з обвинуваченням “Просвіти” на Полтавщині. Звернувшись до матеріалів оперативної розробки соловецьких в’язнів, вміщених у книзі “Остання адреса”, Малюта виявив прізвище свого знайомого без ініціалів. Однофамілець? Але ж він фігурує за чиїмось доносом як приятель Леся Курбаса. Коли так, то це віднайдене ім’я того самого могікана із Соловків. Хіба що вузькому колу фахівців-лексикологів і літераторів Святослав Караванський відомий не лише як авторитетний мовознавець із Одеси, а й дисидент, політичний вигнанець із теренів есересерії, який понад 30 років карався у тюрмах і концтаборах (“Із терпінням провидця”). Вражений його мужністю, І. Малюта присвятив йому два вірші, один із яких вилучили під час обшуку, коли арештовували Ніну Строкату-Караванську (“При світлі блискавок”). Певно, читачі старшого покоління пригадують щемливий романс “Тернова ружа”, що його виконувало тріо “Золоті ключі”, не називаючи автора. Виявляється, той автор — поет-правозахисник Володимир Іванишин, підступно забитий на станції Роздільна (“Ішов до тебе…”). Здавалося б, що нового можна віднайти у біографії поета-класика Максима Рильського. Хіба що долучитися до тих, хто дорікає йому за вірші про Країну Рад і, звичайно, пісню про Сталіна. А для Малюти важливо було з’ясувати на основі пояснень поета за слідчою справою 1931 р., коли 5 місяців перебував у Лук’янівській в’язниці, що той тримався з гідністю, нікого не звинуватив, не скомпроментував (“Коли йдеться про честь”). Художниця Алла Горська була щедро обдарована і вродою, і мистецьким хистом. Попри те, що народилася у зросійщеній сім’ї, відвертою підтримкою правозахисників завдавала багато клопотів КДБ, доки не вбили. “На визвольну справу” —
назва розповіді про неї. Але так можна було б сказати про спротив кожного з головних персонажів книги Малюти — Юрія Бадзя (“Не міг перемовчати”), Олекси Різникова (“Підіймав одеську хвилю”), Надії Світличної (“З тріади Світличних”), Євгена Сверстюка (“Явити правду”) та ін. Миколу Холодного називають “класиком українського самвидаву”. На жаль, під час перебування у слідчому ізоляторі КДБ він занепав духом і своїми зізнаннями дуже допоміг слідству. Ретельно опрацювавши 8-томну архівну карну справу №58095- ФП, І. Малюта в есеї “Контужений страхом” доказово спростовує лукаве твердження М. Холодного, що покаянна заява в “Літературній Україні” (07.07.1972) була “Сфабрикована КДБ”. Аж ніяк не применшуючи ролі цього поета в дисидентському русі, автор книжки і в полемічній статті “То як же це називається?” твердить, що той став колаборантом. Бо не лише уникнув покарання, а й спромігся на винагороду: негайно отримав двокімнатну квартиру у Вінниці. Чи має І. Малюта моральне право на таке дорікання? Так. Адже самому довелося не раз побувати на допитах у КДБ. І за відмову свідчити про радянську діяльність трьох правозахисників в Одесі зазнав репресії в адміністративному порядку. Про його поневіряння, так звану “невидиму оборону” — у цікавих спогадах “з імперативного трикутника”, з яких постають імена і порядних, сумлінних знайомих. Що спонукало І. Малюту до цих “агов-них писань”? Відповідь автор дає у післямові під промовистою назвою “На пробудження нації”, після роздумів про причини наших національних поразок. Він зазначає, що превентивні заходи тоталітарного режиму зводяться “в цілому до намагань перервати або знеславити пам’ять про національно-визвольні змагання, їхніх очільників, провідників”. І автор у розповідях про незгодних — правозахисників, дисидентів, інакодумців почувається їхнім зв’язковим: передає пам’ять про них у майбутнє, новим поколінням борців. Вважаю, що свідчення Івана Малюти таки спроможні вплинути на процес самоусвідомлення нації, на її пробудження.
16 квітня Іван Трохимович Малюта відзначив 70-річчя. Редакція тижневика “Слово Просвіти” щиро здоровить ювіляра та бажає йому нових творчих звершень і всіляких життєвих гараздів.
Наприкінці минулого року у видавництві імені Олени Теліги побачила світ книжка заслуженого журналіста України Івана Малюти з оригінальною назвою “Агов!”.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc — 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok — 105 hrywien 54 kopiejki.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279%39%55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278%01%30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK
Машинний переклад
Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279%49%47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270%55%57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279%49%47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278%63%69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN 278%63%69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279%39%55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279%41%46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10AB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w kwietniu — 26000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Машинний переклад