Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №17 за 2007 рік

16 с. · 53 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

KULTUROLOGICZNY TYGODNIK 17 (394), 26 kwietnia — 2 maja 2007

Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko DOKĄD IDZIEMY? Natalka POKŁAD, pisarka Wiele podróżując po świecie i mając z tych podróży interesujące obserwacje, pan Serhijczuk z Kanady opowiedział kiedyś o niektórych z nich. Zwłaszcza o takiej: przyjeżdżając to do Hiszpanii, to do Włoch albo Francji i przy kuflu piwa rozmawiając z miejscowymi o ich ziemi, ich kraju, dopytując ich: no jaka ona jest, wasza ojczyzna? Jak może ją poznać obcokrajowiec? — zawsze słyszał zachwycone: „O, to cudowna ziemia! To najlepszy kraj świata!..” (odpowiednio to Hiszpania, to Włochy albo Francja). Kiedy zaś przyjechał do nas, na Ukrainę, i zaczął równie wypytywać Ukraińców o ich ojczyznę, to niespodziewanie usłyszał: „To przeklęty kraj! Boża kara, że w nim urodziliśmy się…” Dwie różne oceny ojczyzn przez ludzi, dwa zupełnie różne poziomy narodowej samoświadomości… Wtedy, na początku lat 90., wielu z nas romantycznie i optymistycznie sądziło, że sam status niepodległości naszego państwa radykalnie zmieni psychologię jego obywateli, a młode pokolenie, przesiąknięte powietrzem wolności, będzie wzrastać jako wolni ludzie i koniecznie — jako patrioci swojej ziemi. Nie znaliśmy lub zapomnieliśmy ostrzeżenia Mykoły Mychnowskiego: „Optymizm — wielki wróg poważnych zadań”. Teraz możemy z przykrością stwierdzić: mając państwowe symbole i, jak zaklęcie, na każdym kroku bezpodstawnie wygłaszając: „naród się odradza”, „naród się budzi”, „naród zmartwychwstaje” itd., przez 16 lat nie zdołaliśmy stworzyć nowoczesnej ideologii państwowej — jako koncepcji postępu, nie mamy ukraińskiej edukacji narodowej, która odpowiadałaby zadaniom i charakterowi rozwoju Ukrainy jako suwerennego państwa (ta edukacja się zaczynała, jednak jej WSZYSTKO ROZSTRZYGNIE WYBORCA ŻYCIE POD GWIAZDĄ PIOŁUN MOI RODZICE — WROGOWIE NARODU

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Pokolenie wolności

zaduszono, a ukrainoznawstwo dziś istnieje jedynie w części niezmiennej: chce szkoła — prowadzi je, a nie chce — nie prowadzi). A jaki jest nasz system wychowania, jakie ideały proponujemy swoim dzieciom i wnukom i kogo wreszcie z nich wychowujemy: gospodarzy rodzinnej ziemi czy bezpamiętnych zarobkowiczów, którzy dobrze znają angielski i bez wątpienia przydadzą się zagranicznym bazarom?.. Władza zawisła między orientacją to na Europę, to na Rosję. Majdan walczył o ukraińską Ukrainę, jednak bezkarnie kwitnie ukrainofobia, rosną siły odśrodkowe, a na piedestałach państwa — korupcja, przekupstwo, amoralność, zdrada… Ankieta, którą w ubiegłym roku szeroko przeprowadził wśród uczniów, nauczycieli i rodziców różnych obwodów państwa Naukowo-badawczy Instytut Ukrainoznawstwa, ukazała niezupełnie jednoznaczny obraz, nad którym trzeba się zastanowić nie tylko ukraińskiemu ministrowi oświaty. Powiedzmy, że tylko 22,5 % (spośród 200 zapytanych uczniów klas jedenastych) wyobraża sobie swoją przyszłość jako wolną, 21,5 % — jako zamożną, 1,5 % — jako prostą; mimo to 64,1 % absolwentów uważa, że będzie ona ciekawa. Na pytanie „W jakim stopniu uważacie się za odpowiedzialnych za swoje przyszłe życie?” 52,8 % uczniów odpowiedziało, że ich życie to przede wszystkim wynik ich własnych wysiłków. Jedynie 2,5 % badanych okazało się fatalistami i stwierdziło, że nie trzeba wkładać żadnych szczególnych wysiłków, bo życie człowieka kształtuje się pod wpływem różnych okoliczności i nie zależy od jego świadomej ingerencji. Co do skuteczności naszego procesu dydaktyczno-wychowawczego i związku szkoły z życiem, to tylko 36,9 % (!) uczniów klas jedenastych uważa, że szkoła, do której chodzą, pomoże im uczynić życie takim, jakim chcą; 26,1 % patrzy na szkołę beznadziejnie-sceptycznie, a 36,9 % nie potrafiło określić się w odpowiedzi. Aby być życiowo kompetentnym, człowiek powinien: być odpowiedzialnym za swoje czyny (76,9 %), mieć jasno określone cele życiowe (47,1 %), mieć mocne wartości moralne (50,2 %), umieć dostosowywać się do warunków zewnętrznych (48,9 %). Wśród największych niedociągnięć ogólnego średniego wykształcenia dziś młodzież wymieniła słabe wyposażenie techniczne szkół (85 %), słabe ogrzewanie (85 %), duże obciążenie uczniów (55 %), brak podręczników w szkołach (80 %) i … obecność szkolnych mundurków (70 %). Miejsce edukacji w budowie współczesnej Ukrainy rodzice określili następująco: w stabilnym rozwoju społeczeństwa — 13,3 %, w nowej jakości życia — 3,3 %, jako narzędzie sukcesu życiowego — 8,3 %, w realizacji ról społecznych — 1,7 %, w kształtowaniu obywatela Ukrainy — 23,3 %, w samorealizacji osobowości — 20 %, w działalności społecznej — 11,7 %, w gospodarczym i społeczno-politycznym postępie społeczeństwa — 23,3 %. 78,3 % zapytanych rodziców chce, aby ich dziecko kontynuowało naukę w państwowych uczelniach wyższych, zwłaszcza na Ukrainie — 65 %, w Europie — 28,3 %, a w USA — 1,7 %. Rodzice twierdzą, że ich dzieci marzą o zawodzie: w przemyśle, rolnictwie, transporcie, usługach, nauce, budownictwie, łączności — 0 %, w sferze usług bytowych — 1,7 %, w reklamie — 3,3 %, w handlu, biznesie — 20 %, w władzy państwowej — 3,3 %, w medycynie — 11 %, w kulturze, sporcie, dziennikarstwie — po 5 %, w oświacie — 1,7 %, w prawie — 15 %. Ciąg dalszy na s. 3 KOZACKIE RYCERSTWO Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Машинний переклад

WYBORY — DROGA WYJŚCIA Z KRYZYSU

ZŁOŻENIE MANDATU — WYŁĄCZNE PRAWO DEPUTOWANEGO LUDOWEGO, JEST PRZEKONANY PREZYDENT Złożenie mandatów przez deputowanych ludowych świadczy o tym, że Rada Najwyższa utraciła „wszelką zdolność do działania i legitymację”, oświadcza Prezydent Wiktor Juszczenko. „Myślę, że jest to wyłącznie proces prawny, wyłączne prawo deputowanego ludowego — zrzec się odpowiednich pełnomocnictw i wyjść z listy” — powiedział Prezydent podczas konferencji prasowej, odpowiadając na pytanie, jak ocenia odpowiednie działania parlamentarzystów. Głowa państwa wyraziła również przekonanie, że każda siła polityczna ma prawo podjąć decyzję dotyczącą swojego udziału lub nieudziału „w tak brudnym procesie politycznym, który dyskredytuje tytuł deputowanego ludowego”. Prezydent przypomniał, że zgodnie z Konstytucją Rada Najwyższa nie jest władna, jeśli pracuje w niej mniej niż dwie trzecie deputowanych ludowych od składu konstytucyjnego. PROKURATURA GENERALNA POWINNA ODGRYWAĆ WIODĄCĄ ROLĘ W KONTROLI NAD WYKONANIEM DEKRETU O ROZWIĄZANIU RN, JEST PRZEKONANY PREZYDENT Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko jest przekonany, że Prokuratura Generalna w warunkach kryzysu politycznego powinna odgrywać wiodącą rolę w kontroli nad wykonaniem ustawodawstwa krajowego, Dekretu o przedterminowym zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej itp. O tym oświadczył na briefingu. „Prokurator Generalny na posiedzeniu RBNO mówił o tym, że będzie stał po stronie prawa, Dekretu Prezydenta... Ale w praktyce wszystko wygląda inaczej. Nie działa Dekret z decyzją RBNO, nie działa Dekret z 2 kwietnia w tych momentach, gdzie Prokuratura Generalna powinna sprawować godny nadzór prawny” — skonstatowała Głowa państwa. PREZYDENT NALEGA NA POLITYCZNO-PRAWNE ROZWIĄZANIE KRYZYSU PARLAMENTARNEGO Prezydent Wiktor Juszczenko podkreśla, że kryzys polityczny musi zostać rozwiązany metodą polityczno-prawną poprzez kompromis między uczestnikami konfliktu. O tym powiedział na konferencji prasowej po spotkaniu z Premierem Wiktorem Janukowyczem. Przy tym podkreślił, że nieodłącznym i kluczowym momentem uregulowania kryzysu są przedterminowe wybory do Rady Najwyższej. Głowa państwa zaznaczyła również, że jeśli uczestnicy konfliktu będą gotowi na kompromis, może on wstrzymać swój Dekret o rozwiązaniu parlamentu, jeśli w odpowiedzi na to działanie zostanie sformułowany na pewien krótki odcinek czasu pakiet kompromisów politycznych. Według słów Prezydenta, strony muszą porozumieć się wokół takich kwestii: · zapewnić niemożliwość w przyszłości tworzenia koalicji na niekonstytucyjnych zasadach, jak to zostało zrobione w marcu br.; · przyjąć ustawę o Gabinecie Ministrów w nowej redakcji; · przyjąć ustawę o regulaminie Rady Najwyższej; · przyjąć ustawę o opozycji; · udoskonalić ustawy, które dotyczą organizacji procesu wyborczego — zaczynając od ustawy o wyborach deputowanych ludowych, a kończąc na ustawie o statusie deputowanego ludowego; · zapewnić ustawowe utrwalenie postanowień Uniwersału Jedności Narodowej; · wyciągnąć wnioski dotyczące działalności systemu organów ochrony prawa, w szczególności Prokuratury Generalnej, którą Głowa państwa nazwała „bezczynną” w warunkach kryzysu politycznego; · stworzyć wspólną komisję ds. udoskonalenia Konstytucji; · zrezygnować z tworzenia sztucznej konfrontacji w społeczeństwie. Głowa państwa wezwała obywateli, aby nie poddawali się żadnym spekulacjom, podkreślając, że wariant siłowy na Ukrainie nie przejdzie; · przeprowadzić ogólnonarodowe referendum w sprawie zmian i uzupełnień do Konstytucji lub jej nowej redakcji. Głowa państwa jeszcze raz wyraziła swoje przekonanie, że w marcu tego roku w parlamencie został położony „początek głębokiej uzurpacji władzy”. Świadczy o tym nie tylko niekonstytucyjne tworzenie koalicji, ale także wydarzenia wokół rozpatrzenia i przyjęcia takich niekonstytucyjnych inicjatyw ustawodawczych, które regulują działalność Gabinetu Ministrów, Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, Narodowej Komisji Regulacji Energetyki, banków komercyjnych i in. „To wszystko droga uzurpacji władzy poprzez rażące naruszenie krajowej Konstytucji” — powiedział Prezydent. Jeszcze jednym dowodem uzurpacji władzy jest sabotowanie pracy Centralnej Komisji Wyborczej, zaznaczył W. Juszczenko. Głowa państwa jeszcze raz podkreśliła, że polityczne uregulowanie konfliktu musi odbywać się na podstawie dialogu. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Машинний переклад

JULIA TYMOSZENKO: «PREZYDENT NIGDY NIE ODWOŁA SWOJEGO DEKRETU O PRZEDWCZESNYM ZAKOŃCZENIU PEŁNOMOCNICTW PARLAMENTU»

Liderka BJuT Julia Tymoszenko jest przekonana, że prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko nigdy nie odwoła swojego dekretu o przedwczesnym zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej. Mówiła o tym, występując na wiecu zwolenników Zjednoczonej Opozycji na Placu Europejskim w Kijowie. „Prezydent Ukrainy ma pewne stanowisko — ani kroku wstecz, żadnych kroków w stronę powrotu do starego systemu korupcji i zniszczenia Ukrainy” — powiedziała Julia Tymoszenko, dodając, że prezydent „nie będzie odwoływał żadnych dekretów”. „Jedyne, co może zrobić, to pójść na ustępstwa i przesunąć termin przedterminowych wyborów, tak aby wszyscy mieli możliwość zarejestrowania się w kampanii wyborczej” — powiedziała liderka BJuT. Centrum prasowe BJuT

Машинний переклад

NIE TRZEBA PRZYPISYWAĆ SOBIE NADMIERNYCH

Maidan-Inform telefonicznie uzyskał komentarz pani Severinsen dotyczący sytuacji na Ukrainie. Współsprawozdawczyni Komitetu Monitorującego PACE natychmiast podkreśliła, że uważa za całkowicie niedopuszczalne dla siebie komentowanie statusu prawnego dekretu Prezydenta o rozwiązaniu Rady Najwyższej i zdystansowała się od wszystkich uczestników konfliktu. „Ponadto pojawiają się oświadczenia niektórych ukraińskich polityków, jakoby ja podzielałam pogląd o niekonstytucyjności dekretu. Nie mówiłam tego”, — poinformowała pani Severinsen. Później pani Severinsen przesłała nam następujące oświadczenie: „W związku z zaostrzeniem kryzysu politycznego na Ukrainie ukraińscy politycy starają się znaleźć poparcie dla stanowiska, które zajmują w tym konflikcie. Zaznaczyłam, że moje nazwisko jest wykorzystywane przez pewne ukraińskie media, które cytują mnie w taki sposób, jakbym popierała jedną stronę tego sporu. Chciałabym mieć nadzieję, że media będą przedstawiać właśnie moje stanowisko, zanim opublikują oświadczenia polityków, którzy twierdzą, że powołują się na moje słowa”.

Машинний переклад

PREZYDENT UKRAINY WYRAZIŁ KONDOLENCJE W ZWIĄZKU ZE ŚMIERCIĄ BORYSA JELCYNA

„W imieniu narodu ukraińskiego i od siebie osobiście składam głębokie kondolencje w związku z nieodwracalną stratą — śmiercią polityka i męża stanu, pierwszego Prezydenta Federacji Rosyjskiej Borysa Mikołajewicza Jelcyna. Szczerze podzielamy ból tej ciężkiej straty. Proszę przekazać słowa współczucia żonie, bliskim, najbliższym, współpracownikom i całemu narodowi rosyjskiemu” — mówi się w liście do Prezydenta Rosji. „Odszedł wielki demokrata i wybitny polityk, z imieniem którego związana jest cała epoka w historii świata. Wkład Borysa Jelcyna w odrodzenie państwa rosyjskiego, w utwierdzenie zasad wolności, równouprawnienia i suwerenności na postradzieckiej przestrzeni, w sprawiedliwe ukształtowanie współczesnego świata — jest wyjątkowy, który można porównać z dokonaniami wielkich przywódców historycznych” — mówi się w kondolencjach Głowy Państwa.

Машинний переклад

JURIJ KOSTENKO UWAŻA: «NIE NALEŻY OCZEKIWAĆ, ŻE SĄD KONSTYTUCYJNY STANIE SIĘ OSTATNIĄ INSTANCJĄ»

„Oświadczenia Oleny Łukasz, która reprezentuje rząd przed Sądem Konstytucyjnym (SK), o ostatecznej decyzji SK, która zapadnie już w przyszłym tygodniu, świadczą nie na korzyść SK” — uważa lider Ukraińskiej Partii Narodowej Jurij Kostenko. Dwa tygodnie temu wiodące ukraińskie media w związku z wcześniejszym oświadczeniem O. Łukasz zwracały uwagę na „przeciek informacji z zamkniętych posiedzeń SK”. Według lidera UNP posiedzenia SK od dawna przypominają spektakl marionetek: „Mechanizm sądowy, stworzony do regulowania stosunków społecznych, przekształcił się w mechanizm manipulowania opinią publiczną”. Jak oświadczył Ju. Kostenko, świadczą o tym zarówno skandale korupcyjne wokół czołowych postaci SK, jak i dzisiejsze oświadczenie przedstawiciela Prezydenta w SK Wołodymyra Szapowała, który zamierza odejść na emeryturę, ponieważ sąd nie cieszy się „bezwzględnym zaufaniem społeczeństwa”. Wciąż „świeżo w pamięci są »zasługi« SK wobec społeczeństwa — na przykład »uświęcenie trzeciej kadencji byłego prezydenta Leonida Kuczmy”, — przypomina Ju. Kostenko. Jego zdaniem decyzje SK zazwyczaj zależały od tego, „której gałęzi władzy on służył”. W związku z brakiem zaufania społecznego do SK w kwestii obrony zwierzchności prawa „decyzja sądu nie może być wyłącznie konstytucyjno-prawna, lecz musi być polityczno-prawna”, — podkreśla Kostenko. Lider UNP oświadczył, że „nie należy oczekiwać, iż SK stanie się ostatnią instancją”. „Trzeba szukać rozwiązania na płaszczyźnie polityczno-prawnej — w kompromisie między Prezydentem a szefem Rządu. W ramach tego kompromisu może zostać przyjęty szereg decyzji legislacyjnych, a także uzgodniony termin przedterminowych wyborów”, — oświadczył Jurij Kostenko. Centrum prasowe UNP

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

pracować”), za tydzień w Radzie Najwyższej wybrać nowego Prezydenta, a jemu nadać jakiekolwiek pełnomocnictwa. I gdyby to był Gospodarz, to uważajcie, że mielibyśmy szczęście, bo mimo wszystko będzie on ponosił jakąś odpowiedzialność przed narodem. Gorzej, gdy na Prezydenta wyznaczą kierowcę albo baniarza Gospodarza. Można przedłużyć pełnomocnictwa naciskaczy przycisków (wybaczcie, deputowanych) Rady Najwyższej jeszcze na 10-15 lat („żeby nie wydawać pieniędzy na wybory”); można ogłosić liderów opozycji wrogami narodu i rozstrzelać („żeby apelami nie mącili w głowach narodu”); można oddać bratankom Gospodarza albo jego zaufanym osobom w długowieczne władanie Zakarpacie, Krym, Słobożanszczyznę albo Kijów itd. Wiele można zrobić, mając w Radzie Najwyższej 300 robotów. I wszystko „zgodnie z prawem”, i wszystko „dla dobra narodu”. Jeśli nie zmienimy składu Rady Najwyższej poprzez przedterminowe wybory, to na Ukrainie zostanie stworzony nowy, niespotykany dotąd w historii cywilizacji reżim, gorszy od komunistycznego z lat 30. XX wieku czy faszystowskiego. Dlatego nawet gdyby Prezydent nie wydał Dekretu o rozwiązaniu przestępczej Rady Najwyższej, bylibyśmy zobowiązani od niego tego wymagać. Nowe wybory to najbardziej demokratyczna, najbardziej cywilizowana droga rozwiązania sytuacji konfliktowej. Kto boi się nowych wyborów? Dwie partie i część deputowanych, którzy zdradzili swoich wyborców, sprzedali dusze i oddali swoje głosy w długoterminową dzierżawę. A czego bać się nam, zwykłym wyborcom? Pójdziemy na wybory i zagłosujemy tak, jak podpowiada nam sumienie. jedności i odmówiła pójścia na wybory wspólną listą, co może obrócić się w przyszłe spory i waśnie w środowisku sił narodowo-demokratycznych. Ukraina jest u nas jedna, dlatego należy wzywać do jedności i zjednoczenia wokół narodowych interesów ukraińskich. Jednocześnie poszukiwanie kompromisu wyklucza jakąkolwiek ingerencję w sprawy ukraińskie ze strony innych państw, jakiekolwiek intencje by one nie prześladowały. Stoimy za triumfem zgody w ukraińskim społeczeństwie i za wspólną listą sił narodowo-demokratycznych w przedterminowych wyborach do ukraińskiego parlamentu. W czasie Pomarańczowej Rewolucji Ukraińcy pokazali, że są narodem europejskim. Nie dajmy więc teraz światu podstawy myśleć, że jako naród nie dorośliśmy do europejskich zasad życia. Ukraińska demokracja przeżywa próbę. I tylko tutaj chcielibyśmy powiedzieć: niech żyje zwycięstwo demokracji! Sława Ukrainie! Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Hitler zrozumiał to stalinowskie przesłanie poprawnie. 12 marca 1939 roku poinformował węgierskiego ambasadora w Berlinie o zgodzie na węgierską okupację Ukrainy Karpackiej. Zatem ta część ukraińskiej ziemi, planowana przez Hitlera jako możliwy przedmiot targu z Polakami, została oddana Węgrom. Ale ten gest Hitler zrobił nie Warszawie, a Moskwie: mówiąc, gdybym myślał o marszu na Ukrainę, zostawiłbym Ukrainę Karpacką sobie. Krok Hitlera zrozumiano w Moskwie od razu. Kiedy 3 dni po zgodzie Hitlera na okupację Ukrainy Karpackiej przez Węgry wojsko niemieckie zajęło Czechy, cała zachodnia prasa, w szczególności prasa USA, bardzo ostro krytykowała tę nową hitlerowską agresję. Jedynie Kreml zachowywał się powściągliwie. Nie przeszło to obok uwagi niemieckiego rządu. 17 kwietnia 1939 roku sekretarz stanu niemieckiego ministerstwa spraw zagranicznych

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Dlaczego należy przeprowadzić ponowne wybory do Rady Najwyższej?

przykład. Bez przetargu „sprzedano” Ługański Zakład Budowy Lokomotyw Spalinowych. Ten „zakup” bardziej przypomina dobrze znaną nam „prywatyzację”: wieczorem ogłoszono przetarg, a następnego dnia rano, bez konkursu, jak przewiduje ustawa, „swoi ludzie” już go przejęli. Budżet państwa nie otrzymał pół miliarda hrywien, a może i więcej. A nam opowiada się bajki o wielkich wydatkach na przeprowadzenie przedterminowych wyborów, które w rzeczywistości będą dwa razy mniejsze niż to, czego nie otrzymano ze „sprzedaży” ługańskiego zakładu. A co z „obrońcami narodu” i zwolennikami własności państwowej — komunistami i socjalistami? Milczą, ani słowa. Gospodarz ich kupił, ich obowiązkiem jest teraz nie gadać, tylko naciskać przyciski tak, jak mu potrzeba. I deputowani tak zwanej większości w Radzie Najwyższej jednomyślnie naciskają „za” albo „przeciw”. Żadnej własnej myśli, głosowanie zawsze jednomyślne. Odrzucili wszystkie (około 100) projekty ustaw opozycji, z czego znaczna część miała na celu podniesienie poziomu życia ludności i ochronę majątku państwowego przed rozkradaniem przez kapitalistów-naparstkarzy. Deputowani Rady Najwyższej to już nie deputowani, lecz roboty-naciskacze przycisków, które nie mają własnej myśli, honoru, sumienia i przekonań (a czy kiedykolwiek je mieli?). Rozumiejąc, że Prezydent nie dopuści do orgii grabieży i rozkradania majątku państwowego, Gospodarz postanowił stworzyć w Radzie Najwyższej większość konstytucyjną, czyli do tych 250 „deputowanych” dokupić jeszcze 50 osób. Kupowano na różne sposoby: komuś dano stanowiska (Moroz, Kinach, Rudkowski, Cuszko), komuś duże pieniądze, komuś jedno i drugie, a komuś zagrożono, że zniszczą jego przedsiębiorstwa (w Radzie Najwyższej obecnej kadencji zasiada 250 milionerów). Kupno deputowanych kosztowałoby Gospodarza jakieś 500 mln (czy to hrywien, czy dolarów). Po co mu kupować deputowanych i wydawać na to ogromne sumy? Nie oddawał uczciwie zarobionych pieniędzy, lecz pieniądze zarobione w wątpliwy sposób. Ale znacznie ważniejsze jest to, że to bardzo opłacalne ulokowanie kapitału, które przyniesie fantastyczne zyski. Bo obiektów takich jak Ługański Zakład Budowy Lokomotyw Spalinowych na Ukrainie jest jeszcze setki. Poza tym przyciskacze zapewnią ulgi podatkowe. 300 robotów-naciskaczy w Radzie Najwyższej to już większość konstytucyjna. Teraz można robić z ustawami i państwem wszystko, co się zechce. Można zlikwidować urząd Prezydenta („żeby nie przeszkadzał”) oświadczył 5 stycznia 1939 roku, że nie ma wobec Ukrainy żadnych planów politycznych. Stosunki niemiecko-sowieckie „ociepliły się”. Hitler zakładał, że Moskwa tym chętniej przyjmie przekazanie Ukrainy Karpackiej Węgrom, a tym samym zlikwidowanie ogniska ukraińskiego odrodzenia, niebezpiecznego dla bolszewików. 10 marca 1939 roku na XVIII zjeździe WKP(b) Stalin ironizował na temat Ukrainy Karpackiej, mówiąc, że to „robaczek, który chce przyłączyć do siebie słonia”. Ponadto w tym przemówieniu Stalin zaznaczył, że Anglia, Francja i Ameryka są bardzo zainteresowane, aby Hitler wypowiedział wojnę ZSRR.

Машинний переклад

Закінчення статті «Pokolenie wolności», с. 1

POKOLENIE WOLNOŚCI

Zakończenie. Początek na s. 1. Prestiżowe wśród dzieci, mówią rodzice, zawody: ekonomisty, finansisty, prawnika, biznesmena — 75%, dziennikarza — 8,3%, polityka — 3,3%, informatyka — 6,6%, zawodowego sportowca — 5%. A nieprestiżowe: pedagoga, nauczyciela — 40%, medyka — 11,6%, naukowca — 6,6%, rolnika — 16,6%, dozorcy — 10%. Według definicji rodziców, autorytetami dla ich dzieci są: dyrektor, kierownik — 33,3%, prywatny przedsiębiorca — 25%, przedstawiciel organów władzy — 20%, zawodowy polityk — 18,3%, robotnik, rolnik — po 1,7%, farmer — 0%, inżynier — 3,3%, nauczyciel — 31,6%, medyk — 15%, uczony — 30%, prawnik — 40%, działacz kultury — 20%, znany sportowiec — 18%, wojskowy — 3,3%, pracownik podatkowy — 10%, ksiądz — 16,6%. Aby osiągnąć życiowy sukces, twierdzą rodzice, dla młodzieży ważne są: zdolności, talent — 55%, pracowitość — 41,6%, wykształcenie — 61,6%, fortuna — 28,3%, znajomości z „potrzebnymi ludźmi” — 25%, uczciwość, pryncypialność — 11,6%, troska przede wszystkim o siebie — 1,7%, umiejętność „sprzedania siebie” — 41,6%, pieniądze — 23,3%, zdrowie — 41,6%, wychowanie — 15%, „poczucie nowości” — 13,3%, umiejętność przystosowania się — 20%, aktywny udział w polityce — 0%, umiejętność ryzykowania — 13,3%, doświadczenie życiowe — 6,6%. Rodzice uważają, że szczególnie znaczące dla pokolenia ich dzieci są takie wartości życiowe: moralność — 25%, sztuka, piękno — 3,3%, dobrobyt materialny — 55%, mieszkanie — 28%, pieniądze — 21,6%, rodzina — 50%, praca — 48,3%, przyjaźń — 23,3%, prawa człowieka, wolność — 28%, miłość — 25%, wykształcenie — 51,6%, kariera — 21,6%, patriotyzm — 8,3%, zdrowie — 61,6%. Cechy, które rodzice chcą wychować u swoich dzieci: optymizm — 23,3%, celowość — 50%, uczciwość — 25%, odpowiedzialność, poczucie obowiązku — 53,3%, umiejętność panowania nad sobą — 31,6%, tolerancja — 15%, zdolność do twórczości — 6,6%, kolektywizm — 5%, przyzwoitość — 31,6%, własna godność — 55%, miłość do swojej małej ojczyzny — 21,6%, indywidualizm — 1,7%, świadomość narodowa — 8,3% (!!!), potrzeba zdrowego stylu życia — 48,3%, umiejętność komunikacji — 25%, kultura życia codziennego — 4,7%, kultura języka ojczystego — 13,3%, znajomość języka obcego — 25%. Biorąc pod uwagę wyniki ankiety, wydaje się, że komentarze są zbędne co do tego, kto skuteczniej wychowuje dziecko — rodzice czy szkoła. Niedawno, występując w jednej ze szkół w Puszczy Wodicy pod Kijowem i pytając ósmoklasistów — tak wyszło z kontekstu rozmowy — kto z nich uważa się za Ukraińca, zobaczyłam nieśmiało podniesione ręce dwóch dziewczynek. Rozejrzawszy się i zrozumiawszy, że są tylko dwie, dziewczynki przestraszone opuściły ręce, a cała klasa wybuchnęła drwiącym śmiechem… To pokolenie wolności. Swoją drogą, ta szkoła jest nowa, zbudowana za naszej niepodległości, ma przestronne klasy i korytarze, jest basen, ale wydaje się, że nie ma duszy i nie ma Ukrainy. Czy ci uczniowie, gdy dorosną, też będą przeklinać swoją ojczystą ziemię?.. Natalka POKŁAD spraw Weizsäcker powiedział sowieckiemu ambasadorowi w Berlinie Mierkułowowi, że jest mile zaskoczony tym, iż sowiecka prasa nie krytykuje Niemiec. Weizsäcker dodał, że Mierkułow powinien zauważyć odpowiedni ton niemieckiej prasy wobec ZSRR. Droga do niemiecko-sowieckiego porozumienia była otwarta. I Ukraina Karpacka stała się ceną tego porozumienia. A uczestnicy zgromadzenia, na którym ogłoszono niepodległość Ukrainy Karpackiej, od razu zapisali się do wojska i przez cztery doby z rzędu powstrzymywali napór węgiersko-chortystowskiej armii. W marcu 1939 roku połowa obrońców poległa w najbardziej zaciętej bitwie pod Chustem na polu, które od tamtej pory nazywają Krasnym. Augustyn Wołoszyn, który zginął w katowniach NKWD, nosił piętno „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty” aż do gorbaczowowskiej „pieriestrojki”. W 2003 roku dekretem prezydenta Kuczmy Wołoszynowi pośmiertnie nadano tytuł Bohatera Ukrainy.

Машинний переклад

OŚWIADCZENIE PREZYDIUM UKRAIŃSKIEJ ŚWIATOWEJ RADY KOORDYNACYJNEJ

Anatolij KINDRATENKO, m. Charków. Obalając konieczność przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej, demagodzy-faryzeusze powołują się na Konstytucję, twierdząc, że wszystkie przewidziane tam warunki jej rozwiązania obecnie nie mają miejsca. Gdybyż tylko Konstytucja czy w ogóle jakikolwiek Kodeks Praw mógł uwzględnić czy przewidzieć całą złożoność ludzkiego życia. A w naszym kraju polega ona na tym, że wszystko można kupić i sprzedać. Kupowani są demonstranci (130 hrywien za dobę od Partii Regionów), którzy na placach krzyczą o „woli narodu”. Kupowani są wyborcy, komisje wyborcze, stanowiska, sędziowie, urzędnicy. Wskażcie artykuł Konstytucji czy Ustawę, które pozwalają to robić? W 2006 roku bachanalia kupna-sprzedaży osiągnęły swój szczyt: w Radzie Najwyższej (RN) „na pniu”, hurtowo, zostali wykupieni deputowani od komunistów i socjalistów, ponad 50 osób. Dziesięcioleciami bili się w piersi i dowodzili, że bronią interesów narodu, a nagle całkowicie przeszli na stronę donieckich kapitalistów, którzy zdobyli swoje bogactwa w bardzo wątpliwy sposób. Ich sprzedajność w pełni zdradza głosowanie w Radzie Najwyższej za budżetem na 2007 r., kiedy oni, „obrońcy narodu”, nie chcieli iść na żadną poprawę warunków życia emerytów i pracowników budżetówki. Oni tak i nie przyjęli Ustawy, na której nalegała opozycja, o obniżeniu do rozsądnych granic taryf komunalnych, które 4-4,5 raza zostały podwyższone w obwodach, gdzie do władzy doszli regionali. Albo oto całkiem świeży. Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej wyraża poparcie dla Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w jego dążeniu do ochrony ładu konstytucyjnego na Ukrainie. Prezydium UŚRK jest zaniepokojone wydarzeniami, które rozwinęły się na Ukrainie po publikacji Dekretu Prezydenta o rozwiązaniu Rady Najwyższej. Ich przebieg zagraża rozłamem państwa i utratą suwerenności narodowej. Wzywamy do kompromisu, a nie do walki między siłami politycznymi. Kompromis jest możliwy, ale obie strony muszą pójść na ustępstwa, powrócić do stanu, kiedy na Ukrainie działała Konstytucja republiki prezydencko-parlamentarnej lub zatwierdzić utworzenie społecznej komisji konstytucyjnej, która miałaby wnieść poprawki do obowiązującej Konstytucji w celu ustanowienia wyraźnych przeciwwag między gałęziami władzy. To na zawsze usunęłoby możliwość uzurpacji władzy przez jakąkolwiek jedną instytucję — Prezydenta, rząd, parlament. Uważamy, że z obecnej sytuacji należy wychodzić tylko drogą negocjacji i osiągania porozumień politycznych. Obie strony powinny zrozumieć, że demokracja nie uznaje stanu, kiedy w walce między ugrupowaniami politycznymi jednego narodu zaczynają działać wezwania do zwycięstwa, bo taki stan prowadzi do wojny domowej. Nie pochwalamy wzajemnych przekleństw i oskarżeń o zdradę. Socjaliści i komuniści rozniecają na placach nienawiść do Prezydenta, do jego polityki, do ukraińskiej Ukrainy. A opozycja nie zademonstrowała

Машинний переклад

KARPACKA UKRAINA

Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. W marcu 1939 roku w mieście Chust Karpacka Ukraina została ogłoszona samodzielną republiką z prezydencką formą rządów. Pierwszym i ostatnim prezydentem został pedagog, naukowiec, działacz państwowy i polityczny ojciec Augustyn Wołoszyn. Uchwalono ustawę konstytucyjną, w której zatwierdzono status państwowego języka ukraińskiego, niebiesko-żółtą flagę, tryzub oraz hymn „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Jednak Karpacka Ukraina przetrwała cztery doby. Dlaczego? Odpowiedzi należy szukać w historii relacji Związku Radzieckiego i nazistowskich Niemiec. Już od jesieni 1938 roku prowadzone były niemiecko-sowieckie rozmowy gospodarcze, ale nie przynosiły one pozytywnych rezultatów. Moskwa była zainteresowana nie tylko kwestiami gospodarczymi, ale przede wszystkim politycznymi, a Hitler chciał współpracy z Polską, w szczególności w „kwestii ukraińskiej”. Sytuacja zaczęła się zmieniać, gdy polskie plany Hitlera napotkały opór Polski i gdy Hitler zaczął

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kraj, który szanuje siebie, stara się rozwiązywać istniejące wewnętrzne problemy własnymi siłami i dąży na wszelkie sposoby do ograniczenia wpływu z zewnątrz. — Mimo to Ukrainę odwiedzili już pierwsi „rozjemcy” — delegacja rosyjskiej Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej. Jak Pan/Pani komentuje tę inicjatywę? — Rosyjska Duma jest znana ze swojego antyukraińskiego nastawienia. W okresie swojego istnienia uchwaliła wielką liczbę różnych antyukraińskich oświadczeń i rezolucji. Podobnych aktów nie można kwalifikować inaczej jak ingerencję w wewnętrzne sprawy Ukrainy. Szkodzą one normalnemu rozwojowi stosunków ukraińsko-rosyjskich. Ukraina nie raz starała się zwrócić uwagę strony rosyjskiej na te aspekty, które wprowadzają elementy erozji w stosunki dwustronne, skłonić ją do przestrzegania umów międzynarodowych, zawartych między naszymi krajami, i działania w ramach powszechnie uznawanych norm prawa międzynarodowego. Co do rosyjskich deputowanych, którzy przybyli na Ukrainę rzekomo w celu pomocy w uregulowaniu kryzysu politycznego, to stało się to już stereotypem zachowania niektórych przedstawicieli rosyjskiego establishmentu politycznego — przy każdej okazji wtrącać się w wewnętrzne sprawy Ukrainy. Uważam, że sytuacja, która dziś ukształtowała się na Ukrainie, może zostać rozwiązana drogą dialogu wewnątrz kraju bez udziału jakichkolwiek pośredników, i nikt nie powinien narzucać Ukrainie swojej woli i swoich decyzji. — Kwestia sytuacji na Ukrainie stała się przedmiotem rozpatrzenia w Strasburgu i Brukseli. Jakie są skutki tej dyskusji i czy

Машинний переклад

POGLIAD

— Wołodymyrze Andrijowyczu, jaki jest stosunek do dzisiejszych ukraińskich wydarzeń na świecie? — Według mnie Ukraińcy mają nieco przesadzone wyobrażenie o uwadze świata wobec Ukrainy. Jeśli przejrzeć wydania światowych wiadomości, od razu staje się jasne, że wydarzenia na Ukrainie dziś nie są najważniejsze. Kryzysy polityczne, takie jak obecny w naszym kraju, zdarzają się w wielu, nawet najbardziej demokratycznych państwach. Praktyka przedterminowego rozwiązania najwyższego organu ustawodawczego w warunkach powstania kryzysu parlamentarno-rządowego jest na świecie dość rozpowszechniona. Na przykład w ciągu ostatnich dziesięciu lat do takiego kroku uciekano się w 23 krajach świata, wśród których są Austria, Bułgaria, Wielka Brytania, Grecja, Dania, Niemcy. W niektórych krajach, na przykład w Portugalii i Kuwejcie, nawet wielokrotnie. Zatem wydarzenia na Ukrainie są na świecie odbierane zupełnie spokojnie. Powiedziałbym, że ze zrozumieniem. Tym bardziej że kryzysowi politycznemu na Ukrainie nie towarzyszą żadne zamieszki, agresywna konfrontacja ani ofiary, a ma on pokojowy charakter. — Mimo to ukraiński parlament zwrócił się do międzynarodowych instytucji z prośbą o interwencję w sytuację na Ukrainie i pomoc w uregulowaniu istniejących sprzeczności. — Jakkolwiek by to nie brzmiało paradoksalnie, właśnie te siły, których działania spowodowały kryzys polityczny w państwie, dziś zwracają się do wspólnoty światowej o pomoc, dezinformując przy tym instytucje międzynarodowe. Proszę się zgodzić, że kryzys polityczny na Ukrainie powstał nie w ostatniej kolejności z powodu tzw. reformy politycznej, zainicjowanej przez Leonida Kuczmę i jego otoczenie z dobrze znanym celem, poparta przez komunistów Petra Symonenki, socjalistów Ołeksandra Moroza i wprowadzona z rażącym naruszeniem Konstytucji Ukrainy i regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy. W swoim czasie antykuczmowska opozycja, eksperci i specjaliści ostrzegali, że pospieszne i nielegalne wprowadzenie reformy konstytucyjnej doprowadzi do kryzysu politycznego w państwie. Tak się stało. Reforma polityczna rozchwiała system, na którym zbudowana była Konstytucja Ukrainy. Przy okazji, Konstytucja, którą w swoim czasie (z wyjątkiem niektórych punktów) pozytywnie oceniła Komisja Wenecka. A w ogóle każda

Машинний переклад

WOŁODYMYR WASYŁENKO: „DZIŚ NIE MA ŻADNYCH PODSTAW DO ZEWNĘTRZNEJ INGERENCJI W SYTUACJĘ NA UKRAINIE”

Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, prawnik-międzynarodowiec, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy Wołodymyr Wasyłenko za główną przyczynę kryzysu na Ukrainie uważa niską kulturę polityczną znacznej części ukraińskich polityków, brak u nich patriotyzmu oraz ich niechęć do przestrzegania norm ukraińskiej Konstytucji i ukraińskich praw. czy możliwe jest zastosowanie jakichś sankcji wobec Ukrainy ze strony tych instytucji międzynarodowych? — Obecnie nie ma podstaw, by o tym mówić. Na dzień dzisiejszy odbyły się już dwie rundy negocjacji między Ukrainą a UE w sprawie podpisania nowej pogłębionej Umowy o współpracy. Trzecia runda zaplanowana jest na maj i nie ma żadnych oświadczeń o tym, że z powodu zaostrzenia sytuacji politycznej wewnątrz kraju podpisanie Umowy może zostać odłożone. Jeśli chodzi o Radę Europy, to, jak wiadomo, 17 kwietnia odbył się wcześniej zaplanowany udział premiera Ukrainy Wiktora Janukowycza w posiedzeniu sesji Zgromadzenia Międzyparlamentarnego. Tego samego dnia odbyło się spotkanie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z Przewodniczącym Komisji Europejskiej José Manuelem Barroso oraz Przewodniczącym Parlamentu Europejskiego Hansem-Gertem Pötteringiem, który na wspólnej konferencji prasowej wypowiedział się za poparciem przeprowadzenia przedterminowych wyborów na Ukrainie jako mechanizmu uregulowania kryzysu politycznego. 19 kwietnia omówiono tam kwestię funkcjonowania instytucji demokratycznych na Ukrainie. Była to absolutnie normalna, konstruktywna dyskusja. Oczywiście poświęcono uwagę obecnej sytuacji na Ukrainie, jednak o żadnych sankcjach nie było mowy. Niedawno wróciłem ze Strasburga i miałem okazję przekonać się, że tam absolutnie spokojnie, ze zrozumieniem podchodzą do wydarzeń na Ukrainie. Żadnych negatywnych nastrojów nie ma. Bardzo przychylnie przyjęto w Strasburgu wystąpienie ministra spraw zagranicznych Ukrainy Arsenija Jaceniuka, który również niedawno przebywał tam z wizytą. — Mimo wszystko niestabilna sytuacja na Ukrainie może mieć negatywne skutki dla autorytetu państwa na arenie międzynarodowej, czyż nie? — Oczywiście, sztucznie stworzony w niedalekiej przeszłości problem w kwestii mianowania ministra spraw zagranicznych Ukrainy, obecna konfrontacja polityczna, związana z przedterminowymi wyborami parlamentarnymi, a co za tym idzie, z koniecznością sformowania nowego rządu, skłaniają inne państwa do zajmowania postawy wyczekującej, do ostrożniejszego traktowania inicjatyw Ukrainy. — Jednym z wariantów wyjścia z zaistniałej sytuacji koalicyjna ekipa na czele z premierem i spikerem widzi jednoczesne przeprowadzenie wyborów parlamentu, prezydenta oraz referendum w sprawie wstąpienia do NATO. Jak Pan ocenia takie oświadczenia? — Znowuż, na tym nalegają te siły, których zachowanie już doprowadziło do kryzysu na Ukrainie. Dobrze rozumieją one, że dla przedterminowych wyborów prezydenta nie ma żadnych podstaw. A wiązanie tego jeszcze z referendum, które jest nieprzygotowane, może doprowadzić do jeszcze większej destabilizacji sytuacji na Ukrainie lub w ogóle do utraty dźwigni zarządzania państwem. Przeprowadzenie referendum w sprawie wstąpienia do NATO jest w ogóle nieobowiązkowe. W żadnym z dokumentów założycielskich czy decyzji NATO nie ma zapisów o tym, że wstąpienie do tej organizacji wymaga referendum. To czysto dobrowolna sprawa każdego państwa, czy poddawać taką kwestię pod głosowanie ogólnonarodowe, czy nie. Z drugiej strony, moim zdaniem, bezsensowne jest organizowanie referendum w kwestii, w której jest oczywiste, że członkostwo w NATO zwiększa bezpieczeństwo państwa. Jeśli jednak mówić o referendum, to należy je przeprowadzać tylko wtedy, gdy obywatele Ukrainy będą obiektywnie poinformowani o NATO, a nie będą znajdować się pod wpływem jednostronnej kampanii propagandowej, momentami z rozpowszechnianiem absolutnie kłamliwych informacji, jak to miało miejsce podczas minionych wyborów prezydenckich i parlamentarnych. Jestem przekonany, że po otrzymaniu obiektywnej informacji zdecydowana większość społeczeństwa opowie się za członkostwem w Sojuszu Północnoatlantyckim. — Dlaczego, Pana zdaniem, w walce politycznej ukraińscy politycy przywiązują tak dużą wagę do aspektów polityki zagranicznej, zamiast myśleć o podniesieniu poziomu życia ludności? — Można to wyjaśnić tym, że wielu ukraińskich polityków mało dba o interesy państwa ukraińskiego i społeczeństwa, a dąży do wykorzystania ostrych kwestii (na przykład drugiego języka państwowego, członkostwa w NATO, udziału w JEOP itp.) po to, by znaleźć się na Olimpie władzy i zaspokoić przede wszystkim swoje egoistyczne interesy. Niestety, część ukraińskich polityków w parlamencie wygłasza antyukraińskie hasła i działa na korzyść sąsiedniego państwa. Niektórzy z deputowanych w ogóle otwarcie występują przeciwko niepodległości państwowej Ukrainy. Jak to nie jest przykre, to są ukraińskie realia, których nie ma w żadnym kraju świata. — Jak widzi Pan proces rozwiązania zaistniałej sytuacji? — Zaproponował go już Prezydent: przeprowadzenie uczciwych przedterminowych wyborów z zachowaniem europejskich standardów; sformowanie na podstawie wyników tych wyborów nowego parlamentu; wprowadzenie mandatu imperatywnego jako gwarancji przestrzegania norm obowiązującej Konstytucji w planie tworzenia koalicji. Oprócz tego, stworzenie komisji konstytucyjnej, która zajęłaby się likwidacją szkodliwych skutków reformy politycznej, usunięciem jej niedociągnięć lub nawet całkowitym jej zniesieniem, ponieważ przyjęto ją z rażącymi naruszeniami norm Konstytucji. Nawiasem mówiąc, mandat imperatywny jest stosowany w wielu państwach, na przykład w Indiach, Norwegii, Portugalii, Serbii, Rosji. Każde z nich wychodzi ze swoich tradycji narodowych, realiów politycznych i potrzeb zapewnienia stabilności. Mandat imperatywny na Ukrainie będzie niepotrzebny wtedy, gdy utrwalą się prawdziwie demokratyczne normy, gdy ukraiński świat polityczny osiągnie wystarczającą kulturę polityczną i będzie działał zgodnie z normami demokracji, a nie samowolnie. I oczywiście decydujące znaczenie będzie miała postawa ukraińskiego wyborcy, jego bardziej świadomy i odpowiedzialny stosunek do popierania tych czy innych partii politycznych i ich list partyjnych. Rozmowę prowadziła Halyna ZARYCKA. Zdjęcie Maksyma TREBUCHOWA. Do wiadomości: Wołodymyr Wasyłenko — prawnik-międzynarodowiec, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy. Urodził się 16 stycznia 1937 roku w Kijowie. Ukończył wydział prawa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki. W latach 1972—1992 był konsultantem naukowym MSZ Ukrainy ds. prawnych. W 1992 roku Wołodymyr Wasyłenko został mianowany ambasadorem w krajach Beneluksu, a także przedstawicielem Ukrainy przy Unii Europejskiej i NATO. Od 1998 do 2002 roku — ambasador w Wielkiej Brytanii i równolegle w Irlandii. Wiosną 2001 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ wybiera profesora W. Wasyłenkę do Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii, gdzie pracował jako sędzia do stycznia 2005 roku. Przez siedem lat (1989—1991; 1996—1998) był również przedstawicielem Ukrainy w Komisji Praw Człowieka ONZ. Obecnie — przedstawiciel Ukrainy w Radzie Praw Człowieka ONZ.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Były dwa wypadki awaryjne, gdy pękał jeden kanał: w 1979 roku — w Leningradzkiej EJ, a w 1982-im — u nas, w ČAEC, w pierwszym bloku. Co działo się potem? Woda chlustała na rozżarzony grafit i wrzała do wyczerpania. Ale gdy pękała jedna rura, ciśnienie powstałej pary było niewystarczające, by zerwać dach reaktora. A 26 kwietnia 1986 roku pękło kilka rur… Śledztwo w sprawie tej awarii wymagało niewiarygodnej koncentracji sił. I mimo to zostało pomyślnie zakończone. Wszystkie kropki zostały postawione już 3 lipca 1986 roku, podczas posiedzenia Biura Politycznego Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego pod przewodnictwem Michaiła Gorbaczowa. Jego tekst przytoczono w książce A. A. Jaroszyńskiej „Filozofia bezpieczeństwa jądrowego”. Otóż w nim czarno na białym napisano, że awaria stała się następstwem przedwczesnego zaprzestania badań teoretycznych nad bezpieczeństwem reaktora, co uczyniło RBMK „potencjalnie niebezpiecznym reaktorem”. Wina za to spoczywa przede wszystkim na kierownictwie państwa, kierownictwie Akademii Nauk i Ministerstwie Średniego Maszynowego Przemysłu. Fizyką i konstrukcją reaktora, w szczególności systemem jego sterowania i ochrony, nie została wykluczona (czego wymagały Zasady bezpieczeństwa jądrowego — o czym pisał do Derżatomnagliadu na pół roku przed awarią inspektor Jadryhinskyj) możliwość „rozpędzenia” mocy reaktora w pewnych sytuacjach roboczych jego eksploatacji przemysłowej. Winni temu są kierownik naukowy i główny konstruktor reaktora. Twórca Programu badań i personel ČAEC, których główny konstruktor nie uprzedził o zdolności RBMK do „samorozpędzenia” w pewnych sytuacjach, wprowadzili reaktor w potencjalnie niebezpieczny tryb. Wina za to spoczywa na głównym konstruktorze, kierownictwie organizacji eksploatującej i kierownictwie ČAEC. Zatem przyczyny awarii w ČAEC i jej sprawcy zostały określone maksymalnie precyzyjnie i zapisane w protokole posiedzenia Biura Politycznego KC KPZR. Ale te prawdy przeznaczono wyłącznie dla najwyższego kierownictwa ZSRR, dlatego protokół sporządzono w jednym egzemplarzu i z klauzulą „ściśle tajne”. A dla kraju dopiero po siedemnastu dniach w gazecie „Prawda” (z 20.07.86) opublikowano zupełnie inną informację… Własną wizję awarii w ČAEC, jej przyczyn i skutków przedstawiłem w swojej książce „Czarnobyl. Zemsta pokojowego atomu”. Zapisała Halyna MOJSIEJEWA. Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

POD ZNAKIEM PIOŁYNU

wybuchł reaktor. Ale skutki odczuł i zobaczył każdy z nich: zaczął wibrować cały blok energetyczny i nawet hala maszyn. Jest ona ogromna, ponieważ wspólna dla wszystkich bloków energetycznych. Drżały ściany, liczne rurociągi, kable, urządzenia… Usłyszeli huk, uderzenia, z sufitu posypał się tynk. Halą maszyn przetoczyła się fala uderzeniowa, która podniosła ogromną chmurę pyłu. Zasłona z pyłu stała nad całą stacją. Wybuch zerwał dach hali reaktora, jego odłamki przebiły płyty stropowe hali turbin i spadły na pracujące urządzenia. Pękały kable i rurociągi, wśród nich te, którymi doprowadzano smar. Powstało zagrożenie wybuchem wodoru w turbogeneratorze… Słowem, sytuacja na stacji była bardzo ciężka. Ale ludzie pozostali na swoich stanowiskach pracy, szli na śmiertelne ryzyko. Na przykład wielu z nich zostało oblanych od głowy do stóp wodą o aktywności 200 rentgenów. I w tej odzieży ludzie przebywali trzy godziny, otrzymując w tym czasie dawki niemal śmiertelne — po 600 rentgenów. Od napromieniowania otrzymanego tej nocy 23 pracowników ChAES wkrótce zmarło. Jeszcze jeden z nich, Walerij Chodemczuk, pozostał w reaktorze — jego ciała tak nigdy nie odnaleziono. Personel uratował sytuację, ale o tym mówi się niewiele. Ponieważ jeszcze w czasach radzieckich władze postanowiły uczynić z pracowników ChAES „kozły ofiarne”, zrzucając na nich winę za awarię. — A co stało się przyczyną awarii? — Ludziom wpojono w głowy wersję, że rzekomo przyczyną wybuchu była pomyłka w sterowaniu reaktorem podczas przeprowadzania eksperymentu fizycznego. W rzeczywistości wybuch nastąpił, gdy eksperyment był już zakończony. Co więcej, zakończony pomyślnie. Przyczyną awarii było to, że w reaktorze pękło jednocześnie kilka kanałów, którymi pod dużym ciśnieniem doprowadzano wodę. Do Czarno-

Машинний переклад

BÓL CZARNOBYLA

„Skutki awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej mogłyby być znacznie mniejsze, gdyby nie chęć ówczesnego kierownictwa ZSRR, by za wszelką cenę »schować szydło w worku«” – uważa Mykoła Karpan, były zastępca głównego inżyniera ds. nauki i bezpieczeństwa jądrowego Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, autor książki „Czarnobyl. Zemsta pokojowego atomu”. O mało znanych wydarzeniach, które miały miejsce w przededniu katastrofy jądrowej i zaraz po niej, w wywiadzie z Mykołą Wasylowiczem. — Mykoło Wasylowiczu, gdzie Pan był podczas awarii i jak ją Pan przyjął? — Tydzień przed awarią przebywałem w delegacji w Moskwie. Gdy wróciłem rano 25 kwietnia, zapytałem swojego przełożonego Ołeksandra Lwowicza Hobowa (wydział bezpieczeństwa jądrowego), czy jestem dziś potrzebny w pracy. Odpowiedział, że na 4. bloku eksperymenty w ciągu dnia 25 kwietnia zostaną zakończone, pozostało tylko zatrzymać blok, a podczas jego zatrzymania będzie obecny nasz fizyk Czernyszow. Spędziłem więc cały dzień ze swoimi małymi synem i córką, a o 4. nad ranem 26 kwietnia obudził mnie telefon. Dzwoniła siostra mojej żony, która wtedy mieszkała w rejonowym centrum Czarnobyl — to piętnaście kilometrów od elektrowni. Kobieta była bardzo przestraszona: po przerwaniu nocnej zmiany wrócili do domu chłopcy-budowlańcy, którzy pracowali przy budowie 5. i 6. bloku energetycznego. Byli świadkami wybuchu. Natychmiast zadzwoniłem na 4. blok, ale wszystkie telefony milczały. Kierownik zmiany 3. bloku Jurij Bagdasarow powiedział, że doszło do wybuchu i że 4. bloku już nie ma. Wtedy wsiadłem na rower (innego transportu nie miałem) i pojechałem przez las do ChAES. Ale nie dotarłem tam od razu: odległe podejścia do niej były już otoczone przez milicję. Pojechałem do Prypeci do swojego bezpośredniego przełożonego — kierownika wydziału bezpieczeństwa jądrowego. Kierownika wydziału bezpieczeństwa jądrowego o awarii w elektrowni jakoś nie powiadomiono, podobnie jak kierownika laboratorium jądrowo-fizycznego Krjata. Wszedłem do Hobowa i z jego domowego telefonu dodzwoniliśmy się do dyrektora elektrowni. Wiktor Briuchanow zaproponował, byśmy przyjechali razem z kierownikiem przedsiębiorstwa montażowo-uruchomieniowego Aleksandrowem, po którego już wysłano samochód. Wyszliśmy na drogę, gdzie przy wyjeździe z miasta czekał na nas A. Kriat. We czterech przyjechaliśmy do ChAES o ósmej rano i od razu weszliśmy do schronu pod elektrownią, gdzie mieścił się sztab obrony cywilnej i przebywało kierownictwo — dyrektor, główny inżynier, sekretarz komitetu partii, zastępca głównego inżyniera elektrowni do spraw naukowych oraz kierownicy niektórych podziałów. — Jaka tam panowała atmosfera? — Niewesoła. Nasza elektrownia należała do najlepszych. Przed świętami Pierwszego Maja spodziewaliśmy się, że zostanie odznaczona Orderem Lenina. — Gdzie znajdował się bunkier? — Pod głównym budynkiem elektrowni, po lewej stronie od wejścia. W bunkrze jest duża sala z miejscami pracy i kilka pokoików. Ludzi było tam niewielu i wszyscy byli zajęci swoimi sprawami. Nasz wydział musiał zebrać najważniejsze informacje: w jakim stanie znajduje się awaryjny reaktor, trzeba było pobrać próbki powietrza, gruntu i wody. Kierowanie pierwszymi wyprawami pod ściany awaryjnego bloku energetycznego przypadło mnie. Zapytano mnie: „Jaki personel i jaki sprzęt będą Panu potrzebne?” Poprosiłem o zamówienie helikoptera, wydzielenie transportera opancerzonego z kierowcą, wezwanie fotografa stacji. Zdjęcia bloku energetycznego, które wykonał etatowy fotograf ChAES Anatolij Rasskazow nie tylko z ziemi, ale i z powietrza, były najpierwsze. Pozwoliły ocenić stopień zniszczenia reaktora. Ponadto tego dnia nikt więcej nie latał nad blok. Rasskazow poszedł wywoływać kliszę, a my z kierownikiem zmiany ochrony radiacyjnej Jurijem Abramowem co dwie godziny wyjeżdżaliśmy do reaktora. Byliśmy tam pięć razy. Przez otwarty właz transportera Jurij dokonywał pomiarów tła promieniowania, a ja zapisywałem te dane. Widzieliśmy nad reaktorem kłęby pary, dookoła leżały odłamki konstrukcji budowlanych. Analiza próbek wykazała, że paliwo jądrowe dostało się do środowiska. — Jaką dawkę promieniowania Pan otrzymał? — Dużą, ale dokładnej liczby nie znam. Jako zawodowiec zdawałem sobie sprawę, że przed bezpośrednim promieniowaniem nie da się uchronić, przenika ono nawet przez betonowe ściany. Trzeba było chronić się przed zakażonym pyłem. W tym celu chroniono drogi oddechowe respiratorami, a aby uchronić skórę i włosy, jak najczęściej zmieniano odzież roboczą. Na punktach kontroli sanitarnej, na szczęście, był duży jej zapas. Zrzucało się zanieczyszczoną odzież — i pod prysznic. Jeśli nie udawało się zmyć skóry, pojawiały się owrzodzenia. U niektórych likwidatorów powierzchnia takich uszkodzeń skóry wynosiła dziesiątki centymetrów kwadratowych… W maju, otrzymawszy tygodniowy urlop, pojechałem do ojczyzny, na Ural. Godzinami przesiadywałem w łaźni i piłem kwas chlebowy. W ten sposób wydaliłem z organizmu znaczną ilość radionuklidów. — Czy w pierwszej dobie po awarii uczestniczył Pan w podejmowaniu ważnych decyzji dotyczących likwidacji jej skutków? — Niestety, kierownictwo elektrowni nie posłuchało wszystkich naszych zaleceń. Według naszych obliczeń, po upływie 6 godzin od zaślepienia, przy odsłoniętej strefie aktywnej paliwa wystarczało chłodzenie powietrzem. Ale wodę podawano jeszcze przez dobę, wylano około dziesięciu tysięcy metrów sześciennych. W reaktorze stawała się ona radioaktywna, a potem rozlewała się po pomieszczeniach, jeszcze bardziej je zanieczyszczając. Ta woda przyniosła wiele nieszczęścia temu, kto w niej brodził. Personel, który w pierwszych godzinach po awarii nie miał informacji dozymetrycznej i któremu nie dano możliwości na czas się umyć i zmienić mokrą odzież, był skazany na oparzenia promieniowaniem i ostrą chorobę popromienną. Głównym błędem stało się to, że nie udało się zapobiec kolosalnemu pożarowi. Wybuchł w zniszczonym bloku energetycznym pod wieczór 26 kwietnia — około 17 godzin po awarii. Ogień szalał całą noc. W Prypeci z okien wyższych pięter było widać tę upiorną scenę: języki płomieni wznosiły się na dziesiątki metrów — na wysokość komina, który stał obok reaktora! Płomień był biały, co oznaczało, że temperatura osiągnęła kilka tysięcy stopni. Topiły się, zamieniały w lawę albo wyrzucane były w powietrze tysiące ton substancji skażonych promieniowaniem. Tło promieniowania wokół elektrowni wskutek tego wzrosło dziesiątki razy. Ja z kolegami przewidywaliśmy, że mniej więcej o 19. reaktor „rozpali się”, dlatego na kilka godzin przed pożarem daliśmy wyraźne zalecenia, jak go „dozaślepić”. Trzeba było wprowadzić do zniszczonego reaktora dodatkowe ilości absorbenta — substancji, która przeszkadza reakcji łańcuchowej rozszczepienia jąder. Zaproponowaliśmy użyć do tego kwasu borowego. Wystarczyło przynajmniej tonę go zmieszać z wodą i wprowadzić do reaktora za pomocą na przykład hydromonitora. Ale tego nie zrobiono. Skutki okazały się straszliwe. Gigantycznego pożaru początkowo nawet nie próbowano gasić. I słusznie, bo był on tak potężny, że nie dało się z nim poradzić żadnymi siłami. — Wielokrotnie słyszano, że gaszono nie tak. Czy Pana zdaniem strażacy działali prawidłowo? — W pierwszą noc odłamki ponad dziesięciu kaset z paliwem jądrowym z reaktora wyleciały na dach (policzono je później, podczas zbierania ich z dachu), i strażacy Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, poświęcając się, zdołali je ugasić. A następnej nocy, gdy płonął reaktor, wysyłanie ludzi do walki z ogniem nie miało sensu: nie mogliby nic zdziałać. I czym gasić? Wodą? To tylko pogorszyłoby sytuację… Nawiasem mówiąc, wielu strażaków napromieniowało się, przebywając, że tak powiem, w trybie oczekiwania. Do ChAES w nocy na alarm zjechali strażacy ze wszystkich najbliższych miejscowości i aż do rana trzymano ich przy elektrowni. Na wszelki wypadek… — Co się stało w elektrowni po wybuchu? Czy zasadne są zarzuty pod adresem personelu obsługującego? Przecież udało się Panu odtworzyć obraz awarii? — Tak, przedstawiłem swoją wersję wydarzeń, którą uważam za wiarygodną, w książce „Czarnobyl. Zemsta pokojowego atomu”. Okazało się, że nie wszyscy, którzy wtedy byli na zmianie, słyszeli, jak

Машинний переклад

„PROŚWITA”

Oleksandra MENTEL, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. 25 lutego 1907 roku odbyło się pierwsze zebranie organizacyjne Mikołajowskiej „Proświty”. Wtedy też inicjator jej powstania i pierwszy przewodniczący Mykoła Arkas (autor opery „Kateryna” oraz książki „Historia Ukrainy-Rusi”) ogłosił Statut (zatwierdzony 16.02.1907 r.) i zakomunikował szerokiej publiczności, że „Towarzystwo ma na celu pomóc w rozwoju kultury ukraińskiej, a przede wszystkim w oświacie narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku, pracując w Mikołajowie”. Pod koniec 1907 roku Mikołajowska „Proświta” liczyła około 180 członków. Przez wszystkie kolejne 100 lat „Proświta” na Mikołajowszczyźnie była ostoją ukraińskości, propagując język i kulturę ukraińską, podnosząc świadomość narodową Ukraińców. Wierni tej głównej idei proświcianie pozostają także dzisiaj. „Minęło sto lat, lecz tak jak wtedy, tak i teraz przed proświcianami stoją te same aktualne zadania, te same ważne problemy: utwierdzenie naszego słowa w naszym państwie — podkreśliła w swoim wystąpieniu na uroczystym zebraniu z okazji 100-lecia Mikołajowskiej „Proświty” przewodnicząca towarzystwa Nadija Mykołajiwna Ohrenycz. — I choć obecnie nasze Towarzystwo liczy około 11 tysięcy prośwician, to tak jak wiek temu, kiedy nasi szlachetni poprzednicy mogli jedynie marzyć o suwerennym państwie, tak i teraz — kiedy ogłoszono państwowość języka ukraińskiego w Ustawie Zasadniczej — Konstytucji Ukrainy — nie mamy szczególnych sympatii dla „Proświty”. Wielu jest obecnie „kluskowych patriotów”, lecz mało szczerych Ukraińców”. Nadija Mykołajiwna szczegółowo przeanalizowała główne etapy działalności towarzystwa w minionym stuleciu. W niepodległej Ukrainie pierwszym przewodniczącym towarzystwa został mikołajowski poeta W. P. Bojczenko, a jego współprzewodniczącym W. P. Slipeć. Imię Wasyla Pawłowycza Slipcia — człowieka wysoce inteligentnego, wielkiego patrioty i obywatela, nadejdzie czas, zostanie złotymi zgłoskami wpisane w historię walki o ustanowienie suwerennego państwa ukraińskiego. „Proświta”! Wielkanocny dzwon ukraińskości. To właśnie ona swoim alarmem rozpraszała w Ojczyźnie „mroki ciemne” cudzoziemskiego zaboru, wzywała tych, którzy są „żywi, w których myśl powstała”, do pracy — niestrudzonej, wytrwałej, do budowy własnej ukraińskiej świątyni — Państwa. Właśnie za to kochał ją i kocha naród, a tak zaciekle nienawidzili i nienawidzą wrogowie — jawni i ukryci”. Wołodymyr Herman, kompilator książki „Proświta: historia i współczesność (1868—1998)”

Машинний переклад

OD 180 OSÓB DO 11 TYSIĘCY Notatki z uroczystego jubileuszowego posiedzenia z okazji 100-lecia Mikołajowskiej „Proświty”

Inicjator utworzenia i pierwszy przewodniczący Mikołajowskiej „Proświty” Mykoła Arkas z żoną i dziećmi. Pełna pasji w swoim wystąpieniu była nie tylko liderka proświty, ale i każdy kolejny mówca. Dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 im. O. Olżycza Mykoła Matijuk wyraził głęboką wdzięczność Serhijowi Wasylowyczowi Bereżnemu, który nie tylko doskonale zorganizował proces dydaktyczno-wychowawczy Pierwszego Gimnazjum Ukraińskiego, ale i wysokimi wynikami w nauce swoich wychowanków udowodnił, że placówka ta zasłużyła na noszenie imienia wielkiego patrioty — Mykoły Arkasa. Wspomniał także, ile wysiłku włożyli edukatorzy, aby właśnie w Mikołajowie otworzyła się filia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a także o tych dziesiątkach i setkach listów od Towarzystwa do wszystkich instancji państwowych, aby rozpocząć i zakończyć renowację Mikołajowskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego… Kandydat nauk historycznych L. M. Cymbał podzieliła się wspomnieniami sprzed 43 lat, kiedy przypadkowo w archiwum natrafiła na wzmiankę o Arkasowskiej „Proświcie”. Od tamtej pory temat ten stał się wiodącym w działalności naukowej Lidii Mychajliwny. „Obecnie nasze uroczyste posiedzenie odbywa się w obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego, który w przeważającej mierze akumuluje główne ognisko oświecenia Mikołajowszczyzny — zaznaczyła Lidia Mychajliwna. — Wszyscy widzimy, jak wielką pracę na rzecz budowy ukraińskiej państwowości wykonuje zespół, kierowany przez przewodniczącą Towarzystwa „Proświta”, dyrektor MOIPP Nadię Mychajliwnę Ohrenycz. Dziwi, dlaczego do tej pory imię tej osoby nie znajduje się wśród laureatów nagrody im. M. M. Arkasa? Proszę moje słowa uznać za oficjalną propozycję rekomendowania Nadii Ohrenycz do. Reprezentował on tę niezłomną kohortę bojowników o niepodległość, którzy dla idei świadomie szli na wielkie niedole, przeżyli podstęp i zdradę, — lecz pozostawali nieugięci. Na kilka dni przed tym jubileuszowym wydarzeniem, niestety, przerwało się życie Wasyla Pawłowicza. Członkowie Proświty minutą ciszy uczcili naszego wybitnego współczesnego… Prelegentka szczególną uwagę obecnych zwróciła na taką najważniejszą (w tamtych pierwszych latach odrodzenia „Proświty”) sprawę, jak otwarcie w mieście Mikołajowie szkół ukraińskojęzycznych. „To był 1989 rok, kiedy w centrum obwodowym nie było ani jednej szkoły ukraińskojęzycznej — zaznaczyła N. M. Ohrenycz. — I nawet wśród przedstawicieli szkolnictwa wyższego reakcja na żądania członków Proświty była bardzo dziwna. Profesorowie z uniwersytetu budowy okrętów dowodzili, że nie można takich dyscyplin, jak chemia, matematyka itp. wykładać po ukraińsku. A tymczasem członkowie Proświty Serhij Siczko i Serhij Bereżnyj w ciągu jednego roku szkolnego zdołali przenieść naukę w kierowanej przez nich placówce ogólnokształcącej (Szkoła nr 38 z pogłębionym nauczaniem matematyki) na język ukraiński, — udowadniając, że matematyki ukraińskie dzieci mogą i powinny być uczone w języku ukraińskim”. Lwów. A tarnopolska „Młoda Proświta” zorganizowała szopkę w Siewierodoniecku w Centrach Twórczości Ludowej i dla uczniów. „Takie akcje jednoczą”, — przekonany jest przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Petro Szymkiw, i dlatego już latem „Cantabile” weźmie udział w festiwalu pieśni strzeleckiej „Dzwony Łysoni” w Brzeżanach. przyznania tytułu laureata nagrody im. M. M. Arkasa!” Ponad dwustu uczestników uroczystego zebrania jednoznacznie poparło tę propozycję. Członek Proświty, laureat nagrody im. M. M. Arkasa S. W. Bereżnyj swoje oddanie Towarzystwu potwierdza codzienną żmudną działalnością oświatową. „Przez te wszystkie 13 lat jako kierownik placówki oświatowej dbałem o uwiecznienie dzieła wielkiego patrioty i członka Proświty M. M. Arkasa. Uczniowie naszego gimnazjum są nagradzani nagrodą M. M. Arkasa. W pomieszczeniu placówki oświatowej ustawiono brązowy postument, a od 2003 roku gimnazjum nosi imię wielkiego Ukraińca i patrioty — Arkasa”. Poeta Wałerij Bojczenko zaproponował pracę nad tym, aby w muzeum krajoznawczym otworzyć „Muzeum rodziny Arkasów”. „Jeśli będziemy kochać i pracować na rzecz swojej Ukrainy tak, jak robił to Arkas, to słowo i dzieło jego będą dotrzymane”, — podkreślił Wałerij Petrowycz. Uczeń 9 klasy Szkoły nr 1 im. O. Olżycza Ołeksandr Strojnow przeczytał własny wiersz-dedykację i wykonał pieśń „Jestem synem Ukrainy”. Członek Proświty z Nowego Bohu W. W. Hałuszczenko w swoim wystąpieniu przeanalizował misję budowniczą Towarzystwa w rejonie, w którym mieszka. Wołodymyr Wiktorowycz podzielił się planami swoich towarzyszy na przyszłość. I na koniec słusznie przypomnieć oto jakie słowa Mykoły Arkasa: „…wszyscy mamy jeden cel — dobrobyt naszej rodzimej matki-Ukrainy, edukację i rozbudzenie samoświadomości oraz szacunku wśród naszego ludu; praca dla osiągnięcia tego świętego celu powinna być wspólna. W jedności siła… Siłą tą chciałoby się widzieć wszystkie Towarzystwa „Proświty”, które istnieją i będą istnieć na szerokiej Ukrainie naszej”. * * * W tych dniach również w podstawowych komórkach większości rejonów obwodu mikołajowskiego uroczyście obchodzono stulecie Mikołajowskiej „Proświty”. W jubileuszowych wydarzeniach wzięli udział najlepsi przedstawiciele inteligencji, pisarze, działacze społeczni i polityczni, pracownicy administracji rejonowych i rad rejonowych. W rejonie nowobuskim, m. Mikołajowie uroczystości zakończyły się wspaniałym programem koncertowym, przygotowanym siłami amatorów twórczości artystycznej, nauczycielami i uczniami starszych klas miejscowych szkół oraz podsumowano wyniki konkursu, poświęconego jubileuszowi „Proświty”. Zwycięzców konkursu i ich pedagogów nagrodzono produktami wydawniczymi WUT „Proświta”. olimpiada ze specjalności „Język i literatura ukraińska”. Organizatorzy — Instytut Filologii i Dziennikarstwa Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego oraz Chersońskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki — stworzyli wszystkie warunki dla 74 uczestników, którzy przyjechali do Chersonia ze wszystkich zakątków malowniczej Ukrainy. Kompetentne jury wybrało najbardziej erudycyjnych. Prezenty od Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” oraz od Charkowskiego wydawnictwa „Osnowa” stymulowały zwycięzców i wszystkich uczestników do nowych osiągnięć. Niech więc i nadal sprzyja Ukrainie mądra i perspektywiczna młodzież.

Машинний переклад

KSIĄŻKOWA PÓŁKA

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski W Iwano-Frankiwsku wydano zbiór „Rohatynce w walce o wolność”. Opublikowano tu wspomnienia, materiały i dokumenty dotyczące udziału mieszkańców rohatyńskiego rejonu obwodu iwanofrankiwskiego w narodowowyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego. Od razu zwraca uwagę, że w Rohatynie i prawie w każdej wsi rohatyńszczyzny działały ogniwa „Proświty”, towarzystw „Ridna szkoła”, „Sicz”, „Sokił”, ukraińskich spółdzielni narodowych. Autorzy podkreślają wychowawczą rolę „Proświty”. Wielu aktywnych proświtian potem brało udział w walce OUN i UPA. Wydanie opracował przewodniczący rohatyńskiej rejonowej zarządu Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA Wasyl Melnyk, dawny żołnierz UPA z setki „Orły”. * * * W Perejasławiu-Chmielnickim na Kijowszczyźnie ukazała się drukiem monografia Romana Harata, Anatolija i Wiktora Kocurów „Działalność towarzystwa „Proświta” w Galicji (1868–1921 r.)”. W książce na podstawie źródeł archiwalnych, opublikowanych dokumentów i materiałów ukazano główne kierunki działalności towarzystwa „Proświta” w Galicji, jego miejsce i znaczenie w życiu społeczno-politycznym, kulturalnym i duchowym Ukraińców Prykarpacia w latach 1868–1921. Zbadano najważniejsze etapy rozwoju „Proświty” oraz zmiany jej statutu, formy i metody pracy, ukazano rolę ogniw tego kulturalno-oświatowego towarzystwa w kształtowaniu i rozwoju ukraińskiej idei narodowej. * * * W Kijowie ukazała się drukiem nowa książka Romana Kowala „Gdy kule śpiewały”. Jest to zbiór biograficznych szkiców o ataманach powstańczych Holodnego Jaru i Czarnego Lasu, którzy działali w czasie wojny o wyzwolenie w latach 1917–1920, a także dokumentów i list powstańców. Roman Kowal ustalił, że prawdziwe imię atamana Andrija Czornoty z powieści dokumentalnej Jurija Horlisa-Horskiego „Holodnyj Jar” brzmiało Jurij Drobotkowski. Działalność ukraińską przyszły ataman rozpoczął w elisawietgradzkiej Proświcie, był członkiem jej rady. Atamanowi Cwitkowskiemu pomagał przewodniczący umańskiej Proświty Petro Rendo. W latach 1918–1920 wielu Ukraińców, wychowanych przez Proświtę, wzięło do ręki broń i wystąpiło w obronie niepodległości Ojczyzny. A w latach 30. w przepełnionych Proświtach na Zachodniej Ukrainie odbywały się zbiorowe wieczorne czytania powieści Jurija Horlisa-Horskiego „Holodnyj Jar”, w której opisana była prawda o kozacko-chłopskich powstaniach na Naddnieprzańskiej Ukrainie. Wielu tysięcy uczestników tych czytań stało się bohaterami, którzy w latach 30.–40. XX wieku wsławili Ukrainę. Członkowie OUN brali sobie za pseudonimy imiona Holodnojarczyków. Książka Romana Kowala „Gdy kule śpiewały” wypełnia luki w historycznej pamięci narodu ukraińskiego.

Машинний переклад

«ZACHOWAJMY PRZYRODĘ!»

Aleksandr CZERNYSZENKO, przewodniczący fastowskiego oddziału „Młodej Proświty” Pod takim hasłem odbyła się akcja na obrzeżach Fastowa, w mikrorejonie Kazniwka. Jej inicjatorem był fastowski oddział WOMO „Młoda Proświta”. Proświtiańskiej młodzieży znudziło się przyglądanie się zaśmieceniu środowiska i postanowiła działać, aby choć w jakiś sposób zwrócić uwagę fastowskiej społeczności na istniejący problem. Obiektem sprzątania był niewielki lasek na obrzeżach miasta, w pobliżu ulicy Tälmana. Śmieci zebrano na dwie przyczepy, które udostępniła miejska służba komunalna.

Машинний переклад

Kącik Ługańszczyzny w Tarnopolu

Olga Skrypkina Przybysze z Ługańska, mieszkający w Tarnopolu, nie będą się już czuć samotnie. Obwodowa Proświta utworzyła tu odpowiednie zrzeszenie rodaków. Pomysł narodził się po wspólnej akcji z Ługańską Proświtą, której inicjatorami byli jej przewodniczący Wołodymyr Semystiaha oraz kierownik zespołu „Kantabile” Jurij Kolomojcew. Ten mobilny zespół, którego repertuar obejmuje również utwory patriotyczne, w tym pieśni na słowa więźniów politycznych, odbył świąteczne zimowe tournée Tarnopol—Iwano-Frankiwsk—

Машинний переклад

Droga do świątyni

15 lat temu, w dniu Zwiastowania, na dzwonnicy zniszczonej przez komunistów Świętouspieńskiego soboru katedralnego w Połtawie po raz pierwszy od prawie 60-letniej przerwy odprawiono Boską Liturgię. Z perspektywy tych półtora dziesięciolecia, przeżytych przez wspólnotę Świętouspieńską Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, a jeszcze bardziej w świetle kataklizmów całego burzliwego XX wieku, wyraźnie widać: Boża prawda zwycięża diabelskie kłamstwo, nawet to najczarniejsze, najbardziej agresywne, uzbrojone po zęby i rozprzestrzenione, zdawałoby się, na pół świata. „Piekło, gdzie twoje zwycięstwo?” — śpiewamy w Wielkanoc. Przekleństwo wszechwiedzy może Naród zmyć ze swego czoła słonym potem ofiarnej pracy dla Boga i Ukrainy, wiarą i miłością. Hanna Denysko, Połtawa Pomyśleć tylko: na świętej Iwanowej górze, gdzie dumny, majestatyczny sobór Zaśnięcia Matki Bożej rozmawiał z niebem blaskiem swoich kopuł, pieśnią dzwonów, pięknem swoich architektonicznych linii i ikon, mądrością ludzi, którzy tu służyli i modlili się — od Ioanna Wełyczkowskiego, całej połtawskiej starszyzny kozackiej, Iwana Kotlarewskiego, Panasa Myrnego — po Symona Petlurę i przyszłego Patriarchę Mstysława — tu miała nastąpić całkowita zagłada, a potem wyrosnąć takie sobie osiedle socjalistyczne — z barakami z lat 30. czy chruszczowkami z lat 60. I diabelski plan zaczął się realizować: sobór, arcydzieło kozackiego baroku XVIII wieku, wyleciał w powietrze, a komsomolcy z kilofami rozgrzebali po cegle, po kamyku święte ruiny. Już mieli zburzyć trzecią kondygnację dzwonnicy i postawić tam Stalina na ogromnym koniu… Dzięki Bożej opatrzności dzwonnica pozostała nietknięta. Mówi się, że ktoś zaliczył ją do punktów orientacyjnych dla lotników. Obok miejsca zagłady, po zniszczeniu świątyni w latach 60., odbudowuje się siedzibę Kotlarewskiego. Ojciec nowej literatury ukraińskiej wyciąga swoją dobrą rękę, strzegąc miejsca, gdzie stał sobór Zaśnięcia Matki Bożej, przed nacieraniem „szklanych pudełek” epoki rozwiniętego, gnijącego socjalizmu. Nawiasem mówiąc, nawet dziś nie wszyscy wiedzą, że chatę, w której urodził się i mieszkał Iwan Kotlarewski (zbudowaną w 1705 r.), kupił w 1751 roku dziad Iwana Pietrowicza, Iwan, diakon soboru Zaśnięcia Matki Bożej. Początek lat 90. Powstaje Państwo Ukraińskie, a wraz z nim Cerkiew Ukraińska. Z tym obiektywnym procesem historycznym musi się liczyć nawet postkomunistyczna, a ściślej prokomunistyczna władza Połtawy, której wygodniej i zwyczajniej rozmawiać wyłącznie z moskiewskimi batiuszkami, wyszkolonymi pod nadzorem gebistów przez dziesięciolecia panowania diabła na 1/6 części lądów stałych. Dzwonnicę soboru Świętego Zaśnięcia rzeczywiście przekazuje się ukraińskiej wspólnocie. Gdyby tego nie zrobiono, postkomunistyczna odłączność od Boga i antyukraińskość władzy stałyby się zbyt demonstracyjne. Tak na świętej Iwanowej górze z ruin odradza się zarówno Świętozaśnieniowy sobór katedralny, jak i sobory ukraińskich dusz. …W tym roku Zwiastowanie zbiegło się z Wielką Sobotą, kiedy chrześcijanie modlą się w szczególny sposób dla upamiętnienia chwili, w której śmierć Jezusa Chrystusa przemienia się w ożywcze Jego Zmartwychwstanie — źródło naszej Wiary i Nadziei na życie wieczne. Uroczyste nabożeństwa celebrował biskup połtawski i kremenczucki Fiodor. Jego Preosłwieństwu współcelebrowali настоятель soboru katedralnego Świętozaśnieniowego, mitrofornyj protoprezbiter Mykoła Chrapacz, ojcowie Jurij Kulik i Kostiantyn Ostroushko. I modlili się parafianie tej drogiej nie tylko dla Połtawy, lecz dla całej Ukrainy świątyni za nasze państwo, jego władców i wojsko, za wszystkich żyjących na tej tak bezbronnej planecie. I za pokój w ojcowskim domu, gdzie niegodziwi przybysze-łajdacy, zamieszkawszy na postoju, urządzają burdy i krzywdzą oraz okradają gospodarzy. „Żyjemy w Chrystusie, oddychamy Chrystusem, poruszamy się w Chrystusie” — mówił w swoim kazaniu biskup połtawski i kremenczucki Fiodor. Jego Preosłwieństwo podkreślił, że każdy naród, któremu Bóg dał państwo i język, powinien mieć swój Kościół. „Bez rodzimego Kościoła ukraiński naród nie będzie w stanie zachować darów, które dał nam Pan: Państwa Ukraińskiego i języka ukraińskiego”. Władyka mówił o tym, że chrześcijanin musi nieustannie dokonywać wyboru — wybierać Boga życiem, Wiarą, Miłością. Chrześcijanie doznawali prześladowań nie tylko w czasach Chrystusa, doznają ich także dziś. Lecz jak Chrystus pokonał cesarstwo swoją Wiarą i Pokorą, tak i my zwyciężymy Miłością. Władyka wzywał, by z miłością odnosić się do tych braci, którzy jeszcze nie rozumieją znaczenia Ukraińskiego Rodzimego Kościoła Prawosławnego dla konsolidacji narodu, rozwoju jego duchowości, kultury, oświaty, gospodarki, zachowania samodzielności i samowystarczalności. Gdyby tylko z taką miłością odnosili się do bliźniego także wszyscy prawosławni Patriarchatu Moskiewskiego! A tymczasem właśnie w przeddzień Wielkanocy odszczepieńcy z UKP MP na czele z Siergiejem Znamienskim wtargnęli do cerkwi św. Mikołaja UKP Patriarchatu Kijowskiego i przez całą Wielkanoc przeszkadzali parafianom świątyni w odprawianiu nabożeństw. Oto co się dzieje, gdy do Cerkwi wnosi się ducha światowej kłótni, służby Mamonie, zabiegania o względy obcych imperiów. Lecz my, wierni Bogu i Ukrainie, swoje czynimy, to znaczy kierujemy wolę na czynienie dobra na rodzimej ukraińskiej ziemi. Po zakończeniu Boskiej Liturgii ku czci Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy biskup Fiodor wręczył dyplomy dziękczynne za ofiarną pracę i wagomy wkład w sprawę odrodzenia Świętozaśnieniowego soboru katedralnego w mieście Połtawie oraz oddanie Świętej Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego parafianom: Mykole Pierederiiowi, Halinie Pustowgar, Zinaidzie Janenko, Ludmile Dereviankowej, Jurijowi Antypowiczowi, Ołeksandrowi Rudenko, regentowi chóru cerkiewnego Wiaczesławowi Oryszczenko. Błogosławionym dyplomem Patriarchy Filareta za zasługi wobec Prawosławnej Cerkwi i pobożnego narodu ukraińskiego zostały odznaczone Katarzyna Klymenko, Ołeksandr Ostroushko, Ołeksandr Ilczenko. Proboszczowi soboru katedralnego Świętozaśnieniowego, sekretarzowi eparchii, mitrofornemu protoprezbiterowi Mykole Chrapaczowi władyka Fiodor wręczył nagrodę Patriarchy — order Jerzego Zwycięzcy.

Машинний переклад

DUCHOWNI Z POLITYKI I POLITYCY Z KOŚCIOŁA BLOKUJĄ UKRAIŃSKĄ ŚWIĄTYNIĘ

Ta majestatyczna, piękna, 300-letnia kozacka cerkiew wznosi się przy wjeździe do Czernihowa. Przez dobre półtora dziesięciolecia prawosławna kozacka wspólnota miasta domagała się od władz przekazania jej cerkwi św. Wielkiej Męczennicy Katarzyny. Wreszcie w kwietniu zeszłego roku przewodniczący obwodowej administracji państwowej M. Ławryk wydał takie zarządzenie. Znaleziono także miejsce na przeniesienie z cerkwi muzeum sztuki ludowej, które się tu mieściło. Lecz dosłownie w przededniu przekazania cerkwi od muzeum wspólnocie wiernych, w nocy ją zablokowano. Blokadę zorganizowali duchowni eparchii Patriarchatu Moskiewskiego oraz politycy od religii — postępowi socjaliści i regionałowie. To właśnie ich namioty oblepiły świątynię, zablokowały drzwi. Nawet nałożyli własną kłódkę i owinęli drutem. …Minął rok. Wszystko jest na miejscu. Zarządzenie obwodowych władz państwowych nie zostało wykonane. Bo blokujący szybko, w pierwszych dniach akcji, zaskarżyli je w sądach, składając aż dwa pozwy. Motywacja pozwów i hałaśliwych nie to mityngów, nie to nabożeństw pod cerkwią jest jedna: nie oddamy świątyni „niekanonicznemu” kościołowi, sami rościmy sobie do niej prawo. Dzieje się tak, mimo że Patriarchat Kijowski ma w mieście zaledwie dwie świątynie, a moskiewski — ponad dziesięć, w tym najstarsze historyczne sobory. Cóż, nasze sądy, jak wiadomo, się nie spieszą. Absurd sytuacji polega jeszcze na tym, że do świątyni nie wpuszczają nie tylko nowego gospodarza, wiernych, ale także dotychczasowego. Muzeum, które wchodzi w skład państwowego rezerwatu „Czernihów Starożytny”. A z cerkwi nie zdążono wywieźć części eksponatów, za około milion hrywien. I dyrekcja rezerwatu, państwowej instytucji, już od roku bezskutecznie zabiega u organów państwowych, w tym organów ochrony porządku, o dostęp do swojego na razie obiektu. By zobaczyć, co się dzieje z eksponatami i co z samym budynkiem. Biedna Wielka Męczennica Katarzyna… Zdjęcie: Walerij Sencz­uk

Машинний переклад

WYSZŁA NOWA GAZETA «POKROWA»

Pierwszy numer tej gazety, wydawanej przez Czernihowską Eparchię Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego, ukazał się tuż przed Wielkanocą. Gazeta otwiera się wielkanocnymi orędziami Patriarchy Filareta i Biskupa Czernihowskiego i Nieżyńskiego Sewastiana. Na razie gazeta została zadeklarowana jako miesięcznik, ma 4 strony i skromny nakład – tysiąc egzemplarzy. Ale to dopiero początek. Jest to dobry znak na terenie wciąż nielicznej ukraińskiej prasy duchownej. Jak powiedział w słowie do czytelników redaktor gazety, proboszcz Cerkwi Pokrowskiej w mieście Nieżynie protoprezbiter Mysaił Jakubiw: „Pokrowa – to nasza jaskółka, która wleci do każdego domu, Boży głos, który zapuka do Waszych serc”. Już w pierwszym numerze gazety jest wiele ciekawych materiałów. Są to odrodzenie Ukraińskiej Cerkwi w rejonach obwodu, związek religii z etyką medyczną oraz informacja o tym, że w odległym Władywostoku odbyło się poświęcenie cerkwi ku czci świętego księcia Igora Czernihowskiego, a także wybór wierszy duchownego Cerkwi Pokrowskiej w Nieżynie ojca Ołeksandra Switlijszego. Gazeta informuje, że przy szkole sztuk pięknych w mieście Nieżynie od trzech lat działa fakultatywne zajęcia „Duchowy światopogląd”. Ich celem jest duchowy rozwój dzieci w oparciu o tradycje prawosławne. W zeszłym roku dyrekcja szkoły zaprosiła mistrzynię pisankarstwa, dyrektorkę Muzeum Pawła Tyczyny w Kijowie Tetianę Sosnowską, która przeprowadziła warsztaty mistrzowskie dla uczniów i nauczycieli. Do tegorocznej Wielkanocy swoje prace przygotowywali nie tylko przyszli artyści, ale także inni uczniowie szkoły. Ich pisanki były wystawione w Soborze Pokrowskim w mieście. Wreszcie gazeta podaje, że Czernihowska Eparchia UPC KP za błogosławieństwem biskupa Sewastiana otworzyła swoją stronę internetową.

Машинний переклад

KSIĘŻA NA ROWERACH

Cerkiew świętych księcia czernihowskiego Michała i bojara Fiodora — katedra eparchii czernihowskiej Patriarchatu Kijowskiego. Młodzi, energiczni duchowni tej cerkwi, ojcowie Oleh Sirenko i Illja Biedniak (na zdjęciu), podobnie jak ojciec Andrij Kostur z tej samej cerkwi, dojeżdżają na nabożeństwo i wracają z niego do domu na rowerach. Oczywiście nie w podryasnikach, bo tak nie jest zbyt wygodnie jechać, lecz właśnie na dwóch kołach. Patriarchat Kijowski, jak uważają ojcowie, jest Kościołem ludowym. Nawet w tym aspekcie. Materiały przygotował Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

czystość. Czytał dużo literatury fachowej, bardzo negatywnie odnosił się do akademika Łysenki, którego uważał za ignoranta w nauce rolniczej. Do ostatnich dni pracował w swoim ogrodzie. Czytał gazety, robił z nich wycinki. Na kołchozowym bazarze wydawało się, że znają go wszyscy wieśniacy, przyjaźnie go witali. Zmarł 13.02.1994 r., nie dożywszy tygodnia do 103. urodzin. Nie pił alkoholu, nie wypalił ani jednego papierosa. Bardzo go kochałam, a on odwzajemniał moją miłość. Szczerze cieszył się z moich sukcesów. Godzinami potrafił siedzieć przy oknie, czekając na mój przyjazd z Kijowa. Nierzadko, mając dziewięćdziesiąt lat, potrafił wsiąść w elektryczkę i przyjechać do mnie. Ale areszt zięcia i córki tak go przestraszyły, że był kategorycznie przeciwny rozmowom o ich losie. Głową rodziny była babcia — Lidia Pawłiwna Samojłyk. Ukończyła Niżyński Instytut Pedagogiczny, wykładała w szkole język ukraiński i literaturę. Była pełna woli i surowa. Po aresztowaniu córki szybko posiwiała, była biała jak łabędzi puch. Z siostrą nazywałyśmy babcię mamą. Widocznie chciałyśmy w ten sposób być podobne do innych dzieci, które miały mamy. Babcia nie oszczędzała siebie, żeby dać nam z siostrą wykształcenie, wzmocnić nasze zdrowie, przyzwyczajała do ciężkiej pracy, żebyśmy uczyły się „na piątki”. Kiedy siostra zachorowała na suchoty, babcia zrobiła wszystko, żeby ją wyleczyć. Później babcia razem z dziadkiem pomagali nam jeszcze opiekować się naszymi małymi córeczkami, dwiema swoimi prawnuczkami. Właśnie im, babci i dziadkowi, zawdzięczam swoje życie, to, co w nim osiągnęłam. MAMA I TATA Swoją mamę — Hałynę Hryhoriwnę Samojłyk znam tylko ze zdjęć i z niektórych listów, które się zachowały. Oto jedno ze zdjęć. Na odwrocie napis: „Drogiej mamusi wielkie zdjęcie od małej Hali. Teraz jestem szczęśliwa… Kijów, instytut medyczny, 14.06.1937 r.”. Mama, ukończywszy Niżyńskie technikum medyczne, wstąpiła do II Kijowskiego Instytutu Medycznego. Mama ma 18 lat, zakochała się i wyszła za mąż. Mąż — Stepan Stepanowycz Stojkow — o wiele starszy od Hali, bardzo przystojny, szlachetny, mądry i interesujący mężczyzna. Z nim spokojnie i pewnie. Widać, oboje cieszyli się życiem. Dlatego napisała, że „szczęśliwa”. Mama była prawie dzieckiem, nie zaznała jeszcze życiowych prób. Tata zaś miał pewne doświadczenie życiowe. O tym dowiedziałam się w archiwum SBU. Urodził się Stepan Stepanowycz Stojkow 8.11.1899 r. we wsi Iserlii w powiecie akermańskim guberni besarabskiej, która wtedy wchodziła w skład Rumunii. Tam mieszkali też jego bliscy: mama, siostry i brat. Od 1912 do 1919 r. ukończył Komrackie Gimnazjum Realne. Do czerwca 1923 r. służył w armii rumuńskiej. Był wielokrotnie zatrzymywany przez rumuńskie organy karne z powodów politycznych. Otrzymawszy urlop, umówił się z Tkaczenką, a także z Hawryłenką i Karpenką (mieszkańcy wsi Szasany w powiecie izmailskim), żeby razem uciekać do ZSRR. Łodzią w nocy w lipcu 1923 r. morzem dotarli do punktu granicznego. Sympatyzowali ze Związkiem Radzieckim. Ponad dwa miesiące trwały przesłuchania zbiegów, w Kijowie również. W końcu chłopakom wydano dokumenty i zwolniono ich. Od tego czasu (od 1923 r.) tata mieszkał w Kijowie. W 1928 roku ukończył Ukraiński Instytut Technologii Drewna, pracował początkowo jako inżynier kombinatu tartacznego w Darnicy, a od 1934 r. — jako docent Ukraińskiego Instytutu Technologii Drewna w zakresie mechanicznej obróbki drewna i zastępca dyrektora części naukowej Ukraińskiej Filii C.N.U.I. (jak rozszyfrować — nie wiem — aut.). Od 1936 r. — kierownik katedry technologii mechanicznej obróbki drewna w Homlu, jednocześnie z główną pracą w Kijowie. W latach 1928—1931 pracował okresowo w sztabie UWO (jak rozszyfrować — nie wiem — aut.) jako tłumacz z języka rumuńskiego na rosyjski i odwrotnie. Oto taki życiowy bagaż miał mój tata przed poznaniem mamy. To teraz wiemy, że lata 1937—1938 ubiegłego wieku były jednymi z najbardziej tragicznych dla narodu ukraińskiego. Dlatego szczęście mamy i taty było tak krótkie. 4 marca 1938 r. ojca aresztowano, jak napisano w oficjalnym dokumencie, „w związku z podejrzeniem go o działalność szpiegowską”. Przytoczę jeden z fragmentów przesłuchania z zachowaniem autentyczności. „Pytanie. Materiały obciążające demaskują pana w czasie pracy w sztabie UWO, prowadził pan szpiegowską antysowiecką działalność z Kosym Hryhorijem. Do kiedy będzie pan prowadził wrogą walkę na śledztwie? Proponuję panu przystąpić do szczerych zeznań o swojej wrogiej pracy. Odpowiedź. Kosyja Hryhorija nie znałem i pracą szpiegowską się nie zajmowałem, a moja praca w sztabie UWO wyrażała się w tłumaczeniu z języka rumuńskiego na rosyjski i odwrotnie”. Rzeczywiście, jak ustaliło śledztwo później, Kosyja Hryhorija nie było w przyrodzie. Prawda, niektórzy aresztowani nie wytrzymywali nacisku, składali nieprawdziwe zeznania. Mój tatuś wyszedł z więzienia po 15 miesiącach tortur, ale nie złamał się. Wyczerpany, ze zniszczonym zdrowiem, chory na suchoty, rozumiał, że długo nie pożyje. W jego notatniku czytam: „…Teraz moje najlepsze uczucia są spustoszone, śmierć zagląda mi w oczy… Szkoda, bardzo szkoda, że tak okrutnie i zupełnie bez żadnych podstaw zmarnowali moje życie”. Zmarł w 1943 roku w mieście Niżyn i tam został pochowany. Podsumowanie w sprawie ojca sporządziła Prokuratura Wojskowa KW: „W dalszym ciągu wina jego (Stojkowa S. S. — aut.) w tym się nie potwierdziła i został on zwolniony z aresztu, a sprawa karna wobec niego 20 czerwca 1939 r. została umorzona. Matka

Машинний переклад

RODOWÓD

Lidia STOJKOWA, m. Kijów Piszę te słowa, a w pamięci wyłaniają się obrazy życia naszej rodziny. Przeważają czarne barwy. To właśnie one są istotą naszego ówczesnego bytu. I nawet radosne momenty były obramowane smutkiem i niezagojonym bólem. Szczególnie boli, gdy widzę, jak niektórzy starsi ludzie trzymają portrety Lenina i Stalina, jak współcześni dobrze odżywieni komunistyczni przywódcy, bez cienia wstydu, próbują umniejszyć zbrodnie popełnione przeciwko narodowi ukraińskiemu, w tym także przeciwko moim bliskim. OKAZUJE SIĘ, ŻE BYŁAM SZCZĘŚLIWA Niedawno, przeglądając pozostawione przez dziadka materiały, natrafiłam na pożółkły skrawek nieżyńskiej gazety z 1947 lub 1948 r. Oto krótkie urywki z artykułu: „Szeroko otwarte są drzwi (muzycznej — aut.) szkoły dla młodych talentów. Siostry Luda i Lida Stojkowe nie mają rodziców, ale żyją w kraju, w którym o dzieci troszczą się jak o najdroższy skarb. Obie uczą się w szkole muzycznej, są przyszłymi pianistkami”. Dalej wymienionych jest jeszcze kilku uczniów i podkreśla się, że ich rodzice zginęli na wojnie, broniąc szczęścia swoich dzieci. I jeszcze cytat: Mama z bratem „Utalentowane dzieci wychowuje szkoła, i kiedy myślisz o tym, że dzieci prostych robotników i kołchoźników mają możliwość wszechstronnego rozwoju, mimowolnie przypominają się słowa A. O. Żdanowa: „Niby kwiaty cudownego ogrodu, rozkwitają zdolności i talenty dzieci pod słońcem Stalinowskiej troski”. DLACZEGO NIE MAM RODZICÓW? Nieraz zadawałam sobie to pytanie. Ale w domu starano się o tym nie mówić. Znacznie później, kiedy uczyłam się w starszych klasach nieżyńskiej szkoły, a potem na Uniwersytecie Kijowskim, babcia chodziła ze mną do prokuratury w Kijowie, ale z gabinetów wychodziła zapłakana. Od tamtej pory minęło wiele lat. Był rok 1988, czas pieriestrojki. Stały się dostępne informacje o represjach wobec niewinnych ludzi. Nie dawał mi spokoju los moich rodziców: dlaczego zostali represjonowani, dlaczego ich zniszczono, gdzie jest grób mamy? I zaczęłam pisać do wszystkich możliwych instancji. Nie szybko doczekałam się odpowiedzi. Jeszcze dwa lata trwało nowe śledztwo w sprawie mojej mamy. I dopiero w 1990 roku otrzymałam odpowiedzi na pytania, które nie dawały mi spokoju. Babcia i dziadek tak i nie doczekali się prawdy — zmarli. O BABCI I DZIADKU To właśnie oni wychowali mnie i siostrę, która urodziła się na Kołymie i w 1946 roku została przywieziona do Nieżyna. Dziadek — Hryhorij Omeljanowycz Samojlik całe życie był związany z ziemią, pracował jako agronom, uprawiał znane na świecie nieżyńskie ogórki. Bardzo lubił opowiadać, jak zawzięcie trzeba było chronić je przed krzyżowaniem z innymi odmianami ogórków, aby zachować

Машинний переклад

MOI RODZICE —

„Ponieważ Pański ojciec nie został skazany, a postępowanie karne wobec niego zostało umorzone, nie jest on represjonowany, w związku z czym nie ma podstaw do stawiania kwestii jego rehabilitacji” (pismo z 13.07.1988). MNIE, PŁACZĄCĄ, ODDANO DZIADKOWI, A MAMĘ ZABRANO Zapoznając się z aktami sprawy karnej taty, zwróciłam uwagę na jedną datę. 22 grudnia 1938 r. przesłuchanie rozpoczęło się o godz. 22, potem, po przerwie, o drugiej w nocy, już 23 grudnia 1938 r. Właśnie 22 grudnia 1938 r. aresztowano moją mamę i przywieziono ją do tego samego więzienia. Mieszkaliśmy przy ul. Hoholiwskiej 20, m. 7, Kijów. Około trzeciej w nocy, opowiadał dziadek, rozległo się ostre pukanie do drzwi. Wszyscy się obudzili, ja zaczęłam płakać. Miałam wtedy 4 miesiące i 4 dni, a mama — 19 lat. „Otwierać, milicja”, — dobiegło z korytarza. Od razu kazano mamie się ubrać, jakoby wzywano ją jako świadka. — Przecież mam małe dziecko, trzeba je karmić — powiedziała mama. — Wróci pani przed rankiem — była odpowiedź. Mama już nie wróciła. Na szczęście do mojej mamy, zrozpaczonej aresztowaniem męża, przyjechał jej ojciec, mój dziadek, i to jemu oddano mnie z rąk mamy, która nie przestawała płakać. PRZYCZYNA ARESZTU — „WPŁYNĄŁ SYGNAŁ” Oto wyciąg z akt sprawy karnej mojej mamy: „We wrześniu 1938 r. do NKWD URSR wpłynął sygnał o istnieniu antypaństwowej nacjonalistycznej organizacji młodzieżowej „Ukraińska narodowo-socjalistyczna” Babcia „partii”, związanej z uczestnikami ukraińskiego nacjonalistycznego podziemia”. „… wyrokiem wojskowego trybunału Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego z 25.04.39 r. Samojłyk H. H. w Kijowie została skazana za udział w młodzieżowej antysowieckiej nacjonalistycznej organizacji na trzy lata pozbawienia wolności w ITŁ, z następującym po nim pozbawieniem praw na okres dwóch lat, bez konfiskaty mienia. Razem z nią w tej sprawie skazani zostali na różne kary Dus’ J. P., Demidenko A. F., Kanawiec A. M., Mamczenko-Dus’ O. H. i Riabokoń F. I.”. Te dzieci, co prawda, są już dorosłe, najstarszy z nich, J. Dus’, miał wówczas 24 lata, złożyły skargę kasacyjną. I oto „Postanowienie nr 002262/r Wojskowo-Polowego Sądu Najwyższego ZSRR. W składzie: przewodniczący — brygadowy wojskowy prawnik Aleksiejew oraz członkowie: brygadowy wojskowy prawnik Kandybin i brygadowy wojskowy prawnik Dmitrijew, rozpatrzywszy na posiedzeniu z 11.06.1939 r. skargę kasacyjną — Dusia, Kanawca, Riabokonia, Samojłyk… na wyrok Trybunału Wojskowego KOWO z 25.04.1939 r. w sprawie o przestępstwa przewidziane w art. 54-11, 54-2…, wydało „Postanowienie”: „Biorąc pod uwagę, że wina skazanych (wymienieni wyżej nazwiska)…w pełni została dowiedziona materiałami sprawy i ich własnymi zeznaniami na rozprawie, wyrok w odniesieniu do Mamczenko-Dus’, Samojłyk, Demidenko i Riabokonia pozostawić w mocy bez zmian, a ich skargi kasacyjne jako bezzasadne oddalić”. SPRAWIEDLIWOŚĆ PRZEZ… PÓŁWIECZE Oto zaś wyciąg z pisma Prokuratury ZSRR z 09.07.90 nr 13\2294-89: Dziadek

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ojcze, jakaż moja Lalusieńka, moja złota Bułgareczko. Biedny, biedny Stiepa!.. Wołodia z Lidią Mamusiu, złota moja, jasna moja, droga! Płaczesz nad moim losem… A nad swoim? Nad twoim losem płaczę, tak płaczę, moja mamusiu, że gdyby był Bóg, usłyszałby i choć dzieci twoje zebrałby przy tobie. Nie było tego dnia przez te lata, kiedy obraz twój, obraz matki-cierpiętnicy nie stałby przede mną. Mamusiu, ale teraz musisz koniecznie żyć, jeśli już przeżyłaś Niemców, znaczy, i mnie się doczekasz. Napisz mi, droga, o sobie, gdzie pracujesz, kto ze starych nauczycieli ocalał, i, co najważniejsze, napisz o Laluszce. Jaka jest moja córeczka, co lubi, o czym mówi, jak wy wszyscy jesteście ubrani... Pozdrowienia i wielkie podziękowania dla Anny Dm. i Lidii Alr. Niech myślą o mnie tak, jak w technikum. Jestem taka sama, a obie je bardzo kochałam. Gdzie mirgorodczanie, od nich nic nie otrzymałam. Mamusiu, już niedługo koniec wojny i następnego lata może będziemy razem. Oj, jak mnie niepokoi los Wołodii! Jak jest ranny, ciężko czy nie, na jak długo na urlopie? Tak mi się chciało, żeby przyjechał tutaj, ale nie chcę zabierać go od was. Nie, niech lepiej będzie z wami i z Laluszką. Mamusiu, jak twoje serce? Czy były jeszcze ataki? Ileż ja wypłakałam się nad tobą!.. I gdybyś wiedziała, jaka jestem stara, ile

Машинний переклад

Закінчення статті «RODOWÓD», с. 8

RODOWÓD

Mama pracowała przy różnych pracach rolniczych, czasem w laboratorium medycznym. Są świadectwa, że zespół pracowniczy zwracał się do władz z prośbą o zwolnienie jej z więzienia przedterminowo. Nie pomogło. 5 kwietnia 1945 r. w szpitalu OLP „Elgen” mama zmarła. Diagnoza — ogólne zakażenie krwi. Mama miała 26 lat. Na grobie w Nieżynie, gdzie pochowani są mój ojciec, babcia, dziadek i moja pierwsza córeczka, przymocowaliśmy metalową tabliczkę obok zdjęcia mamy z napisem: „Twój proch spoczął na Kołymie, dusza wróciła na Ukrainę”. Jeszcze za prezydentury B. Jelcyna zwróciliśmy się do administracji państwowej obwodu magadańskiego z prośbą o pomoc w uzyskaniu grudki ziemi z grobu mamy (oczywiście z opłaceniem wszystkich usług). Ale czy to list nie dotarł, czy nie w te ręce trafił… LIST MAMY, JAKO TESTAMENT MAMY Przede mną pożółkły arkusz papieru. To pierwszy list od mamy z zesłania po sześciu latach rozłąki. Data — 1.07.1944 r. Nasza rodzina przechowuje go jako najdroższą relikwię. Z biegiem lat staje się dla mnie coraz droższy. Wydaje mi się, że czytając go, spotykam się z moją List mojej mamusi... przeżyto przez te lata! Jak teraz cenne jest wszystko, co dobre, ludzkie… Warunki mieszkaniowe mamy dobre — czyste, jasne, wysokie baraki, ale chce się do domu, oj, mamusiu, jakże chce się do domu! Dom, wy — to marzenie, złote, stałe, wypełniające całe życie. Nad moim łóżkiem wisi fotografia Wołodii i Laluszki z napisem „Mam 16 lat, Laluszka — 1 rok 10 mies.”. Jakimi wy wszyscy teraz jesteście? Urosły maluchy, postarzeli się mama i tata… Piszcie szczegółowiej. Będę pisać do was co 10 dni, a listy numerować. To — nr 1. Mamusiu, chce mi się jeszcze o czymś napisać, ale niech to będzie niespodzianka i odłożę to do przyjazdu. A może nie wytrzymam i napiszę później. Żebyśmy tylko nawiązali korespondencję. Mamusiu! Napisz o Laluszce, czy jest dobrą dziewczynką? Do kogo jest podobna, czy ma włoski, jak rozmawia — po ukraińsku? Czy lubi książki, czy wspomina Stiepu… Wszystko, mamusiu, napisz. Mój adres: Elgen, Żenkomandirówka… Mamusiu! Nie choruj, na miłość boską, doczekaj się mnie. Mocno całuję cię, Gala. Laluszko, moja droga kochana córeczko! Bardzo za tobą zatęskniłam i chce się jak najszybciej przyjechać do domu, całować cię bez końca, bawić się z tobą, czytać ci książki, opowiadać wiele pięknych bajek, i o złotej rybce, i o białym niedźwiedziu. Czy babcia opowiada ci bajki? A kogo najbardziej kochasz? Napisz mi i narysuj dom, w którym mieszkasz, i kwiatek. Czy już umiesz pisać, czy nie? Laluszko, słuchaj babci i Wołodii, bądź dobrą dziewczynką, niedługo przyjadę i za wszystko cię mocno pocałuję. Bardzo cię kocham i całuję tę kartkę, na której jesteś ty i Wołodia. Rośnij, moja dobra kochana córeczko, moje śniadookie szczęście! Objmuję i mocno całuję cię — twoja mama”. List mamy jest dla mnie świętym testamentem, który nie tylko wywołuje łzy w oczach, ale i radzi, jak żyć. Pamięć o rodzicach jest zawsze żywa w moim sercu. I jestem wdzięczna im, a także babci i dziadkowi za to, co udało mi się osiągnąć w życiu. I nawet na tle strasznej tragedii, która spotkała naszą rodzinę, były czasy, kiedy czułam się szczęśliwa. Prawda, nie tym szczęściem, o którym pisała nieżyńska gazeta, a szczęściem z pracy twórczej. Dzięki babci, którą nazywałam mamą, i dziadkowi mogłam uczyć się w szkołach muzycznej i baletowej, ze złotym medalem ukończyłam Nieżyńską Szkołę Średnią nr 3, z wyróżnieniem — wydział mechaniczno-matematyczny Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki. Z czasem obroniłam pracę kandydacką, a potem i doktorską. W 2001 r. zostałam laureatką Nagrody Państwowej Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Nawiasem mówiąc, pracę doktorską w Instytucie Cybernetyki NAN Ukrainy im. W. M. Hłuszkowa jako jedna z pierwszych obroniłam w języku ukraińskim. Tak mi nakazała w swoim liście moja mama.

Машинний переклад

«WROGOWIE LUDU»

„Wszyscy oni zostali bezpodstawnie uznani przez sąd za winnych tego, że od 1934 r. uczestniczyli w młodzieżowej antyradzieckiej nacjonalistycznej organizacji „Ukraińska Partia Narodowo-Socjalistyczna”, stworzonej w celu gwałtownego obalenia władzy radzieckiej na Ukrainie drogą dywersji i terroru. Podstawą oskarżenia były sprzeczne, pozbawione dowodów zeznania oskarżonych o ich kontrrewolucyjnej działalności. W toku dodatkowego sprawdzenia ustalono, że wymienionej wyżej antyradzieckiej organizacji na terytorium USRR i w mieście Kijowie nie istniało, a oskarżeni nie byli jej członkami. Na protest Prokuratora Generalnego ZSRR Plenum Sądu Najwyższego ZSRR postanowieniem z 29.03.90 r. uchyliło wyrok Trybunału Wojskowego Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego z 25.04.39 r. wobec Dusia J. P., Samojlika H. H. i umorzyło sprawę karną ze względu na brak znamion przestępstwa w ich czynach”. 18 kwietnia 1990 r. pod nr 002262/р-39 otrzymałam zaświadczenie „Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego Związku SRR”, że moja mama jest zrehabilitowana… Wydawałoby się, że sprawiedliwość zwyciężyła. Po pół wieku. Ojciec nie jest winny, ale został zniszczony. Matka nie jest winna, ale również została zniszczona. Niewyobrażalnych urazów duchowych doznali babcia i dziadek, ich syn Wołodymyr, który walczył, a potem także wcześnie zmarł. Ja i siostra zostałyśmy sierotami. I to tylko w jednej naszej rodzinie. A takich rodzin na Ukrainie były setki tysięcy. Gdyby taką biedę spowodował jeden ludzki potwór, nazwano by go zbrodniarzem i ukarano. A jak nazwać i ukarać system, który takie łajdactwa czynił świadomie i celowo przeciwko całemu narodowi? Odpowiedź jest znana. Czy jednak zostanie ona ogłoszona w imieniu prawa? Kiedy widzę w telewizji pewne siebie twarze spadkobierców tego systemu i jego ideologii, przekonuję się — nieprędko. Komunistyczna demagogia nie zna granic. A honor i sumienie są dla niej jak białe skarpetki dla wilka. W OCZEKIWANIU NA WOLNOŚĆ Matka odbywała karę w ŁPO „Ełgen” (osiedle Ełgen w rejonie jagodnińskim obwodu magadańskiego) poprawczo-pracowniczych obozów NKWD ZSRR. Przywieziono ją tu 17 sierpnia 1939 r. Miałam wtedy już rok. Prawie dziewięć miesięcy matka przebywała w kijowskim więzieniu, ale wszystkie starania babci i dziadka, Wołodymyra, aby dowiedzieć się cokolwiek o niej, przekazać jej jakieś produkty czy ubranie, były daremne. I do niej nie docierały żadne wiadomości o nas. Oto co znaczy „trzy lata bez prawa korespondencji”. Termin uwięzienia kończył się 22 grudnia 1941 r. Jednak wojna odsunęła oczekiwaną wolność o kilka lat. Zgodnie z dyrektywami NKWD ZSRR i Prokuratury ZSRR z 1941 i 1942 r. jej zwolnienie wstrzymano do zakończenia wojny. mamusią, staram się zapamiętać wszystko, co mi opowiada. Oto fragmenty tego listu. „Tatusiu, mój drogi, dobry! Oto otrzymałam pierwszy list z domu — od ciebie, pierwszy od trzech lat. Tatusiu, najdroższy, ja przecież też nie traciłam nadziei, że choć kogoś z was zobaczę — dlatego i żyłam. A teraz czuję się najszczęśliwszą osobą na świecie, skoro wy żyjecie, i tak bardzo chce się prosić, prosić całą istotą: moi kochani, dobrzy, dożyjcie, przetrwajcie, aż przyjadę, tak bardzo chce się zebrać się choć jeszcze raz po tych ciężkich latach rozłąki… Teraz wierzę, że ta godzina jest bliska…Kiedy wyobrażam sobie tę chwilę spotkania, robi się strasznie — można się udusić ze szczęścia i pewnie wszyscy powiemy: „Chwilo, zatrzymaj się”. Tatusiu, twoim listem jestem trochę niezadowolona, zawsze pisywałeś cudowne, szczegółowe listy, a ten jest bardzo krótki. Dużo pisałeś o Lalusi, o mamie, a w tym liście prawie o nich nie piszesz. Gdzie teraz mieszkacie, jakie mieszkanie, jak przetrwaliście ten ciężki czas, jak zmienił się Nieżyn, czy bardzo został zniszczony. Zrozum, tatusiu, że chcę choć trochę wyobrazić sobie wszystko, i przeżyć z wami wszystko, co strasznego i ciężkiego. O wojnie wiem tylko z książek i gazet — płakałam, serce mi pękało, że Niemcy zniszczyły mój kraj, mój dom, moją rodzinę, ale jednak nie przeżyłam tych wszystkich okropności na własne oczy. Przeżyłam tylko stratę was — czasem nadzieja, że żyjecie, znikała i robiło się tak strasznie, tak samotnie i ciemno… Nie da się napisać tego, co przeżyłam. Z wyglądu bardzo się zmieniłam, zestarzałam, dużo zmarszczek, dużo siwych włosów, serce czasem dokucza. Ale to wszystko drobiazg, po wieści z domu znowu jestem bodra, silna, fizycznie krzepka (żadna praca mnie nie przeraża) i wesoła. W związku z wojną mieszkam i pracuję tam, gdzie i trzy lata temu, i dopiero koniec wojny przyniesie i mnie zmiany. Szczególnych trudności nie przeżyłam i nie przeżywam, obecnie pracuję jako instruktor ochrony roślin w jednej z polowych brygad. Oto, tatusiu, przyjadę — i będziemy mieli wspólny język — ja też jestem prawie agronomem. Teraz prowadzę walkę ze śmietką kapuścianą. Ubrana, obuta, nie głodna, prawda, owoców już nawet smaku zapomnieliśmy, mleka nie ma, ale chleba do syta, i słodycze można dostać, i tłuszcze. Ogólnie, o mnie się nie martwcie — dożyję spotkania z wami. Byle tylko wy dożyli, byle tylko Wołodymyra nie odebrali mi Niemcy, byle tylko mamine serduszko na koniec nie zawiodło. Tatusiu, mój biedny, dobry! Dostało ci się i dostaje, wiem, no, nic, to dopóki nie przyjadę — a wtedy wam opowiem, co znaczy przyjaźń, co znaczy bliski człowiek; tutaj na krańcu świata to ma szczególne znaczenie, — może tak jak na wojnie… Nie kłóćcie się, żyjcie dobrze, choć ciężko, byle zgodnie. Tatusiu, czekam od ciebie dużego, szczegółowego listu. Och,

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

GORĄCY TEMAT

JĘZYK OJCZYSTY JAKO TALIZMAN Taras KIŃKO, laureat nagrody im. Iwana Franki, dyrektor Fundacji Charytatywnej „Misja Inicjatyw Intelektualnych” „NA MAJDANIE KOŁO CERKWI…” Kijów. Podół. Na placu, znanym wśród miejscowych jako „Czerwona Priesnia”, jasno świeciło wiosenne słońce. Ale ta idylla była złudna. Tutaj już od rana dyżurował patrol miejscowych mieszkańców. Starszy inwalida-strażnik przyszedł z przyjacielem człowieka — psem. Powstały nawet podolskie psy, którym odbierają ostatnie miejsce wybiegu. Strażnicy mieli podnieść alarm i stawić pierwszy opór deweloperom, dopóki z okolicznych ulic nie nadejdą główne siły obrońców, sformowane z mieszkańców dzielnicy. Na kijowskim placu przy kinie o symbolicznym tytule „Żowteń” naród był gotowy stawiać opór, broniąc swojej godności i praw. Tym razem już nie tylko prawa własności, ale i prawa narodowe… A w kąciku placu na powtórzeniu słynnej rzeźby I. Szadra „Bruk – bronią proletariatu” zbrązowiały buntownik podnosił kamień… Wygląda na to, że dojdzie i do tego. Trzeci tydzień trwa konfrontacja… Zburzyła ludzi decyzja stołecznych władz, by bez uzgodnienia ze wspólnotą przekazać plac przy kinie „Żowteń” pod budowę ormiańskiej świątyni. Pikietujący wszystkim pokazują plan zabudowy. Świątyni Ormianom okazało się za mało i przy niej wymyślili sobie zbudować jeszcze swój kompleks hotelowy, a pod placem — przestronne podziemne pomieszczenia w rodzaju „Metrogradu”. Gołym okiem widać, że świątynia przykrywa czysto komercyjny projekt! Ludzie są przekonani: świątynia to tylko pretekst, by za bezcen dostać działkę w prestiżowym miejscu. Emocjonalny wybuch? Nie wygląda na to! Konfliktów z powodu decyzji stołecznych władz o przydzielaniu działek pod zabudowę jest dziś wiele. Ale ten jest szczególny, bo przez działania władz nabrał jeszcze charakteru narodowej konfrontacji, co dla kijowian ogólnie nie jest charakterystyczne. U podstaw niezadowolenia leżą nie emocje, nie ksenofobia, a realne zaniepokojenie kijowian. A wyjście to może znaleźć w formie starcia na tle narodowościowym. I winna wszystkiemu będzie tylko władza, bo nie wzięła pod uwagę specyfiki sytuacji. Wzniesienie w miejscu placu ormiańskiej budowli kultowej i kompleksu hotelowego pozbawia mieszkańców mikrorejonu ostatniego miejsca, gdzie mogą ogrzać się na słoneczku i pospacerować z dziećmi, pobyć na powietrzu, ale nie tylko to. Wszyscy mieszkańcy Podola wiedzą, że bliskość wód gruntowych historycznie zmuszała do stawiania domów praktycznie bez fundamentów. A na planach architektonicznych ormiańskiej zabudowy wyraźnie przedstawiono podziemny kompleks przez cały plac, przykryty wielopiętrowym hotelem i ciężką budowlą kultową. Już samo w sobie to budownictwo stwarza nie tylko codzienne niedogodności, ale i zagrożenia dla własności kijowian, którzy mają mieszkania w okolicznych budynkach. Nie trzeba dodawać, że deweloperzy żadnej odpowiedzialności przed nimi nie ponoszą i umów o rekompensaty i odszkodowania w razie szkód wyrządzonych budową nawet nie proponują podpisywać. Ale to jeszcze nie wszystko. Wszyscy wiedzą, że pod miejscem wydzielonym pod zabudowę przechodzi linia metra, co stwarza zagrożenie dla pasażerów. W Moskwie budowniczowie już przebili palem wagon, teraz tego nieszczęścia

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

OTWARTA LEKCJA NACJONALIZMU PROLETARIACKIEGO

brakowało jeszcze w Kijowie. Właśnie dlatego teren nad linią metra nigdy nie był zabudowywany, tworząc swoisty korytarz wolny od zabudowy między budynkami. Ale władza nowobogackich, którzy rządzą Kijowem, zdaje się o tym nie wiedzieć, ponieważ są tam głównie surogatowi kijowianie, a z rdzennymi kijowianami nie zwykli się naradzać. Władza w ogóle nie zwykła naradzać się z narodem w jakiejkolwiek innej sprawie. Przypomnijmy jej: ziemia na historycznym Podolu jest bezcenna i należy tylko do Ukraińców! Właśnie na to zwraca uwagę również Dekret Prezydenta z 15 marca br. w sprawie zabudowy historycznego Kijowa… Chociaż konkretnie te zabudowy w nim, jak zawsze, nie zostały wskazane. NA PODOLU ZDARZYŁ SIĘ CUD: „KOŻUMIACKI ARYSTOKRACI” PRZYPOMNIELI SOBIE O SAMYCH SOBIE Rzeczywiście, stało się nieprawdopodobne: i słynna podolska biedota, która swoim kolorytem nie ustępuje legendarnej odeskiej, i sproletaryzowana podolska inteligencja, i zaściankowi mieszczanie — potomkowie Proni Prokopowny Sierkowej, onaż Sirko, potomkowie Serhija Petrowycza Hołochwastowa, onaż Hołochwysty, potomkowie ciotki Seklety i wszystkich innych „kożumiackich arystokratów” niespodziewanie okazali się świadomymi podolanami i stanęli ramię w ramię przeciwko depczącym ich naturalne prawa. Z tymi ludźmi nagle stała się ta zdumiewająca przemiana, która z „małych Ukraińców”, z „przeciętnych obywateli” od wieków tworzy patriotów i bohaterów. Oni chyba po raz pierwszy od wszystkich lat kolejnego ukraińskiego nieszczęścia poczuli się obywatelami… Bo bieda dotknęła ich osobiście. Władza ich obraziła, okradła. Ale i obudziła do samoświadomości. Do narodowej również. Elementy ksenofobii wniosła w konfrontację sama władza. Wrogami prostych podolan stali się migranci narodowości ormiańskiej, którzy najwyraźniej uważali, że pieniądze na Ukrainie rozwiązują wszystko. I to obraziło kijowian. Zasłaniając się ukraińskimi paszportami, posługując się rosyjskim, zaczęli bezczelnie kolonizować historyczne serce Podola, nie licząc się z uczuciami i potrzebami samych podolan. Ale migranci natrafili na zorganizowany opór ludzi. Stało się nieoczekiwane: w sercach tych zlumpenizowanych kijowian, którzy nigdy nie reagowali na język ukraiński, obudziły się uczucia obywatelskie i narodowe. I wydarzenie wyszło poza granice sporów o miejsce i legalność zabudowy. Konflikt niespodziewanie przerodził się w otwartą konfrontację narodową. Spór na Podolu o legalność wyznaczenia miejsca pod zabudowę bez uwzględnienia opinii kijowian, im bardziej będzie się pogłębiał, tym bardziej będzie się zaostrzał na tle narodowym. Bo z jednej strony wystąpili rdzenni kijowianie. Z drugiej — migranci-Ormianie. Rozstawienie sił przebiegło według kryterium narodowego. Fizyczne starcia i wrogość na Podolu na tle narodowym stały się od tego momentu rzeczywistością. SKORUMPOWANA WŁADZA DOPROWADZA DO ZASTRZEŃ Zmęczona zalewem migrantów z Kaukazu, Afryki i Azji, znaczna część ludności Kijowa jest już moralnie gotowa wyjść na spontaniczne akcje protestacyjne. I kiedy ulicami ruszy wielotysięczny tłum, podejmowanie środków zapobiegawczych będzie już spóźnione. Niemoralność władzy zarówno w stolicy, jak i na Ukrainie jest niezaprzeczalna. Władza przy pierwszych oznakach narastania takiej konfrontacji sama powinna liczyć się z uczuciami przede wszystkim Ukraińców i poradzić przybyszom, by byli skromniejsi w swoich roszczeniach i brali miejsce pod zabudowę tam, gdzie pozwolą im ludzie, a nie tam, gdzie oni chcą, pokazując wszędzie swoje grube portfele. Nie zaszkodzi zapytać też o pochodzenie tych pieniędzy, a nawet sprawdzić je w trybie ustalonym w praktyce międzynarodowej. A także sprawdzić przestrzeganie procedury nadawania agresywnym migrantom ukraińskiego obywatelstwa w bardzo prosty sposób: przepuszczając przez obowiązkowy publiczny egzamin ze znajomości języka ukraińskiego, którego nie wytrzyma, należy sądzić, żaden z nich. I wtedy zacząć od tych, którzy im to obywatelstwo nadali, jeśli nie odpowiadają jego wymogom, i zakończyć na prezydencie, który swoim podpisem tych fikcyjnych obywateli legalizuje! A tymczasem wszystko toczy się ku zaostrzeniu, które da ujście masowemu niezadowoleniu kijowian, zrodzonemu przez zalew bezczelnych migrantów z ukraińskimi paszportami. ZDOBYWCA W SUTANNIE Nie trzeba być prorokiem, by przewidzieć scenariusz wydarzeń najbliższych dni, który może sprowokować niepatriotyczność stołecznej władzy. Dziwi co innego. Ormianie uparcie nie chcą uświadomić sobie prostych rzeczy: kijowian oburza ich niechęć do pójścia na dialog. Po prostu zapłata nadejdzie później. I winni temu będą tylko ci, którzy przyszli grabić kijowian, a nie działać w ich interesie, oraz sami Ormianie. Przyjazd ormiańskiego władyki na miejsce konfliktu pokazał, że dialogu nie będzie. Jemu uczestnicy akcji protestacyjnej wprost powiedzieli, że nie godzi się tak zachowywać na ich ziemi, że będą wielkie komplikacje, że Podol to szczególna dzielnica Kijowa. Władyka z wyższością odpowiedział, że im większy będzie opór przy budowie cerkwi, tym świętsza będzie ona dla Ormian. To moralność zdobywcy, a nie lojalnego wobec Ukrainy przybysza. Dlatego kijowianie zmuszeni są przejść do samoobrony. I ich działania mają niezaprzeczalnie patriotyczny charakter. W takich kolizjach jednocześnie zachodzi przyspieszony proces dojrzewania świadomości narodowej obywateli Ukrainy. Zwolennikami ukraińskości w realnych okolicznościach stają się nawet ich oponenci! I to jest najcenniejsze! Jeśli kilka dni temu mieszkańcy Podola, którzy wyszli na akcje protestacyjne, talmudycznie omawiali treść kserokopii różnych dokumentów, szukając w nich punktów oparcia dla swojej walki, to teraz już na głos mówią o tym, że obronić ich interesy i prawa może tylko ideologia nacjonalizmu! Któż mógłby przypuszczać, że przyjdzie usłyszeć coś takiego od ludzi, w większości pozbawionych świadomości narodowej?! Stało się to spontanicznie. Popchnęła ich do tego bardzo wymowna otwarta lekcja z nacjonalizmu. Kiedy ormiański wysłannik bezczelnie przyszedł na zwiady, to naciskał na to, że ma taki sam paszport obywatela Ukrainy, jak i jego oponenci, i dlatego prawa mają na Podolu jednakowe. Bezczelny, pański ton oburzał, to była nieprawda, ale wszyscy byli zagubieni, bo nikt nie wiedział, jak tę zalegalizowaną przez władzę nieprawdę sprostować. I wtedy autor, który znalazł się tam przypadkowo, zapytał, jak ten architekt otrzymywał ukraińskie obywatelstwo. Czy opłacił on obowiązkową dla migrantów wpłatę pieniężną, która, zdaje się, powinna być pobierana w wysokości 100 000 dolarów USA za prawo pobytu na Ukrainie, i czy może potwierdzić to dokumentalnie, a także czy zdał on obowiązkowy egzamin z… języka ukraińskiego. To ostatnie trafiło w krytyczny punkt. Co się z nim stało na samą wzmiankę o języku ukraińskim! A wszyscy obecni zrozumieli, że jego obywatelstwo, którym tak otwarcie spekulował, jest fikcyjne, nadmuchane, nielegalne, bo ani on osobiście, ani ci Ormianie, którzy za nim stali, za nic w świecie nie zdaliby egzaminu z języka ukraińskiego i już na tej jednej podstawie powinni zostać pozbawieni ukraińskiego obywatelstwa! I wtedy wszystkie ich pretensje rozwiałyby się w mgnieniu oka! To był grom z jasnego nieba! Wszyscy od razu pojęli, na czym polega ochronna funkcja języka ojczystego, języka narodu, języka kraju, i agitować po tym za językiem ukraińskim nie było już żadnej potrzeby! Otworzyły się perspektywy atakowania oponentów w kwestii legalności uzyskania przez nich ukraińskiego obywatelstwa! Teraz wystarczy postawić pytanie o legalność nabycia ukraińskiego obywatelstwa przez oponentów kijowian na drodze sądowej, aby wybić im grunt spod nóg! Wszyscy uświadomili sobie, że obronić prawa rdzennych mieszkańców może tylko patriotyzm i nacjonalizm. Wystarczyło powiedzieć o tym na głos, aby od razu uznali to nawet ci, którzy do tej pory byli ukrainofobami. Widzieli na własne oczy, jak prowokator… pokazał plecy! I od czego — od kwestii językowej! Wzmianka o języku zadziałała na niego jak święcona woda na nieczystą siłę. Z jakiegoś powodu uwierzyło się, że to cudowne oświecenie patriotyzmem-nacjonalizmem, które wydarzyło się na Podolu, wkrótce wydarzy się także w Charkowie, i w Donbasie, i w Ługańsku, i w Odessie. I ludzie zrozumieją: język ukraiński — to nasz wspólny naturalny amulet przed obcą okupacją i najazdem hord migrantów… Ją, jako naszą świętą broń, włożyło nam w ręce Prawo. I wyższe Prawo, i ludzkie. Lecz aby ono działało, trzeba samemu go przestrzegać.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

obawiając się męskiego buntu) przedstawiciele „firmy” spotykali na lotnisku imienia Kennedy’ego w Nowym Jorku, wieźli do swojej brooklińskiej „nory”, gdzie na jednym materacu spało po trzy kobiety, szybko załatwiali jakąkolwiek pracę i zaczynali „doić”. Ale znosić zniewagę dłużej Wiktoria nie mogła — poszła do nowojorskiego biura FBI i wszystko opowiedziała. „Ja nie w celu zemsty to zrobiłam — mówi ona. — Ja swoje dawno odrobiłam i pracowałam już tylko na siebie. Żal mi było tych nieszczęsnych kobiet z Ukrainy, nad którymi się znęcano. Mamka (tak nazywali główną reprezentantkę przestępczej kantorki w Brooklynie) wymagała od swoich zbirów trzymania niewolnic w posłuszeństwie i strachu, bezlitośnie karząc za jakiekolwiek naruszenia ustalonego porządku”. Nie chce się wierzyć, że takie coś jest możliwe w cytadeli wolności i demokracji, kiedy na dworze XXI wiek. Pytam, kim one są, te mamki? — Ona przyjechała do Ameryki — mówi Wiktoria — bardzo dawno. Żeby otrzymać status uchodźczyni, opowiadała w amerykańskiej ambasadzie bajki o prześladowaniu Żydów. Wtedy, korzystając z poprawki Lautenberga, do Ameryki wyjeżdżały setki tysięcy radzieckich Żydów. Wśród nich była i ona. Przybywszy do Nowego Jorku, zaczęła szukać sposobów wzbogacenia się kosztem innych. Ale mijały lata, a upragnione miliony omijały jej kieszeń. Zbyt wielu najechało do Ameryki takich samych „uchodźców” i zbyt dużą konkurencję oni stanowili. Gwiezdna godzina nastała dla mamki, kiedy Ameryka zamknęła swoje granice na zamek. Szybko zrozumiała, że na pragnieniu ludzi za wszelką cenę dostania się do Ameryki można dobrze zarobić. Znaleźć „współmyślicieli” na Ukrainie było nietrudno. Jeszcze łatwiej okazało się łowić w sieci klientów. Dla ułożenia „biznesu” mamka nabrała sztab pracowników i w Brooklynie. Oni spotykali klientelę na lotnisku, wybijali z niej pieniądze, trzymali wszystkich w posłuszeństwie i pilnowali, aby nie mówili za wiele. Federalne Biuro Śledcze USA dopiero zaczęło rozplątywać przerażającą pajęczynę. Przedstawiciel mamki w Kijowie, którego przyszli aresztować, bez śladu zniknął. Jedynie w Nowym Jorku udało się zatrzymać najbliższe otoczenie mamki. Bez wątpienia, inne postacie tego detektywu jeszcze chodzą na wolności. Wyjaśniło się, że w przestępczy biznes byli wciągnięci pracownicy lotniska Boryspol. Właśnie oni wręczali klientom paszporty z prawdziwymi wizami i podrobionymi fotografiami bezpośrednio przed wejściem do samolotu. W taki sposób „firma” się ubezpieczała, obawiając się, że jeszcze przed wejściem podrobione dokumenty mogą wykryć celnicy. Patrzę na tę zapłakaną, małą, bezbronną ukraińską kobietę i w myślach pytam siebie: „Czy nazwą kiedyś prawdziwych winowajców tej wielkiej tragedii, która okaleczyła losy milionów Ukraińców i Ukrainek?! Czy znajdą się prokuratorzy, którzy posadzą na ławie oskarżonych nie tylko mamkę, ale i tych, którzy sprzyjają jej i takim jak ona w znęcaniu się nad naszymi ludźmi?” Raczej prędko się nie doczekamy. Przed napisaniem tego artykułu zadzwoniłem do przyjaciół do Kijowa i poprosiłem ich o wyjaśnienie, czy istnieją nadal w ukraińskiej stolicy „firmy”, które „zapewniają dokumenty na prawo życia i pracy w krajach Zachodu”. Odpowiedź nie kazała na siebie czekać: „Na każdym kroku”. oznakami. Ale dążenie ludzi do naturalnych duchowo-genetycznych podstaw ukraińskości przeważa nad sztucznymi politycznymi umownościami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE

Wł. inf. CZWARTA FALA Wiadomości od Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej Z inicjatywy Ukraińskiej organizacji społecznej „Pomarańczowa Fala” (m. Chicago, USA) odbył się wiec Ukraińców z Chicago, którzy nie mogą stać z boku wydarzeń mających miejsce na Ukrainie. Już 23 lipca 2006 r. społeczność Ukraińców z Chicago na swoim wiecu domagała się od Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki przedterminowego rozwiązania Rady Najwyższej i wyznaczenia nowych wyborów parlamentarnych. * * * Ruch pracowniczy „Solidarność” za udziałem w wyborach ukraińskich pracowników zarobkowych. Nie trzeba być wielkim analitykiem, aby zrozumieć, że od przetasowania władczych kompetencji wśród biało-niebiesko-pomarańczowych oligarchicznych klanów życie ukraińskiego narodu ani trochę się nie zmieni. Majątek państwowy wraz z ziemią nadal będzie wyprzedawany, naród będzie nędzniał, a w Unii Europejskiej trzeba będzie tworzyć nowe miejsca pracy dla ukraińskich gastarbeiterów. A to dlatego, że „patriotyzm” na Ukrainie stał się opłacalnym „towarem”… Chodzi o 4-procentowy próg, za pomocą którego wybory stały się prerogatywą ukraińskiej „elity finansowej”. A faktycznie tych, którzy okradli Ukrainę i teraz za ukradzione środki ten procent „pokonują”. Dokładniej, kupują… A naród w ten sposób pozbawia się prawa własnego wyboru. * * * Austriacka gazeta „Der Standard” o sytuacji na Ukrainie: „Było jasne, że czas porewolucyjny będzie trudniejszy niż sama rewolucja. Wielu ponosi odpowiedzialność za to, że otwarte przez nią szanse zostały zaprzepaszczone. Przede wszystkim odpowiedzialni za to są sami bohaterowie rewolucji, którzy pogrążyli się w wewnętrznych swarach i konfrontacji. Do dziś problemem pozostają niejasne sformułowania dotyczące kompetencji poszczególnych organów państwowych, a także stanowisko Unii Europejskiej, która dała Ukrainie mało perspektyw na prawdziwy przełom. Nadzieje należy wiązać z tym, że pragmatyczna i zorientowana na przyszłość polityka zwycięży obecną konfrontację i zrobi to już następna generacja ukraińskich polityków”. * * * Bardzo niepokoją w ostatnim czasie tendencje do wzmacniania rumuńskiego separatyzmu na Ukrainie. Całe wsie i miasteczka w obwodzie czerniowieckim de facto już znajdują się pod kontrolą rumuńskiej administracji, mieszkańcy rejonów przygranicznych z Rumunią albo zmieniają ukraińskie obywatelstwo na rumuńskie, albo stają się obywatelami od razu dwóch państw. * * * Rada Miejska Przemyśla (Polska) przyjęła decyzję o przekazaniu Ukraińskiego Domu Narodowego Związkowi Ukraińców w Polsce. Ten trzypiętrowy budynek wzniesiono jeszcze przed wojną za środki Ukraińców. * * * Po raz pierwszy do składu Rady dyrektorów jednej z największych kas kredytowych Nowego Jorku wybrano przedstawicieli „czwartej fali” — Jurija Fedoriwa, Serhija Hoszowskiego i Natalkę Hładun. Motywacja: „Kasa kredytowa potrzebuje ludzi pracy, a nie kombinatorów!”. Przede wszystkim pozwoli to ożywić życie społeczne, da „zielone światło” nowym projektom, które inicjuje „czwarta fala”. Ten przełom niszczy mit, że „nowoprzybyłym, oprócz pieniędzy, nic więcej nie jest potrzebne”. * * * Dziwne, że czterdziestolecie ŚKWC-ŚKU odbyło się bez przedstawicieli Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, współtwórcą której w 1992 r. był ŚKWC i w której jest po 12 przedstawicieli od Ukrainy oraz wschodniej i zachodniej ukraińskiej diaspory. To pierwszy raz, gdy na takich uroczystościach nie było przedstawiciela UŚRK. Widocznie ŚKU choruje na imperializm organizacyjny i próbuje reprezentować całą diasporę, a nie tylko zachodnią, jak to było przy tworzeniu UŚRK, czyli 20 milionów Ukraińców, którzy żyją poza granicami Ukrainy, jak o tym lubi deklarować prezydent Askold Łozynski. * * * DOM, RODZINA, DZIECI — to jest to, co wypełnia szczególnym sensem życie kobiety. Codziennie wiele kobiet na całym świecie budzi się rano, przygotowuje śniadanie dzieciom, idzie do pracy, spędza wieczór w gronie rodziny. Wiele kobiet, ale nie pomoce domowe, które opiekują się dziećmi czy osobami starszymi i mieszkają tam, gdzie pracują: we włoskich, hiszpańskich, portugalskich, greckich rodzinach. Życie tych kobiet jest zupełnie inne. Nie wychodzą z domu bez specjalnego zezwolenia pracodawcy, pracują czasami po 12—16 godzin dziennie, a najstraszniejsze jest to, że nikt z tymi ludźmi nie rozmawia, nikt nie zapyta, jak się czują i co z ich dziećmi. Adres elektroniczny UŚSI: [kontakt ukryty].com lub [kontakt ukryty]. Przedruk materiałów dozwolony pod warunkiem powołania się na UŚSI przy MGOŚ „Czwarta Fala”. Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik UŚSI przy MGOŚ „Czwarta Fala”, Austria, Wiedeń

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Amerykańskie łzy ukraińskich niewolnic

Walentyn ŁABUŃSKI, USA Jak nasi ludzie trafiają do Ameryki? Wygrywają zielone karty na loterii, przyjeżdżają w gości i zostają tu na zawsze, wężowymi ścieżkami przez piaszczystą pustynię, przez granicę z Meksykiem, a przez zaśnieżoną — przez granicę amerykańsko-kanadyjską, pokonując strach i niebezpieczeństwo, przedzierają się do błogosławionego kraju, gdzie, jak im się wydaje, znajdą dostatek, spokój i upragnione szczęście. Ale istnieje jeszcze mnóstwo dróg, o których nawet nie się domyślamy. Niedawno zadzwonił do nas jeden nasz czytelnik z słonecznej Florydy i oświadczył: „Oto wy piszecie, że obecnie Ameryka nie daje azylu politycznego przybyszom z Ukrainy, a ja z rodziną taki azyl otrzymałem i mam teraz wszystkie dokumenty. Pytacie, jak? Jako greko-katolik! Rzecz w tym, że dawno, kiedy istniał Związek Radziecki, Ukraińcy Ameryki wywalczyli, aby do poprawki Lautenberga dodano postanowienie, że Ameryka udziela azylu nie tylko radzieckim Żydom i przedstawicielom sekt protestanckich, lecz także ukraińskim grekokatolikom. Otóż naiwni Amerykanie wciąż myślą, że grekokatolicy to religia prześladowana na Ukrainie, i dlatego wciąż im udzielają azylu. A wy mówicie, że nie można tego dostać”. Wierzę, że wszystko rzeczywiście tak właśnie jest. Amerykańska biurokratyczna machina potrafi sprawić jeszcze i takie niespodzianki. …Ciężki jest dziś dla Ukrainy czas. Setki tysięcy jej nie najgorszych synów i córek szukają jakiejkolwiek możliwości, by wyrwać się z łap nędzy i beznadziei. Niektórym udaje się oszukać amerykańskich konsulów i nawciskać im bajek o prześladowaniach grekokatolików na Ukrainie. Inni szukają możliwości wyjazdu na Zachód przez małżeństwo. Często ze zboczeńcami różnej maści lub z osobami, które mogłyby być ich dziadkami. Ale większość szuka szczęścia w biurkach, na fasadach których wiszą ogłoszenia: „Zapewniamy dokumenty uprawniające do życia i pracy w krajach Zachodu”. Takich biur w miastach i miasteczkach Ukrainy dziś jak grzybów po letnim deszczu. Siedzą tam szanowne osoby, które próbują złapać łatwowiernych na swoje haczyki. Przede mną siedzi drobna, wychudła kobieta. Opowiada o swoich mękach, które zaczęły się od jednego takiego biura z obiecującym ogłoszeniem na drzwiach. Obecnie agenci Federalnego Biura Śledczego prowadzą dochodzenie, dlatego nie można podawać nazwisk bohaterów i antybohaterów tej detektywistycznej historii. Więc nadamy im inne imiona. Wiktoria (tak nazwiemy naszą bohaterkę) przyjechała do USA jako… obywatelka Czech. Na lotnisku im. Kennedy'ego jej paszport na imię Martiny Fialovej został przez urzędnika straży granicznej przybity pieczątką szybko, nawet na nią nie spojrzawszy. Później, zrozumiawszy, w jakie sidła wpadła, ujawni amerykańskim śledczym mechanizm działania przestępczej firmy, która „gwarantuje zapewnienie wszystkim chętnym niezbędnych dokumentów”. Na początku oszuści skupowali zagraniczne paszporty z ważnymi wielolatnimi wizami. Z reguły ludzie, którzy zgadzali się pro- Fot. W. Falin oddać im swoje dokumenty. Do Ameryki latali tylko raz i nie zamierzali odwiedzać jej w najbliższym czasie, ale mieli wizy na 5, a nawet na 10 lat. Za kilka tysięcy dolarów taki paszport wykupywano, a potem za pomocą nowoczesnej techniki komputerowej wklejano w niego fotografię innej osoby. Jednej z tych, którzy chcieli skorzystać z usług „firmy”. Równolegle do ukraińskiego paszportu zagranicznego wklejano „lipną” wizę. Klient w ten sposób przy wyjeździe z Ukrainy pokazywał ukraińskim pogranicznikom ukraiński paszport zagraniczny, a ci nie sprawdzają autentyczności amerykańskiej wizy w komputerze, tylko patrzą, czy taka wiza w ogóle jest. A już w Nowym Jorku okazywał inny paszport, w którym fotografia była podrobiona, ale wiza, którą nieodmiennie sprawdzają Amerykanie przez jedyną bazę danych, była prawdziwa, z odpowiednimi na niej szyframi i kodami. Paszporty z wieloletnimi wizami oszuści skupowali nie tylko w krajach byłego ZSRR, ale też w całym dawnym obozie socjalistycznym. Dlatego często Maria Kowal stawała się w Ameryce Grażyną Brylską, a Oksana Honczarenko – Stefanią Popescu. Pajęczyna oszustów objęła wiele miast i miasteczek Ukrainy. Z chętnymi zawierano umowę: my wam – paszport z prawdziwą wizą, wy nam – 17 tysięcy dolarów za usługi. Z tymi, którzy nie mogli od razu zapłacić (a takich była większość), układano się inaczej. Obiecywano, że ich ludzie spotkają biednych klientów w Ameryce, zatrudnią ich i dadzą możliwość odpracowania długu. Ale już nie 17 tysięcy, tylko z 4-procentowym dodatkiem. Wiktoria opowiada mi, że oszuści byli zainteresowani tym, aby dług spłacano jak najdłużej. W ten sposób wyciągali od ludzi więcej pieniędzy. Czasem 17 tysięcy zamieniało się w 20, 25, a nawet 30 tysięcy. Dla gwarancji, że niewolnice będą odpracowywać dług, zabierano im paszporty i ostro śledzono krewnych oraz bliskich, którzy zostali na Ukrainie. Tego, kto szemrał, bito i ostrzegano: „Będziesz skakać, zgwałcimy córkę albo zabijemy matkę”. …Pieniądze płynęły rzeką. Posłuszne, przestraszone, zaszczute niewolnice z Ukrainy (oszuści woleli mieć do czynienia wyłącznie z kobie- Ukraina”) ukazują się także w języku serbskim. W Serbii istnieje jeszcze jedna mniejszość narodowa – rusińska, która również ma własne wydawnictwa. Tak też naszemu ludowi przychodzi dzielić się ze względu na umowne-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

NASI W WOJWODINIE

Trzeci rok z rzędu w Nowym Sadzie — ośrodku administracyjnym autonomicznej prowincji Wojwodina w Republice Serbii — ukazuje się ukraiński miesięcznik „Ridne słowo”. Założycielem i wydawcą miesięcznej gazety jest Krajowa Rada Ukraińskiej Mniejszości Narodowej. Redaktorem naczelnym jest Jewhen Kuleba. 12-stronicowe wydanie wypełnione jest różnorodnymi informacjami o Ukrainie i o świecie ukraińskim na społeczno-politycznym tle Serbii. Tematykę już w nazwach rubryk oddają: „Polityka — Serbia”, „Polityka — Ukraina”, „Ukraina — diaspora”, „Organizacje społeczne”, „Informacje — kultura”, „Jubileusze — tradycja”, „Nauka i życie”, „Z wszystkich stron”. Informacja dwóch z nich („Polityka — Serbia”, „Polityka —

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bywała droga na całe życie żona, towarzyszka w budowaniu „Wesnianki”. Mowa o pani Halinie Szumskiej, wnuczce wybitnego ukraińskiego aktora Jurija Szumskiego. Ona i Wołodymyr Mynowycz, łabędzie małżeństwo, dali życie dwóm uzdolnionym córkom-pięknościom, doczekawszy się w wnukach dalszej kontynuacji rodu. „Profesor od belemnitów, akademik od kwiatów…” to wers z przydługiego hymnu wdzięcznych studentów geologii. Wszyscy oni odbywali obowiązkową praktykę szkoleniową w górach Krymu. Przez niemal 50 pokoleń absolwentów wydziału to ponad 5 tysięcy specjalistów. I była to jeszcze jedna, być może najtrudniejsza i najbardziej odpowiedzialna odyseja Nerodenki, początkowo asystenta, dalej — docenta, a z czasem kierownika praktyk. Co roku latem brał odpowiedzialność za półtorej setki młodych żyć i dusz, które znajdowały się z dala od rodziców pośród wątpliwych uroków kurortu. Przez niemal dwa miesiące. Warunki bytowe: obóz namiotowy i wynajęte pomieszczenie na stołówkę z kuchnią oraz kilka sal wykładowych. Nawiasem mówiąc, przez 50 lat kierownictwo uniwersytetu nie zdołało zbudować własnego budynku dla swoich praktykantów. A moskwianie urządzili się kapitalnie. Oni do dziś prowadzą krymskie praktyki, a wszystkie ukraińskie uczelnie wyższe je utraciły. Tak więc, pod czujnym okiem „profesora” jedzenie dla studentów było jakościowe, prawdziwie domowe — ukraińskie. I uczyli się je przygotowywać sami studenci, za co potem rodzice byli bardzo wdzięczni. Jednak fizycznie ciężkie trasy pod palącym słońcem, nieodpowiednia woda pitna, niedojrzałe owoce na drzewach czasami prowadziły do chorób. Na takie przypadki „akademik od kwiatów” całodobowo trzymał ogromny garnek z leczniczym wywarem wspaniałych roślin leczniczych Krymu. Zbierał własnoręcznie i uczył studentów podstaw fitoterapii. Znakomicie znał się na tajnikach medycyny ludowej i zawsze był gotów pomóc każdemu. Dla wszystkich bez wyjątku studentów byłego ZSRR, którzy odbywali praktyki na Krymie, finałowym, wielkim świętem był „Dzień Warenika” w obozie kijowian. Tysiące wareników z wiśniami, serem i innymi nadzieniami, ulepione własnoręcznie, demonstrowały gościnność po ukraińsku. Plus tradycyjne zawody sportowe, teatralizowane koncerty, jasne ognisko, dyskoteka. I we wszystkim motorem była niewyczerpana, jak nam się wydawało, energia Wołodymyra Mynowycza. O nim można napisać serię grubych książek z wdzięcznymi wspomnieniami. „Wesnianka” czeka, aż nadadzą jej jego imię. Nie miał problemów z „ideą narodową”. Żył, ucieleśniając najlepsze cechy ukraińskiego inteligenta. Taki sobie pokojowy „Mamaj” z malowniczej wsi Mała Buhajiwka w obwodzie kijowskim. znaczenie „okrutny, samowolny człowiek”, despota. Inny termin, hshatra-pet (sanskryt kshatrapati), gdzie hshatr- kshatr-hsahr-shahr (skąd i nasz car) „siła, władza” i łącznie oznacza stan wojowników, ma formy hshatrap (irań.) i kshatrap (ind.). Tymi terminami określano niegdyś władcę obszaru lub prowincji (satrapii) w starożytnej Persji i Medii, a także w monarchiach hellenistycznych IV–I w. p.n.e. I ten termin, który oznaczał władcę (księcia), zależnego od potężniejszego władcy (wielkiego księcia), pod wpływem greckim został przemyślany na nowo i przybrał nieco negatywne obecnie znaczenie satrapa. Powszechnie znany obecnie z bajek, filmów dla dzieci i biur podróży Sindbad wywodzi się od indyjskiego Sindgupati „Władca Sindów”. Właśnie od Sindgu, Sind przez perskie formy Hindu, Hind powstały współczesne europejskie nazwy Ind (rzeka) oraz Indie. A sindów w Dawnej Ukrainie antyczni autorzy odnotowują przez tysiąclecie, o kraju Sindice w pobliżu cieśniny Kerczeńskiej mówi w V w. p.n.e. Herodot, a o Sindskiej Scytii w dolnym biegu Dniepru — późniejsi autorzy antyczni. Inna nazwa sindów w indyjskim eposie — suwiry, spokrewniona z nazwą siwery i kimery-kimeryjczycy. Ta ostatnia oznacza najdawniejszy pisemnie poświadczony lud na terenach Ukrainy (od VIII w. p.n.e.), autochtoniczny tutaj i bezpośrednio związany z etnogenezą Ukraińców.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

PAMIĘĆ

Ludmyła DECHTIAROWA. Występami zespołu „Wesnianka” Wołodymyr Mynowycz uświetnił niemało świąt ludowych. Tegoroczną Wielkanoc świętowano bez niego. Zamiast tego wspominano go, szczerze współczując jego wielkiej, wspaniałej rodzinie. To strata dla kultury narodowej, szkolnictwa wyższego i nauki, dla geologii przemysłowej. Musimy oddać mu hołd. W pamięci przyjaciół i kolegów pozostała niezwykła dociekliwość i pracowitość W. Nerodenki-studenta. To od razu przyciągnęło uwagę wykładowców wydziału geologicznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki. A jego wyrazisty talent sceniczny przyciągnął kierowników amatorskich zespołów. Dlatego już od pierwszego roku nasycone życie studenckie Wołodymyra gwałtownie rozwijało się dwoma nurtami. Z jednej strony wybitny uczony, profesor M. M. Klusznykow zaangażował go do pracy naukowej na katedrze, jak się okazało – na całe dalsze życie. Nawet gdy w zeszłym roku zaczęła go osłabiać podstępna choroba, docent W. M. Nerodenko kontynuował wykłady. Stało za nimi ogromne doświadczenie geologiczne, zdobyte podczas wypraw. Ścieżki i przepaście Mangystau, Kopet-dag, Kaukazu, Karpat. Piękne, choć podstępne góry Krymu znał jak własną altanę działkową, którą lepił własnoręcznie przez lata w wolne dni, których prawie nie miał. Zebrał i opracował wielką kolekcję paleontologiczną. Pracując obok niego, odnosiło się wrażenie, że skamieniałe belemnity same lgnęły do wrażliwych rąk badacza. Tych „diabelskich palców” naliczono do 50 tysięcy i odpowiedników tak niesamowitej kolekcji. UKRAINA I SANSKRYT

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«PROFESOR OD BELEMNITÓW, AKADEMIK OD KWIATÓW…»

nie ma. Jest wnuk Wołodymyra Mynowycza, student wydziału geologicznego, jest dążenie kierownictwa wydziału do uporządkowania kolekcji. Będzie ona bez wątpienia perłą ekspozycji uniwersytetu. Wszak to światowy skarb naukowy. Nienaganne były i pozostają ekspertyzy W. M. Nerodenki-paleontologa. Są one cząstką podstawy Państwowej mapy geologicznej kraju. Kandydat nauk geologiczno-mineralogicznych, w swojej dziedzinie przerósł skale doktorskie, a nawet akademickie, lecz był obojętny na takie okoliczności. Mimo nawet możliwego znaczącego dodatku do budżetu rodzinnego. Jednak wybitni paleontolodzy nazywali jego imieniem swoje odkrycia. Był pożądanym prelegentem na naukowych zgromadzeniach międzynarodowych i posiedzeniach najbardziej autorytatywnych komisji resortowych. Z drugiej strony — artystyczne uzdolnienia, ciągoty do sceny… Już na pierwszym roku w 1951 r. W. Nerodenko znalazł się w niezwykle popularnym studenckim zespole „Mołodist”. Wkrótce stał się najjaśniejszym solistą. W tamtym czasie zespołem kierowali czołowi tancerze Kijowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu. Od nich studenci-amatorzy uniwersytetu otrzymywali w studiu choreograficznym prawdziwy wycisk klasycznego baletu. Stało się to fundamentem, na którym W. Nerodenko rozpoczął bardzo ważną sprawę swojego życia: na podstawie etnograficznej stworzyć studencki wokalno-taneczny zespół folklorystyczny. Jego „Wesnianka” narodziła się 8 marca 1958 roku. W tamtym czasie w stolicy Radzieckiej Ukrainy była to jedyna studencka grupa, która otwarcie propagowała wszystko, co ukraińskie, w opozycji do rusyfikacji. Przekazujemy głos dziennikarce O. Hutiańskiej. Była ona wśród pierwszych uczestników „Wesnianki”. „Do dziś nie pojmuję, jak zdołał Nerodenko z tak niewdzięcznego materiału, jakim byliśmy wtedy my, ulepić to, co potem z nas wyszło. Ile musiał mieć w sobie, utalentowany tancerz, cierpliwości, mądrości, wytrwałości, aby to, co malowało się w jego wyobraźni, mogli wcielić w życie niezgrabni chłopcy i dziewczęta, którzy oprócz pragnienia śpiewania i tańczenia nie mieli nic. Opierając się na tym dążeniu, Nerodenko prowadził nas w świat ukraińskiego folkloru, a jego tytaniczna praca została wynagrodzona. „Wesnianka” stała się niezaprzeczalnym faktem. Po 10 latach kolektyw otrzymał oficjalny tytuł ludowego za kunszt wykonawczy i aktywną działalność koncertową”. Zwycięstwa na konkursach i festiwalach w byłym ZSRR, Jugosławii, Finlandii, Niemczech, na Węgrzech, w Turcji, Grecji. Dni kultury Ukrainy i Kijowa na Słowacji, we Florencji, Krakowie. Sam Wołodymyr Mynowycz w latach Niepodległości otrzymał wysoki tytuł ludowego artysty Ukrainy. Wielu studentów, którzy studiowali w Kijowie, „przeszło” przez „Wesniankę”. Nabytej ukraińskiej sztuki wywieźli do swoich krajów Finowie, Chińczycy, Cypryjczycy, Kanadyjczycy, Amerykanie. Niektórzy nawet stworzyli własne grupy, wykorzystując zdobyte doświadczenie. Gdyby wymienione osiągnięcia — w geologii, osobiste sukcesy w balecie, szczęśliwy los „Wesnianki” — nie miały miejsca… Odbyłby się Nerodenko — wybitny etnolog, etnograf, historyk, projektant, eseista. Właściwie wszystko to również opanował, mając talent od urodzenia. Skąd brał czas? Jakoś siedzieliśmy obok na nudnawym zebraniu — rysuje zniewalające ornamenty. Wyjaśnia, że mają ponad 5 tys. lat i należą do sztuki epoki trypolskiej. Zamierza przenieść to piękno na kostiumy „wesnianczat”. Zaznaczę, że było to 30 lat temu, kiedy nasze społeczeństwo jeszcze wcale nie przejmowało się dziedzictwem trypolskim. Nic dziwnego, że nieogarniona erudycja wylewała się w jego własne programy telewizyjne i radiowe, ciekawe artykuły popularnonaukowe, w libretta baletów i przedstawień, i jakich kompozytorów: M. Skoryk, W. Kyrejko, L. Dyczko. Współautorem często gęsto. Użytkowe jeszcze w wedach vish (wisz) „ludzie, naród, wszyscy” tożsame staroukraińskiemu wies „wieś” (polskie wioska „wieś” i czeskie vesniak „wieśniak”). Jest ono odbite w naszych Wyspil i Wyszogród, czeskim Wyszehrad, irańskim Wisegerd (w „Szahname”), indyjskim Vishapur. Ale znaczenie ich wszystkich to „Miasto rodu, Miasto plemienne”, „Stolica”, a nie „Miasto na wzniesieniu”, „Wysokie miasto”, jak tłumaczy się obecnie. Są one rzeczywiście wysokie, ale przede wszystkim w planie socjalnym, a nie geograficznym, bo centra plemienne i rezydencje książęce i tak wznoszono na wzniesieniach. Indyjskie vishapati-vishpati i litewskie viespats mają także znaczenie „bóg, najwyższy”, z nimi spokrewnione ukr. hospod, gdzie hos — irańska forma wisz, a pati przybrało najpierw formy poć, a potem pod. Więc i hospod — „ojciec, obrońca, stróż wszystkich”, słowo to istniało na długo przed czasami chrześcijańskimi. Indyjskiemu pati odpowiadają awest. patay i irań. pat „władca, wódz, starszyzna rodowa”, które we współczesnych językach irańskich przybrały formy pet-pat-bad-bud. Perskie dehpat (irań. deh, ind. desh-des „kraj”) „władca kraju, rządca, car” w starożytnych monarchiach wschodnich i niektórych krajach feudalnych Wschodu oznaczało władcę z nieograniczoną władzą, samowładcę. Przez pośrednictwo greckie to wysokostatusowe słowo doznało reinterpretacji i przybrało zna-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

NIEBIAŃSKI RAJ! SWARGA I DROGA MLECZNA

Rubrykę prowadzi Stepan NALYWAJKO, orientalista-indolog, kierownik działu badań porównawczych w naukowo-badawczym Instytucie Ukrainoznawstwa. O cząstce pati w imieniu Swargapati — „Władca swargi”, „Indra”. Indoeuropejski rdzeń pa „chronić, zabezpieczać, strzec” z sufiksem ti (pa-ti) oznacza „ten, który chroni, broni”, czyli „obrońca, stróż, wojownik”. Oznacza ono także „władcę, gospodarza, właściciela” i ma odpowiedniki w wielu językach indoeuropejskich: lit. pats, ros. batia i ukr. batko, a także pater, padre, batiuszką, ang. father. Przy czym ukr. batko oznacza nie tylko „głowę rodziny” (pierwotnie „obrońcę rodziny”), ale do niedawna miało trwałą tradycję używania go także w odniesieniu do starszyzny kozackiej, wodzów, atamanów. Zresztą, czasem i teraz żołnierze swoich dowódców szacunkowo nazywają batko (ros. batia, batiania), co poświadcza dawną przynależność tego słowa do sfery wojskowej. Pati wchodzi w skład imion bogów (Brihaspati, Gopati, Paszupati, Purwapati, Swargapati) oraz ważnych terminów społecznych: sarvapati (sarva „wszyscy, wszystko”) „władca wszystkiego, car”, gopati „pasterz, stróż ziemi, car” (dosł. „stróż krów, bydła”), grihapati „głowa rodziny, gospodarz”. Inny termin dla gospodarza domu – grihastha, który poprzez zmiany gehastha i gehasta przybrał u Hucułów formę gazda. Ukr. chazajin, nawiasem mówiąc, też ma indyjskiego odpowiednika – gosayin, dosł. „właściciel krów, bydła”. Termin rashtrapati, dosłownie „ojciec-władca państwa” (rashtra „kraj”) obecnie oznacza „prezydent” i ma odmianę rashtrapa, która stała się imieniem Rasztrapa „Obrońca kraju, Stróż państwa”. Znamienne, że ma ono odpowiedniki w kozackich nazwiskach Roztropa, Roztrypa, Roztruchan (turk. chan znaczeniowo tożsame z pa). Współczesne nazwisko Roztropowicz też pasuje do tego zestawienia. Inny termin – senapati (sena „siła, wojsko”) oznacza „dowódcę wojskowego”. Pierwotnie termin wojskowy na określenie wodza, z czasem stał się wysokostatusowym imieniem męskim, które na przykład nosi Skanda – bóg wojny w mitologii indyjskiej, syn boga Śiwy, przedstawianego z trójzębem. Przy czym armia personifikowana jest jako żona Skandy-Senapati. Imieniem stał się także termin na określenie samego wojownika – Senik (por. ukraińskie nazwisko Senyk). Od sanskryckiego nar „mężczyzna, człowiek, mąż; ludzie, naród” utworzone zostało imię Narpati „Władca ludzi”, „Car”. Irańska jego forma to Nerbudij, Nerbud, litewska – Naribut, z nimi spokrewnione jest znane litewsko-ukraińskie nazwisko Narbut, semantyczny odpowiednik nazwiska Mazepa. Nazwisko Mazepa oznacza „Obrońca ziemi”, a Narbut — „Obrońca ludzi”, czyli różnymi środkami leksykalnymi oba imiona przekazują to samo znaczenie — władca, książę, car. Pati występuje w indyjskim vishpati „dobrodziej, gospodarz, głowa wspólnoty, wódz społeczności, starosta”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «GORĄCY TEMAT», с. 10

GORĄCY TEMAT

nich wykopalisk na pięćdziesiąt tysięcy hrywien. Potem kosztorys przeliczyli specjaliści z Instytutu Archeologii i suma nieco wzrosła. Chodziło o to, że Centrum powinno sfinansować wykopaliska na stanowisku Romankiwskim, a właśnie tego nie chciało robić! I wtedy Centrum zajmuje następne stanowisko: nie ma żadnego stanowiska i koniec! I wydano drugie zezwolenie na prowadzenie robót ziemnych! Przecież nie można tak otwarcie kłamać! Bo przecież żyje również D. J. Teleginu, który wykopał tę część stanowiska, niech mu Bóg da zdrowie w jego 87 lat. Pracują jego uczniowie, którzy brali udział w tamtych wykopaliskach: i dyrektor Instytutu Ochrony Zabytków NAN Ukrainy O. M. Tytowa, i kierownik działu epoki kamiennej Krymskiej Filii Instytutu Archeologii W. P. Czabaj, i starszy pracownik naukowy Instytutu Archeologii D. J. Nużny. Nigdzie nie podziali się pracownicy Instytutu Archeologii, którzy sporządzili akt oględzin działki stanowiska Romankiwskiego 16 marca zeszłego roku: kierownik działu epoki kamiennej doktor nauk historycznych L. L. Zaliznjak, a także ja i M. W. Kwitnyćkyj. Czy naprawdę można posuwać się do tak niegodziwych działań? Okazuje się, że można! Potem były pisma Instytutu Archeologii do prokuratury, do Ministerstwa Kultury, do Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Żadna z tych poważnych struktur nie stanęła w obronie zabytku archeologicznego. Najlepszą odpowiedź Instytut Archeologii otrzymał od prokuratury obwodu kijowskiego. Dokument nosił tytuł „Postanowienie o odmowie wszczęcia sprawy karnej”. Cytuję: „Z wyjaśnień i materiałów przekazanych przez dyrektora obwodowego centrum ochrony zabytków … ustalono, że … teren zabytku, który pozostał nienaruszony … znajduje się po drugiej stronie jezdni i nie wchodzi w strefę prowadzenia robót ziemnych przy układaniu gazociągu”. Niech to pozostanie na sumieniu pracowników prokuratury. Mniej więcej tak samo odpisała także obwodowa administracja państwowa. A list z Ministerstwa Kultury po prostu zdumiewa. Podpisał go przewodniczący państwowej służby ochrony zabytków M. M. Kuczeruk. Cytuję: „Zgodnie z postanowieniami ust. 9 art. 118 oraz ust. 6 art. 123 Kodeksu ziemskiego Ukrainy projekty przydziału działek ziemi uzgadniane są z organami ochrony dziedzictwa kulturowego. Obwodowe centrum ochrony zabytków obecnie nie pełni funkcji organu ochrony dziedzictwa kulturowego. Udzielanie uzgodnień przez Centrum stanowi naruszenie ukraińskiego prawodawstwa o ochronie zabytków, o czym poinformowano Kijowską Obwodową Administrację Państwową”. Okazuje się, że Centrum to zwykła firma, która po prostu prowadzi nielegalną działalność, której nie powierzyło jej Ministerstwo Kultury! To czemu się dziwimy? Pieniądze — najważniejsze dla Centrum, a zabytki archeologiczne — tylko parawan. Pytałem jednego pracownika Centrum: ile zabytków archeologicznych udało się wam wykryć, które trafiają pod zabudowę? Odpowiedział, że dotąd nie zrobiono tego ani razu. A Centrum działa już około 10 lat. Wyciągnijcie wnioski sami. Ja dla siebie wyciągnąłem ostateczny wniosek: żaden urzędnik nigdy nie będzie chronił archeologii. To nie jest królewska sprawa. Właśnie ukraińscy urzędnicy kiedyś zdołają zameldować: problem ochrony zabytków archeologicznych został ostatecznie rozwiązany, żadnego zabytku archeologicznego na Ukrainie już nie ma. Dlatego chcę zwrócić się do tych parlamentarzystów i działaczy społecznych, którzy od wielu lat piszą o „monopolizmie Instytutu Archeologii”, wypominają kierownictwu Instytutu niepoprawność takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, żadnego monopolu Instytutu Archeologii w sprawie ochrony zabytków nie istnieje. Monopolistami stały się firmy, które istnieją pod dachem bardzo wysokich urzędników. Po drugie, może gdyby monopol Instytutu rzeczywiście istniał, to nie byłoby to tak źle? Zabytkami archeologicznymi zajmowaliby się archeolodzy, a nie urzędnicy z wykształceniem, które wyklucza nawet możliwość, że cokolwiek wiedzą o nauce archeologicznej. Ale chyba tak nigdy nie będzie. Kiedy przed państwem staje kwestia wyboru fachowca lub szachraja do wykonania konkretnej sprawy, zawsze zostanie wybrany szachraj. Tak więc archeologiczna szachrajada trwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

ARCHEOLOGICZNA AFERA

Walerij MAŃKO. Zdjęcie O. Łytwynenki. Burzliwe batalie polityczne ostatniego roku odwróciły uwagę naszego społeczeństwa od sprawy ochrony zabytków archeologicznych. Nie do tego teraz głowa. A całkiem niedawno tylko leniwy nie dyskutował o czarnej i białej archeologii, o prywatnych kolekcjonerach, o „monopolu” Instytutu Archeologii na badania terenowe, łamano kopie w polemice o tym, jak najlepiej chronić naszą historyczną przeszłość. Polemizowali nie tylko archeolodzy, ale i działacze polityczni. Polemika była ostra, czasami strony uciekały się do wzajemnych obraz. Lecz wydawało mi się, że ta nie zawsze poprawna polemika musi się czymś zakończyć, różne strony powinny znaleźć wspólny język i stworzyć efektywny system ochrony zabytków archeologicznych. Ale dyskusja ustała, sprawa nie zakończyła się niczym. Można po prostu skonstatować: w ciągu ostatniego półrocza głównym wydarzeniem dyskusji o zachowaniu dziedzictwa kulturowego Ukrainy stał się całkowity brak jakichkolwiek wydarzeń. A tymczasem problem nigdzie nie zniknął, codziennie na Ukrainie niszczą i rozgrabiają dawne stanowiska, osady, kurhany. Nie zamierzam streszczać treści okołoarcheologicznych dyskusji, w których brali udział przedstawiciele Instytutu Archeologii, Ministerstwa Kultury, poważni deputowani parlamentu, kolekcjonerzy. Wszyscy zainteresowani mogą znaleźć te materiały w Internecie. Chciałbym zwrócić uwagę społeczeństwa na najstraszniejszy problem w dziedzinie ochrony zabytków: na problem biznesu w archeologii. I nie o czarnych archeologach będzie mowa. Tak, oni są wrogami ukraińskiej archeologii, otwartymi złodziejami. Lecz są inni złodzieje, którzy robią swoje interesy, nie ukrywając się przed nikim, zajmują prestiżowe stanowiska państwowe, a jeszcze zarabiają na swoich działaniach przyzwoite pieniądze. Mowa będzie o pracownikach instytucji państwowych, którzy zawodowo zajmują się ochroną zabytków, wykonując swoje obowiązki służbowe. Osobiście zetknąłem się z pracą takich urzędników nieco mniej niż rok temu, kiedy zobaczyłem, że jakaś organizacja budowlana zamierza zniszczyć stanowisko z czasów neolitu Romankiw. Stanowisko Romankiwskie znajduje się na 29 km trasy Kijów—Ługańsk, inaczej mówiąc, między Kijowem a Obuchowem. Na miejscu stanowiska 16 marca ubiegłego roku znalazłem się przypadkowo (jechałem do siebie na daczę). Obejrzałem miejsce stanowiska, zrozumiałem, że przez nie musi przejść gazociąg. Ostrzegłem robotników, którzy przygotowywali plac pod dalsze prace, o niemożliwości kontynuowania niszczenia tego odcinka. Rozmawiałem z majstrem. Zrozumiał problem, obiecał tymczasowo, do czasu rozwiązania kwestii, wstrzymać tutaj prace. A dalej rozpoczęło się prawdziwe show. Majster wyciągnął dokumenty na prawo prowadzenia prac ziemnych i szybko udowodnił mi, że projekt jest uzgodniony z Kijowskim Obwodowym Centrum Ochrony Zabytków Historii, Archeologii i Sztuki. Właśnie ta organizacja uzgadnia wszystkie przydziały ziemi w obwodzie kijowskim, celem uzgodnienia jest niedopuszczenie do tego, aby w strefie prac ziemnych lub budowlanych znalazł się zabytek archeologiczny. Aby zapobiec zniszczeniu zabytku, pracownicy Centrum są zobowiązani przestudiować dokumenty archiwalne, publikacje w wydawnictwach naukowych, dokonać wyjazdu na miejsce przyszłego prowadzenia prac ziemnych. Początkowo nie uwierzyłem majstrowi, że dokument z podpisem dyrektor Centrum T. M. Morhun jest prawdziwy. Logicznie rzecz biorąc, nie mogli wydać takiego dokumentu! Ale przecież i dokument jest prawdziwy, i pozwolenie na zniszczenie stanowiska romankiwskiego zostało wydane. Dlaczego tak się stało? To postanowiłem wyjaśnić w poważnej instytucji, która przechowuje nasze dziedzictwo kulturowe. Wchodząc, po prostu się przeraziłem. Dziesiątki, a może i setki ludzi podpierały ściany w korytarzach, kłóciły się o miejsce w kolejce. Wszyscy stali w kolejce po pozwolenie na prowadzenie prac ziemnych. Jak się okazało, wszyscy oni mieli przy sobie karteczki, które świadczyły o zapłacie czy to za usługi uzgodnienia przydziału, czy to za wykonanie jakichś prac przez pracowników Centrum. Zatem uzgodnienie okazało się dość dochodowym interesem. Do kogo stoją ci ludzie? Inspektorów jest trzech lub czterech. Od razu przyszła mi do głowy myśl: jak ta garstka urzędników może po prostu fizycznie zrozumieć istotę sprawy, z którą zwracają się do nich ci wszyscy ludzie? Odpowiedź jest oczywista: najważniejsza nie jest obecność zabytków w strefie przydziału, a opłata za uzgodnienie. Później wyjaśniłem, co stało się w przypadku uzgodnienia działki, na której znajduje się stanowisko Romankiwskie. Z materiałami archiwalnymi i publikacjami naukowymi nikt nie był zapoznany, wyjazd na działkę przydziału był, ale żadnych prac poszukiwawczych nie przeprowadzono. To znaczy, sprawa uzgodnienia niby była robiona, ale nie wiadomo jak. A tymczasem informacje o stanowisku wcale nie są tajne: aby wyjaśnić jego lokalizację, nawet nie trzeba było jechać na działkę gazociągu. Dokładna lokalizacja stanowiska jest wskazana w artykule naukowym D. J. Tełehina, wydrukowanym w czasopiśmie „Radziecka archeologia”. Gdyby znali tę publikację, od razu mogliby ustalić, że gazociąg przejdzie akurat przez niezbadany odcinek stanowiska, który jest znany wielu specjalistom i materiały z którego znajdują się w Muzeum Historii Kijowa. Czyż nie powinni wiedzieć o tym ludzie, którzy pracują w Centrum? Oczywiście, powinni. Jeszcze jeden zdumiewający fakt: okazuje się, że informacje o tym stanowisku są także w komputerowej bazie danych Centrum. Jeśli nie znacie publikacji, to zajrzyjcie do własnej bazy! Ale nie do tego była głowa. W rozmowie z dyrektor Centrum T. M. Morhun poinformowałem ją o sytuacji, która zaistniała. Wydawało mi się, że nawet się nie zdziwiła. Początkowo umówiliśmy się na współpracę, na wyjazd na obiekt z przedstawicielem Centrum. Ale tutaj zaczęły się wydarzenia całkiem dziwaczne. Na miejscu jeszcze raz upewniliśmy się, że właśnie odcinek stanowiska zostanie zniszczony przez gazociąg, odbyła się rozmowa z przedstawicielem zleceniodawcy. Jest on człowiekiem interesu i dobrze obeznanym w ustawodawstwie. Od razu ostrzegł, że nie poniesie żadnej odpowiedzialności finansowej i opowiedział, że otrzymał pozwolenie na prace ziemne w sposób legalny, nie naruszając procedury. Dlatego też odpowiedzialność finansowa powinna być nałożona na tych, którzy dokonali uzgodnienia przydziału w sposób niewłaściwy. A odpowiedzialność finansowa jest tutaj niemała. Prac ziemnych nie dało się wstrzymać z czysto technicznych przyczyn. Pozostawało jedno wyjście z sytuacji: wykopać zabytek. Wykopaliska to sprawa kosztowna. Oszacowałem przybliżony kosztorys na przeprowadzenie archeologicznych.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

NASZA KSIĄŻKA

Ulana HLIBCZUK W świecie istnieje szczególny czytelnik. Nie skusisz go ani Coelho, ani Andruchowyczem. Ten czytelnik to oddany wielbiciel gatunku fantastyki. Wierny… To właśnie na niego co roku orientują się organizatorzy, zapraszając w gości na Ukrainę sławnych gości… 18 kwietnia w Kijowie otworzyły się Drugie Wiosenne Kijowskie Targi Książki. Na konferencji prasowej, poświęconej otwarciu, organizatorzy przedstawili światową sławę Johna Crowleya. Amerykański pisarz fantastyki nie przypadkiem zawitał do naszej stolicy. Kijowskie Targi Książki przez lata wypracowały trwałą dominantę: opiekują się gatunkiem fantastyki. Pociąga to za sobą szereg specjalnych czasowników… Zatem targi pielęgnują i gromadzą wokół siebie fanklub miłośników fantastyki, reklamują, zapraszają, prezentują… Tak aktywnie, że w końcu trudno powiedzieć, do kogo należy palma pierwszeństwa: do konwentu Międzynarodowego Zgromadzenia Fantastyki „Portal-2007” czy do Kijowskich Targów Książki… W końcu nie warto aż nadto wytężać nad tym pytaniem mózgu. Lepiej zatrzymać się na tym, że istnieją dwa równoległe światy, które tylko rzadko się przecinają. Ołeksander SZOKAŁO Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia” wraz z Instytutem Historii Ukrainy NAN Ukrainy oraz przy wsparciu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy (program „Ukraińska książka”) przygotowały i wydały dwutomowe wydanie „Historia ukraińskiego kozactwa”, które zaprezentowano 17 kwietnia br. w Świetlicy Kobziarskiej Ukraińskiego Domu. Wydanie szkiców historycznych to swoiste podsumowanie naukowych poglądów nowej generacji ukraińskich historyków, badaczy epoki kozactwa. Ten naukowy dorobek skłania do dalszych rozważań, otwiera nowe możliwości poszukiwawcze na przyszłość. Przewodniczył prezentacji dwutomnika akademik Wałerij Smolij, dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy. W dyskusji wystąpili: Olha Bencz, wiceminister kultury i turystyki; Wałentyna Babyłjulko, dyrektor departamentu spraw wydawniczych i prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii; Wira Sołowjowa, dyrektor Wydawnictwa „Kijowsko-Mohylańska Akademia”; Taras Chuchlib, jeden z autorów idei wydania, kandydat nauk historycznych (Instytut Historii Ukrainy NANU); ks. Jurij Mycyk, doktor nauk historycznych (Narodowy Uniwersytet Kijowsko-Mohylańska Akademia); Ołena Baczynśka,

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

O mitach i ich rekonstrukcji…

Tym razem Kijów odwiedzili Dżon Krauli, Henry Lajon Oldi i Andżej Sapkowski. Każdy z nich nie bez podstaw liczył na swój fan-klub. Na konferencji prasowej dyrektor generalny Kijowskich Targów Książki Edwin Zadorożny i prezes „Portalu-2007” Serhij Diaczenko zapewnili obecnych dziennikarzy, że w Ukrainie lubi się ten specyficzny gatunek literatury. Coraz więcej u nas pojawia się rodzimego produktu — ukraińskich pisarzy-fantastów. Gdybym ja była jedną z tego specyficznego fan-klubu, to zapewne zastanawiałabym się nad cymesem takiej literatury, nad jej metafizycznym związkiem z nauką, nad kosmosem, nad wzajemnymi wpływami… Niestety, moje serce milczy i odzywa się tylko na „ziemską” prozę. Wiem tylko, że nie warto mylić fantastyki z modnym „fantasy”. To coś w rodzaju nierozróżniania arii operowej Wiktorii Łukianec od duetu „NieAnheły”… Tymczasem targi żyły własnym życiem. Od Lwowskiego Forum Wydawców różni się przede wszystkim skalą. Czyli we Lwowie wszystko… doktor nauk historycznych (Odeski Państwowy Uniwersytet im. I. Miecznikowa); Wiktor Brechunenko, doktor nauk historycznych (Instytut Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego) i inni. Według słów W. Smolija, na kartach tej pracy historia kozactwa ukraińskiego rozwija się w całej wielowymiarowości (politycznej, społecznej, ekonomicznej, duchowej) i czasowej rozciągłości (od początków kozaczyzny do współczesności). Naukowcy starali się z perspektywy dzisiejszości przemyśleć ten fenomen historii ukraińskiej, prowadząc także analogie historyczne z podobnymi zjawiskami społecznymi w innych krajach europejskich. Autorzy próbowali znaleźć nowe podejścia do rozumienia kozactwa, w szczególności ujawnić jego genetyczny związek z taką wspólnotą społeczną ludności słowiańskiej, jak brodnicy. Rozpatrując sprawę… znacznie bardziej pompatycznie i z większym podnieceniem. I choć 18 kwietnia w Kijowie swoją produkcję zaprezentowało blisko 300 ukraińskich wydawnictw, nie oznacza to, że zdołały przyciągnąć więcej kupujących i wywołać duch tusowania. Nie dlatego, że w zachodniej Ukrainie żyje jakiś szczególny czytelnik-intelektualista. Po prostu we Lwowie nie ma „Pietrywki”, a w Kijowie lwowskiej kawy… Program stołecznych targów książki był dość napięty. Prezentacje nowych książek, sesje autografów pisarzy… Tylko zbyt wiele nieznanych nazwisk. I wszyscy z pretensjami do literackiej sławy… Sergiusza Rudenki znałam jako dziennikarza, byłego pracownika radia „Swoboda”. Zainteresowała mnie jego książka po rosyjsku „Cała prezydencka rać. Otoczenie Wiktora Juszczenki: od „A” do „Ja”. W zapowiedzi pisano, że w książce znajduje się 20 portretów polityków z otoczenia obecnego prezydenta. Zdaniem autora każdy z nich wniósł swój wkład w kształtowanie wizerunku Wiktora Juszczenki. Co więcej… Nie tylko wizerunku, ale i osobowości Wiktora Andrijowycza, jego, że tak powiem, światopoglądu… Ponieważ otoczenie obecnego prezydenta jest dość niestałe, wkradła mi się podejrzliwość… Wyobraziłam sobie takie nieustanne kształtowanie osobowości Wiktora Juszczenki — warstwa po warstwie, nakładane przez budowniczych z otoczenia… Jaka więc musi być piramida osobowości prezydenta, skoro reaguje na każdy wpływ! Egipska? Sergiusz Rudenko zareklamował książkę jako swoiste obalenie mitu czy mitów o Juszczence. Ciekawe… Czy autor w swojej książce obalił mit o „słabym prezydencie”? Takiego gatunku… (tekst zniekształcony) ...mnogość czynników, które spowodowały powstanie kozaczyzny jako odrębnego stanu średniowiecznego społeczeństwa z jej szczególnym statusem prawnym, a także proces ewolucji tego społeczno-politycznego fenomenu, autorzy w przeważającej mierze trzymali się dawnych schematów socjologicznych i dogmatów religijnych. Wartość doświadczenia minionego życia tkwi w aktualności jego niezniszczalnych duchowych dóbr. Kozacy byli nie tylko doskonałą siłą militarną, która strzegła ukraińskich ziem przed najeźdźcami, ale też zajmowali się budownictwem państwowym i tworzeniem agrokultury. W szczególności agrokulturę kozactwa i chłopstwa ukraińskiego należało rozpatrzyć autorom dwutomowego dzieła w świetle najnowszych społeczno-przyrodniczych osiągnięć naukowych, tak jak uczyniła w pracach ostatnich lat znana badaczka kozactwa Ołena Apanowycz, rozważając to unikatowe doświadczenie w kontekście idei Serhija Podolińskiego i Wołodymyra Wernadskiego. Agrokultura kozactwa i chłopstwa ukraińskiego ma fundamentalne znaczenie dla kształtowania narodowego genotypu i organizacji życia społecznego w harmonii z ładem przyrody i prawami kosmicznymi. Na to pierwszy zwrócił uwagę Pantelejmon Kulisz: „Oprócz tych wojowniczych pozostałości potężnego kiedyś kozac- Pisarka Ołeksandra Zabużko tego gatunku, który zakłada dziennikarskie śledztwo i ciekawą analizę, mamy niewiele. Liczyłam na oryginalną rekonstrukcję politycznych mitów, więc kupiłam „Prezydencką rać” Rudenki. Książka okazała się słaba. Moim zdaniem… Przynajmniej zrozumiałam technologię produkcji tego rodzaju „literatury”. Mimo ogromnej liczby marginalnych prezentacji na Kijowskich Targach Książki wydarzyła się prawdziwa rzecz. Konferencja prasowa znanej pisarki Ołeksandry Zabużko z okazji wydania jej monografii „Notre Dame d'Ukraine: Ukrainka w konflikcie mitologii”. Okazuje się, że książkę pani Zabużko zdążono już „ochrzcić” intelektualnym detektywem. „Ale jeśli ktoś liczy na Dana Browna, to bardzo się myli”. Zabużko nie zaprzeczała, że jest to swoisty intelektualny bestseller. Jednocześnie z goryczą zauważyła, że żadna książka nie ma mocy, by uratować świat. Według pisarki ukraiński typ wciąż istnieje w różnych miejscach Ukrainy: to kozacy-chłopi, potomkowie kozaków grodowych. Tworzą oni liczny stan i różnią się od innych Ukraińców czystością typu ludowego, który w wyższych stanach zatarła obca cywilizacja, a w chłopach stłumił nieustanny ucisk” (Powieść o narodzie ukraińskim). Duchowo-genetycznym rdzeniem ukraińskiego kozactwa było tajemne rycerskie bractwo, które zachowywało i pielęgnowało tradycje bojowe oraz duchowo-genetyczny archetyp warstwy wojskowej starożytnych społeczeństw oriyjskich i scytyjsko-skołockiego (sakskiego). To właśnie takich kozaków-rycerzy miał na myśli M. Gogol: „…Braterstwo ludzi było u nas bliższe niż dom i braterstwo krwi…”. Kozacka rycerskość jako wojskowo-administracyjna warstwa nowego ukraińskiego społeczeństwa odziedziczyła po przodkach (Oriach i Sakach, świat potrzebuje ratunku. Jest on tak zdezorientowany, że nawet nie odczuwa swojego zaniedbanego stanu. „Jeśli naród przez 30 lat nie zdołał wydać pełnego zbioru dzieł genialnej Łesi Ukrainki, to już jest alarmujący sygnał…” Imię klasyczki literatury ukraińskiej pojawiło się nieprzypadkowo. To właśnie Łesia Ukrainka stała się dla Zabużko przewodniczką w wędrówkach przez kultury i stulecia w poszukiwaniu „Ukrainy, którą straciliśmy”… Pisarka stara się odpowiedzieć na wiele niepokojących pytań. „Kim jesteśmy — Ukrainą czy Małorosją? Europą czy Rosją? Czy ukraińska religijność to to samo, co bizantyjskie prawosławie? Skąd na brzegach Dniepru wzięli się templariusze? Jaką tajemnicę strzegły „tajne stowarzyszenia” małorosyjskiej szlachty XIX wieku? Skąd w „Leśnej pieśni” zaszyfrowana legenda o Graalu? Czy Ukraińcy naprawdę są „narodem chłopskim”? Czym różni się demokracja od chamokracji?” „Kod Łesi Ukrainki” nadaje sens tej podróży intelektualnej. Arystokratka i heretyczka, spadkobierczyni dawnego rycerskiego rodu i kontynuatorka tradycji gnostyckiej, ta najwybitniejsza z Ukrainek pozostała w naszym kraju niezrozumiana. Dlaczego? Najwyraźniej, przeczytawszy intelektualny bestseller pani Zabużko, mamy szansę zbliżyć się do odpowiedzi na to pytanie. Podczas gdy w Kijowie trwała wędrówka po świecie książki, na stołecznych placach buzowały polityczne namiętności. W ulewnym deszczu i gradzie były szczególnie żałosne. Namiętności oszołomionej teraźniejszości. Tymczasem wieczności nikt nie odwołał… A niewiedza o przeszłości z pewnością nie chroni przed nawrotami jej „kwiatów zła”. skąd prawdopodobnie też kozak–kozak — syn saka) zasada wojskowej demokracji, która legła u podstaw Ukraińskiej Republiki Kozackiej XV–XVII wieku. Bezpośredni udział w kształtowaniu tego rycerskiego rdzenia mieli wojownicy-charakterznicy oraz przedstawiciele warstwy duchowej — śpiewacy-kobzarze. Ogólnie rzecz biorąc, bogaty materiał faktograficzny dwutomowego wydawnictwa zorientowany jest przede wszystkim na opisywanie dziejów minionych i mało rezonuje z teraźniejszością. Tymczasem z przeszłości trzeba wydobywać aktualne sensy, zwłaszcza te, które wydobywali P. Kulisz i M. Słabczenko, rozpatrując i oceniając kozactwo jako zjawisko historyczne z pozycji ukraińskiego kształtowania narodu i państwa. Lecz by dokonać takiego zrozumienia, konieczne jest posiadanie koncepcji narodu i państwa narodowego, opartej na niezmiennych prawach przyrodniczo-kosmicznych, a nie na przemijających konwencjach i dogmatach.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

EUROPA CZEGOŚ TAKIEGO NIE WIDZIAŁA…

Walentyna DAWIDENKO Nasza szczodra stolica wita przyjezdnych na Majdanie głośnymi koncertami pod gołym niebem. I nie wiadomo, do jakiej kategorii procesu kulturalnego to zaliczyć i czy w ogóle jest to proces kulturalny. Bo najwyraźniej reżyserzy są opłaceni i kierują się własnymi gustami. Nie chcę stawiać retorycznych pytań w rodzaju, dlaczego kijowianie, którzy mieszkają i pracują w centrum miasta, muszą cierpieć z powodu tego niewiarygodnego piosenkowego winegretu, który rzekomo jest zorientowany na intelekt tego narodu, który całymi dniami stoi na Majdanie. Przede wszystkim wszystko to w żaden sposób nie odpowiada poziomowi kultury naszej stolicy: takiego popowo-marszowego slangu chyba nie było od czasów Wszechzwiązkowych przeglądów amatorskiej twórczości artystycznej okresu radzieckiego. Ale musimy przemyśleć też co innego: czy zrozumieją ludzie, którzy przyjechali z odległych wsi i miasteczek, oderwani od prawdziwej kultury, te kobietki w chusteczkach i mężczyźni o smaganych wiatrem twarzach, którzy przez wiosenne protesty nie zdążyli jeszcze obrobić swoich wiosennych ogródków, lekko ubrani uczniowie bez parasolek w deszczu, że nieciekawa rosyjska pop-muzyka na temat „ja lublu tiebia” obok amatorskiego motywu „życzymy szczęścia wszystkim”, a w ślad za tym nagle coś na kształt starego kalifornijskiego jazzu — wszystko to nie jest lustrem kijowskiej kultury. I czy zanurzą się, obmyją naszą prawdziwą kulturą nawet w tych tragikomicznych okolicznościach, czy zobaczą wystawy, usłyszą prawdziwą muzykę i prawdziwe słowo, czy muł oczyści się czystą falą, czy może jeszcze nas on pochłonie? Przyjezdni młodzieńcy z grona protestujących zabłądzili do Muzeum Narodowej Sztuki Dekoracyjnej w Ławrze i to przypadkiem, żeby zapytać, jak trafić do Muzeum Klejnotów. Kiedy zaś zaproszono ich do obejrzenia ekspozycji tego muzeum, zainteresowali się, ile kosztuje bilet i dość nieuprzejmie skomentowali: „Mogli by i tak nas propustit, my Jewhen BUKET Do końca maja w pomieszczeniu Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej potrwa wystawa, na której zaprezentowano pięćdziesiąt dzieł graficznych w technikach akwareli i akwaforty zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka, zorganizowana z okazji 75-lecia obwodu kijowskiego. Wystawę otworzył naczelnik Zarządu Kultury obwodowej administracji państwowej Wasyl Romanszyczyn: „Uważam, że pan Anatolij wykonuje ważną pracę. Co roku zaprasza na małą ojczyznę, do rejonu makarowskiego, swoich twórczych braci na plener. A prace, które tworzą tam artyści, daruje galerii obrazów w Makarowie, którą sam założył. Makarów pod względem swojego potencjału duchowego szczególnie nie wyróżnia się wśród innych miast Kijowszczyzny. Ale dzięki Anatolijowi Marczukowi stawia pierwsze potężne kroki, aby zająć godne miejsce wśród duchowych centrów obwodu. Przecież sztuka i duchowość są tą konsolidującą ideą, wokół której jednoczą się ludzie. Dlatego Zarząd Kultury obwodowej administracji państwowej w tym roku przyjechali spasać wasz Kijew”, podpierając swoje zamiary, oczywiście, niecenzuralnymi przekleństwami. Oto czym nasycone jest wiosenne powietrze w stolicy zamiast aromatów kwiatów na beznadziejnie zadeptanych trawnikach. A w innej europejskiej stolicy, jak mówią, podobnej do naszej właśnie zielonym rozkwitem parków, procesy kulturalne rozwijają się zadziwiająco inaczej. Na początku kwietnia w Belgradzie odbyły się Dni Kultury Ukrainy w Republice Serbii. Nasza delegacja była dość reprezentacyjna: znane zespoły muzyczne „Ridni naspwy” i „Kijów-Klasyk”, pisarze, artyści, filmowcy. W Belgradzie i innych miastach odbyły się koncerty, tydzień ukraińskiej kinematografii, wieczory literackie i spotkania pisarzy, a także wystawy „100 rysunków Dowżenki”, „Słowiańska rapsodia: Ukraina” Walentyny Sazonowej i „Ogień natchnienia” Tetiany i Serhija Koleczków, którzy zaprezentowali dzieła w technice emalii na miedzi. Jak wiadomo, związki ukraińsko-serbskie rozpoczęły się jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej, kiedy nasi pisarze tłumaczyli na język serbski kroniki i teksty religijne, a także pisali oryginalne utwory w języku serbskim. A oto sztuka malarstwa emalierskiego, już wtedy znana na Rusi Kijowskiej, nie przeszła na te tereny i jak opowiada Tetiana KOLECZKO, wywołała obecnie zachwyt u zwiedzających ich wystawę. — Wywieźliśmy do Serbii najlepsze, naszym zdaniem, dzieła. To kolekcja jeszcze z lat 90., która już była wystawiana na wielu wystawach, jest tam tematyka historyczna, sakralna. Chciało się pokazać całą różnobarwność technologii złożonej sztuki emalii. Nasza wystawa naprawdę zadziwiła Serbów, oni czegoś takiego nie widzieli, a historycy sztuki, którzy ją odwiedzili, wyrażali swój zachwyt i zdziwienie. Dlatego że w Eu- Zdjęcie O. Łytwynenki aktywnie wspierać będzie projekt „Letnie spotkania w posiadłości Marczuka”, pomoże finansowo, bo jest to właśnie ta inwestycja środków, która kiełkuje dobrem i pięknem”. Styl Anatolija Marczuka — awanrealizm — uważają za unikalny. W obrazach artysty realne rzeczy promieniują szczególną aurą. O profesjonalnych cechach artysty opowiedzieli na otwarciu wystawy kandydat nauk o sztuce Petro Nesterenko i przewodniczący biura sekcji sztuk graficznych Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mykoła Koczubej. Redaktor naczelny czasopisma „Ukraińska kultura” Andrij Jaremczuk powiedział: „Mamy unikalny przykład na Ukrainie, kiedy artysta oddaje swoje własne środki, swoją energię na to, żeby podnieść duchowo rodzinną wieś Kożyczankę oraz rejon makarowski”. Członek Narodowego Związku Kompozytorów, makarowianin Wiktor Stepurko zaznaczył: „Ja czuję tego ducha, którym napełnione są prace Anatolija Petrowycza. To aura miłości do rodzinnej ziemi. W tym jesteśmy z nim zgodni, choć pracujemy w różnych gatunkach”. Z mową powitalną od ziomków zwrócił się do artysty dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej w Kożyczance Mychajło Łazniuk: „To, że Anatolij Marczuk mieszka w Kożyczance, stało się dla mnie decydującym czynnikiem, dzięki któremu poszedłem tam do pracy. Wychowując dzieci, zawsze natrafiasz na próżnię — brak osobowości, którą można postawić za przykład. W Kożyczance takiej próżni nie ma”. „Kiedy maluję, pędzle i farby stają się swoistą tęczą-mostem, przez który dusza przepływa na płótno, — mówi artysta. — Dla mnie każde dzieło jest szczególne, szczególna jest każda wystawa. w Europie technologia tej sztuki znana jest od dawna, ale w Belgradzie takich wystaw jeszcze nie było. Naszą wystawę odwiedził minister kultury Serbii, nasz ambasador w Serbii oraz zastępca ministra kultury Ukrainy Wałerij Stasewycz. — Wiem, że to zawsze wzajemne odkrycie: tak jak oni odkrywali nas, tak wy odkrywaliście dla siebie ten kraj. — Rzeczywiście, zawsze porównujemy, co u nas jest lepsze, a co chcielibyśmy, żeby było lepsze. Co spodobało się w Belgradzie, to piękna sztuka parkowa, tam było już cieplej niż u nas, zielony, kwitnący Belgrad. Bardzo dużo kwiatów. Oni sadzą klombiki wokół drzew, całe zielone i kwitnące masywy, nam przydałoby się takie coś w swoim mieście. — Chce pani powiedzieć, że tam nie parkują samochodów przy skwerach, nie wjeżdżają buldożerami wprost w zieloną strefę parkową. Jak obserwowałam, przejeżdżając obok osiedla Darnycia: niewielki skrawek parku jeszcze niezniszczony przez zabudowę, a już i jego niszczą. W Belgradzie takiego czegoś nie zobaczysz? — Tam, pomimo niedawnej wojny, jej skutków nie widać, poza tymi budynkami w centrum, które pozostawili po bombardowaniu takimi, jakimi były. To budynki administracyjne i władza jeszcze nie zdecydowała, czy je pozostawić w takim stanie, czy odnowić. A poza tym żadnych zniszczeń nie ma. Nasze ulice i drogi bardziej przypominają powojenne. A tak ogólna kultura, zwłaszcza młodzieży, bardzo rzuca się w oczy. Ani razu nie spotkaliśmy na ulicy młodych ludzi z butelką piwa albo takich, którzy zachowywaliby się brutalnie, czyli ogólny poziom kultury młodzieży jest bardzo wysoki. — Szkoda, że właśnie tych słów nie można wypowiedzieć ludziom, którzy stoją ostatnie tygodnie na Majdanie. Co dzieje się obecnie w Kijowie: nie tylko butelki po piwie pod nogami, zaśmieca się miasto, to jakaś choroba społeczeństwa. Dlaczego trzeba śmiecić tam, gdzie idziesz, stoisz, dokąd przyjechałeś w gości? Nasmiecić i pojechać. Wybaczcie, nie chcę wyjść na kłótliwą, ale zestawienia z zagranicą pogłębiają moje emocje. — Europejskie tradycje u nas nie bardzo się zakorzeniły, chociaż mamy wiele pięknych tradycji, ale nasza wolność nie stała się jeszcze zdobyczą kulturową. Chociaż w Belgradzie odwiedziliśmy kilka galerii, poziom dzieł których nie bardzo nam się spodobał — to coś typowego. Ale bardzo wysokie ceny dzieł sztuki. Piękne muzea, a księgarń jest bardzo dużo. Na każdym kroku nowy sklep i prawie cała literatura w języku serbskim. Oni drukują też jakieś swoje przewodniki turystyczne, historyczne, albumy o sztuce, różnorodną literaturę piękną. I du- Na otwarciu wystawy A ta wystawa jest pierwszą w murach instytucji państwowej. I uwierzcie mi, przez dwa tygodnie, które poświęciłem na jej przygotowanie razem z zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ostapem Semerakiem i naczelnikiem wydziału kultury Wasylem Romanchyszynem, nie mieliśmy żadnych nieporozumień. Bardzo się cieszę, że znalazłem właśnie tutaj wsparcie dla projektu „Letnie spotkania w posiadłości Marczuka”. cieszy, że oni tak szybko pokonali skutki wojny. U nas są lepsze okoliczności, ale w Kijowie księgarnie, jak wiadomo, znikają. — Co interesuje Serbów w naszej kulturze, czy chcą oni jeszcze takich spotkań na naszej ziemi? — Myślę, że zawsze ciekawie jest każdemu narodowi dowiedzieć się więcej o sąsiadach, oni bardzo dobrze odbierali naszą muzykę. My jako akompaniament do naszej wystawy braliśmy płytę znanego ukraińskiego muzyka, którego bardzo szanujemy i cenimy — to Roman Hrynkiw z jego jazzowymi improwizacjami na bandurze. Opowiadaliśmy, czym jest bandura (oni nie mają takiego instrumentu), bardzo podobało im się brzmienie. Dobrze odbierali też naszą muzykę ludową i zespół „Kijów-Klasyk”. — A brzmi u nich muzyka na ulicach głośno, donośnie? — Takiego czegoś nigdzie nie zauważyliśmy. Jeśli ludzie chcą pić piwo, siedzą w barach i piją piwo, kawę — również w pięknych przytulnych kawiarniach i tam słuchają muzyki. Wszystko cywilizowane i kulturalne. — Jakie postacie teraz pojawią się w serii waszych nowych prac? — W maju przygotowujemy nową wystawę w galerii „Tryptyk”. Oprócz tych prac, które już mamy, kontynuacja serii o tematyce historycznej u Serhija, on bardzo kocha temat scytyjski, a ja kontynuuję serię portretów ulubionych mistrzów światowego malarstwa. Zawsze, kiedy odwiedzamy Europę, nam współczująco mówią: u was znowu jakieś problemy w kraju, za to tak piękna sztuka, tak wspaniałe osiągnięcia w sporcie. Nadzieja na lepsze żyje…

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Borys SPYSARENKO Dotąd jednak bywało tak: mądrość świata (ogółu) z jakiegoś powodu w końcu staje się szaleństwem. Ale każdy, kto zwraca się do wspólnoty, ma nadzieję, że swoim słowem zapoczątkuje topnienie lodu obojętności w sercu Człowieka, skieruje jego czyny i myśli ku twórczemu rozwojowi obecnej i przyszłej gałęzi życia oraz przyczyni się do stworzenia na Ziemi takiego pozytywnego duchowego i materialnego środowiska, w którym dobrze czułby się każdy jednostka, każdy kraj, każdy etnos… Zapewne tego właśnie pragnął nasz Budowniczy Wszechświata, nasz Stwórca. Podjąć ten temat postanowiłem po gruntownej analizie współczesno- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK stanu z rozwiązywaniem „wiecznych” zadań mieszkańców Ziemi: pokonywaniem nędzy, chorób, niesprawiedliwości społecznej, ręcznie wywołanych „zapaści” gospodarczych i technogennych, bezdomności pewnej klasy współobywateli, dla których własny dach nad głową to po prostu „fatamorgana”… Dzisiaj budowniczowie są w stanie wznosić najbardziej komfortowe mieszkania i pałace dla was, drodzy bracia na tej Planecie. Wszystko, co niezbędne (w wymiarach tegoż ogółu), mamy: nowoczesną bazę techniczną, sprawdzony potencjał fachowy, rozwiązania projektowe, oznaczone „certyfikatem” indywidualnego talentu autora, pewne możliwości inwestycyjne… Ale czy nasze dzieła — mieszkalne, publiczne, tech-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

MĄDROŚĆ BUDOWNICZEGO

rolników niektórych regionów. Fantastyczny skarb Życia! Niestety, metropolie, rozrastając się ekstensywnie, pochłaniają żyzne ziemie i na wieki pozbawiają je funkcji matki-żywicielki, oddając we władanie betonowego potwora — miasta… Arteriami życia od wieków są dla nas rzeki. Osiedlamy się na ich brzegach, ale spożywając źródlaną czystą wodę, zwracamy do koryt trujące ścieki. To „podarunek” dla tych, którzy są poniżej biegu rzeki i… dla tych, którzy będą po nas. Czyli cywilizacja już praktycznie nadepnęła na gardło własnej pieśni i przy tym nie zamierza się poprawić. Czymże więc jest mądrość „świata”, jeśli nie szaleństwem? I czy jesteśmy w stanie usłyszeć dzisiaj palący apel „greenpeace’owców” — „Z powrotem do Natury!”? Przecież w przeludnionym środowisku okien na naturę jest coraz mniej. Jaskrawym przykładem historycznego terytorium osadniczego są granice dawnego i współczesnego miasta — Grodu Kija. Tutaj najpierw, jak uważają, pojawiło się podziemne miasto, które istnieje do dziś. W Kijowie i wokół niego odkryto ponad 60 jaskiń. Tylko „archeolodzy XIX w. odkryli w Kijowie ponad 45 jaskiń” (Encyklopedyczny informator „Kijów”, 1981). Jaskinie góry Kitajewskiej, połączone, jak twierdzą speleolodzy, z Ławrą i z Cerkowszczyzną (chutor Wilny koło Czabanów), jaskinie Zwierzynieckie, podziemia Sołomianki, „undergroundy” Sofii, monasterów Michajłowskiego i Cyrylowskiego, a także Metro — wszystko to znaczne „kawerny” w ciele żywej istoty Ziemi. Jak my nimi zarządzamy? Czy do końca gruntownie badamy i wykorzystujemy tę samą atrakcję turystyczną (z prawdopodobnym zyskiem ekonomicznym) kijowskich podziemi? To niezwykle ważne pytanie należy rozpatrzyć osobno. Tutaj są, naszym zdaniem, „rezerwy postępu”. Żywicielami i dostawcami stolicy Ukrainy były zawsze przede wszystkim jej zielone przedmieścia: Bortnycze zbierały „bort”, Browary warzyły miód-piwo, Borszczahiwki dawały wszystko do zielonego stołu, Czabany, Buhajiwka, Bykiwnia — „skromne budowle, komunikacje, kulturowo-historyczne monumentalne „autografy epoki”, a także inżynieryjno-mechaniczne „dary” dla współczesnych — na zapotrzebowania szlachetnej etycznej, estetycznej, wreszcie ekologicznej potrzeby społecznej, najwyższym wymaganiom światowego poziomu? Odpowiedź da sam czytelnik: nie widzi on współczesnych postmodernistycznych „drapaczy chmur”, inaczej ich nie nazwiesz, — w pobliżu, powiedzmy, Notre Dame w Paryżu. A w pobliżu Ławry czy soboru Świętej Zofii w Kijowie — ile dusza zapragnie… Na chodniku Wiednia nocą nie potkniesz się o krawężniki „kwietników”, które zamarzyło się mieć przed swoimi oknami „nowemu nuworyszowi”, nie wpadniesz w zagłębienie, które wychodzi poza granice „czerwonej linii”, czyli paradnej granicy posiadłości, nie złamiesz obcasa na wybojach przez ułożone „sypkie” elementy bruku, nie będziesz zimą bić pokłonów służbom komunalnym na chodnikowych lodowiskach przy rynnach deszczowych. Strzeżemy się wywołać gniew niektórych z „zaangażowanych”, ale przecież czas wymaga naszej z wami interwencji. Czyż nie nadeszła pora, by od słów o duchowości przejść do odrodzenia źródeł wysokiej duchowości? Wspomnijmy nasze opiekunki, ukraińskie matki. Do każdej rzeczy w gospodarstwie odnoszą się z taką uwagą, miłością, nawet pietyzmem, jak i do żywego inwentarza, i każda rzecz użytkowa, budowla, stworzona rękami troskliwych gospodarzy, odwdzięcza się rodzinie długoletnią wierną służbą. Wszystko zbudowane, wyszyte, zmajstrowane — przechowuje energię dobra i powiew pobożności, dane nam z góry. A jakże inaczej! Przecież nawet „obojętne” głazy, jak twierdzą angielscy uczeni, pulsują jak ciało żywej istoty, niechby raz na dobę, chociaż niby nie są żywą naturą! Nie, panowie ziemianie. Nasza matka-Ziemia jest żywą istotą, ma krew — wodę i ropę, oddycha, pulsuje, daje nam energetyczną zdolność do życia i codzienny pokarm, kosztowności i oparcie, ochronę i powietrze… Oszczędzajmy więc i my ją. Półtorametrowa warstwa czarnoziemu jeszcze dziś jest w dyspozycji. Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Walentyna DAWŁYDENKO 270-55-57 Specjalny korespondent działu kultury Ołeksandr JEWTUSZENKO 279-39-55 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Ołeksander SZOKAŁO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10J-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301217 Nakład ogólny — 34000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. ne”, a także wełnę, skóry, Teteriwszczyzna i Stracholissia — dziczyznę, Dniepr, Prypeć, Irpień, Desna, Łybidź — ryby, Sowky i Biłohorodka — owoce, Żorniwka — przemiał, Budajiwka — potaż i węgiel, Rudnia — żelazo, Dzwenyhorod — był zbrojownią, za co i starty z oblicza Wasylkowskiego Traktu. Krasnyj Trakyr na południowym Obuchowskim szlaku oraz Krasnyj Chutir przed Darnicą witały w dawnych czasach gości ukraińskimi potrawami i obsługą hotelową. Rozszerzając granice miasta, współcześni jego „planiści generalni” nie zadbali należycie o zachowanie „zielonych korali” środowiska i potencjału pochłoniętych przez nową zabudowę przedmieść, żywicieli stolicy. A rybne rozlewiska Lewobrzeża (mikrorejon Pozniaków) intensywnie zasypywane są śmieciami i zabudowywane. Strefa rekreacji staje się strefą uśmierconych źródeł wodnych, — a to minusowa energetyka, ogniska chorób i degradacja naturalnego historycznego krajobrazu. Tutaj jest gdzie przyłożyć ręce naszemu bratu Budowniczemu, który wziąłby się za wskrzeszenie, powiedzmy, ozdoby Darnicy — jej jezior i rozlewisk, urządzenie nabrzeży, przystani łodziowych, wyposażenie łowisk rybackich… Szczególna uwaga — naturalnej mapie energetycznej stolicy miast dorzecza Dniepru, ich świętościom — soborom i cerkwiom, świętym górom, a także rękoma stworzonym „morzom” i tamom… Życie nie stoi w miejscu, trzecie tysiąclecie wymaga współczesnych komunikacji, parkingów, stacji paliw, kempingów, luksusowych mieszkań, hoteli, kompleksów przetwarzania śmieci. Oczywiście, ośrodków sportowych i wystawowych, sieci dziecięcych placówek wychowawczych i zdrowotnych, tworzenia miast-satelitów z wyniesieniem do nich, z historycznego środowiska, obiektów przemysłowych. Wszystkie te i inne „kłopoty wzrostu” należy rozpatrywać w kompleksie, ponieważ my własnymi rękami tworzymy odnowioną przestrzeń życiową. Ciąg dalszy nastąpi. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywien, na 3 miesiące — 9,89 hrywien, na 6 miesięcy — 19,18 hrywien.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин