Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №18 за 2017 рік

16 с. · 29 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 29 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 18 (914), 4—10 maja 2017 Ukraiński człowiek w II wojnie światowej Tematyczne motto tego numeru «SP»: «DUSZĘ — BOGU, ŻYCIE — UKRAINIE, Ołeksij DOWHYJ Ołeksij DOWHYJ HONOR — NIKOMU!» Requiem NOTATKI SZPITALNE

Poświęcam żołnierzom, którzy zginęli w walkach za Ukrainę. Mijają wydarzenia i daty, Ale nie cichną żale. Żołnierze, żołnierze, żołnierze Leżą w ukraińskiej ziemi. Na polu okrutnego boju Lekcje ciężkiej wojny Sobą, sobą, sobą Przesłonili Ukrainę oni. Już krew ich ziemskim stała się sokiem, Już ciało ich w trawę przeszło. Wysoko, wysoko, wysoko Nad nami ich męstwo się wzniosło. Niech serce napełni się bólem Nie tylko w pamiętne daty. Nigdy, nigdy, nigdy Ukrainy nie zdradził żołnierz. PIERWODRUK NOWEL DMYTRA PAWŁYCZKI ZRODZILIŚMY SIĘ W WIELKIEJ GODZINIE 12-13 MŁYN PRZODKÓW • Sztandar Zwycięstwa nad Reichstagiem podniósł Ukrainiec Ołeksij Berest. I tego faktu historii nikt nam nie odbierze. • Amerykański porucznik William Robertson i Ukrainiec, porucznik Ołeksandr Sywaszko obejmują się po decydujących wydarzeniach nad Łabą. • Podpisanie kapitulacji na pancerniku „Missouri” 2 września 1945 r. Za stołem — generał porucznik Kuźma Derewianko, Ukrainiec z okolic Humania. Dekretami Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki (2005, 2007 r.) Ołeksij Berest oraz Kuźma Derewianko zostali pośmiertnie odznaczeni tytułem Bohatera Ukrainy oraz orderami „Złota Gwiazda”.

Машинний переклад

Problem nad problemami

Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Nigdy wcześniej kwestia językowa nie stała przed Ukraińcami tak ostro, jak dziś, ponieważ jest ona uwarunkowana nie tylko skalą rusyfikacji narodu ukraińskiego, lecz także wynarodowieniem nosicieli naszego języka, przede wszystkim ukraińskiego chłopstwa, gdyż przez ostatnie stulecia kolonialnego bytowania Ukraińców to właśnie wieś odradzała naród, dostarczała energii przetrwania, uzupełniała zwynarodowione szeregi aktywnych nosicieli języka… Katastrofa niszczyła ukraińskie środowisko niemal niezauważalnie… To już nie jedwabna rusyfikacja, która miała miejsce za czasów imperium radzieckiego, lecz potężne promieniowanie obcego języka we wszystkie komórki narodowego organizmu. Choć paradoksalnie, język paraliżują ci, którzy stoją u władzy, ci, którzy zgodnie ze zobowiązaniami Majdanu mieli uzdrawiać ukraiński organizm narodowy. Zatem nie są to błędne nasze interpretacje tych procesów narodowych, które przyspieszyły w ciągu ostatnich dwóch lat: nastąpiła aktywizacja obcojęzycznego, obcoduchowego, obcostronnego wszczepiania do ukraińskiego organizmu narodowego — właśnie przez władzę zwierzchnią. Zagrożenie sytuacji polega na tym, że organizm narodowy, nie przyjmując tego obcego elementu, jakby się wyczerpał w odrzucaniu tego „obcego” i jakby popadł w stan śpiączki, i już nie widzi dróg pokonania tej ciężkiej choroby. Bo wszystko, co związane z naszym rodzimym słowem, otulane jest watą głuchoty i obojętności, a co więcej — aktywizacją procesów denacjonalizacyjnych… Praktycznie we wszystkich sferach — od informacyjnej, przez oświatową i kulturalną, po militarną — dziś to, co specyficznie ukraińskie, asymilowane jest przez język rosyjski. Faktycznie dokonuje się totalne, nieustanne oczyszczanie terytorium ukraińskiego nie tylko z języka ukraińskiego, lecz także z jego nosicieli — Ukraińców. Rusyfikacja zaczyna się we wszystkich bez wyjątku korytarzach władzy i trwa w resortach. Zrusyfikowana ukraińska armia, ukraińska policja, rusyfikowane są całe miasta, w których u władzy znaleźli się otwarci wrogowie Ukraińców, tacy jak Kernes czy Fiłatow. Fala nienawiści do Ukraińców aktywnie wzniesiona została przez cerkiew moskiewską. Ludzie „służiwi”, którzy za czasów Kuczmy i Janukowycza prywatyzowali ukraińskie zasoby narodowe, są właścicielami wszystkich środków przekazu informacji. W Narodowym Banku Ukrainy o sprawie ukraińskiej przypomina jedynie wyjątkowo poniżona ukraińska jednostka monetarna. We wszystkich kanałach radiowych i telewizyjnych są prezenterzy, którzy przeszli wyłącznie na język naszego okupanta. W obwodach ługańskim i donieckim, na terenach nieokupowanych, w sferze oświaty i działalności kancelaryjnej przeszli na język naszego wiecznego uciskacza… Wrażenie jest takie, że w tej decydującej dla funkcjonowania sfery obowiązują pewne porozumienia z Moskwą. W parlamencie brak choćby wąskokierunkowej siły politycznej, która w poprzedniej, siódmej kadencji podnosiła ten temat i biła we wszystkie dzwony, przestrzegając, wzywając do zjednoczenia narodu wokół tego fundamentalnego problemu — problemu języka. Właśnie to skłania nas, proświtan, do zmiany porządku obrad. Bo problem taryf, problem emerytur, problem dewaluacji hrywny, zubożenia ludności, wzrostu opłat za usługi komunalne, problemy agrarne są pochodnymi od nierozwiązywanego przez ćwierć wieku w państwie ukraińskim zasadniczego problemu — pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego, który jako jedyny, w przeciwieństwie do problemów socjalnych, może scementować naród, zmobilizować go do pokonania wszelkich trudności. Hasło rzucone przez moskiewskich politechnologów „Единая страна — Єдина країна” nigdy nas nie zjednoczy, nigdy nie wytworzy wartości narodowej, ponieważ, według Potebni, „człowiek, który rozmawia dwoma językami, przechodząc z jednego do drugiego, zmienia jednocześnie charakter treści swojej myśli”. Zresztą uświadamiamy sobie, że z „Jedinoj strany” pozostanie jedynie „jedinaja Rossija”, której obecność językowa nadmiernie wzrosła dzięki wsparciu moskiewsko-ukraińskiego (moskiewskiego co do interesów, ukraińskiego — terytorialnie) oligarchatu, który zupełnie nie chce widzieć ani ukraińskiego państwa, ani odrodzonego państwa. Warto tu przypomnieć wyciąg z protokołu posiedzenia komitetu rewolucyjnego z czasów Rewolucji Francuskiej, na który powołuje się Iryna Farion w swojej pracy: „Język odrodzonego narodu nie może być niewolniczy, jakim był dotychczas, lecz musi stać się nie tylko zewnętrzną cechą, ale i gwarancją odrodzenia narodowego”. Przyswoiliśmy sobie wszystkie formuły, którymi określano język: od kodu narodu po dom bytu. Mamy cały stos argumentów, na które się powołujemy podczas analizy sytuacji językowej, łącznie z ewangelicznymi sentencjami świętych apostołów — od Jana do Pawła, do których mogę dołączyć jeszcze setki innych, lecz dziś będę się powoływać na K. Wosslera, który twierdził, że „przyswajanie języka ojczystego — ponieważ rozmawiamy właśnie o naszym rodzimym języku ukraińskim — oznacza całe życie człowieka, gdyż za pomocą języka człowiek nie tylko się porozumiewa, lecz także poznaje świat”. Język przychodzi do człowieka jako objawienie, jako wielkie dziedzictwo od praojców… Wraz z językiem człowiek otrzymuje niezwykły ładunek energii, który wzmacnia go przez całe życie. Za pomocą języka człowiek aktualizuje psychiczne napięcie swojego narodu… Wreszcie każdy człowiek poprzez język tworzy jednoczące spójne pola, które czynią naród niezwyciężonym… I jeszcze jedno. Język jest kosmicznym programem nie tylko dla każdego narodu, lecz i dla każdej istoty, jest to boska matryca, zapisana w nas na poziomie DNA. Odstępując od ojczystego języka, zdradzając go, odstępujemy od samych siebie, od jedynego całościowego, a więc od Wszechmogącego.

Машинний переклад

Stulecie patrzy na was

Mówi się, że generał Bonaparte, zwracając się do swoich żołnierzy przed bitwą z przeważającymi siłami przeciwnika pod egipskimi piramidami w 1798 roku, zawołał: „Żołnierze, patrzy na was czterdzieści wieków!”. I wtedy Francuzi odnieśli zwycięstwo… 27 kwietnia 2017 r. w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela (w 1917 r. — Muzeum Pedagogiczne) odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Język ukraiński w edukacji i nauce”, której organizatorami były Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz dwa ministerstwa — kultury i edukacji. Przez dziwny zbieg okoliczności konferencja odbywała się w tej samej okrągłej sali, w której sto lat temu Centralna Rada na jednym z pierwszych posiedzeń postanowiła, że „językiem, którym Rada ma się zwracać (do narodu — Aut.), jest język ukraiński”. Stepan TROCHYMCZUK, profesor LNU im. I. Franki Nasza Rewolucja Godności zbiegła się w czasie z nowym etapem narodowowyzwoleńczej walki z moskiewskim okupantem, który nawet w warunkowo niepodległej Ukrainie kontynuował permanentny proces bezczelnej rusyfikacji narodu ukraińskiego oraz ekonomicznego grabienia nas poprzez nierównoprawne umowy i szantaż. Rewolucja Godności może mieć trzy dalsze ciągi: jakobińsko-bolszewicką destrukcję „aż do fundamentów”, oligarchiczną stagnację lub przyspieszoną ewolucję. Dwa pierwsze kierunki przeżyliśmy już wielokrotnie w swojej historii. Optymalna jest trzecia droga, ale pod warunkiem, że Ukraińcom wystarczy cierpliwości. Do naszego cierpliwego i powolnego charakteru rewolucja dodała przyspieszenia w formule „wszystko i natychmiast”. A jeszcze genetyczna hetmańszczyzna, chutorianizm, rozdrobnienie nie pozwalają nam doprowadzić rozpoczętego do logicznego końca, rodzą zamieszanie i walkę wszystkich ze wszystkimi ku radości drapieżnego sąsiada. „Sami siebie zwyciężyliśmy, sami siebie pokonaliśmy” — stwierdził wielki hetman Iwan Mazepa. Dążenia putinowskiej Rosji, by nas ujarzmić lub po prostu zniszczyć jako naród i państwo, nakładają na nas ogromne zadania nie tylko wobec własnego narodu, a i wobec cywilizacji światowej. Musimy znaleźć drogi do przezwyciężenia wewnętrznych sporów, nie szukać winnych w obecnej władzy, lecz przeciwstawić się frontowi informacyjnemu putinowskiej wojny hybrydowej. To najważniejszy i najstraszniejszy front, bo wzmacnia go potężna piąta kolumna Moskwy oraz nasza infantylną”. Nieco później zostanie uchwalony Cyrkularz Rady Ministrów Ludowych o stosowaniu języka ukraińskiego, a następnie Ustawa Centralnej Rady o wprowadzeniu języka ukraińskiego w sferze bankowej i handlowej. Jeśli chodzi o edukację — średnią i wyższą, sądy, armię, to również zgodnie z żądaniami społeczeństwa i władzy musiały one niezwłocznie przejść na język ukraiński. I oto, po stu latach, w 26. roku ukraińskiej Niepodległości, te sławne mury pierwszego ukraińskiego parlamentu patrzą na proświatowców, naukowców, przedstawicieli władzy, organizacji społecznych i partii, którzy są zmuszeni po raz kolejny wołać do prezydenta i Rady Najwyższej: „Domagamy się uchwalenia ustawy o państwowym języku ukraińskim!”. Naród ukraiński, zatoczywszy stuletnie koło, powrócił do punktu wyjścia. Czy zdołamy my, Ukraińcy XXI wieku, wreszcie zerwać zamknięte koło naszej niewolniczej zależności od języka naszego odwiecznego wroga, który hamował i niszczył normalny rozwój naszego języka, państwa, naszej przyszłości? Krew przelana za ukraińską państwowość podczas Rewolucji Godności, na froncie wschodnim z rosyjskim agresorem, puka w nasze serca. Czy słyszą to, czy widzą spojrzenie stulecia, czy uświadamiają sobie swoją odpowiedzialność wobec nas, Ukraińców, ci, którzy zadomowili się na Bankowej i pod kopułą na Pieczerskich wzgórzach? O tym mówili w swoich wystąpieniach uczestnicy konferencji, z których część redakcja publikuje w tym i kolejnych numerach „SP”. Inf. własna

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Wieczna ukraińska rewolucja

ścią i bezpieczeństwem. Trwa decydująca wojna wyzwoleńcza, na szali leży kwestia być albo nie być, a my zachowujemy się jak tamci hulaki w czasie zarazy. Walczymy to o obniżkę taryf, chcemy być dobrymi dla wszystkich, tolerujemy w Radzie Najwyższej Ukrainy przekupnych polityków i morderców naszych bohaterów z Majdanu, którzy poniżają nasze państwo. Musimy zreformować nasz system polityczny: na ruinach setek kieszonkowych partii, stworzonych przez oligarchów i populistycznych polityków, zbudować kilka społecznie zorientowanych partii ideowych, które wyrażałyby interesy głównych warstw społecznych ludności. Trzeba przyspieszyć społeczno-gospodarcze reformy, kłaść nacisk na kształtowanie rynku wewnętrznego, nie sprowadzać z zagranicy tego, co możemy wytwarzać u siebie. Podnieść wynagrodzenia i emerytury do naukowo uzasadnionego poziomu, stymulować produktywność i jakość pracy, kształtować zamożnego konsumenta, który ożywi rozwój gospodarczy. Ukraina już przeszła dno upadku, dno kryzysu, zaczyna powoli się rozwijać. Właśnie teraz nastąpią największe ataki na kierownictwo państwa, zwłaszcza ze strony „demokratycznej opozycji”, której dążenia, by sprowokować przedterminowe wybory i chaos. Czyż nie jest to swoistym paradoksem światowym, że próbujemy przerzucić całą winę za zbrodnie i grabież narodu i państwa z tych, którzy je popełniali, na tych, którzy z całych sił starają się wyprowadzić kraj z głębokiego kryzysu. Szkalujemy W. Juszczenkę, A. Jaceniuka, innych reformatorów, a popieramy kłamliwych populistów i awanturników w polityce i społeczeństwie obywatelskim. Zamiast jednego dwukrotnie skazanego W. Janukowycza pojawia się równie dwukrotnie skazany Wadim Rabinowicz, który poucza nas, jakie państwo mamy budować. Z naftaliny wyciągnięto odrestaurowaną regionałkę Hannę Herman, z której robi się gwiazdę zombiskrzynki. Musimy oczyścić nasz przestrzeń informacyjną z kłamstw i oszczerstw, które zamrażają i krępują żywą duszę Ukraińców, przeszkadzają im dostrzec drogi do szczęśliwej przyszłości. Większość Ukraińców nie chce niczego zmieniać, nie chce się zmieniać, bo im tak wygodnie, niech inni się zmieniają. A zmiany są potrzebne: żyć według praw i zasad moralnych trzeba, płacić podatki trzeba, pomagać armii i bliźniemu trzeba, dla wspólnego dobra i dla Ukrainy trzeba coś poświęcić. Aby nam w przyszłości lepiej się żyło, trzeba pokochać Ukrainę taką, jaka jest, i uczynić ją taką, jaką chcemy ją widzieć! Wszystkie nasze wysiłki musimy skierować na podstawowe zadanie — ocalić Ukrainę, wygrać wojnę hybrydową, narzuconą nam przez putinowską Rosję i jej piątą kolumnę. Wszystkie drugorzędne kwestie rozwiązujmy tylko drogą porozumienia i zgody. Przedterminowe wybory pogrążą nasze państwo na pół roku w chaosie, którego chętnie użyje W. Putin i wewnętrzna reakcja. Zatem bądźmy mądrym europejskim narodem, pozbądźmy się swarów i niezgody, zjednoczmy się wokół ukraińskiej idei narodowej i zwyciężajmy!

Машинний переклад

Przyczółki zajęte. Co dalej?

Wasyl SZCZEHLIUK, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, pisarz „Wpuść ich pod stół, to oni i nogi na stół!” — przypomina nam stare przysłowie. Moskiewskich wazeliniarzy już wpuszczono na czołowe stanowiska władzy i dochodowe miejsca, poczynając od stolicy, a na wielkie ukraińskie podwórko — aż z dwóch stron. Południowy przyczółek (na Krymie) sławnie-jawnie, planowo tworzyli jeszcze od czasów breżniewowskich, a wschodni zapoczątkowali za Kuczmy i „napompowali” do wybuchowej kondycji za Janukowycza. My, Ukraińcy, jesteśmy zbyt pokojowi, dobrzy i szlachetni wobec złego „ruskiego miru”. Nawet teraz, kiedy tracimy tak wielkie terytoria, otrzymując tysiące zabitych, rannych, wygnanych z zasiedlonych przez minione stulecia miejsc. Rządzącym — którzy nie są nasi, a raczej „interami” — opłaca się i jest dochodowo czekać, jak to wszystko się odwróci i ułoży. Czekać — nie walczyć, nie tracić zagrabionych kapitałów… Niestety, przy takiej polityce wszystko układa się na korzyść FR (Eref). Ona zaś, „nieobjęta”, podpompowuje swój złośliwy „mir” coraz bardziej, szczególnie starając się dla południowo-wschodnich regionów i Kijowa. Co tu mówić, kiedy nawet Lwów w ciągu ostatnich dwóch lat znacznie zmoskwiciał, zrusyfikował się: dzięki przesiedleńcom i podwójnemu obywatelstwu, przez rosyjskojęzyczną telewizję i internet, a także przez głupoty własnego „sadomasochizmu”, którym teraz aż cuchnie z Ratusza. Tak jak z Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów, administracji Prezydenta… Mahrowa antyukraińskość, azarowo-awakowszczyzna kwitną, niewidzialny front wywrotowej działalności „twardych russkich” osiągnął nasze zachodnie granice, gdzie poruszyli się „rusini” i przygrzani przez nas Węgrzy… Putin nie musi iść wielką wojskową armadą przez nasze osłabione granice. On mgr Oleg PAWLIW, autor-opracowujący książkę „Pogrom przeciwko Ukraińcom w Polsce”, specjalnie dla „SP” Praga—Chmielnicki—Kijów Dzięki lojalności przedstawicieli ukraińskiej diaspory w Republice Czeskiej, a mianowicie przewodniczącemu Ukraińskiej Inicjatywy w Republice Czeskiej panu Wiktorowi Rajczyńcowi oraz małżeństwu Natalii i Kamilowi Kasanowom, którzy finansowo wsparli wydanie, oraz przy bezpośrednim wsparciu pracownika naukowego Narodowego Archiwum Republiki Czeskiej dr Lenki Kloczkovej, we współpracy z którą udało mi się odnaleźć odpowiednie materiały do opracowania książki, w kwietniu 2017 roku książka mogła ujrzeć światło dzienne. W 1930 roku, kiedy rozpoczęła się akcja polskich władz w sprawie tzw. „pacyfikacji” Ukraińców zachodnioukraińskich ziem, które na granicy 1918—1939 znajdowały się pod okupacją tzw. II Rzeczypospolitej Polskiej, ukraińska diaspora w CSR próbowała wtedy wszystkimi kulturalnymi, oświatowymi i innymi cywilizowanymi sposobami walki wesprzeć wielce cierpiący naród ukraiński, nad którym w kontekście tzw. „pacyfikacji” polski rząd przeprowadzał masowe i umyślne wobec wszystkich Ukraińców — kobiet, dzieci i ludzi w podeszłym wieku w szczególności, zezwierzęcone akcje „uspokojenia” i „pojednania”. W celu ujawnienia prawdziwych przyczyn i skutków tzw. „pacyfikacji”, zwracając się do całego kulturalnego świata w Europie i poza oceanem, do Republiki Czechosłowackiej przede wszystkim, Komitet Wykonawczy ukraińskich organizacji społecznych CSR w 1930 roku w Pradze wydał na własny koszt w języku czeskim książkę pod tytułem „Pogrom przeciwko Ukraińcom w Polsce” z unikalnymi fotografiami polskich pogromów ukraińskiej ludności cywilnej w czasie przeprowadzania tzw. „pacyfikacji”. Dzisiaj, w tłumaczeniu na język ukraiński i w opracowaniu, z naświetleniem historycznej retrospektywy polsko-ukraińskiego konfliktu 1918—1947 wraz z fotografiami jako wydanie reprintowe ponownie ujrzała światło dzienne. W 1930 roku działa „po cichu”, dokonując moskwizacji i stopniowej debilizacji najpierw niepewnego elementu, potem wszystkich zwątpionych i pokrzywdzonych, a następnie — i znacznej części wykrwawionej inteligencji. To — na zmianę ostrzału artyleryjskiego przed powszechnym natarciem innych sił. Zamiast przeciwdziałać przeklętemu wrogowi, partyjno-nomenklaturowi deputowani Rady Najwyższej, siłowicy, razem z odgrzanymi na stanowiskach bestiami i bestyjkami czasów Janukowycza, oligarchami, ostro nastawionymi przeciwko najłagodniejszej ukrainizacji mniejszościami narodowymi i „jakośtobędzie”, jednolitym frontem wystąpili przeciwko państwowemu, czyli ukraińskiemu, językowi. Według ich rachuby, jeśli padnie ten nasz ostatni bastion, — niewypowiedziana wojna zostanie wygrana ostatecznie. Co jednak robić? Najpierw proponuję Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta”, Narodowemu Związkowi Pisarzy Ukrainy, garstce nieoswojonych deputowanych-patriotów, nieskorumpowanej, niesprzedajnej elicie, w szczególności z prawicowych i demokratycznych partii, do czerwca br. przeprowadzić na Majdanie Niepodległości w Kijowie wielotysięczny wiec, na którym utworzyć Komitet Obrony Ukrainy i zatwierdzić wstępnie przygotowany plan ratunku Ukraińców. Byłby to początek nowego, narodowego ruchu dla obrony niepodległości i integralności Ukrainy. A na co dzień wszystkim: wyłączać rosyjskojęzyczne kanały telewizyjne i radiowe, oddawać na makulaturę wrogie gazety, czasopisma, książczyny, ignorować moskiewskie filmy, estradę, nie kupować niczego z Erefii. Przy tym — gromadzić się wokół zdecydowanych, nie splamionych niczym patriotów i przygotowywać się do odnowienia Majdanów. Przecież oligarchiczna władza, zamydliwszy ludziom oczy, zaprószywszy mózgi, palcem o palec nie uderzy, żeby ratować państwo, kiedy nad najważniejszymi budynkami Kijowa nagle załopoczą erefowskie trójkolory. ci, kiedy książka po raz pierwszy w języku czeskim wyszła drukiem, Europa milczała… Oto już ćwierć wieku niepodległości Ukrainy o polskim szowinizmie wobec ukraińskiej diaspory w Polsce i wobec Ukraińców w ogóle kontynuują milczenie ukraińscy prezydenci i ukraińska władza, mając nadzieję na pojednanie z Polską… A Polska tymczasem uchwala antyukraińskie ustawy o tzw. „rzezi wołyńskiej” 1943 roku i produkuje antyukraińską kinematografię w rodzaju filmu fabularnego „Wołyń”, nakręconego w 2016 roku. I dlatego, nie licząc na wsparcie ukraińskich archiwów i ministerstw oraz ich pracowników, ale przy wsparciu bezpośrednio czeskich archiwów i ministerstw oraz ich pracowników, mnie, wysiłkami ukraińskiej diaspory w Republice Czeskiej udało się zapełnić jeszcze jedną stronę wycierpianej ukraińskiej historii prawdziwą i bezdyskusyjną w jej autentyczności książką, materiały której udało się odnaleźć w Narodowym Archiwum Republiki Czeskiej, i które na Ukrainie dzisiaj są drukowane jako osobne wydanie po raz pierwszy… Pogrom przeciwko Ukraińcom w Polsce Książka, która powinna była zmienić świat, dzisiaj ma zmienić Ukrainę… W statusie członka Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zawiadamiam prośwician, historyków i wszystkich tych Ukraińców, których interesuje prawdziwa i nieprzekręcona historia Ukrainy o tym, że w chmielnickim wydawnictwie „Lilia” wyszedł drukiem reprint przetłumaczonej z języka czeskiego na ukraiński i opracowanej przeze mnie książki pod tytułem „Pogrom przeciwko Ukraińcom w Polsce”, którą swego czasu w czeskim oryginale wydał Komitet Wykonawczy ukraińskich organizacji emigracyjnych CSR (Republiki Czechosłowackiej) w Pradze w 1930 roku…

Машинний переклад

Jak nam pokonać Rosję? Deklaracja zasad

Zdradziecki napad Rosji na Ukrainę, aneksja Krymu, nieogłoszona wojna zbrojna przeciwko Ukrainie, która już okaleczyła i pozbawiła życia tysiące Ukraińców, zniszczyła miasta i wsie Donbasu, ostatecznie rozwiała mity o niezachwianej rosyjsko-ukraińskiej przyjaźni i o „starszym bracie”, który w rzeczywistości okazał się zwykłym międzynarodowym bandytą-dzikusem, pragnącym nas udusić w swoich żelaznych objęciach. Rostysław NOWOŻENEC, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Republikańskiej Aby odnieść zwycięstwo nad odwiecznym wrogiem, Rosją, musimy (władze wspólnie ze społeczeństwem obywatelskim w Ukrainie) przede wszystkim działać, a nie imitować działalność. W podstawie naszych działań proponuję przyjąć 4 główne zasady, jak działać: 1) przeciwko Rosji; 2) wbrew Rosji; 3) z parytetem wobec Rosji; 4) bez Rosji. I. Przeciwko Rosji należy skierować operację wojskową na Donbasie i zorganizować blokadę Krymu — nazywać rzeczy po imieniu (nie ATO, lecz wojna; walczymy nie z Putinem, lecz z Rosją i Rosjanami (85% popiera jego politykę); nie opolченcy, lecz rosyjscy najemnicy, bandyci i terroryści; nie wojna domowa, lecz rosyjsko-ukraińska wojna itd.); — odsunąć od kierownictwa w Siłach Zbrojnych, MSW, SBU i innych strukturach siłowych etnicznych Rosjan jako prawdopodobnych sympatyków wroga; — ukrainizować wojsko i struktury siłowe, wprowadzając język ukraiński i ukraińskie tradycje wojskowe; — przygotować i przeprowadzić przy międzynarodowym wsparciu wojskowym natarcie na pozycje wojskowe wroga w celu wyzwolenia okupowanych ukraińskich terytoriów (drogą pokoju, obrony; jeszcze nikt w historii nie zdobył zwycięstwa); — ogłosić w państwie stan wojenny, przestawić całą gospodarkę na tory wojenne, całe społeczeństwo powinno pracować na zwycięstwo; — jak najszybciej wstąpić do NATO; — wstrzymać dostawy nośników energii, słodkiej wody i produktów do okupowanego Krymu. II. Wbrew wymogom FR wobec Ukrainy przed rozpoczęciem rosyjsko-ukraińskiej wojny w 2014 roku — całkowicie wyprzeć język rosyjski ze sfery publicznej (zapewnić bezwzględne wykonanie art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącego państwowości języka ukraińskiego zgodnie z wyjaśnieniem Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 19.12.1999 r.), uchylić antykonstytucyjną ustawę „O podstawach państwowej polityki językowej” z 2012 r.; — zamiast federalizacji Ukrainy wzmocnić unitarność państwa ukraińskiego, przekształcając Autonomiczną Republikę Krymu w Krymski obwód w składzie Ukrainy i unieważniając Charkowskie porozumienia z 2010 roku o przedłużeniu pobytu rosyjskiej Floty Czarnomorskiej na Krymie do 2042 roku, domagać się natychmiastowego wycofania okupacyjnych wojsk FR z Krymu (wraz z ChF) i Donbasu; wstrzymać proces decentralizacji, który jedynie osłabia państwo ukraińskie, i jest to wprost zbrodnicze w czasie wojny; — zamiast zmiany Konstytucji Ukrainy zapewnić przestrzeganie i wykonywanie obowiązującej Konstytucji Ukrainy na wszystkich szczeblach, przewidując surową odpowiedzialność za naruszenie norm konstytucyjnych. III. Z parytetem (analogicznie, na wzór) wobec działań FR wobec Ukrainy i Ukraińców w Rosji a) ponieważ, okupując Krym, Rosja: — zburzyła pomnik hetmana Ukrainy P. Sahajdacznego, to i my w Ukrainie musimy usunąć wszystkie pomniki rosyjskich działaczy okresu carskiego i sowieckiego, łącznie z monumentami okupacyjnej armii sowieckiej; — zakazała wszystkich ukraińskich szkół, to i w Ukrainie powinniśmy zamknąć szkoły i uczelnie rosyjskojęzyczne; — zakazała gazet i audycji radiowych i telewizyjnych w języku ukraińskim, to i my musimy zamknąć wszystkie rosyjskojęzyczne media w Ukrainie; b) na terytorium FR mieszka 3,5 (nieoficjalnie — 20) miliona Ukraińców, którzy nie mają żadnej ukraińskiej szkoły, żadnego ukraińskiego kościoła, żadnego ukraińskojęzycznego periodyku drukowanego ani audycji radiowych i telewizyjnych: — w Ukrainie należy doprowadzić do zgodności z poziomem zapewnienia praw Ukraińców w Rosji takie samo zapewnienie praw Rosjan w Ukrainie, zamykając w szczególności UPC (MP); — zrewidować ustawę o obywatelstwie w Ukrainie, nadając, na wzór FR, obywatelstwo tylko tym, którzy władają państwowym językiem ukraińskim i ponadto znają prawdziwą historię Ukrainy. c) Rosja twierdzi, że Krym i tzw. Noworosja (Południowy Wschód Ukrainy) to rosyjskie ziemie i mają należeć do FR: — rozwinąć aktywną działalność informacyjną, wyjaśniając, że te ziemie od wieków były ukraińskie; — rozpowszechniać informacje o tym, że w składzie FR znajdują się ukraińskie ziemie etniczne, a mianowicie: Starodub, Wschodnia Słobożanszczyzna, Donszczyzna, Kuban, Stawropol, Czarnomorszczyzna, Tereczczyzna, a także ukraińskie kolonie — kliny Żółty (Nadwołże), Szary (Płd.-Wsch. Ural–Płd.-Zach. Syberia), Zielony (Daleki Wschód); — domagać się od FR zwrotu do składu Ukrainy okupowanych ziem UNR, w tym także Kubańskiej Republiki Ludowej (zjednoczonej z UD 28.05.1918 r.); — zwrócić się do międzynarodowych instancji sądowych w sprawie naruszania praw narodowo-kulturalnych Ukraińców w FR. IV. Przeciąć na zawsze pępowinę, która nas łączy z FR — zerwać wszelkie stosunki z FR: dyplomatyczne, kulturalne, gospodarcze (przede wszystkim w energetyce); — znacjonalizować wszystkie rosyjskie przedsiębiorstwa i banki w Ukrainie; — zapewnić wymianę ludności (Rosjan z Ukrainy na Ukraińców z FR); — oficjalnie oświadczyć, że Rosja to ukradziona nam nazwa i Rosja nie ma żadnego związku z Rusią (po grecku — Rosja), natomiast zmienić nazwę państwa Ukraina na Ukraina-Ruś, a Rosję nazywać Moskowią; — oficjalnie oświadczyć, że Rosjanie nie mają żadnego związku ze Słowianami, bo są mieszanką plemion mongolsko-tatarskich i ugrofińskich, a dalej Rosjan nazywać Moskalami; — zlikwidować ciągłość współczesnego państwa ukraińskiego od USRR i uznać je za prawonastępcę zjednoczonej UNR; — niezwłocznie wystąpić z WNP; — uznać cały okres radziecki na Ukrainie za okupacyjny i wystawić Rosji, jako spadkobierczyni ZSRR, rachunek za odszkodowanie za ukraińskie ofiary — ok. 30 mln osób według stawki 100 tys. $ za każdego zniszczonego Ukraińca (represje, hołodomory, wojny), osobno domagać się odszkodowań za katastrofę czarnobylską; pociągnąć do odpowiedzialności pomocników sowieckich okupantów; — zastąpić w Ukrainie całą toponimię (nazwy osiedli, ulic itd.), która ma związek z rosyjską okupacją, nazwami czysto ukraińskimi; — zlikwidować w Ukrainie sowieckie święta — Dzień Zwycięstwa (9 maja), Święto Solidarności Pracujących (1–2 maja), Dzień Kobiet (8 marca); — zakazać w Ukrainie działalności prorosyjskich partii politycznych i organizacji społecznych oraz szerzenia rosyjskiej imperialno-szowinistycznej, zwłaszcza komunistycznej, ideologii. Jednocześnie zwycięstwo Ukrainy nad Rosją jest niemożliwe, dopóki u nas panuje nieukraińska mniejszość nad ukraińską większością (78%), dopóki kluczowych stanowisk w państwie nie obejmą etniczni Ukraińcy (porządni profesjonaliści-patrioci), dopóki nie pociągnie się do odpowiedzialności twórców oligarchicznego (złodziejskiego w prawie) systemu (Kuczmę, Miedwedczuka), organizatorów zabójstw na Majdanie w 2014 roku (Janukowycza, Azarowa i spółkę), pomocników okupantów (Achmetowa, Symonenkę, Kernesa, Dobkina, Jefremowa i in.), dopóki kierownicy państwa będą łączyć pracę z biznesem i, zwłaszcza, na terytorium okupanta.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— wdrożenie alternatywnej (odnawialnej) energetyki, takiej jak turbiny wiatrowe, panele słoneczne i inne. Tym dzisiaj przejmuje się cały świat i mamy już mnóstwo ciekawych przykładów. Tak, dzięki wdrożeniu paneli słonecznych odbiorcy indywidualni w Republice Chile, począwszy od 2016 roku, otrzymują prąd według zerowej taryfy. W 2019 roku w Turcji zostanie uruchomiona pierwsza elektrownia słoneczna o mocy 1 MW. Według danych Deutsche Banku, na koniec 2018 roku energia słoneczna osiągnie punkt zrównania ceny dla 80% światowego rynku. Zważywszy na dzisiejsze szalone tempo rozwoju technologii krzemowych, ich ciągłe tanienie, w odróżnieniu od paliw kopalnych i źródeł jądrowych, już za naszych czasów (oczywiście, jeśli przy władzy zaczniemy wybierać nie polityków-oligarchów, którzy przejmują się jedynie własnym majątkiem i kolejnymi wyborami, a MĘŻÓW STANU, którzy myślą o przyszłych pokoleniach Ukraińców) obywatele będą mogli odczuć wszystkie zalety takiej energii. Nawet jeśli za jakiś czas cena syntezy termojądrowej stanie się bardzo niska, energia słoneczna z dachu będzie o wiele bardziej efektywna niż tradycyjna energia z gniazdka, ponieważ o rzędy wielkości tańsze stanie się przesyłanie energii elektrycznej od generatora do konsumenta. Znowu, jako wariant — budowa tych samych torowych reaktorów jądrowych. Spośród mnóstwa ich zalet przytoczę tylko te najbardziej zauważalne. Jako paliwo bez żadnego wzbogacania wykorzystuje się fluorek toru, którego poziom promieniowania jest tak znikomy, że niweluje go folia aluminiowa. Uderzająca ekonomiczność — z 1 tony toru produkuje się tyle samo energii, co z 200 ton uranu. Sprawność reaktorów torowych jest o wiele wyższa niż uranowych. Nie da się z niego pozyskać tak pożądanego dla broni jądrowej plutonu, a dlatego kompleks atomowo-wojskowy wszelkimi sposobami przeszkadza we wdrażaniu takich technologii. Praktyczny brak wypalonego paliwa jądrowego, a co najciekawsze — objętość reaktora możliwa jest od 1 litra do tradycyjnych rozmiarów. Na świecie z powodzeniem działa już kilka torowych elektrowni jądrowych. I na koniec. Dlaczego by nie wziąć nam na uzbrojenie, powiedzmy, genialnych osiągnięć Nikoli Tesli dotyczących wykorzystania energii eteru, które w swoim czasie zostały celowo, na korzyść pewnych kręgów biznesowych, skompromitowane przez Einsteina. Jednak wszystkie nasze osiągnięcia są możliwe tylko w określonych okolicznościach — kiedy my sami zaczniemy myśleć o własnej teraźniejszości i przyszłości. Dlatego, że jeśli chodzi o zrozumienie śmiertelnego niebezpieczeństwa, a w konsekwencji przeciwdziałanie ekspansji atomowej, wszyscy zasługujemy na solidną dwóję. W końcu musi się kiedyś odrodzić nasz naturalny instynkt samozachowawczy. Nie bądźmy tchórzami i stale żądajmy adekwatnej reakcji oraz wyważonych działań od przedstawicieli każdej struktury władzy na wszystkich szczeblach, od tych, którzy tak czy inaczej utrzymują się z naszych podatków. Bo tylko pod warunkiem pogardliwie-lekceważącego stosunku do wszelkiego urzędnictwa ze strony społeczeństwa, ci ostatni zmuszeni będą porządnie wykonywać swoje obowiązki. My zaś, odpowiednio, zachowamy swoją godność i kraj. Wtedy i tylko pod takimi warunkami spełnią się prorocze słowa Wielkiego Kobziarza: „I zapomni się haniebna// Dawna godzina,// I ożyje dobra sława,// Sława Ukrainy”. Wasyl BIŁYCKYJ, przewodniczący Kamieńsko-Dnieprowskiego oddziału rejonowego „Ruchu Społecznego” obwodu zaporoskiego

Машинний переклад

Po czarnobylskie realia

Zakończenie. Początek w nr 17 z 2017 r. Charakterystyczne, że przy tym, podobnie jak w przypadku PUAES (Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej), w momencie podejmowania decyzji o przedłużeniu cyklu produkcyjnego, znaczna część środków postfukushimskich oraz KZPPB (Kompleksowego zbiorczego programu podniesienia bezpieczeństwa bloków energetycznych elektrowni jądrowych), uzgodnionych w swoim czasie przez ten sam Państwowy Inspektorat Dozoru Jądrowego Ukrainy, które mają najwyższy (kategoria 4) i wysoki (kategoria 3) wpływ na bezpieczeństwo reaktora, pozostała niedokończona. Nie wiadomo, czy w ogóle zostaną one wykonane w danych warunkach. Na początku marca bieżącego roku trzeci blok energetyczny Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej został wyłączony na planowy remont. Jednak przedłużenie terminu jego dalszej pracy jest tuż tuż, a my nie mamy się czym szczególnie łudzić. Bo jeśli w jakimś kraju przedłuża się ponadprojektowy termin eksploatacji bloków energetycznych, to w każdym przypadku robi się to przejrzyście, indywidualnie i z całkowicie przewidywalnym rezultatem. U nas natomiast podejmuje się polityczną, woluntarystyczną decyzję bez wystarczającego uzasadnienia i konsultacji z zainteresowanymi stronami. Dlatego istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że udostępniając terytorium Ukrainy z jej wymierającą populacją pod swoisty poligon do testowania technologii jądrowych, którymi, bez przesady, jest przedłużanie ponadprojektowego terminu eksploatacji starych reaktorów, spełniając zachcianki lobby energetycznego i zasłaniając się niezatwierdzoną przez Radę Najwyższą Ukrainy strategią energetyczną do 2030 roku, zainteresowani ukraińscy urzędnicy czerpią, najwyraźniej, z tego niemałe nieopodatkowane zyski od zagranicznych inwestorów i wierzycieli. Ci ostatni, czyli Europejczycy, w przeciwieństwie do krajowych włodarzy, bardzo starannie chronią swoją przestrzeń życiową przed zaśmiecaniem zbędnymi elektrowniami atomowymi z ich doprawdy wiecznymi odpadami radioaktywnymi, które są dość uciążliwe nie tylko dla obecnej populacji, która, nawiasem mówiąc, żyje znacznie zamożniej od nas, ale i dla nieskończonych przyszłych pokoleń. Biorąc pod uwagę, że ani obecny, ani wszystkie poprzednie rządy wraz z parlamentami nie stworzyły skutecznych mechanizmów gromadzenia pieniędzy na zamykanie reaktorów i w żaden sposób nie skłaniały do tego atomowych krezusów, perspektywa (niechby kiedyś) zamknięcia „generatorów śmiercionośnych radionuklidów” wydaje się nierealna. I proszę zauważyć, takie niedbalstwo ze strony władzy jest demonstrowane przez niemal czterdzieści lat pracy ukraińskiego pokojowego atomu. Swoją drogą, jeszcze jeden wymowny szczegół naszej codzienności. Nie wiem, jak współpracują największe przedsiębiorstwa generujące ryzyko — elektrownie jądrowe — w innych strefach atomowych kraju z władzami lokalnymi i centralnymi (nie pomylę się, jeśli powiem, że nijak), a w naszym regionie od czasów niepodległości nie przypominam sobie, aby choć raz przeprowadzono jakiekolwiek ćwiczenia z obrony cywilnej. Co więcej, brakuje nawet oznaczonych na mapach dróg ewakuacyjnych. Władza, być może, ma nadzieję, że w razie czego sami rozpełzniemy się „jak myszy”. Wracając ponownie do Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, zaznaczę, że od 2005 roku stacja została przestawiona na bezpośrednie specjalne korzystanie z wód, i teraz podgrzana mieszanka o objętości 6-20 metrów sześciennych (6-20 ton) co sekundę jest wyrzucana do Zbiornika Kachowskiego obok wsi Wodiane. Zbiornik odtąd stał się swoistym stawem-chłodnicą dla elektrowni atomowej. Dzieje się to przy tym, że w odległości 10 km znajduje się ujęcie wody wielotysięcznego Nikopola, a 100 km dalej — Północnokrymski Kanał Magistralny, który poi wodą z Dniepru niemal całą Tawrię. Tymczasem niedostatecznie zbadanym pozostaje negatywny wpływ na środowisko zanieczyszczenia termicznego, spowodowanego całodobowym parowaniem obiektów hydrotechnicznych Zaporoskiej Elektrowni Cieplnej i Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, których działanie rozciąga się na wiele kilometrów. Znowuż, nie bierze się pod uwagę i nie bada synergicznego składnika sąsiadujących elektrowni atomowej i cieplnej, z uwzględnieniem faktu, że Zaporoska Elektrownia Cieplna w ciągu roku wyrzuca do powietrza do 75 tys. ton substancji zanieczyszczających. Te ostatnie, łącząc się z pochodzącymi z chłodni kominowych i innych obiektów hydrotechnicznych swoistej „doliny gejzerów” Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej o powierzchni 1200 ha pióropuszami pary i kondensatu, powodują zaciemnienie promieniowania słonecznego o 30-50%, obniżenie meteorologicznej widzialności o kilka kilometrów i, co najniebezpieczniejsze dla wszystkiego, co żyje — produkują kwaśne deszcze. Obiekty hydrotechniczne samej tylko Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej w ciągu roku odparowują ponad 100 mln metrów sześciennych wody. I to w czasie, gdy ONZ zaliczyła Ukrainę do krajów o małym zaopatrzeniu w zasoby wodne. Sytuacja ze stanem wszystkich wód powierzchniowych (rzeki, jeziora, zbiorniki) na Ukrainie jest krytyczna, z napełnieniem zaledwie na 20% wymaganego poziomu — takie sensacyjne oświadczenie złożył niedawno minister ekologii i zasobów naturalnych Ostap Semerak, przy czym pod względem zanieczyszczenia wszystkie one, w tym Zbiornik Kachowski, należą do trzeciej — najgorszej — kategorii. A jeszcze zaledwie kilka dekad temu nasze błękitne zwierciadła zajmowały pierwszą pozycję. Obecnie, zanim wejdzie się do wody Kachowskiego „morza”, należy dobrze wszystko przemyśleć. Jednym słowem, dogospodarowaliśmy się. Nie jest również tajemnicą, że pierwszy i trzeci blok energetyczny Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej w swoim czasie przechyliły się. Aby je wyrównać, zamontowano żelbetowe przeciwwagi po przeciwległych stronach. Ale przecież, moim zdaniem, reaktor to nie wóz z sianem, który, jak twierdzą atomiści, jeszcze całe 10 lat nigdzie się nie przechyli. Mówiąc o suchym składzie wypalonego paliwa jądrowego (SSWJ) z jego faktyczną unikalnością (jedyny na całym obszarze poradzieckim, jednak położony pod gołym niebem), zaznaczę, że decyzją nr 2 z 11.07.2001 roku Rada Miejska Energodaru wyraziła zgodę na badawczo-przemysłową eksploatację tego kompleksu tylko na jeden rok, czyli nie dłużej niż do 11.07.2002 roku. Lecz dzięki umiejętnym manipulacjom, od tego czasu aż do teraz resort atomowy nieustannie zwiększa jego objętość. Póki co z 380 zaprojektowanych kontenerów w SSWJ zainstalowano 133. A z uwzględnieniem wagi paliwa jądrowego (w jednym kontenerze 37 ton), na placu przemysłowym Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej jest go już prawie 5000 ton. Po zakończeniu projektowego terminu eksploatacji składu (jeśli z nim do tego czasu nic się nie stanie) ilość wypalonego paliwa wyniesie ponad 14000 ton. Zważywszy zaś, że wojująca z nami Rosja może odmówić przyjmowania do przeróbki wypalonego paliwa jądrowego z ukraińskich elektrowni jądrowych (i jest to całkiem prawdopodobne), w Energodarze może pojawić się wypalone paliwo ze wszystkich naszych elektrowni atomowych. Takiej możliwości wcale nie wyklucza kierownictwo przedsiębiorstwa państwowego NAEK „Enerhoatom”. Jak na nasz gęsto zaludniony region — perspektywa niezbyt przyjemna. Tylko że nikomu na świecie, w tym atomowym luminarzom, nie wiadomo, co będzie z tym radioaktywnym złomem po zakończeniu 50-letniego projektowego okresu jego przechowywania: czy będzie można kontenery gdzieś przetransportować i czy nie zostanie przypadkiem ten śmiertelny brud na wieki w Wodiańskich wydmach. Dla porównania, wyobraźmy sobie, że produktów naszej fizjologicznej działalności nie wysyłamy do przeróbki do stacji aeracji czy oczyszczalni ścieków, a składujemy je we własnych mieszkaniach. Wyobraziliście sobie?.. Według podobnego scenariusza działa jeszcze od czasów radzieckich nasz (i światowy również) kompleks jądrowo-energetyczny. Tylko w przeciwieństwie do zwykłych nieczystości, te z elektrowni jądrowych obdarzone są niewidzialną i zupełnie niewyczuwalną, lecz radiacyjnie wrażliwą wobec wszystkiego, co żyje, właściwością. Jednocześnie każdy kontener z wypalonym tylko w 2% paliwem jądrowym, przy zbiegu pewnych okoliczności może stanowić jeszcze większe zagrożenie niż pracujące bloki energetyczne właśnie z powodu braku w składzie najbardziej elementarnych systemów ochrony przed łańcuchową reakcją jądrową. Wiadomo również, że jeszcze w 2013 roku Rosja powinna była rozpocząć zwrot wypalonego paliwa z ukraińskich elektrowni jądrowych. Wtedy rozwiązanie problemu przeniesiono na 2018 rok. Ale przecież, najprawdopodobniej, i w 2018 roku nie zostaną zbudowane ukraińskie składy (te na terytorium strefy czarnobylskiej) ani pod przerobione paliwo, które wróci z Rosji, ani scentralizowane (CSWJ) pod wypalone paliwo z własnych elektrowni jądrowych. Jednak, jak i kiedyś, mamy mnóstwo wszelkiego rodzaju trębaczy, którzy nieustannie obwieszczają nam o całkowitym bezpieczeństwie i, co najważniejsze, — taniości energii atomowej. W tym sensie, na przykład, współczynnik sprawności (sprawność), jak na technikę, powinien w ideale wynosić 1. Dla porównania: sprawność energetyki cieplnej dochodzi do 0,65—0,7, natomiast atomowa ma zaledwie 0,3. Wychodzi na to, że atomiści nie produkują elektryczności, a banalnie podgrzewają środowisko i nas samych. Umownie mówiąc, z sześciu pracujących dziś w Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej bloków energetycznych tylko dwa są nastawione na produkcję energii elektrycznej, pozostałe zaś cztery służą za prymitywne „kozy”. Doprawdy, jak w królestwie ponurego Hadesa. A ile przy tym dumy! To również dlatego, że wszystkie nasze reaktory jądrowe projektowano w połowie ubiegłego wieku z wykorzystaniem bardziej archaicznych osiągnięć naukowych i technologicznych. W dawno minionej doekologicznej epoce elektrownie atomowe budowano tylko w celu produkcji plutonu do bomb atomowych, nie zważając przy tym na bezpieczeństwo i, co zupełnie dziwne, ekonomiczną celowość takiej budowy. Czym dzisiaj w istocie zajmuje się Federacja Rosyjska, usuwając z naszego paliwa potrzebny jej pluton, a na każdą przywiezioną tonę wypalonego paliwa jądrowego będzie nam zwracać od 2018 roku 2200 ton wysokoaktywnych odpadów jądrowych. Biorąc pod uwagę, że ukraińskie elektrownie jądrowe rocznie produkują około 150 ton wypalonego paliwa jądrowego, strach nawet pomyśleć, jaką ilość odpadów radioaktywnych zostawimy na pamiątkę, jako „odroczoną decyzję”, naszym potomkom. I to jeszcze nie wszystko. „Okres samofinansowania jednego reaktora, — zaznacza akademik A. W. Jabłokow, — wynosi ponad 18 lat”. Czyli dopiero po 18—20 latach blok atomowy odpracuje środki włożone w jego budowę i eksploatację oraz wreszcie zacznie przynosić jakiś zysk. W obliczenia nawet nie wchodzi koszt paliwa jądrowego i koszt jego utylizacji. To ostatnie zaś stanowi po prostu niewiarygodne wydatki. Dlatego, jako obywatelskie „podziękowanie” wszystkim atomowo-oszołomionym i atomowo-zainteresowanym włodarzom, a wraz z nimi zafiksowanym na rozszczepieniu jądrowym technokratom za ich „osiągnięcia”, brzmią dziś słowa Liny Wasyliwny: „I martwi, i żywi, i nienarodzeni nikomu z was na wieki nie wybaczą”. Gdzie więc wyjście? Jest ono na powierzchni i dość proste. Po pierwsze — w technicznie niedoskonałych i nieterminowo naprawianych sieciach elektrycznych gubi się ilość elektryczności, którą produkuje rocznie jeden reaktor-milioner. Przy tym elektrykom [a jak nam?] wszystko jedno: my i tak opłacamy w odpowiednich taryfach wszystkie ich niedoróbki. Po drugie — w wielkim rozrachunku nikt nigdy poważnie nie przejmował się oszczędzaniem energii (ocieplanie pomieszczeń, sprzęt elektryczny klasy A, energooszczędne urządzenia oświetleniowe, oszczędne podejście do wszystkich zasobów energetycznych). Po trze-

Машинний переклад

«Duszę — Bogu, życie — Ukrainie, honor — nikomu!»

Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Harbuz Wchodząc na teren szpitala, skierowałam się do znanego mi budynku chirurgii ropnej, gdzie przebywają ciężko ranni chłopcy. Nie zdążyłam się przywitać, gdy wwożą świeżo zoperowanego żołnierza. Leży na brzuchu. Żadnych oznak męki, dzięki Bogu. Po chwili zagląda jeszcze siostra, sprawdzić, czy wszystko w porządku, wyłapała ruch pod kołdrą i nakazuje: „Harbuz, nie kręcić się!”. O, to Harbuz, a na dodatek Jarosław Serhijowycz! Jest kijowianinem, z Obołoni. Ma 27 lat. Uczył się, ale nie ukończył nauki. Ma dwie siostrzyczki. Mamie ciężko, więc poszedł do pracy w firmie, a potem — wojna… Spod Czasiw Jaru w obwodzie donieckim… trafił trzy dni temu do szpitala. Rybałko Sąsiad Jarosława, skromny, delikatny Ołeksandr Iwanowycz Rybałko z pierwszej oddzielnej mobilnej brygady zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Nogi w opatrunkach, jakichś urządzeniach. Nie ma na nim suchej nitki, a Ołeksandr opowiada nie o ranach, a o swojej małej Ojczyźnie, o Wasyliwce. W tragicznych dla Ukrainy czasach Katarzyny II otrzymał w posiadanie te ziemie skarbnik Potiomkina Wasyl Popow. Był gospodarny. Tak oto zaczęło się miasteczko Wasyliwka. Zamek całkiem niezły z tamtych czasów się zachował. Turystów przyciąga. Byłoby ich więcej, gdyby państwo dało pieniądze na renowację… Fiedosow — Jestem z Charkowa! A na dodatek urodzony w Dzień miasta — 23 sierpnia 1995 roku! — odezwał się Ołeh Fiedosow. Chłopak jest dumny ze swojego Charkowa, zna jego historię. Od 7 listopada 2016 roku służy w SZU. Teraz, po wyzdrowieniu, będzie służył w 101. oddzielnej brygadzie ochrony Sztabu Generalnego SZU. Ale najbardziej młody charkowianin opowiada o swoim przyjacielu Saszy Bułanym. „Duszę — Bogu, życie — Ukrainie, honor — nikomu!” To hasło wypisane na fladze, która wisi nad łóżkiem Bułanego. Przypomniał mi się pogodny dzień przy budynku chirurgii ropnej latem 2015 roku. Wszyscy, którzy na własnych nogach, którzy na wózku, cieszyli się letnią łaską. I tylko jeden, świeżo przywieziony do szpitala ranny chłopak był na łóżku-wózku. Pochyliłam się, witam się, dziękuję, że obronił, i słyszę w odpowiedzi: „Sława Ukrainie!”. Powiedział to, co najważniejsze. A na rozmowę sił nie było… Miesiące leczenia. Tego lata będą dwa lata walki o życie. I walka trwa… Poszedł bronić Ukrainy Bułany jeszcze na początku 2015 roku. I został z czasem żołnierzem 20. oddzielnego batalionu piechoty zmotoryzowanej SZU… Lato 2015 roku — piekło w Marjince. 21 czerwca, wykonując zadanie, nadział się Sasza na wrogą minę. Dobrze, że był w pancerzu — choć brzuch ocalił, ale został bez prawej nogi poniżej kolana, a drugą, jak mówi dzielny żołnierz, „dniami jeszcze raz składali po kosteczce”. Ponad 30 operacji przeszedł. Po kontuzji odzyskał przytomność, tylko na jedno ucho nie słyszy. Do naszej rozmowy dołącza Ołeh Fiedosow: „Ale Ołeksandr o chorobach nie lubi mówić. On jest dla nas wzorem męstwa i patriotyzmu. Ojczystego języka nas uczy. Od niego teraz rozumiem, jak ważny jest język dla narodu”. Chłopcy dużo myślą o uzbrojeniu armii. Obrazowo ilustruje Sasza pozytywny moment: „Jak na początku nas stało koło jednego automatu ze dwudziestu, to teraz, dzięki Bogu, każdy ma broń”. Z nieukrywaną dumą powiedział, że mamy najlepszy na świecie czołg „Bułat”. Ale — łyżka dziegciu… Czemuś bardzo mało ich produkują! Zakład jest, a czołgów nie ma”, — tak podsumowują żołnierze ten temat. Podczas rozmowy Ołeksandr pokazał portret pięknej kobiety: „To moja żona Oksana”. Powiedział to tak dumnie i ciepło, że zrozumiałam: Oksana — to jego wielka miłość. A miłość czyni cuda! — Teraz mój batalion, — trochę ze smutkiem w głosie powiedział Sasza, — już w demobilu. Ale wszyscy jesteśmy jak bracia. Bieda i radość — Mariupol Młody porucznik Ołeksij z miasta Sławutycz, co na Kijowszczyźnie, i czarująca donczanka Inna, psycholog z zawodu, spotkali się w południowym ukraińskim Mariupolu. I… pokochali się. I pobrali. Ołeksandr jak własną przyjął małą córkę Inny. Lecz szczęście przerwała wojna. Oficer 137. oddzielnego batalionu piechoty morskiej Ołeksij Bobczyneć walczył pod Mariupolem. 6 marca 2017 roku z towarzyszem broni szli na zadanie bojowe i nadziali się na minę. Przyjaciel skończył na lekkich ranach, a Ołeksij stracił lewą nogę, ma wiele obrażeń odłamkowych. Operował Ołeksija chirurg Ołeksandr Budnyk. Przeszedł dwie operacje. Dzisiaj już uśmiechnięty, kontaktowy… Do niego podeszła Wira Wasyliwna Ankina, lekarz wojskowy. Ma 80 lat. Z nich przepracowała w szpitalu 36 lat. Podczas wojny nie mogła pozostać na uboczu. I teraz jest tutaj od rana do wieczora. Społecznie, jak to mówią. A w istocie — z wielkiej miłości do swojej Ukrainy i wojowników, którzy jej bronią. Póki Wira Wasyliwna pomaga rannemu wykonywać potrzebne ruchy, do sali wchodzą towarzysze broni Ołeksija. Testament Tissot Wira Wasyliwna zaprowadziła mnie z fotoreporterem Serhijem do gabinetu fizjoterapii. Pomieszczenie za małe, ale jest w nim wszystko, co niezbędne. Naszą uwagę lekarz zwraca na malarstwo monumentalne wzdłuż obwodu gabinetu, wykonane przez artystę-amatora. Na tym malowidle ściennym przedstawiono rannego żołnierza, momenty zajęć z fizjoterapii i zdrowienia. A otworzyli ten gabinet w 1982 roku, kiedy naszych rannych chłopców wieźli tutaj z Afganistanu. Z ciasnego gabinetu na zajęcia do korytarza (tam jest więcej przestrzeni do ruchu) lekarka wywozi rannego. „Najlepszy nasz specjalista od fizjoterapii — rehabilitant Stefania Skrypczuk”, — opowiada Wira Wasyliwna. I pokazuje tekst na ścianie: „Żadne lekarstwo nie może zastąpić specjalnego działania ćwiczeń fizycznych, którymi można zlikwidować choroby. Tissot”. Tym testamentem wybitnego lekarza XVIII wieku kierują się oddane swojej pracy Wira Ankina, Stefania Skrypczuk, Julija Czyżyk. Saper i ekonomista Właśnie Stefania pracuje teraz z ciężko rannym sierżantem-saperem 25. batalionu „Kijowska Ruś” Dmytrem Kotowem. 5 stycznia 2017 roku pod Trojickim na łuku switłodarskim wybuchem miny urwało mu obie nogi. Przeżył już 25 operacji. Dmytro jest kijowianinem. Żona i brat codziennie są przy swoim Dmytru. Jest z 1976 roku urodzenia, ma wyższe wykształcenie, jest ekonomistą. Niepokojące powroty Rozmawiam z Kotowem. Zbliża się jeszcze jeden wojownik, uśmiecha się przyjaźnie, jak do dawnej znajomej. Przyglądam się. — Wasyl! — Tak, to ja. Cieszę się, że pani poznała! Około dwóch lat minęło od pierwszego spotkania. Wtedy pułkownik Wasyl Kowtun był na wózku. Teraz o kulach. Idzie do centrum rehabilitacyjnego na zajęcia do Stefanii… Poruszyło mnie jeszcze jedno ponowne spotkanie w chirurgii ropnej z Fedorem Stepanenkiem. Znowu Fedir w 7. sali. Już pracował, żył spokojnym życiem. Nagle — zapalenie trzustki, różne stany zapalne, odrzucenie. Organizm znów potrzebuje pomocy. Ale kiedy obok jest kochająca żona, można pokonać i tę biedę… Ponownie nie raz spotykam w szpitalu także Jewhena Symonenka, bohatera 2014 roku. Choć jak ciężko, chłopcy nie tracą optymizmu. Przyszłam do Jewhena Redźki na ortopedię, a mówią mi, że przeniesiono go na oddział laryngologiczny. Idę tam, a tam… jego miejsce puste! Jedyny chory w sali informuje: „Redźka poszedł na spacer, nieusiedzący”. A ja cieszę się z nieusiedzącego Redźki, który bez obu nóg, bez ręki na miejscu nie usiedzi. To przecież dwukrotny bohater! Wiem, że robią mu teraz protezy nóg, ma nowoczesny, wysoki chodzik na kółkach. Jeszcze jest wola… A tymczasem poznaję sąsiada Jewhena, Ołeksandra Kuczerenkę z Perejasławia-Chmielnickiego, który poszedł na ochotnika bronić Ukrainy 29 sierpnia aż 2014 roku do batalionu „Kijowska Ruś”. Podczas ostrzału fala uderzeniowa odrzuciła żołnierza i uderzył o zmarzniętą ziemię. Wykręcona ręka, krew z ucha… Na miejscu podleczyli i dalej walczył, dopóki nie dostał zespołu stresu pourazowego. Zaczęły trząść się ręce, wojna we śnie nie dawała spokoju, aż pościel dęba stawała, a do tego lekarze ustalili, że od dawnego uderzenia ma zerwania mięśni w okolicy barku, odłamek kości. Po poważnym leczeniu znowu poszedł na front. Pojechał do Popasnej pod koniec czerwca 2015-go. Tam wtedy było bardzo gorąco. I oto teraz, po demobilizacji, 2 razy w roku wraca do szpitala. Skutki ran, a zwłaszcza kontuzji, wymagają kontaktu zarówno z chirurgami, jak i psychiatrami. Ołeksandr Kuczerenko. Trzech młodzieńców. Dzwonek do drzwi. Otwieram — trzech młodzieńców w mundurach wojskowych! Ściskam się z dawnym przyjacielem Anatolijem Chmarą. Przyjechał na kolejne badania rehabilitacyjne, zabiegi. Przedstawia mnie swoim towarzyszom broni. Jurij Kulyczenko, dowódca bojowego wozu piechoty trzeciego plutonu, dowódca drugiego oddziału 24. samodzielnego batalionu szturmowego „Ajdar” drugiej kompanii szturmowej „Afgańskiej”. Ochotnik. Walczył od 2014 roku. Ziomek Chmary — ze Starobielska w obwodzie ługańskim. 54 lata. Odwojował swoje. Teraz — wolontariusz. Pomaga, czym może, frontowi. Czuję — człowiek silny i działający. Między starszymi Anatolijem i Jurijem promienieje uśmiechem 25-letni żołnierz Dmytro Omelczenko, kijowianin. W kuchni wrze czajnik. Chłopcy oglądają obrazy, słuchają muzyki, ciekawi ich wszystko w artystycznym domu. Rozmowa szczera i lekka. Dowiaduję się, że młody kijowianin Dmytro, starszy żołnierz samodzielnego 11. batalionu piechoty zmotoryzowanej, przeciwlotnik plutonu przeciwlotniczego, poszedł na front jako ochotnik od początku wojny, w 2014-go. W domu cieplutko. Dmytro zdejmuje wojskową kurtkę maskującą i… zachwyt! Chłopak ma na sobie koszulę-wyszywankę: ornament z dębowych listków i żołędzi. Zielony, brązowy, gęste kolory przy szyi, na piersiach, rękawach — na naturalnym chłopskim płótnie. Oczu nie można oderwać. — Mama wyhaftowała — dumnie oznajmił Dmytro. I opowiada mi Dmytro: „W roku wielkiego głodu mój dziadek Danyło ratował głodne dzieci, które przybywały z okolicznych wsi do Kijowa. Prawie umierające, opuchnięte, zabierał je do siebie, karmił, ratował jak mógł. Z punktu widzenia moskiewskiej komuny to było przestępstwo! Dziadka aresztowali i — do obozu koncentracyjnego. Za humanizm — więzienie. Prawdziwy faszyzm”. Mama Dmytra, Tetiana Wasyliwna, została pedagogiem, wykładowcą języka i literatury ukraińskiej w technicznej placówce oświatowej. I syna wychowała na patriotę. Chłopak jako ochotnik poszedł bronić rodzinnego kraju, dowodził zestawem przeciwlotniczym. Lecz na wojnie wszystko się zdarza… Pół roku ratowali życie Dmytrowi w Charkowskim szpitalu wojskowym profesor Wołodymyr Radczenko i lekarz Andrij Popow. — Dokonali cudu — mówi Dmytro, — postawili mnie na nogi. Jestem im bezgranicznie wdzięczny! Główna operacja — niemal jubilerska! — trwała prawie 6 godzin! Zamiast utraconych kręgów wstawili mi specjalną płytkę w kręgosłup. I ja — poszedłem! Pamiętam, jak lekarze powtarzali: „Urodziłeś się w kamizelce kuloodpornej”.

Машинний переклад

Małżeństwo lekarzy-prośwician

Anatol KARPIUK, poeta i krajoznawca, m. Kostopol w obwodzie rówieńskim. Petro Roszczynski — lekarz z zawodu, z powołania duszy — działacz społeczny i proświcianin. Na razie dysponujemy dość skąpymi danymi biograficznymi na jego temat. Wiadomo, że urodził się 18 marca 1890 roku w Głuchowie (wówczas gubernia czernihowska) w rodzinie wiejskiego nauczyciela. Wykształcenie średnie zdobywał w seminarium czernihowskim. Pragnienie niesienia pomocy ludziom w potrzebie zaprowadziło go na wydział medyczny Uniwersytetu Moskiewskiego, który ukończył w 1916 roku. Jako 24-letni młodzieniec Petro zetknął się z I wojną światową. Został natychmiast zmobilizowany do armii carskiej. Pełniąc obowiązki lekarza frontowego, Roszczynski twarzą w twarz zetknął się z cierpieniami szeregowych żołnierzy, którzy nieśli na swoich barkach ciężar bezsensownej wojny, byli okrutnie okaleczani i bezsławnie ginęli na polach krwawych batalii pod sztandarem dwugłowego orła-drapieżnika, nie wiadomo w imię czego. W regionie europejskim pod koniec drugiej dekady XX wieku wydarzenia zmieniały się kalejdoskopowo. Od Imperium Rosyjskiego jedno po drugim zaczęły odłączać się kraje i tworzyć samodzielne państwa. Wraz z powstaniem Ukraińskiej Republiki Ludowej młody lekarz Petro Roszczynski wstąpił do służby w Armii Ukraińskiej, w szeregach której wraz z żołnierzami dzielił sławę zwycięstw i gorycz porażek. Jednak czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, niestety, nie sprzyjały utrwaleniu państwowości na Ukrainie. Wraz z wycofującymi się oddziałami armii URL Petro Roszczynski udał się na Zachód. Przez pewien czas w Polsce przebywał w obozie dla internowanych. A kiedy na mocy traktatu ryskiego Wołyń znalazł się w strefie okupacji nowo powstałej Rzeczypospolitej, Petro w 1921 roku przeniósł się do Równego, gdzie zaczął pracować w szpitalu dla uchodźców. Tutaj właśnie spotkał po raz pierwszy lekarkę Hannę Strutyńską, która odbywała praktykę medyczną. Starożytne miasto Krzemieniec na Tarnopolszczyźnie, ze swoimi zabytkami architektury, znane jest daleko poza granicami Ukrainy, słynie też jako jeden z oryginalnych ośrodków kulturalnych ziemi wołyńskiej. Stąd zaczęła się biografia polskiego pisarza J. Słowackiego. Jesienią 1846 r., wracając z Podola, przebywał tu T. H. Szewczenko. Właśnie w tym dawnym mieście w 1893 roku urodziła się Hanna Strutyńska. Przy ulicy J. Słowackiego do dziś zachował się dom rodzinny. Jej matka, Olga Stiepanowna, pochodzi ze starego rodu kapłańskiego. Ojciec, Iwan Strutyński, również był księdzem — proboszczem soboru w Dubnie. Jako człowieka wykształconego i o wysokiej moralności szanowali go mieszkańcy miasta. Po śmierci męża Olga Strutyńska wraz z trzema córkami wraca do Krzemieńca, do rodzinnego gniazda. Pisarz Ułas Samczuk jeszcze od lat młodzieńczych dobrze znał tę inteligentną rodzinę. Dlatego nieprzypadkowo, przebywając podczas okupacji niemieckiej na stanowisku redaktora rówieńskiej gazety „Wołyń” (1941—1942), nie raz zaglądał w gości do znanej na Krzemieniecczyźnie rodziny Strutyńskich-Czerkawskich. We wspomnieniach „Na koniu karym” autor trylogii „Wołyń” i powieści „Maria” ciepłymi słowami wspomina dobrą i mądrą opiekunkę sławnego ukraińskiego rodu: „Musiałem więc zatrzymać się i czekać na niego (szofera, — przyp. A. K.) w domu znanej w Krzemieńcu »babuni« Olgi Strutyńskiej, matki trzech wybitnych córek — Marii Czerkawskiej, Lidii Sadowskiej i Hanny Roszczynskiej. Oraz teściowej wybitnych zięciów — znanego pedagoga, działacza społeczno-politycznego i senatora do polskiego sejmu Mychajła Czerkawskiego, znanego działacza politycznego, ministra rządu URL i profesora Uniwersytetu Ukraińskiego w Pradze Wałentyna Sadowskiego oraz sławnego na Wołyniu lekarza i niestrudzonego działacza społecznego Petra Roszczynskiego”. Według wspomnień Ułasa Samczuka, matka Hanny, Olga Strutyńska, „posługiwała się prostym, szlachetnym, rzeczowym językiem, z wykształceniem szkół stołecznych i dobrym wychowaniem starej osobistej kultury. Swego czasu, zgodnie z modą ówczesnej postępowej młodzieży, należała do środowisk rewolucyjnych, brała udział w licznych demonstracjach i nie raz zakosztowała kozackiego nahaja, — mówiła spokojnie... — Aż pióra leciały”. W takim otoczeniu rosła i wychowywała się przyszła lekarka i niestrudzona działaczka społeczna Hanna Strutyńska. Środowisko kulturalne, najlepsze dzieła artystyczne sprzyjały rozwojowi u dziewczyny wysokiej świadomości, dumy narodowej i godności. Krzemieniec stał się kolebką jej dzieciństwa i młodości. Tutaj Hanna ukończyła gimnazjum w 1909 r. Stąd wyruszyła na studia do Petersburskiego Żeńskiego Instytutu Medycznego i Uniwersytetu Wileńskiego. Szybko przeleciały lata studenckie. Zdobytą wiedzę Strutyńska zaczęła z powodzeniem stosować w praktyce. Po ogłoszeniu URL dziewczyna zgłosiła się do pracy w szpitalu wojskowym. Potem był odwrót na Zachód i powrót do Równego, gdzie Hanna spotkała się z Petrem Roszczynskim. Ratując innych, sama zachorowała na tyfus. Jej życie było zagrożone. Pomógł zwalczyć tę niebezpieczną infekcję kolega z pracy Roszczynski. Spodobała mu się młoda, energiczna lekarka i wkrótce wziął z nią ślub. Tak powstała rodzina ludzi bliskich duchem. Nadszedł rok 1924. Małżeństwo Roszczynskich przeprowadza się do niewielkiego miasteczka powiatowego Kostopol, położonego nad brzegami rzeczki Zamczysko i otoczonego malowniczymi lasami. Tam właśnie zaczęli prowadzić prywatną praktykę lekarską i działalność społeczną. Zamieszkali Hanna i Petro, według świadectwa tych, którzy ich znali, na stancji u Filipowych, których dom, co prawda, nie zachował się: w tym miejscu znajduje się teraz biuro ochrony roślin (ul. Niepodległości, 20). Dom lekarzy w poleskim mieście stał się nie tylko ośrodkiem pomocy fachowej, ale także takim, gdzie można było poczytać świeżą gazetę, usłyszeć ciekawą nowinę, otrzymać radę czy wsparcie mecenasowskie dla tego czy innego przedsięwzięcia proświciańskiego. Z inicjatywy Hanny Iwaniwny w Kostopolu powstaje Związek Ukrainek, a w okolicznych wsiach — jego oddziały. „Ukraiński Głos” podkreślał, że z ich gabinetu „promieniują nie tylko porady lekarskie, ale rozumne słowo i silne wsparcie”. „Nie było niedzieli, — czytamy dalej w gazecie — Petro i Hanna Roszczynscy, Olga Strutyńska (matka Hanny), Wałentyn Sadowski (zięć O. Strutyńskiej) pisali, — żeby nie wymagało to czy inne wieś jej przyjazdu”. Roszczyńscy byli ludźmi “społecznego kroju”. Żyli wśród ludzi i dla ludzi. To widywano ich przy urządzaniu noworocznej choinki dla dzieci kostopolan, to przy organizacji wieczorów szewczenkowskich, to przy czytaniu wykładów w świetlicy Proświty na tematy sanitarno-medyczne. I wszędzie Petro i Hanna byli pożądanymi i szanowanymi. Jak wspominała 93-letnia kostopolanka Hanna Iwaniwna Trochymczuk, przylgnęły do nich czułe imiona — Hannusia i Petrus. — Pewnego razu, — dzieliła się wspomnieniami, — powiadomiono mnie, że w domu “Proświty” ma wystąpić z wykładem Hanna Roszczyńska. Poszłam tam. Kobiet było pełno, jak to mówią w takich przypadkach: nie było gdzie szpilki wcisnąć, zapamiętałam ją jako bardzo sympatyczną kobietę, wyższą od średniego wzrostu, szatynkę. Wykład trwał prawie dwie godziny. Umiejętnie, ciekawie, w przystępnej formie lekarka opowiadała o chorobach kobiecych i opiece nad małymi dziećmi. W czytelni nie raz zdarzało mi się widzieć także jej męża Petra, ludzie ich szanowali i kochali. Dlatego nieprzypadkowo wielu młodych rodziców nazwało swoje nowo narodzone dzieci Hannusiami i Petrusiami na cześć Roszczyńskich. Ci wysoce inteligentni i patriotycznie nastawieni Ukraińcy nie byli w smak polskiej władzy okupacyjnej. Zaczęło się tajne i jawne prześladowanie, upokarzające rewizje i przeszukania. Doszło do tego, że kostopolski starosta “po dobroci radził” zaprzestać pracy społecznej, a zajmować się tylko zawodową. A kiedy groźby nie pomogły, w 1936 roku oboje zwolniono z pracy w Kasie Chorych. Gospodarz mieszkania pod naciskiem polskich władz żądał wyprowadzki z jego lokalu. Sytuacja lekarzy Roszczyńskich skomplikowała się i zmuszeni byli opuścić Kostopol. Z tej okazji Mykoła Szpylkin w liście pisał: “Pamiętam, jak dziś, słoneczny październikowy dzień 38 roku. Na peronie stacji w Kostopolu żegnała Roszczyńskich grupa ludzi. Wszyscy wiedzieli, że Kostopol ich więcej nie zobaczy. I tak się stało...”. Stąd rodzina Roszczyńskich przeprowadza się do Krzemieńca do “babuni” Olhy Strutyńskiej. Ale i tam polscy żandarmi nie dawali im spokoju — pilnie ich śledzili. W przededniu II wojny światowej znanego na Wołyniu lekarza i działacza społecznego Petra Roszczyńskiego, jako osobę “niebezpieczną” dla Rzeczypospolitej, wtrącono do przerażającego obozu koncentracyjnego dla więźniów politycznych — “Berezy Kartuskiej”, skąd udało mu się wyrwać we wrześniu 1939 roku. Jako byłemu starszynie armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, Petrowi Roszczyńskiemu niebezpiecznie było pozostawać w Radzieckiej Ukrainie. Dlatego opuszcza Krzemieniec, przez pewien czas mieszka we Lwowie, a wiosną 1940 r. nielegalnie przedostaje się na Chełmszczyznę. Jego żona Hanna pozostaje przy swojej starej matce i siostrze Marii Czerkawskiej, z której synem Jurijem niegdyś uczył się i przyjaźnił Ułas Samczuk. Inteligentna rodzina Strutyńskich-Czerkawskich doświadczyła prześladowań za czasów władzy radzieckiej. Aresztowano i wrzucono do rówieńskiego więzienia córkę Marii Czerkawskiej Natalię Bilińską tylko za to, że prosiła o pozwolenie na wyjazd do męża, który mieszkał w Polsce, a jej matkę wysłano do Kazachstanu. Ponieważ “babunia” Ola chorowała, Maria zabrała ze sobą na zesłanie także maleńką wnuczkę. Natalia Bilińska już nigdy nie wróciła w rodzinne strony: w 1942 roku zmarła z głodu w Barnaule. Wraz z wkroczeniem niemieckich wojsk okupacyjnych na terytorium Wołynia z Zachodu wracają do Krzemieńca, do “babuni” Oli, mąż Hanny Petro Roszczyński, jej siostrzeniec Jurij Czerkawski, a także mąż Natalii, wysłanej na Sybir, Wołodymyr Biliński. Na początku wojny wielu inteligentnych ludzi myślało, że na Ukrainie odrodzi się państwowość. Jednak wkrótce ich iluzoryczne marzenia rozbiły się o okrutną rzeczywistość. Faszystowskie wojska na rozkaz ludobójcy Hitlera przyszły zaprowadzać swój “porządek”. Wkrótce ukraińscy patrioci — liderzy ruchu wyzwoleńczego — przekonali się, że okupanci, oprócz haniebnego jarzma, niczego innego nie przynieśli. Zaczęło się prześladowanie opozycyjnej części świadomych inteligentów. Krąg podejrzeń wokół rodzin Roszczyńskich i Czerkawskich się zacieśniał. W Krzemieńcu Hanna Roszczyńska kontynuowała działalność społeczną — została przewodniczącą Służby Kobiet na Ukrainie. Władze okupacyjne wkrótce zwalniają ją z pracy w miejscowym szpitalu, a męża Petra — z funkcji lekarza okręgowego. Według słów Ułasa Samczuka, gebietskomisarz Franz Müller “wymienił urzędników na wszystkich kierowniczych stanowiskach... wszelkimi szumowinami, które były posłusznymi wykonawcami wszystkich jego szalonych zamysłów”. Faszystowscy najeźdźcy szaleli. Szukali tylko powodu, by zemścić się na niepokornych. “Jako świadomych i aktywnych obywateli, — czytamy we wspomnieniach Ułasa Samczuka „Na koniu karym”, — prześladowano ich zarówno za Polaków, jak i za sowietów, a także, przede wszystkim teraz (tzn. za okupacji niemieckiej, — przyp. A. K.)... Roszczyńscy dalej kontynuowali swoją praktykę lekarską w Krzemieńcu, co zakończyło się dla nich później wielką tragedią”. 23 lutego 1943 roku esesmańscy poplecznicy aresztują Hannę i Petra Roszczyńskich, ich siostrzeńca Jurija Czerkawskiego. I tego samego dnia wraz z innymi zakładnikami zostają rozstrzelani na podwórzu krzemienieckiego więzienia. “Śmierć małżeństwa Roszczyńskich, — pisała kanadyjska gazeta „Ukraiński Głos”, — wstrząsnęła Wołyniem. Tysiące nici, które wiązały ich z ukraińską wsią, nagle i boleśnie się zerwały. W szczególności daleka Kostopolszczyzna, która była dziełem ich rąk, jakby osierociała. Wieść o ich śmierci dotarła do nich, już owiana legendą”. Świadomie wybrali, wraz z tysiącami patriotów, ciężką drogę walki o ukraińską państwowość i mężnie szli do tego wymarzonego jeszcze z młodzieńczych lat celu. Swoim poświęceniem wzywali innych do wolności, za którą oddali życie. I w tym, że Ukraina stała się niepodległym państwem, zasługa także takich jak Roszczyńscy. Mieszkańcy Kostopola święcie czczą pamięć o lekarzach-patriotach Roszczyńskich. Kilka lat temu ulicę Kotowskiego przemianowano na ich cześć. O lekarzach Roszczyńskich — Petrze i Hannie, którzy prawie półtorej dekady oddali pracy zawodowej i społeczno-oświatowej w Kostopolu (a pracowali w naszym mieście w latach 1924—1938), jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, szerzej dowiedziałem się z kanadyjskiej gazety „Ukraiński Głos”, którą przysłał z Kraju Klonowego Liścia urodzony w naszym mieście Mykoła Szpylkin. To czasopismo z 29 października 1947 r. (numer 44) opowiada o nich jako o “niezapomnianych bohaterach Wołynia, w szczególności Kostopolszczyzny, którzy zginęli z rąk niemieckich katów” w lutym 1943 roku na terenie więzienia w Krzemieńcu. Autor artykułu L. Bura, były właściciel księgarni w Równem, wysokiego zdania o pracy zawodowej i społecznej małżeństwa lekarzy, nazywa ich ludźmi “społecznego kroju”. Teraz o nich — aktywnych działaczach Proświty Roszczyńskich — mało kto wie w naszym mieście. Ale w latach 30. XX wieku, za Polski, byli znani na całą etniczną Wołyń, która, według słów „Ukraińskiego Głosu”, “dobroczynnie odczuła” ich wpływ.

Машинний переклад

Kiedyś w Strilbyczach

Bohdan WYCHANSKYJ, nauczyciel historii, emeryt, obwód lwowski “Traktując rzeczy z cudzego głosu, nie znając źródeł, wytworzyliśmy sobie różne fantastyczne wyobrażenia i żyjemy wśród nich, nie zauważając ich potwornej nieprawdopodobności”. Mykoła Zerow Żołnierze UPA potajemnie przekraczali linię frontu i znajdowali się na tyłach bolszewickich wojsk. Miejscem dyslokacji większych jej oddziałów stawały się kompleksy leśne, więc żołnierzy tak właśnie nazywano: “leśni chłopcy” albo “nasi chłopcy z lasu”. Część uzbrojonych powstańców żyła nielegalnie w leśnych bunkrach lub w tajnych kryjówkach gdzieś na bagnach, a nawet we wsiach. Żołnierze ci należeli do tak zwanej sieci terenowej, której zadaniem były jakieś niewielkie akcje: odpłata za gwałtowne działania władzy bolszewickiej (obławy enkawudzistów i ich pomocników z miejscowej ludności — tak zwanych “strybków” czy “istriebków”, którzy wchodzili w skład “batalionów niszczycielskich”), karanie zdrajców (najczęściej przewodniczących rad wiejskich, którzy służyli “i naszym, i waszym”) itp. Na sygnał podany przez przełożonego zbierali się z własną bronią (najczęściej karabinem lub rewolwerem, bardzo rzadko automatem) i szli, z reguły nocą, tam, gdzie było trzeba. W dzień — tylko w nadzwyczajnych wypadkach, żeby nie ujawniać swojego miejsca pobytu. Tak długo się przy tym zatrzymuję, ponieważ akcja UPA, o której będę mówił, została przeprowadzona właśnie przez sieć terenową, być może z pomocą ochroniarzy dowódcy SB “Czornego”. Stało się to w rejonie starosamborskim, gdzie teren jest już przeważnie górzysty i pokryty lasami, dokładnie blisko tej miejscowości, gdzie od 15 sierpnia 1960 roku rozpocząłem swoją działalność pedagogiczną (którą zakończyłem równo po pół wieku — 17 sierpnia 2010 roku), więc teren ten jest mi bardzo znany, bo jego dużą część przeszedłem pieszo: do autobusu równą drogą miałem ponad 20 km, a przez górę (grzbiet Urowy) — 12. Wypalone wsie (Hwozdziec, Mała Nancziwka) i inne atrybuty tamtych niedawnych wydarzeń widziałem na własne oczy, żywi świadkowie z “dołów”, z samborszczyzny, gdzie takich wydarzeń było mniej, starali się opowiedzieć jak najbarwniej, więc nasłuchałem się niemało i napatrzyłem też. W tej małej wsi było też dwoje bezpośrednich uczestników walki wyzwoleńczej: z jednym byłem dobrze zaznajomiony, bo uczyłem jego najmłodszego syna (był on z tych, którzy wyszli “z powinną” i musieli teraz od czasu do czasu kajać się w gazecie rejonowej), a do drugiej, która odbyła “swoje” dziesięć lat i którą za plecami wszyscy nazywali “Muchą” (taki był jej pseudonim), nijak było zachodzić, dzieci nie miała, była już starszą kobietą i mieszkała nieco na uboczu od drogi. Teraz jest mi szkoda, a wtedy świeżo upieczonemu nauczycielowi (“uczonym”, jak nazywali mnie, felczerkę i kierowniczkę biblioteki w tej dalekiej, ale prześlicznej wsi) było z jakiegoś powodu nie do tego. Stało się 13 maja 1945 roku, już, jak widzimy, po wojnie, od sierpnia 1944 roku wszędzie już była władza bolszewicka, choć noce jeszcze niespokojne, w oknach domów, w których mieszkają naczelnicy, okiennice, pod którymi czasem i kraty, wszędzie niemało uzbrojonych ludzi. Lecz młody pierwszy sekretarz komitetu rejonowego partii — Wasyl Kindratowycz Nudha, najwyraźniej “znudził się” i postanowił właśnie tego dnia, w niedzielę, przeprowadzić ważne przedsięwzięcie: wyjechać do najbliższych od centrum rejonowego wsi i przyspieszyć zbiórkę pożyczki na odbudowę gospodarki narodowej. Umówił się z aktywem partyjno-komsomolskim i gospodarczym w liczbie 37 osób i na sześciu podwodach (prawie każda ówczesna organizacja miała konie i koniuszego-woźnicę) ruszył do najbliższej wsi Strilbyczi. Aby zabezpieczyć się przed jakąś niespodzianką, wzięli ze sobą 4 karabiny maszynowe, około 15 automatów (tak napisano w dokumencie), 15 karabinów, niemało naboi i granatów. Wśród aktywu: 3 pełnomocników operacyjnych NKWD (Awdiejew, Łukin i Rassadin), 1 pomocnik pełnomocnika operacyjnego — Sosnowcew, 3 dzielnicowych pełnomocników NKWD (Zalimski, Dubrowski, Kyryczenko), syn naczelnika oddziału rejonowego NKWD — Zujew, wartownik NKGB — Bochan, porucznik rejonowej komendy uzupełnień — Dudukało, kancelista rejonowej komendy uzupełnień — Wołoch, sierżant rejonowej komendy uzupełnień — Chmyz, prokurator rejonowy — Stepanow, dyrektor mleczarni — Konowałow. Był jeszcze przewodniczący komitetu wykonawczego rejonu Szejko oraz instruktor komitetu wykonawczego rejonu. O godzinie 12 w południe byli już w Strilbyczach: przyjechali za wcześnie, bo w cerkwi jeszcze trwało nabożeństwo i wszyscy ludzie tam byli. Więc żeby nie tracić czasu, postanowili jechać do wsi Biłyczi, przewodniczącemu rady wiejskiej kazali zebrać ludzi na godzinę 18, do tego czasu wrócą. W drugiej wsi nabożeństwo, najwyraźniej, już się skończyło, lecz przewodniczący zdołał zebrać tylko 30 wieśniaków. Przeprowadzili zebranie i zebrali 200 rubli pożyczki. Być może przewodniczący nie tyle zbierał ludzi, co myślał o przyjęciu, bo nadeszło już południe (obiad). Lecz jak by tam nie było, ale obiad był syty, być może coś jeszcze przygotował dyrektor mleczarni, i… z wódką. A wódkę wtedy pędzili w górskich wsiach na strumykach w lasach, i z ziemniaków, i z żyta. I nie litrami, a wiadrami. Zatem obiad przeciągnął się do godziny 5. Nie wiem z jakiego powodu, ale “pierwszy”, wstawszy od stołu, postanowił jechać jeszcze dalej — do wsi Wołoszynowo i nakazał przewodniczącemu dać jeszcze podwodę i kilku ludzi. Przewodniczący odmówił, oświadczając, że szkoda mu swoich ludzi. Na pytanie zaś pierwszego: a nas ci nie szkoda? — odpowiedział: i was szkoda, dlatego nie radzę wam tam jechać. Ktoś z obecnych usłyszał tę rozmowę, więc zaczęli prosić pierwszego, by wracał, bo przecież na szósty konwój czekają w Strzelbicach. Pierwszy ustąpił i cała kawalkada z sześciu podwód wyjechała ze wsi. Zaledwie minąwszy ostatnią chatę, ktoś z aktywu zaczął śpiewać. Najpopularniejszymi wtedy były: „Ja puliemiotczikom radiełsia… moj puliemiot w boju goriacziej — nie astywajet nikogda…” oraz „…wypjem za Rodinu, wypjem za Stalina, wypjem i snowa naljom!”. Śpiewali, oczywiście, od serca, jak gospodarze sytuacji, którym morze — po kolana. Niedługo potem droga poszła obok lasu, a echo w lesie niesie się daleko. Lecz nagle… I tutaj oddamy głos również „pierwszemu”, lecz już nie rejonowego komitetu, a Drohobyckiego komitetu obwodowego partii Stepanowi Ołeksence, który już następnego dnia powiadamiał Kijów, samego Nikitę Chruszczowa, sekretarza Komitetu Centralnego KP(b)U (też pierwszego, ale który, jak i wódz, też podpisywał się po prostu „Sekretarz KC”, nie tak, jak Leonid Breżniew — „Generalny”). Otóż Ołeksenco donosi: „Kiedy podjechali do lasu, spadł na nich krzyżowy ogień — główny z lewej z góry i wspierający tych, którzy uciekali rzeką z prawej — wzdłuż rzeki. Miejsce takie, że przy tym stanie rzeczy, jak jechali, podjęcie walki było niemożliwe. Tylko z przednich podwód, kiedy od ognia konie spłoszone rwały do przodu (póki konie nie były zabite), niektórym udało się uciec. Uciekało wielu, ale miejsce zasadzki było tak dogodne, że banda większość tych, którzy uciekali, — skosiła… Po kilku minutach banda wyskoczyła na drogę i dobijała z bliska… Banda zabrała całą broń, a u niektórych i dokumenty, i natychmiast zniknęła. Przy czym przewodniczący rejonowego komitetu wykonawczego Szejko i instruktor rejonowego komitetu wykonawczego udawali zabitych, przeczekali oględziny i pozostali przy życiu. Oprócz tych dwóch, z pola walki uciekło 9 osób, z nich dwoje rannych: sędzia ludowy i maszynistka RK KP(b)U…”. Z opowieści tych, którzy ocaleli, wyciągnąłem wniosek, że winą w tym wszystkim była zbrodnicza beztroska i to, że niektórzy z nich byli po obiedzie z kieliszkiem wódki (po wojnie pili nie kieliszkami, a dwustugramowymi szklankami — B. W.), i jeszcze to, że wzięli ze sobą bardzo dużo młodych kobiet, które absolutnie nie były potrzebne ani do pracy masowej, ani tym bardziej do walki(!)… po co brać 9 kobiet, kiedy można było wziąć oddział czy pluton bojowników — w centrum rejonowym stacjonuje kompania wojsk wewnętrznych NKWD… Kto zorganizował zasadzkę? W tamtych dniach w rejonie został zabity samborski okręgowy prowidnyk — Czornyj. Jego bojówka SB szukała okazji do zemsty… Niektórzy agenci mówią, że we wsi Strzelbice krążą rozmowy, że to zrobiono „chleb za sól” (tutaj Ołeksenco nieco nie zrozumiał: u nas mówią — „chleb za chleb”). A co do kobiet, to tutaj kłamał, dobrze wiedział, po co je zabrał młody sekretarz i jego najbliżsi przyjaciele. Wśród tych kobiet były: pomocnik sekretarza rejonowego komitetu partii, kierowniczka wydziału ds. kobiet, kierowniczka gabinetu partyjnego, kierowniczka sektora kadr rejonowego komitetu wykonawczego, pracownik literacki gazety rejonowej, dwie młodziutkie nauczycielki szkoły średniej (!!!). No i wreszcie wniosek sekretarza komitetu obwodowego: „Z ogólnej liczby zginęło: komunistów — 7, komsomolców — 6, kobiet — 7, przybyłych ze wschodnich obwodów — 25, jeden — miejscowy (oczywiście — Kit, woźnica prokuratury — B. W.). Żal ludzi, większość zginęła głupio” (w tekście — „bez tołku”, tłumaczenie moje). (Serhijczuk Wołodymyr, Ukraiński Zdwig, Przykarpacie, t. III, K. 2005, s. 347—352). Następnego dnia, 15 maja, Nikita Chruszczow prowadził we Lwowie naradę w sprawie walki z bandami ukraińsko-niemieckich nacjonalistów, jak nazywał ukraińskich patriotów, i dał kilka „wysokomoralnych” rad, jak z nimi walczyć. Oto one: „Bandziory opierają się na kułakach, handlarzach (?), popach i na innych elementach. Takich wrogich nam ludzi należy wziąć do ewidencji i jeśli we wsi doszło do bandyckiego przejawu, trzeba dowiedzieć się, kto z nich jest najbardziej niepewny, wezwać ich, aresztować i wysłać z rodzinami, a wieśniakom ogłosić, że pomagali bandytom. Można zastosować i taki sposób: wezwać kilku kułaków i powiedzieć im, że jeśli we wsi coś uczynią bandyci, to odpowiecie wy. I jeśli coś się stało, zebrać zebranie, na którym muszą być i oni, i ogłosić, że właśnie oni sprzyjali bandytom i dlatego zostaną represjonowani. To bardzo skuteczny środek, on zadziała na każdego”. Bardzo szybko podobne słowa zaczęły być wcielane w życie i z Zachodniej Ukrainy pojechały na Syberię setki eszelonów, nabitych „wrogami ludu”. Komentować coś tutaj, myślę, nie ma żadnej potrzeby. Choć mógłbym dodać, że żołnierzom UPA bardzo potrzebna była broń, więc dowiedziawszy się, że jest ona na wozach aktywu, który jedzie śpiewając, jak gospodarz, postąpić inaczej nie mogli. Doszedł do tego jeszcze „chleb za chleb”, bo jak wy z nami, tak i my z wami. Nie wszystkie operacje, które przeprowadzała UPA, były takimi łatwymi, tylko rzadko ofensywnymi czy odwetowymi, przeważnie musiała ona się bronić, wychodzić z okrążenia, robić dalekie nocne rajdy, żeby zatrzeć ślady, odejść jak najdalej od miejsca, gdzie była potyczka, nie spać, być w głodzie i chłodzie, wiecznie wystrzegać się wrogów i „przyjaciół”, którzy mogli zdradzić, przestrzegać surowej konspiracji. Jedynie ogromne poświęcenie, wysoki duch moralny oraz wszechzwyciężająca miłość do rodzinnej ziemi pozwoliły jej tak długo stawiać opór owej niespotykanie okrutnej bolszewickiej nawałnicy i tak godnie wpisać swoje imię w annały światowej historii. Sotnia UPA Lewy, która ochraniała Wielki Zjazd UHWR 11-15 lipca we wsi Sprynia na Samborszczyźnie

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dłońmi. Nie ma nikogo. Gość z Werbiża patrzy na cerkiew. Bywał tam. Żegna się, macha przyjaźnie ręką, ale nie w stronę cerkwi, a w górę, do nieba, jakby ten, którego woła, nie był starostą, a Sabaotem. I wtedy widzi: z góry schodzi do niego jego znajomy, Mykoła Jaremczuk, barczysty chłop w słomkowym kapeluszu, w czerwonych nogawicach, przepasany wojskowym pasem z klamrą, na której bieleje polski orzeł. Witają się. Podają sobie ręce. Całują się nawzajem w podaną prawicę. — A gdzież twoja krysania? — Moja krysania — wielka pani! Ty krzyczałeś, ona się przestraszyła, uciekła. — Panie Jaremczuk, u was takie powietrze głośne, jak cymbały. Ja kaszlnąłem, a wy usłyszeliście. Bordulaniuk milczy, a Jaremczuk wyjmuje z kieszeni zeszyt i mówi: „Ty u mnie jesteś!”. Ma listy furmanów z dołu, których Niemcy wezwali. Nie wie, czy powiedzieć prawdę swojemu przyjacielowi, że banderowcy zabronili ludziom rąbać pralas, pomagać okupantom wywozić drogie drewno do Niemiec. Powiedzieć czy nie powiedzieć? Bordulaniuk kładzie rękę na ramieniu Jaremczuka. — Nie milcz. Przyjechałem. Niemcy kazali! Tak ostro nie powie niemiecki pachołek. Więc Jaremczuk wykrzykuje prawdę. — Wracaj, Jurku, do domu. Niemcy sługom dają skrzynkę wódki, a leśni chłopcy bukami uczą nas, jak szanować dwustuletnie gospodynie ziemi naszej, świerkowej! — Niemcy w Tatarowie, a gdzie chłopcy? — Na górze chłopcy. Przyjacielu mój, uciekaj do domu, póki nie za późno. Twarz Bordulaniuka czerwienieje. Wydłuża się dolna szczęka. Przyklaskuje ojciec Wasyla, cieszy się synem. On tam na górze! W Szkole podoficerskiej. To jego służba, to jego troska! Nie dać Niemcom ani jednego pniaka z karpackich wyrębów, ani jednej zielonej czy rudej igły, nie mówiąc już o świerku, który zagląda za horyzont. Nie dać! — Przyjdź do mnie na zarębek. Tam konie moje. Ja tam mieszkam. Bywaj! Denerwuje się Bordulaniuk, chce popatrzeć na niemieckich policjantów. A do posterunku dwa kroki. Drzwi zamknięte. Puka. — Proszę zameldować mnie, Jurka Bordulaniuka. Przyjechałem ściągać kłody do pociągu! Drzwi się otwierają, ten, kto je otworzył, schował się. A w pokoju z fotelami jest ich trzech. Wszyscy trzej — Niemcy, ale jeden mówi po niemiecku, drugi — po polsku, trzeci — po rosyjsku. Jedno i to samo mówią: zehr gut, bardzo dobrze, charaszo. Bordulaniuk, były żołnierz Franciszka Józefa, wszystko rozumie, ale udaje, że nie rozumie niczego. Nie wiadomo skąd błysnęła w głowie jego myśl: prosi po niemiecku, czy nie mógłby ktoś jeden z nich porozmawiać z nim w języku ukraińskim. Pierwszy wyciąga z kabury pistolet, kładzie na stole i milczy. Drugi zawarczał: „Marsz do lasu, rąbać, co kazano!”. A trzeci mówi: „Ile ty, chachle, wódki chcesz zarobić?”. Szczuka uśmiechnął się. „Danke schon! Ich bin Ukrainer!”. Pierwszy Niemiec wstaje, podchodzi do Bordulaniuka, z całej siły bije go dłonią w twarz i siada. Bordulaniuk zachwiał się. Wychodzi w milczeniu. W pamięci swojej niesie kwadratową twarz Niemca, który go uderzył. Tam pomiędzy brwiami jest gruby blizna. Cały dzień Szczuka chodzi po lasach. Już o zmierzchu idzie na zarębek do swoich koni. Ściele sobie na wozie przygotowany z domu stary kożuch. Kładzie się i zasypia. Zasypia i budzi się w gorączce. Nienawiść do Niemca, który go uderzył, trzęsie nim. Prut chlapie falami. Bordulaniuk schodzi do wody, obmywa uderzoną twarz. Myje się do pasa, a ciało ze wstydu płonie. „Mnie uderzył Niemiec za to, że nazwałem się Ukraińcem! Ja go zabiję! Panie Boże, pomóż mi!”. Straszna modlitwa męczy go, jak praca katorżnicza. Zasypia. We śnie widzi swojego Wasyla, jeszcze chłopca. Idą się kąpać w Prucie. Podskakując z radości, biegnie jego syn, a on rozbiega się i przeskakuje rzekę. Dziecko szczęśliwe, a ojciec zasłania rękami swoją twarz, jest mu wstyd. Jego twarz płonie. Pragnie latać nad wodą, chce robić coś nie po ludzku. Wtem chłopiec siada na ramiona ojcu i rozkazuje: „Nieście mnie na tamten brzeg!”. A na tamtym, pokrytym leżącą wikliną brzegu, nie ma nikogo. Ale jak tylko ojciec z dzieckiem na ramionach wychodzi na piaszczyste wzgórze tamtego lądu, zrywa się wichura, jego chłopiec zmienia się w białego ptaka i znika w niebie. Ojciec pada na ziemię, słyszy — góra kołysze się pod nim, chce wstać, ale Karpaty pod nim chwieją się, jest zmuszony przyłożyć się i zasnąć. III Budzi się ojciec, a syn koło niego stoi z automatem. Wasyl w mazepince. — Tato, to ja. Patrzę na was, czekam, kiedy otworzycie oczy, spojrzycie na mnie. Dziwię się gorzko wami. Wy, mądry człowiek, jakże mogliście posłuchać Niemców, przytaszczyć się tutaj, żeby pomagać okupantom wyrywać z naszego lasu złote podpory nieba. Wstawajcie, zaprzęgajcie konie, ściągajcie kłonice wozu, siadajcie z biczem na swoje miejsce, uciekajcie z Tatarowa. Tej nocy moi przyjaciele ze Szkoły otoczą posterunek, gestapowcy zostaną zniszczeni. — Powiedz mi, skąd dowiedziałeś się, że ja tu jestem? — Kazano mi obejrzeć i zająć dolinę. Gotur, dowódca Szkoły, będzie nacierał z góry. Ja — z dołu. Moich dziesięciu chłopców — to sotnia. Gotur ma chłopców dwudziestu — dwie sotnie. Pobijemy posterunkowych. Generałów zabierzemy. Uciekaj z ognia, tato!

Машинний переклад

Tatarów

Dmytro PAWŁYCZKO I W Werbiżu, we wsi nad Prutem, mieszka stateczny gospodarz, pięćdziesięcioletni charakternik Jurij Bordulaniuk, znany z tego, że przelatuje nad szerokim nurtem rzeki, jakby przeskakiwał z brzegu na brzeg. Zagadkowy, samotny, latający człowiek. Wdowiec. Ma parę koni i dwudziestoletniego syna Wasyla. — Tato, posłuchajcie, mam coś ważnego do powiedzenia. We wsi będzie wrzawa. Z dwóch stron, z Kołomyi i z Ispasu nadejdą Niemcy. Będzie obława. Będą łapać młodzież do Rzeszy. Bieda. Ja dzisiaj muszę zdemidzić. — Jak to zdemidzić? — Zniknąć w górach. — Dokąd w góry, po co w góry, a nie w doliny? — Idę do partyzantki. Do ukraińskiej partyzantki. — Nie gadaj głupstw! Ukraińscy partyzanci — to kto? Bachorzy w mazepinkach. Przystrzelają was jeszcze zanim gdzieś tam w Kosmaczu zakodakacie! Niemcy na autach, a wy szantaława, bosa hołota, Niemcy z automatami, a wy z toporkami. Rozdrażnicie Szwabów, powypalają nasze chaty i stodoły! Żywcem spłoniemy! — Tato, Niemcy już uciekają. Pomyślcie, co będzie jutro. — A co będzie? Zagonią was czerwoni w swoją ordę. Ci, którzy was wzywali do walki z Niemcami, z Niemcami i uciekną, a was, powstańców, nakryje krwawa płachta zagłady. — Lepiej zagłada, tato, niż życie na usługach u Niemców czy Moskali. Jeśli Ukraińcy nie skorzystają z wojny między Hitlerem a Stalinem, nie podniosą się z bronią w ręku dzisiaj, jutro będzie za późno... Ja wam, tato, skłamałem. Ja w góry idę nie dlatego, że będzie obława, a dlatego, że wzywa mój dowódca. — Jak się nazywa? — Jak się nazywa, nie wiem. Ma pseudonim Gotur. Jest taki ptak w Karpatach. Za Kosmaczem, na połoninie, już działa Szkoła Podoficerska. Idę, tato, do ukraińskiego wojska. Uciekających Szwabów bić trzeba, broń im odebrać trzeba, formować armię naszą trzeba! — Synu mój, zamilcz! Ja twój ojciec. Straszną wojnę przeżyłem — austriacki żołnierz. Na wojnie ukraińsko-polskiej byłem ranny. Przegraliśmy, bo walczyliśmy razem z Moskalami i Polakami. I ty przegrasz! Jutro będą zabijać cię Niemcy, a pojutrze kacapy. Ty nigdzie nie idziesz! — Nie, tato, ja idę w góry. Ja już poszedłem! Syn wychodzi z chaty, drzwiami siennymi i domowymi uderza z całej siły. Austriackie talerze zrywają się ze ściany, w odłamki rozbijają się na dębowej podłodze. Ojciec dogania syna na podwórzu. „Zatrzymaj się, Wasylu, synu mój! Ja cię wychowałem nie dla głupiej śmierci, a dla życia. Pomyśl. Twoja droga z dwóch końców krwawa. A twoja dola pośrodku, jak wiewiórka, skacze. Nie bierz broni, nie strzelaj, bo swoją dolę sam zabijesz! A twoja dola żyje, spójrz, na naszej świerku!” Syn zatrzymuje się na chwilę. Patrzy na świerk, który stoi przy wyjściu z podwórza. W łapach na wierzchołku, jak błyskawica, lata ruda wiewiórka. Zbiega na ziemię, przed ojcem staje, składa modlitewnie łapki, orzecha prosi. „Nie! To nie moja dola, tato!” — krzyczy Wasyl i, nie oglądając się, wchodzi w prawo w ulicę, która prowadzi na cesarską drogę z Kołomyi do Jabłonowa, i dalej do Kosmacza. Tego samego dnia ojca Wasyla wzywa starosta werbieski na rozmowę. Jurij Bordulaniuk, uliczne przezwisko Szczuka. Szpakowate skronie, ale oczy młode, błękitne przy wschodzie słońca, a pod wieczór napełniają się sinizną. Dziwne źrenice ma on. Przy niedobrym nastroju czernieją, iskrami grają, a przy dobrym śmieją się. Przedziałek na głowie, jak biała strzała w gęstych włosach. Brwi równe i czarne. Swoje usta Szczuka przy głębokiej zadumie składa, jakby do pocałunku przygotowywał. Za to go rybą nazywają. A cała przyczyna w tym, że on flecistą był od małego, całował się z fujarkami i piszczałkami różnogłosymi, jakby z dziewczętami. Starosta zaczyna z daleka, wypytuje o to, czy zdrowe konie, czy Wasyl się nie ożenił, czy sam pan Szczuka nie znalazł sobie jakiejś klaczy w Kołomyi. Bordulaniuk milczy. — Powiedz mi, Jurku (Jurko i starosta rówieśnicy), czy bywałeś w Tatarowie? — W Tatarowie? Bywałem, a jakże. Przez Kosmacz i Mikuliczyn górami chodziłem do Tatarowa na odpust. Dziewczyny tam były pachnące, leszczyną oddychały. Chodziły w zielonych, krótkich zapaskach, kaptury do kolan. Na te kolana w cerkwi ja napatrzyłem się jednego roku, a na drugi rok do Tatarowa już nie szedłem pieszo, a leciałem. Widziałem z nieba Prut, zbocza Howerli widziałem. Prutec — stara nazwa Tatarowa. Tam śpiewali parobkowie: „Jak nie masz ty owiec, nie idź, chłopcze, na Prutec, bo tam dziewki malowane, słońce z pożaru, i pieszczą i kochają chłopca owczarza!” — Nie do żartów mi, przyjacielu! Zbieraj się. Niemcy nakazują, żeby wszyscy z naszej wsi dwukonni gospodarze jechali natychmiast do Tatarowa. Tam rąbią pralas. Długie i potężne kłody leżą na górze. Je trzeba z góry ściągnąć końmi na żelazną drogę. Dalej pojadą do Rachowa albo do Kołomyi. Do faterlandu pojadą. Niemcy budują podziemne zakłady. Nasze kłody Hitlerowi potrzebne. Klocki, belki, słupy. Zrozumiałeś? — A jeśli ja nie pojadę? — Rozstrzelają. Ty w spisie. W Tatarowie ty już zapisany. Szczuka wydłuża swoje usta, jakby złośliwie splunąć na swoich zabójców chciał. On milczy. Cmoka. Nagle wspomina syna. Kosmacz, Mikuliczyn, Tatarów. Dalej Worochta. Szczuka bywał i tam, widział, jak polscy narciarze zlatywali z trampoliny i lądowali na śniegu, jak aniołowie, wyciągnąwszy ręce do nielatających ludzi. Szczuka zazdrościł narciarzom. On zawsze marzył i dzisiaj marzy wzlecieć nad ziemią, zobaczyć Prut zza chmury, na Howerlę usiąść. Jak bocian. A starosta swoje. — Płacić Niemcy będą gorzałką. — Dobrze. Kiedy tam trzeba być, do kogo iść? — Być trzeba za dwa dni. Pytać trzeba o wszystko mojego znajomego, tatarowskiego starostę. Zwać go Mykoła Jaremczuk. Wskrzeszony hucuł, myślę, z naszymi chłopcami przyjaźni się. Ty wiesz, w górach nasza partyzantka ukrywa się. Tam rzekomo już jest Szkoła Podoficerska. Niemcy zbierali nas, kierownictwo wiejskie, w Kołomyi. Ja tam z Jaremczukiem zapoznałem się. On mi napomknął o czymś takim. Mówi, w Tatarowie niemieccy generałowie z frontu w hotelu Koruna odpoczywają. A nasi chłopcy siedzą na świerkach i patrzą w okna Niemcom, jak słowiki. Oni, mówi Jaremczuk, jeszcze zaśpiewają wkrótce. Jak będziesz tam, patrz, abyś się nie bał. II Przyjeżdża Bordulaniuk do Tatarowa. Jesień. Wieś położona jest na prawym brzegu Prutu, na szerokim, stromym, pagórkowatym zboczu góry. Jej wierzchołka z doliny, od Prutu, nie widać. Powyżej pasa świerkowego lasu na zboczu wyróżniają się żółtolistne wierzchołki buczyny, brzeziny i grabiny. Wzrok człowieka w Tatarowie jest zmieszany tym, że zbocze góry, na którym stoją chaty, stajnie, stogi, hotel Koruna i cerkiew, odbierane jest jak pionowa ściana. Myślisz, czy nie sam Pan Bóg pomagał ludziom tutaj się osiedlić. Czy byli tutaj kiedyś Tatarzy? Kiedy Szczuka z Werbiża przychodził tutaj na odpust, słyszał od miejscowych Hucułów, że wieś ich założył kozak z Chortycy. Był podobny do Tatara, wysyłali go zaporoscy kozacy na Krym jako zwiadowcę. Szczycił się swoim przezwiskiem. Słyszał taką pogłoskę w karpackich wsiach młodzieniec — Bordulaniuk: „Chcesz pola, chcesz połonin, kochaj konia, jak Tatarzyn”. W Tatarowie, na lewym brzegu rzeki, lasy i góry zaczynają się od razu od samego nurtu Prutu. Tam, na zakolu, Szczuka wyprzęga i zostawia konie przy wozie. Konie wiedzą, gdzie na wozie czeka na nie woreczek owsa. Szczuka wychodzi przez dziurawy, drewniany most nad Prutem na brzeg zasiedlony, wspina się na pierwszy stopień stromizny. Idzie kamienną, zygzakowatą ścieżką w górę, a ta ścieżka, im wyżej, tym szersza się robi. Przed chatą pod gontami, wysmarowanymi dziegciem, zatrzymuje się. Zgaduje: tutaj mieszka starosta. Nie biedak. Krzyczy: „Panie Jaremczuk! Proszę wyjść do mnie!” Nikt nie wychodzi. Bordulaniuk jeszcze raz woła dla pewności, że go usłyszą, obejmuje swój głos do-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— Nie, synu, ja będę z tobą. Uderzył mnie Niemiec. Ja go zabiję! — Tato, nie zabijesz go, on ciebie zabije! — Niech zabije! Ty się zemścisz! Będziesz go widział, a teraz wiedz, zaraz wejdziemy obaj na posterunek. Oni mnie poznają, wpuszczą. Ty wejdziesz za mną! Zrozumiałeś? — Nie, nie zrozumiałem. Ja pójdę do ataku z chłopakami. — Dobrze, synku. Będzie wszystko tak, jak mówisz. Daj mi chociaż potrzymać to żelastwo. Syn daje ojcu ciężki niemiecki automat. Ojciec bierze, ale zaraz oddaje. Żegna się, udaje pokornego. Obmyśla swój plan zemsty. Wasyl milczy. Świta. Słońca nie widać, ale już wiadomo, że ono jest. Wasyl bierze ojca za rękę, podchodzą do Prutu, pochylają się nad wodą. Ojciec niespodziewanie chlapnął zimną falą na syna. Trzy minuty bawią się jak dzieci, oblewając się wodą. Słońce promieniem dotyka czarno-złotej linii, gdzie świerki mieszają się z bukami. Wasyl wie, góry zadrżą, Szkoła podoficerska zaśpiewa. — Tato, cicho. Stop. To moi przyjaciele śpiewają Oj, na górze w Tatarowie, Troista muzyka, A w dolinie, w Tatarowie, Idzie wielka zabawa. Siedzą Niemcy przy gorzałce, Koło beczki piwa, A na niebie grzmot huczy, Widać będzie ulewa. Będzie ulewa krwawa, Powstanie Ukraina. Będziemy gonić z Tatarowa Niemców do Berlina. Do Berlina — gestapowca, Do Moskwy — czekistę. Gra, gra w Tatarowie Muzyka troista. — Fajnie śpiewają. A co my będziemy robić? Do nocy daleko. Zaprowadź mnie do swoich. Na górę chcę wyjść!.. — Nie zaprowadzę. Cała szkoła moja jest tutaj. Wszyscy chłopcy z bronią są tutaj. W lesie na granicy z chatami i ogrodami. Oni czekają na mój sygnał — czerwoną rakietę. Zaczaili się w zaroślach niedaleko Koruny. Gotur będzie bił z góry, a ja z doliny. Zaczniemy atak, ale nie razem. Tylko „Sława!” będziemy krzyczeć jednocześnie, a strzelać zaczniemy, jak zielona rakieta Gotura wyleci. — Wasylu, a co będzie, jak oni rzucą się na was pierwsi? Będziecie uciekać jak zające? Wasz plan to rozkład dla armii. A tutaj warto działać tak, jak na polowaniu. Widzisz zwierzynę — strzelaj! Kto to wszystko wymyślił? Cały dzień leżeć w kłujących krzakach, wyśledzić wroga, który siedzi w restauracji przed wami, pije, a wy obmyślacie, jak by napaść, skąd skoczyć, żeby go szlag trafił. Wasi! Machaj do Gotura, krzycz do ucha, jeśli wasi wszyscy chłopcy są w Tatarowie, zaczynajcie! — Tato, kiedyś mówiliście mi: nie bierz broni, bo zabijesz swój los… — Ty mnie nie posłuchałeś. Broń wziąłeś. Teraz twój los to nie wiewiórka na drzewie, a ta tatrowska dolina, Howerla, skąd widać Kijów. Stałeś się bojownikiem o wolność swojego narodu. Więc albo, albo. Mnie, twojego ojca, w twarz uderzył okupant. Dzisiaj on musi zostać zabity!

Машинний переклад

Wroniątko

— Wiem, tato, wiem. Ale lepiej by było dla was, gdybyście posłuchali mnie i pojechali sobie do domu. — Nie, nie byłoby lepiej. Nie mógłbym spać spokojnie, wiedząc, że mój syn jest na froncie. — Czego wy, tato, chcecie? — Chcę być z tobą! — Dobrze! — Nie, nie dobrze! Zawołaj tutaj Jaremczuka. Wyjdzie razem z nami. — Dokąd? — Do posterunku! Jest nas trzech. Niemców trzech. Pójdziemy do nich jak petenci, za dnia, nie w nocy, pójdziemy jak furmani, którzy przyjechali do pracy. Ty wyciągniesz automat z rękawa, oni ze strachu pozdychają. Zanim tam Gotur się odezwie, wojna w Tatarowie przeminie. — Nie przeminie wojna! Tato, w Korunie trzech generałów chrapie. Adiutanci słuchają jak pieśni ich chrapania. Wy myślicie tylko o sobie! Bordulaniuk kipi. Podbródek podjeżdża prawie do nosa. Niemiecki automat już w jego rękach. — Pokaż mi, synu, jak ta banda gra! Wasyl niechętnie bierze automat. Pokazuje tacie boczny spust, który trzeba naciągnąć przed tym, jak nacisnąć na spust. — Oto, tato, po naszemu spust, a po niemiecku Gever hahn, albo Schlosschen! — Nie będę, synu, strzelał, ale daj mi jeszcze raz do rąk ten piękny instrument. Wasyl oddaje ojcu automat. Ojciec w tej samej chwili oddaje go synowi, ale w wyobraźni już stoi przed nim wyraźny obraz tego, co będzie dzisiaj w Tatarowie, o zmierzchu, przy niemieckim posterunku. Wszystko będzie tak, jak zaplanował. Oto dzieje się wszystko, niespodziewanie, jak nakazuje zemsta. Bordulaniuk chwyta automat, biegnie, nie, już leci do posterunku. Wasyl widzi, dogonić go już nikt nie zdoła. Ojciec przypada do okna budynku, gdzie siedzą Niemcy. Otwiera ogień. Krótka seria. Wasyl już przy nim. Wyrywa broń. Niemcy, ostrzeliwując się, wyskakują przez okna z posterunku. Ginąc, zwisają na wrotach. Jest ich dwóch, a gdzie trzeci? A trzeci, ten, który ostrzeliwał się dłużej od swoich landsknechtów, leży zabity w drzwiach na ganku. Blizna między jego brwiami już krwią zalana. Przy posterunku zapada cisza. Echo strzelaniny jeszcze chodzi po górach. A Wasyl ranny pada, szepcze w pięść: “Tato! Tato! Gdzie wy?” A taty już tu nie ma. On na górze, stoi bez broni za grubym świerkiem i łowi oczami zdumiewający obraz. Z hotelu wychodzą generałowie oraz ich słudzy z rękami wzniesionymi do góry. Bitwa, która rozegrała się na dole, obudziła, przestraszyła ich na śmierć. Wyszli, drżą. Chować się w lesie? Nie, to straszne! Lepiej się poddać. Dla chłopców Gotura to niespodzianka, nie wiedzą, jak mają działać w takiej sytuacji. Strzelać do ludzi, którzy podnieśli ręce? — Otoczyć! Otoczyć! To jak trąba, głos, gładko ciosany ludzki bas. To dowódca Szkoły podoficerskiej z Kosmacza, Gotur, młody, wysoki wojskowy. Siwa, jakby z niemieckiego szynela uszyta mazepinka, kurtka z węgierskiego honwedu, bryczesy zielone i buty-angielki z polskiego ułana. Niemcy, otoczeni przez kursantów Szkoły, zaczynają opuszczać ręce. — Hände hoch! Krzyczy Gotur. Mówi po niemiecku. Dobrze mówi. Pewnie jeszcze pół roku temu uczył się w kołomyjskim gimnazjum. Zdał egzaminy, tak zwaną kriegs maturę, wymuszony wojną egzamin. Ogłasza wyrok wrogom, którzy sami się poddali. “Ja, dowódca banderowskiej partyzantki, w imieniu Narodu Ukraińskiego skazuję was, übermenschów, za morderstwa stu setek ukraińskich patriotów w więzieniach gestapo, za uwięzienie i śmierć tysiąca tysięcy Ukraińców w obozach śmierci, za morderstwa Żydów i Cyganów, za przemienienie zdobytej przez was Europy w piekło narodów, skazuję was na śmierć. Możecie się uratować, pisząc list do waszego dowództwa z propozycją przysłania nam do Tatarowa za trzy dni trzech wagonów niemieckich automatów wraz z amunicją do nich!” Otoczeni przez partyzantów Niemcy wzdychają z ulgą, ale przez szereg podoficerów przebija się ludzki tłum, tatarowscy chłopi, drwale, furmani z dołu, przebija się Bordulaniuk. Kipi Tatarów. — Rozstrzelajcie ich! Nie trzeba nam niczego od nich! Rozstrzelajcie ich! Woła góra w Tatarowie. Howerla krzyczy. Ryczą Gorgany: “Rozstrzelajcie ich!” Gotur podnosi rękę. — Oni nam się poddali. Zdążymy zniszczyć ich! My jesteśmy wojownikami Ukrainy, a nie bandytami! Ludzie gwiżdżą, krzyczą, wyją. I rozchodzą się. Takie coś Bordulaniuk widział nie raz na patriotycznych wiecach w Stanisławowie i Kołomyi. Wagony z bronią dla ukraińskich partyzantów nie przyszły. Niemców partyzanci rozstrzelali. A gdzie podział się Jurij Bordulaniuk i jego syn Wasyl? IV Wasyla, leżącego, z raną na piersiach, ojciec w dolinie, koło posterunku znajduje. Zdziera z siebie płócienną koszulę, opatruje syna. Słucha jego serca. A Wasyl z trudem się uśmiecha, próbuje śpiewać. Leciała kula przez górę, I uderzyła w pierś moją. “Synku mój! Jestem z tobą. Poczekaj chwilę. Powiem Jaremczukowi, żeby zadbał o konie. Poniosę cię do twojej Szkoły. Zapiszę się do twojej sotni jako pierwszy. Biorę sobie pseudonim Szczuka. Śmiano się ze mnie w Werbiżu, a ja jeszcze do naszej wsi przyjdę z tobą, jako strzelec Armii Ukraińskiej. Zaśnij! Wezmę cię na gorgan, na ramiona, szybko polecimy. Pamiętasz, latałem z tobą nad Prutem, jak byłeś chłopcem. Wiem — twoje pseudo to “Prut”. Będziesz sotennym. My nad Prutem jeszcze dzisiaj polecimy. Gdzie twoja mazepinka? Daj tutaj, założę ją. Polecimy… Ojciec podnosi syna. Układa tak, żeby przyłożył swoje zranione piersi do jego ramion, żeby krwią swoją trzymał się go, jak rękami. Wchodzi ojciec ścieżką w górę. Syn na jego ramieniu zasypia. Zasypia i budzi się. Słychać w dolinach nad Prutem rżenie koni. — Tato, konie cię wołają! — Nie słuchaj. Zaśnij! Oddychają równo. Coraz ciszej i ciszej. Marzec 2017 r. Dmytro PAWŁYCZKO Jurij Woron, dwudziestopięcioletni krzepki kijowianin o kulach, stoi na korytarzu szpitala przy oknie. Białe fartuchy milcząco przechodzą obok niego, machnięciem ręki witają się. Wiedzą, że stoi tam od rana, a może i od wieczora. Wypatruje kogoś, kto powinien przyjść i objąć go. Białym fartuchom skinieniem głowy Woron mówi: „Dziękuję! Jestem!”. Jego lewa stopa jest w bucie, a na prawej, nagiej, metalowej — nie ma nic. Na dworze wiosna. Czereśnie — majówki i morele kwitną, niczym jaśniejące czystością bogurodzice. Woronowi wydaje się, że kwitną dla niego. Morele i czereśnie, myśli on, tak samo jak białe fartuchy, wiedzą, że nie ma prawej nogi, ale kwitną. Pędu życia nie zabiją moskiewskie „grady”, ale ciężko zranić go mogą. Woron patrzy na rozkwitłe drzewa i widzi, że pod nimi nieposprzątane leżą odcięte przez ogrodnika nie tylko suche, ale i zieleniące się gałązki. Woron sam do siebie gorzko uśmiecha się, pomyślawszy o tym, że jego prawa noga wydała się Bogu zbędną. Wczoraj do szpitala przychodziły kijowskie dziewczyny. Witały go jako wojownika-bohatera różami i czekoladami „Roshen”, żartowały z nim i, zauważył, wymuszenie śmiały się. Ten śmiech przypomniał mu amerykańskich oficerów, którzy w Jaworowie, w bazie przeszkolenia na front kontraktowych żołnierzy i ochotników, do każdego wojownika łagodnie uśmiechali się, każąc mu padać w błoto, wstawać, biec, okopywać się, znikać w ziemiance i zwyciężać. Woron chce nauczyć się być uśmiechniętym. Brakująca noga rwie, poci się, ćmi, jak zdrowa, a on powinien się uśmiechać. Wymuszony uśmiech ledwo mu wychodzi. Gniewa się na siebie, słabowitego, ściera od kuli zrogowaciałą dłonią ze swojej twarzy maskę smutku. Przygotowuje się, by być uśmiechniętym właśnie teraz, kiedy lada chwila ścieżką obok moreli i czereśni ma przyjść do szpitala jego ukochana dziewczyna, według jego miłosnego przezwiska Woroniątko. Pokochał ją od pierwszego wejrzenia. Ma krucze włosy do kolan i czarne, sinizną obwiedzione źrenice, ma piersi okrągłe niczym jabłka. Na wieki zamąciły jego duszę i ciało tajemniczym, dziewczęcym, pachnącym ciepłem. Nazwisko jej Sołomiatko. Halina Sołomiatko. Jurij połączył swoje nazwisko z jej nazwiskiem i wyszło Woroniątko. Wychowała się w rosyjskojęzycznej rodzinie, słowo „familia” nie było dla niej obce. A krewni Worona, choć czuli się potomkami kozaków, również rozmawiali w Kijowie surżykiem. Jurij Woron — rówieśnik rewolucji ruchowskiej, rodzice wtedy kupili dla dziecka niebiesko-żółtą flagę i małą czapkę mazepinkę. Krewni Haliny żyli poza polityką, dbali o chleb i sól na stole. Woron patrzy w okno. Czeka, wyczekuje, oczekuje, wypatruje swojej ukochanej. Przez telefon powiedziała: „Czekaj na mnie. Będę!”. Trzy dni i trzy noce czeka Woron na swoje Woroniątko. A jej nie widać! Do niego przychodzi jego matka. Woła Woron pielęgniarkę. „Pobiegnij, Natalko, naprzeciw mamy. Ona Jewhenija Markiwna. Powiedz: »Jurko z protezą już się zrósł!«”. W pokoju dla gości Woron na stojąco wita swoją matkę. Uśmiechnięty. Kładzie ona na stole pakunek z cywilną odzieżą dla niego. Daje jej potrzymać kule. Pokazuje, że jest zdolny bez nich zrobić kilka kroków. Matce wydaje się, że syn pada. Oburącz chwyta syna i na piersiach jego wybucha głośnym szlochaniem. — Mamo, dziękujcie Bogu, że żyję! Nie płaczcie! Powiedzcie, co przynieśliście mi. Nie, nie to! Powiedzcie natychmiast, przede wszystkim, bo spłonę, jak nie powiecie, czy było u was moje Woroniątko?! Kiedy ono przyleci do mnie? — Synu, przyniosłam ci koszulę, wyszytą czerwonymi i czarnymi nićmi w Czehryniu, skąd przodkowie nasi pochodzą. A o dziewczynie twojej boję się wspominać. Była ona u mnie. Płakała. Prosiła, żebym pożałowała jej. — I wszystko! Nie może być! — Nie wszystko, mój chłopczyku! Nie upadnij! Dała mi pierścień twoja Hala, podarowany przez ciebie. Oto masz, ja go w pudełku od zapałek przyniosłam. Woron skamieniał. Uśmiech nie zszedł z jego twarzy, ale pociął tę młodą twarz na kawałki. Pięść diabła odbiła się na niej. Cios był żelazny, ale nie śmiertelny. Woron wyjął pierścień z pudełka od zapałek. Położył go na stole. To był nie złoty szeroki pierścień, a pierścionek z aluminium, na którym grawer czarnymi kreskami przedstawił tryzub, herb Ukrainy. — Mamo, weźcie go, oddajcie Hali albo wrzućcie w Dniepr! — Nie, synu, ja go zachowam sobie. A ty nie martw się! Nie ma takiego nieszczęścia, żeby nie minęło. Zranione serce także goi się. Na świecie pięknych dziewczyn nie mało. — Mamo, przypomnijcie sobie, czy nie mówiła Hala przekazać mi od niej choćby jakiegoś małego słowa? Ona przecież obiecała przyjść do mnie! — Nic ona więcej nie powiedziała. Płakała, zdjęła pierścionek z ręki, dała mi i poszła. — Płakała? Powiedzcie, płakała? — Tak, płakała. Ale przypomnij sobie, jak ona płakała i wtedy, jak ty zbierałeś się iść na wojnę, jak prosiła cię, płacząc, powiedzieć, czy pewny jesteś w tym, że taka chachłacka, zmoskalizowana, złodziejami i spekulantami zasiedlona Ukraina, warta jest twojego życia? — Mamo! Ja także pamiętam te słowa. Ale ty nie spiesz się. Znajdź moje Woroniątko. Powiedz jej, że ja nie wyrzeknę się jej nigdy! Niech sama wyrzuca nasz pierścień w Dniepr! Jewhenija Markiwna daruje synowi wyszytą w wiosce koszulę. Ona denerwuje się. „Patrz — mówi — tutaj napierśnik wąziutki, nie taki szeroki, jakby dla tłustych zwierząt szyty, którym obecnie chwalą się krzykliwi patrioci”. Jewhenija Markiwna patrzy w szybę okna, niczym w lustro, chowa pod zieloną, wiosenną chustkę rozburzoną i od łez mokrą siwiznę. Odchodzi. Za nią Woron, syn jej idzie, grzmi protezą, jak zapłakany robot. * * * Woron nie odchodzi od okna dwa tygodnie. A w ten dzień, kiedy go już mieli wypisać jako zdrowego człowieka do domu, on zobaczył, że na opadłym zwiędłym kwiecie z moreli i czereśni idzie do szpitala jego Woroniątko! 17.IV.2017 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Oles Honczar: Myślmy o wielkich rzeczach! Dialog Iwana Dracza z Mychajłem Najenkiem o postaci Olesia Honczara

I. D.: Razem z Olesiem Honczarem szli w literaturze Leonid Perwomajski, Mychajło Stelmach, Pawło Zahrebelny… Jak Pan, Mychajle Kuzmyczu, patrzy dzisiaj na tę konstelację wyrazistych osobowości, a na Olesia Honczara w szczególności? M. N.: Dodałbym do tych imion, które Pan wymienił, Ołeksandra Dowżenkę i Jurija Janowskiego. Byli oni starsi od Honczara o piętnaście-dwadzieścia lat… I. D.: I Hryhorija Tiutiunnyka z jego powieścią „Wir” oraz opowiadaniem „Chmurka słońca nie zasłoni”. M. N.: Hryhorij Tiutiunnyk był rówieśnikiem Olesia Honczara. Razem studiowali na Uniwersytecie Charkowskim, ale różnie wchodzili w literaturę… To była wielka kohorta pisarzy XX wieku. I większość z nich tworzyła w tym duchu, który w audytorium naukowym przyjęło się nazywać romantykami lub neoromantykami. To ludzie, którzy byli współtwórcami wysokiego modernizmu, jaki rozwinął się na Ukrainie w latach 20. XX wieku. Najbardziej wyróżniłbym spośród nich Ołeksandra Dowżenkę i Jurija Janowskiego. Oni są starszymi nauczycielami-towarzyszami broni Olesia Honczara. Oni wiele (nie ucząc) nauczyli Olesia Honczara w planie romantycznego odczuwania świata. Swoją drogą, Oles Honczar nie bardzo lubił słowo „romantyzm”. I. D.: O Janowskim mogę tak powiedzieć: powieści „Mistrz okrętu”, „Jeźdźcy” Janowskiego — to rzeczywiście romantyzm… A Dowżenko jako artysta i nauczyciel, chyba w mniejszym stopniu jest z tym związany. Jego kinopowieści „Ukraina w ogniu” i „Zaczarowana Desna” zostały opublikowane później niż napisane… W planie zestawienia tych utworów z utworami Honczara — taka rzecz jest możliwa, ale jeśli chodzi o bycie nauczycielem… Proszę wyjaśnić, jak Pan to rozumie… M. N.: Tutaj mam na myśli nie to rozumienie, że „nauczyciel-uczeń” są jednakowo zapięci na wszystkie guziki… Może Pan pamięta, są takie fotografie: Ołeksandr Dowżenko i Jurij Janowski, a także Oles Honczar i Ołeksandr Dowżenko, siedzący na ławeczce… I. D.: Pamiętam… Honczar i Dowżenko siedzą na ławeczce w Irpieńskim Domu Pracy Twórczej; bardzo piękna i pamiętna fotografia… M. N.: Oni we dwóch coś bardzo żywo omawiają… Honczar ma kilka wypowiedzi o Dowżence. Dla Honczara był on nosicielem wysokiej prawdy o bycie i sztuce. U Dowżenki nie ma przyziemnego, a wzniosłe wyobrażenie o nich. Honczar ten styl twórczości nazywał „poetyckim realizmem”. Takie wyrażenie stosował, między innymi, Turgieniew, chociaż nie jest to naukowe określenie stylu. Chodzi o romantyzm, którego korzenie tkwią w twórczości Gogola, Szewczenki, Łesi Ukrainki… aż do romantyków lat 20. XX wieku. Mykoła Chwylowy swój styl nazywał „romantyką witalizmu”. Literatura ukraińska jeszcze bardzo długo, chyba nie będzie w stanie pozbyć się romantycznego kodu estetycznego. Dlaczego? A dlatego, że sztuka (w zasadzie) powinna pokazywać życie-byt wzniośle, jak pod szkłem powiększającym. Tego, swoją drogą, nie zawsze rozumieli współcześni Honczara; pozostaje on nie dla wszystkich zrozumiałym jeszcze dzisiaj. I. D.: Do Dowżenki, między innymi, też był odpowiedni stosunek. Kiedy uczyłem się na Wyższych Kursach Scenariuszowych w Moskwie, to ci, którzy znali, że jestem z Kijowa i mogłem być w jakiś sposób związany ze studiem filmowym imienia Dowżenki, okresowo „podgryzano” mnie, że jestem dowżenkowcem (nie w najlepszym znaczeniu tego słowa) i przypisywano mi wszelakie „grzechy” studia Dowżenki. Czy te grzechy były prawdziwe, czy też tylko przypisywano je dowżenkowcom — trudno powiedzieć, ale na mnie, jak i na wszystkich studentów z Ukrainy, nakładano ową dowżenkowską „plamę”. Coś podobnego zdarzało się słyszeć również w odniesieniu do Honczara. M. N.: I nie tylko wtedy, gdy opublikował powieść „Sobór” i zaczęła się wobec niego brutalna krytyka; obserwowano to już wcześniej. Rozpoczynał powojenną twórczość nowelami „Modry Kamień”, „Góry śpiewają”, później stworzył opowiadanie „Za chwilę szczęścia”. Było to całkowicie nowe słowo w nowelistyce, chociaż żywiło się owym wzniosłym romantyzmem Dowżenki, który pozostawał niezrozumiały nawet wtedy, gdy stworzył powieść filmową „Ukraina w ogniu” (1944). Krytyczny referat o powieści filmowej wygłosił „sam” Stalin; pisał go, oczywiście, nie sam; pomogli „ziomkowie”… I. D.: Chce Pan powiedzieć, zapewne, o Kornijczuku i Bażanie, czy znane są Panu jakieś inne informacje o tej historii? M. N.: Obecnie to nie tajemnica. Opublikowano przecież w 1990 roku zarówno sam referat stalinowski, jak i wymieniono jego prawdziwych autorów. Było ich czterech; mieszkali w jakimś moskiewskim hotelu, o czym opowiedział we wspomnieniach syn Maksyma Rylskiego, Bohdan. On, oczywiście, mówił głównie o Bażanie i Kornijczuku, ale zaangażowani w tę sprawę byli także Pawło Tyczyna i Maksym Rylski. Byli obecni również na tym posiedzeniu Biura Politycznego, gdzie Dowżenko, jak zapisał w dzienniku, został porąbany na kawałki i rozrzucony na pośmiewisko po całym Związku Radzieckim. Smutno o tym wszystkim wspominać, bo przecież chodzi o znanych ukraińskich literatów… Ludzie, najwyraźniej, trafiają w takie sytuacje, z których niełatwo się wyślizgnąć… I. D.: Wiedzieć trzeba wszystko… Inna rzecz, jak do tego się odnosić… M. N.: Tak… Syn Maksyma Rylskiego opowiedział o tym w szczegółach. Był praktycznie nastolatkiem, kiedy pisano ten stalinowski referat, a opowiedział dopiero w dojrzałym wieku, kiedy stało się możliwe mówienie o tych rzeczach: w czasach tak zwanej gorbaczowowskiej pieriestrojki i uzyskania przez Ukrainę niepodległości. Nie mając możliwości nakręcenia filmu według powieści „Ukraina w ogniu”, Dowżenko wkrótce zaczął pracować nad „Poematem o morzu”. Zapisał wtedy w dzienniku, że pióro nie bardzo go słuchało; ukraiński naród, powiada, przeżywał takie biedy, że opisywać je trzeba innym, tragicznym piórem. Ale cóż, kiedy wymagają, powiada, „wzniosłej prawdy”. Tutaj artysta jakby wchodził ze sobą w sprzeczność, jemu samemu chciało się wzniosłości w twórczości, ale w tym przypadku chodziło o wzniosłość fałszywą, właściwie — o kłamstwo. I. D.: Mówi Pan o Dowżence, a myśli przecież o Honczarze; on wtedy również (w latach 1945—1946) próbował kontynuować właśnie tradycję twórczości Dowżenki. M. N.: Tak… Honczar w tym samym roku, w którym pisano „Poemat o morzu”, zaczął już drukować wspomniane swoje „wojenne” nowele, a potem i pierwsze części trylogii „Sztandarowi”. Za nowelę „Modry Kamień” ówcześni krytycy rzucili się na niego jak jastrzębie. Oskarżono go o szerzenie mistycyzmu oraz o inne, nieakceptowalne w literaturze radzieckiej, grzechy. A Honczar w tej noweli spojrzał na życie zaledwie z pozycji jedności tego życia ze śmiercią. To nie są różne hipostazy (chodziło w podtekście noweli), a jedynie przedłużenie jednego przez drugie. Kiedy zakochani spotkali się po śmierci „w niebiosach”, to bohaterka noweli mówi, że teraz mogę dopowiedzieć ci to, o czym nie zdążyłam powiedzieć „na ziemi”. Z naukowego punktu widzenia był to, w istocie, przyczynek do początków nowego (postmodernistycznego) sposobu myślenia artystycznego w literaturze. Po wojnie, jak teraz wiemy, na tę drogę wchodziła cała europejska i światowa sztuka. Zrozumieć to radzieckiej krytyce wtedy było nie w mocy i dlatego autorowi dostało się, jak to mówią, za swoje. Taki krytyczny „bicz” pisarz odczuwał na sobie praktycznie przez całe życie twórcze. Mówił mi o tym osobiście podczas naszych rozmów. A mniej więcej aktywnym stało się to po tym, jak wyszła moja książka „Piękno wierności. W twórczym świecie Olesia Honczara”. Napisana, oczywiście, w duchu radzieckiego socrealizmu, przypadła mu jednak do gustu, bo była pierwszą po długiej przerwie… I. D.: Ma Pan kilka książek o twórczości Olesia Honczara? M. N.: Nie tak, żeby „kilka”, ale są… Przed „Pięknem wierności” była dość obszerna artykuł-recenzja o wydanym w 1978 roku sześciotomowym wydaniu jego dzieł. Spodobała mu się, bo owa przerwa, o której chciałem powiedzieć, trwała około dziesięciu lat. Pozostawał, mówiąc brutalnie, „pod kloszem” po wulgarnym „zrujnowaniu” powieści „Sobór”. W 1971 roku wyszła była niewielka broszura o jego twórczości autorstwa Margarity Malinowskiej, przez kilka lat zbierał się do oddania do druku monografii „Oles Honczar” dobrze znany wtedy literaturoznawca Leonid Nowyczenko, z tym zamysłem nic mu nie wychodziło i stworzyła się wokół pisarza swoista próżnia krytyczna… I. D.: Nie ostatnią rolę odgrywała wtedy także społeczno-polityczna pozycja Olesia Honczara… W 1966 roku odbył się kolejny zjazd pisarzy Ukrainy, referat na nim wygłaszał Oles Terentijowycz, poruszając w nim nie bardzo „modne” wtedy kwestie. Choć wybrano go ponownie na przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy, to za ten referat musiał się wtedy nie raz tłumaczyć przed kierowniczym KC Kompartii… M. N.: Tak… W referacie Honczar retorycznie pytał: ile jeszcze możemy nie znać swojej literatury? Nie powinien być pominięty w naszej wiedzy ani Bunin, ani Wynnyczenko, potrzebujemy całego wcześniejszego doświadczenia artystycznego. Nie zaszkodzi znać też teorię psychoanalizy Zygmunta Freuda… Od tego, że wydaliśmy Kafkę, nic strasznego się nie stało… Za takie rozważania pisarza zaczęto, w istocie, prześladować, a kiedy opublikował jeszcze powieść „Sobór”… Zaczęło się, właściwie, to, co Jurij Janowski… I. D.: Cały system radziecki wtedy sprzysiągł się przeciwko Honczarowi… M. N.: Tak… Jurij Janowski mówił, że za powieści „Cztery szable” czy „Żywa woda” „krytykowano” go nie jakimś tam pręcikiem, a bito telegraficznymi słupami. Około setki negatywnych recenzji pojawiło się wtedy na powieść „Sobór”… I. D.: A przewodził tej kampanii wtedy kierownik wydziału ideologicznego KGB Leonid Heorhijowycz Kałasz… M. N.: Ci kierownicy wydziałów wtedy nie bardzo „świecili” swoimi nazwiskami w prasie… Pan, zapewne, wie o nich z jakichś innych źródeł? Bo o nim w internecie dzisiaj można przeczytać jako o „cieniu zapomnianych represji”. I. D.: O swojej „działalności” opowiadał mi osobiście, kiedy wzywał do siebie na rozmowy… M. N.: Na wychowanie, to znaczy… I. D.: Tak, „zapraszał” mnie na wychowanie i te „zaproszenia” pamiętam do dziś… M. N.: Powieść „Sobór” po 1968 roku (nakład tego wydania „Soboru” cenzura puściła pod nóż) pozostawała zakazana w ZSRR przez prawie dwadzieścia lat. A w Polsce, między innymi, wyszła cztery lata po zakazach w ZSRR (1972 r.). Autor podarował mi ją w 1980 roku, czyli dla siebie Oles Terentijowycz nie uważał jej za zakazaną. I dawał mi o tym do zrozumienia… Pytał Pan, Iwanie Fedorowyczu, a jakie jest dzisiaj nastawienie do twórczości Olesia Honczara? Wszystko zależy od pokoleń wiekowych. Na przykład ci, którzy przeszli wojnę lub żyli podczas wojny, do dziś są przekonani, że „Sztandarowi” to najlepsza powieść Olesia Honczara. W niej, powiadają, są i szeregowy, i „kierowniczy” żołnierze, i jest ich „misja wyzwoleńcza”. Późniejsze utwory — aż do „Soboru” włącznie (z jego krytycznym nastawieniem wobec władzy radzieckiej) — to, powiadają, słabsza literatura. Taka pozycja, zapewne, jest błędna. Oles Honczar, oczywiście, nigdy nie był „prosty jak sosna, majestatyczny”. Stale się rozwijał: i w motywach, i w stylu twórczym. Co może potwierdzić także trzytomowy jego „Dziennik”. W nim można prześledzić, jak ten pisarz wyrastał, jak dążył do „dokopania się” do prawdy życia-bytu. „Czy tak żyłem, czy tak wy wszyscy, ludzie, żyjecie?” — tak pytał ustami swoich bohaterów w powieści „Tronka”, ale ta myśl pobrzmiewa i w „Dziennikach” pisarza. Wśród najbardziej autentycznych pisarzy (jeśli możliwe jest takie wyrażenie) Oles Honczar zajmuje jedno z pierwszych miejsc w literaturze okresu powojennego. Począwszy od lewej: Wałentyna Honczar (żona Olesia Honczara), Dmytro Pawłyczko, nieznana, Oles Honczar, Iwan Dracz, nieznany

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Pracował nie tylko nad tym, co publikował, ale także „pisał do szuflady”, miał więc też inne zdanie, poza tym, które upubliczniał. Do tego samego uciekał się jego „nauczyciel” Ołeksandr Dowżenko, pozostawiając swoje zdumiewające zapiski dziennikowe. Mykoła Winhranowski zbudował na nich niezwykły film dokumentalno-fabularny. Oglądasz go i czujesz, jak włosy jeżą się na głowie, jak przechodzą ciarki po całym ciele. Myślę, że coś podobnego można zrobić na podstawie „Dzienników” Olesia Honczara. Niektóre fragmenty z nich trafiły już na ekran, ale chciałoby się czegoś więcej. To bardzo wymowna szkoła (mam na myśli „Dzienniki”) twórczego życia i przetrwania pisarza w warunkach totalitaryzmu… Inna kategoria czytelników Honczara koncentruje się na tym, by znaleźć w jego utworach naleciałości socrealizmu. Mówią, że pracował na usługach władzy zarówno w „Sztandarach”, jak i w innych powieściach. Wszystko to tam po części jest… I. D.: Ale trzeba brać pod uwagę, że nikt z rówieśników Honczara — ani Stelmach, ani Zahrebelny, ani Zemlak, ani niektórzy inni pisarze — nie był tak zmobilizowany jako działacz społeczno-polityczny. Przez długi czas był przecież i przewodniczącym Związku Pisarzy, i przewodniczącym Rady Pokoju, i deputowanym różnych rad. Ludzie przychodzili do niego nieustannie z życiowymi problemami; przyczyniał się do umacniania ukraińskości w różnych sferach życia. Łatwo można go wyróżnić spośród swoich rówieśników — i starszych, i młodszych. Zajmował taką ofensywną postawę wobec władzy, do jakiej zdolny jest daleko nie każdy. Kierownictwo kraju zmuszone było wsłuchiwać się w jego głos, w jego autorytet… M. N.: Ma Pan rację. Może i głośno to zabrzmi, ale nie zaszkodzi przypomnieć, że każdy prawdziwy pisarz jest sumieniem narodu, sumieniem nacji. Rosjanie długo powtarzali, że ostatnim sumieniem Rosji był Wołodymyr Korolenko, a później to samo mówili o Wiktorze Astafiewie… I. D.: I o Ołeksandrze Sołżenicynie tak mówili… M. N.: Tak, chociaż oczywiście w mniejszym stopniu, bo on jest bardziej publicystą, badaczem totalitarnego brzucha Rosji, a wymienieni wyżej to artyści; ich słowo, jak mawiał Tyczyna, ma tubę. Można w nim wyczytać nie tylko to, co napisane, ale i to, co brzmi w podtekstach, nadtekstach. Honczar nad pytaniami o gorzki los Ukrainy myślał do ostatnich swoich dni. Jego ostatnia chronologicznie książka publicystyki nosiła tytuł „Z czego żyjemy?”. W czasach, gdy zaczęła się tak zwana pieriestrojka i zbliżała się ukraińska niepodległość, Honczar i tak nie zaznawał spokoju, o zdobytej niepodległości Ukrainy miał własne zdanie i wciąż myślał nad tym, jaka niepodległość odpowiada Ukrainie, jej narodowi? Trzeba powiedzieć nie tylko o pełnym wydaniu „Dzienników”, ale i o tym, że Narodowa Akademia Nauk Ukrainy pracuje obecnie nad 12-tomowym wydaniem dzieł Honczara. Pierwsze tomy będą zawierać powieści i opowiadania, a ostatnie — publicystykę i zapiski dziennikowe… To ten pisarz, który do tej pory nie może stać się przedmiotem badań historyków literatury; jego twórczości do tej pory w pełni nie przyswoiła krytyka literacka. Ma on niemało tekstów, w których nie wszystko jest wyjaśnione, nie wszystko zrozumiałe dla krytyków literackich. Jego twórczość wymaga bardzo uważnego odczytania na nowo, ale oczywiście nie pod celownikiem, że to jakiś kanon socrealizmu. A o tym czasem mówią i niektórzy starsi, i nawet najmłodsi literaci… Jest życie, jest twórczość, jest zależność pisarza od otoczenia, w którym przebywa… Można pójść na emigrację, a można położyć głowę na szafocie czy znaleźć się za kratami… To jedna forma walki za ojczyznę. Inna forma — kiedy musisz jednak coś powiedzieć swojej ojczyźnie, rzucając kość władzy. To problem nie dzisiejszy i nie czasów Honczara. Są rzeczy w literaturze, które koncentrują się na wartościach ogólnoludzkich; najważniejsze tylko w tym, jak je Mychajło Najenko, Witalij Ablicow, Iwan Dracz wśród studentów podczas obchodów 95. rocznicy urodzin Olesia Honczara Zapomniani sześćdziesiątnicy przedstawić… Oles Honczar być może i przesadzał, gdy upychał w niektórych utworach wiele czysto radzieckich naleciałości. Tutaj trzeba brać pod uwagę i okoliczności, w których pisarz zmuszony był pracować, i oczywiście osobliwości jego talentu, poziomu obdarowania… W szczególności także w tychże „Sztandarach”… I. D.: Jest tam u nich litera „L” ze strzałką na zachód… M. N.: Litera „L” w powieści odczytywana jest i jako „Lenin”, i jako „Ludzie”… W pierwszych redakcjach utworu obecny był i „Stalin”… Później pisarz oczyścił utwór z tych naleciałości… Ale pozostało w nim to, co najważniejsze: artystyczna próba ochrony narodu ukraińskiego przed zniszczeniem przez oba faszyzmy… I. D.: Zaraz po wojnie kremlowska władza traktowała przecież naród ukraiński jako naród zdrajców, który, jakoby, położył się pod Niemca itd. Tych, którzy bronili tego narodu, też uważano za „wrogów ludu”. Honczar, w pewnym sensie, był wśród nich. Ale mówią, że kiedy Stalin przeczytał „Sztandary”, to powiedział: „U mienia k Ukrainie woprosow niet”. Czy tak było, czy nie, ale przygotowanie towarowych eszelonów do wywiezienia Ukraińców z ich ziemi ustało… M. N.: Dowżenkę gromili nawet za to, że w jego utworach (opowiadanie „Na drucie kolczastym”, „Stój, śmierci, zatrzymaj się”, powieść filmowa „Ukraina w ogniu”) jest dużo, jakoby, ukraińskich nazwisk: Krawczyna, Fedorczenko i inni. Szukać zbyt bezpośrednich związków między postaciami literackimi a uczestnikami walki ideologicznej w „żywym” życiu nie wypada; literatura piękna zawsze niesie w sobie uogólnienie; interesuje ją nie konkretny jakiś człowiek, a człowiek w ogóle. To, że Honczar rzeczywiście wypleniał swoimi utworami różne chwasty (w jego powieści „Sobór” jest też postać o nazwisku Łoboda), to prawda. A oprócz Wołodki Łobody, są w tej powieści i „zjadacze zupy”, i „ojcosprzedawcy” (na wzór „chrystosprzedawców”), i inne postacie o negatywnym zabarwieniu (powiedzmy tak)… Powieścią „Sobór” Honczar wniósł do literatury taki ładunek oporu wobec władzy radzieckiej, że po prostu dziw bierze… Jeden ukraiński pisarz z diaspory, przeczytawszy powieść, napisał: „Zuch Honczar! Po raz pierwszy od wielu lat dał takiego głośnego policzka bezczelnej władzy radzieckiej!”… A tę roślinność naszego współczesnego życia, którą Pan nazwał po chwastach, ja nie chcę nawet nazywać… Popularyzować nazwiska ukrainofobów — to nie nasza misja… I. D.: “TUM”, “Memoriał”, “Ruch” — wszystko to tworzyło się z udziałem Ołesia Honczara. Nie mogę nie wspomnieć o tym, jak występował na otwarciu pierwszego zjazdu Ludowego Ruchu… M. N.: Mogę dodać, że jego słowa wstępne na wielkich antyradzieckich zgromadzeniach miały znaczenie koncepcyjne dla budowy niepodległej Ukrainy. W szczególności także w Radzie Najwyższej, kiedy uchwalano ważne decyzje ustawodawcze o ukraińskiej niepodległości. Swoją drogą, Honczar wiązał rozwój ukraińskiej duchowości z kwestiami wiary, z kwestiami ludzkiej godności… I. D.: Charków — to szczególna karta w biografii Honczara. Z Uniwersytetu Charkowskiego poszedł na ochotnika na front, tutaj też przetrzymywali go Niemcy w niewoli na Chołodnej Horze. Kilka lat temu odwiedzałem te miejsca. I z goryczą przekonałem się, że w dawnej “sali leninowskiej”, która obecnie uważana jest za muzeum Chołodnej Hory, można dowiedzieć się o twórczości Pawła Hrabowskiego, Pawła Zahrebelnego, Jurija Muszkietyka, a o Honczarze — nigdzie ani słowa. M. N.: A przecież uwiecznił ją w swoich powieściach “Człowiek i broń”, “Cyklon”… Ołes Honczar należy do tych pisarzy, których wspomina się nie tylko w dniu ich urodzin. W literaturze żyje on każdego dnia, ponieważ pozostawił takie przemyślenia, które dotyczą wszystkich i każdego z osobna. Powiedzmy, kwestia języka ojczystego. Mam w rękach książkę Mykoły Stepanenki — rektora Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Korolenki — “Publicystyczna spuścizna Ołesia Honczara”. Autor zebrał w niej liczne wypowiedzi pisarza o języku w ogóle i o języku ukraińskim. Oto jedna z nich: “Pozbawić naród jego języka oznacza odebrać mu poczucie własnej godności”. Kiedy do dziś prowadzi się z urzędnikami walkę o nasz język, to takim urzędnikom podobne wypowiedzi Honczara trzeba odczytywać na głos codziennie. Dlaczego kładę na to nacisk? Bo pisarz — to nie tylko ten, kto widzi współczesność, ale i ten, kto jest zdolny przewidzieć jej rozwój. Nie dotknęliśmy jeszcze tak bolesnego dla Ukrainy tematu, jak Czarnobyl… Na rok przed katastrofą czarnobylską (w 1986 roku) Ołes Honczar opublikował niewielką powieść “Czarny Jar”. Mowa w niej była o tym, że człowiek może stracić nie tylko język czy inne wartości duchowe; może stracić samą możliwość życia; nieostrożny człowiek może tak prowadzić swoje gospodarstwo, że nadciągnie z nieba niszczycielska “gwiazda piołun”, która jest zdolna zniszczyć same podstawy życia… W takich rozmyślaniach Honczara tkwi jego stała aktualność… I. D.: Jego biografia i twórczość dały taki ładunek naszej literaturze i naszemu życiu, że bez nich byłyby one strasznie zubożałe. Wymienialiśmy nazwiska i Perwomajskiego, i Dowżenki, i Janowskiego, i Stelmaha, i Zahrebelnego… Był ich współczesnym, ale swoim myśleniem zdołał wyrwać się do przodu i dlatego stał się jednym ze znaków ukraińskiego postępu w przyszłość. M. N.: Temu sprzyjały, oczywiście, także rodzinne strony Ołesia Honczara, owa połtawska wieś Sucha, gdzie minęło jego dzieciństwo i gdzie wdzięczni rodacy stworzyli muzeum pisarza. Przychodzą tam nie tylko uczniowie i naukowcy, ale i zwykły, rzec można, lud. Mają możliwość dotknąć pierwotnego źródła wysokich myśli, sekretów twórczości Ołesia Honczara. Takiego formatu pisarze trafiają się naszemu społeczeństwu i światu bardzo rzadko. Z czasem uświadomimy to sobie, być może, głębiej i dlatego będziemy mniej szukać (jak na tym Słońcu) jakichś plam. Trzeba, oczywiście, wiedzieć wszystko, co dotyczy jego życia i twórczości, ale akcent należy kłaść na tym, co najważniejsze; sformułował to sam pisarz: “Myślmy o wielkich sprawach!”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie», czyli epoka heroiczna językiem dokumentów

Petro SOROKA Mychajło Andrusiak wydał unikalną książkę już choćby z tego względu, że bezpodzielnie panuje w niej jego królewska mość dokument. „Językiem oficjalnych dokumentów archiwalnych polskich służb specjalnych książka opowiada o nieznanych dotąd szerokiemu ogółowi czytelników kartach życia i walki człowieka-legendy Mychajła Soroki z Tarnopolszczyzny oraz jego przyjaciół” — zaznacza autor w adnotacji. Język dokumentów jest dogmatyczny i chłodny, często urzędowo-drętwy i sucho biurokratyczny, za nim nie widać ludzkiej duszy, nawet twarzy, ale jest on wyjątkowo wymowny i precyzyjny, ma w sobie głos epoki i wyszczerzone kły tego reżimu, któremu służy i w którym się przejawia. Jest w nim wszystko: nieuctwo autorów, głupota służalczego aparatu, duch oporu podsądnych, żelazna litera prawa i na samym dnie — strach. Ukryta siła czasu przejawia się tutaj bodaj najpełniej. Beletrystyka z biegiem lat przygasa, blednie lub nawet całkiem umiera, zainteresowanie nią nieuchronnie słabnie, ale dokumentem — nigdy. Dokument jest wieczny i z czasem nabiera coraz większej wagi i wartości. Żelazny fakt historii nigdy nie pokrywa się rdzą. W ciemnych schronach archiwów często nabiera niewiarygodnej siły i wybucha jak trotyl. Wiedzą o tym historycy i pisarze, a być może i sami kancelaryści, którzy tak skrupulatnie, rzetelnie, z fanatyczną zaciętością wyprowadzają każdą literę, każdy paragraf i utrwalają najmniejszy fakt. Powieść dokumentalna Mychajła Andrusiaka „Tajemniczy narciarz” zbudowana jest w formie opowieści detektywistycznej. Otwierają ją dwie notatki z polskich czasopism „Express Lubelski” i „Dziennik Polski”, z których staje się jasne, że w górach karpackich aresztowano „znanego ukraińskiego wichrzyciela i działacza Mychajła Sorokę”, „jednego z trzech emisariuszy, którzy przybyli z Czechosłowacji do Polski na kilka dni przed zabójstwem ministra Pierackiego”, a następnie skazanego na cztery lata więzienia. Po tym, zgodnie z prawami retardacji, autor powraca wstecz do śledztwa służbowego. Strona po stronie odkrywa się tak zwana „sprawa Soroki”, którego zatrzymał strażnik graniczny Franciszek Starzak i przekazał posterunkowemu Bronisławowi Szlakowi (jakże wymowne nazwiska!), a ci z kolei sprowadzili zatrzymanego z odpowiednimi dokumentami do centrum powiatowego, miasta Doliny… Liczne służby państwowe i instytucje pracowały jak swoiste koło zamachowe, nad którym, zdawało się, człowiek nie ma już władzy i nie może go zatrzymać z własnej woli. Jakaś misteryjna fatalność przejawia się we wszystkim. Śledztwo z jego niezliczonymi perypetiami i kulminacjami, za którymi czytelnik ma możliwość bezpośrednio śledzić, nabiera coraz większego tempa. Mnożą się protokoły przesłuchań, zeznania tajnych konfidentów (agentów), cyrkularze, protokoły przesłuchań, podania i odpowiedzi-raporty, rozkazy i tym podobne. Przed wewnętrznym wzrokiem czytelnika wyraźnie wyrasta pion państwowy: posterunek policji państwowej, gmina, starostwo powiatowe, komenda powiatowa policji państwowej i jej wydział śledczy, wojewoda, komendant wojewódzki i podległe mu komenda policji oraz urząd śledczy, Komenda Główna Policji Państwowej i Główny Urząd Śledczy w Warszawie, a nad nimi — ministerstwo spraw wewnętrznych, a jeszcze sądy: grodzki, okręgowy i prokuratury przy nich, wyłaniają się nazwiska drobnych urzędników, kancelarystów i prawników, poważniejszych statusem urzędników. Niektórzy z nich migają szczególnie często: posterunkowy Maksimowicz, nadkomisarz Wiktor Buliński, podkomisarz D. P. Kordys, komendant posterunku Eugeniusz Matkowski, przodownik Szczepaniak, prokurator Trembiłowicz, komisarz Cewe Antoni… W tej książce jest wszystko: napięta dramaturgia i głęboka psychologia („Wszystko można wymyślić, oprócz psychologii” — podkreślał Lew Tołstoj), sprytnie zastawione sieci podstępnych pułapek i intrygi wielkich łowów, tragicznie napięte momenty itd. Jako swoista kulminacja odbierany jest oto taki fragment: „Dnia 5.I.1937 roku komisariat straży granicznej w Worochcie przypadkowo otrzymał od swojego konfidenta przesyłkę z Czechosłowacji o wadze około siedmiu kilogramów i jeden długi, zawinięty w żółty papier pakunek o wadze około dwóch kilogramów. Konfident odebrał te pakunki od nieznanego mu mężczyzny w mieszkaniu braci Kłympuszów w Jasinie. Te pakunki miał ktoś odebrać za pośrednictwem Hrycia Moczerniuka w Worochcie. Po powrocie konfidenta z Jasini do Woronienki zameldował on kierownikowi placówki straży granicznej o przeniesieniu tych pakunków przez granicę. Przy rozpakowywaniu ich w jednym wykryto około siedmiu kilogramów czasopisma „Płastowi Wisti”, organu Związku Ukraińskich Płastunów-Emigrantów, i 167 (dalej figuruje przybliżona liczba 300 — M. A.) sztuk metalowych odznak płastowych, wykonanych na 25-lecie utworzenia „Płastu” jako organizacji skautowej, a także małokalibrowy karabin i dyplom na nazwisko A. Jaroszewicza — nagroda za strzelanie na ogólnoharcerskim święcie w Pradze w 1936 roku. Straż graniczna natychmiast nawiązała łączność z policją. Na wspólnej naradzie podjęto decyzję o ustanowieniu obserwacji nad przesyłkami, z uwagi na konspirację konfidenta. Następnego dnia konfident miał przywieźć te przesyłki saniami do Hrycia Moczerniuka, który jako członek OUN w 1935 roku zadeklarował swoją lojalność, ale działał na dwie strony i jako zdemaskowany został zwolniony z pracy w Towarzystwie Przyjaciół Huculszczyzny, jednak Moczerniuk nie chciał przyjąć tych przesyłek i konfident wracał z nimi do swojej chaty. Kiedy sanie były na połoninach między Worochtą a Woronienką, mężczyzna, który dał konfidentowi pakunki w Jasinie do kontrabandowego przeniesienia przez granicę, podjechał na nartach do sań, zabrał te pakunki i udał się z nimi do pensjonatu „Czeremszyna”, który wynajmuje Ukrainka, wdowa po adwokacie ze Śniatyna Semaniukowa…”. Za suchym językiem dokumentów w całej pełni wyłaniają się sylwetki dzielnych bojowników o wolność Ukrainy, tych, którzy postawili na kartę własne życie i spokój swoich bliskich. Oczywiście, nad wszystkimi góruje postać Mychajła Soroki — centralnej figury utworu. Jego portret — i zewnętrzny, i wewnętrzny — budowany jest tutaj na zasadzie mozaiki, za pomocą swoistych kawałków smalty, ściślej — licznych zeznań, wyciągów z protokołów przesłuchań, listów osobistych, które trafiły w ręce śledczych. Krok po kroku, kreska po kresce — i przed nami w pełnej krasie wyrasta prawdziwy bohater — bez strachu i nagany, rycerz ducha, niezłomny, jak sama Ukraina. Ta książka jest przede wszystkim o nim i jemu poświęcona, więc warto dokładniej zatrzymać się nad jego postawą, cechami charakteru, światem wewnętrznym, sięgnąć po szer- szereg cytowań. Tutaj nawet sam autor nie powstrzymuje się, by nie wtrącić uwagi, nie wyrazić swojego zachwytu i zdziwienia. „Przebywając na emigracji, często bez środków do życia i dachu nad głową, pozbawiony praw obywatelskich, prześladowany przez władze i policyjnych konfidentów, młody Mychajło Soroka zdążył nie tylko zdobywać wiedzę w szkole wyższej, zajmować się sportem, rysunkiem, śpiewem w chórze, prowadzić niezwykle wielką i aktywną pracę społeczną, walczyć w podziemiu OUN o ukraińską państwowość, ale także wychowywać w patriotycznym duchu innych, znajdował w sobie siły, by udzielać im moralnego i duchowego wsparcia. O tym wyraźnie świadczą skonfiskowane przez polską policję i zachowane w archiwach jego listy do bliskich osób”. Był to naprawdę wyjątkowo spójny człowiek, ideowy patriota, mężny bojownik, a także człowiek wszechstronnej wiedzy i talentów: pięknie rysował, znał kilka języków europejskich, miał dobrze wyrobiony gust estetyczny i, jak widać z jego listów, styl literacki. Jako profesjonalny sportowiec przygotowywał się do międzynarodowej Olimpiady i tylko brak obywatelstwa przeszkodził w realizacji jego wielkiego marzenia. O tym niegasnącym ogniu miłości, który płonął w jego duszy do Ukrainy, najlepiej mówi oto taki ustęp z jego epistolarium, który trafił w ręce organów ścigania. „Napiszę Wam, co powiedział jeden „japończyk”: „Ukraina — to śpiący lew, ryś i skrzydlata żmija w jednej osobie. I wyobraźcie sobie, co się stanie, kiedy on się obudzi. Nie było i nie będzie nic groźniejszego na świecie, jak jego bitwa, jego wojna i jego podboje. Myślicie, że nie wiem, iż Ukraińcy od pradawnych czasów powstrzymywali najazdy azjatyckich hord. Chińczycy musieli zbudować przeciwko tym hordom mur, a Ukraińcy stworzyli mur z samych siebie. Ukraina była groźna tysiąc lat temu, jednak będzie jeszcze groźniejsza w przyszłości, bo ten lew i ryś się obudzą”. Ja wiem, ciociu, że Wy jesteście silna duchem i musicie jeszcze innych podtrzymywać na duchu. Trzymać się, trzymać się i jeszcze raz trzymać się. Nie ma nic na świecie, czego byśmy nie pokonali. Niech Was nie przeraża, że u nas są parszywi. To międzynarodowy nabytek. Dobrzy zawsze są w mniejszości. Większość stanowią ci, którzy pójdą za silnymi. Proszę Was o podanie mi adresu Sławki. Mam do niej taką sprawę, którą ona załatwi najszybciej”. Wyjątkowa siła woli, żelazna logika i argumentacja Mychajła Soroki z szczególną siłą przejawiła się podczas śledztwa, on nie tylko nie wydał nikogo z przyjaciół-podziemniaków, ale tak umiejętnie plątał śledczych, że wywalczył minimalny wymiar kary przy groźbie dożywotniego więzienia. W książce pojawiają się dziesiątki imion patriotów-podziemniaków, prawdziwych rycerzy ducha i zwykłych ludzi. Tutaj przytacza się wielką listę figurantów tzw. „archiwum Senyka”, które wykryła czeska policja podczas rewizji w mieszkaniu jednego z podziemniaków. To imiona 53 śmiałków-Ukraińców. A jeszcze wyraźnie wyłaniają się obrazy Stanisławy Hrehoraszczuk, ukochanej dziewczyny Mychajła Soroki, 20-letniej studentki farmakologii, Pałahii Hrehoraszczuk, ciotki bohatera, niezłomnej patriotki, Aneli Chromiak z Tarnopola, Petra Juzwiaka z Hnyłyć, Markijana Kułynycza z Wielkich Hnyłyć na Zbaraszczyźnie, Iwana i Julii Hodiw, Kateryny Połutrankowej, księdza kanonika Terentija Szymaniwskiego, Romana Dmyterki, Semena i Fedora Hawryluków, „znanych ukraińskich nacjonalistów”, Fedora Forostija, wybitnego działacza OUN, studenta teologii w Pradze, Iwana Łysego z Koszlaków… Ich imiona nie powinny zagubić się na ostrych zakrętach historii, bo oni są z tych, którzy poruszali jej skrzypiące koło. Wysoki rejestr, oczywiście, można kontynuować jeszcze długo i zająłby on niemało miejsca. Ale nie można pominąć milczeniem Bohdana-Zynowija Knysza, który mimo przeżytych tortur w Berezie Kartuskiej, totalnej presji policyjnej, mężnie kontynuował podziemną walkę, Natalii Semaniuk, żony przedwcześnie zmarłego pisarza Marka Czeremszyny, i O. Hrabcia. Te charyzmatyczne postacie zasługują nie tylko na osobne wspomnienie, ale i na bardziej gruntowne badania i szkice, szerokie płótna artystyczne. Wierzymy, że takie wkrótce się pojawią. Główna akcja utworu rozgrywa się w miasteczku Worochta, ale stopniowo wciąga w swoje pole siłowe coraz więcej wsi, miasteczek i wielkich miast Europy. Jest to świadectwem szerokiej sieci rozgałęzienia podziemnej działalności OUN i niestrudzonej pracy Mychajła Soroki jako jej czołowego przedstawiciela (w jednym z listów wspomina, że tylko pieszo pokonał setki kilometrów). Jak swoiste południki, przebiegają niewidzialne linie od wsi Koszlaki, co na Zbaraszczyźnie, do Pragi, od miasta Delatyn do wsi Weriacia powiatu sewluskiego, od Krakowa do Mukaczewa, od Lwowa do karpackiej wsi Osmoloda. „Geografia „sprawy Mychajła Soroki” z każdym dniem rozszerzała się, — pisze Mychajło Andrusiak. — Epicentrum wydarzeń pozostawało wysokogórskie miasteczko Worochta, powiat nadwórniański, województwo stanisławowskie, jednak za każdym razem dołączały nowe miejscowości, świeży ludzie. Cała informacja napływała do Stanisławowskiego zarządu śledczego policji państwowej, tam była opracowywana i analizowana”. Specyficzna książka wymaga specyficznego czytania, szczególnego podejścia. Radziłbym zagłębiać się w nią powoli, zapoznawać się małymi fragmentami, rozciągając czytanie na kilka dni, a nawet tygodni. To powinno być czytanie-wczuwanie się, czytanie-studiowanie. Tylko w takim przypadku ta książka jest w stanie otworzyć wszystkie swoje ukryte głębiny i laguny. Dokument ma tę wartość, że zmusza do „włączania się” i „pracy” naszej wyobraźni. Dokument — to góra lodowa. Główna rzecz w nim jest na drugim planie: to twarze, motywacja i zachowanie tych ludzi, którzy go napisali: śledczych, szpicli, sługusów reżimu. Kim oni są? Jacy są z siebie? Co nimi kierowało? Na wszystkie te pytania odpowiedzi w tekście nie ma, ale one są między wierszami, można je domyślić, bo zachowanie i fach człowieka zawsze nakładają pewne piętno na jego wygląd zewnętrzny. Oczywiście, tutaj działa pewien stereotyp, ale ten stereotyp wyrobiony jest przez życie oraz cały bieg

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

historii. Powiedzmy, że w konfidentów nie pójdzie człowiek, który się szanuje, i „chruń” nie stanie się ten, u kogo wyostrzone jest poczucie sumienia. Musi to być marna i nikczemna, podstępna i ciemna dusza. Obrazy takich typów znajdziemy w utworach klasyków — od Franki do Dimarowa, od Panasa Myrnego do Romana Iwanyczuka. „Tajemniczy narciarz” wywołuje także niemało pytań. Powiedzmy, jak mógł trafić „archiwum Senyka” w ręce policji, przecież od tego zależało życie i los tylu ludzi? Czyż nie można było bezpieczniej ukryć przed policją imion „plastunów” albo zaszyfrować ich? Lecz musimy pamiętać, że to były pierwsze kroki podziemników, całkiem młodych chłopców i dziewcząt, przeważnie studentów, którzy jeszcze nie mieli ani potrzebnego doświadczenia, ani odpowiednich nawyków, a system represyjny obkładał ich całą armią konfidentów. Potem to smutne doświadczenie bardzo przydało się im podczas II wojny światowej i w okresie powojennym, kiedy działała UPA, i objawiło się błyskotliwie. Ta książka zmusza naszą wyobraźnię do włączenia się w pracę, a zatem wymaga współtwórczości i współuczestnictwa. Mówiąc obrazowo, Mychajło Andrusiak zebrał bezcenny materiał budowlany (nie tylko odkopał w archiwach potrzebne dokumenty kryminalne, ale i przetłumaczył je z języków czeskiego i polskiego, odpowiednio ustrukturyzował), który w przyszłości będą mogli wykorzystać nie tylko historycy, ale i literaci, aby wznieść swoiste monumentalne budowle, powieści i romanse, opowiadania i nowele. A jeszcze jest tu prawdziwa żyła złota dla kinematografistów. Wczytując się w stosy tych dokumentów, na głos wymawiajcie imiona patriotów, wyobrażajcie ich w murach więziennych, na przesłuchaniach, w kajdanach, na procesach sądowych i w więzieniach etapowych. Jak i my, chcieli wolności i szczęścia, miłej sercu pracy i realizacji zamierzonych planów, marzyli być szczęśliwymi i wolnymi na swojej ziemi, kochali i cierpieli, wierzyli i mieli nadzieję, że Ukraina odrodzi się jak Feniks z popiołów, ale przy tym nie szukali spokoju, nie chowali się po ciepłych zakamarkach, desperacko stawali do walki z ciemiężycielami i dziękowali Bogu, że urodzili się w „wielkiej godzinie”, świadomi swojej wysokiej misji i mężnego czynu. Dlatego przed Niebem i potomnymi stoją dziś tak wysoko i czysto, dlatego tę książkę czyta się tak poruszająco i niepokojąco, że wydaje się, iż nie tylko przyspiesza bicie serca, ale i zmienia się sama formuła krwi. Las Petrykiwski Jewhen DZIUBA, m. Swatowe Symboliczna data utworzenia UPA — 14 października, na Dzień Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, patronki Ukraińskiego Kozactwa. A teraz to także Dzień Obrońcy Ojczyzny. Nawiasem mówiąc, z przyjściem moskiewskich okupantów na Prawobrzeżną Ukrainę Taras Czuprynka (pseudonim R. Szuchewycza) wydał rozkaz wszystkim oddziałom UPA zamienić niemiecką broń na moskiewską. Co też zrobili w ciągu 1 miesiąca. Wywołało to szok w na Kremlu — skąd wzięło się ponad sto tysięcy luf moskiewskiej produkcji. Po prostu OUN składała ją w magazynach (składach) podczas panicznej ucieczki Armii Czerwonej w 1941 r. W 2017 roku mija 75 lat od dnia utworzenia UPA oraz 110 lat od urodzin dowódcy UPA generała-chorążego Romana Szuchewycza. W szeregu obwodów Ukrainy rady obwodowe ogó-ręka milcząco szuka ręki przyjaciela. Wiążą się nici braterstwa, ponadczasowa przyjaźń w biedzie. Snują się śmiałe plany. Ludzie nie łamią się, nie skomlą, tylko jeszcze bardziej twardnieją”. Właśnie takimi byli i pozostaną w pamięci potomnych bojownicy o niepodległe Państwo Ukraińskie, opisani w książce Iwana Korsaka. Właśnie takie powinno być wsparcie jeden drugiego wśród Ukraińców dzisiaj. Stosownym na stronach książki jest cytowanie oryginalnych dokumentów, co daleko nie zawsze jest właściwe dla prozy artystycznej. Przenosząc się w wojenne nieszczęścia, czytelnik do najdrobniejszych szczegółów zanurza się w atmosferę przesiąkniętego sadzą i głodem Kijowa, gdzie i Chreszczatyk nie jest Chreszczatykiem, a Eichhornstrasse, przejmuje się rozpaczą i strachem obozu namiotowego, który przymusowo repatriują do ZSRR zachodni sojusznicy, odczuwa cynizm generała Własowa oraz bezsilność i rozczarowanie ukraińskiej dywizji, która poniosła klęskę pod Brodami. Niemożność życia w Ojczyźnie z powodu przywróconego po wojnie reżimu sowieckiego, wymuszone uchodźstwo polityczne stały się tragedią dla ukraińskich patriotów, którzy tyle wysiłku włożyli w budowę sobornego Państwa Ukraińskiego. Emigracja z Ukrainy była jedną z najbardziej dramatycznych decyzji w życiu narodowo świadomej ukraińskiej elity. Ktoś do ostatniego tchu, nie składając rąk, hartował narodową ideę państwową, ktoś przeżył bolesne rozczarowanie, ale wszyscy oni zapłacili wielką cenę za swoje polityczne uchodźstwo: poznali nostalgię i wyobcowanie. Emigracja oznaczała zmiany w statusie społecznym, oderwanie od swojego narodu, historycznej Ojczyzny. Większość z bojowników o wolność narodu ukraińskiego, o niepodległe państwo narodowe nie zdołała postawić stopy na odnowionej, powstałej z sowieckich popiołów Ukrainie, która po raz kolejny odrodziła się na początku lat 90. ubiegłego wieku. Komuś poszczęściło się dożyć do tego dnia… A nam wszystkim razem przypadło szczęście szczycić się chwalebną narodową przeszłością. I niech przez długie dziesięciolecia, ale jednak triumf pamięci pozwolił zająć godne miejsce w ukraińskiej historii Tarasowi Bulbie-Borowcowi, Pawłowi Szandrukowi, Stepanowi Banderze, Andrijowi Liwyckiemu i setkom oraz tysiącom innych Ukraińców, którzy wnieśli swój ważny wkład w fundament dzisiejszej niepodległej Ukrainy. chowywali się, to być może dożyliby do 1991 r., a oni niszczyli oficerów NKWD-KGB). Mamy dobre recenzje Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, znanych historyków. W planach: „Zbrucz jednoczy” (obwód chmielnicki i sąsiednie obwody), „Ojciec i syn — bohaterowie Ukrainy” (o sławnej rodzinie Szuchewyczów), osobne filmy o obwodzie lwowskim, iwanofrankiwskim, Bukowinie i Srebrnej Ziemi. Wzywamy Ukraińców do obejrzenia wymienionych filmów i przesyłania swoich uwag, życzeń, nowych materiałów na adres elektroniczny [kontakt ukryty] Filmy można obejrzeć, wchodząc w internecie na stronę www.youtube.com, potem przez „wyszukiwarkę” znajdujemy blog Jewhena Dziuby i wybieramy playlistę „Niewolników do raju nie wpuszczają (UPA oczami wschodniaków)”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Triumf pamięci

Ludmiła STRYŁCZUK, doktor nauk historycznych, profesor Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki, przewodnicząca Wołyńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Żyjemy w dobie triumfu pamięci. W ciągu ostatnich dwudziestu lub dwudziestu pięciu lat wszystkie kraje, wszystkie grupy społeczne, etniczne i rodzinne przeżyły głębokie zmiany tradycyjnego stosunku do przeszłości… Świat zalała fala wspomnień, mocno łącząc wierność przeszłości — rzeczywistej lub wyobrażonej — z poczuciem przynależności, z kolektywną i indywidualną świadomością, pamięcią i tożsamością… Pierre Nora. Ponad 70 lat temu zakończyła się II wojna światowa. Przez długie dziesięciolecia ery radzieckiej kwestie ukraińskiej walki narodowowyzwoleńczej i przymusowej repatriacji po wojnie w ZSRR, konfliktu ukraińsko-polskiego były przemilczane albo przedstawiane przez radziecką historiografię tendencyjnie, przez pryzmat ideologicznych stereotypów, ze znacznymi zniekształceniami. Większość dokumentów związanych z działalnością UPA, jej liderów i ideologów pozostawała całkowicie nieznana zarówno szerokiemu ogółowi, jak i badaczom, ponieważ utajniano podstawową warstwę dokumentów archiwalnych. A tymczasem praktycznie każda ukraińska rodzina doświadczyła na sobie jeszcze w przedwojennych latach szczodrości reżimu radzieckiego: represji, prześladowań narodowych i religijnych, rusyfikacji, przymusowej kolektywizacji, a jako zemstę za odmowę kolektywizacji — Hołodomoru 1932—1933 lat. Nie lepsza sytuacja była na ziemiach zachodnioukraińskich, gdzie w okresie międzywojennym w Drugiej Rzeczypospolitej zamykano ukraińskie szkoły, placówki kulturalno-oświatowe, niszczono prawosławne świątynie, niszczono gospodarstwa chłopskie podczas pacyfikacji. W okresie od końca 1939 roku do czerwca 1941 roku na Zachodniej Ukrainie przeprowadzono cztery szeroko zakrojone akcje deportacyjne (luty, kwiecień, czerwiec 1940 roku oraz maj—czerwiec 1941 roku). Uznana za najskuteczniejszy środek przemian politycznych i społeczno-ekonomicznych w regionie, polityka deportacyjna w czasie jej realizacji przez władze bolszewickie w latach 1940—1941 objęła znaczny odsetek ludności. Ogółem z byłych ziem Drugiej Rzeczypospolitej wysiedlono od 311 do 329 tys. osób, z nich 223 tys. z zachodnich obwodów Ukrainy. Oczywiście taka polityka, którą prowadziła władza radziecka oraz Druga Rzeczpospolita na ukraińskich terenach, nie mogła przejść bez śladu. Niszczenie przez dziesięciolecia tradycyjnych struktur społeczno-politycznych i społeczno-kulturowych regionu, życie w ciągłym strachu, pozbawienie wolności demokratycznych, poniżanie godności ludzkiej, polonizacja i rusyfikacja nie mogły nie odbić się na świadomości ludzi myślących, ludzi o wysokiej godności narodowej: przyniesione z zewnątrz zło wywołało zrozumiały opór. Właśnie temu problemowi poświęcona jest książka Iwana Korsaka „Na rozstajach losu”. Fascynująca fabuła proponowanej książki rzuca światło na dość kontrowersyjne i mało znane szerokiemu ogółowi postacie Tarasa Bulby-Borowcia, Pawła Szandruka, Fedora Bohatyrczuka, Borysa Balińskiego, które w ukraińskiej nauce historycznej, w programach szkolnych i uniwersyteckich pozostały poza zapisanymi stronami. Autor nie tylko opowiada o drodze życiowej tych i innych Ukraińców, on zmusza czytelnika do głębi duszy przejmować się dylematami moralnymi głównych bohaterów, ich niepokojami, i zaczynasz rozumieć ten światopogląd, przeżywając razem z głównymi bohaterami ich niełatwy wybór: pozostać z boku — czy wziąć na siebie wielką odpowiedzialność. Różnorodność i wielowektorowość linii fabularnych przenosi czytelnika w tamtą epokę: ukraińskie siły narodowowyzwoleńcze poleskich lasów, działalność prezydenta Andrija Liwyckiego, konflikt polsko-ukraiński na Wołyniu, „nowy porządek” nazistów, przetrwanie pod okupacją, powstanie warszawskie, przymusowa repatriacja na radziecką Ojczyznę, działalność ukraińskiej emigracji politycznej… I w taką różnorodność linii fabularnych autor wplata losy poszczególnych ludzi, jednych z tysięcy czy milionów — w szczególności miłość Wiery i Hryhorija. Właśnie z takich losów, każdego osobno-innego i na swój sposób tragicznego, utkany jest los narodu w czasach klęski wojennej, w powojennych dziesięcioleciach. Dwa totalitarno-autorytarne systemy: radziecki i nazistowski, zderzywszy się w swoich imperialnych ambicjach, nie tylko zniszczyły wszystko, co napotkały na swojej drodze. Walcząc między sobą, były do bólu podobne, co ilustruje na stronach swojej książki Iwan Korsak. Żadna ze stron nie widziała w Ukraińcach narodu państwowotwórczego, próbując wykorzystać nasz naród jako kartę przetargową. Nawet organy karne, metody represji, więzienia i przesłuchania były do niewiarygodnego stopnia podobne, co na licznych przykładach autor demonstruje czytelnikowi. We wszystkich najtrudniejszych czasach inteligencja zawsze była tym kręgosłupem narodu, który pozwalał przetrwać, przejść przez wszystkie trudności i przeciwności, i w najbardziej beznadziejnych sytuacjach stawała się tym światełkiem, które nie pozwalało zgubić się narodowi w mroku klęski, prześladowań, rozczarowań. Pewnie właśnie dlatego najbardziej postępowa narodowo świadoma elita społeczeństwa była bezlitośnie niszczona przez okupanta, czy to rosyjskiego, czy polskiego, czy niemieckiego, czy radzieckiego. I przetrwawszy, wydawałoby się, w niemożliwych warunkach, przechodząc przez wszystkie trudności i przeszkody, ukraińska inteligencja hartowała swoją ideę narodową, dumnie niosąc ją jak sztandar do celu. Wołynianin, lekarz z zawodu, Wasyl Karchuta, który razem z Tarasem Borowciem przebywał w polskim obozie koncentracyjnym „Bereza Kartuska”, napisze o tym w swoim utworze „Płomienny wir” — „…w przepełnionej celi można obejrzeć filmy dokumentalne-reportaże. 1. „UPA — Wschód: słońce Ukrainy wzejdzie na Zachodzie” (22 reportaże z obwodu lwowskiego i iwanofrankiwskiego). 2. „Wołyń — 5 maja 1943 r.” (o zniszczeniu przyjaciela Hitlera, obergruppenführera SS Viktora Lutze). 3. „Zimowa Burza: wyczyn sotennego „Krywonosa” Myrosława Symczycza” (sotnia na czele z czotowym rozgromiła dywizję NKWD, niszcząc i generała). 4. „Sławny Ostróg: My was bili i będziemy” (o zniszczeniu generała N. Watutina). 5. „Wołyń — pępowina UPA” (czota specjalnego przeznaczenia UPA zniszczyła kilkuset Niemców pod murami klasztoru w Niżnym Zahorowie. To nie lipny wyczyn panfiłowców). 6. „Podole w ogniu” (między innymi — ostatnia walka zbrojna upowców w 1960 r. Gdyby oni po prostu pe-”

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

UPA oczami wschodniaków

W 1942 r., przygotowując się do drugiego przyjścia (po 1939 r.) okupanta bardziej bestialskiego niż Polacy i Niemcy, czyli bolszewików-sadystów, główny przewódnik OUN przeprowadził reorganizację swoich oddziałów zbrojnej samoobrony. Zostały one zorganizowane w jednolite jednostki wojskowe na wszystkich terenach Ukrainy, podzielone na okręgi wojskowe, bez względu na administracyjne struktury okupantów: Niemiec, Rumunii, Węgier i Słowacji. Utworzono jedno dowództwo (sztab), wyznaczono jednego dowódcę, którym został referent wojskowy OUN Roman Szuchewycz. Siły zbrojne Ukrainy otrzymały nazwę Ukraińska Powstańcza Armia (UPA). […] 2017 rok nazwano rokiem UPA lub rokiem R. Szuchewycza. W 2015 r. Ługańska Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (obowiązki przewodniczącego na nieokupowanych terytoriach obwodu pełnił Jewhen Dziuba), przy wsparciu proświtan z innych obwodów, obwodowych bractw OUN-UPA, oddziałów Wszechukraińskiego Zrzeszenia „Swoboda”, miejscowych władz, ukraińskich cerkwi i związków kredytowych zapoczątkowała projekt „Niewolników do raju się nie wpuszcza. (UPA oczami wschodniaków)”. Pomoc techniczna: firma „Specjalista” z miasta Swatowe oraz specjaliści obwodowych telewizji. W interne-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Przodków święta strona: moja Melnycia…

Wsie, miasteczka — duże i małe, jak i ludzie, mają swój niepowtarzalny los, — tragiczny i heroiczny. Przecież tylko tutaj można tak blisko obcować z naturą, rozumieć ją duszą, zachwycać się niepowtarzalnym pięknem, zanurzyć się w otaczającym środowisku historycznym. Opowieść o miejscowości, w której urodziła się moja babcia, — to hołd dla pamięci przodków, szczery szacunek i zainteresowanie ziemią, która pobłogosławiła ją na wędrówkę po świecie, po życiowych drogach. Tak jak Ukraina wyrosła z małych zakątków, krajów i regionów, tak i miłość każdego do niej zaczynała się od miłości do małej ojczyzny. Wiktoria RUTKOWSKA, członkini NSJU, członkini klubu “Wołynianka” MGO “Wołyńskie Bractwo” Wołyńskie wsie — dawne, oryginalne — Tu dusze przodków naszych niezapomnianych… W smutku, szczęściu, radości i trwodze Powracamy na swoje progi. Na każdym kroku — drogie świętości: To oddycha historia w kamieniach… Kiedyś książęta żyli tu i rozkwitali, Sobie mocne twierdze budowali… Melnycia… Po raz pierwszy usłyszałam o tej wsi od swojej babci Eugenii Iwanowny Wojnarowskiej. Na moje pytanie: “Powiedz, proszę, skąd pochodzisz?” pokazała paszport, gdzie w rubryce “miejsce urodzenia” było wskazane: wieś Melnycia rejonu kowelskiego obwodu wołyńskiego” (według współczesnych norm). Melnycia… To poetyckie słowo wydawało się zagadkowe, wiało od niego jakąś bajkową tajemnicą… Dla mnie, dziewczynki z Kijowa, nazwy geograficzne “Wołyń”, “Kowel”, “Hołoby” — były dziwne, nieosiągalne, jakby z innej planety… Babcia pokazywała rodzinne zdjęcia, wspominała rodzinne podania, a w mojej wyobraźni rysowały się romantyczne obrazki: jak siostrzyczki Wojnarowskie (było ich siedem), ubrane w ładne szlachetne, “starodawne”, jak ja nazywałam sukienki, huśtają się na huśtawkach, zbierają kwiaty na łące, bawią się pod murami zamku… Nic nie wiedząc o Wołyniu, już od dzieciństwa byłam zakochana w tym czarującym kraju… I dopiero po 30 latach przyszło mi odwiedzić te miejsca. Dowiedzieć się więcej o ziemi, gdzie urodziła się i gdzie minęło dzieciństwo babci Eugenii, pomógł Internet, który poinformował, że Melnycia została założona w 1245 r., położona między Kowlem a Łuckiem. Można tylko wyobrazić sobie jej skalę i zaludnienie, jeśli w samej tylko Latopisie Hipackim od 1247 do 1288 roku o tym staroruskim miasteczku wspominano osiem razy! To, że Melnycia na Wołyniu — to osada dawna, wymownie świadczą wały z czasów książęcych, których pozostałości nietrudno dostrzec do dziś na obrzeżach. Mają one około 2—3 metrów wysokości i być może wykorzystywano je nawet podczas inżynieryjnego budownictwa wojskowego czasów I wojny światowej. Na tym terenie zachowały się jeszcze zabytki historyczne: grodzisko z XI—XIII w., pozostałości zamku królowej Bony Sforzy z XVI w., cmentarz polski z XIX—XX w., cmentarz wojskowy austro-węgierski z początku XX w., ruiny kościoła z XVIII w. Na miejscowym cmentarzu zachowała się także kaplica w stylu neoklasycystycznym. Już w XIV w. Melnycia miała status miasteczka i tutaj tętniło życie. Przez wieki mieszkali w nim społeczności ukraińska, polska i żydalska, z których każda miała swoją świątynię. Była to “królewszczyzna” i własność księcia Lubarta, od XVI w. należała do magnatów Zachorowskich, potem Siemaszków, od XVII w. — Kaczowskich, od początku XVIII w. — Chorainów, od 1704 r. — Maniewskich (“królewszczyzna” — ziemie darowane przez króla, dochody z których szły na utrzymanie dworu, a ćwierć — kwarta — na najemne wojsko). W 1885 r. w Melnyci mieszkało 768 osób, liczono 93 gospodarstwa podwórzowe, była cerkiew prawosławna, dwie kaplice (prawosławna i katolicka), dwa żydowskie domy modlitwy, szkoła, przytułek; trzy zajazdy, dwór gościnny, bazar, młyny wietrzny i wodny, własny browar. W 1897 roku liczba mieszkańców wzrosła do 2588 (z nich 1599 — wyznania mojżeszowego), w 1906 r. — zmniejszyła się do 2262; w 1929 r. — liczono 2400 osób. W 1942 r. naziści (razem z Polakami) zabili w miasteczku około 700 Żydów. Dzisiaj liczy się tu nieco ponad 600 osób. W Melnyci najpierw przyciągają uwagę i czarują ruiny kościoła, zbudowanego w 1802 r., według innych wersji, wzniesionego jeszcze w 1749 r. przez podkomorzego łuckiego Jerzego Olszańskiego, fundatorami którego byli przedstawiciele znanej rodziny magnackiej Grocholskich. A kiedy w 1916 r. przez te ziemie przetoczyła się fala I wojny światowej, świątynia nie wytrzymała. Po ataku artyleryjskim Niemców pozostały z niej tylko nagie ściany. Piękny obraz świętego Franciszka autorstwa Czechowicza z połowy XVIII w. ocalał i został wywieziony do Polski. W 1923 r. świątynię przejęli rzymscy katolicy. Odbudował kościół św. Józefa w pierwotnym barokowym wyglądzie w 1929 r. hrabia Stanisław Czarnecki. Na jakiś czas powróciła do świątyni “cudowna” ikona. A w 1946 r. wieśniacy, którzy zostali ekspatriowani do Polski, zabrali obraz ze sobą i teraz jest on w mieście Chełm. Po II wojnie światowej kościół przez pewien czas wykorzystywano jako spichlerz. Teraz majestatyczna świątynia stopniowo niszczeje i nijak nie doczeka się renowacji, ponieważ trwają spory, do której konfesji powinna należeć, chociaż Polaków we wsi nie ma. Teraz na starodawnych cmentarzach Tylko czarny kruk kracze, wiatr świszcze. Rozryte i splądrowane groby… Czym przodkowie przed światem zawinili? Widzimy obrazy te smutne, Bo czas nieubłagany wszystko złamał bezlitośnie. Pałace, zamki, świątynie — w ruinach… Kiedyż one zmartwychwstaną, Ukraino? Nasi krewni przed wyjazdem do ewakuacji do Rosji, 1915 r. Opowieści babci rozbudziły we mnie miłość do wołyńskiego kraju. Interesowałam się jego historią, zgłębiałam nasz rodowód, z biciem serca oglądałam fotografie, które cudem przetrwały zawieruchy rewolucji i wojen. Prawdopodobnie właśnie z tego korzenia wywodzi się moje zamiłowanie do kultury ludowej, poleskiego folkloru, zwyczajów i obrzędów, strojów etnograficznych oraz niepowtarzalnego autentycznego śpiewu. Jak głosi rodzinna legenda, wydarzyło się to na Wołyniu na początku XX wieku. Pewnego razu polem, drogą z Kowla, jechał bryczką młody pan i zobaczył piękną dziewczynę, która na łące pasła kozy. — Wio! Zjeżdżaj z drogi! — powiedział woźnicy, skierował się do nieznajomej, zapytał, kim jest i jak się nazywa. W odpowiedzi usłyszał, że Dominika, po prostu Domna, mieszka w Hołobach, z kozacko-starszyńskiego rodu, córka Martyna Kozaka. O czym rozmawiali — historia milczy… Ale wkrótce paniczyk Iwan Władysławowicz Wojnarowski, który zakochał się w wiejskiej piękności od pierwszego wejrzenia, wysłał swatów. Chociaż był starszy od narzeczonej o jakieś 15 lat, rodzice wyrazili zgodę na ślub. Mój pradziadek miał rodowy majątek w Klewaniu, na Rówieńszczyźnie; służył jako urzędnik na kolei Kijów-Kowel, cały czas był w rozjazdach. Po ślubie młodzi osiedlili się w Hołobach, tam w 1904 r. urodziła się pierwsza córka Aleksandra, potem kupili dom w sąsiedniej wsi Mielnica, tam w 1907 r. przyszła na świat moja babcia Jewhenija. Z czasem przeprowadzili się do Równego, gdzie pradziadek pracował w Szpanowskiej fabryce tytoniu jako kontroler akcyzowy. Rodzina się powiększała, była zamożna, zgodna, prawosławna (chociaż przodkowie za Rzeczypospolitej, przed przyłączeniem Polski do Rosji, wyznawali wiarę katolicką), obchodzili wszystkie święta kościelne. Babcia opowiadała, że na Wielkanoc na stole stało nie mniej niż czterdzieści potraw, obowiązkowo częstowano biednych i potrzebujących. (A dziadek Wasyl Tymofijowycz Kononenko, z wielodzietnej rodziny górników, ze wsi Majaki koło Słowiańska w Donbasie, wspominał, że w poście rodzice kupowali beczkę śledzi i tym wszyscy się żywili). Podczas działań wojennych w 1915 r. prawie wszystkich mieszkańców Zachodniego Wołynia masowo ewakuowano w odległe rejony Rosji. Wojnarowscy z pięciorgiem dzieci i licznymi krewnymi wyjechali do Lipiecka i wrócili stamtąd dopiero w 1918 r., ale nie na ojczystą ziemię, która znalazła się pod Polską, a do ukraińskiego Miropola (obecnie osiedle typu miejskiego w rejonie romanowskim obwodu żytomierskiego). Na Kowelszczyznę, do krewnych, z którymi nie widzieli się 27 lat, babcia Jewhenija ze swoją mamą i córeczką Olą, nie podejrzewając o zbliżającym się niebezpieczeństwie, przyjechały 15 czerwca 1941 r. Początkowo mieszkały u cioci na chutorze Kozłynicze, 30 km od centrum rejonowego. W mieście trwał już czerwony terror, który zaczął się jeszcze przed wojną. 23 czerwca 1941 r., na sześć dni przed przyjściem Niemców, w Kowlu, pod pozorem ewakuacji, kilkuset aresztowanych Wołyniaków (miejscowych i mieszkańców z sąsiednich rejonów, dokładna liczba nieznana) po torturach przepędzono z więzienia do składów kolejowych, zamknięto tam i rozstrzelano. Na podwórzu włączono silnik traktora, zagłuszał on strzały i krzyki ludzi, których zrzucano do głębokich dołów. Przedtem ich twarze posypano wapnem, żeby nikogo nie można było rozpoznać, dlatego liczba zabitych i ich nazwiska do dziś nie zostały ustalone. Kiedy w lutym 1942 r. ofiary ekshumowano, wszyscy zobaczyli okrucieństwa enkawudzistów. W Kowlu, w 2010 r., na ul. Niepodległości, wzniesiono memoriał z nazwiskami poległych i napisem: „Tu spoczywają Ukraińcy, niewinnie zabici w kowelskim więzieniu przez stalinowskie NKWD 21—23 czerwca 1941 r. Cześć i chwała bojownikom za wolną Matkę Ukrainę!”. W autobiografii Jewhenija Wojnarowska zaznaczyła, że w czerwcu ośmioro naszych wołyńskich krewnych: babcina rodzona ciotka Babicz Zinaida Martyniwna, jej kuzynka Maria i brat Ołeksij Długowscy, kuzyn Semen z żoną Marią Kozak, troje kuzynów-siostrzeńców jakoby „zginęło z rąk Niemców”. Aresztowano i miano rozstrzelać jeszcze pięć osób z rodziny babcinego wuja Semena Babicza, ale w nocy uwolnili ich „partyzanci”, z którymi wszyscy poszli do lasu, oprócz wuja — postradał zmysły i zmarł. Jacy partyzanci byli w czerwcu 1941 r. na Wołyniu, można tylko się domyślać, gdyż czerwoni wtedy jeszcze się nie pojawili. Niemcy weszli do Kowla 29 czerwca, a o ukraińskiej milicji (bulbowcach) z oddziałów Tarasa Bulby-Borowcia, którzy kontrolowali wołyńskie lasy, gdzie ukrywały się tysiące czerwonoarmistów, którzy wyszli z okrążenia, do dzisiaj jeszcze nie wszystko wiadomo. Jeśli chodzi o aresztowania i rozstrzelania, o których napisała babcia, myślę, że ktoś z jej bliskich był członkiem KPZU (do 1938 roku — w składzie Komunistycznej Partii Polski), a być może i członkami OUN, i doświadczył prześladowań zarówno ze strony Polaków, jak i „sowietów”. W latach 30. kogoś z młodych siostrzeńców (zdaje się, jednego z nich, jak wspominała moja mama z opowieści starszych, nazywano Juzek) Polacy utopili w studni. Chociaż miejscowi mieszkańcy witali w 1939 r. połączenie Wołynia z odwiecznymi ukraińskimi ziemiami, wielu aktywistów Kompartii Zachodniej Ukrainy wtedy aresztowano, wysłano na Sołowki i na Sybir. Łuck, Kowel i cały obwód wojska radzieckie opuściły 25 czerwca. Wtedy prababcia Domcia, babcia Żenia i moja mała mama Ola przeprowadziły się do miasteczka Kołki w rejonie maniewickim, gdzie Niemców jeszcze nie było — bali się oni tego leśnego i bagnistego terenu, co pozwoliło wkrótce stworzyć tutaj niezależną Kołkowską Republikę Powstańczą. Ale to już temat na inną rozmowę, o której koniecznie muszą opowiedzieć ci, którzy pamiętają tę sławną kartę naszej historii.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Stan sztuki operowej jest wyznacznikiem poziomu duchowego państwa» Iryna DAC': Iryna DAC':

— Proszę opowiedzieć o przygotowaniach do koncertu. — Przez prawie 30 lat byłam solistką Narodowej Opery Ukrainy. Obecnie nie pracuję w tym zespole, ale chciałam pokazać swoim wielbicielom, że nadal śpiewam. Jestem profesorem katedry przygotowania operowego i reżyserii muzycznej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, a w koncercie wystąpiłam także jako reżyser-inscenizator. W koncercie wykonałam modlitwę z opery „Rycerskość wieśniacza” P. Mascagniego, arię Marylci z opery „Taras Bulba” M. Łysenki, arię Anny z opery A. Rudnyckiego „Anna Jarosławna – królowa Francji”, „Alleluja” W. A. Mozarta, „Ave Maria” G. Cacciniego, utwory do muzyki A. Piazzolli, V. Chiary, arie z opery S. Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”, pieśni do muzyki ukraińskich kompozytorów, ukraińskie pieśni ludowe. Wykonanie utworów Mykoły Łysenki zadedykowałam 175. rocznicy urodzin wybitnego kompozytora. Do udziału w koncercie zaprosiłam Zespół Instrumentów Ludowych „Ridni naspiwy” – kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jurij Karnauch. Z tym zespołem łączy nas wiele lat twórczej przyjaźni. Jeszcze w 1990 roku wspólnie występowaliśmy w USA, gdzie daliśmy 27 koncertów. Zaprosiłam również organistkę – zasłużoną artystkę Ukrainy, docent Narodowej Akademii Muzycznej Alinę Kozaczenko. A partię fortepianu wykonała wykładowczyni tej uczelni Olha Waszczuk. 9 marca, podczas koncertu poświęconego dniu urodzin Tarasa Szewczenki, zobaczyłam występ zespołu wokalno-choreograficznego „Zerniatko”. Zaproponowałam kierowniczce zespołu, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Raisie Zakłeckiej, udział w moim koncercie. Z zasłużonym akademickim wzorcowo-pokazowym orkiestrem Sił Zbrojnych Ukrainy (naczelnik orkiestry – kierownik artystyczny, pułkownik Ihor Bykowski) kilkakrotnie występowaliśmy w strefie ATO. Ten zespół nadał koncertowi szczególnej wzniosłości, gdy wykonywali utwory „Moja Ukraina” oraz „Boże wielki, jedyny”. W koncercie wzięli również udział chór studentów Narodowej Akademii Muzycznej oraz zasłużony artysta Autonomicznej Republiki Krymu Anatolij Jurczenko. Z propozycją przeprowadzenia tego koncertu zwróciłam się do Narodowej Filharmonii Ukrainy we wrześniu ubiegłego roku. Zazwyczaj program koncertów układa się tu z dwuletnim wyprzedzeniem, ale wyszli mi naprzeciw. — Podczas koncertu wykonywała Pani arię Anny z opery A. Rudnyckiego „Anna Jarosławna – królowa Francji”. — Jako pierwsza wykonywałam rolę Anny Jarosławny w tej operze, której premiera odbyła się w 1996 roku. Postać jest mi bliska. Królowa Anna przywiozła do Francji nie tylko drogocenny posag, ale i wysoką kulturę, tutaj ją szanowano i poważano. Jako wykonawczynię roli Anny w 2015 roku zaproszono mnie na Pierwszy międzynarodowy festiwal sztuk „Anna-fest”, który odbył się w Sofii Kijowskiej. W jego przeprowadzenie zaangażowały się wówczas ambasady 23 państw. Obecnie przygotowywany jest trzeci festiwal, który ma się odbyć pod koniec maja, podczas obchodów Dnia Kijowa na Placu Sofijskim w stolicy. — Wielokrotnie była Pani w strefie ATO. — Początkowo występowałam przed rannymi żołnierzami w szpitalach Kijowa. Potem były 3 wyjazdy do strefy ATO, wzięłam udział w 10 koncertach. Pierwszy wyjazd był pod Mariupol pod koniec 2014 roku. Wszystkie swoje występy zaczynałam od „Ave Maria”. Tą pieśnią czciłam pamięć tych, których już z nami nie ma. Repertuar klasyczny żołnierze przyjmowali bardzo dobrze. Drugi wyjazd był pod Ługańsk, razem z brygadą Zasłużonego akademickiego wzorcowo-pokazowego orkiestry Sił Zbrojnych Ukrainy. Dla mnie ważne było spotykanie oczu ludzi, którzy walczą: mają zupełnie inne spojrzenie. Przychodzili też miejscowi mieszkańcy. Chcę powiedzieć, że to bzdury, jakoby nie lubili języka ukraińskiego. Wielu donieczan i ługańców jest zakochanych w ukraińskiej pieśni. — Co Panią niepokoi? — Państwo odwróciło się od sztuki, zwłaszcza klasycznej. Nie mamy opracowanego systemu kontraktów, jak na Zachodzie. Aby wprowadzać ten system, trzeba mieć impresariów, którzy zapewnialiby pracę. Co więcej, u nas na Ukrainie jest bardzo mało teatrów operowych, trudno znaleźć pracę. Jeśli nie zrewidują ustawy o kulturze, może to doprowadzić do kulturalnego majdanu. A młodzi utalentowani wykonawcy operowi coraz częściej znajdują sobie pracę za granicą. — Pracuje Pani jako wykładowca w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego... — Wykładam reżyserię i jest to niezwykle interesujące. Moi studenci angażują do swoich prac studentów wydziału wokalnego i zazwyczaj pomagam im zarówno jako śpiewaczka, jak i reżyser. Mam dwie absolwentki, które realizują inscenizacje pełnowymiarowych oper. Wśród ich prac są „Cyganeria” Pucciniego, „Cyrulik sewilski” Rossiniego i inne inscenizacje. Praca reżysera pomaga spojrzeć na siebie z boku. W kwietniu ubiegłego roku na scenie Studia Operowego Narodowej Akademii Muzycznej wystawiłam operę Giuseppe Verdiego „Rigoletto”. Agresja, nieprawda, wszystkie złe uczynki mają swoje odbicie. I całe to zło odbija się w lustrze i powraca do niego. Ponadto opera „Rigoletto” w mojej inscenizacji to gra w karty, a każda postać odpowiada określonej karcie. Doświadczenie reżyserskie pomogło również przy inscenizacji koncertu „Modlitwa miłości”. Starałam się uczynić go wszechstronnym, dynamicznym. A następnego dnia odbył się mój koncert w teatrze „Diwnyj zamok”, na który przyszli ludzie, którzy bardzo kochają ukraińską pieśń, ale nie mieli możliwości odwiedzić Narodowej Filharmonii Ukrainy. Obecnie pracuję nad inscenizacją mało znanej opery Mykoły Łysenki „Nokturn” („Chwilka”), mam nadzieję, że premiera odbędzie się jesienią. W dalszych planach – koncert poświęcony trzydziestoleciu mojej działalności twórczej, który ma się odbyć wiosną przyszłego roku. harmonią, aktywnością i ekspresyjnym charakterem. Cenił ludowe zwyczaje, obrzędy, sprawy codzienne, zachwycał się stylem baroku. Ludowa artystka Ukrainy Tetiana Hołembijewska pracuje w dziedzinie malarstwa sztalugowego. Jest autorką obrazów rodzajowych, mistrzynią pejzażu i martwej natury. Dąży do osiągnięcia w swoich dziełach harmonii przyrody i ludzkich uczuć. Wira Barynowa-Kułeba pracuje w dziedzinie malarstwa sztalugowego. Dziedzicząc realistyczne tradycje narodowej szkoły sztuk pięknych jako główne pozycje swojej twórczości, stworzyła oryginalny sposób wyrazu artystycznego, wyraźnie naznaczony kulturowo-psychologicznymi cechami ukraińskiej mentalności. A główną zasadą twórczości Marii Soczenko jest praca na rzecz narodu. Uwagę zwiedzających wystawę przyciągają płótna O. Szowkunenki „Martwa natura z tureckim piecykiem i mangalem”, W. Kosteckiego „Martwa natura. Kwiaty”, I. Tychyja „Zielony czajnik”, I. Krasnego „Piwonie”, F. Humeniuka „Czerwona ceramika”, O. Łopuchowa „Moje kwiaty”, M. Witkowskiego „Irysy” i inne. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. W Sali Kolumnowej im. M. W. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się koncert ludowej artystki Ukrainy Iryny Dac' „Modlitwa miłości”. Wykonawczyni była jednocześnie reżyserem tego koncertu. Dziś pani Iryna jest gościem „SP”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Arcydzieła ukraińskiej martwej natury

Z okazji obchodów 100-lecia założenia Ukraińskiej Akademii Sztuki w Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej otwarto wystawę martwej natury „Wielomówność milczących rzeczy”. Organizatorami wystawy, oprócz wspomnianego Centrum, są Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury. Ukraińska Akademia Sztuki została założona w 1917 roku. W pierwszych latach swojej działalności miała niewielki skład profesorsko-wykładowczy, przeżywała trudne czasy i rozwijała się wraz z państwem. Jednak pomimo wszystkich trudności, Akademia wypełniła swoją główną funkcję: stworzenie wyższej szkoły artystycznej na Ukrainie. Historia Akademii jest ściśle związana z najsłynniejszymi ukraińskimi artystami tamtego czasu. Pierwszym rektorem Ukraińskiej Akademii Sztuki był Fedir Kryczewski. Pracowali tu D. Antonowycz, D. Szczerbakiwski, M. Bojczuk, M. Buraczek, W. Kryczewski, A. Manewycz, O. Muraszko, H. Narbut i inni. Te nazwiska weszły nie tylko do historii Akademii, ale także do historii sztuki ukraińskiej i światowej. Wystawa martwej natury „Wielomówność milczących rzeczy” demonstruje świat, który otacza artystę, jest on wypełniony obrazami i znajduje swoje odzwierciedlenie w obrazach. Sztuka martwej natury uczy widzieć, kochać i rozumieć świat, postrzegać jego wieczną wartość. W martwych naturach artyści nie przedstawiają rzeczy „z natury”, lecz uprzednio dobierają i komponują je zgodnie z treścią i zamysłem artystycznym, aby poprzez ich piękno opowiedzieć o pięknie świata. Szczególną uwagę zwiedzających przyciąga również kolekcja artystycznych pocztówek-zaproszeń, przekazanych na wystawę z prywatnych zbiorów. Wiele z prezentowanych eksponatów z lat 1960—1980 stworzono ręcznie i mają one niepowtarzalny artystyczny design. W ekspozycji można zobaczyć ponad 100 zaproszeń na wystawy za życia oraz jubileuszowe wystawy M. Prymaczenko, T. Jabłońskiej, H. Narbuta, O. Szołkunenki, M. Derehusa, M. Pymonenki oraz innych znanych na całym świecie mistrzów malarstwa. Zwiedzający wystawę nie tylko podziwiali arcydzieła ukraińskiej martwej natury, ale także dowiedzieli się wielu nowych rzeczy o znanych ukraińskich artystach. Na przykład Wołodymyr Wołobujew był autorem pomysłu podręcznikowego obrazu Tetiany Jabłońskiej „Poranek”, na którym przedstawiona jest córka artystki. Na podstawie fabuły tego obrazu pisało wypracowania niejedno pokolenie uczniów. Sam artysta jest przedstawiony na tym obrazie jako przechodzeń. Ołeksandra Szeremetę można zaliczyć do artystów-realistów. W twórczości artysty przeważają martwe natury. Choć w dorobku są też pejzaże, portrety, obrazy tematyczne. Malarstwo sztalugowe artysty zachwyca swoim pięknem i

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dokładnego mleczka. Jednak tata cenił czerwi trutowy wyżej, gdy trzeba było dodać wigoru w męską siłę rozrodczą. Szczególnie jest on cenny przy zawale, udarze – dwa razy dziennie ssać plastry trutowe z czerwiem wielkości pudełka od zapałek. Ja zaś używam trutowców jako najlepszego kremu do twarzy. Dwa tygodnie z rzędu w środku lata. Znikają zmarszczki. Twarz odmładza się. Można 1:1 zachować trut, zalewając spirytusem 60%. Gruczolak prostaty. Zapalenie prostaty. Wziąć gdzieś z tysiąc żywych pszczół (podczas miodobrania sporo ich tonie w naczyniu), nastawić w dwulitrowym słoju na 50% spirytusie (mocnej wódce) na 18 dni. Odcedzić przez watę. Zażywać po łyżeczce trzy razy dziennie przed jedzeniem. Na 30 ml przegotowanej wody. Nic nie spożywać przez dwie godziny. Wyrównanie ciśnienia krwi, choroby nerek, naczyń krwionośnych mózgu. I. Dwie łyżki stołowe proszku z osypu pszczelego (wysuszonego i zmielonego) zalać w ciemnej butelce 0,5 l 40% spirytusu (mocnej wódki). Nastawiać w ciemnym miejscu przez 18 dni. Przecedzić przez watę. Zażywać po 20 kropli przed jedzeniem trzy razy dziennie na 30 ml przegotowanej wody. II. Napar wodny. Dwie łyżki stołowe świeżego osypu pszczelego zalać 0,5 l wody. Doprowadzić do wrzenia i dusić na słabym ogniu przez godzinę. Zażywać po 1 łyżce stołowej trzy razy dziennie po jedzeniu. Przechowywać w lodówce. Wskazane jest w tym czasie pić także sok z natki pietruszki. Po 1 łyżce stołowej rano i wieczorem. Bóle stawów, zakrzepowe zapalenie żył. 3 łyżki stołowe proszku z osypu wsypać do pół kilograma roztopionego na patelni masła. I lekko podgrzewając, dobrze wymieszać. Zlać do szerokoszyjnego słoika z ciemnego szkła. Przechowywać w lodówce. Wcierać na noc w chore miejsca. Owijać folią „celofanową”, ocieplać. Krótkowzroczność, zapalenie żył, guzy na nogach. 1 łyżkę stołową świeżego osypu położyć na patelnię. Zalać 100 ml oczyszczonego oleju. Smażyć 5 min. Rozetrzeć pszczoły łyżką. Zażywać po 1 łyżeczce przed jedzeniem, popijając mlekiem przez dwa miesiące. Odbudowa sił obronnych organizmu (odporności). 2 łyżki stołowe osypu gotować na słabym ogniu przez dwie godziny w 0,5 l wody. Odcedzić. Dodać 1 łyżeczkę wodnego roztworu propolisu. Zażywać po jedzeniu po dwie łyżeczki rano co drugi dzień. Półtora miesiąca. Uwaga. Wodny roztwór propolisu przygotowuje się tak: 10 g dokładnie rozdrobnionego propolisu dusić w kąpieli wodnej przez godzinę w 0,5 l wody. Przechowywać w lodówce. Do maści bierzecie 100 g wosku, 30 g propolisu. Przez godzinę, dokładnie mieszając, dusić w kąpieli wodnej. Osyp jest wtedy doskonałej jakości, gdy nie ma złego zapachu. Wcierając w skórę na zmianę (wewnętrzna strona rąk, na drugi dzień lędźwia, dalej brzuch zgodnie z ruchem wskazówek zegara, czoło, potylicę) czy to maść, czy wodny roztwór, stymulujecie tworzenie limfocytów, co prowadzi do wzmocnienia sił obronnych organizmu i niszczy szkodliwe antygeny. Tata twierdził, że użądlenia pszczół leczą wszystko: od paraliżu aż po raka. Wyostrzają odczuwanie świata, wzmacniają ducha, czynią życie weselszym, mnożąc męski wigor. Prawdziwie bezcenna drobina złota z Bożej dłoni.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

Лік на весь вік

Іван ПРОСЯНИК, зелейник Продовження. Поч. у ч. 14—17 за 2017 р. Золотиночка з Божої десниці Атеросклероз Щоранку розчиняти в склянці теплої води чайну ложечку бджоляного пилку квіткового (перги). Настояти півгодини. Випивати натщесерце. По тому годину не їсти. Лікування довге, але з добрими наслідками. Примітка: окрім того пилок (перга) омолоджує тіло. І головне — позбавляє тяги до алкоголю. Головні болі, звуження мозко3 вих судин, нервові психічні зриви, запалення мозкової оболонки Тато радили ретельно поголити голову. Й старанно вмащувати її краще свіжим медом. Надягти “салахванову” торбинку, картуза. Мастити голову щоденно. Три тижні поспіль. Дуже помічно. Грип, кашель Тільки-но почалася застуда, тато ретельно милися й старанно витиралися медом, аж до п’ят. Пили в постелі гаряче молоко з живицею, перцем і медом. Вкривалися ліжником, ще й кожухом. До ранку недуж покидала їх. І що цікаво, я в цім переконався неодноразово — білизна лишається чистою. Запалення легень, обкладання горла, підшкірні потовщення по заштриках (уколах) У рівних частинах візьміть мед, гірчицю, житнє борошно (чи пшеничне). Зробіть мастилко (млинчик). На ніч накладати на вражене недугою місце. Утепляти “салахвановою” плівкою й хустиною. При запаленні легень у млинчик додають свіжого, потертого на картопляній тертушці кореня оману високого й накладають на груди й спину недужому. Обмотують вовняною хустиною. Лікує навіть задавнені кашлі. Нариви Тато брали в рівних частинах мед, віск, живицю, господарське мило, олію, житнє борошно. Робили мастилко. Накладали на чиряки. Утепляли “салахвановою” плівкою, хусткою. Біль гасне дуже швидко. Й невзабар прориває навіть задавнені чиряки. Екземи, різні шкірні парші Для цього бралося: мед, віск, дьоготь, оцет, олія. Щодень вранці та ввечері змащують вражені місця. Два тижні. Але мити їх під час лікування не можна. Примітка. Обидва знадіб’я можна зберігати навіть без холодильника, в каламарчику з темного скла, в темному, прохолодному місці. Забоїни Тато змішували мед і житнє борошно в рівних частинах і прикладали до моїх прудких ніг. Швидко тамує біль, розсмоктує кровозгустки підшкірні, знімає опух. Щоб зберегти в рослині всі лікувальні речовини, тато радили цвіт (бруньки) заливати текучим медом. При всіх серцевих захворюваннях ним, свіжокачаним, заливають суцвіття глоду з листочками на 18 днів. Вживати по чайній ложці під язик двічі на день. При виразці шлунку сік лопуха (з кореня чи листя до Купайла) 1:1. Під язик по 1 чайній ложці за 30 хв. до їжі тричі на день. Вранці натщесерце, ввечері перед сном. Так чинять із бруньками сосни, берези, бузку при кашлях. З морквою — при ослабленні зору. З сосновим, але сухим пилком, — при ендартерії, слабому поступанні крові до ніг. Примітка: справжній мед важить 1 кг 400 гу літрівці, плюс її вага. Особливу цінність має, як тато стверджували, бджоляний глей — прополіс. Гайморит, геморой Взяти прополіс і віск 1:3. Віск розтопити, але щоб він не кипів, і всипати ретельно подрібнений прополіс. Варити до години на водянім ключі (баня), старанно помішуючи. Опустити в розтоплене знадіб’я полотнинку. Вийняти, скласти вдвоє й теплим накласти на гайморові пазухи. Зверху накласти торбинку з гарячим піском чи сіллю. Робити на ніч. Голову класти високо на подушку. Тримати, поки не вихолоне. Ранком полотнинку бажано спалити. Трьох-чотирьох разів, зазвичай, досить, щоб недуж покинула вас назавжди. При геморої качають “свічку” й заводять до джурупла на ніч. Щораз нову. Три тижні. Гунази на ногах — варикозне розширення вен Тато радили обгортати ноги запрополісованою полотнинкою. Й носити, не знімаючи, хоча б два тижні. Ця полотнинка кладеться зверху рамок у вулику. За літо бджоли її добре запрополісують. Лікування вести за наслідками. Гнійне обкладання горла (ангіна) Настій спиртового прополісу розвести 1:1 перевареною водою. Полоскати горло 3 хв. Виплюнути й знову полоскати. За день 5— 6 разів. Бородавки Тато радили свіжий, із вулика, мов замазка, прополіс прикласти до бородавки на повному місяці й носити постійно аж до молодика. Перед лікуванням добре випарити руку. Й бородавка випаде сама. Безперечно, всі, чи принаймні всі, знають про цілющість ма- П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 77 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWIATA” im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 73 hrywny na 1 miesiąc, 11 hrywien 46 kopiejek; na 3 miesiące, 33 hrywny 68 kopiejek; na pół roku, 65 hrywien 66 kopiejek; na rok, 130 hrywien 12 kopiejek.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w maju — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин