Członkowie Proświty i przedstawiciele społeczności Brusiłowa odsłaniają tablicę pamiątkową Iwana Ohijenki na budynku dawnej Wyższej Szkoły Początkowej
Nie po raz pierwszy zdarza mi się być w Brusiłowie na wręczeniu jednej z najbardziej prestiżowych nagród Ukrainy — imienia Iwana Ohijenki. Już od ponad 20 lat jest to nie tylko święto, lecz coś więcej — jaskrawy dowód nieśmiertelności pamięci narodowej, manifestacja ukraińskiej sprawy i wzlot twórczego ducha. Jednak w tym roku, w stulecie rewolucji ukraińskiej, uroczystości uhonorowania laureatów nagrody im. Ohijenki przeszły wszelkie oczekiwania. Podobnie jak kroki ku uwiecznieniu wszystkiego, co wiąże się z życiem i twórczością metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki). W tym skomplikowanym i trudnym dla kraju czasie, gdy tak niełatwo jest przeżyć w dosłownym tego słowa znaczeniu przeciętnym Ukraińcom, na froncie wschodnim i na tyłach, Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, społeczność i lokalne władze Brusiłowa robią wszystko, co możliwe, aby duch ich wielkiego rodaka rozprzestrzeniał się po Ukrainie, umacniał nasze dusze, pobudzał do codziennej twórczej pracy. Tylko tak można przepędzić, rozwiać mrok niepamięci i otworzyć przestrzeń dla przyszłości.
Mykoła CYMBALUK Zdjęcie Witalija MICHALEWSKIEGO
Liczne uroczystości w Brusiłowie rozpoczęły się od położenia pierwszej cegły pod odradzaną cerkiew im. Ohijenki. Została ona, jak większość duchowych świętości naszego narodu, barbarzyńsko zniszczona przez władzę sowiecką. Jeszcze kilka lat temu jej odbudowa wydawała się mieszkańcom Brusiłowa niespełnionym marzeniem. I oto nadszedł dzień, w którym wiara powraca do zwątpiałych… Występując podczas tej ceremonii, przewodniczący Towarzystwa Iwana Ohijenki Serhij Bołtiweć wyraził nadzieję, że niedaleki jest czas, kiedy Brusiłów wraz ze swoimi miejscami pamięci związanymi z Ohijenką zostanie wpisany do tras turystycznych Ukrainy. Trudno się z nim nie zgodzić, gdyż na oczach, z roku na rok, zmienia się na lepsze oblicze tego dawnego sławnego miasteczka. Zakwitł pierwszym kwieciem posadzony w zeszłym roku sad ku czci Ohijenki. A w tym roku uczestnicy święta wraz z laureatami założyli skwer na miejscu dawnego cmentarza, gdzie pochowani byli rodzice metropolity Iłariona. Tutaj też zostanie wzniesiona niewielka kapliczka, gdzie każdy będzie mógł pomodlić się za dusze swoich przodków. A w centrum osady, dzięki lokalnym krajoznawcom, odnaleziono budynek, w którym z inicjatywy i przy wsparciu I. Ohijenki otwarto i przez trzy lata prowadziło działalność Wyższe Szkoła Początkowa. Na tablicy pamiątkowej, którą odsłaniał przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, wyryto słowa Ohijenki: „Całe społeczeństwo musi pamiętać, że tylko szkoła ojczysta wychowuje silne jednostki i moralnie mocne charaktery”. Potwierdzeniem tego stali się sami tegoroczni laureaci i ich zasługi na niwie edukacji, nauki, sztuki, działalności społecznej. W Domu Kultury, gdzie odbywała się ceremonia wręczenia nagród, Pawło Mowczan zaznaczył: — Za każdym razem, gdy przychodzę tutaj, pojawia się u mnie wiele skojarzeń. Były czasy, kiedy zaniedbana pamięć ludzka utraciła nawet miejsce przebywania Jezusa Chrystusa na ziemi. Wiecie, że matka wielkiego cesarza Imperium Rzymskiego Konstantyna pojechała do Ziemi Świętej i odnalazła w zaniedbanym miejscu życiodajny krzyż, na którym został ukrzyżowany Chrystus. Tak zaczęło się odrodzenie najświętszych ze świętych miejsc na ziemi, gdzie objawił się syn Boży. Oto tak od tego małego kroku zaczęło się formowanie wielkiej mapy Ziemi Świętej. Dzisiaj każdy, kto bywa na niej, stara się nie pominąć żadnego miejsca związanego z jego imieniem i jego uczniami. Nie przypadkiem o tym wspomniałem, bo my dzisiaj odbyliśmy szereg ważnych wydarzeń. Musimy uświadomić sobie, że jesteśmy na swojej ziemi, która dla każdego z nas jest świętością nad świętościami. Dzisiaj, kiedy wracamy do naszej przeszłości, pijemy z czystych źródeł pamięci naszego rodu, głębinowej, ohijenkowskiej, tutaj, na Brusiłowszczyźnie, którą my jeszcze tylko sami poznajemy, odradzamy się jako przedstawiciele wielkiego narodu. Jeszcze nie mamy tej mapy turystycznej, o której marzy Serhij Bołtiweć, ale ona już jest w naszych duszach i sercach. Zaczynała się od pierwszych tomów zbioru dzieł Iwana Ohijenki, którymi już od wielu lat opiekuje się profesor Mykoła Tymoszyk.
Kiedy obraduje nasz Komitet im. Ohijenki, stajemy przed niewiarygodnie wielkim wyborem — cała Ukraina zgłasza swoich najlepszych przedstawicieli do zdobycia tej nagrody w różnych kategoriach. Jeszcze wczoraj, wydawałoby się, było to nie do pomyślenia. A dzisiejsi laureaci świadczą o ich wysokim poziomie twórczym. Począwszy od Mykoły Burawskiego, którego bezgranicznie kocham za jego pełną poświęcenia pracę, który stworzył, odtworzył, zrestaurował ukraiński śpiew, ukraińskie teksty, ojczysty melos. Obecnie walczy on nie tylko z głuchotą, on walczy z agresywną dysharmonią narodowego życia duchowego. Hałyna Daciuk, znana dziennikarka, pisarka, działaczka społeczna poświęciła swoje życie badaniu ruchu dysydenckiego, kobiecego… Jej wysiłkami zostały zrestaurowane już zapomniane imiona i czyny, które wznoszą się na poziom wysokich czynników narodowych. Książki „Anioły niebieskiego zastępu”, „Droga krzyżowa”, która poświęcona jest Sofii Rusowej, i wszystkie jej autorskie programy radiowe o problemach kultury — to wszystko jest wzmocnieniem imienia i ideologii Iwana Ohijenki.
Zakończenie na str. 8, 9
NAPAD NA „UKRAIŃSKĄ ENCYKLOPEDIĘ”
IDEAŁ WACŁAWA LIPIŃSKIEGO
10-11
LOSY UKRAIŃSKIEGO WSCHODU
BOŻY DAR ARTYSTY
Машинний переклад
Taras MARUSYK
Nasza rzeczywistość językowa jest obecnie nie mniej surowa niż w poprzednich latach i okresach. Próba cierpliwości Ukraińców na froncie językowym trwa. Bo doprawdy, trzeba być niezwykle cierpliwym, by przez pięć lat tolerować akt, uchwalony w murach Rady Najwyższej Ukrainy ze wszystkimi możliwymi i niemożliwymi naruszeniami konstytucyjnymi, zarówno natury proceduralnej, jak i samego „ciała” Konstytucji Ukrainy. Wiele już o tym powiedziano, w szczególności podczas przesłuchań w Sądzie Konstytucyjnym Ukrainy w grudniu 2016 roku. Żyjemy w warunkach obowiązywania ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, którą zawężono konstytucyjny zakres stosowania języka państwowego. Dla przykładu weźmy artykuł 26 „Język reklamy i oznakowania towarów”, zgodnie z którym ogłoszenia reklamowe, komunikaty oraz inne formy audiowizualnej produkcji reklamowej są wykonywane w języku państwowym lub innym języku według wyboru reklamodawcy. A na podstawie części trzeciej artykułu 24 „Język środków masowego przekazu i wydawnictw” organizacje telewizyjne i radiowe usunęły ze swoich dokumentów licencyjnych wcześniej przyjęte zobowiązania dotyczące 75% języka ukraińskiego na antenie. Warto tylko zacząć rozmowy o niesprawiedliwości i przestępczym charakterze tej ustawy, nie mówiąc już o jakichś pierwszych niewielkich krokach, a nieustannie próbuje się nas zmusić do tłumaczenia się. A kiedy człowiek się tłumaczy, narzuca mu się kompleks winy, w wyniku czego sytuacja językowa ulega konserwacji. Wiedzą o tym psycholodzy. Jak bardzo trafnie napisała dziennikarka Łarysa Wołoszyn w gazecie „Deń” o takich celowych manipulacjach świadomością masową: „bronić języka ukraińskiego jednocześnie oznacza godzić w prawa rosyjskojęzycznych… Fakt, że każdy sztucznie wykreowany skandal językowy zawsze kończy się wezwaniem Ukraińców do pokuty i przyznania się do nietolerancyjnego stosunku do rosyjskojęzycznych współobywateli, to właśnie tworzenie wypaczonej rzeczywistości”. 17 listopada 2016 roku pojawiła się w pełni uzasadniona nadzieja na uchylenie wspomnianej ustawy, kiedy Sąd Konstytucyjny Ukrainy rozpoczął w formie ustnego przesłuchania rozpatrywanie sprawy z wniosku konstytucyjnego 57 deputowanych ludowych Ukrainy dotyczącego zgodności z Konstytucją Ukrainy (konstytucyjności) ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”. 13 i 14 grudnia tego samego roku wszyscy bez wyjątku główni aktorzy przesłuchań — zarówno sędzia sprawozdawca, jak i eksperci oraz świadkowie uchwalenia ustawy w parlamencie — moralnie uchylili tę ustawę. Wyjątkowego uznania zasługuje stanowisko sędziego sprawozdawcy Ihora Slidenki, który nie tylko wszechstronnie zbadał ogromny zbiór spraw — od wniosków naukowych ponad tuzina instytucji naukowych i wiodących uczelni Ukrainy, wniosków znanych ekspertów, po materiały dziennikarskie i zeznania licznych uczestników oporu językowego z lat 2011—2012 — ale nie bał się pokazać przestępczego zaniechania przewodniczącego SK Ukrainy Jurija Baulina, które ma swoje definicje w kodeksie karnym. Po okresie ustnych propozycji, które sędzia sprawozdawca przekazywał Jurijowi Baulinowi, Ihor Slidenko zaczął co tydzień zwracać się do przewodniczącego sądu na piśmie z prośbą o umieszczenie w porządku obrad gotowej i już nawet przejrzałej kwestii. Przy tym swoje wnioski rejestrował w kancelarii. I czynił tak 32 razy, 32 tygodnie z rzędu. Dlatego wydawało się, że zamknięta część posiedzenia plenarnego, do której przeszli po 14 grudnia ubiegłego roku sędziowie SK Ukrainy, nie będzie się przeciągać. Poprzeczka optymizmu co do szybkiego podjęcia pozytywnej decyzji była dość wysoko zawieszona. Ale dość szybko optymizm zaczął topnieć. Posiedzenia SK Ukrainy w trybie zamkniętym rozpoczęły się po Bożym Narodzeniu, 13 stycznia 2017 roku. Od tego czasu odbyło się 11 posiedzeń: trzy w styczniu (13, 19 i 26), trzy w lutym (2, 7 i 24), dwa w marcu (23 i 28) i trzy w kwietniu (4, 10 i 24). Ponadto trzy ogłoszone posiedzenia — 15 lutego, 15 marca i 20 kwietnia — nie odbyły się. Następne posiedzenie dotyczące niekonstytucyjności ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” odbędzie się nie wcześniej niż w połowie maja 2017 roku. Dodajmy do tego, że termin sprawowania urzędu przez mianowanego przez Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę przewodniczącego SK Ukrainy Jurija Baulina zakończył się 18 marca 2017 roku. 15 marca zdążył już złożyć sprawozdanie ze swojej działalności. Teraz pełni obowiązki przewodniczącego SK Ukrainy do czasu wyboru nowego kierownika i liczy w czerwcu tego roku odejść niesplamionym na emeryturę. Z tego wynika pierwszy wniosek i nie jest on zbyt optymistyczny. Staje się coraz bardziej oczywiste, że przewodniczący tej instancji sądowej znajduje się na ulicy Bankowej i tylko on wie, kiedy i czy zostanie podjęta decyzja o uchyleniu ustawy Kołesniczenki-Kiwałowa. A tymczasem sędziowie mają inne interesy i kłopoty: wybór nowego przewodniczącego i oczekiwanie na nową ustawę „O Sądzie Konstytucyjnym Ukrainy”. Niedawna próba deputowanych ustalenia dla sędziego Sądu Konstytucyjnego wynagrodzenia w wysokości 75 minimalnych płac (plus miesięczne dodatki za wysługę lat, stanowiska administracyjne i stopnie naukowe) przewidywała podniesienie ich pensji do kosmicznych rozmiarów kilkuset tysięcy hrywien, ale została zatrzymana w wyniku masowego oburzenia w ostatnim momencie przed drugim czytaniem projektu ustawy w kwietniu 2017 roku. Tymczasem rozgrywa się inny dramat — wzajemne zwalczanie się tej niezbyt dużej liczby osób zainteresowanych uchyleniem ustawy Kołesniczenki-Kiwałowa i przyjęciem nowej ustawy językowej. Wiadomo, że w parlamencie zarejestrowano trzy projekty ustaw (bez uwzględnienia całkowicie spekulatywnego projektu ustawy byłego regionalisty z „Bloku Opozycyjnego” o wsparciu państwowym, rozwoju, popularyzacji i ochronie języka rosyjskiego oraz języków mniejszości narodowych). O tym musiałem w ostatnich miesiącach wielokrotnie się wypowiadać, dlatego jako członek roboczej grupy społecznej ds. dopracowania projektu ustawy „O języku państwowym” nr 5670 zatrzymam się tylko na głównym zarzucie naszych oponentów — artykule 17 „Język państwowy w sferze edukacji”. W szczególności oskarżają nas, że dopuszczamy w procesie edukacyjno-wychowawczym w przedszkolach i ogólnokształcących placówkach oświatowych, obok państwowego, język odpowiedniej mniejszości narodowej. Ich zdaniem nie można pozwalać na naukę w tym języku, a jedynie na naukę języka mniejszości narodowej. Rozumiem to stanowisko, ponieważ na Ukrainie dominuje jeden język, rosyjski, który nazywa się to językiem mniejszości narodowej, to językiem obcym, to językiem dominującym na znacznym terytorium Ukrainy. Z tego powodu trzeba znaleźć mechanizm, aby założyć bezpiecznik na nadmierną dominację tego języka i manipulacje wokół praw rosyjskojęzycznych. Ale spójrzmy, co mówi ustawodawstwo. Po pierwsze, Konstytucja Ukrainy określa: „Obywatelom należącym do mniejszości narodowych, zgodnie z ustawą, gwarantuje się prawo do nauki w języku ojczystym lub do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych” (artykuł 53). Po drugie, to samo zapisano w ustawie „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” (artykuł 6). Po trzecie, znane jest stanowisko Medżlisu Tatarów krymskich jako ludu rdzennego. Mimo że Konstytucja zawiera trzy wzmianki o ludach rdzennych, ustawy o ludach rdzennych nie ma, a artykuł językowy 10 Konstytucji nie pozwala na wyodrębnienie osobno języków ludów rdzennych. Jeśli celem jest „oblanie” projektu ustawy „O języku państwowym” jeszcze przed wniesieniem go na salę obrad, to wtedy krytyka oponentów-populistów jest w pełni słuszna. Aby rozwiązać ten „węzeł gordyjski”, trzeba dodatkowo uchwalić ustawę o pozytywnej dyskryminacji i przezwyciężeniu skutków okupacji oraz ustawę o ludach rdzennych. Od samego początku planowano przygotować dwa projekty ustaw — „O języku państwowym” oraz „O prawach osób należących do mniejszości narodowych” — i wnieść je na salę obrad „w parze”. Jednak ogromny opór ze strony deputowanych ludowych z właściwej i innych komisji parlamentarnych nieco skorygował te plany. W kwietniu zarejestrowano projekt ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących zapewnienia rozwoju i wykorzystania języków mniejszości narodowych na Ukrainie”. Przewidziano w nim, że w szkole podstawowej, gdzie językiem ogólnego kształcenia średniego obok państwowego jest odpowiedni język mniejszości narodowej, język państwowy jest wykładany w wymiarze wystarczającym do dalszego opanowania przez ucznia przedmiotów i kursów nauczania w szkole podstawowej i średniej. W szkole podstawowej wymiar nauczania przedmiotów i kursów w języku państwowym nie może być mniejszy niż wymiar nauczania w odpowiednim języku mniejszości narodowej, a w szkole średniej —
ma stanowić nie mniej niż 80% wszystkich przedmiotów. Na tle głównych kwestii językowych ostatnich miesięcy — oczekiwanej decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy oraz zarejestrowanych projektów ustaw językowych — 26 kwietnia 2017 roku Gabinet Ministrów bez zbędnego rozgłosu zatwierdził tryb przeprowadzania atestacji osób ubiegających się o przyjęcie do służby państwowej w zakresie biegłej znajomości języka państwowego. Jak wiadomo, 1 maja 2017 roku wszedł w życie punkt 5 części pierwszej artykułu 25 „Dokumenty do udziału w konkursie”, który przewiduje poświadczenie atestacji w zakresie biegłej znajomości języka państwowego. Wspomniane rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy to bardzo niedoskonały akt prawny, który oddaje sprawę tak wielkiej wagi pod rozpatrzenie komisji atestacyjnych na bazie upoważnionych uczelni wyższych. Faktycznie jest to profanacja. Formowanie, organizację pracy oraz kontrolę nad działalnością komisji atestacyjnej ma sprawować rektor, przy czym przygotowanie zeszytów testowych i arkuszy odpowiedzi nie będzie ujednolicone i każda uczelnia będzie robić to po swojemu. Ale najciekawszy zapis znajduje się na końcu. Biegła znajomość języka państwowego może być potwierdzona świadectwem o wykształceniu średnim (5 punktów według poprzedniej skali oceniania i 10 według nowej) oraz różnymi dyplomami uczelni wyższych. Osoba posiadająca jeden z dokumentów o odpowiednim poziomie wykształcenia może zwrócić się do upoważnionej uczelni wyższej z wnioskiem o wydanie zaświadczenia bez przechodzenia atestacji (punkt 56). Przy tym wydane zaświadczenie będzie ważne bezterminowo. Zatem nowi Awakowie będą mogli bez zbędnego wysiłku wpisać się w realia nowego budowania polityki językowej i, najwyraźniej, nadal naruszać Konstytucję. Nawiasem mówiąc, w obywatelskim projekcie ustawy nr 5670 „O języku państwowym” szczegółowo opisano tę kwestię i przewidziano Państwowy Certyfikat oraz egzamin na poziom znajomości języka ukraińskiego, który jest jedynym w państwie dokumentem potwierdzającym poziom znajomości języka ukraińskiego, a wydaje go Centrum Języka Ukraińskiego. W kontekście artykułu nie mogę nie wspomnieć o jeszcze jednym projekcie ustawy, który dodaje chaosu w sferę regulacji językowych, nr 5313 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących języka audiowizualnych (elektronicznych) środków masowego przekazu”. Jego główni współautorzy, Mykoła Kniażycki i Wiktorija Siumar, posługują się w większości poprawną retoryką, co można było zaobserwować na przykład w wypowiedziach przewodniczącego Komitetu ds. Kultury i Duchowości 20 kwietnia 2017 roku w programie „Prawo na władzę”. Ale ich kroki ustawodawcze nie są bynajmniej tak przekonujące. Projekt ustawy nr 5313 przewiduje, że „w wyjątkowych przypadkach, za pisemną zgodą Sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, do przewidzianego… udziału nadawania w języku państwowym zalicza się audycje.., wykonane w jakichkolwiek innych językach, które ze względu na swoją treść są skierowane na zapobieganie oraz neutralizację realnych i potencjalnych zagrożeń dla interesów narodowych w sferze zapewnienia wolności słowa i bezpieczeństwa informacyjnego” (cz. 8). Zgodnie z cz. 7, w audycjach w języku państwowym dopuszcza się używanie innych języków bez dubbingu lub podkładania głosu. A punkt d) uznaje faktycznie, że wszelkie utwory, wystąpienia itp. w języku krymskotatarskim zalicza się do kwoty języka ukraińskiego (państwowego). Tym samym współautor projektu ustawy nr 5313 M. Kniażycki przeczy współautorowi projektu ustawy nr 5669 „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz trybie stosowania innych języków na Ukrainie” M. Kniażyckiemu (czyli samemu sobie) w kwestii języka telewizji (art. 32 projektu). Zatem wniosek drugi: niewielkie prawdopodobieństwo uchwalenia rozsądnej ustawy językowej. Czy jest wola w państwie? Nie ma, bo dlaczego? Bo kierownicza wierchuszka nie uświadamia sobie wagi tej kwestii. Nowe wyzwania wymagają konsolidacji zainteresowanych aktywistów społecznych i organizacji, a także tych nielicznych mężów stanu, którzy znajdują się we władzach. Dalszy scenariusz walki o niepapierowy status języka ukraińskiego powinien składać się z następujących kroków: 1) wezwać właściwy Komitet, aby po rozpatrzeniu projektów ustaw językowych przyjął za podstawę projekt ustawy „O języku państwowym” nr 5670 i wniósł do niego wszystko, co najlepsze z innych projektów; 2) uchwalać dwa projekty ustaw — „O języku państwowym” oraz „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących zapewnienia rozwoju i używania języków mniejszości narodowych na Ukrainie” — „w parze”; 3) równolegle wzywać Sąd Konstytucyjny Ukrainy do wykonywania jego pracy poprzez akcje protestacyjne pod jego murami i, być może, na Bankowej, ale pikiety czy inne formy protestu muszą być masowe, inaczej wszystko „rozmyje się w piasku”; 4) jeśli te kroki okażą się nieskuteczne, należy zwrócić się do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Andrija Parubija z prośbą o podpisanie ustawy przegłosowanej 23 lutego 2014 roku „O uznaniu za tracącą moc ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej””; 5) po tym z taką samą prośbą zwrócić się do Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki; 6) równolegle aktywnie przeciwdziałać rusyfikacji na każdym kroku; 7) i, wreszcie, przygotowywać się do nowego cyklu ustawodawczego i, być może, zaczynać od zera. U podstaw materiału leży wystąpienie na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Utrwalenie języka ukraińskiego w sferze edukacji i kultury Ukrainy” 27 kwietnia 2017 r. Taras Marusyk, Ołeksandr Melnyk, Jurij Hnatkewycz, Heorhij Łukjanczuk
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
oraz Ukrainy w sprawie przygotowania „Wielkiej encyklopedii ukraińskiej”, zwróciła się do Naczelnika wydziału państwowej służby wykonawczej Szewczenkowskiego rejonowego zarządu sprawiedliwości w m. Kijowie B. I. Hocia z prośbą o dokonanie oceny działań komorników oraz w ramach uprawnień podjęcie działań w celu przywrócenia naruszonych praw Państwowej instytucji naukowej „Wydawnictwo encyklopedyczne”. Złożono również stosowny pozew do sądu. Dziś wydawnictwo się rozwija. Zespół PIN „Wydawnictwo encyklopedyczne” jest gotowy realizować projekt „Wielka encyklopedia ukraińska” i przedstawić społeczeństwu uniwersalną encyklopedię narodową, godną wydań tego rodzaju. Wokół wydawnictwa zgromadził się zespół autorski liczący kilkuset autorów ze wszystkich regionów kraju. Stale dołączają nowi. Doskonalony jest „Słownik” oraz „Zalecenia metodyczne dotyczące przygotowania, redagowania i opracowania artykułów do Wielkiej encyklopedii ukraińskiej”. Przygotowywane są artykuły do drukowanych tomów WEU. Jednak priorytetem staje się jej wersja portalowa. Planów jest wiele, a możliwości pracy — brak. Wszystkie rzeczy wydawnictwa są obecnie zgromadzone w jednym z jego dawnych pokoi: teczki z dokumentacją, komputery, książki, notatniki, rzeczy osobiste redaktorów… Zatem pojawia się retoryczne pytanie: kto za tym stoi i czy tym ludziom potrzebna jest ukraińska encyklopedystyka? Zespół wydawnictwa jest pewien: przygotowanie ukrainocentrycznego intelektualnego produktu informacyjnego w warunkach agresji Federacji Rosyjskiej jest sprawą wagi państwowej i wymaga państwowotwórczego podejścia. Uważamy, że zapewnienie warunków do przygotowania „Wielkiej encyklopedii ukraińskiej” przez PIN „Wydawnictwo encyklopedyczne” jest testem dla władzy — ujawnieniem jej gotowości do czynnego i skutecznego budowania narodowej przestrzeni informacyjnej.
Машинний переклад
28 marca 2017 r. w dużej sali konferencyjnej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy zaprezentowano pierwszy tom „Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej” (WEU). Wydawnictwo ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii w ramach programu państwowego „Książka ukraińska”. Jest to pierwsza uniwersalna encyklopedia w warunkach niepodległej Ukrainy. Projekt realizowany jest na podstawie dekretów Prezydenta Ukrainy „O Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej” (nr 1 z 2 stycznia 2013 r.) oraz „Kwestie przygotowania i wydania Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej” (nr 7 z 12 stycznia 2015 r.). Podczas prezentacji pierwszego tomu pod adresem wydawnictwa popłynęły gratulacje, podziękowania od przedstawicieli najwyższych organów władzy, życzenia, by nie zwalniać tempa — wydawać kolejne książki. Zespół wydawnictwa dąży do tego samego. Nie robiąc długiej przerwy na odpoczynek, redaktorzy zaczęli opracowywać koncepcję wersji portalowej „Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej”. Objętość materiałów, rubrykowanie, styl — wszystko ma służyć informacyjności, być wygodne w nawigacji, estetyczne i nowoczesne. Ale praca została przerwana: wydawnictwo jest eksmitowane. Alla Kyrydon, doktor nauk historycznych, profesor, dyrektor Państwowej Instytucji Naukowej „Wydawnictwo Encyklopedyczne” (2015—2017). Pomieszczenia przy ul. Bohdana Chmielnickiego 51A znajdują się w historycznym centrum stolicy. Cicha, przytulna (jak na miasto-milioner) ulica, geograficzna bliskość stacji metra „Uniwersytet”. Ale prawdziwe znaczenie tego budynku jest inne — to zabytek historii końca XIX – początku XX w. Tutaj pracowały swego czasu Wyższe Kursy Żeńskie. W latach 1957—1983 mieściła się tu Główna Redakcja „Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej”, której przewodził akademik Mykoła Bażan. W tych gabinetach z wysokimi oknami tworzyli Borys Paton i Wiktor Hłuszkow, Maksym Rylski i Pawło Tychyna, Ołeksandr Bohomołeć i Petro Trońko oraz wielu innych akademików i profesorów, którzy kładli fundamenty ukraińskiej encyklopedystyki. W pomieszczeniu piwnicznym budynku zachowały się bezcenne archiwa, które jeszcze trzeba starannie zbadać i uporządkować. Tutaj wszystko oddycha historią… Ale na wszystko można patrzeć też inaczej — jak na łakomy kąsek. Od 1989 do 2013 r. w pomieszczeniu przy ul. Bohdana Chmielnickiego 51A mieściło się Przedsiębiorstwo Państwowe „Ogólnoukraińskie Państwowe Specjalistyczne Wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana”. Zarządzeniem Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy nr 114 z 1 czerwca 2013 roku na jego bazie utworzono Państwową Instytucję Naukową „Wydawnictwo Encyklopedyczne”. Nowo utworzona instytucja odziedziczyła nie tylko długi komunalne poprzedników, ale też zyskała krytyczny problem: władze Kijowa (a wspomniane pomieszczenie znajduje się w własności komunalnej) nie podpisywały wydawnictwu aktu najmu. W rezultacie osoby zainteresowane wywłaszczeniem pomieszczenia wykorzystały tę sytuację do ataku raiderskiego. 27 kwietnia 2017 r. o 12:15 do PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne” przybyła grupa ludzi. Bez żadnego ostrzeżenia wyłamali łomami drzwi wejściowe i dostali się do pomieszczenia. Tak samo wyłamali drzwi księgowości. Na pytanie, kim są i co robią, przedstawili się jako komornicy państwowi oraz przedstawiciele „Kyjiwżytłospec-eksploatacji”. Początkowo napastnicy odmawiali okazania dokumentów, jednak później mimo wszystko pokazali decyzję sądu, zgodnie z którą eksmisji podlega PP „Ogólnoukraińskie Państwowe Specjalistyczne Wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana”. Podstawa do interpretacji wydarzeń tamtego dnia jako ataku raiderskiego jest następująca: doszło do naruszenia Ustawy Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym”. 27 kwietnia 2017 r. o godz. 12:15 przedstawiciele Oddziału Państwowej Służby Komorniczej Zarządu Sprawiedliwości Rejonu Szewczenkowskiego w m. Kijowie Polisak Ołeksandr Ołeksandrowycz i Bilińska Iłona Witalijiwna wraz z obecnym przedstawicielem „Kyjiwżytłospeceksploatacji” Kowalczukiem Wałerijem Mychajłowyczem — kierownikiem grupy ds. eksmisji najemców, pracownikami „Kyjiwżytłospeceksploatacji” oraz policją, w celu wykonania nakazu sądowego o eksmisji Dłużnika, wyłamali drzwi wejściowe „Wydawnictwa Encyklopedycznego” i rozpoczęli czynności egzekucyjne dotyczące jego eksmisji. Aktywny udział w zajęciu pomieszczenia brali przedstawiciele organizacji społecznej przy Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Zacharczenko M. M., Czurikow Ju. I. (jednocześnie występował jako świadek) oraz były pierwszy zastępca dyrektora PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne” Worobjow W. I. Wymienione osoby zachowywały się brutalnie, po chamsku. Świadkiem był również redaktor naczelny czasopisma „Raduha” Ju. W. Kowalski. Przedstawiciele Oddziału Państwowej Służby Komorniczej Zarządu Sprawiedliwości Rejonu Szewczenkowskiego w m. Kijowie mieli wykonać decyzję sądu o eksmisji PP „Ogólnoukraińskie Państwowe Specjalistyczne Wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana”, a w rzeczywistości eksmitowali i zajęli mienie innej osoby prawnej — PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne”. Zgodnie z częścią trzecią artykułu 66 Ustawy Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym” przymusowej eksmisji podlegają tylko osoby wskazane w dokumencie wykonawczym. Wymienieni przedstawiciele państwowej służby komorniczej zostali poinformowani o tym, że na powierzchniach wskazanych w nakazie sądowym Dłużnik nie przebywa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Alla Kyrydon oraz Natalja Kuszka (autorka licznych artykułów WEU z zakresu „Sztuka muzyczna”). Apelacja zespołu PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne” do dekretów Prezydenta i rozporządzenia Gabinetu Ministrów dotyczących utworzenia PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne” oraz projektu wydania „Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej” wywołała u raiderów jedynie ironię. Czyż organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego, ich urzędnicy nie są zobowiązani działać tylko na podstawie, w granicach uprawnień oraz w sposób, które są przewidziane Konstytucją i ustawami Ukrainy (część druga artykułu 19 Ustawy Zasadniczej)? W celu wyjaśnienia sytuacji na miejsce zdarzenia przybył prawnik Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy (główny dysponent). Na jego pytanie, dlaczego odbywa się przymusowa eksmisja innej instytucji, jasnych wyjaśnień nie udzielono. Zgodnie z Ustawą Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym”, eksmisji podlega instytucja wskazana w decyzji sądu. Dlatego eksmisja PIN „Wydawnictwo Encyklopedyczne” to, w istocie, raiderskie zajęcie pomieszczenia. Zważywszy na przytoczone normy oraz biorąc pod uwagę to, że państwowymi KOMENTARZ
W mediach rozpowszechniana jest informacja o siłowym przejęciu pomieszczeń Państwowej Placówki Naukowej „Wydawnictwo Encyklopedyczne”. W rzeczywistości 27.04.2017 roku przedstawiciele wydziału Państwowej Służby Komorniczej Szewczenkowskiego Rejonowego Zarządu Sprawiedliwości w Kijowie w towarzystwie tak zwanych „działaczy społecznych” bez żadnego ostrzeżenia wdarli się do pomieszczeń pod adresem ul. Bohdana Chmielnickiego 51A i przedstawili dokumenty, zgodnie z którymi eksmisji podlega przedsiębiorstwo państwowe „Ogólnoukraińskie państwowe wyspecjalizowane wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” imienia M. P. Bażana”, którego w rzeczywistości tam nie ma. Pod tym adresem znajduje się Państwowa Placówka Naukowa „Wydawnictwo Encyklopedyczne”, która została utworzona zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy nr 1/2013 „O Wielkiej Encyklopedii Ukraińskiej” oraz Dekretem Prezydenta Ukrainy. Prezentacja WEU przez wykonawców, wbrew Ustawie Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym”, została przeprowadzona poprzez eksmisję Państwowej Placówki Naukowej „Wydawnictwo Encyklopedyczne”, która nie jest wymieniona w dokumencie wykonawczym. Uważamy, że działania komorników państwowych są niezgodne z prawem i ogłaszamy atak typu raiderskiego pod adresem: ul. B. Chmielnickiego 51A. Ponadto komornicy państwowi nie posiadali opisu mienia dłużnika, a inwentaryzacyjny opis mienia, które znajduje się w bilansie „Wydawnictwa Encyklopedycznego”, odmówili wzięcia pod uwagę. W związku z tym przeprowadzono opis mienia „Wydawnictwa Encyklopedycznego”, które nie jest dłużnikiem, i przekazano je na przechowanie. Analizując postanowienia Ustawy Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym”, w szczególności części piątej i siódmej artykułu 66, można dojść do wniosku, że opis mienia, który jest przeprowadzany przez komornika państwowego przy przymusowej eksmisji, dotyczy bezpośrednio i wyłącznie mienia samego dłużnika. Przy tym ustawa nie przewiduje możliwości opisu mienia osób trzecich przy przymusowej eksmisji i w związku z tym komornicy państwowi nie posiadają takich uprawnień. W ten sposób wspomnianymi działaniami komorników państwowych w zakresie opisu mienia „Wydawnictwa Encyklopedycznego” zostały naruszone prawa rzeczowe tej ostatniej, w szczególności prawo posiadania i korzystania, co doprowadziło do wstrzymania działalności gospodarczej „Wydawnictwa Encyklopedycznego”. Ale co najważniejsze — nikt nie pomyślał o członkach zespołu, którzy faktycznie znaleźli się „na ulicy”. Dziennikarze pytali raiderów: „A co będzie z zespołem?”. W odpowiedzi — obojętność, groźby i zastraszanie. Państwowa Placówka Naukowa „Wydawnictwo Encyklopedyczne” jako podmiot, którego prawa zostały naruszone w związku z wykonaniem wspomnianego nakazu sądowego, aby zapewnić terminowe wykonanie Dekretów Prezydenta
Машинний переклад
№7/2015 „Pytania przygotowania i wydania Wielkiej encyklopedii ukraińskiej”. W wyniku działań służby wykonawczej dzielnicy Szewczenkowskiej zajęto wartości materialne i mienie należące do DNU „Wydawnictwo Encyklopedyczne”. Ponieważ doszło do naruszenia Ustawy Ukrainy „O postępowaniu egzekucyjnym”, DNU „Wydawnictwo Encyklopedyczne” już złożyło skargę na działania funkcjonariuszy państwowych do Państwowej służby wykonawczej Szewczenkowskiego Okręgowego Zarządu Wymiaru Sprawiedliwości w Kijowie oraz do Głównego Terytorialnego Zarządu Wymiaru Sprawiedliwości w Kijowie. Nie wykluczono, że chodzi o zawłaszczenie (reiderskie przejęcie) pomieszczenia, dlatego przygotowywane są odpowiednie wystąpienia do organów ścigania.
Stan na 28.04.2017: DNU „Wydawnictwo Encyklopedyczne” nadal prowadzi swoją działalność, trwa praca nad projektem „Wielkiej encyklopedii ukraińskiej” — pierwszej uniwersalnej encyklopedii niezależnej Ukrainy. Jak wiadomo, już ukazały się „Zalecenia metodyczne dotyczące przygotowania, redagowania i formatowania haseł do Wielkiej encyklopedii ukraińskiej”, „Podstawy naukowe i teoretyczno-metodologiczne zasady tworzenia nowoczesnych encyklopedii”, „Słownik WUE”, który stanowi podstawową bazę merytorycznego wypełnienia WUE. W 2016 roku ukazał się drukiem pierwszy tom Wielkiej encyklopedii ukraińskiej, którego prezentacja odbyła się 28 marca 2017 roku.
Prasa-służba Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii
Машинний переклад
W Towarzystwie „Znannia” Ukrainy odbyła się prezentacja książki Iwana Juszczuka „Słownik języka ukraińskiego od VI wieku” (K.: Kijów. międzynar. un-t, 2017. — 352 s.). Nadija KYRIAN Autor swoją pracę poświęcił pamięci przodków, którzy przez wieki tworzyli i święcie strzegli ojczystego języka ukraińskiego, przekazując go z pokolenia na pokolenie. We wstępie Iwan Juszczuk podziękował przewodniczącemu Towarzystwa „Znannia” Wasylowi Kuszereciowi i sekretarzowi odpowiedzialnemu Wasylowi Wasylaszce za to, że zorganizowali tę prezentację, a także wszystkim, którzy zainteresowali się jego słownikiem. Opowiedział, że do tego słownika szedł bardzo długo. Obecnie mija 60 lat, odkąd ukończył oddział słowiański Uniwersytetu Lwowskiego (język i literatura czeska), gdzie zdobył specjalność filologa-slawisty i nauczyciela języka ukraińskiego. Pracował Dmytro PYLYPCHUK Z powodu braku pisemnych prastarych i średniowiecznych źródeł Ukraińcy zmuszeni są szukać dowodów pierwotności i prastarości swojego języka póki co na poziomie meta, poprzez zestawienie międzyjęzykowych leksykalnych, fonetycznych i gramatycznych paraleli. Jednym ze sposobów szukania wspólnego w języku ukraińskim i innych językach słowiańskich jest próba ułożenia leksykonu na wzór prezentowanego dzisiaj Słownika języka ukraińskiego od VI wieku, którego autorem jest doświadczony językoznawca i tłumacz, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego I. P. Juszczuk. Leksykon Juszczuka od tzw. epoki prasłowiańskiej zawiera ponad 13 tysięcy słów słownictwa prasłowiańskiego. Słownik tego typu w ukraińskiej leksykografii pojawia się po raz pierwszy. Wydaje mi się, że Słownik Iwana Pyłypowycza to bardzo konstruktywna próba Ukraińców, szukających wspólnego w świecie słowiańskim, odnalezienia samych siebie i swojej pierwotnej roli w historii słowiańskiej, na co wskazywał jeszcze Mychajło Krasuski w pracy „Dawność języka ukraińskiego” (wydrukowana 1880; zob.: https://docs.google.com/document /d/1AKF70J7BIa4SU453mdZb5E j86g7q5MLjf0fMNpR-K8/edit). Być może kiedyś Ukraińcy będą mieli gruntowne słowniki, w których będzie starannie odnotowane, gdzie, kiedy, kto, w jakim wydaniu i na której stronie po raz pierwszy użył w piśmie tego czy innego słowa, frazeologizmu czy frazy, jak to odnotowują, na przykład, najlepsze słowniki francuskie. W każdym razie to — w przyszłości. Przez naszą błędną orientację na to, że Niemiec „historię / Naszą nam opowie”, oraz hiperaktywność niemieckich slawistów my jeszcze, zapewne, długo będziemy marzyć o idealnym ukraińskim ety! w dziedzinie językoznawstwa, przetłumaczył ponad tuzin książek z języków serbskiego, chorwackiego, słoweńskiego, górnołużyckiego. Bada ukraińsko-jugosłowiańskie związki literackie, literaturę południowych Słowian. Kierował towarzystwem „Ukraina—Serbia”. Czyli materiały do słownika zbierał dawno. Obecnie Iwan Juszczuk to znany językoznawca, literaturoznawca, tłumacz, działacz społeczny, profesor (od 1992). Autor 20 nowatorskich podręczników do języka ukraińskiego dla szkół średnich i wyższych, kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy (od 1993), wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, członek NSPU, członek Zarządu Centralnego i Rady Głównej WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat wielu nagród. „Martwiło mnie, że my swoją historię zaczynamy od X wieku, — powiedział Iwan Pyłypowycz. — I pomyślałem: plemiona słowiańskie żyły na terytorium od Dniepru do Karpat. Z historii wiadomo, że w 558 roku, uciekając przed najazdem Awarów, część Słowian udała się na południe (współcześni Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy, Macedończycy, Bułgarzy), część na zachód (Czesi, Polacy, Słowacy, Dolnołużyczanie i Górnołużyczanie). Rozeszli się i ponieśli ze sobą ówczesny język, a także jego dialekty. Jeśli zestawić ukraińskie słowa ze słowami narodów słowiańskich, można wykryć, że do dziś zachowała się znaczna liczba wspólnych słów. Było pytanie: jakie języki słowiańskie zestawiać. Rosyjskiego nie brałem pod uwagę — on nie jest autentyczny. Polskiego także — u nas długi czas było jedno państwo, niemało zapożyczeń z polskiego w ukraińskim i odwrotnie. Nie brałem też słowackiego, bo jesteśmy sąsiadami, a bułgarskiego i macedońskiego — bo doznały znacznego wpływu języków tureckich. Wziąłem języki tych Słowian, którzy nie sąsiadują z Ukrainą: górnołużycki, czeski, słoweński i serbsko-chorwacki. Zestawiałem je z ukraińskim i wykryłem wiele wspólnych słów. Na przykład, słowo вечеря po czesku — večere, po słoweńsku — večerja, po serbsku — вечера. Takich przykładów jest wiele. Wśród tych języków ukraiński najbardziej zachował dawną gramatykę. W ukraińskim jest pierwsza osoba liczby mnogiej trybu rozkazującego: робімо, кажімо, ходімо. I we wszystkich językach słowiańskich to jest. Piszę w badaniu, że język ukraiński nie jest wschodniosłowiański, on jest środkowosłowiański. Kto zna język ukraiński, ten może porozumieć się z każdym Słowianinem. Ostatecznie nasz język uformował się na Siczy Zaporoskiej, dokąd do 1775 roku schodzili się ludzie z całej Ukrainy. Tutaj przemieszały się dialekty i wykrystalizował się język ukraiński. Jurij Szewelow, Pawło Hrycenko, archeolog Leonid Zalizniak nazywają VI wiek jako początek odrębnego języka ukraińskiego, dlatego zacząłem układać słownik od tego okresu. Do tego język także istniał, rozwijał się, ale jeszcze nie wyodrębnił się jako język odrębnej grupy plemion. Pracując, przewracałem masę słowników, tutaj wszystko jest autentyczne, nie wymyślone. Bohater Ukrainy, pisarz Dmytro Pawłyczko, autor posłowia do słownika, powiedział: „Ja uważam, że to dokument historyczny, on nie będzie teraz należycie oceniony, bo w naszym rządzie, w instytucjach państwowych nie ma intelektualistów, którzy rozumieliby, że język ukraiński jest starszy od rosyjskiego, o czym mówi się w tej książce. Do tego wydania powinna przyłożyć rękę prezydent, minister kultury, minister oświaty, nasi językowcy, żeby ono wyszło nie w mizernym nakładzie kosztem autora, a zgodnie z programem państwowym. Ta książka musi być w każdej szkole”. Wasyl Wasylaszko opowiedział ciekawą historię, jak trafił do Dubrownika (Chorwacja) bez przygotowania i bez słownika czy rozmówek. Początkowo był zagubiony, a potem usłyszał znajome słowa — i szybko się porozumieli. Wasyl Kuszereć zauważył, że właśnie od języka zaczyna się państwo. Po to, aby zrozumieć istotę naszego państwa, ten słownik daje jeden z kierunków badań. Wystąpienie naukowca Dmytra Pyłypczuka na prezentacji podajemy w całości.
górnołużyckie wujk, podczas gdy w cytowanym przez Tyszczenkę słowniku Schustera-Sewca figuruje także wuj. Słowo zasada I. P. Juszczak podaje w dwóch znaczeniach: a) ‘zasadzka’ (tutaj górnołużyckiego odpowiednika nie przytoczono) i ‘zasada’ (górnołużycki leksem podano). Choć prawdopodobnie powinno być odwrotnie: wszak w historii języka najpierw, z reguły, pojawia się słowo w znaczeniu konkretnym, a z czasem — w abstrakcyjnym. W słowniku Schustera-Sewca przytoczono słowo spiewa (czyli ‘chór’), odnotowane w Słowniku Krymskiego i nieobecne w zaprezentowanym nam Słowniku. W każdym razie poszczególne uwagi niektórych językoznawców, w tym także moje, nie mogą przekreślić ogólnego znaczenia tej pracy naukowej. I tutaj przy okazji poruszę jeszcze jedno ważne pytanie. Naukowe i metodyczne prace Iwana Pyłypowycza pomogły zostać doktorami nauk bardzo wielu filologom; on sam zaś do dziś ma skromny stopień kandydata nauk. Biurokracja atestacyjna nie po raz pierwszy nie uznaje skali naukowca. Całkowicie oczywiste jest, że waga dorobku naukowego Iwana Juszczaka (włącznie z zaprezentowanym tutaj Słownikiem) pozwala poruszyć przed MONU dojrzałą i przejrzałą kwestię przyznania profesorowi Juszczakowi stopnia naukowego doktora nauk filologicznych za sumę odpowiednich publikacji, tym bardziej, że według danych na lipiec 2016 r. Ministerstwo Oświaty i Nauki proponuje zezwolić na przyznawanie stopnia naukowego bez obowiązkowej rozprawy doktorskiej na podstawie opublikowanych przez autora prac naukowych. Moim zdaniem w świecie współczesnej slawistyki praca I. P. Juszczaka „Słownik języka ukraińskiego od VI wieku” to ważne i niezaprzeczalne odkrycie naukowe. I trzeba wydrukować ją w godnym nakładzie. Gdzie jesteście, sponsorzy?
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...mologikon, historyczny słownik języka ukraińskiego, czyli pełny objaśniający słownik języka ukraińskiego… Tym bardziej taką radość odczuwa dziś każdy z nas z okazji tej prezentacji. Dwa typowe pytania czytelników dotyczące Słownika: 1) czy można go kupić; 2) czy istnieje wersja elektroniczna książki. Odpowiem. Kupić książkę nie sposób, ponieważ jej nakład jest supermały — 50 egzemplarzy. Wersję elektroniczną można znaleźć w Google na autorskiej stronie „Szkoła języka ukraińskiego Iwana Juszczuka” pod adresem: https://ushchuk.wordpress.com/2017/04/13/…
Dzieląc tę radość z autorem i czytelnikami, pozwolę sobie ją w miarę możliwości lekko podsolić. Wydaje mi się, że w świetle znanej obecnym tu językoznawcom formalnie paradoksalnej myśli Kostiantyna Tyszczenki, że spośród wszystkich języków słowiańskich najbliższy naszemu jest najbardziej oddalony w przestrzeni język górnołużycki, najważniejszym sektorem badań, który przeprowadził i zapewne będzie przeprowadzał dalej Iwan Pylypowycz, powinna być wspólność leksyki właśnie tych dwóch języków. Czy autorowi Słownika udało się w pełni objąć ten sektor? Zestawiłem rejestr Słownika Juszczuka i wybiórczy spis górnołużyckich słów, które Kostiantyn Tyszczenko przytacza za „Historyczno-etymologicznym słownikiem języków górnołużyckiego i dolnołużyckiego” H. Schustera-Šewca ([Schuster-Sewc H. Historisch-etymologisches Wörterbuch der ober- und niedersorbischen Sprache]; wydano w latach 1978–1989). Okazało się, że w spisie Tyszczenki podano łącznie 168 słów, z czego 23 (czyli niemal 14%) zupełnie nie występują w rejestrze Słownika Juszczuka.
Jak widać z załącznika do przedstawionego tu właśnie Słownika, zarejestrowano w nim 7,5 tys. górnołużyckich „wspólnych [z językiem ukraińskim] niezapożyczonych słów”. W porównaniu z innymi językami zestawionymi w Słowniku jest to najniższy wskaźnik (z języka słoweńskiego podano tu 9,3 tys. słów, z serbskiego (chorwackiego) — 10,2 tys., z czeskiego — 10,8 tys.). Gdybyśmy do wspomnianej liczby dla języka górnołużyckiego dodali choćby owe 14 %, byłoby to co najmniej 1050 słów; ale liczba słów „niezauważonych” przez autora zależy od kompletności wykorzystanych źródeł leksykograficznych; i całkiem możliwe, że liczba słów górnołużyckich w obecnie przedstawionym Słowniku może wzrosnąć nie o tysiąc, lecz o wiele tysięcy słów.
W Słowniku zaznaczono, że autor wykorzystał dwa, ogólnie niewielkie, słowniki języka górnołużyckiego: Filipa Jakubaša (1954) i Konstantina Trofimowicza wraz ze współautorami (1974). [1) Jakubaš, Filip: Hornjoserbsko-nemski slownik, Obersorbisch-deutsches Wörterbuch, Budyšin/Bautzen Domowina 1954, 544 s.; 2) Hornjoserbsko-ruski slownik: 36000 slowow = Verkhne-luzhitsko-russkii slovar’: 36000 slowow / Siegfried Michalk; K. K. Trofimovich; Pawol Volkel. — Budysin: Domowina; Moskwa: Russkii iazyk, 1974. 564 s.]
Mnie jednak wydaje się, że pięciotomowe (!) wydanie „Historyczno-etymologicznego słownika języków górnołużyckiego i dolnołużyckiego” Heinza Schustera-Šewca (ukazało się w latach 90. XX wieku) koniecznie należy przestudiować. Dlaczego na tym nalegam? Ponieważ, zdaniem naszego najbardziej autorytatywnego poliglotę K. M. Tyszczenki, spośród wszystkich języków słowiańskich historyczna wspólnota języka ukraińskiego i górnołużyckiego jest najbardziej widoczna, i dotyczy to przede wszystkim pokrewieństwa składu leksykalnego. W kolejnych wydaniach warto uwzględnić, że w próbnym wydaniu Słownika Iwana Pylypowycza porządek alfabetyczny haseł nie został zachowany wszędzie. Na przykład w trójce haseł oznaczających „majestatyczny”, „wielkość”, „wielbić” element 3. powinien być 2.; trójkę haseł oznaczających „wierzbowy”, „wierzbowy gaj”, „wielbłąd” należy ułożyć w odwrotnej kolejności. A w trójce „zielony”, „wiry”, „wrócić” hasło „wiry” powinno być pierwsze. Zwróćmy uwagę na te paralele leksykalne, które istnieją w języku ukraińskim i górnołużyckim, przy czym są one zarejestrowane w „Historyczno-etymologicznym słowniku języka górnołużyckiego” Schustera-Šewca, ale nie są odzwierciedlone w słowniku I. P. Juszczuka. Wymieniam je w porządku alfabetycznym: wjerno [wl. werno], „oni”, „na wszelki sposób” (wł. wšelako [wszelako]), „wrzawa”, „dobrze”, „zaniedbany” (chociaż istnieje „zaniedbać”), „zanurzyć”, „opalenizna”, „bo!”, „ziemski”, „chorągiew”, „najmądrzejszy”, „nakład”, „przykład”, „teraz”, „nikogo”, „pochowanie”, „odczuwać”, „równoczesny”, „strzecha” i inne. W przedstawionym słowniku nie ma hasła oznaczającego „pytać”, jest tylko „pytać się”; nie ma hasła „pokuta”, ale jest „pokuta” w znaczeniu pokuty (?); nie ma hasła „śniadanie”, ale jest „śniadanie” w innym brzmieniu. Ponadto w niektórych hasłach, obok innych słowiańskich odpowiedników polskiego wyrazu, autor nie podał pokrewnych leksemów górnołużyckich, które zarejestrował Schuster-Šewc. Dotyczy to zwłaszcza haseł „mniejszość” (gdzie podano jedynie odpowiednik serbski), „pisk”, „powierzchnia”, „wesele”, „drapać”, „szukać”, które podano w słowniku Heinza Schustera-Šewca. Jako odpowiednik wyrazu „wujek” I. P. Juszczuk podaje
Машинний переклад
Mychajło CYMBAŁIUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Chmielnicki. Działacz społeczno-kulturalny i państwowy Podola Wiktor Prychodko (1886—1982), przebywając na emigracji, opublikował wspomnienia „Pod słońcem Podola”. Komisarz gubernialny i przewodniczący gubernialnego ziemstwa w Kamieńcu Podolskim w dobie walk wyzwoleńczych 1917—1920 lat, był on zarówno ministrem sprawiedliwości za Dyrektoriatu, jak i zastępcą ministra finansów w rządzie emigracyjnym Ukraińskiej Republiki Ludowej (1922—1923 lata). We wspomnieniach, które ujrzały światło dzienne w 1931 roku, prawnik z zawodu wspomina o powstaniu w Kamieńcu w 1905 roku „Proświty” i o działaczach, którzy się do tego przyczynili. Wśród bohaterów jego wspomnień jest Mitrofan Trubłajewicz, który był współpracownikiem Kosta Sołuchy, założyciela towarzystwa „Proświta”. O tym dostojniku Wiktor Prychodko pisze tak: „Ze starszych ludzi, byłych „ukrainofilów”, którzy weszli do nowo założonej „Proświty” i brali w niej aktywny udział, trzeba wspomnieć jeszcze Mitrofana Antonowicza Trubłajewicza — z pochodzenia podolanina, z duchownej rodziny, także już starszego wiekiem, kiedy zaczęła pracować „Proświta”. W swoim czasie ukończył wydział prawniczy Uniwersytetu Kijowskiego i, być może, jak i inni jego rówieśnicy-studenci, był pod wpływem prof. Antonowicza oraz ukraińskiej hromady. Ale późniejsza jego działalność, służba, otoczenie itp. także, oczywiście, sprawiły to, że nie ujawniał się aktywnie jako Ukrainiec. <…> Trubłajewicz nie był zwykłym szarym człowiekiem. Dobry prawnik, człowiek szeroko wykształcony i postępowy, dobry ziemianin. Ale jego „nieprawomyślność” stale stawała na przeszkodzie jego karierze. W Podolskiej „Prośvicie” był członkiem zarządu, można powiedzieć, radcą prawnym Towarzystwa: układał statuty, umowy, a najbardziej — wszelkie wyjaśnienia dla administracji”. Zdarzyło się badać dane duchowieństwa i księgi metrykalne świątyń powiatu latyczowskiego, i między innymi dynastia Trubłajewiczów zwróciła na siebie uwagę. W jednym czasie w różnych świątyniach powiatów latyczowskiego i lityńskiego służyli Hryhorij Iwanowycz i trzech Hryhorowyczów — Iwan, Anton i Wasyl Trubłajewiczowie. Sam Hryhorij Iwanowycz był także synem księdza i naro- Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektor Welesniowskiego Muzeum Etnograficzno-Memorialnego Wołodymyra Hnatiuka, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, członek NZPU, NZDU, NZT we Lwowie, wieś Welesniów rejonu monasterzyskiego, Tarnopolszczyzna
Nasz rodak Wołodymyr Hnatiuk, studiując na Uniwersytecie Lwowskim i recenzując czasopismo „Żytie i słowo” za 1894 rok, zatrzymuje się przy artykule Iwana Franki „Szewczenko bohater polskiej legendy rewolucyjnej”. Recenzję opublikował w „Zapiskach Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki” (T. VI, s. 14—15), dość szczegółowo przekazując jej treść. Fotokopia tej recenzji eksponowana jest w pierwszej sali naszego muzeum. Hnatiuk-student wytrwale pracuje nad studiowaniem literatury i języka. W 1897 roku pisze rozprawę literacką „Wpływ ukraińsko-ruskiej poezji ludowej na poemat Szewczenki „Hajdamacy”. Pióru Wołodymyra Hnatiuka, urodził się we wsi Markiwci w 1773 roku. Jak wiadomo, wieś ta w latach 30. XX wieku dała światu Wołodymyra Sabodana — Metropolitę Kijowskiego i całej Ukrainy. Księgi metrykalne miejscowej cerkwi Archistratega Michała, jak i inne księgi cerkiewne oraz dokumentację, sumiennie wypełniał Iwan Trubłajewycz. Na przykład, w 1797 roku ochrzcił jedenaścioro niemowląt. Do swojej starości — 79 lat — odprawiał msze jako czynny ksiądz Hryhorij Iwanowycz Trubłajewycz we wsi Szczedrowa (teraz znajduje się ona w granicach miasta Latyczów). Tak samo pasterską długowiecznością odznaczył się Ioann Trubłajewycz, który wysłużył na jednym miejscu pół wieku — od 1822 do 1873 roku — w cerkwi św. Ioanna Teologa we wsi Skarżynci niedaleko Chmielnika w powiecie lityńskim. Niestety, wczesna śmierć w wieku 42 lat przerwała stan kapłański Wasyla Hryhorowycza Trubłajewycza w Mołomołynciach w włości medżybizkiej. Ich średni brat Anton przez pewien czas służył w Latyczowskim zarządzie duchownym, a potem w świątyni wsi Redczynci — była taka w sąsiedztwie z dzisiejszymi Zapadyńcami, które znajdują się w rejonie latyczowskim. W 1836 i 1838 roku rozkazami Podolskiej konsystorzy duchownej Antonowi Trubłajewyczowi ogłaszano arcypasterskie uznanie za staranne wykonywanie obowiązków wynikających z zajmowanego stanowiska. W 1843 roku został nagrodzony fioletową skufią. Mitrofan pojawił się u nich z matuszką Ołeksandrą Fedoriwną w 1849 roku jako siódme dziecko. W tamtym czasie w rodzinie redczynieckiego kapłana było cztery córki w wieku od sześciu do osiemnastu lat, 14-letni Petro i 4-letni Pawło. Starszy z synów uczył się w Podolskim seminarium duchownym w Kamieńcu, a Petro, osiągnąwszy odpowiedni wiek, został przyjęty do szkoły w Pryworotach, skąd droga również prowadziła do seminarium. Ostatecznie tę prawidłowość potwierdzają, na przykład, wykazy duchowieństwa cerkwi w Kopytyńcach w powiecie latyczowskim za 1910 rok, wypełnione jego ręką. O sobie średni z synów Antona Trubłajewycza informuje, że ukończył Podolskie seminarium duchowne w 1857 roku, po czym otrzymał parafię we wsi Kudrynci, był dziekanem w różnych okręgach duchownych, a w 1899 roku został zwolniony ze względu na stan zdrowia, jednak po dziesięciu latach zasłużonego odpoczynku złożył podanie i otrzymał stanowisko księdza w Kopytyńcach. Młodszemu z synów Antona Trubłajewycza, Mitrofanowi, przypadło w udziale urozmaicenie rodzinnego układu i zamiast włączenia się w dynastię księży wstąpił nie do seminarium duchownego, a na świecki uniwersytet w Kijowie. Jeszcze jeden Mitrofan Trubłajewycz urodził się w 1838 roku we wsi Mołomołynci. To syn Wasyla Trubłajewycza, który służył w cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Niestety, żadnych informacji o nim dotąd nie znaleziono. Na przykład, w 1853 roku wdowa po zmarłym Wasylu Hryhorowyczu Trubłajewyczu, 37-letnia wdowa-popadia Fekła, pozostawała we własnym domu z dziećmi: Nadią (17 lat), Płatonem (12 lat), Marią (5 lat). Gdzie jest ich najstarsza Ołena (powinna mieć 19 lat) i Mitrofan (powinien mieć w tym czasie 15-16 lat) — nie wiadomo. O dziesięć lat młodszy od swojego kuzyna-imiennika, Mitrofan Antonowycz na początku XX wieku przysłużył się powstaniu „Proświty” tak, że jego wkład znalazł odzwierciedlenie w przytoczonych wspomnieniach ministra Ukraińskiej Republiki Ludowej. W 1895 roku, jak zaznaczono w archiwach i badaniach krajoznawców, był sekretarzem gubernialnym (jedenasta klasa w tabeli rang), służył w Kamienieckim zarządzie miejskim guberni podolskiej. Powierzano mu nawet zastępowanie miejsca burmistrza. Jak poinformował „Kniżnyj wiestnik” w marcu 1901 roku, 17 stycznia tego roku dziedzicznemu honorowemu obywatelowi Iwanowi Ołeksijowyczowi Czetwerykowowi pozwolono wydawać w Kamieńcu Podolskim dziennik „Podolanin” — za zgodą wstępnej cenzury, pod redakcją radcy tytularnego Mitrofana Antonowycza Trubłajewycza. Prawda, wydawca nie wyszedł poza rejestrację gazety, a tak, sądząc po programie jej wydawania, „Proświta” z udziałem dziennikarza Mitrofana Trubłajewycza miałaby w tym mieście i w regionie potężną trybunę. W tym wątpić nie trzeba, wiedząc, że Mitrofan Trubłajewycz jeszcze w 1897 roku, jako znany działacz społeczny, stworzył jedno z pierwszych w kraju podolskim towarzystwo spożywców, założone na oficjalnym statucie. Przez wiele lat z powodzeniem kierował jego pracą, a w 1909 i 1911 roku zorganizował pierwszy i drugi zjazd ziemski przedstawicieli towarzystw spożywczych guberni. Ostatecznie aktywny proświcianin Mitrofan Trubłajewycz brał udział w zakładaniu i rozbudowie Kamieniecko-Podolskiego skarbca starożytności (muzeum historycznego) w 1890 roku. Jego praprawnuk Andrij z Kijowa na forum strony „WGD” informuje, że w którymś z archiwów znalazł autobiografię Mitrofana Antonowycza, własnoręcznie napisaną drobnym pismem na ośmiu stronach. Z przeczytanego tam Trubłajewycz-współczesny wyciągnął wniosek, że jego pradziadek — lekarz Serhij Mitrofanowycz Trubłajewycz — to syn podolskiego proświcianina i aktywisty ruchu spółdzielczo-spożywczego. I w tym czasie, kiedy Mitrofan Antonowycz dokładał się do powstania „Proświty” na Podolu, Serhij Trubłajewycz przebywał w guberni inflanckiej, a już w 1906 roku służył jako lekarz w szpitalu ziemskim powiatu latyczowskiego. W latach rewolucji jemu, radcy kolegialnemu Serhijowi Trubłajewyczowi, przypadło zostać starszym lekarzem Kubańskiej Rady Ustawodawczej. Został zmobilizowany do Armii Ochotniczej i brał udział w 1. Kubańskim („Lodowym”) pochodzie. W Siłach Zbrojnych Południa Rosji — lekarz garnizonowy Charkowa, a w 1919 roku — lekarz korpuśny 1. korpusu armijnego. Mimo że nosił pagony białogwardzisty, Serhij Trubłajewycz nie stronił od ukraińskości. Już wnuk Mitrofana Trubłajewycza, urodzony w 1902 roku Mykoła Serhijowycz, w 1935 roku został aresztowany jako członek Organizacji Ukraińskiej i na trzy lata zesłany „za działalność kontrrewolucyjną” do Sow-rudnika w rejonie północno-jenisejskim Kraju Krasnojarskiego. W 1937 roku, przebywając w więzieniu w Krasnojarsku, otrzymał nowy wyrok — trójka UNKWD kraju w tak zwanej sprawie Utkina skazała go w liczbie dwudziestu więźniów na kolejne dziesięć lat. Ale winy potomek duchownych z Podola nie uznał i w 1956 roku został zrehabilitowany przez sąd krajowy.
trzech ukraińskich pisarzy, w tym wszystkie tomy „Utworów” Tarasa Szewczenki, które wydała drukarnia Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki. Nasz mieszkaniec Welesniowa z wielką przyjemnością i radością wysyła zamówione książki swojemu czeskiemu przyjacielowi. Fotokopie tych listów, pocztówek i recenzji są eksponowane w czwartym pokoju muzeum akademika. Przekonującym świadectwem wielkiej miłości i głębokiego szacunku do imienia Tarasa Szewczenki ze strony Wołodymyra Hnatiuka jest to, że w jego archiwum z miłością przechowywany był autograf poematu „Heretyk”, który poeta zadedykował Pawłowi Szafarzykowi, wybitnemu czeskiemu i słowackiemu uczonemu, oraz rzadkie fotografie Tarasa Szewczenki, z których jedna została obwiedziona czerwonym ołówkiem ręką uczonego. Oryginalne fotografie Tarasa Szewczenki oraz fotokopie rękopisu jego poematu „Heretyk” są stale eksponowane w domu naszego rodaka, który znajduje się w jego rodzinnej wsi Welesniów. Mitrofan Antonowycz Trubłajewycz jest jednym z założycieli „Proświty” na Podolu. A ponadto jest jednym z założycieli podolskiej kooperacji oraz muzealnictwa. Oprócz tego, w materiałach konferencji krajoznawczych imię Mitrofana Antonowycza od czasu do czasu pojawia się także wśród nowatorów w stosowaniu praktyk prawnych. Budynek dumy miejskiej w Kamieńcu Podolskim, w którym na początku XX wieku pracował Mitrofan Trubłajewycz
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...sekretarza Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki we Lwowie i redaktora wydawnictwa tego Towarzystwa, należą artykuły o Kobzarzu: „Zakaz szewczenkowskich wieczornic w Kosowie” (1901 r.), „Projekt biblioteki w rodzinnej wsi T. Szewczenki” (1902 r.), „Autograf szewczenkowskiego wiersza »Na niezabudź«/ Szternbergowi/ (1902 r.), „W sprawie pomnika T. Szewczenki w Kijowie” (1905 r.). Publikacja „Pamięci Szewczenki” (1902 r.) to notatka Wołodymyra Hnatiuka o poezji W. Iwanowa „Pamiati T. G. Szewczenko” i artykule M. Sumcowa „Stichotworienije T. Szewczenko »Sołnce zachodit« w bytowoj i litieraturnoj obstanowkie”. Jest on także autorem recenzji wydań utworów Tarasa Szewczenki: „Powieści” (T. 2, K., 1901 r.), „Poezji” (Lwów 1902 r.). Wołodymyr Hnatiuk napisał recenzje „Nowe przekłady wierszy Szewczenki” (na język rosyjski i czeski) oraz bibliograficznego wskaźnika M. Komarowa „T. Szewczenko w litieraturie i iskusstwie. Bibliograficzeskij ukazatiel matierjałow dla izuczenija żyzni i proizwiedienij T. Szewczenko”. Wszystkie swoje artykuły i recenzje poświęcone Kobzarzowi oraz wydaniom jego utworów Wołodymyr Hnatiuk opublikował w czasopiśmie „Literacko-naukowy Wiestnyk” za lata 1901–1905, które redagował wspólnie z Iwanem Frankiem do 1906 roku. Wołodymyr Hnatiuk współpracował z wieloma słowiańskimi uczonymi i pisarzami, którzy popularyzowali wśród swoich narodów twórczość wielkiego Kobzarza, tłumacząc ją na języki ojczyste. 1 sierpnia 1907 roku uczony otrzymuje list od Josypa Abrama, w którym prosi o zrecenzowanie przekładów z „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. Wołodymyr Hnatiuk bardzo serdecznie odpowiedział na prośbę swojego przyjaciela i napisał recenzję „Słowieński przekład wierszy Szewczenki”, opublikowaną w „Literacko-naukowym Wiestniku” (T. XXXIV, kn. V, s. 398–399). 27 lutego 1914 roku Wołodymyr Hnatiuk wysłał ze Lwowa kartkę pocztową do Sofii, w której informuje swojego bułgarskiego przyjaciela, historyka, filologa i etnografa Iwana Szyszmanowa (zięcia Michała Drahomanowa, szwagra Lesi Ukrainki — R. Cz.) o wyborze go na członka rzeczywistego Sekcji Filologicznej Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki. A w marcu uczony otrzymuje z Bułgarii list, w którym Iwan Szyszmanow dziękuje za wybór na członka Towarzystwa im. Szewczenki i informuje o obchodach w Sofii 100-lecia urodzin poety i artysty. Czeski pisarz i tłumacz Rudolf Hulka 11 marca 1922 roku zwrócił się do Wołodymyra Hnatiuka listem-zamówieniem, aby przysłał książki bага-
Машинний переклад
Od autora. W proponowanym cyklu artykułów podaję w oryginale nie tylko cytaty z rosyjskiego piśmiennictwa urzędowego, ale także imiona ludzi, którzy kształtowali się w innym, nie ukraińskim, środowisku etnokulturowym. Ludzie powinni dowiedzieć się, gdzie żyli. Serhij BIŁOKIŃ
Przeżywszy pierestrojkę, już w warunkach niepodległej Rosji, wybitny dysydent Jefim Etkind, nie mając możliwości wzniesienia się do systemowej analizy zjawiska w oparciu o źródła, ogłosił, że „GB wprowadzało po tajnym współpracowniku do każdego mieszkania komunalnego, grupy studenckiej, komórki administracyjnej, komórki społecznej — a przecież takich jednostek są miliony”. Opierając się, prawdopodobnie, na pojedynczych faktach empirycznych, jego uogólnienie pozostawało zwykłą sowiecką „dopiskiem” i odzwierciedlało, umownie mówiąc, czyjeś paranoiczne nastroje. Mogły one być skrytym marzeniem czekistów, ale trudno przypuścić, aby z tej fazy resortowych marzeń przeszły w prawdziwą rzeczywistość. Frontalny przegląd spraw archiwalno-śledczych, a następnie odtajnienie całych warstw zasobu dokumentalnego pokazuje, że w ZSRR tajna współpraca była zjawiskiem tak samo powszechnym, jak sowieckie nauczycielstwo, sowieccy dziennikarze itp. Odtajnione sprawy byłego NKWD-KGB zawierają informacje o konkretnych osobach. W sierpniu 1956 roku w kołchozie im. Dymitrowa w rejonie reszetyliwskim stróżował Iwan Antonowycz Dola (ur. 1888, Reszetyliwka). W latach 1944—46 siedział w Kustoliwskiej rolniczej kolonii karnej w obwodzie połtawskim, gdzie odbywał swój pierwszy wyrok przyszły św. patriarcha Wołodymyr Romaniuk. Operatywny pełnomocnik („kum”) polecił Doli donosić mu na współwięźnia patriarchy Jewhena Borysowycza Matwiejewa. W tej sprawie Dola występował w sądzie jako świadek i w 1956 roku opowiedział czekistowi młodszej generacji: „Pamiętam, że nas, świadków-więźniów było siedmiu, wszyscy ci więźniowie byli również informatorami”. Akta osobowe bolszewickich tajnych współpracowników przechowywano w miejscu ich zamieszkania, a kiedy dokądś się przeprowadzali, akta przesyłano za nimi. Akta osobowe agenta liniowego ODTG GPU stacji Korosteń „Juza” Fedora Stepanowycza Roka-Rakowskiego (ur. w grudniu 1894) jako byłego pracownika organów WCzK przechowywano w archiwum wydziału „A” MGB USRR. Werbunek człowieka często przeplatał się z jego aresztowaniem. Bojowego oficera, kapitana Konstantina Konstantinowicza Nieczajewa (ur. 1893) aresztowano w 1927 roku. „[...] kierując się względami operacyjnymi i biorąc pod uwagę, że Nieczajew Konstantin ma szerokie kręgi znajomości wśród byłych ludzi (!) i białych oficerów, nastawionych wrogo wobec władzy sowieckiej, został on przez KOGPU zwerbowany i zwolniony z aresztu”. Wygląda na to, jakby aresztowali go „bez żadnych podtekstów”. Ale kiedy wzięli go ponownie 28 grudnia 1929 roku, w postanowieniu zaznaczono: „Za cały okres łączności z KOGPU Nieczajew na wszelkie sposoby uchylał się od wykonywania dawanych mu poleceń, w tym samym czasie prowadził k/r [kontrrewolucyjną] działalność”. Postanowieniem Specjalnej Narady przy Kolegium GPU USRR z 22 lutego 1930 roku wyznaczono mu trzy lata obozu koncentracyjnego. Czasami, aby zwerbować pożądaną osobę, wcześniej ją aresztowano. Czekista stylizował to, co mówił mu na przesłuchaniu 10 maja 1938 roku pomocnik naczelnika wydziału państwowych zdjęć i kartografii NKWD USRR Ołeksandr Jakowycz Bałaba (ur. w sierpniu 1904), w następujący sposób: „Tak, kilka dni po moim zwolnieniu z aresztu w rejonowym oddziale GPU w Swatowym w 1922 roku zostałem wezwany [...] do gabinetu służbowego [pełnomocnika rejonowego GPU] Petrenki, gdzie zostałem zwerbowany do tajnej pracy w charakterze informatora”. I dwa dni wcześniej, czyli 8 maja 1938 roku datuje się to, co mówiła na przesłuchaniu siostra Bałaby Warwara Jakiwna: „Brat, kiedy spotkałam się z nim nieco później, opowiedział mi, że jego aresztowanie było pretekstem do zwerbowania go do pracy w charakterze tajnego informatora”. Jeśli „kontora” aresztowała „warstwami” swoich własnych pracowników, a wielu z nich potem wyniszczała, naturalne jest, że sprawy archiwalno-śledcze zachowują nastroje jej nieufności także wobec tajnych współpracowników, tak samo, jak i nieufności „tajnych współpracowników” wobec nich, innymi słowy, wobec władzy. Na przykład, przed Nowym Rokiem, 31 grudnia 1939 roku zastępca naczelnika I oddziału III wydziału N podpisał zaświadczenie dotyczące sprawy-formularza na archeologa Serhija Petrowycza Wełmina: „Wełmin S.P., będąc przez długi czas tajnym współpracownikiem kijowskiego opersektora OGPU, wiedząc o pobycie emisariuszy organizacji na Ukrainie, nie informował o tym organów OGPU, a umyślnie dezinformował nasze organy. W 1933 r., będąc powtórnie zwerbowany, w pracy agenturalnej się nie wykazał i został podejrzany o nieszczerość, a dlatego w 1936 roku został wykluczony ze składu sieci jako świadomy podwójny agent. Wełmin S. P. jest człowiekiem przebiegłym i sprytnym, umiejącym stworzyć o sobie korzystne wrażenie. [...] Wełmin S. P. ma bliskie związki z k.-r. elementem, pracującym w UŻDS”. W sierpniu 1928 roku pracownik Kijowskiego Okręgowego Oddziału GPU Rachmil (Emil) Mojsejowycz Prawdin (1899, m. Rzyszczów gub. kijowskiej — 1938) zwerbował syna pastora kijowskiej gminy ewangelicko-luterańskiej Waltera Königsfelda (ur. 1899, Kijów). Widocznie czekiści zabrali się przy tym do rozpracowywania niemieckiego konsulatu. Konsulem był wtedy Werner Stephani (1882 — nie wcześniej niż 1943). Na Nowy 1922 czy 1923 rok przyszło do niego ok. 70 gości. Oczywiście, u Königsfelda problemy z Czeka zaczęły się od aresztowania, przeprowadzonego w wyniku tego, że Walter tam przebywał. Zadania, które dawano Königsfeldowi, wykonywał kiepsko, zapewniając cze-kistów, że „jest zupełnie niezdolny do tej roli, którą musiałbym wykonywać”. Mimo to w 1937 roku wymuszono na nim jakieś informacje o uniwersyteckim wykładowcy języka niemieckiego Fromholdzie Mayerze (1879—1937), wkrótce rozstrzelanym. Kiedy Waltera Königsfelda wezwano jeszcze raz w październiku 1930 roku, współpracować z cze-kistami już całkiem odmówił. Czasami odejście z tajnych współpracowników nie było komentowane. W postanowieniu pomocnika prokuratora ds. śledczych USRR Dykowskiego z 3 lutego 1936 zaznaczono, że sprawy muzealniczki Adelaidy Artiuchowej nie można przekazać do sądu ze względów operacyjnych — „świadek Hajdenko w przeszłości tajny współpracownik”. Dlatego, kierując się postanowieniem CYK i SNK ZSRR z 10 lipca 1934 roku, jej sprawę należało skierować do rozpatrzenia przez Specjalną Naradę przy NKWD ZSRR. Gromadzenie się wrogich nastrojów między nosicielami władzy a tymi samymi tajnymi współpracownikami, na których się opierała, nie mogło nie doprowadzić w końcu do powstania konfliktowych nastrojów i sytuacji. Jeśli więźniowie zdobywali wiedzę o systemie („Obóz koncentracyjny — to obnażony bolszewizm pod mikroskopem”), głęboko rozczarowywała się nim i ta sama grupa społeczna. Przeciwnie, zasadniczo niemoralnych ludzi jakieś dobra materialne powinny zadowalać. Ale tak czy inaczej, formowało się jeszcze jedno źródło degradacji komunistycznego społeczeństwa. Ktoś szedł do tajnych współpracowników, mając nadzieję, że jego samego ta czara ominie. Rzeczywiście, 11 września 1937 roku uwięziono wychowanka Pawłowskiej Szkoły Junkrów Ołeksandra Ołeksandrowycza Korniłowa (ur. 1896, SPb.), ale jako błąd śledztwa odnotowywano, że do października 1938 roku „Korniłow nie był przesłuchany jako tajny współpracownik organów NKWD”. Przede wszystkim czekiści werbowali osoby z najgorszymi życiorysami — szlachtę, dzieci represjonowanych, mnichów, księży. Właśnie takimi ludźmi czekiści byli szczególnie zainteresowani, uważając, zapewne, że właśnie takie osoby najłatwiej budziły w ludziach zaufanie. Agentem GPU był dziekan rejonu skwirskiego ks. Ołeksandr Karawanski. 11 marca 1957 roku zastępca naczelnika Zarządu KGB przy RM USRR na obwód kijowski podpułkownik Kłymenko pisał do swojego kolegi z Jarosławia: „Zgodnie z komunikatem UA O UKGB przy SM USRR na obwód kijowski ustalono, że Karawanski w przeszłości należał do sieci agenturalnej i miał pseudonim „Karpow”. 19.IX—1951 roku pod nr 7 / I—11660 akta osobowe Karawanskiego Ołeksandra Fedotowycza, urodzonego w 1895 roku, pochodzącego z m. Skwiry (Kijów) zostały skierowane do Wydziału „A” UMGB obwodu jarosławskiego, według jego nowego miejsca zamieszkania”. W protokole przesłuchania hieromnicha Gamaliela (Rusałowa, ur. 1877) zaznaczono: „Przyjechałem do Kijowa szukać Ołeksija Szyszkina, księdza-profesora, co mi zlecono jeszcze w październiku 1929 r. przez p/p [pełnomocnika] OGPU m. Rostowa n/D, w którym pracowałem jako tajny współpracownik”. W kwietniu 1944 roku podpułkownik wojsk pogranicznych NKWD „pozyskał do tajnej współpracy” księdza ks. Fedora Hajdenkę, mieszkającego wtedy we wsi Wasylów w rejonie zastawniowskim w obwodzie czerniowieckim. Szczególnie zainteresowani byli czekiści ludźmi dobrze poinformowanymi. 14 grudnia 1937 roku uwięziono nauczyciela kijowskiej 98 szkoły, później pisarza Hryhorija Prokopowycza Hryhorjewa (1898—1971). 19—28 grudnia pracował nad tekstem zeznań: „Ja byłem agentem w Ukraińskim Zarządzie RM [robotniczo-chłopskiej] milicji (pracowałem przy zbieraniu materiałów o szkodnikach w kijowskiej fabryce filmowej. [...] Za swoje pierwszoplanowe zadanie stawiam bezlitosne zdemaskowanie wszystkich moich niedawnych przyjaciół i wspólników. Nie wątpię, że będę mógł zwrócić uwagę NKWD jeszcze na cały szereg wrogów ludu, znajdujących się póki co na wolności. Mam wystarczająco danych, aby zrobić to z sukcesem”. Data 19—28 grudnia świadczy o tym, że demaskatorski zapał okazał się u nauczyciela szkolnego nie chwilową falą, a prawdopodobnie był skutkiem ponadtygodniowych wysiłków specjalistów w swoim fachu. Jeszcze większe zainteresowanie wzbudzały u nich mniej lub bardziej wybitne osoby. O działaczu KPZU, redaktorze gazety „Nasza ziemia” Adrianie Hoszowskim (ur. 13 czerwca 1898, wieś Wysoko-Wężeni w pow. turczańskim) naczelnik 3 wydziału UGB UNKWD obwodu nowosybirskiego starszy porucznik GB Iwanow 12 grudnia 1940 roku pisał: „Hoszowski jest naszym agentem od grudnia 1932 roku. W 1936-37 r.r. rozpracowywał Polaków-szpiegów Pietrowskich i in., którzy później zostali represjonowani. W 1939 roku jako agent zdekonspirował się przed swoimi znajomymi w miejscu pracy, Kuzbassugol. W związku z tym Hoszowskiemu zaproponowano przejście do pracy w innej instytucji. W chwili obecnej Hoszowski rozpracowuje szereg osób, zajmujących się działalnością antysowiecką i podejrzanych o szpiegostwo, materiały daje cenne”. Zbyteczne mówić, że „wartość” z czekistowskiego punktu widzenia materiałów tajnych współpracowników w historycznej retrospektywie może być taka sama, większa lub mniejsza, albo żadna. Informacje na ten temat znajdują się nie tylko w kancelarii NKWD, ale i w pamiętnikach. Przebywając na emigracji, wdowa po dramaturgu Mykole Kuliszu Antonina opowiadała: prozaik Iwan Dniprowski, upiwszy się, przyznał się Kuliszowi, że „przydzielony jest do niego jako tajny współpracownik, ale przysięgał, że nigdy w świecie nie sprzeda swojego jeszcze z dzieciństwa najlepszego przyjaciela”. Funkcje tajnych współpracowników były oczywiste. Jeden z nich, wasylkowski nauczyciel (1931—1933) Andrij Stepanowycz Zinewycz (ur. 1891, wieś Koszeliwka w rejonie pulińskim w obwodzie kijowskim) został przesłuchany jako świadek 15 maja 1935 roku i opisał swoją działalność jako zwykłą rutynę: „W 1930 r. w sierpniu Połoński R/o [rejonowy oddział] GPU zaproponował mi zostać tajnym współpracownikiem GPU. [...] Wszystkie zadania, które dawały mi organy GPU, wykonywałem, w miarę możliwości. Odwiedzałem wskazane lokale kontaktowe. Pisałem charakterystyki na b. petlurowców i b. białych”. To samo znajdujemy w sprawie odpowiedzialnego sekretarza ukraińskiego oddziału OZET Isaaka Abramowycza Gutermana (ur. 1896, m. Mohylnica, Polska), aresztowanego 22 sierpnia 1938 roku. W protokole jego przesłuchania z 25 stycznia 1939 roku czytamy: „Nie pamiętam dokładnie miesiąca w 1928 roku, będąc (sic) tajnym współpracownikiem GPU pod pseudonimem „Barbus”, zostałem wezwany na konspiracyjne (sic) mieszkanie przez Naczelnika wydziału specjalnego Szumowa, gdzie w tym czasie znajdował się w obecności [naczelnika połtawskiego oddziału okręgowego GPU] Brzezowskiego, który stawiał mi pytania o zadania mojej pracy w walce z trockistami”. Rola tajnych współpracowników w systemie określana była serią aktów podustawowych, jeden z których wywołał pojawienie się „ściśle tajnego” zaświadczenia, które 21 czerwca 1940 roku zatwierdził naczelnik części śledczej kapitan GB Łamekin: „Przechodzący w sprawie śledczej nr 93421 Załkind Mark Iljicz i Łozowik Anatolij Hryhorowycz, zgodnie z zaświadczeniem 1-go Specwydziału NKWD USRR, są agentami 2 Wydziału NKWD USRR, dlatego przesłuchani być nie mogą”. Rolnik ze wsi Pinczugi w pow. wasylkowskim Włas Kindratowycz Łynnyk (ur. 10 lutego 1889) ukończył Głuchowski Instytut Nauczycielski i Mikołajowską Szkołę Wojskową z pierwszą lokatą. Był oficerem armii carskiej. Od kwietnia 1909 współpracował z zarządem żandarmerii pod pseudonimem „Nieznany”. Od 1917-go członek partii ukraińskich eserów. Członek Rady Wszechukraińskiej Rady Deputowanych Wojskowych. 8 sierpnia 1917 roku komisja mandatowa zatwierdziła go członkiem Ukraińskiej Centralnej Rady. „Z materiałów tej sprawy widać, że Łynnyk Włas Kondratowycz od 1925 do 1931 roku niejawnie współpracował z organami GPU pod nazwiskiem „Kondratenko”. Postanowieniem trójki przy KOU NKWD z 5 kwietnia 1938 roku 26 rolników obwodu kijowskiego zostało rozstrzelanych. W uchwale Sądu Obwodowego w Kijowie 23 kwietnia 1958 roku zaznaczono: „Podstawą do skazania wszystkich aresztowanych w danej sprawie osób”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
posłużyły ich osobiste zeznania o tym, że byli uczestnikami antyradzieckiej organizacji, stworzonej przez Linnika Własa Kondratowicza. Linnik Włas Kondratowicz w sprawie przesłuchany nie był”. Ci, którzy wchodzili na tę śliską ścieżkę, nie zawsze domyślali się, że od czasu do czasu „organy” swoich sekso-tów czyszczą tak samo, jak i same siebie. Powiedzmy, Katerynie Mychajliwnie Borodczak (Cham) do protokołu przesłuchania z 11 sierpnia 1937 roku wpisano, że ona, będąc tajnym współpracownikiem NKWD, „przedstawiała fałszywe doniesienia o przygotowywanych aktach terrorystycznych”, i za to musiała odpowiedzieć. Kierownik bazy Kijowskiej chłodni Jefim Borysowicz (Berkowicz) Krawiec (ur. 17 września 1889, m. Chabne gub. kijowskiej), pomimo braku wykształcenia („wykształcenie niższe ogólne”), miał wyrazistą mienszewicką przeszłość. Za „mienszewicką działalność kontrrewolucyjną” aresztowano go w 1918, 1920, 1922 latach. Na wszelki wypadek poszedł w sekso-ty. Ale kiedy go znowu wzięli, 16 sierpnia 1937 roku w postanowieniu o postawieniu zarzutów zapisano mu: „będąc tajnym współpracownikiem, świadomie dezinformował, podając fałszywe informacje, czym próbował wprowadzić organy UGB NKWD w błąd”. Otrzymawszy na OSO przy NKWD ZSRR osiem lat więzienia, Krawiec już nabierał sił, by je przetrwać, ale 4 listopada 1937 roku w Kraju Krasnojarskim go rozstrzelano. Prawdopodobnie wymyśliwszy nową sprawę i przeprowadzając nowy „sąd”. Odessyta Ipolit Jefimowicz Lerman (ur. 1885) służył (1906—18) jako adwokat przysięgły i równolegle (1906—09) był członkiem miejskiego komitetu partii eserowców. Wykładał w Moskiewskim instytucie gospodarczym. Aresztowano go w 1922 i 1938 latach. Między odsiadkami, w 1929 roku dał zobowiązanie, ale od pracy się uchylał. Rozstrzelano go. Siergiej Siergiejewicz Mering (ur. 1897, Kijów) był docentem Kijowskich kursów języków obcych. 11 listopada 1937 roku datuje się taki tekst: „Od 1931 r. dałem zobowiązanie o współpracy z organami NKWD, zobowiązałem się wykrywać i donosić o wszystkich kontrrewolucyjnych działaniach znanych mi osób. — Pytanie: Co Pan konkretnie dał jako tajny współpracownik NKWD? — Odpowiedź: Nic”. 23 listopada 1937 roku Meringa rozstrzelano. Czyli mało tego, że zniszczyli, — jeszcze i zbrukali, jak umieli i mogli. Specjalistą w swoim fachu był Siergiej Nikołajewicz Michajłow (ur. 1896, Tyflis). W latach 1914—19 służył w organach kontrwywiadu armii carskiej, Centralnej Rady, hetmana. 14 października 1937 roku go aresztowano. „Będąc informatorem Kijowskiego obwodowego zarządu GPU, od pracy się uchylał i dezinformował organy GPU, a także prowadził kontrrewolucyjną propagandę i szerzył oszczerstwa na Konstytucję ZSRR”. Rozstrzelano go na mocy decyzji trójki przy KOU NKWD USRR z 5 listopada 1937 roku. Badanie sekso-tów jako grupy społecznej to sprawa bardzo nieprosta. Z nieoczekiwanej strony odkrywają się i takie osoby, jak Smołycz, i, wydawałoby się, ludzie całkiem normalni. Razem tworzy się zupełnie nowy obraz naszej historii.
Машинний переклад
Hryhorij DUKNYCZ, historyk, m. Ługańsk. Prawdziwego prawosławnego wiernego świątynia przyciąga do siebie jak magnes. Właśnie taką świątynią jest dziś w Ługańsku sobór katedralny Świętej Trójcy UKP KP, jedyny w mieście, w którym nabożeństwa odprawia protojerej Anatolij Nazarenko. Ojciec Anatolij to człowiek o dobrym usposobieniu, kipiącej energii i wysokiej inteligencji. Dlatego wokół niego dość szybko zgromadziła się wspólnota parafian-myślących podobnie. Wszyscy oni są patriotami Ukrainy, orędownikami ojczystego języka, historii i kultury swojego narodu. Wśród nich na czołowym miejscu jest Nela Butkowa, z wykształcenia księgowa-ekonomistka, przewodnicząca rady parafialnej, pierwsza pomocnica ojca Anatolija, która przejmuje się stanem spraw we wspólnocie cerkiewnej, pomaga materialnie i organizacyjnie, koordynuje pracę rady. Była pracownica kultury Wira Slipczenko — aktywna przedstawicielka wspólnoty cerkiewnej. Wyznała: „Lecę do cerkwi jak bocian z wyry, bo znajduję tam taką inspirację, jak nigdzie indziej. Modlitwy nigdy mnie nie opuszczają, z nimi spokojniej i pewniej się żyje. Pan Bóg mi w tym pomaga. Ja to czuję, a kiedy On karze, nie obrażam się na Niego. Pan Bóg jest miłosierny i sprawiedliwy”. Na słowa uznania zasługują Wołodymyr Tkacz i jego żona Tamara. Wołodymyr to zastępca przewodniczącej rady parafialnej, były oficer, starszy porucznik rezerwy. Oboje to byli geolodzy, pracowali w Rosji, wrócili na Ukrainę i obecnie są parafianami świątyni Świętej Trójcy, wkładają wiele wysiłku w utrzymanie świątyni w należytym stanie, pomagają w remoncie, dbają o podwórze, sadzą kwiaty… Nie odstaje od nich Walentyn Radczenko — człowiek starszy, sumienny, skrupulatny, pracowity… Wiele dobrych słów można powiedzieć o innych członkach wspólnoty, ale najważniejsze polega na tym, że wszyscy oni są ludźmi o patriotycznych poglądach, głębokiej wierze i chrześcijańskich przekonaniach. Wspólnota żyje nie tylko modlitwami, ale także uzupełnia swoją wiedzę w aspekcie historycznym i kulturowym, wzbogaca się duchowo, poszerza swój światopogląd. Tradycją stało się już dla parafian odwiedzanie obwodowego ukraińskiego akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego „Na Oboronnij”. W repertuarze ukraińskiego teatru znajduje się oryginalna komedia Hryhorija Połowynka „Nowi faraoni”, a także teatr niedawno wziął do pracy nową sztukę H. Połowynka „Zwabliwy jarmarok” — ludowy wodewil według humorystycznych utworów klasyka literatury ukraińskiej XIX wieku Stepana Rudanśkiego. Należy zaznaczyć, że w tym niełatwym dla Ukrainy czasie na spektaklach w ukraińskim teatrze prawie zawsze bywa komplet widzów, tutaj nadal istnieje Ukraina z jej ludowymi pieśniami i tańcami, z jej niepowtarzalną poetyką. Wśród parafian świątyni są ludzie o twórczych skłonnościach: wolontariuszka Iwanna pisze ciekawe bajki dla dzieci, a także wiersze liryczne; a była nauczycielka języka ukraińskiego Hałyna Czajka przy finansowym wsparciu Anatolija Zołotowa wydała nawet niewielki zbiór własnych nowel dla dzieci „Rizdiana pryhoda”. Ich utwory czytają dzieci na swoich zajęciach w szkółce niedzielnej, która działa przy świątyni i którą kieruje Oksana Czornousowa. Dzieci uczą się modlitw, bo dziecko, które dorasta w Bożej miłości, nigdy i nikomu nie wyrządzi zła. Już od ponad roku przy świątyni w pomieszczeniu eparchii funkcjonuje wystawa prac plastycznych pisarza H. Połowynka. Eksponowanych jest na niej ponad sto prac autora pod tytułem „Jeszcze złocić się naszej buławie!”. Przedstawione są tu prace o tematyce kozackiej, które wysławiają heroiczną Sicz Zaporoską, jej sławnych stepowych rycerzy: Bajdę Wysznewieckiego, Iwana Sirkę, Iwana Mazepę, Pyłypa Orłyka, Bohdana Chmielnickiego oraz wielu innych bohaterów naszego narodu, którzy wywalczyli dla niego lepszy los. Jest na tej wystawie także spory dział poświęcony 200-leciu od dnia urodzin Wielkiego Kobziarza, szereg jego portretów oraz ilustracji do utworów Tarasa Szewczenki. Jeden z działów ekspozycji nosi nazwę „Imiona, które rozgrzewają nam duszę” — to szereg portretów znanych ludzi: Kostiantyna Sytnyka, Łewka Łukjanenki, Iwana Nyzowego, Bohdana Beniuka i innych. Największą dumą ojca Anatolija jest muzeum kozackiej sławy „Minułu sławu wik ne zabuwajmo”. Rozpocząwszy nabożeństwa w świątyni, a dodatkowo zostawszy sekretarzem ługańskiej eparchii UKP KP, protojerej Anatolij Nazarenko postanowił nie ograniczać się tylko do nabożeństw cerkiewnych, ale także przyciągać parafian do świątyni czymś narodowym w aspekcie historycznym i kulturowym. Do swojego zamysłu ks. Anatolij zaangażował historyka z wykształcenia, a jednocześnie artystę-projektanta w przeszłości, a obecnie członka NSPU Hryhorija Połowynka. Praca nad muzeum trwała ponad rok. Znajdowano eksponaty z okresu XVIII—XIX wieku: ceramikę, naczynia, hafty, ręczniki, odzież, przedmioty codziennego użytku, stare księgi cerkiewne, krzyżyki napierśne, monety, korale, kolczyki… Wykonywano makiety broni kozackiej, przygotowywano stoiska, tworzono ekspozycje… Aktywny udział w zbieraniu eksponatów brali parafianie. Często darowali muzeum to, co było dla nich najcenniejsze i najdroższe, co pozostało w spadku jeszcze po rodzicach i babciach. Teraz muzeum funkcjonuje w pełni. Ekspozycje rozmieszczono w dwóch pokojach. Pierwszy pokój urządzono na wzór wnętrza wiejskiej chaty XVIII wieku. Jest tu piec, półki, ławy, kołowrotek, drewniane niecki, dzbany, naczynia. Na drewnianej belce stropowej wyryto napis: „Pokój domowi temu”. Pod nim słowa Tarasa Szewczenki: „W swojej chacie — swoja i prawda. I siła, i wola”. Na przeciwległej ścianie prawie od sufitu aż do podłogi wywieszona jest bogata kolekcja haftowanych ręczników — połtawskich, słobożańskich, królewieckich, naddnieprzańskich… A w drugim pokoju rozpościera się świat kozackiej wolnicy, duch Siczy Zaporoskiej i Dzikiego Pola. Na ścianach makiety pistoletów, szabel, bojowy czekan, buława hetmańska, pernacz pułkownikowski,
fajki-nosogrzejki, prochownice oraz mnóstwo innych historycznych przedmiotów z epoki kozaczyzny. A nad tym wszystkim — portrety sławnych kozackich dowódców: księcia Wiśniowieckiego, hetmana Chmielnickiego, koszowego Sirki i innych. Ojciec Anatol jest organizatorem wielu wydarzeń kulturalnych i wieczorów literackich ze znanymi działaczami — Bohaterem Ukrainy Łewkiem Łukjanenką, dyrektorem Narodowego Muzeum T. Szewczenki Dmytrem Stusem, z ukraińską pisarką Switłaną Tałan oraz innymi. Obchodzono dzień pamięci znanego ługańskiego poety Iwana Nyzowego. Anatol Fedorowycz Nazarenko to znany pedagog, wyróżniający się pracownik oświaty, wiele lat niestrudzonej pracy oddał zawodowi nauczyciela, kierował zespołami pedagogicznymi szkół. Ale na pierwszym miejscu w jego działalności jest Sobór Katedralny Świętej Trójcy w Ługańsku. Tutaj jest dusza ojca Anatola, jego troski i kłopoty. A pracy i trudności jest wiele! Sobór wymaga pilnego remontu, szkoła niedzielna — nowych mebli i wyposażenia. A ogrzewanie? A utrzymanie w należytym stanie pomieszczeń ługańskiej eparchii? A dbałość o przyległy do świątyni teren?.. I wszystko to równolegle z rzetelnym odprawianiem nabożeństw, z szeregiem wydarzeń kulturalnych i po prostu ze zwykłymi codziennymi kłopotami. Pozostaje tylko dziwić się, skąd biorą się siły u tego już nie najmłodszego człowieka. Co dodaje mu sił w takiej działalności — miłość do ukochanej pracy? Stałe przekonania życiowe? Patriotyzm? Czy wszystko razem wzięte?.. I mimo wszystko… potrzebna jest pomoc! Dobrym słowem wspomina się biskupa władykę Metodego, który swego czasu kierował ługańską eparchią — życzliwy, wrażliwy, zawsze gotowy wszystkich uważnie wysłuchać i przyjść z pomocą. Teraz jest w Sumach, a jego dzieło kontynuuje nowy biskup — władyka Atanazy. Chciałoby się wierzyć, że tymczasowe nieszczęście uda się pomyślnie przezwyciężyć.
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na str. 1. My, Ukraińcy, nie po raz pierwszy odradzamy państwo ukraińskie. Ale nasze wysiłki dzisiaj są niewspółmierne do tych, które wkładali nasi poprzednicy. Musimy pamiętać, że nową ukraińską ideologię zapoczątkowywali przed nami nie tylko Ohijenko, ale i pokolenia przed nim. Jeszcze do niedawna my, inteligencja, nie mówiąc o przeciętnych obywatelach, nie wiedzieliśmy, kim jest Jewhen Czykałenko, Dmytro Doroszenko, Wiaczesław Łypynski, Dmytro Doncow, Ołeh Olżycz, ojciec i syn Łypowie… Imię ich — legion. A przecież to światła ukraińskiej niepodległości, symbole ducha narodowego! Ale stopniowo oni powracają. Dzień po dniu, krok po kroku zdobywamy ten duchowy kontynent. I wśród tych, którzy robią to konsekwentnie, twardo, nieubłaganie, jest człowiek, który formował nasze państwo u samych początków jego odrodzenia od lat 90. — to wielki polityk, ruchowiec, proświcianin, naukowiec, edukator, akademik Heorhij Filipczuk. Jest on autorem fundamentalnych prac z zakresu formowania tożsamości narodowej. Tej podstawy, na której wznosi się każde państwo i nad którą całe swoje życie pracował Iwan Ohijenko. Słowa Pawła Mowczana o Kaniowie i Brusiłowie, o historyczno-genetycznej i duchowej ciągłości, o terytorialnej jedności ziem ukraińskich skłoniły Heorhija Filipczuka do wspomnienia Tarasa Szewczenki. W swoim słowie po wręczeniu mu nagrody przytoczył słowa Kobziarza, napisane przez niego do M. Czałego na dwa miesiące przed śmiercią. W liście z 4 stycznia 1861 roku, martwiąc się o swoją wielką pracę, której rzekomo nie zdążył wykonać (o napisanie dla ukraińskiej młodzieży ukraińskich książek — elementarza, historii, arytmetyki, etnografii i geografii oraz wszystkiego tego, co wychowuje młode ukraiństwo), Szewczenko pisze: „Gdyby Bóg pomógł tę małą rzecz zrobić, to wielka sama by się zrobiła”. — I ja — powiedział Heorhij Filipczuk — parafrazując to zdanie wielkiego rodaka, w myślach przykładam jakby do naszej dzisiejszej pracy. Podkreślam — wielkiego, bo wielki Taras to rodak wybitnych przodków Ohijenki. Tam, na Czornobajwszczyźnie, gdzie wybuchło w 1767 roku powstanie kłyszczyńskie kozaków przeciwko swojemu państwu, którego carska satrapia nie mogła przez trzy lata zniewolić, był i Maksym — wielki przodek — kozak wielkiego obrońcy ukraińskiej sprawy i wolności Iwana Ohijenki. I dlatego ta ciągłość i ten sztandar jedności Szewczenki z Ohijenką, on również nie jest przypadkowy. Oto skąd źródło naszego oświeciciela, budziciela, tłumacza Biblii, filozofa, ministra… Co więcej — to wielki budowniczy narodu i państwowotwórczości ukraińskiej. Historia zaświadcza, że każdy naród w procesie swojego rozwoju może wiele stracić. Naród ukraiński tracił ziemię, zasoby, złoża, swój kościół, swoje ojczyste słowo i wreszcie stracił to, co najdroższe — swoją państwowość. Ale jest zdolny zwrócić swoje i zwraca to tylko pod jednym warunkiem — kiedy zachowana jest dusza. Dusza narodu ukraińskiego, którą tworzył nasz Ohijenko. I dzisiaj u podstaw budowy odnowionej państwowości ukraińskiej jest nasza ojczysta wiara, odradzana krok po kroku, nasz starodawny ukraiński jedyny Kościół lokalny. To ten rdzeń, który został założony przez Ohijenkę i wokół którego musimy budować wraz z duchownymi swój świat. Nasz język ukraiński, który jest dzisiaj konsolidującym czynnikiem jedności wielkiego narodu politycznego, nasza ukraińska historia narodowa, pamięć rodowa i nasza kultura narodowa — na wszystkim leży życiodajna pieczęć ducha ohijenkowskiego. — Wśród unikalnych orędowników — kontynuując myśl Filipczuka, powiedziała Hałyna Daciuk — trzeba wymienić także Sofiję Rusową. To moje dziennikarskie odkrycie i zachwyt. Francuzka i Szwedka z pochodzenia, kończąc ze złotym medalem kijowskie gimnazjum, Sofijka Lindfors zapytała siebie: „Czy mam prawo egoistycznie budować swoje życie, kiedy ukraińskie dzieci potrzebują edukacji?”. I w wieku 15 lat w 1871 roku otworzyła z siostrą pierwszy na Ukrainie ukraiński przedszkole, gdzie dzieci uczyły się według ukraińskiego alfabetu i panował absolutny szacunek do osobowości dziecka. „Otoczenie społeczne czyni ludzi tym, kim są. Niewolnicze otoczenie — i jednostki wychodzą niewolnikami. Nieoświecone — i jednostki stają się nieoświeconymi. Po jednostkach rozumiemy otoczenie, po otoczeniu — jednostki” — to Sofija Rusowa. Rozumiała, że osobowość musi kształtować się w ojczystym środowisku, z ojczystym językiem i ukraińską książką. W wieku 20 lat wraz z mężem Ołeksandrem Rusowem wydają w Pradze pierwszy ocenzurowany „Kobziarz” Szewczenki! „Ukraiński elementarz”, „Nacjonalizacja wychowania przedszkolnego”, „Ukraińskie przedszkole” — to prace i podręczniki Rusowej, które dzisiaj są tak samo aktualne, jak sto lat temu! I dla naszej szkoły wymagają nie modernizacji, a po prostu wznowienia. Za czasów Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Sofija Rusowa stanęła na czele wydziału wychowania przedszkolnego w ministerstwie edukacji. Z energią słońca zabrała się za przygotowanie wychowawców placówek przedszkolnych, wydawanie podręczników. A potem był Kamieniec Podolski. I Uniwersytet, kierowany przez rektora Iwana Ohijenkę. I wykłady, i wielkie marzenie o ukraińskiej edukacji w niepodległej Ukrainie. I porażka, i wymuszona emigracja do Pragi, gdzie do końca życia trwała jej ogromna praca na rzecz Ukrainy: działalność pedagogiczna, sprawa społeczna, udział w międzynarodowych kongresach kobiecych w Kopenhadze, Hadze, Rzymie. Sofija Rusowa występowała w czarnej sukni, w woalce, aby pokazać Europie, w szczególności w 1933 roku, że na Ukrainie panuje głód. I zbierała chleb dla ukraińskiego ludu! „Po jednostkach rozumiemy otoczenie…” Żyła Ukrainą zawsze! „Rusowa… z małej gospodyni-matki w rodzinie wyrosła na gospodynię-matkę w narodzie!”. Tak o Sofii Rusowej pisał Mykyta Szapował, jej przyjaciel i współpracownik. Na założeniu skweru Ohijenkowskiego w centrum Brusiłowa
Często powtarzała: „Naród, który żyje wolny, ma dwie świętości — własną szkołę i własne wojsko. Szkoła daje broń przeciwko nędzy, przeciwko upokorzonemu stanowi wśród innych narodów; wojsko — to pewna obrona niepodległości i wola narodu”. „Naród, który nie ma własnej szkoły, zostaje w tyle… Zamknięto przed nim drzwi do ogólnoludzkiego Postępu”. Te idee Sofii Rusowej były zgodne z ideami metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki), który uważał: „Język ojczysty — to ten główny środek, przez który wiara najłatwiej i najgłębiej dociera do duszy narodu… Stan języka ojczystego zawsze wskazuje na stan wiary narodu… Kto silny w języku ojczystym, ten silny w wierze ojczystej…”. Te idee metropolity Iłariona podzielała także Nina Mychalewycz, wnuczka Sofii Rusowej, która przeżyła 97 lat. Dopóki mogła pisać, korespondowałyśmy. Dziękuję jej za te niezwykłe listy. „Duchowy grunt u naszego narodu — głęboki i zdrowy. Nasz naród — głęboko w duszy z chrześcijańską moralnością — stanie w awangardzie europejskich narodów!” „Wtedy ciekawie jest żyć, kiedy żyjesz dla swojej Ojczyzny, a nie dla siebie! Dla siebie żyć nudno i nieciekawie! No więc „Good luck”, mówią Amerykanie, a nasz naród mówi: „Daj Boże szczęścia”. To z listów Niny Mychalewycz. Szczęście — to „rozmoskowienie”, — uważał Iwan Ohijenko, — to język ukraiński w narodzie, to jedyna Cerkiew dla narodu. Ci ludzie rozumieli, że granice dla wroga muszą być zamknięte zarówno w kwestiach ekspansji językowej, jak i w granicach terytorialnych! Prawnuczki Sofii Rusowej, dzieci Niny Mychalewycz, z którymi spotykałam się w Ukrainie i do dziś koresponduję, — Iryna Tkaczenko i Olha Rudakewycz, — zaświadczają: „Nasza Matka nie mogła przystosować się do USA i dlatego cała Jej energia była skierowana na „do domu”!” 30 maja 1994 roku pisała do mnie: „No ty tylko pomyśl — 70 lat szalonego niszczenia ludzkiej duszy. Mało kto mógł wytrzymać i pozostać sobą nieokaleczonym. Ale mimo wszystko oni są!.. nieokaleczeni uczciwi ludzie, świadomi swojej przynależności do narodu ukraińskiego. A porównując z tą masą kacapstwa, które nałaziło bez kontroli na naszą ziemię, nas, świadomych, jest garstka. Ale ta garstka rośnie, naród dochodzi do świadomości i chce żyć jako gospodarz na swojej pradziadowskiej ziemi. Wiele, wiele jeszcze popełnia się błędów, ale sprawa nie stoi w miejscu, porusza się do celu. Już coraz więcej słonecznych zajączków na naszej, w czarnych kropkach chmur, drodze. Jeszcze wielki wężowy węzeł trzeba rozwiązać: Krym i Flota Czarnomorska i całą wstrętną mraź wyrzucić precz za granice Ukrainy, tę hienę, która rwie zgniłymi zębami i Krym, i nasze morze. Jeszcze wiele żmij ze złością syczy na naszej Ojczyźnie… Ale już Zachód i Ameryka kumkają znaczenie wolnej Ukrainy i fałsz diabelskiej Raszy. Tak to już, Halusiu. Ani minuty, ani sekundy wątpliwości! Nas nie zatrzymają wiatry, ani burze potężne, my idziemy do świętego celu i nikt, nic nas nie zatrzyma! Trzymajmy się!”. …Ukraina trzyma się dzisiaj na takich ludziach, jak Sofia Rusowa, Iwan Ohijenko. Bo nie przepadła ich praca, chociaż dawno nie są obecni fizycznie na ziemi. Ona trzyma się na świątyni Mikołaja Prytyska, którą pomalował artysta ludowy Mykoła Storożenko, spędziwszy pod kopułą dwa lata! Ona trzyma się na Pochodni Wasyla Makucha, który spalił się na znak protestu przeciwko zrusyfikowaniu, na Chreszczatyku, 27, w 1968 roku! Na wyszywankach Iryny Senyk — 1300 wzorów w uwięzieniu. Bohaterka Świata, najdłużej żyjąca więźniarka polityczna-kobieta! Ukraina trzyma się na takich pasjonarnych nowatorskich osobowościach. Mychajło Soroka — organizator powstania w Kengirze w 1954 roku, kiedy 40 dni i nocy trwała wolność w najgłębszym GUŁAG-u Związku Radzieckiego! Przeciwko całej imperium kłamstwa wystąpił wolny dziennikarz Wałerij Marczenko w latach 80. i przypłacił to życiem. O jego „najlepszej matce z matek” i o synu była audycja w radiu, i została ona opublikowana w książce „Anioły Niebiańskiej Drużyny”… Historia Mykoły Makarenki — to historia człowieka, uczonego, który jako jedyny stanął w obronie Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, kiedy w 1934 roku bolszewicy postanowili go zburzyć. Sobór zburzyli, Mykołę Makarenkę za ten czyn nieposłuszeństwa rozstrzelali, ale on nie mógł inaczej postąpić, bo miał godność, szlachetność, wiarę, sumienie. W książce „Anioły Niebiańskiej Drużyny” — setki imion i historii, które zaświadczają, że w Ukrainie zawsze było zapotrzebowanie na Honor! I na Wierność! I na rycerstwo! I na służbę! Choćby gdzie ci ludzie byli, oni byli z Ukrainą! „My — Ukraińcy, i anioły nasze Ukraińcy, i razem my możemy zwyciężać. I zwyciężymy!”. Hałyna Daciuk ukończyła Krzemieniecką szkołę z internatem nr 2. Rodem z Krzemieńca był arcybiskup Iow Skakalśkyj, który od 1953 roku — 10 lat — był osobistym sekretarzem metropolity Iłariona, dołączył do wydania jego prac, został wikariuszem ukraińskiej Cerkwi w Ameryce Łacińskiej. Kiedy ona uczyła się w Krzemieńcu, obok jej szkoły mieszkali starzy rodzice arcybiskupa Iowa, szlachetnego człowieka, wielkiego patrioty Ukrainy. Ich w 1968 roku odwiedzała Anna Fihus-Rałko, która mieszkała w Kanadzie. Do końca swojego życia wspierała wydanie książek metropolity Iwana Ohijenki „Spóźniony powrót”, uporządkowane przez profesora Mykołę Tymoszyka. „I gdybym nie przeczytała w swoim czasie prac Iwana Ohijenki, — wyznawała pani Hałyna, — to o tym fakcie do dziś bym nie wiedziała. Dlatego dziękuję i Mykole Tymoszykowi za kolosalny trud z przywrócenia dziedzictwa metropolity Iłariona do Ukrainy! Pawło Mowczan z laureatami Nagrody Ohijenki Hałyną Daciuk i Heorhijem Filipczukiem
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
psychologię każdego poszczególnego Ukraińca. Zmieniać ją z konsumpcyjnej na psychologię twórcy, gdzie każdy obywatel staje się samodzielny i wolny, sam tworzy siebie, sam programuje swoją przyszłość. Jest to trudne, a czasem bardzo bolesne, ale bez tego lepsze życie nie nadejdzie. A jak to zrobić? Trzeba czynić dobro i nigdy się nie poddawać. Nawet wtedy, gdy jest nieznośnie boleśnie, gdy wydaje się, że cały świat jest przeciwko, a przed nami bez wyjścia, gdy wrogowie zacierają ręce i czekają, aż się poddasz. Bo z czasem dobry uczynek pokona wszystkie przeszkody, niczym te źdźbła trawy, które wiosną przebijają się przez ciężką glebę, aby potem pod jasnym słońcem po obfitym deszczu zajaśnieć wielobarwnymi uroczymi kwiatami, darząc ciepłem, radością, miłością. I za to, że nie opuściliście rąk i nie poddaliście się, wiosenna ulewa zmyje cały ten niepotrzebny balast, który przeszkadzał, bezimiennymi drobnymi cząstkami brudu precz. Na zawsze. A dobry uczynek będzie żył wiecznie. „Walczcie – a zwyciężcie”, – mówił Wielki Szewczenko. Jestem pewien, że i my zwyciężymy w sobie psychologię konsumentów, staniemy się samodzielną i unikalną częścią swojego narodu i zbudujemy silne państwo. Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem. Jestem dumny z tego, że urodziłem się w sławnym, dawnym Brusiłowie. W tej sławnej kohorcie tegorocznych laureatów nagrody im. Ohijenki zobaczyliśmy także innych wybitnych działaczy: Witalija Macka, wieloletniego kierownika Chmielnickiej „Proświty”, doktora nauk filologicznych, kierownika katedry języka i literatury ukraińskiej Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej (nominacja – „Literatura”); już wspomnianego Mykołę Burawskiego, artystę ludowego Ukrainy, kierownika artystycznego Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” (nominacja – „Sztuka”); Mykołę Butowskiego, znanego żytomierskiego malarza, wykładowcę tamtejszego kolegium kultury i sztuki (nominacja – „Sztuka”). Wszyscy oni są godnym uzupełnieniem kohorty twórców Ukrainy, działaczy w duchu Ohijenki. Świadczy o tym nie tylko ich praca, ale i zasady moralne, którymi kierują się w życiu. Mały, ale wymowny fakt – laureaci przekazali ekwiwalenty pieniężne otrzymanej nagrody na sprawy społeczne: na budowę cerkwi, lokalnego muzeum (a Hałyna Daciuk – na muzeum Sofii Rusowej na Czernihowszczyźnie), wsparcie materialne dla dzieci żołnierzy ATO. Wszyscy obecni na brusiłowskim święcie poczuli, jak powiedział Pawło Mowczan, ten wielki ogień duszy Iwana Ohijenki, który nie męczył się wzywaniem Ukraińców do pełnej poświęcenia pracy na rzecz ziemi przodków i własnego narodu. I gdybyśmy ćwierć wieku temu, kontynuował, wyznawali ideologię jedności narodowej i ukraińskich priorytetów, mieli w duszach swoich więcej ognia Ohijenki, to uniknęlibyśmy wielu obecnych problemów. Mykoła CYMBALIUK Występ Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”. Kierownik artystyczny – Mykoła Burawski, laureat nagrody im. I. Ohijenki
Машинний переклад
Wyjątkowym w swojej pracy i po prostu jako człowiek jest krajan mieszkańców Brusiłowa Wołodymyr Swiatnenko. Ma ograniczone możliwości fizyczne, ale nie ducha i twórczego intelektu. Swoją nagrodę imienia Iwana Ohijenki poświęcił żonie. Przyznał, że nie mógłby w życiu niczego osiągnąć, gdyby obok niego nie było wiernej, kochanej żony Olhy, która jest pomocnikiem, doradcą i pierwszym krytykiem w jego działalności twórczej. — Wyrażam swoją wdzięczność krajanom i rodzinnemu miasteczku — powiedział pan Wołodymyr — które dało światu Iwana Ohijenkę — jednego z najwierniejszych synów narodu ukraińskiego. Jestem dumny, że urodziłem się właśnie w Brusiłowie, na Zabasztcie, obok posiadłości tego wybitnego człowieka. I tak jak Iwan Ohijenko, właśnie tutaj spędziłem swoje dzieciństwo i młodość: boso biegałem po rosistych trawiastych ohijenkowskich ścieżkach, piłem lodowatą wodę z jego studni, oddychałem tym samym uzdrawiającym powietrzem Zabasztyńskiego lasu, witałem światłonośną poranną zorzę nad rzeką Brusiłówką, żegnałem purpurowy zachód słońca nad Zdwirzem. Właśnie tutaj, na rodzinnym zakątku w pobliżu bazaru, nauczyłem się chodzić, czytać, pisać, przyjaźnić i kochać… I ta miłość do rodzinnego kraju nawet w najtrudniejszych czasach mojego życia dodawała mi natchnienia, hartowała moją wolę i żywiła mojego ducha. Każdy naród w najcięższych dla siebie czasach rodził rycerzy ducha, którzy składali siebie w ofierze dla swojej Ojczyzny. Dla Ukraińców jednym z takich liderów narodowych był Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion). Miał trwałe przekonania ideowo-światopoglądowe, był konsekwentny w życiu, niezależnie od różnych historycznych, społecznych i osobistych okoliczności, był człowiekiem honoru i godności. Na podstawie dwóch funkcji, a mianowicie integracyjnej (jednoczącej) oraz chrześcijańskiej (duchowej, boskiej), zdołał sformułować pojemny i jednocześnie zrozumiały w odbiorze, niesprzeczny pod względem ideologicznym, uniwersalny w czasie koncept idei narodowej — „Strzeżmy wszystkiego, co nasze, rodzime”. Właśnie ta idea narodowa jest zdolna zjednoczyć i pojednać współczesne ukraińskie społeczeństwo, bo jest sensem istnienia ukraińskiego narodu, ludu, państwa. A ponadto Iwan Ohijenko zawsze podkreślał świętość pamięci historycznej dla każdego narodu, każdego świadomego człowieka. W związku z tym chciałbym również powiedzieć kilka słów o ludzkiej pamięci. Czy pamiętają u nas w Brusiłowie, a i na Ukrainie, kto zwrócił Ohijenkę Ukrainie? Kto na początku lat 90. ubiegłego wieku śmiało walczył z nomenklaturą partyjną, aby imię tego wielkiego człowieka, patrioty i nacjonalisty stało się znane szerokiemu ogółowi Ukraińców? W końcu, dzięki komu została założona Ogólnoukraińska Nagroda Iwana Ohijenki? To nasz krajan, pisarz, Ołeksej Opanasiuk. A czy pamiętamy, kto zwrócił Ohijenkę jego małej ojczyźnie, Brusiłowowi? Kto, nie zważając na szalony opór miejscowych urzędników i reszty tak zwanych komunistów, codziennie walczył o otwarcie muzeum Ohijenki. I, właściwie, stworzył je, ale potem został cynicznie odsunięty od pracy. Bo, widzicie, miejscowe urzędnictwo zobaczyło, że na Ohijence można zarabiać niemałe dywidendy. To poeta, prozaik, członek Swobody Wasyl Staszuk. Pamiętajmy o tym zawsze, choćby kto tam bił się w piersi i przywłaszczał cudze zasługi. Iwan Ohijenko walczył o wolną i niepodległą Ukrainę. I obecnie już 26 lat żyjemy w niepodległym państwie. Ale czy Ukraina rzeczywiście stała się niepodległa? Czy o takiej Ukrainie marzył nasz wybitny krajan? Kiedy przebywałem w podróżach za granicą, długo myślałem nad przyczynami, dlaczego ukraiński naród do tej pory żyje tak biednie, mając o wiele więcej zasobów materialnych i naturalnych niż w innych krajach świata? I dopiero teraz, wydaje mi się, znalazłem odpowiedź. Moim zdaniem, główna przyczyna tkwi w psychologii narodu i psychologii każdego poszczególnego obywatela. Bolszewicka moskiewska władza terrorem, hołodomorami, represjami zmieniła w głowach ludzi odwieczną ukraińską psychologię twórcy. Chodzi o unikalną osobowość Ukraińca — rolnika-właściciela, rzemieślnika-samodzielnika, inteligenta. A w zamian zaszczepiła całemu naszemu narodowi psychologię konsumenta, żeby nawet drobny datek, jak na przykład „pałeczka-dniówka” czy zachęta pieniężna przed wyborami, wywoływały u ludzi niemałe zadowolenie moralne. Niestety, ta psychologia konsumenta nadal przeważa. I właśnie dlatego tak żyjemy. Autor powieści-antyutopii „Folwark zwierzęcy”, która, nawiasem mówiąc, po raz pierwszy wyszła w języku ukraińskim, znany angielski pisarz George Orwell powiedział kiedyś: „Ludzie, którzy głosują na nieudaczników, zdrajców i oszustów, nie są ofiarami. Są współuczestnikami”. Oto prawda, która współbrzmi z ohijenkowskimi kompleksami niższości i „tumanami”. Zapewne każdy z was teraz zapyta: „A co robić?”; „Kiedy Ukraińcy zaczną żyć godnym życiem?”. Według mojego głębokiego przekonania, odpowiedź tkwi w nas samych. Bo przede wszystkim nie góry we władzy trzeba zmieniać, a zmieniać się od dołu, czyli zmieniać
W wieniec pamięci Borysowi Olijnykowi 30 kwietnia 2017 roku w 82. roku życia zmarł znany ukraiński poeta.
Zespół Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie wraz z ukraińskim społeczeństwem głęboko smuci się z powodu śmierci Borysa Olijnyka — poety i działacza społecznego, Bohatera Ukrainy, przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury, akademika Ukraińskiej Narodowej Akademii Nauk, szewczenkowskiego laureata i byłego przewodniczącego Komitetu ds. Nagrody Narodowej Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, wyraża współczucie jego rodzinie i bliskim. Borys Illicz zawsze interesował się rozwojem Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w harmonijnym połączeniu z samym Kaniowem, aktywnie pomagał w rozwiązywaniu pilnych problemów. W istocie zatrzymał budowę węzła przemysłowego w Kaniowie, co zagrażało grobowcowi Tarasa Szewczenki, publikując w 1988 roku artykuł „Czy wiedzą, co czynią?” w obronie Góry Tarasowej i środowiska, który poparła nie tylko Ukraina. W 1995 roku Borysowi Illiczowi nadano tytuł „Honorowy obywatel Kaniowa”. Wieczna i jasna mu pamięć! I już z wieczności dobiegają wersy jego poezji, poświęconych naszemu miastu, Tarasowi Szewczence:
* * *
Kiedy powrócę do was już odziany w kamień, Ja kamień zdejmę z duszy i kwadratowych ramion I stanę się lekki, jak chmura, w drodze na Kaniów, I wleje się w duszę, jak w czaszę, kozacki rumianek. I staną się marnymi okrzyki „sława!” „niesława!”, Pusty pojedynek języków o nic i o wszystko, Kiedy zobaczę, jak słońce pieści otawy I mądra mrówka ostrożnie larwę niesie… Po co wtedy, chłopcy, karraryjski kuszący marmur, I złoto Krezusa, wraz z pochwałą i zniewagą, Ja wszystko oddaję za jedno niedośpiewane „Mamo!..”, Za to, że dłoń moją uświęciła pszczoła. Po co wtedy słów przelotnych, łukawych kurzawa, Zimne objęcia mistrzów zakulisowych spraw? Ja wszystko oddaję za chustkę w niebieskie groszki Z dalekiej pieśni o tej, którą kochałem, lecz nie wziąłem. Ja wszystko wam wybaczę, pobratymcy i wrogowie uczeni. Niech los obfitego wam podaruje deszczu. Ale nie wybaczę i pyłku na obrazie Szewczenki, I złamanej gałązki kaliny na wieki nie wybaczę. Wtedy ja przyjdę na odpłatę, odziany w kamień, I ruchem granitowym zmiotę kramarzy i suтяg, I niech mnie sądzi według prawdy i sumienia Kaniów – Jedyny najwyższy mój i pełnomocny sędzia! 2003 r.
Brama do Kaniowa Nie jak monarcha, co w niskim kajaniu Do Canossy pełznie drogą niewolnika, — Idę, rozkuty, do stołecznego Kaniowa Pozbyć się chłopskiego garbu. Pora stoi łagodna i pogodna. Taras, zrównany ze słońcem, na skale, Wznosi we mnie kozacką godność Gospodarza praojczystej ziemi. Jeszcze kusi nawyk — paść na kolana. A on grzmi, niczym prorok Eliasz: “Ucz się chodzić, wreszcie, jak człowiek, Bo to przecież od wieków twoja ziemia!” I ja wstaję, deptany wiekami, Ale nie zabity w korzeniach mieczem! I otwiera mi bramy do Kaniowa Taras państwowym złotym kluczem. 1996 r. Wmurowanie pierwszej cegły i poświęcenie odbudowy cerkwi w Brusiłowie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nialną osobę oraz wagę jej przemyśleń w fundamentalnych kwestiach zdobycia państwowej niepodległości i formowania nowoczesnego narodu ukraińskiego. O upowszechnianiu dorobku naukowego myśliciela wśród szerokiego ogółu nawet nie ma mowy. W związku z tym przypominają się słowa akademika Iwana Kurasa z artykułu „Czytając ponownie W. Łypynskiego”, opublikowanego w zbiorze naukowym na 120-lecie urodzin polityka: „Obecnie stało się nawet politycznym kokieterią, by z okazji lub bez okazji powoływać się na W. Łypynskiego. Ale, niestety, istota jego teorii państwowej pozostaje, świadomie czy nieświadomie, poza uwagą zarówno ukraińskiego establishmentu, jak i mas ludowych. Łypynskyj jest zbyt niewygodny dla politykierów, rzuconych przez kapryśny los na górne szczeble władzy na Ukrainie. Przysięgając na jego imię, jednocześnie śmiertelnie boją się, że rozpowszechnienie idei zawartych w „Listach do braci-rolników” otworzy narodowi oczy na ich oszustwa”. Dopóki na szczeblu państwowym nie będzie zrozumienia konieczności naprawy takiej sytuacji, wysiłki naukowców i poszczególnych wielbicieli W. Łypynskiego pozostaną mało zauważalne. Niezbędna jest twarda i konsekwentna polityka w dziedzinie edukacji. Prace Wiaczesława Kazimierzowicza należy wprowadzać do programów nauczania uczelni wyższych, szkół ogólnokształcących i to nie jako zajęcia fakultatywne. Przecież formowanie elity — „warstwy przewodniej” (według W. Łypynskiego) bez tego jest nie do pomyślenia. Obywatelski, synowski obowiązek wobec Ojczyzny każdego „bez względu na rasę, wyznanie, status społeczny” nie wychowa się bez studiowania teoretycznego dziedzictwa i przykładu drogi życiowej tego „Polaka z krwi i Ukraińca z ducha”. Ogromne straty na przestrzeni wieków poniosła ukraińska wspólnota (czyż wspólnota?) z powodu tradycyjnego „wzajemnego zjadania się” bogatych i biednych, Ukraińców i nie-Ukraińców, prawosławnych i innowierców. Kamieniem węgielnym budowy państwa Łypynskyj zaproponował uczynić zasadę patriotyzmu terytorialnego. W artykule wstępnym do słynnych „Listów do
Машинний переклад
Witalij KUSZNIR, kierownik Muzeum Pamięci Wiaczesława Łypynskiego w Zaturcach
17 kwietnia minęło 135 lat od dnia urodzin Wiaczesława Kazimierzowicza Lipińskiego — naszego wybitnego rodaka, którego fundamentalne zasady dotyczące tworzenia niepodległego państwa narodu ukraińskiego zasługują na jak najwnikliwsze studiowanie i zastosowanie na obecnym etapie. W dalekim już 1990 roku, kiedy poczyniono pierwsze kroki na drodze przywracania pamięci o sławnym współmieszkańcu (w szczególności uporządkowano miejsce jego pochówku), wyrzucano nam, że „pana” z grobu podnosimy, że chcemy tutaj „Polaków nasprowadzać”. Nietrudno było zrozumieć zachowanie ówczesnej władzy komunistycznych aparatczyków partyjnych, „sowiecką” świadomość przedstawicieli ówczesnej inteligencji, zaściankowość drobnych urzędników oraz nieświadomość szerokich mas, pozbawionych prawdziwej informacji historycznej. Dziś można stwierdzić, że przez ćwierć wieku sytuacja w tym względzie nieco się zmieniła. Czy jednak poglądy Wiaczesława Lipińskiego zajęły należne miejsce w głowach obywateli już niepodległej Ukrainy? Czy władza państwowa robi w tym kierunku wszystko, co od niej zależy? Czy teoretyczne opracowania Lipińskiego-państwowca są wytrwale wcielane w praktykę budowania państwa? Co stoi na przeszkodzie, aby każde postawione pytanie otrzymało twierdzącą odpowiedź? Doświadczenie życiowe, nabyte w trakcie badania pełnej cierpień drogi życiowej myśliciela poprzez studiowanie jego prac naukowych, artykułów publicystycznych i spuścizny epistolarnej, zapoznanie się z ocenami działalności uczonego historyka i działacza politycznego przez jego współczesnych oraz innych autorów, daje podstawy twierdzić, że Lipińskiego gruntownie zna ograniczone grono naukowców, nieznaczna liczba badaczy zna go powierzchownie, w strukturach władzy interesują się nim jednostki. W społeczeństwie panuje ogólnie mgliste wyobrażenie o tym, że „braci-rolników” napisał: „Dla państwowego uniezależnienia Ukrainy… chcemy wszystkie klasy i wszystkie „narody” Ukrainy zjednoczyć pod wspólnym hasłem politycznym (potrzebne wszystkim mieszkańcom Ukrainy oddzielne, własne Państwo) i pod wspólnym hasłem patriotycznym (wspólna wszystkim mieszkańcom Ukrainy miłość do wspólnej Ojczyzny)”. To nie tylko wezwanie obywatela do swoich ziomków. „Dowód faktycznego, a nie słownego miłowania narodu” W. Lipiński udowodnił przykładem swojego życia. „Przyjęciem za swój ukraińskiego języka ludowego” zaświadczył, że jest „krwią z krwi i kością z kości” synem tego narodu. A „czynami potwierdzonym pragnieniem połączenia siebie i warstwy”, do której należał, „w jeden z tym narodem ukraiński naród oraz stworzenia z nim jednego Ukraińskiego państwa”, Lipiński potwierdził poświęcenie swojego życia. Nie żądza zysku, jedynie świetlany ideał Niepodległego Ukraińskiego Państwa służył mu za gwiazdę przewodnią w mrokach bytu. „Wyniesione z domu rodzinnego wychowanie” położyło fundamenty zrozumienia przez syna ziemianina nie tylko swoich praw, ale i wysokiego synowskiego obowiązku wobec kraju i narodu, wśród którego osiedlili się jego przodkowie. W liście do Osypa Nazaruka pisał: „Ukraińcem byłem, odkąd się urodziłem, to znaczy, że nieszczęście Ukrainy związało mnie z nią całym ciałem i duszą, choć w rodzinie wtedy mówiono po polsku i po francusku. Nie stałem się Polakiem dlatego, że polityczna polska idea nie pociągała już więcej nikogo w naszej rodzinie, jako idea dla naszego kraju jawnie szkodliwa”. Każdego człowieka, jako mikrocząstkę ludzkiej wspólnoty, otacza pewne kręgi bliższych i dalszych krewnych, ludzi o podobnych poglądach, współpracowników, przyjaciół i wrogów. Im wybitniejsza postać, tym gęstsza sieć powiązań, a co za tym idzie, i wzajemnych wpływów. Dzięki nadzwyczaj bogatej korespondencji Wiaczesława Lipińskiego oraz starannemu prowadzeniu przez niego dziennika korespondencji przychodzącej i wychodzącej, stało się możliwe prześledzenie i ujawnienie ogromnego kręgu jego respondentów, a także innych znanych osób, które są wspominane w listach. To wybitni działacze ukraińskiej kultury, nauki, mężowie stanu, słudzy cerkwi, dziennikarze. Wielu z nich pozostawiło wyraziste świadectwa, które dotyczą postaci naszego ziomka. Wykorzystując dostępne źródła, spróbujmy pojedynczymi kreskami nakreślić portret człowieka, uczonego, działacza społeczno-politycznego i państwowego, wybitnego ukraińskiego historyka Wiaczesława Kazimierzowicza Lipińskiego, którego z pełnym prawem nazwano Wielkim Ukraińcem. Zdobywając wykształcenie w pierwszej Kijowskiej Gimnazji, W. Lipiński zajmował już wyraźnie określoną pozycję orędownika idei jednoczenia młodzieży na zasadach patriotyzmu terytorialnego, co zobowiązywałoby każdego młodzieńca, niezależnie od pochodzenia narodowego czy społecznego oraz wyznania, do stanięcia w obronie praw ukraińskiego narodu. Bez wątpienia, wielki wpływ na ustalenie tych poglądów wywarły wieczory w domu Marii Nikołajewny Trebińskiej, gdzie zbierał się kwiat kijowskiej inteligencji. Wśród uczestników tych spotkań byli znani działacze, zjednoczeni miłością do Ukrainy. To Wadym Szczerbakiwski, Jewhen Czykałenko, Wołodymyr Szczerbyna, Ołeksandr i Sofija Rusowie, Wołodymyr Naumenko. Czasami na zebrania zaglądali Panas Saksahanski, Mykoła Łysenko, Orest Łewycki, Marija Zańkowećka i inni. Z tej okazji kijowscy dowcipnisie żartowali: „Sobiralis malorosy w tiesno somknutom krużkie, obsużdali wsie woprosy na rossijskom jazykie”. Nawiasem mówiąc, przyszła wybitna ukraińska historyczka Natalia Połonśka-Wasyłenko, z pochodzenia Rosjanka, w tamtym czasie już żona znanego ukraińskiego historyka Mykoły Wasyłenki, też dość sceptycznie odnosiła się do tych spotkań. Według wersji polskiego badacza biografii W. Lipińskiego Bogdana Gancarza, właśnie jej należy przypisać autorstwo epigramu. Podczas wystąpień na tych zebraniach autorytatywnych mówców Lipiński, według słów N. Połonśkiej-Wasyłenko, „był milczący, ze skupionym wyrazem oczu, uważnie słuchał dyskusji, chciwie chwytał słowa przywódców”. Słowny portret późniejszego czasu dopełnia nasze wyobrażenie o młodzieńcu: „Mocny brunet o śniadej twarzy, z czarnymi, pełnymi zapału oczami, z energiczną powierzchownością zdobywał sobie od razu sympatie znajomych”. Tak wspominał spotkanie z W. Lipińskim w 1904 roku student prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego Roman Metyk. On też pozostawił nam wspomnienie o tym, że choroba płuc u Lipińskiego związana jest z obiciem klatki piersiowej w wyniku upadku z konia przy nieudanej próbie pokonania przeszkody. (Wiaczesław nadzwyczaj kochał szybką jazdę konną i brał udział w wyścigach konnych). Studiując w Krakowie, na Uniwersytecie Jagiellońskim, W. Lipiński staje się aktywnym uczestnikiem działań proświatowych i siewcą słowa Szewczenki. Autorytet jego jako jednego z przywódców tego ruchu rośnie. Uniwersytecki profesor ukrainistyki, znany zachodnioukraiński pisarz Bohdan Łepkyj pisał: „…nie zważając na młody wiek, stał się autorytetem. Wszyscy gromadzili się wokół niego i słuchali uważnie”. Należy zaznaczyć, że w tym czasie Lipiński w wypełnionej osobiście ankiecie na rok akademicki 1904 w rubryce „narodowość” już twardo zapisał: „Ukrainiec”. Po ukończeniu studiów uniwersyteckich w Krakowie i Genewie, Wiaczesław Lipiński zajmuje się badaniami historycznymi. Aktywnie współpracuje z redakcją codziennej ukraińskiej gazety „Rada”. Działalność publicystyczną W. Lipińskiego wysoko ocenia założyciel i główny redaktor czasopisma Jewhen Czykałenko, nazywając go „najbardziej utalentowanym publicystą” i „drugim intelektualistą” po Hruszewskim. Swoje prace młody historyk wydaje w oddzielnych broszurach. Potężniejsze weszły później do zbioru „Z dziejów Ukrainy”, wydanego w 1912 roku w Kijowie. Za znaczący dorobek naukowy młodego historyka w 1914 roku przyjęto na członka rzeczywistego Towarzystwa Naukowego im. T. G. Szewczenki we Lwowie. Po wyjściu pierwszego badania historycznego o Danile Bratkowskim polska prasa zaroiła się od ataków na autora. W obszernej polemicznej pracy Franciszka Rawity-Gawrońskiego napisano między innymi: „…książka jego, uważam, to nie tylko „historia”, ale i przede wszystkim publicystyka najgorszego gatunku, publicystyka oparta na fałszowaniu historii, na podkreślaniu najciemniejszych jej stron, aby na tradycji walki i wzajemnego wyniszczania budować dalsze życie dwóch bratnich narodów”. Jednocześnie ukraiński historyk Dmytro Doroszenko wysoko ocenił tę pierwszą pracę W. Lipińskiego: „Niewielka, ale wysokocenna rozprawa”. (Przypomnijmy, że ukraiński szlachcic Danyło Bratkowski za udział w antypolskim powstaniu pod dowództwem Semena Palija został stracony w 1702 roku na rynku w Łucku. Według Samuiła Wełyczki: „Pośrodku rynku łuckiego przez kata na siedem razy morderczo został ścięty”). Odbierając Ukraińcom prawo do prawdziwej historii, Rawita-Gawroński z pozycji polskich szowinistów próbuje wywołać wśród swoich pobratymców wrogie nastawienie do Wiaczesława Lipińskiego, aby idee jego nie zyskały rozpowszechnienia przede wszystkim w środowisku szlacheckim. Mimo to, aktywnie broniąc swoich poglądów, W. Lipiński kontynuuje z natchnieniem propagować właśnie pokojowe współistnienie etnicznych Polaków (i tych, którzy się za takich uważają) z Ukraińcami. Co więcej, wzywa polsko-szlachecką warstwę na Ukrainie do aktywnej pracy oświatowej wśród miejscowej ludności, aby formować z niej pełnowartościowy, świadomy naród państwowotwórczy. W jego wczesnej pracy publicystycznej „Szlachta na Ukrainie”, wydanej w 1909 roku w Krakowie, podkreślono: „Nie chcemy być wyjątkami wśród tego narodu, którego rodzonymi braćmi jesteśmy — to znaczy credo nasze: pracować z tym bratem naszym nad odrodzeniem znękanej, znieważonej Ojczyzny naszej”. Jak wyglądał ten „dziwaczny pan, który chce Ukrainy” (określenie W. Lipińskiego. — W. K.), można częściowo zobaczyć ze wspomnień mieszkańców wsi Rusałówka w rejonie humańskim, gdzie na podarowanym mu przez wuja Adama Rokickiego chutorze zakładał swoje gospodarstwo. Oto co pisał w liście do autora tej publikacji rusałowski sołtys Pawło Semenowycz Łeś: „Moja świętej pamięci mama opowiadała, Wiaczesław Kazimierzowicz nie lubił szyku, jak inni panowie. Ubierał się po prostu, uprzejmie witał się z ludźmi, honoru nie miał. Zamożni chłopi zapraszali go w gości, nie wzbraniał się. Lubił ukraińskie pieśni, kogoś słuchał, a sam mówił mało. Chyba on był z pierwszych, kto dowiedział się, że w naszej wsi dwukrotnie przebywał T. G. Szewczenko. Nie skąpił ludziom płacić za pracę. W 1898 roku zaczął działać w sąsiedniej wsi cukrownia. Panowie na swoich ziemiach byli zobowiązani wysiewać cukrowe buraki. A przy cukrowych burakach pracy pod dostatkiem. Przyjeżdżali do wsi pańscy ekonomi”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Ekonom Rokickiego dawał za dzień przy pieleniu buraków cukrowych 1 kopiejkę, Rożnatowskiego — 1,5 kop., a Lipińskiego — Lewko Zanuda — 2 kopiejki. A za 2 kopiejki można było miło posiedzieć z towarzystwem w karczmie albo kupić buty z cholewami (to ze słów starców wioskowych)”. A jeszcze wspominał P. S. Leś, że we wsi krążyły opowieści o haftowanych ręcznikach (zapewne wołyńskich. — W. K.), które były w domu W. Lipińskiego. Ale, niestety, podczas operacji korsuń-szewczenkowskiej czasów II wojny światowej „…wraz z ręcznikami wieś spłonęła”. Jakie ciepłe wspomnienia zostawił po sobie pan Wiaczesław, przeżywszy w Rusałówce zaledwie jeden rok, gdzie nawet z jego ręcznikami „wieś spłonęła”, a nie odwrotnie! Wojenna zawierucha I wojny światowej przerwała działalność naukową i gospodarczą W. Lipińskiego. Został zmobilizowany do armii czynnej. W liście do Serhija Jefremowa z 08.08.1914 r. donoszono: „Ślę Panu, Jewhenowi Charłampijowyczowi (Chykalence. — W. K.) i wszystkim moim znajomym najserdeczniejszy i najszczerszy, być może, ostatni pozdrowienie — z nadzieją, że z krwi, która teraz się leje, z tego wielkiego przewrotu wyrośnie lepszy los i dla naszej Ukrainy. Bez tej nadziei wszystko, co dzieje się teraz, byłoby tak strasznym koszmarem, że przeżyć go nie byłoby w ludzkiej mocy. Ja osobiście czuję się kroplą wielkiego potoku. Idę razem z milionami synów naszego narodu, tak, jak wzięli nas razem z naszych wsi. I wierzę, że krew nasza nie przepadnie na marne”. Wiosną 1918 roku „rujnatorzy Ukrainy” (słowa W. K. Lipińskiego. — W. K.) spalili majątek uczonego. W ogniu zginęła biblioteka i archiwum, które, według słów pierwszego prezesa Wschodnioeuropejskiego Instytutu Badawczego im. W. K. Lipińskiego w Filadelfii Jewhena Zyblikewycza, „…były w jednym rzędzie wśród największych prywatnych kolekcji z historii i myśli politycznej na Ukrainie”. Wydarzenia rewolucyjne wezwały W. Lipińskiego do aktywnej pracy na niwie budowy państwa. Na jego osobie skupiła się baczną uwaga przy formowaniu rządu Pawła Skoropadskiego. Kiedy Skoropadski radził się J. Chykalenki, kogo posłać do Lwowa, ten zaproponował W. Lipińskiego jako „…człowieka solidnego, rozumnego”. Na co Hetman odpowiedział: „Tak, ja go znam i cenię, ale jego myślę wziąć tutaj”. Wysoką ocenę politykowi dał ówczesny Minister Spraw Zagranicznych D. Doroszenko: „Jego autorytet stał tak wysoko u wszystkich ukraińskich partii narodowych w ogóle, że imię W. K. Lipińskiego niezmiennie figurowało we wszystkich kombinacjach złożenia nowego gabinetu ministrów, jako kandydata na stanowisko Ministra Spraw Zagranicznych, od czego jednak on uchylał się z własnej woli”. Jednak Wiaczesław Lipiński zgodził się stanąć na czele misji dyplomatycznej przy dworze cesarsko-królewskim w Wiedniu jako Nadzwyczajny Poseł i Pełnomocny Minister Państwa Ukraińskiego. W 1918 roku jego portret zamieszczono w kijowskim ilustrowanym tygodniku „Oko” w rubryce „Ukraińcy, o których się mówi”. Po obaleniu Hetmanatu W. Lipiński jeszcze przez pewien czas pozostawał na czele ambasady, chociaż nie wierzył w zdolność nowej władzy do utrzymania steru państwowego w swoich rękach, bo uważał, że teraz, jak nigdy, potrzebna jest silna władza, a „ukraińska demokracja jest niezdolna do budowy Państwa Ukraińskiego”. Decyzję o nieopuszczaniu odpowiedzialnego stanowiska dyplomata uzasadniał tym, że w tak decydującym momencie nikt nie ma prawa stawiać interesów osobistych czy partyjnych wyżej od państwowych. W tym czasie stale odczuwał uprzedzony stosunek do siebie ze strony Dyrektoriatu. Szczególnie niechętnie do Lipińskiego odnosił się W. Wynnyczenko, podkreślając jego polskie pochodzenie. Ciekawe wspomnienia na ten temat pozostawił J. Chykalenko. Na zarzut Wynnyczenki, że Lipiński to Polak, Chykalenko odpowiedział: „Lipiński to taki Ukrainiec, że daj Boże takich… Lipińskiego znam jeszcze jako gimnazjalistę”. Jednocześnie z odwrotem armii URL i Dyrektoriatu wielu czołowych działaczy ukraińskiego odrodzenia udało się na Zachód. J. Chykalenko, przebywając 30.03.1919 r. we wsi Żabie w rejonie kosowskim, zapisał w dzienniku: „Bardzo chciałem jeszcze pobyć kilka dni w Stanisławowie, bo przyszła depesza, że W. Lipiński, wiedeński poseł, ma w tych dniach przejechać na Ukrainę; bardzo chciałem się z nim zobaczyć, nie tylko dlatego, że go bardzo lubię i szanuję, ale i dlatego, że miałem się od niego dowiedzieć o Petrusiu (syn J. Chykalenki. — W. K.), który powinien był widzieć się w Wiedniu z nim. Oprócz tego wiedziałem, że Lipińskiemu i ciekawie, i potrzebnie będzie dowiedzieć się ode mnie, jako swojego współmyśliciela, o wszystkim, co działo się w Kijowie i co doprowadziło do powstania przeciwko hetmanowi i do bolszewickiego natarcia na Ukrainę. Lipiński jeszcze od wiosny wyjechał jako poseł do Wiednia i mało był świadomy tego, co dzieje się na Ukrainie, bo już i za czasów hetmańskich, pod koniec lata, w sferach rządowych zaczęło się takie zamieszanie, że żadnych regularnych stosunków z ambasadami nie było. A po przewrocie, kiedy władza przeszła do Dyrektoriatu, to z Lipińskim żadnych stosunków nie było, bo Wynnyczenko z jakiegoś powodu był strasznie nastawiony przeciwko Lipińskiemu jako katolikowi i nie chciał go uważać za posła, nawet, mówią, wydał rozporządzenie o zwolnieniu go z ambasady, ale ministerstwo spraw zagranicznych zatrzymało i nie wykonało tego rozporządzenia”. Mało kto z wybitnych ukraińskich działaczy tamtego czasu podzielał monarchistyczne poglądy Wiaczesława Lipińskiego. Dla Jewhena Chykalenki też trzeba było przejść niełatwą drogę do uznania słuszności jego myśli dotyczących formy organizacji silnej władzy państwowej. W liście do J. Łukasewycza Jewhen Chykalenko zaznaczył: „Lipińskiego uważam za największy intelekt na Ukrainie po Hruszewskim. Ale obaj oni według rosyjskiego przysłowia — „Na każdego mędrca dość prostoty” — potknęli się, i jeden poleciał bez końca na lewo, a drugi — na prawo. Jeden myśli zbudować państwo chłopami, a drugi — panami, ale żadne państwo nie zbuduje się na jednej klasie”. Później, emigrując do Austrii, Chykalenko do Łukasewycza pisał: „Idea monarchizmu nie tylko nasyciła powietrze na Ukrainie, ale i tutaj nosi się między inteligencją, u której socjalizm przyjęty jest jako kolor ochronny w 17 roku (socjaliści-federaliści, socjaliści-samostijnicy), ale oni jeszcze nie ośmielają się głośno tego powiedzieć, jak sami mówią, zresztą i niektórzy eserzy i esdecy są tego samego zdania, ale nie przyznają się. To tylko u Lipińskiego starczyło śmiałości głośno powiedzieć, że tylko monarcha może zbudować ukraińskie państwo, ale, niestety, on związał tę ideę ze Skoropadskim oraz z wielką własnością ziemską, kiedy, przeciwnie, trzeba budować chłopską monarchię u nas, jak Norwegia, Bułgaria, Serbia itd., czyli wielkorolną (farmerską. — W. K.), na którą zgadzali się i Niemcy, ale wtedy Hruszewski, pragnąc jeszcze większej popularności, drukiem oświadczył, że eserzy pokażą światu „wzór socjalistycznego państwa”. No i pokazali! Tak samo pokazał Wynnyczenko wraz z Rakowskim wzór komunistycznego państwa. Oczywiście, naród z 80% analfabetów niczego lepszego niż monarchia nie może zbudować, bo republika jest formą, która wymaga przynajmniej 80% piśmiennych, jak to mają Finlandia, Estonia, Łotwa, nie mówiąc już o dawnych republikach. Kiedy my nie zdołamy posadzić swojego monarchy, to nieuchronnie przyjdzie wpaść w jarzmo wszechrosyjskiego, to dla mnie oczywiste. Tylko nasz monarcha zdołałby obronić nasze państwo przed Moskwą, a z czasem i zjednoczyć wszystkie ukraińskie ziemie!”. Krytycznie oceniając „gryzienie się” ukraińskich emigrantów o różne formy władzy państwowej w
Ukrainie i jej zależności od władzy sąsiedniej Rosji, J. Czykałenko wyciąga wniosek: „…i tylko Chłopi-Państwowcy, na czele z W. Łypynskim, twardo i wyraźnie stanęli na punkcie widzenia, że Państwo Ukraińskie może zbudować i obronić przed sąsiadami tylko »dziedziczny« Hetman-Monarcha. Do bardzo logicznych i przekonujących argumentów W. Łypynskiego, jednego z najlepszych znawców okresu hetmańsko-kozackiego naszej historii, można chyba dodać tylko to, że rzeczywiście nie można zbudować i obronić państwa o formie republikańskiej tam, gdzie nie ma własnej narodowej burżuazji i prawie nie ma inteligencji, i gdzie 80% ludności nie potrafi przeczytać nawet list wyborczych”. Niespodziewanie wysoką ocenę praca W. Łypynskiego „Listy do Braci-Chłopów” otrzymała od ukraińskiego narodowego komunisty Mykoły Chwylowego, który po ich przeczytaniu zachwycony wykrzyknął: „Idee te zniewoliły mnie! Jestem bezsilny, by je krytykować! Ten towarzysz genialnie przestudiował Ukrainę. Dlatego myśli jego są rzeczywiście genialne”. Z listu córki J. Czykałenki, Wiktorii, pisanego 21.07.1920 r., dowiadujemy się o losie W. Łypynskiego na emigracji: „Ołeksandr Fił. (Skoropys-Jołtuchowski. — W. K.) dzisiaj rano wyjechał do Wiednia do swojej redakcji: przygotowują już drugi numer »Chłopa« (»Chłopska Ukraina« — W. K.). Pierwszy jeszcze nie wyszedł, ale lada chwila ma wyjść. To dość duża książka i jest w niej wiele artykułów. Szczególnie, mówią, piękny jest artykuł Łypynskiego. Niestety, Łypynskyj jest bardzo słaby: oto niedawno przeleżał znowu prawie miesiąc z temperaturą 39,0 z okładem: jakaś grypa, mówią, a ja myślę, że on ma też chore płuca, a od płuc już osłabło strasznie i serce. Potrzebuje spokoju, a on bardzo pracuje, bo boi się, że umrze z głodu, bo pieniędzy za duszą żadnych nie ma. A musi słać jeszcze żonie i dziecku do Galicji, bo i ci nic nie mają. A tu jeszcze na »Chłopa« trzeba pieniędzy: druk teraz kosztuje straszne pieniądze i oto dlatego tak długo almanach nie wychodzi, że ciągle brakuje pieniędzy na druk, a pożyczyć nie ma gdzie”. W swoim dzienniku Jewhen Czykałenko, mieszkając w Karlsbadzie, zapisał: „Zajeżdżał tutaj, do Karlsbadu, żeby odwiedzić mnie, zięć mój O. F. Skoropys. Jeździł do Berlina, żeby zdobyć pieniądze dla W. K. Łypynskiego, którego lekarze wysyłają do Szwajcarii, mówiąc, że długo nie wytrzyma, jeśli tam nie wyjedzie. Szkoda mi bardzo Łypynskiego, bo uważam go za jednego z najcenniejszych Ukraińców. W Berlinie nie udało się wyrwać od Niemców (100 tys. marek) z asygnaty Martosa, którą wydał on już dawno Łypynskiemu. Skoropys ma nadzieję, że uda się jednak wyprawić Łypynskiego, bo jeśli nie dadzą pieniędzy Niemcy, to da na to Skoropadski, jeśli uda mu się sprzedać las, którego ma 41 tys. dziesięcin gdzieś w Moskiewszczyźnie”. W liście do ojca 10.12.1920 roku Wiktoria Skoropys donosi: „Oł. F. znowu wyjechał na dni 3 do Łypynskiego. Łypynskyj, jak każdy chory człowiek, boi się ruszyć z miejsca, boi się podróży i może nie nadaremnie: teraz jechać bardzo niewygodnie: wyczerpuje zdrowie u zdrowych, a jemu może skrócić i życie! Ma tam dom ciepły, a gdyby dostał więcej pieniędzy, to i odżywiałby się lepiej, a tak bardzo dużo pracuje, a jeść porządnie nie ma co, bo na wszystko straszna drożyzna”. Niezwykle mocno scharakteryzował Wiaczesława Łypynskiego autorytatywny przedstawiciel duchowieństwa Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Josyf Slipyj, który odwiedził go, przykutego chorobą do łóżka, zimą 1930 roku: „Byłem dwa razy u Łypynskiego w jego majątku w górach Styryjskich, w Badegu. Nie było większej duchowej rozkoszy, jak rozmawiać z tym człowiekiem. Jego umysł — to chyba najgłębsza ukraińska studnia wiedzy, a pod względem duchowym — to po prostu olbrzym. Robił w rozmowie wrażenie lekarza, który może i umie postawić na nogi znużonego i zbitego wątpliwościami człowieka. Nigdy więcej nie zdarzyło mi się spotkać w życiu tak bogatego w duchowym i rozumowym sensie człowieka”. Ciężkim dla Łypynskiego były jego zerwanie i wrogość z O. Nazarukiem, z którym prowadził żywą i ciekawą korespondencję przez prawie dziesięć lat. Z tego powodu tym bardziej ważnym jest twierdzenie O. Nazaruka, które wyraził w artykule w szóstą rocznicę śmierci W. Łypynskiego „Panichida po Łypynskim”: „…ten świecki człowiek wypełnił przykazanie Boże o miłości do bliźniego, wypełnił je całkowicie. Serce swoje i wielki umysł swój poświęcił wzgardzonym, gnębionym, deptanym bliźnim swoim… Za coż on taki kochany? Za prawdziwą i wielką miłość swoją do ziemi ukraińskiej i do narodu ukraińskiego, na której i pośród którego osiedlili się pradziadowie jego jako koloniści. A on zdobył sobie prawo czuć się nie kolonistą, ale obywatelem ziemi ukraińskiej i to nie zmieniając wiary ani obrzędu swojego. Wiaczesław Łypynskyj zawsze był i do końca pozostał wiernym Kościołowi Katolickiemu i rzymskokatolickiemu obrzędowi. Lecz od Kaukazu po San, chyba nie ma takiego Ukraińca, bez względu na to, czy jest prawosławny czy grekokatolik, który w tym rzymskim katoliku nie widziałby rodzonego brata, który najszczerzej kochał ukraińską ziemię i naród jej oraz życzył im całym sercem swoim jak najlepszego rozwoju i pracował dla takiego rozwoju. Nie może być wątpliwości, że Łypynskyj — to największy z myślicieli politycznych naszej ziemi i że kolej na jego zrozumienie jeszcze przyjdzie. Jeszcze spełnią się wielkie zamysły jego. Spełnią się może szybciej, niż myślą ludzie”. Pewna polska gazeta lat 30. XX wieku nazwała W. Łypynskiego „paradoksem naszego stulecia”, czym potwierdziła niechęć polskiego ogółu do wielkiego patrioty Ziemi Ukraińskiej, który z pochodzenia był Polakiem. Lecz posłuchajmy głosu żony Bolesława Zmiejewskiego, bratanka Wiaczesława Łypynskiego, pani Ireny Kuczy-Zmiejewskiej, zresztą też Polki, która w liście do autora tego artykułu napisała: „W. Łypynskyj był bardzo mądrym człowiekiem i gdyby wszyscy byli takimi — nie byłoby wojen i tej ogromnej tragedii” (chodzi o konflikt ukraińsko-polski czasów II wojny światowej. — W. K.). W jednym z następnych listów pani Irena znowu powraca do charakterystyki swojego wybitnego krewnego: „Ten list (chodzi o list W. Łypynskiego do K. Pułaskiego. — W. K.), jak dla mnie, to bardzo ciekawa faktura — świadectwo prawości i szlachetności autora. Czytałam go wiele razy, chociaż kopia jest bardzo zatarta. A jednak Polacy go nie docenili. Czyż tylko jego? Kraszewskiemu też nie mogli wybaczyć zniesienia pańszczyzny. Gdyby było więcej takich prawych ludzi, jak ta dwójka, może nie byłoby wojen i zazdrości”. Pomnik na miejscu pochówku W. Łypynskiego. Ustanowiony w 2002 r.
Машинний переклад
W ciągu dwóch i pół roku pracownicy Muzeum zebrali ponad 4 tysiące autentycznych przedmiotów muzealnych, które naświetlają wydarzenia na wschodzie Ukrainy. Połowa z nich została zaprezentowana na nowej wystawie, większość eksponowana jest po raz pierwszy. W prologu wystawy znajdują się kolekcje flag i naszywek, przekazanych do muzeum przez uczestników działań bojowych. Akcentująca kompozycja wystawy „Droga Krzyżowa” uosabia krwawą cenę, jaką płaci nasz naród za prawo do wolnego życia na swojej ziemi. Niełatwy los mieszkańców Donbasu, którzy znaleźli się w strefie wojny, ukazuje kompozycja „Cywile”. Obraz wydarzeń na ukraińskim wschodzie dopełnia galeria prac znanych fotodokumentalistów. Na znak wdzięczności za braterską pomoc na wystawie przedstawiono symboliczny „legion cudzoziemski”, w składzie którego ukraińską ziemię bronią Białorusini, Gruzini, Czeczeni oraz przedstawiciele innych narodów. W szczególności opowiedziano tu o Janie Mielnikowie (pseudonim „Białorusin”) — bojowniku grupy taktycznej „Białoruś” 5. samodzielnego batalionu DUK „Prawy Sektor”. Obywatel Republiki Białoruś po zaostrzeniu sytuacji na Euromajdanie w Kijowie i zabójstwie swojego rodaka Michaiła Żyzniewskiego przybył na Ukrainę. Był aktywnym uczestnikiem Rewolucji Godności. Od początku działań bojowych na wschodzie Ukrainy jako jeden z pierwszych został włączony do grupy taktycznej „Białoruś”. 10 sierpnia 2015 roku był uczestnikiem walki w pobliżu wsi Starognatówka w obwodzie donieckim. W dalszej kolejności brał udział w walkach w pobliżu Awdijiwki, Piasków, kopalni Butówka, Biłokamjanki i Marjinki. Obecnie przebywa w strefie działań bojowych na wschodzie Ukrainy. Aleś Czarkaszyn również był bojownikiem grupy taktycznej „Białoruś”. Studiował w Tawryjskim Instytucie Chrześcijańskim (m. Chersoń). Od początku działań bojowych na wschodzie Ukrainy — w składzie DUK „Prawy Sektor”. 10 sierpnia 2015 r. w walce pod Wołnowachą odniósł ciężkie rany, w wyniku których zmarł 28 sierpnia 2015 r. Pośmiertnie uhonorowany niepaństwowym odznaczeniem — „Narodowy Bohater Ukrainy”. Aleko Grigoszwili (pseudonim „Obcy”) był uczestnikiem operacji pokojowej w Iraku oraz wojny rosyjsko-gruzińskiej (2008 r.). 18 października 2014 roku wyruszył jako ochotnik na wschód Ukrainy, gdzie został bojownikiem Gruzińskiego Legionu Narodowego. Na prezentacji wystąpili Wołodymyr Wiatrowycz, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej; Tetiana Sosnowśka, dyrektor Narodowego Muzeum Historii Ukrainy; Tetiana Baranowa, przewodnicząca Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy; Olha Bażan, dyrektor Centralnego Państwowego Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy oraz Ołena Czyżowa, dyrektor Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano dokumenty i eksponaty ze zbiorów Centralnego Państwowego Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy, Centralnego Państwowego Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy, Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy, Państwowego Archiwum miasta Kijowa oraz Państwowej Naukowej Biblioteki Archiwalnej. 18 grudnia Aleko zginął, wpadłszy w zasadzkę w pobliżu wsi Staryj Ajdar w obwodzie ługańskim. Bojownik został uznany Człowiekiem Roku w Gruzji podczas corocznej ceremonii wręczenia nagród „Złoty Pergamin” w wersji agencji GHN. Mamuka Mamulaszwili jest absolwentem Centrum Studiów Dyplomatycznych i Strategicznych (Francja). Po raz pierwszy wziął do ręki broń podczas wojny gruzińsko-abchaskiej w 1993 r. Walczył razem ze swoim ojcem — Zurabem Mamulaszwilim, dowódcą jednego z pododdziałów gruzińskiej armii. W wieku 14 lat został odznaczony najwyższym odznaczeniem wojskowym Gruzji — Orderem Wachtanga Gorgasali III stopnia. Z początkiem działań bojowych na wschodzie Ukrainy Mamuka stanął na czele międzynarodowej grupy ochotników i dołączył do ukraińskich wojsk. W lutym 2016 r. Gruziński Legion Narodowy wszedł w skład 25. samodzielnego batalionu piechoty zmotoryzowanej „Kijowska Ruś” Sił Zbrojnych Ukrainy. Brał udział w walkach o lotnisko w Ługańsku oraz Debalcewe. Obecnie M. Mamulaszwili broni ukraińskiej ziemi. Isa Munajew (pseudonim „Kandahar”) był dowódcą Międzynarodowego Batalionu Pokojowego im. Dżochara Dudajewa. Uczestnik działań bojowych w Afganistanie. Ukończył wyższą szkołę MSW ZSRR. Służył w oddziale milicji specjalnego przeznaczenia. Podczas Pierwszej wojny czeczeńsko-rosyjskiej złożył pełnomocnictwa i stanął w obronie Iczkerii. Dowodził pierwszym batalionem szturmowym. Podczas tej wojny zginęły półtoraroczna córka oraz siostra I. Munajewa. 70-letni sparaliżowany ojciec został pobity przez rosyjskich żołnierzy i zmarł od odniesionych obrażeń. W latach 1999—2000 generał brygady Sił Zbrojnych Iczkerii I. Munajew był komendantem Groznego. Na początku 2001 r. został mianowany dowódcą Południowo-Zachodniego sektora obrony. W 2007 r. po ciężkim zranieniu został wywieziony do Danii. Właśnie tam rozpoczęło się formowanie batalionu pokojowego im. D. Dudajewa, którego pierwszym dowódcą był I. Munajew. Zginął 2 lutego 2015 r. pod Debalcewem. Część stoisk ekspozycji opowiada o wolontariuszach. Ołena Szczerbyna z Kropywnyckiego działalność wolontariacką zaczęła prowadzić w maju 2014 r. Odbyła ponad 100 wyjazdów do strefy ATO. Oprócz pomocy wojskowym opiekuje się rodzinami poległych bojowników, domami dziecka, utrzymuje kontakty z wolontariuszami strefy przyfrontowej. Przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Organizacji Społecznych „Ochrona Socjalna” Andrij Pawłenko również rozpoczął swoją działalność wolontariacką w 2014 r. Razem z grupą ludzi o podobnych poglądach odwiedza jednostki wojskowe, które przebywają na najbardziej niebezpiecznych odcinkach frontu. Na wschód odbył ponad sto wyjazdów. Pomoc wojskowym i ich rodzinom stała się nieodłączną częścią jego życia. Obok znajdują się historie dziennikarzy wojskowych. Kapitan-lejtnant Dmytro Łabutkin był redaktorem redakcji telewizyjno-radiowej Ministerstwa Obrony Ukrainy „Bryz”. Absolwent Narodowej Akademii Wojsk Lądowych imienia Piotra Sahajdacznego na kierunku „Dziennikarstwo” pełnił służbę w Marynarce Wojennej Ukrainy w m. Sewastopol. Wiosną 2014 r., kiedy Krym został okupowany przez rosyjskie wojska, wyjechał z rodziną do Odessy. 21 stycznia 2015 roku udał się do strefy działań bojowych na wschodzie Ukrainy w celu wykonania zadań związanych ze zbieraniem materiałów fotograficznych dla grupy negocjacyjnej w Mińsku. Pracował na przyczółku debalcewskim. 16 lutego 2015 r. kolumna zaopatrzeniowa, która poruszała się z Debalcewego do Bachmutu, wpadła w zasadzkę, rozpoczęła się walka, podczas której Dmytro zaginął bez wieści. W marcu 2015 r. rozpoznano go wśród poległych. Odznaczony Orderem Bohdana Chmielnickiego III stopnia (pośmiertnie) oraz uhonorowany niepaństwowym odznaczeniem — orderem „Narodowy Bohater Ukrainy” (pośmiertnie). A fotoreporter gazety „Hołos Ukrajiny” Ołeksandr Kłymenko przeszedł przez gorące punkty w byłej Jugosławii, Libanie, Kuwejcie, Sierra Leone, Liberii, Sudanie, Kongo i Naddniestrzu. Podczas Rewolucji Godności został ranny. Od początku działań bojowych na wschodzie Ukrainy utrwalał wydarzenia, które miały miejsce w Donbasie.
Nie mniej wymowne od ludzkich są losy samochodów. Samochód ISUZU TROOPER zakupiony za środki patriotów i przekazany w sierpniu 2014 r. przez wolontariusza Ołeksija Titowa 2. oddziałowi specjalnego przeznaczenia 3. oddzielnego pułku specjalnego przeznaczenia (m. Kropywnycki). Poszatkowany kulami i odłamkami, ma własny szlak bojowy. Z początkiem walk o wysokiej intensywności o lotnisko w Doniecku (koniec sierpnia—początek września 2014 r.) legendarny samochód terenowy nie „przepuścił” ani jednego wyjazdu bojowego, niemal codziennie przejeżdżając przez otwarte odcinki terenu, które ostrzeliwał przeciwnik. Podczas obrony lotniska w Doniecku samochód był w dyspozycji podgrupy minowania 5. kompanii specjalnego przeznaczenia pod dowództwem starszego porucznika Wadima Czernyszewa, która wykonywała zadania z zakresu minowania podejść do obiektu strategicznego, ustawiania zapór inżynieryjnych na odcinkach prawdopodobnego przełamania przeciwnika. Na samochodzie przeprowadzano patrolowanie obwodu lotniska w Doniecku przez zwiadowców pod dowództwem starszego porucznika Jewhena Podolanczuka. 28 września 2014 r. podczas kolejnego ostrzału mina moździerzowa 120 mm wybuchła kilkadziesiąt metrów od samochodu. Jednak nie przeszkodziło to dowódcy grupy specjalnego przeznaczenia starszemu porucznikowi Dmytrowi Bondarowyczowi na dwóch przebitych oponach ewakuować rannych do osady Pisky, zabrać amunicję i wodę oraz powrócić na lotnisko. W nocy z 3 na 4 października 2014 r. ostatni żołnierze 3. oddzielnego pułku specjalnego przeznaczenia, którzy przebywali na lotnisku bez rotacji od kwietnia, zostali ewakuowani tym samochodem do miejsca stałej dyslokacji w m. Kropywnycki. Dzięki niezawodności i wysokiej dzielności terenowej samochód nie raz ratował życie żołnierzom. Sławne historie mają także samochód WAZ „Niwa” Bohatera Ukrainy, starszego porucznika Iwana Zubkowa — dowódcy kompanii wsparcia ogniowego 90. batalionu desantowo-szturmowego 81. brygady desantowo-szturmowej SZU oraz samochód FORD SCORPIO Bohatera Ukrainy, majora Andrija Kyzyła (pseudonim „Orzeł”) — zastępcy dowódcy batalionu zmechanizowanego 72. oddzielnej brygady zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. XX wiek, po 80 latach odnowili więzi rodzinne. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej działa wystawa „Ukraiński Wschód”, poświęcona patriotom Ukrainy, którzy na wschodzie naszego państwa bronią jego suwerenności i integralności.
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy Państwowa Służba Archiwalna Ukrainy zaprezentowała projekt archiwalno-muzealny „Dekomunizacja: kroniki archiwalne”. Wystawa jest poświęcona drugiej rocznicy uchwalenia przez Radę Najwyższą Ukrainy ustaw „O potępieniu komunistycznego i narodowosocjalistycznego (nazistowskiego) reżimów totalitarnych na Ukrainie oraz zakazie propagowania ich symboliki”, „O statusie prawnym i upamiętnieniu bojowników o niepodległość Ukrainy”, „O upamiętnieniu zwycięstwa nad nazizmem w II wojnie światowej 1939—1945 lat”, „O dostępie do archiwów organów represyjnych komunistycznego reżimu totalitarnego 1917—1991 lat”. Po raz pierwszy zaprezentowano oryginały dokumentów z archiwalnych spraw karnych represjonowanych obywateli. W ekspozycji przedstawiono sprawy dotyczące wybitnych ukraińskich działaczy społecznych i kulturalnych: Ołeksandra Hruszewskiego, Ostapa Wyszni, Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej, Wasyla Wyszywanego (Wilhelma Habsburga-Lotaryńskiego) i innych. A są to tylko fragmenty wielkiego kompleksu dokumentów, które są przechowywane w Centralnym Państwowym Archiwum Zgromadzeń Społecznych Ukrainy i stanowią niezaprzeczalne świadectwo straszliwych przejawów radzieckiego reżimu totalitarnego. Archiwiści językiem dokumentów opowiedzieli o swojej pracy dotyczącej poszukiwania i łączenia rodzin, które wpadły w kleszcze wielkiego terroru i straciły się na zawsze nawzajem w odległych latach 30.
Машинний переклад
Światową popularność 29-letniemu Andriejowi Tarkowskiemu przyniosła jego pierwsza pełnometrażowa praca – „Dziecko wojny”, zrealizowana w 1962 roku na motywach utworu W. Bogomołowa „Iwan”. Film ten został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami kinematograficznymi, w szczególności „Złotym Lwem” świętego Marka na XXIII Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji, złotą nagrodą w Acapulco, najwyższym wyróżnieniem, pierwszą nagrodą w San Francisco. Obraz „Pasje według Andrieja” z Anatolijem Sołonicynem w roli głównej, który wszedł do kin w 1971 roku ze skrótami pod tytułem „Andriej Rublow”, wszedł do 10 najlepszych filmów w historii kina. Światowe uznanie zdobyły także wszystkie inne jego filmy: „Solaris” (1972), „Zwierciadło” (1974), „Stalker” (1979), „Nostalgia” (1983), „Ofiarowanie” (1986). W 1982 roku wyjechał za granicę do pracy, a w 1984 roku wyemigrował z ZSRR wraz z żoną na zaproszenie Federico Felliniego. Służyć Dobru, służyć Ludzkości, pokazać niezłomność Człowieka – to twórcze przekonania artysty. Tarkowski pisał: „Mam pasję – rozpatrywać bohaterów w momencie ich kryzysu, duchowego przełomu. Ale w końcu widzieć człowieka – zwycięzcą lub przynajmniej niezłomnym!”. Tarkowski zmarł w Paryżu w wieku 54 lat 29 grudnia 1986 roku na raka płuc. Pochowany na cmentarzu Sainte-Geneviève-des-Bois. Na jego grobie widnieje napis: „Człowiekowi, który ujrzał Anioła” – oraz pomnik w postaci siedmiu schodów (nakręcił siedem filmów pełnometrażowych), prowadzących w górę (rzeźbiarz Ernst Nieizwiestny). W mieście Jurjewiec urządzono muzeum w domu, w którym dzieciństwo spędził Andriej Tarkowski. Jego muzeum znajduje się także w mieście Florencja. Od 2007 roku istnieje Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Zwierciadło” imienia Andrieja Tarkowskiego, który corocznie odbywa się w rosyjskim mieście Iwanowo. Mówią, że człowiek żyje, dopóki się o nim pamięta. Andriejowi Tarkowskiemu pisane było długie życie w naszych sercach, w pamięci wdzięcznych widzów. „Żegnaj, nieumyta Rosjo, witaj, piękny Mediolanie” – Podjęłam się niełatwego zadania – opowiedzieć o człowieku-zagadce, medium, zdolnym przewidywać przyszłość, którego sztuka i twórczość to Dar Boży, a życie – kielich napełniony bólem, zniewagami, osobistą tragedią, ciągłą walką o siebie, swoje imię, nieskończonymi cierpieniami – wyznaje Nelli Siergiejewna. – Moje wspomnienia pomogą odtworzyć obraz genialnego reżysera XX wieku, którego docenił świat, ale nie zrozumieli w Ojczyźnie. Dlaczego władza w Rosji niszczy utalentowanych ludzi? W tym sensie znamienne są losy Szostakowicza, Prokofiewa, Achmatowej, Zoszczenki… I Tarkowskiego. Andriej Tarkowski argumentował swoją decyzję o wyjeździe z ZSRR negatywnym stosunkiem do niego, niemożnością swobodnej pracy, tworzenia. Dlatego jego wybór – porzucić Rosję i wyjechać do innego kraju, gdzie jego praca będzie godnie oceniona, a także jego słowa: „Ani żywym, ani martwym nie chcę wracać do Rosji, gdzie mnie nigdy nie rozumieli i na wszelkie sposoby szczuli…” – są bardzo przekonujące. Tarkowski zmarł, nie zmieniając radzieckiego obywatelstwa i nie prosząc nigdzie o azyl polityczny. Jego intuicji można było pozazdrościć. Andriej wspominał, że jeszcze w dzieciństwie wielkie wrażenie wywarły na nim filmy Dowżenki „Ziemia”, „Szczors”, Siergieja Eisensteina „Pancernik Potiomkin”. Prawdopodobnie to również posłużyło za impuls do tego, że wstąpił do WGIK-u, którego pierwszy kurs ukończył latem 1955 roku. W kinie wtedy zakochiwaliśmy się coraz bardziej. W Moskwie niemal z dziesięcioletnim opóźnieniem oglądaliśmy „Paisę” Roberto Rosselliniego, „Bez litości” Alberto Lattuady, „Tragiczną łowy” i „Gorzki ryż” Giuseppe de Santisa. Byliśmy zachwyceni włoskim neorealizmem. Chociaż Andriej już wtedy śmiało twierdził, że neorealizm to etap zamknięty. Na zmianę przyjdzie coś nowego, czego trzeba szukać. Jego intuicji można było pozazdrościć! Przecież on wtedy jeszcze nie wiedział, że Fellini nakręcił już „Wałkoni”, „La Stradę”, „Noce Cabirii”, które mogliśmy zobaczyć po 6 latach, i wtedy nikt jeszcze nie wyobrażał sobie, że po 20 latach wielu włoskich gwiazdorów stanie się jego przyjaciółmi, że będzie tam żył i pracował ponad 6 lat. Studenci WGIK-u z zainteresowaniem oglądali też nowe polskie filmy A. Wajdy, J. Kawalerowicza, A. Munka i innych. Pod ich wpływem Andriej stworzył etiudę filmową o swoich wrażeniach z pracy, o ludziach, z którymi pracował w partii geologicznej w tajdze nad Kurejką. Lubiłam słuchać wspomnień Andrieja, uderzyło mnie tajemnicze zdarzenie, które przydarzyło mu się podczas ekspedycji geologicznej nad Kurejkę w 1953 roku. „Leżę sam w myśliwskiej chatce, noc – opowiadał Andriej. – Zawodzi wiatr, skrzypią drzewa, nadciąga burza. I nagle słyszę głos: „Uciekaj stąd!”. Myślę: przesłyszało mi się. A głos znowu: „Uciekaj stąd!”. Wyskoczyłem z chatki, czy to poddając się głosowi, czy to ze strachu. I od razu potężna modrzew, złamana potężnym podmuchem wiatru, upadła na chatkę, właśnie na ten kąt, gdzie przed chwilą leżałem”. Tarkowski w ogóle lubił wszystko, co tajemnicze i niezrozumiałe, od dzieciństwa zebrał wiele historii o znakach, wróżbach i przepowiedniach. Zaczynając od rodzinnych wiejskich i tajgowych cudów, Andriej także później poważnie interesował się niepoznaną, nadprzyrodzoną stroną bytu. Tajemnica stała się jedną z najważniejszych stron jego twórczości. Cała grupa była zakochana w scenariuszu Tarkowskiego o dziecku wojny. Film „Dziecko wojny” kręcono w studiu filmowym „Mosfilm” w 1961 roku. Andriej sam wybrał miejsce do zdjęć głównych epizodów na miejscu prawdziwych wydarzeń w Ukrainie, w Kaniowie, dokąd mosfilmowskim autobusem wyruszyła cała ekipa filmowa z aparaturą i niezbędnym wyposażeniem. Zdjęcia w Kaniowie odbywały się pod koniec lata i jesienią. Andriej bardzo się denerwował, po raz pierwszy odpowiadał za ludzi, aparaturę i przebieg zdjęć. O Kaniowie wcześniej wiele się dowiedział, bo dawno chciał odwiedzić Ukrainę, ojczyznę swojego ukochanego ojca. O znanym na cały świat kompleksie Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, do którego wchodzi Muzeum Literacko-Pamięciowe, naj...
największy na Ukrainie pomnik Szewczenki na Tarasowej Górze, do którego prowadzi 300 stopni, krzyż, który wcześniej stał na jego grobie, pierwsze muzeum Kobziarza i wspaniały park. Znamienne, że zaraz po zakwaterowaniu w hotelu „Tarasowa Hora” Andrij poprowadził cały swój zespół do muzeum Szewczenki, aby pokłonić się genialnemu ukraińskiemu poecie, a u podnóża pomnika aktorzy złożyli czerwone róże. W księdze pamiątkowej muzeum do dziś zachował się wpis, który zostawił operator Wadim Jusow w imieniu ekipy filmowej Mosfilmu 11 sierpnia 1961 roku. Również na prośbę Andrija cała ekipa filmowa odwiedziła Sobór Uspieński — zabytek architektury XII wieku, gdzie obecnie znajduje się muzeum sztuki dekoracyjno-użytkowej, i pomodlili się za udane zdjęcia. A potem, wygospodarowawszy trochę czasu, grupa odwiedziła inne miejsca szewczenkowskie — Moryńce, Kiriłowkę. Przed rozpoczęciem zdjęć Andrij przeprowadził z grupą charakterystyczną rozmowę instruktażową: „Jeśli całym sercem pragniecie czegoś lepszego, tego, czego ten świat dać nie może, uznajcie to pragnienie za głos Boży, zwrócony do was. Proście Go, aby dał wam pokutę, otworzył wam Chrystusa w Jego nieogarnionej miłości, w Jego doskonałej czystości. Miłość do Boga i człowieka — to zasady Prawa Bożego. Bezinteresowna miłość i dobre uczynki — oto czym było wypełnione jego życie. Pamiętajcie, że każdy nasz czyn nie powinien być splamiony interesownymi pobudkami, wrogim stosunkiem do Boga. Każdy z nas będzie odczuwał na sobie wpływ Boga, będzie nienawidził swojego samolubstwa, egoizmu i pragnął przyjmować wiarą sprawiedliwość Chrystusową, osiągnąć wewnętrzną czystość, która odpowiadałaby prawu Bożemu”. Po tym zabrali się do pracy. Nasze spotkanie z Andrijem w Kaniowie nie było przypadkowe. Szukał mnie i mojego ojca — swoich krewnych polskiego pochodzenia. Na planie filmowym w Kaniowie, dokąd z ojcem przybyliśmy w gości do Andrija, spędziłam cały dzień 11 września. Poznałam całą grupę twórczą, ale na całe życie zapamiętałam chłopca z wielkimi, zdumiewająco pięknymi niebieskimi oczami, 15-letniego Mykołę Burłajewa, który grał w filmie główną rolę (rekomendował go Tarkowskiemu Andrij Konczałowski, przyjaciel reżysera). Film o wojnie, o śmierci i złamanym dzieciństwie. Cała grupa była zakochana w scenariuszu Tarkowskiego i pracy operatorskiej Wadima Jusowa. Cieszyłam się za Andrija — miał wszystko, co niezbędne do sukcesu filmu: wspaniałego scenarzystę, znakomitego operatora filmowego, najlepszą (na tamten czas) aparaturę zdjęciową, importowaną taśmę, a co najważniejsze — aktorów. W Kaniowie wybrano zdumiewająco piękne miejsca do zdjęć, zwłaszcza na wybrzeżu Dniepru. W skład zespołu aktorskiego Andrija wchodzili bardzo utalentowani ludzie, a wśród nich ukraiński aktor rodem z Chersonia Mykoła Hryńko, który w tym filmie grał rolę podpułkownika Griaznowa. Zapisałam jego wspomnienia ze zdjęć. Mykoła Hryńko: On próbował zrozumieć moralną istotę ludzkiego bytu — Z Tarkowskim wcześniej nie byłem blisko zaznajomiony. Jednak z czasem się poznaliśmy. Byłem bardzo zdziwiony, gdy dowiedziałem się, że w Goskino zaproponowano mu scenariusz na aktualny temat, ale on odmówił. Młody reżyser, niedawny absolwent, motywował swoją odmowę tym, że ma własne plany twórcze. Drobna tematyka go nie interesowała, zbyt cenił swój czas. Poruszały go globalne tematy, co stało się zasadniczo ważną cechą wszystkich jego filmów — próbował zrozumieć moralną istotę ludzkiego bytu — dzisiaj i w przyszłości. Młody reżyser Andrij Tarkowski uważnie i bardzo starannie dobierał swój zespół, jego tandem Tarkowski-Jusow był zdumiewająco zgrany i płodny. Andrij miał swój, tylko jemu właściwy charakter pisma. I dlatego jego filmów nie pomylisz z żadnymi innymi. Był głęboko przekonany, że tworzy swoje filmy nie dla elity i nie dla wybranych, choć wielu twierdziło, że język jego obrazów jest zbyt skomplikowany. Ja sam nie wszystko przyjmowałem bez zastrzeżeń… Andrij był czarującym człowiekiem. Wokół niego utworzyło się koło ludzi, którym ufał, a „przepustką” do tego towarzystwa była obowiązkowa cecha ludzka — uczciwość. Podczas zdjęć i po nich wobec swoich był prosty i przystępny, ale zawsze obecny był pewien dystans, dalej którego nie dopuszczał. Zawsze uczciwy, bez najmniejszego fałszu. Prawdziwy inteligent. Podobała mi się jego wytrwałość i pryncypialność w bronieniu własnego punktu widzenia. Prawdziwy bojownik — nigdy nie ustępował i nie poddawał się, a uwierzcie mi, wrogów Tarkowski miał wielu, i ta wrogość była podszyta przede wszystkim ludzką zazdrością. Poznaliśmy się z Andrijem, kiedy na moim koncie było już 5 filmów. Uważałem się za prawdziwego „filmowca”. Pracowałem z granicznym obciążeniem. I nagle zamiast długo oczekiwanego urlopu — propozycja zagrania w filmie „Dzieciństwo Iwana” u początkującego reżysera. Kiedy dowiedziałem się, że kręcić film zamierzają pod Kaniowem na miejscu prawdziwych działań wojennych na Dnieprze, a reżyser to jeszcze całkiem młodzieniec w lekkiej czapeczce, nasuniętej na oczy, w wytartych starych dżinsach, zgodziłem się. Scenariusz początkowo mi się nie podobał. Byłem wychowany na tym, że filmy o wojnie to atak, potyczki, rajdy i obowiązkowo zwycięstwo. A tutaj wszystko było nie tak! Po dziecięcemu… główny bohater — chłopaczek… jakieś sny. Już podczas przeglądu w „Lenfilmie” zacząłem uważnie przyglądać się obrazowi. Patrzyłem i myślałem: „Jak to, dlaczego ja tego nie zobaczyłem, nie poczułem, kiedy czytałem scenariusz?”. Do głębi duszy, do łez, do zapamiętania byłem zniewolony filmem i dziecięcymi snami Iwana. Od tamtej pory zacząłem ostrożniej odnosić się do oceny scenariuszy reżyserskich, zwłaszcza u początkujących reżyserów filmowych. Po filmie „Dzieciństwo Iwana” stałem się wielkim zwolennikiem Andrija Tarkowskiego. I jako aktor, i jako widz. Z niecierpliwością czekałem na jego nowe obrazy. I oto rozpoczęły się zdjęcia do filmu „Pasje według Andrieja” („Andriej Rublow”). Nawet nie liczyłem na to, że Andrij zaprosi mnie do siebie do obrazu. Ale, ku mojemu zdziwieniu i wielkiej radości, zaproponowano mi rolę Daniiła Czornego”.
Podsumowując opowieść o Andrieju Tarkowskim, chcę podkreślić: wierzę w to, że sława ukraińskiego kina wkrótce się odrodzi, będzie ono zdobywać najwyższe nagrody. A zatem Ukraina lat 60. stała się platformą startową „kosmicznego wzlotu” reżysera Andrieja Tarkowskiego i jego pełnometrażowego filmu „Dzieciństwo Iwana”. Właśnie Ukraina może szczycić się tym, że film ten przyniósł mu światową sławę i powszechne uznanie w świecie międzynarodowego kina. Dziś ukraińskie kino nabiera sił na przyszłe zwycięstwa i na najwyższe nagrody: „Oscara”, „Złotego Niedźwiedzia”, „Zwierciadło” oraz inne znaki uznania dla ukraińskich reżyserów filmowych i aktorów. Proponuję utworzyć na Ukrainie Międzynarodowe Centrum Pracowników Sztuki „Dom Sztuki”, w skład którego wejdą najlepsi artyści, reżyserzy, reżyserzy filmowi, operatorzy, aktorzy, dramaturdzy oraz inne twórcze osoby. Takie centrum jest po prostu niezbędne w celu reprezentowania Ukrainy na różnorodnych międzynarodowych forach, przeprowadzania w kraju jubileuszowych dat, wydarzeń. Dla nagrodzenia najbardziej utalentowanych twórców należy ustanowić nagrodę w postaci Złotej Gałązki Kaliny. Zapisała Nadija KYRIAN. W tym roku w kwietniu minęło 85 lat od dnia urodzin wybitnego reżysera filmowego o światowym imieniu Andrieja Tarkowskiego. Wspomnienia o nim zaproponowała nam doktor nauk o sztuce, kuzynka Andrieja Arseniewicza, kijowianka Nelli Tarkowska-Gassanowa. Publikujemy fragmenty jej wspomnień, w szczególności bardziej szczegółowo zatrzymujemy się na tym, jak odbywały się zdjęcia filmowe do filmu „Dzieciństwo Iwana” w Kaniowie, od którego zaczął się twórczy wzlot artysty.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
tego dnia sala będzie nosić jego sławne imię. W koncercie-requiem „Sprawiedliwa duszo…” pamięci wybitnego ukraińskiego śpiewaka operowego, który zginął w strefie prowadzenia operacji antyterrorystycznej na wschodzie naszego państwa, wzięli udział bliscy Bohatera Ukrainy oraz czołowi artyści Narodowej Opery Ukrainy, którzy podzielili się ciepłymi wspomnieniami o Wasylu Slipaku — szczerym patriocie państwa ukraińskiego, wiernym synu naszego narodu… Wieczór pamięci poprowadziła artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. Minister kultury Jewhen Nyszczuk wziął udział w odsłonięciu tablicy pamiątkowej na ścianie przy wejściu do Wielkiej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy i zadedykował bohaterowi poezję Mykoły Winhranowskiego. Zgromadzenie Wielkanocne uroczyście zakończyło się nieśmiertelną muzyką symfoniczną Ludwiga van Beethovena w wykonaniu studenckiej orkiestry symfonicznej NAMU im. P. I. Czajkowskiego pod batutą Ihora Pałkina. W ramach Zgromadzenia tradycyjnie odbyło się wydarzenie charytatywne „Wiarą, Nadzieją Zjednoczeni”. W szczególności podczas koncertów, które prawie wszystkie były bezpłatne, zbierano środki na leczenie chorej na nowotwór 10-letniej artystki Ani Bezkorowajnej, której wystawę wspaniałych obrazów można było zobaczyć w foyer Wielkiej Sali. Fotografie z wieczoru „Sprawiedliwa duszo...” pamięci Wasyla Slipaka. Iwasiuka, naukowiec z Ameryki — Marta Bojko, kandydat nauk psychologicznych, badacz problemów zdrowia globalnego Instytutu Kształcenia Międzynarodowego, badacz podoktorski Uniwersytetu Yale, uczestnik programu badań naukowych imienia Fulbrighta. Znani artyści świata poświęcili wiele utworów sławnemu kompozytorowi, niektóre z nich znajdują się w stałej ekspozycji muzeum. Tego dnia zawitał artysta Mychajło Jełysowetij z pięknym darem — gobelinem „...Płynie woda, płynie bystra” (2007), który wzbogaci zbiory Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka. Kiedyś Wołodia zaznaczał: „Interesują mnie wszystkie instrumenty. To powietrze, którym oddycham”. Potwierdzili to również młodzi utalentowani muzycy z Kicmańszczyzny, którzy także ponad wszystko kochają muzykę i dają radość wszystkim, którzy słuchają wspaniałych melodii w ich wykonaniu.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Георгій ЛУК’ЯНЧУК
У Києві урочисто пройшов фестиваль “ІХ міжнародна Пасхальна асамблея “Духовність єднає Україну”. Асамблея проходила з 17 до 30 квітня у церковних храмах і концертних залах Києва. Мистецьке свято відбувалося під патронатом Українських православних церков за сприяння Національної академії мистецтв України і творчих спілок. Відкриття асамблеї відбулося у Національному заповіднику “Софія Київська” духовним хоровим співом, передували йому урочисті фанфари й Великодні передзвони храмів Києва. Програма фестивалю — 46 музичних заходів, серед яких виступи провідних колективів і солістів України, виступ ансамблів пісні і танцю “Сіверські клейноди” з Чернігова та “Дарничанка” з Києва, оркестру народних інструментів, презентацію книг… Звучала музика різних епох, жанрів і стилів у виконанні зарубіжних гостей — старовинні церковні й фольклорні піснеспіви, оперна, симфонічна, хорова і камерна класика, а також надсучасні композиції українських і зарубіжних авторів. “Асамблея — це радість. Це наше велике прекрасне завоювання”, — сказала знана композиторка Леся Дичко. На фестивалі виступили блискучі хори, які здобули
Олена ЛОГІНОВА, молодший науковий співробітник Чернівецького обласного меморіального музею Володимира Івасюка
“Протягом багатьох років навчання у музичній школі мені постійно впадало в око, що до програм музичних шкіл, училищ зрідка вносять інструментальні п’єси українських композиторів, класиків і сучасних. Наші музиканти виховуються переважно на іноземних зразках. Іноземні зразки не завжди цивілізовують емоційний світ наших музик. Це може зробити лише національна музика”, — говорив композитор Володимир Івасюк. Але, мабуть, сьогодні Володя був би дуже втішений, що його земляки — вихованці Кіцманської музичної школи ім. В. Івасюка — виконують залюбки не тільки твори українських митців, а й його власні. Школа заснована 1955 року.
визнання в Україні і за кордоном. Проведення Асамблеї-2017 збіглося з 80-річчям кафедри хорового диригування Національної музичної академії України імені П. І. Чайковського. Особливу увагу шанувальників музики привернули монографічні концерти: “Літургія” Євгена Станковича, українська духовна музика XXI століття: Володимир Рунчак, “Песни безвременья” Георгія Свиридова, “Реквієм” Вольфганга Амадея Моцарта, “Літургія Святого Іоанна Золотоустого” Якова Яциневича. В концерті визнаного у нас і за кордоном композитора Володимира Рунчака “Мої звукові метаморфози” прозвучали твори “На смерть Ісуса” у виконанні жіночого академічного хору “Аnі- mа” з КНУКіМ, “KYRIE ELEISON” та “В наслідуванні Шостаковичу” у чудовому виконанні скрипальки Мирослави Которович та Ігоря Саєнка (баян). Цьогоріч до проведення Пасхальної асамблеї долучилися також посольства Італії, Узбекистану, Швейцарії, Литви, Угорщини та Польщі. У рамках Асамблеї в “Музичних діалогах” із великим успіхом виступили творчі колективи та виконавці з цих країн. Так, 18 квітня відбувся концерт “Музичний діалог: Україна—Швейцарія” за участю всесвітньо відомого дуету піаністок Тамар (Швейцарія) і Натія (Грузія) Берая. Прозвучали твори для фортепіано в чотири руки й двох фортепіано Сергія Рахманінова, Моріса Равеля, Ференца Ліста і Вітольда Лютославського. 19 квітня відбувся концерт із циклу “Музичні діалоги” — “Україна—Узбекистан” за участю провідної солістки Державного академічного Великого театру опери та балету імені Алішера Навої (м. Ташкент) Муяссар Раззакової. У першому відділенні співачка продемонструвала зразки національної узбецької вокальної культури, приємно порадувала публіку виконанням творів українських композиторів Миколи Лисенка й Олександра Білаша. Друге відділення було цілковито присвячено оперній класиці. У ньому взяли участь народні артисти України, солісти Національної опери Іван Пономаренко та Олександр Дяченко, а також хор і оркестр Оперної студії Академії під орудою її головного диригента, лауреата міжнародних конкурсів Сергія Голубничого та заслуженого діяча мистецтв України Алли Кульбаби. В діалозі “Україна—Литва” взяв участь камерний хор Cantate Domino з м. Каунаса. У його виконанні прозвучали духовні й світські піснеспіви. Символом проекту “Україна—Італія” стала прем’єра маловідомої у нас опери Дж. Россіні “Пробний камінь…” — спільна праця Академії та Посольства Італії в Україні. Діалог “Україна—Угорщина” втілила програма “Фольклор єднає нас” у виконанні гуртів “Салонна”, “Тячевська банда” та “Солотвинське тріо” з Угорщини. А чудовий концерт Ришарда Золодзєвского (саксофон) і Піотра Роєка (орган) презентував діалог “Україна—Польща”. У рамках Пасхальної асамблеї належно вшановано пам’ять видатних українців — діячів музичної культури, народних артистів, професорів Анатолія Авдієвського, Дмитра Гнатюка та Олега Кудряшова. Таку концерті пам’яті Анатолія Авдієвського “Пісня — душа моя” Національний заслужений академічний народний хор України ім. Г. Верьовки на біс виконував для слухачів народні пісні в обробці славетного Майстра. А у концерті “Два кольори мої, два кольори” прозвучали улюблені пісні народного артиста України Дмитра Гнатюка. А Національний ансамбль солістів “Київська камерата” під орудою В. Матюхіна з успіхом виконав Музичну присвяту (пам’яті народного артиста України професора Олега Кудряшова). Окремим заходом “ІХ міжнародної Пасхальної асамблеї “Духовність єднає Україну” став концерт-реквієм пам’яті Героя України Василя Сліпака 28 квітня у Великій залі Музичної академії. Саме з цьо-
Początkowo była filią Czerniowieckiej Szkoły Muzycznej nr 1, a od 1956 roku — samodzielną placówką edukacji muzycznej, pierwszym dyrektorem której był Jurij Mykołajowicz Wiznjuk — zasłużony pracownik kultury, znakomity skrzypek, nauczyciel Wołodi Iwasiuka. W 1999 roku postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 145 / 71 z 29 lipca 1999 roku placówce nadano imię Wołodymyra Iwasiuka. Obecnie szkołą kieruje doświadczona pedagog Iryna Wasyliwna Mihiriuk. W szkole działają wydziały: fortepianowy, smyczkowy, ludowy, instrumentów dętych i perkusyjnych, teoretyczny. W szkole funkcjonują chóry klas młodszych i starszych, orkiestra dęta i orkiestra ludowa, zespół folklorystyczny, zespół bandurzystów, skrzypków, wokalno-instrumentalny, w tym złożony z uczniów i nauczycieli. Przez czas swojego istnienia szkoła wypuściła około 2000 absolwentów. Czerniowieckie Obwodowe Muzeum Memorialne wspólnie z Kicmańską Szkołą Muzyczną im. W. Iwasiuka zapoczątkowało w 2014 roku projekt „Instrumenty muzyczne w piosenkach W. Iwasiuka”. Pierwszym instrumentem w tym projekcie były skrzypce — królowa muzyki, jako pierwszy instrument, na którym nauczył się grać Wołodymyr Iwasiuk, drugim instrumentem była gitara, trzecim — dostojny przystojniak-fortepian. 27 kwietnia Czerniowieckie Obwodowe Muzeum Memorialne Wołodymyra Iwasiuka ponownie gościnnie otworzyło drzwi nauczycielom i uczniom Kicmańskiej Szkoły Muzycznej im. W. Iwasiuka. Tym razem w projekcie chodziło o instrumenty dęte. Nauczycielka-metodyk Kicmańskiej Szkoły Muzycznej im. W. Iwasiuka, koleżanka z klasy Wołodi z tej szkoły muzycznej Halina Wasyliwna Semenjuk ciekawie i przystępnie zapoznała gości z kolejnym badaniem „Instrumenty muzyczne w piosenkach W. Iwasiuka. Instrumenty dęte”. Zachwycała flecistka Anastasija Mudryk, Chrystyna Stasiuk, klarnecista Ołeksandr Berkowski i Dmytro Krupko, akompaniowała młodym muzykom nauczycielka KMSz im. W. Iwasiuka Ołena Iwaniwna Ładyczko. Poruszyli natchnionym wykonaniem piosenek W. Iwasiuka utalentowani wokaliści Stanisław Anisin i Jana Biewcyk („Zielona piosenka”, „Złotowłosa”, „Kołysanka wiatru”, „Kolorowe ptaszki”). Gośćmi imprezy byli rodzina kompozytora, studenci II roku Czerniowieckiego Uniwersytetu Obwodowego im. S. Worobkiewicza — przyszli bibliotekarze i muzycy, uczniowie i nauczyciele KMSz im. W.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
na obrazie „Trawy”, widzimy, jak polichromia wody ożywa w harmonii z porannym niebem na obrazie „Wody”, który należy uznać za piękny przykład współczesnego malarstwa psychodelicznego, na który odważy się daleko nie każdy mistrz. Malownicza paleta Walentyny Dawydenko, mimo szerokiego zakresu kolorów, zawsze pozostaje powściągliwa, jakby przyciszona, stłumiona skromnym pędzlem bogatej erudycji, rozwiniętego intelektu i głębokiej myśli autorki, która nie spieszy się, by odkryć osobiste emocje przed zbyt dociekliwą ciekawością widza. Boży dar artysty — jego talent, niezwykła pracowitość, pomogły artyście „nieśmiertelnej poezji Tarasa Szewczenki, która jakby akumulowała kod genetyczny ukraińskiego narodu” (wywiad T. Hołowki). W moim dwugodzinnym wywiadzie wideo z Petrem Peczornym i historykiem sztuki Wołodymyrem Pidhorą piętnaście lat temu artysta mówił: „Mam do czynienia z wiecznym materiałem, który w ogniu nie płonie i w wodzie nie tonie”. Szanujmy orędownika ukraińskiej kultury, patriotę, maestro Petra Peczornego. Oczywiście, władze miejskie powinny nadać profesorowi P. Peczornemu tytuł Honorowego Obywatela Kijowa, Ministerstwo Kultury Ukrainy zadbać o nagrodzenie wybitnego artysty Petra Petrowycza państwowym odznaczeniem, Narodowy Związek Artystów Ukrainy złożyć wniosek do Administracji Prezydenta Ukrainy o stypendium prezydenckie dla artysty. Zauważmy: według najskromniejszych obliczeń, Petro Peczorny podarował państwu ukraińskiemu swoje dzieła o wartości co najmniej pół miliona dolarów…
Машинний переклад
Jewhen HOLYBARD Zdjęcia Wałerija SOŁOWJOWA W przestronnej, a zarazem przytulnej sali z prostokątnymi kolumnami, które tworzą kilka oddzielnych pseudo-wnętrz, szczególnie organicznie prezentuje się czterdzieści prac malarskich pani Walentyny, rozmieszczonych na ścianach i stojakach galerii. O jej znaczącym wkładzie w rozwój ukraińskiej kultury, nie tylko jako artystki, ale także autorki czterech tomików poetyckich, wspaniałej tłumaczki z języka włoskiego, zasłużonej dziennikarki Ukrainy i redaktor naczelnej Radia „Głos Kijowa”, opowiedzieli w swoich wystąpieniach ludowy artysta Ukrainy Wałerij Franczuk, pisarz Wasyl Portiak, liczni przyjaciele i koledzy bohaterki wieczoru. Jej cykle audycji radiowych „Świat różnorodny”, „Portrety i lustra” oraz inne już od ponad dziesięciu lat gromadzą przy odbiornikach liczne grono wdzięcznych słuchaczy. W każdej dziedzinie twórczej działalności Walentyny Dawydenko całkiem wyraźnie odbija się charakterystyczny dla niej styl: miękkość formy, podniosła lekkość treści, nienachalna przejrzystość metafor i szczere promieniowanie ducha miłości. W jej dziełach widzimy i odczuwamy rzadkie, niemal naiwne, wręcz dziecinnie bezpośrednie postrzeganie przez autorkę otaczającego świata, zachwyt nim i zaufanie do niego. A wszystko to na tle ogromnych wymagań wobec siebie, w dalekich od komfortowych warunkach codziennej organizacji życia, które, mimo wszystkich jego trudności, zawsze wypełnia miłym, nieco wstydliwym i nieuchwytnie ironicznym uśmiechem. Ten uśmiech promieniuje z jej obrazów, w szczególności akwareli, których obrazy niespiesznie płyną w impresjonistycznym powietrzu czy też oparach, jak na przykład romantyczny statek na akwareli „Wiatr sprzyjający”, gdzie jego lekki podmuch wypełnia jasnofioletowe żagle, albo w alegorycznej kompozycji „Porwanie Europy”. Naga, rozleniwiona, nieco erotyczna Europa leży całkiem zadowolona z siebie i na razie nic nie wskazuje na to, że brakuje jej Ukrainy. Filozoficzną sprzeczność postrzegania rodzą ptaki w złamanym locie nad jaskrawą uroczystością maków (obraz „Bociany”), podczas gdy starodawna kaplica w tle zdaje się ostrzegać swoją niezmiennością, z zanurzeniem w wieczność. Różnorodność romantycznych wyobrażeń, które jakoś współistnieją z konkretnością symboli, widzimy w erotycznie czystym, dynamicznym „Flamenco”, w jaszczurce, która wyłania się z liści na gronie winogron, w morynowym wodospadzie, który leje się prosto na nas z góry. Ogólnie rzecz biorąc, dynamizm i romantyzm w połączeniu ze szczególną stylistyką to najbardziej charakterystyczne cechy twórczości pani Walentyny. Dlatego „Uliczka w Spoleto” to nie tylko oryginalny szkic, ale aluzja, nawiązanie do głębokiego wrażenia, które artystka przekazuje widzowi za pomocą bardzo delikatnych, lakonicznych, kameralnych środków, otwierających przestrzeń dla wyobraźni. Również na granicy fantastyki widzimy aksamitny wiatr, który płynie... Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy Wiadomość, która zgromadziła wielu historyków sztuki i muzealników na zamknięciu wystawy dekoracyjnych talerzy ludowego artysty Ukrainy profesora Petra Peczornego, opartych na motywach dzieł Kobziarza w Narodowym Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Ukrainy (NMSDU), stała się nadzwyczajnym wydarzeniem. Wybitny artysta — monumentalista, ceramik, malarz i grafik przekazał niemal wszystkie swoje dzieła instytucjom państwowym. Przed liczną publicznością działacze literatury i sztuki poświadczyli pełen poświęcenia dar artysty. Serhij Hałczenko, zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy: „Wybitny artysta-ceramik, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Petrowycz Peczornyj wykonuje odważny i niełatwy dla niego krok: żegna się ze swoimi dziećmi — dziełami sztuki, przekazując je do trzech narodowych muzeów Ukrainy. Najpełniejszy wybór ceramiki będzie odtąd przechowywany w najświętszym miejscu: w Narodowym Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Ukrainy, które znajduje się na terenie Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Najwykwintniejsze, wysokiej klasy dzieła sztuki o tematyce szewczenkowskiej przekazują do Narodowego Muzeum T. Szewczenki oraz Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie. Chciałoby się usłyszeć od kierowników wymienionych muzeów zapewnienie, że dzieła sztuki... Pod takim tytułem w Galerii Sztuki Rejonu Desniańskiego stolicy działała kolejna wystawa dorobku twórczego wielogatunkowej mistrzyni.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Dzieła malarza Pieczornego nie zaległyby na zawsze w magazynach fondowych, lecz znajdą miejsce na ekspozycjach, a także będą prezentowane na tematycznych i jubileuszowych wystawach. A Petrowi Pietrowiczowi, którego talent hartował się przy ogniu, — jeszcze wielu długich i pomyślnych lat życia i twórczości!”
Ludmiła Strokowa, dyrektor NMDPMU: „Uważam, że artysta o światowym uznaniu Piotr Pieczorny podjął przemyślaną i słuszną decyzję na progu swoich 85. urodzin, które obchodzić będziemy na początku września. Od teraz w ekspozycji i zbiorach naszej placówki będzie przechowywanych 72 ceramiczne arcydzieła artysty”.
Tetiana Czujko, zastępczyni dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie: „Ceramiczne dekoracyjne talerze, które graficznie i malarsko ilustrują poetyckie wiersze, bliskie sercu każdego Ukraińca, staną się ozdobą całej artystycznej szewczenkiany naszego muzeum”.
Marian Piniak, dyrektor generalny Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu w Kaniowie: „Kaniowianie są bardzo wdzięczni Piotrowi Pietrowiczowi za nieoceniony wkład w artystyczną szewczenkianę, za hojny dar ogólnoukraińskiego znaczenia. 16 dekoracyjnych talerzy, które nam podarował, staną się stałą ekspozycją naszej nowej koncepcji aranżacji muzeum, która odnawia zamysł wybitnego ukraińskiego artysty W. Kryczewskiego”.
Ihor Lichowyj, pierwszy zastępca dyrektora generalnego Rezerwatu Szewczenkowskiego: „Dzieła P. Pieczornego, jak ukraińskie ikony, będą witać wszystkich zwiedzających na Górze Tarasowej. Jedynie tak wielkie ilustracje, jak „Nie umiera nasza dusza…”, „Uczcie się, bracia moi…”, „Nasza dumka, nasza pieśń…” czy „Ucichło wszystko, tylko dziewczęta…”, obdarzą zwiedzających obrazową, poruszającą energetyką aforyzmów poety”.
Do tych hojnych darów autor, profesor P. Pieczorny, dołączył dla pracowników muzeów swoje albumy-katalogi o ceramice, dekoracyjnych malowidłach, pejzażu i martwej naturze w jego wykonaniu, a także monografie historyczno-artystyczne W. Pidhory i O. Chanka o jego twórczości. Na potrzeby ekspozycji muzeów artysta dodał ilustrowane wydania „Szewczenkiana: ceramika, rysunki” oraz autorską książkę wspomnień „Na ojcowskiej ziemi”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
usunąć sterylnymi narzędziami, ranki przemyć słabym roztworem nadmanganianu potasu. Nie będzie nawet blizn. Tłuszczak (tłuszczakomięsak) Przykładać świeże liście podbiału na zmianę, przykrywać płótnem, mocować plastrem. Zmieniać raz na dobę. Za każdym razem liść świeży, białą stroną. Po dwóch-trzech tygodniach guz zejdzie. Nieżyt żołądka, pęcherza moczowego, puchlina wodna, suchoty płuc 15 g liści i suchego kwiatu po równo (3 łyżki stołowe) zalać 500 ml wrzątku. Gotować na słabym ogniu, aż zostanie 1 szklanka (250 ml). Spożywać po 1 łyżce stołowej co trzy godziny. Owrzodzenia troficzne (nawet zastarzałe) Świeżą utłuczoną roślinę z korzeniem, uprzednio oparzonym, przykłada się do rany, przykrywa całym liściem, płótnem. 4-5 razy dziennie. Zaciąga dość szybko. Uwaga. Tata też radził zbierać wszystkie świeże kości: wieprzowe, cielęce, ptasie, rybie, włożyć do żeliwnego garnka, na dnie którego jest dziura. Stawiają na cały garnek.
Машинний переклад
Iwan PROSYANYK, zielarz. Kontynuacja. Pocz. w nr 14—18 z 2017 r. Podbiał. Podbiał. Tussilago farfara. Nazwy ludowe: białokopyt, dwuliść, przyrzecznik, matecznik, matka-macocha, książęce ziele, łaskawiec. Właśnie pod tą ostatnią, ojcowską nazwą znałem podbiał niemal do czasów swojej młodości. I nawet teraz ona mnie łaskocze i grzeje, niczym ten białawy spód listka tej zadziwiającej rośliny. I jeden z pierwszych, pamiętnych na całe życie przepisów, genialnie prosty i równie pomocny, dotyczył właśnie podbiału. A zatem: zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, nieżyt dróg oddechowych. Bierzecie garnek. Na dno sypiecie cukier, układacie warstwę listków podbiału, znowu warstwę cukru — i tak do góry. Czekać dzień, aż osiądzie, i dołożyć liście z cukrem aż do wierzchu, zasypując je obficie z góry. I tak trzy razy. Zamykacie, najlepiej glinianą pokrywką. Zawinąć w celofan. I w cieniu ogrodu zakopujecie na pół metra w ziemię. Po dwóch miesiącach odkopujecie. Na 5—6 godzin wstawiacie do piekarnika, gorącego pieca. Gdy ostygnie, cedzicie, odciskacie. Zlewacie do niewielkich buteleczek. Zażywać po 1 łyżeczce 5—6 razy dziennie, niczym nie popijając. Uwaga: liście (można i z korzeniami) rwie się na Wielkanoc Rachmańską 25 maja. Albo w tym tygodniu. Podbiał ma potężne działanie wykrztuśne, zmiękczające, przeciwzapalne, napotne, żółciopędne, rozkurczowe. Z powodzeniem stosuje się go przy zapaleniach krtani, tchawicy, bronchopneumonii oraz astmie oskrzelowej. Astma oskrzelowa. Biorą po łyżce stołowej liści (kwiatów) podbiału oraz bagna zwyczajnego. Zalewają 500 ml przegotowanej, letniej wody. 30 min. duszą na wrzącej łaźni w zamkniętym naczyniu. Parzą pół godziny pod przykryciem. Piją co dwie godziny po 1 łyżce stołowej przez 15 dni. Ciepłe. Obowiązkowo dodając 2—3 krople nalewki z nagietka. Jak zwykle — powtórka nie będzie potrzebna. Zapalenie płuc, długo nieprzechodzący kaszel, chrypka, inne choroby gardła. Biorą w równych częściach liście i kwiaty podbiału, utłuczone korzenie żywokostu, kwiaty lipy, dziewanny wielkokwiatowej, bzu czarnego, kłącza perzu, igliwie sosnowe. 1 łyżka stołowa z czubem na 300 ml wrzątku. Parzą pod przykryciem. To dzienna porcja. Piją małymi łykami, ciepłe. A na noc robią bardzo pomocne nacieranie: w kieliszku mocnej wódki ojciec rozpuszczał 1 łyżkę stołową miodu i 1 strąk czerwonej ostrej papryki. Nastawiają pod przykryciem na 3-4 godziny. Wcierają w klatkę piersiową i plecy po parowaniu nad ziemniakami. Dobrze otulić się barankiem lub wełnianą chustą. Grzeje aż do rana. Oparzeń nie będzie. Egzema rąk. 1 łyżkę stołową soku ze świeżej rośliny i 1 łyżkę stołową nierozcieńczonego mleka, najlepiej koziego, wstrząsają i smarują zmienione miejsca na noc. Zakładają celofanowe woreczki. Rano zmyć ręce ciepłą wodą i znowu posmarować. A na noc znowu zmyć i znowu posmarować. Tydzień. Uwaga: wspaniale pomaga zwalczyć parcha świńskie mleko. Smarować 5—6 razy dziennie zmienione miejsca. Zaszlakowanie naczyń solami moczanowymi, fosforanowymi, szczawianowymi. Świeże liście podbiału przesypują warstwami soli w garnku. Nastawiać dobę. Dalej zalać wrzątkiem, żeby przykryło. Otulić na 5 godzin. Przechowywać w lodówce. Zażywać po 1 łyżce stołowej pół godziny po jedzeniu. Trzy razy dziennie. Trzy tygodnie. Robić tak co roku dla zapobiegania kamieniom w nerkach, pęcherzyku żółciowym, jako środek oczyszczający i wzmacniający naczynia. Zapalenie piersi (mastitis). Oparzone świeże liście podbiału przykładać do stwardnień, na wierzch celofan, chusta. W pierwszy dzień zmieniać co godzinę, bo listki od żaru szybko wysychają, nawet w nocy. Na drugi dzień temperatura w piersi zniknie, a na trzeci, obowiązkowo, przebije. Rdzenie. Dolny zakopują w ziemię, a górny obkładają dębowym szczapami lub ich żarem. Tę, wydzielającą specyficzny zapach ciecz, która ścieka do dolnego naczynia z kości, gnieść dobę, najlepiej goi wrzody, rany. Łysienie, łupież, egzema głowy. Papkę z liści łaskawca przykładać do zmienionych miejsc na noc. Celofan, chusta. Dwa tygodnie. Chore wątroby. Łyżkę stołową mieszanki ziela ruty ogrodowej, kwiatów podbiału, ziela rdestu ptasiego w stosunku 3:5:10 zalewają 200 ml wrzątku. Parzą do ostygnięcia pod przykryciem. Zażywają po 3 szklanki dziennie przed jedzeniem. Liście podbiału wchodzą w skład herbatek piersiowych razem z prawoślazem, lukrecją gładką, omanem wielkim, babką, szałwią, lebiodką. Podbiał zażywają przy gorączce, przy stanach zapalnych w nerkach. Ojciec nastawiał podbiał z korzeniem w piwnicy, twierdząc (i nie bez podstaw), że miodunka, po 1 łyżce stołowej rano i wieczorem przed snem, wspaniale przywraca siły przy fizycznym, a ja dodam, przy umysłowym przemęczeniu. Według praukraińskiej legendy podbiał to słoneczny uśmiech bogini wiosny Leli. Dawnoruscy wołchwowie, nastawiając roślinę na miodzie dzikich pszczół, zapewniali sobie niewiędnącą krzepę. Podbiał zakwita jako pierwszy z roślin wiosennych, jakby wzywając matki, by nazbierały jeszcze bezlistnych małych uśmiechów-słoneczek, ugotowały w mleku i dały dzieciakom po długiej zimie — dlatego i nazwa taka — matecznik. A przyrzecznik, bo rośnie na rozlewiskach rzek, na słonych glebach i liść rośliny jest słony. Ojciec uważał, że roślina jest najsilniejsza właśnie na rosnącym księżycu. Kwiaty zbiera się, gdy tylko się rozwiną, żeby przy suszeniu nie spuchły. A liść — całe lato. Suszy się oddzielnie od korzenia. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад
16 maja o godzinie 14:00 w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbędzie się uroczyste zamknięcie XVII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Najbardziej prestiżowe nagrody zostaną wręczone zwycięzcom i laureatom językowego maratonu: uczniom szkół, uczniom szkół zawodowo-technicznych, studentom, przedstawicielom placówek edukacyjnych Ministerstwa Obrony Ukrainy. Oprócz poważnych nagród pieniężnych otrzymają oni biblioteczki z najnowszymi wydaniami literatury ukraińskiej i historii. Wystąpią przedstawiciele Ligi Ukraińskich Mecenasów, deputowani ludowi oraz działacze społeczni. W programie wydarzenia przewidziano część koncertową. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279"49"47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w maju — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło Mowczan Redaktor naczelna Lubow Hołota Kolegium redakcyjne Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala Skrynnyk 278"01"30 (tel./faks)
Машинний переклад