Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №20 за 2008 рік

16 с. · 53 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 20 (449), 15—21 maja 2008

AKTUALNY TEMAT Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia Oksany Ceacury W globalnym, otwartym świecie, gdzie technologie informacyjne (telewizja, radio, internet są w każdym domu) wpływają na ludzką świadomość, kształtowanie mentalności, nastroje polityczne, można łatwo, bez broni, armii czy pełnoskalowych działań wojennych wygrać wojnę — informacyjną. Właśnie po to, by skonsolidować ukraińską świadomą opinię publiczną wokół rozwiązania naglącego problemu — nie stracić ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Towarzystwem Naukowym im. T. Szewczenki oraz Ukraińską Narodową Agencją Informacyjną „Ukrinform” 7 maja przeprowadziły „okrągły stół” pod tytułem „Ukraińska przestrzeń informacyjna: wyzwania i zagrożenia”. Mówcy poruszyli kluczowe kwestie i omówili szerokie spektrum problemów — od wypełnienia informacyjnego przestrzeni medialnej po wypowiedzi na temat kultury języka w mediach; brzmiała szczera troska o los niepodległego państwa. — Przeciwko Ukrainie trwa wszechstronnie przemyślana wojna informacyjna. Wszystko jest skierowane na dyskredytację samej idei niepodległości Ukrainy, Prezydenta, rządu, demokratycznej części większości Rady Najwyższej — stwierdza przewodniczący Narodowej Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żulynski. — W dzisiejszym świecie dla każdego państwa bardzo ważna jest własna przestrzeń informacyjna, która powinna być demokratyczna i pluralistyczna. Ale jednocześnie trzeba rozumieć, że priorytety narodowe musimy bronić na szczeblu państwowym i one powinny dominować. To dotyczy także innych problemów: przestrzeni językowej, kulturowej oraz konsolidacji całego społeczeństwa. Aby wspierać priorytety narodowe, aktualną kwestią jest przeorientowanie polityki państwowej w zakresie ich finansowania. Jeśli przeanalizować przestrzeń informacyjną, to okaże się, że Ukrainy w niej prawie nie ma. Ale obecnie na świecie o wpływy, przy- JĘZYK NAS ŁĄCZY Z MATCZYNYM ŚWIATŁEM GENIALNY UCZONY — UKRAINIEC

Машинний переклад

Pole informacyjne a bezpieczeństwo narodowe

Na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Wiktor Juszczenko przedstawił niezwykle ostry i niepokojący problem: czy Ukraina jako suwerenne państwo jest w stanie zagwarantować własne bezpieczeństwo informacyjne i niezależność. Problem istnieje, ponieważ putinowska doktryna rozwoju wielkiej Rosji przewiduje integrację z nią państw sąsiednich — Ukrainy i Białorusi. Tę ostatnią niemal całkowicie kontroluje rosyjski kapitał. Tymczasem antyukraińskie siły na Ukrainie i poza jej granicami konsolidują się, a ukraińska demokracja, która po raz pierwszy ma większość w trzech gałęziach władzy, jest rozbita. Zatem podczas gdy politycy „walczą” o swoje ambicje, a nie o Ukrainę, trwa zaplanowany, dobrze opłacany atak na wszystko, co ukraińskie, w tym także na przestrzeń informacyjną jako nieodłączny składnik suwerenności państwa. W samej istocie, o dominację w przestrzeni informacyjnej toczy się zacięta walka. I my jako państwo nie możemy jej przegrać. Dziś na Ukrainie wiele regionalnych rozgłośni radiowo-telewizyjnych prowadzi antyukraińską politykę, a my, jak się okazuje, na poziomie legislacyjnym nie możemy na nie wpłynąć. Nawet reklama, wydawałoby się neutralna, jest sprzeczna z naszymi interesami narodowymi. Dlatego z inicjatywy Prezydenta powołano Radę ds. Moralności, która będzie kontrolować to, co naprawdę dzieje się w przestrzeni telewizyjnej, radiowej i prasowej. Jeśli dziś nie zmienimy priorytetów krajowej produkcji telewizyjnej, radiowej, prasowej, książkowej i czasopiśmienniczej, to już nigdy niczego nie zmienimy. Produkt narodowy musi być wysokiej jakości i finansowo wspierany przez państwo. Tylko wtedy można liczyć na perspektywy. Prezes Narodowej Spółki Radiowej Wiktor Nabrusko uważa, że pole informacyjne jest jednym z głównych czynników, które pomagają budować państwo i kształtować społeczeństwo obywatelskie. Niestety, obecne ustawodawstwo pozwala nawet obcokrajowcom narzucać nam swoją politykę, ideologię, światopogląd i kulturę. Tak więc pole informacyjne prawie straciliśmy. Bo w naszym ukraińskim domu obca państwo czuje się gospodarzem i przez środki masowego przekazu poucza nas i opowiada, jak mamy żyć. Dlatego to spotkanie przy „okrągłym stole” powinno stać się kolejnym sygnałem dla ukraińskich władz i całego społeczeństwa obywatelskiego. Według różnych obliczeń w Ukrainie tylko dziesięć procent zasobu częstotliwości należy do państwa. Taki sobie maleńki skrawek, którym staramy się bronić interesów narodowych. Tymczasem sąsiednie państwa mają trzy–pięć ogólnokrajowych kanałów radiowych i dwa–trzy kanały telewizyjne z pełnym zasięgiem i pokryciem całego terytorium kraju, z odpowiednią treścią, ideologią, priorytetami politycznymi i interesami państwowymi. U nas — tylko jeden ukraiński, niepełnowartościowy, sfatygowany kanał telewizyjny oraz Narodowa Kompania Radiowa, która ma treściowe wypełnienie, jeszcze trzy wewnętrzne kanały i jeden — nadawanie zagraniczne. A w popularnym dziś paśmie FM jesteśmy obecni tylko w Kijowie, Łucku, Użhorodzie. Zakończenie na s. 4 PRADZIEJE CYWILIZACJI TRYPOLSKIEJ Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKI ŁĄCZNIE — 876 250 hrn 00 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

i przekazują komercyjnym strukturom: „Ukrinvestbudowi” oraz towarzystwu jeździeckiemu. Za lekką ręką miejskich włodarzy w ręce biznesmenów pod zabudowę przekazano także 25-metrową działkę, która bezpośrednio przylega do muzeum i, zgodnie z obowiązującym prawem, nie może być zabudowywana. I to przy założeniu, że te tereny chronione są rezerwowym terytorium Muzeum, na którym ma rozwinąć się kozacka załoga, kompleks kozackich cerkwi. Zignorowano fakt, że w Dekrecie Prezydenta mowa była o przyłączeniu do Muzeum tych przyległych terenów. Zwracamy się do wszystkich sił politycznych, które kandydują dziś do rady miejskiej, o poparcie naszego żądania dotyczącego uchylenia decyzji Rady Miasta Kijowa o odebraniu ziem strefy ochronnej Muzeum. Komercyjną zabudowę terenu ochronnego czy zawłaszczenie ziem Muzeum społeczeństwo słusznie ocenia jako próbę władz miejskich zniszczenia etnokulturowego i etnolandshaftowego ośrodka o znaczeniu narodowym, jako swoisty akt dywersji duchowej. Radnych rady miejskiej, którzy korzystając ze swoich uprawnień, nabyli na własność prywatną lub wydzierżawili chronione ziemie Muzeum, wzywamy do dobrowolnego ich zwrotu! Szanowni kijowianie! W przededniu wyborów żądajmy od kandydatów na merów oraz do rady miejskiej pisemnych zobowiązań (w przypadku ich wyboru) wprowadzenia moratorium na zabudowę historycznego centrum miasta, stref rekreacyjnych, terenów przyblokowych, parków, skwerów, placów zabaw oraz stref ochronnych Muzeum pod gołym niebem. Powiedzmy nasze stanowcze „NIE” w wyborach wszystkim, którzy idą do rady miejskiej, aby nadal niszczyć i wyprzedawać nasze życiodajne środowisko, nasze dziedzictwo kulturowe! Zachowajmy historyczne krajobrazy i zabytki kultury Kijowa! W imieniu społeczności naukowej, artystów i pracowników muzealnych G. Skrypnyk, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, akademik NANU; T. Wasylenko, dyrektor Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego NAN Ukrainy

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE KTO KOGO CHRZEŚCIŁ?

Ulana SKALSKA, przewodnicząca zarządu obwodowego Klubu im. B. Łepkiego, Petro ARSENYCZ, przewodniczący OO WUT „Proświta”, m. Iwano-Frankiwsk. Dlaczego Ukraina przekazuje inicjatywę przeprowadzenia 1020-lecia chrztu Ukrainy-Rusi zwierzchnikowi obcej Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej metropolicie Włodzimierzowi, który jest nawet niższy rangą niż zwierzchnik UKP KP Filaret, posiadający najwyższy status Patriarchy? Z inicjatywy wicepremiera rządu Janukowycza Dmytra Tabacznyka utworzono komitet organizacyjny wyłącznie z przedstawicieli RCP, ale przecież jest nowy rząd, który zapewne ma prawo anulować bezprawne, antyukraińskie, antypaństwowe inicjatywy. Dlaczego więc ta decyzja pozostaje w mocy? Przecież Rosji 1020 lat temu w ogóle nie było, dopiero niedawno obchodzono 750-lecie Moskwy. Car Piotr I nazwał Carstwo Moskiewskie Rosją dopiero w 1707 r., a Księstwo Moskiewskie zostało ochrzczone 200 lat później niż Kijów. Chrzcili je kijowscy duchowni. Czyżbyśmy tak po prostu pozwolili przekręcać i zniekształcać całą naszą historię, w szczególności historię Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej? Za jakie zasługi przyznaje się tak wielkie preferencje jawnie wrogiej wobec Ukrainy Cerkwi? Czy zapomnieliśmy pogrzeb Patriarchy Włodzimierza i bójkę, którą urządziła wtedy UKP MP, a dokładniej RCP? Czy zapomnieliśmy procesje krzyżowe przeciwko ukraińskim wydarzeniom narodowym? Przecież to po prostu profanacja państwa ukraińskiego, narodu, który nie potrafi obronić swoich interesów nawet w tak czysto wewnętrznych sprawach. Ukraińska inteligencja Przykarpacia, która doświadczyła prześladowań, występuje przeciwko takim działaniom. Niepokoi również to, że swoją procesję krzyżową RCP rozpoczyna już na początku maja, kiedy zmobilizowani są komuniści, postępowi i niepostępowi socjaliści, którzy przekształcili się z zagorzałych ateistów w gorliwych wiernych RCP. Tamże, naturalnie, przyłączyli się wszyscy rosyjscy szowinistyczni blok i partie, wszyscy wyżsi i średni rangą weterani, których na Ukrainie jest trzy razy więcej niż w Rosji. W naszym centrum obwodowym chcieli tę procesję przeprowadzić w dniu miasta 7 maja, aby był większy rezonans. Póki co władze przeniosły to wydarzenie. Jednocześnie występujemy przeciwko przeznaczeniu 20 milionów hrywien na obchody 225-lecia Sewastopola, „założonego przez Suworowa”, który przemianował w 1784 r. port Achtiar (Biała Skała) na Sewastopol. A to dawny Chersonez, gdzie brał ślub nasz, a nie ich książę Włodzimierz z grecką królewną Anną, dokąd przybijały nie tylko książęce okręty, ale i kozackie czajki. Żądamy od rządu przynajmniej zmniejszenia tej ogromnej sumy wydzielonej z budżetu Ukrainy, którą zaplanowano wykorzystać na jeszcze jeden pomnik złowrogiej carycy Katarzyny II, która zniszczyła Sicz, uczyniła wolnych ludzi poddanymi, swoją niemoralnością zhańbiła Imperium Rosyjskie. Jak długo będziemy tolerować tę bezczelność piątej kolumny? Prezydent musi to przerwać. Czy mało nam komunistycznych pomników na Wschodniej Ukrainie? Wystarcza nam pomnik w Odessie tej, którą zaporoscy kozacy „czule” nazywali wrogą babą (dokładniejsze nazwy pominiemy). Tak całą Ukrainę wypełnią moskiewskimi carami, a wszystko dlatego, że 16 lat tolerujemy ich Uljanowów, którzy Ukrainę przekształcili w ruinę, wyniszczając dziesiątki milionów jej najlepszych synów. Gdzieś musi być granica naszej przerośniętej tolerancji i miękkości! Nigdzie na świecie byłe kolonie nie stawiają pomników swoim kolonizatorom, a te postawione wcześniej niszczą. Nie mamy prawa i my ustępować ze swojej historycznej przeszłości. Zdjęcie L. Iwannikowej. Do Prezydenta Ukrainy, Do Premiera Ukrainy, Do mera Kijowa, Do radnych Rady Miejskiej Kijowa

Машинний переклад

APEL

Społeczność Kijowa, artyści, naukowcy, pracownicy muzealni zwracają się do Państwa z prośbą o uchylenie decyzji Rady Miejskiej Kijowa o odebraniu i przekazaniu w długoterminową dzierżawę gruntów muzealnych i stref ochronnych Muzeum Architektury i Obyczaju Ludowego NAN Ukrainy. Ten unikatowy kompleks muzealny, założony w 1969 r., zawiera największe i najbardziej zróżnicowane zbiory przedmiotów sztuki ludowo-dekoracyjnej i etnografii (ponad 75 tysięcy jednostek); około 300 zabytków architektury ludowej ze wszystkich regionów Ukrainy. U jego początków stali wybitni Ukraińcy — Iwan Hončar, Maksym Rylski, Kostia Husłystyj, Hryhorij Łohwin, Ołeś Hončar, Pawło Zahriebelnyj, Mychajło Brajczewśkyj, Hryhorij Majboroda, Mychajło Stelmach, Petro Troniko — ludzie, z których dziś jest dumna Ukraina. Muzeum zostało założone na terytorium, które w możliwie najpełniejszy sposób odzwierciedla krajobrazowe zróżnicowanie Ukrainy — na obrzeżach Kijowa. Niepowtarzalny krajobraz i brak współczesnej zabudowy pozwoliły najlepiej odtworzyć kulturę różnych regionów dawnej Ukrainy — od Karpat po Słobożańszczyznę. Grunty muzeum i przyległe terytoria krajobrazowe od kilku lat z rzędu są przedmiotem zakusów różnych struktur komercyjnych. Zagrożenie, że niepowtarzalne widoki zasłonią wieżowce, a muzeum znajdzie się w otoczeniu szeregu kasyn, restauracji i innych wątpliwych lokali rozrywkowych, stało się całkiem realne po tym, jak 31.10.2006 roku Rada Miejska Kijowa przyjęła decyzję nr 235/292 o przekazaniu spółce TOV NWF „Ukrinwestbud” 9,98 ha strefy ochronnej pod zabudowę komercyjną, a 24 maja 2007 roku potwierdziła tę decyzję. Wbrew Dekretowi Prezydenta Ukrainy z 25.06.07 nr 553/2007 „W sprawie pilnych działań na rzecz rozwoju Muzeum Architektury i Obyczaju Ludowego NAN Ukrainy” wszelkimi oszukańczymi sposobami prowadzony jest szereg czynności biurokratycznych dotyczących korygowania gruntów ochronnych, w wyniku których te grunty po prostu wyłącza się z terytoriów objętych ochroną stat-

Машинний переклад

W KIJOWIE TWORZY SIĘ MUZEUM UNR

Euhen BUKET Zdjęcia autora Ukraińska Republika Ludowa (URL) — tak nazywało się państwo ukraińskie w latach 1917—1920. Utworzenie URL w federacyjnym związku z Państwem Rosyjskim proklamował III Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady 7 (20) listopada 1917 roku na ziemiach Naddnieprzańskiej Ukrainy. Po przejęciu władzy przez bolszewików i rozpoczęciu agresji sowieckiej Rosji przeciwko Ukrainie Centralna Rada 9—11 (22—24) stycznia 1918 roku proklamowała samodzielność URL. W lutym 1918 roku URL zawarła pokój brzeski, a jej jako niezależne państwo uznały kraje Czwórprzymierza. Już w kwietniu, w wyniku dojścia do władzy Pawła Skoropadskiego, zamiast URL proklamowano Państwo Ukraińskie, które jednak istniało krótko. W grudniu 1918 roku URL odnowiła Dyrektoriat. Po proklamowaniu 22 stycznia 1919 roku Aktu Zjednoczenia do składu URL weszło terytorium Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Państwo przestało istnieć pod koniec listopada 1920 roku w wyniku ostatecznego zajęcia terytorium UNR przez rosyjskich bolszewików oraz wyjazdu przewodniczącego Dyrektoriatu UNR i Rady Ministrów UNR na emigrację. 7 maja w Domu Nauczyciela (dawny budynek Centralnej Rady) odbyła się konferencja prasowa w sprawie utworzenia Muzeum Ukraińskiej Republiki Ludowej. Jej uczestnikami byli p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski, ostatni Prezydent UNR na uchodźstwie Mykoła Pławjuk, prezydent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Wasyl Kremeń, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Władysław Werstiuk, dyrektor biblioteki im. O. Ołżycha Ołeksandr Kuczeruk, dyrektor Kijowskiego Domu Nauczyciela Larysa Melnyk, prezes AT HK „Kyjiwmiskbud” Petro Szyłjuk, dyrektor wykonawczy Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej Pamięci Narodowej Borys Ponomarenko oraz inni. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, po konsultacjach z naukowcami i organizacjami społecznymi, rozpoczął realizację od dawna dojrzałej myśli o potrzebie utworzenia odrębnego muzeum, które przedstawiałoby historię Ukraińskiej Republiki Ludowej, ponieważ dotąd materiały o UNR są rozproszone w archiwach i bibliotekach na Ukrainie i za granicą. Muzeum będzie mieścić się w historycznym budynku Ukraińskiej Centralnej Rady. Udało się częściowo odtworzyć historyczną topografię budynku z czasów, gdy działała tam Centralna Rada. W sąsiedztwie znajdowały się inne instytucje państwowe i społeczne. To właśnie tutaj urzędował pierwszy ukraiński rząd UNR — Sekretariat Generalny Ukrainy. Założycielami Muzeum zostały Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Kijowski Miejski Dom Nauczyciela, Akademia Nauk Pedagogicznych, Fundacja im. O. Ołżycha, biblioteka im. O. Ołżycha oraz Międzynarodowy Fundacja Charytatywna Pamięci Narodowej. Znaczną pomoc w przygotowaniu pomieszczeń na ekspozycję zapewnia AT HK „Kyjiwmiskbud”, wykonując remont według nowoczesnych technologii. Obecnie dokumenty, uniwersały, fotografie i inne pamiątki Ukraińskiej Republiki Ludowej będą umieszczone na drugim piętrze Domu Nauczyciela. Ekspozycję muzeum zainaugurował ostatni Prezydent UNR na uchodźstwie Mykoła Pławjuk już podczas konferencji prasowej. Przekazał on unikatowe relikwie czasów UNR, wśród których są oryginalna fotografia przewodniczącego Dyrektoriatu Symona Petlury, zdjęcia trzech premierów rządu UNR, rzeczy generała Armii UNR Mykoły Kapustiańskiego, państwowe odznaczenia UNR, książki z autografami działaczy UNR. I to jest tylko niewielka część tego, co przejdzie na własność muzeum. Reszta obecnie przechowywana jest w archiwum biblioteki im. O. Ołżycha.

Машинний переклад

PRZECIW WROGOM UKRAINY

10 maja o godzinie 20 na lotnisku w Symferopolu mieszkańcy Krymu, przedstawiciele Ukraińskiej Partii Narodowej i Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów wyrazili protest przeciwko przyjazdowi na Krym rosyjskich wrogów Ukrainy: mera Moskwy Łużkowa oraz deputowanego Dumy Państwowej Rosji Zatulina. Krymscy patrioci stali z hasłami: „Szowinistom nie ma miejsca na Ukrainie!”, „Zatulin, Łużkow, precz z Krymu!”, „Sewastopol, Krym, Ukraina”, „Flota Czarnomorska, precz z Krymu!” itp. Przewodniczący krymskiej organizacji Ukraińskiej Partii Narodowej Oleg Fomuszkin oświadczył: „Mieszkańcy Krymu nie pozwolą rosyjskim okupantom panować na ukraińskiej ziemi. Krymscy patrioci kategorycznie sprzeciwiają się przedłużeniu umowy o pobycie Floty Czarnomorskiej na naszym terytorium. Nie pozwolimy moskiewskim panom zamachiwać się na naszą integralność terytorialną. Krym był, jest i będzie ukraiński na zawsze”. Wł. inf.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Pogląd

...ziałalności, skierowanych przeciw osiągnięciu celu narodu. Sztuczne wyodrębnianie i absolutyzowanie praw człowieka i obywatela bez wyraźnie określonych obowiązków to sposób przemieniania narodu w bezprawny, skosmopolityzowany tłum konsumentów, którym łatwo manipulować. Prawa i wolności można realizować wyłącznie w harmonii z życiem społeczeństwa. Każdy powinien mieć prawo do sprawiedliwie opłacanej pracy, zaspokojenie praw i wolności jednostki oraz obywatela. Minimalny udział wynagrodzenia za pracę w wartości produktu, wyrobu czy usługi nie może być niższy niż standard Europy Zachodniej; określi go ustawa. Państwo ma kontrolować przestrzeganie prawa do wypoczynku i uważać czas wypoczynku oraz czas na rozwój osobisty za kluczowy wskaźnik bogactwa narodowego i osiągnięcia celu narodu. Kwota pieniężna emerytur nie może być niższa niż 2/3 przeciętnego wskaźnika poziomu życia w społeczeństwie za poprzedni rok. Emerytury i inne rodzaje świadczeń i pomocy państwowej mają zapewniać poziom życia nie niższy niż 2/3 przeciętnego wskaźnika poziomu życia w społeczeństwie za poprzedni rok. Każdy obywatel powinien mieć możliwość zbudowania mieszkania, nabycia go na własność za kwotę nie wyższą niż pięciokrotność średniorocznej płacy w Ukrainie, lub wynajęcia na warunkach rocznej opłaty nie wyższej niż 1/3 przeciętnego rocznego dochodu obywateli w Ukrainie. Obywatelom potrzebującym pomocy państwa mieszkanie ma zapewniać państwo oraz organy samorządu terytorialnego do użytkowania bez prawa sprzedaży lub przekazania w drodze dziedziczenia. W państwowych i komunalnych placówkach ochrony zdrowia pomoc medyczna powinna być udzielana bezpłatnie; istniejącej sieci takich placówek należy dostosować do potrzeb ludności ubogiej i nie wolno jej ograniczać. Utrzymanie i wychowanie dzieci sierot oraz dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej spoczywa na państwie, które zapewnia ich wychowanie w języku ukraińskim, na ukraińskich tradycjach kulturowych oraz na ukraińskich narodowych podstawach i wartościach państwa. W wolnym i pomyślnym społeczeństwie wszystkie konstytucyjne prawa i wolności łączą się ze świadomym, dobrowolnym i sumiennym wypełnianiem przez obywateli własnych obowiązków. Obywatelem Ukrainy można uznać Ukraińca lub osobę innego pochodzenia etnicznego, która włada językiem ukraińskim i szanuje swoiste ukraińskie narodowe podstawy państwa, uznaje Konstytucję, podziela cel narodu i wypełnia obowiązki obywatela. Proponuję wykaz obowiązków obywatela Ukrainy. Znać i uznawać cel narodu jako życiowy drogowskaz i wierzyć w zdolność narodu do jego osiągnięcia. Posługiwać się językiem państwowym, upowszechniać go na świecie, szanować ukraińskie etniczne podstawy państwa, artykuły Konstytucji, dekrety i uniwersały Prezydenta oraz ustawy Ukrainy. Drogą świadomego wyboru języka i oceny informacji wzmacniać bezpieczeństwo informacyjne narodu. Pod żadnym pozorem nie poniżać honoru innego obywatela, Prezydenta i obowiązującej władzy, a w międzynarodowych kontaktach kulturalnych i biznesowych bronić honoru i interesów jeden drugiego oraz całego narodu. Odpowiedzialnie wybierać Prezydenta i władzę, nie pozostawiając władzy państwowej i organów samorządu bez codziennej osobistej uwagi i oceny działalności pod kątem zaspokajania praw i wolności jednostki i obywatela oraz zbliżania się do ogólnonarodowego celu. Wspierać zorganizowaną działalność społeczną i samodzielnie ponosić osobistą część odpowiedzialności za państwo. Aby poprawić życie w Ukrainie, nie warto radykalnie zmieniać Ustawy Zasadniczej, wystarczy uczynić tekst bardziej zrozumiałym dla obywatela i usunąć niespójności, które pojawiły się po wprowadzeniu ostatniej reformy konstytucyjnej. Potrzeba czego innego: bardziej stanowczo żądać od swojego leniwego „ja”, by przestrzegało obowiązującej Konstytucji, wierzyć i być uczciwym obywatelem.

Машинний переклад

OGÓLNONARODOWEJ DYSKUSJI NIE BĘDZIE

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Dziwne procesy polityczne reformowania Konstytucji zachodzą bardzo szybko. Możliwe, że naród nie zdąży mrugnąć okiem, jak zaproponują mu nowy wariant Ustawy Zasadniczej. Ogólnonarodowej dyskusji, zapewne, nie będzie, i wszystko zakończy się niemrawą dyskusją zaangażowanych ekspertów, etatowych rzeczników politycznych i wybranych przedstawicieli elity. W możliwość szerokiej demokratycznej dyskusji mało kto wierzy. Najwyższy czas wypowiedzieć się na temat wizji Konstytucji, aby połechtać własne samolubstwo i podrażnić intelektualistów, zdenerwowanych niespełnionym przeczuciem dyskusji. Tekst Konstytucji powinien być prosty, bez obcojęzycznych słów, zawierać dokładne definicje wszystkich pojęć, poczynając od narodu (ludu), być dostępny dla każdego obywatela. Naród ukraiński — to lud, zjednoczony samoistnymi ukraińskimi podstawami etnicznymi (językiem ukraińskim, kulturą, wiarą i tradycją życia społecznego) oraz jedynym pożądanym celem bytu. Cel naród zmienia odpowiednio do osiągnięcia lepszych warunków bytu. Państwo odpowiada przed obywatelami za realizację określonego przez Konstytucję celu, chroni interesy oraz prawa swoich obywateli na świecie, dba o wszechstronny wzrost potęgi, sławy i światowego autorytetu narodu. Odpowiedzialność za osiągnięcie celu narodu powinna być konkretna i spersonalizowana. Należy ją nałożyć na Prezydenta, wyraźnie rozdzielić między struktury państwa i społeczeństwa. Musi być też moralna odpowiedzialność konkretnego obywatela. Koncepcja władzy państwowej powinna być jednolita, bez umownego podziału na „gałęzie”. Społeczeństwo, które ma cel rozwoju, nie może pozwolić sobie na stabilność „sterowanego nieładu” jako produktu polityki przeciwwag i hamulców między wyobcowanymi od siebie nawzajem i od narodu „gałęziami władzy”. Właśnie taki stan mamy dzisiaj. Władza — to system samorządzenia i samodoskonalenia narodu, który działa w granicach Konstytucji i ustaw Ukrainy dla osiągnięcia ogólnonarodowego celu i zdobycia światowego autorytetu Ukrainy. Nie warto kopiować Konstytucji z jakiegokolwiek wzorca, w szczególności także tak zwanych standardów międzynarodowych czy europejskich. Bardzo ważne jest wyraźne sformułowanie językowych i etnicznych zasad społeczeństwa. Wariant artykułu 10: „Jedynym językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i obowiązkowe funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy, sprzyja rozpowszechnianiu go na świecie. Porządek zachowania, rozwoju i rozpowszechniania języka państwowego określa ustawa. Ukraina sprzyja używaniu przez obywateli Ukrainy języków narodowych w pełnym zakresie, potrzebnym do zachowania ich etnicznej samoistności. Państwo sprzyja nauce rozpowszechnionych języków światowych i ustawą ustanawia obowiązkowy porządek ich stosowania. Stosowanie języków na Ukrainie gwarantuje Konstytucja Ukrainy i określają tylko ustawy”. Wariant artykułu 11: „Państwo zapewnia konsolidację i rozwój narodu ukraińskiego, zachowanie i rozwój jego historycznej samoświadomości, tradycji i kultury państwa na podstawie ukraińskich wartości etnicznych; gwarantuje zachowanie i rozwój etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej samoistności etnicznych Ukraińców, sprzyja zachowaniu i rozwojowi kulturowej, językowej samoistności wszystkich rdzennych narodów oraz mniejszości narodowych Ukrainy. Ukraina dba o zaspokojenie narodowo-kulturowych i językowych potrzeb Ukraińców, którzy mieszkają poza granicami państwa, jednoczy ukraiństwo świata wokół idei osiągnięcia celu i światowego autorytetu narodu, wspiera i gwarantuje proces powrotu Ukraińców na ojczyznę”. Własność należy wykorzystywać tylko dla osiągnięcia celu narodu na korzyść interesów obywatela i społeczeństwa. Dlatego państwo powinno brać pod swoją ochronę wszystkich właścicieli i gospodarzy pod warunkiem wykorzystywania własności dla osiągnięcia celu narodu. Ziemia — podstawowe bogactwo narodowe. Naród ma ją wykorzystywać dla osiągnięcia swojego celu. Swobodnie sprzedawać czy kupować ziemię przeznaczenia rolniczego można tylko zgodnie z ustawą pod warunkiem osiągnięcia przez obywateli potwierdzonej wyliczeniem i ustalonej ustawą oznaki realnej siły nabywczej na rynku ziemi. Życie społeczne na Ukrainie też ma sens, jeśli jednoczy je idea osiągnięcia ogólnonarodowego celu, zapewnienia pierwszeństwa ukraińskich interesów na świecie, osiągnięcia bezpieczeństwa informacyjnego, wzmocnienia i doskonalenia społeczeństwa oraz państwa, co sprzyja wzrostowi dobrobytu i bezpieczeństwa narodu. Musi być pełna wolność działania obywatelskiego, ale państwo powinno wspierać tylko te ideologie i siły polityczne, które praktycznie sprzyjają osiągnięciu przez Ukrainę ogólnonarodowego celu, i otwarcie przeciwdziałać wpływowi ideologii oraz światopoglądów, szkodliwych dla konstytucyjnych interesów obywateli. Tylko tak państwo może wypełnić funkcję ochrony i służby interesom narodu. Partie polityczne na Ukrainie powinny sprzyjać formowaniu i realizacji woli politycznej obywateli dla osiągnięcia ogólnonarodowego celu, brać udział w wyborach z zamiarem zdobycia władzy, potrzebnej do realizacji oficjalnie ogłoszonych programów partyjnych osiągnięcia celu narodu. Mają one dbać o suwerenność, działać samodzielnie i nie zawierać umów o wspólnych działaniach z partiami czy organizacjami innych państw. Za naruszenie tego warunku ich rejestrację państwową należy anulować. Trzeba zakazać działalności partii politycznych oraz organizacji społecznych, których cele programowe lub działania są skierowane na nieakceptowanie zadeklarowanego celu narodu i interesów narodowych, na ograniczenie lub likwidację nieza- Feodosij Humeniuk. „Przylot ptaków” niepodległości Ukrainy, zmianę ustroju konstytucyjnego lub Konstytucji w sposób nielegalny lub siłowy, naruszenie integralności terytorialnej państwa, podważanie jego bezpieczeństwa informacyjnego i gospodarczego, propagandę wojenną, nieuznawanie jedynego ukraińskiego języka państwowego i ukraińskich podstaw narodowych państwa, podsycanie wrogości międzyetnicznej, rasowej, religijnej, zamachy na zdrowie, prawa i wolności obywateli. Zakazowi podlegają również organizacje finansowane przez inne państwa. Należy wyraźnie określić stosunek państwa do religii. Słowa „ateizm” czy zaprzeczenia religii nie należy wspominać w Konstytucji. Cerkiew i organizacje religijne na Ukrainie powinny być niezależne od wpływu państwa, ale muszą mieć możliwość swobodnego realizowania społecznej funkcji wzmacniania duchowości i wiary obywateli we własne ziemskie przeznaczenie oraz w osiągnięcie celu narodu. Tradycyjną wiarą Ukraińców jest chrześcijaństwo i należy to zapisać. Jednocześnie z wolnością słowa prawo powinno ustanawiać bezpośrednią odpowiedzialność rozpowszechniającego informację za społeczne skutki jej działania. Państwo powinno chronić wolność informacyjną społeczeństwa i jednocześnie prowadzić ochronne przeciwdziałanie informacyjne wobec zewnętrznych ingerencji informacyjnych, które zagrażają zachowaniu i swobodnemu rozwojowi tożsamości narodowej oraz przeszkadzają w osiągnięciu celu narodu. Zważywszy na zagrożenie ze strony niekontrolowanych procesów migracyjnych, cudzoziemcom oraz osobom bez obywatelstwa należy udzielać tylko tymczasowego schronienia (do roku), a procedura obywatelstwa powinna gwarantować integrację cudzoziemców ze społeczeństwem jako pełnowartościowych obywateli, którzy władają językiem państwowym i uznają narodowe podstawy państwowości, utrwalone tradycje życia narodu. Konstytucja musi gwarantować spokój i samodzielność życia narodu. Dlatego na terytorium Ukrainy nie należy dopuszczać lokalizacji zagranicznych baz wojskowych, środków i ośrodków publicznej działalności informacyjnej

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

КОНТЕКСТ

Państwo nie powinno pobłażliwie traktować ludzi, którzy nie znają języka ukraińskiego: nie należy ich przyjmować do pracy w urzędach państwowych, a tym bardziej na stanowiska ministrów czy ich zastępców. Niech opanują język, wtedy niech idą do służby. A obecna sytuacja w mediach? Wszystkie błędy urzędników i członków rządu brzmią niezdarnie w telewizji i radiu. Odnosi się wrażenie, że w redakcjach mediów nie ma korektorów językowych. Jak więc mają postępować słuchacze? Codziennie słyszeć: „brać udział, następujący, napływ…” i zgadywać, co jest poprawne? W Konstytucji zapisano, że państwo dba o przestrzeganie norm języka ukraińskiego. I tak wychodzi, że mówimy „Kochajcie Ukrainę”, a w rzeczywistości — pobłażamy wszelkim „rosyjskim blokom” na Krymie, które pikietują jedyne na półwyspie ukraińskie gimnazjum i rozprawiają: „Trzeba usunąć to obce ciało z Krymu”. A milicja nie robi absolutnie nic, aby przerwać tę wachanalię! Dokąd patrzą nasi sternicy-przywódcy, nie rozumie także przewodniczący prezydium zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury, poeta, akademik Borys Olijnyk: „Jak można było dopuścić do tego, by oddać w niewolę, czyli w „okupację”, przestrzeń informacyjną Ukrainy?! Kto obecnie jest gospodarzem kanałów, gazet? Wszyscy jak jeden Ukraińcy — i ani jednego Ukraińca! Mam na myśli nie Ukraińców z pochodzenia etnicznego, lecz z ducha. Tak samo nie można tolerować, aby na terytorium naszego kraju działały satanistyczne kościoły i sekty. Zatem nie trzeba bać się zaprowadzić porządku we własnym domu. Do tego potrzebna jest tylko wola polityczna i rozsądny protekcjonizm państwowy”. Podsumowanie „okrągłego stołu” — Apel do Prezydenta Ukrainy, Premiera, przewodniczącego Rady Najwyższej. oraz wprowadzić w węzłach radiowych odbiór satelitarny programów. Zapewnić planowanie i prowadzenie działań kontrpropagandowych w celu neutralizacji rosyjskiego wpływu informacyjnego na wszystkich poziomach komunikacji — regionalnym, ogólnonarodowym i międzynarodowym. Podjąć kroki prawne, ekonomiczne i organizacyjne w celu rozszerzenia segmentu ukraińskojęzycznych masowych wydawnictw periodycznych, kanałów telewizyjnych, stacji radiowych, audycji telewizyjnych i radiowych (protekcjonizm państwowy, włączenie systemu bodźców materialnych i moralnych itp.). Państwowy Komitet Telewizji i Radia Ukrainy ma stworzyć w Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy redakcję rosyjskojęzyczną i zapewnić rozpowszechnianie programów na terytorium Rosji. Zaostrzyć odpowiedzialność administracyjną i karną za przestrzeganie w mediach wprowadzonych przez rząd ustaw i norm dotyczących języka środków masowego przekazu, w szczególności przestrzeganie ustalonych przez rząd proporcji ukraińskojęzycznych audycji telewizyjnych i radiowych do audycji mniejszości narodowych. Dostosować do europejskich norm i tradycji system telewizji kablowej z usunięciem standardowych pakietów programów rosyjskich kanałów — Pierwszego państwowego, ORT, NTV, które prowadzą otwarcie wrogą propagandę. Zaostrzyć odpowiedzialność osobistą kierowników kanałów telewizyjnych i radiowych, redaktorów oraz dziennikarzy masowych wydawnictw periodycznych za nagłaśnianie antyukraińskich wystąpień rosyjskich polityków i ekspertów w ukraińskim eterze oraz w prasie. Zobowiązać przedstawicieli ukraińskich władz wszystkich szczebli — urzędników i osoby zajmujące stanowiska, kierowników i przedstawicieli lokalnych organów władzy, deputowanych ludowych Ukrainy oraz deputowanych wszystkich szczebli — do prowadzenia oficjalnych i nieoficjalnych wystąpień w prasie, radiu i telewizji wyłącznie w języku państwowym, wypełniając artykuł 10 Konstytucji Ukrainy. Skończyć z haniebną praktyką, gdy dziennikarze telewizyjni i radiowi, publicznie komunikując się z ukraińskimi obywatelami, rozmawiają w języku rosyjskim. Znacząco zmienić dyskurs językowy w ukraińskiej telewizji w popularnych programach rozrywkowych, zawodach sportowych, które komentowane są w większości w języku rosyjskim. Skierować odpowiednią ilość środków budżetowych na produkcję ukraińskich seriali telewizyjnych, filmów fabularnych o heroicznej przeszłości narodu ukraińskiego, dziecięcych filmów animowanych, filmów fabularnych dla dzieci i młodzieży. Kontynuować i rozszerzyć praktykę dubbingowania filmów w języku ukraińskim. Aktywniej wprowadzać państwową politykę językową w sferę takiej komunikacji masowej jak Internet, ukierunkowaną na zwiększenie liczby ukraińskojęzycznych stron internetowych, elektronicznych wydawnictw periodycznych, ukraińskojęzycznych gier komputerowych, płyt kompaktowych itp. Chrońmy ukraińską przestrzeń informacyjną! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Kongres Ukraińskiej Inteligencji, Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Narodowe Stowarzyszenie Ukrainistów, Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy, Narodowy Związek Kinematografistów Ukrainy, Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, Ukraiński Fundusz Kultury, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej

Машинний переклад

Закінчення статті «Pole informacyjne a bezpieczeństwo narodowe», с. 1

POLE INFORMACYJNE A BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

Zdjęcie S. Mizerniuka. Zakończenie. Początek na s. 1. Zatem musimy nie mówić, a wołać, bo jak inaczej wpłynąć i zbudować politykę informacyjną na Ukrainie? Do tego potrzebny jest cały kompleks działań na szczeblu ustawodawczym i rządowym. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan zapewnił, że wraz z kolegami z Bloku Julii Tymoszenko zaproponuje przeprowadzenie przesłuchań parlamentarnych w tej ważnej dla państwa kwestii. Pawło Mychajłowycz podkreślił, że w przededniu zmian konstytucyjnych najważniejsze jest, aby nie stracić dwóch fundamentalnych pozycji, które posiada obowiązująca Konstytucja: artykułu 10. oraz tego, że Ukraina jest państwem unitarnym. Żywa dyskusja przy „okrągłym stole” rozwinęła się wokół problemu wypełnienia przestrzeni informacyjnej wysokiej jakości ukraińskim produktem. Przecież to państwo musi stworzyć odpowiednie warunki, aby twórczy potencjał intelektualny pracował na Ukrainę, ponieważ obecnie dziesiątki tysięcy naszych specjalistów oddają swój talent innym państwom. Na przykład Bill Gates ma zespół, który odpowiada za oprogramowanie Windows. Jeden z programistów to chłopak z Ukrainy. Ma ponad 20 lat, ale u nas nie mógł znaleźć pracy. Zatem obojętność wobec utalentowanej młodzieży (urzędnicy, podejmując decyzje, nierzadko nie wiedzą, czym jest komputer i internet) zmusza do opuszczenia Ojczyzny. — Czas nie mówić, a działać — zauważył Ołeksandr Ponomariw, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. — Pań-

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

A P E L

do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, Premier Ukrainy Julii Tymoszenko, przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Arsenija Jaceniuka. W ostatnim czasie zaktywizowały się siły antyukraińskie, wykorzystując środki masowego przekazu do wywierania presji psychologicznej na świadomość Ukraińców. W szczególności otwarte ataki rosyjskich dygnitarzy na Prezydenta i rząd Ukrainy w związku z dążeniem naszego kraju do integracji ze strukturami europejskimi i północnoatlantyckimi są szeroko powielane w środkach masowego przekazu. Aktywizacja wrogich wypowiedzi rozpoczęła się po słowach Prezydenta Rosji Putina, szeroko rozpowszechnionych przez prasę sąsiedniego kraju, o tym, że część Ukrainy to Europa Wschodnia, a część, i to znaczna, została podarowana przez Rosjan. Nie mniej prowokacyjna była agresywna wypowiedź ministra spraw zagranicznych Rosji: „Będziemy robić wszystko, aby nie dopuścić do wejścia Ukrainy i Gruzji do NATO”, co stanowi rażącą ingerencję w sprawy wewnętrzne Ukrainy. Podobne antyukraińskie wypowiedzi można spotkać na łamach rosyjskich i antyukraińskich wydawnictw periodycznych na Ukrainie, w kanałach telewizyjnych i radiowych, które pod względem swoich zasobów informacyjnych przewyższają możliwości komunikacyjne krajowych mediów. Do tego należy dodać działalność rosyjskich polityków, ekspertów i politologów, którzy „zameldowali się” na Ukrainie i otwarcie prowadzą działalność wywrotową przeciwko państwu ukraińskiemu. Wszystkie rosyjskie i wiele ukraińskich, lecz prorosyjsko zorientowanych mediów, prowadzi propagandę skierowaną na dyskredytację ukraińskiej idei narodowej, ukraińskich władz i państwowości, języka ukraińskiego i kultury. Innymi słowy, przeciwko Ukrainie rozpętano prawdziwą wojnę informacyjną. Ukraińska przestrzeń informacyjna nie jest w pełni ukraińska — pod względem państwowych interesów narodowych i priorytetów, języka i kultury. Jest ona nasycona ideologią, która nie pracuje na rzecz konsolidacji narodu, a często ma charakter antyukraiński. My, przedstawiciele społecznych stowarzyszeń patriotycznych, organizacji twórczych Ukrainy, żądamy od Prezydenta, rządu i Rady Najwyższej Ukrainy podjęcia zdecydowanych działań na rzecz ochrony ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy, stworzenia efektywnego, narodowo zorientowanego systemu środków masowej komunikacji. W celu wyjścia z kryzysu informacyjnego, który zagraża bezpieczeństwu państwa, społeczeństwo Ukrainy domaga się konsolidacji wysiłków wszystkich gałęzi władzy ukraińskiej. Proponujemy utworzenie przy rządzie Ukrainy Centrum Koordynacyjnego Komunikacji Strategicznej z udziałem najlepszych specjalistów — naukowców i praktyków w dziedzinie nowoczesnej komunikacji. Jak najszybciej opracować Narodową doktrynę i strategię komunikacji, a także kompleks działań na poziomie ustawodawczym w celu zwiększenia krajowego zasobu informacyjnego i rozpocząć realizację tych założeń programowych. Gabinet Ministrów Ukrainy powinien zwrócić się do Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii o zapewnienie Narodowej Radiokompanii Ukrainy (NRKU) kanałów nadawczych w paśmie FM 87,5—108 MHz dla pełnego pokrycia terytorium Ukrainy programami Radia Ukraińskiego. Ministerstwo Finansów Ukrainy powinno zapewnić wydatki Budżetu Państwa dla Narodowej Radiokompanii Ukrainy oraz Narodowej Telekompanii Ukrainy w ramach osobnego artykułu. Narodowa Komisja ds. Regulacji Łączności Ukrainy powinna zakończyć podział średniofalowych przydziałów częstotliwości byłego ZSRR między Ukrainę, Rosję, Białoruś i Mołdawię oraz opracować częstotliwościowo-terytorialny plan radiofonii średniofalowej z wykorzystaniem efektywnych sieci synchronicznych i oddzielnych nadajników. OAO „Ukrtelekom” powinno wznowić pracę sieci radiofonii przewodowej.

Машинний переклад

Kto hoduje osty dla mediów?

Jurij SZELIAŻENKO Miniony tydzień okazał się hojny na prowokacje rosyjskich mediów. Najpierw w kanale ORT wyemitowano „sensacyjny” reportaż o tym, że rzekomo na Ukrainie w każdym sklepie z zabawkami dla dzieci sprzedaje się lalkę-Hitlera. Potem kanał „Rossija” uraczył swoich widzów filmem „Hołodomor 1933. Nieprzyswojone lekcje historii”, w którym twierdzi się, że żadnego ludobójstwa nie było, liczba ofiar głodu jest zawyżona, a na ówczesnych fotografiach ukraińscy historycy „podstępnie retuszują” bydło domowe na drugim planie. Tymczasem według danych Światowego Kongresu Ukraińców podczas Hołodomoru zginęło od 7 do 10 milionów naszych rodaków. Tę liczbę wzięto z różnych źródeł: książki Roberta Conquesta „Żniwa rozpaczy”; ostatecznego raportu Komisji Kongresu USA o Głodzie na Ukrainie oraz z danych, które otrzymała Międzynarodowa Komisja wybitnych prawników międzynarodowych, powołana przez Światowy Kongres Ukraińców, która przedstawiła swój ostateczny raport w 1990 roku. Raport Międzynarodowej Komisji potwierdzają dwa spisy ludności ZSRR przed i po głodzie 1932–1933 r. Liczba 7–10 mln obejmuje 7 milionów z terytorium byłej Ukraińskiej SRR oraz 3 miliony z Kubania, Północnego Kaukazu i Kazachstanu. Regiony poza Ukraińską SRR, w których szalał głód, zamieszkiwali w przeważającej mierze Ukraińcy. Lalkę-Hitlera produkuje się w Korei na zamówienie jednego z moskiewskich butików, a niedawno „przypadkowo” pojawiła się w małym kijowskim sklepiku „Ділові сувеніри”. I nagle operator ORT z ukrytą kamerą (!) z jakiegoś powodu poszedł do tego sklepu kupić lalkę, a w przeddzień 9 maja pojawia się „reportaż” o „nazizmie na Ukrainie”. Głównym „ekspertem” reportażu jest ukrainofob Buzina, fałszerz biografii Tarasa Szewczenki, który obecnie się wypromowuje, rozkręcając antyukraińską propagandę w wielonakładowym tabloidzie „donieckich”. Dziwi, że materiał wideo z ORT i fantazje o „zabawkowych obozach koncentracyjnych” pojawiły się w antenie zazwyczaj obiektywnej brytyjskiej stacji BBC oraz w niektórych wpływowych angielskich gazetach. Najwyraźniej jest to dobrze zaplanowana i hojnie sfinansowana akcja, mająca na celu zdyskredytowanie Ukrainy w świecie. Naiwnie byłoby sądzić, że takie żniwo chwastów w przestrzeni informacyjnej wyrosło z powodu niewiedzy dziennikarzy. W 2003 roku rosyjski oligarcha Czubajs przedstawił koncepcję „liberalnej imperii”, która deklaruje ekspansję rosyjskiego kapitału w sąsiednie gospodarki w celu stworzenia wspólnej przestrzeni gospodarczej i kulturowej, czyli asymilacji innych narodów. Zdyskredytuj Ukraińców przed międzynarodową wspólnotą, przekonaj ich, by zapomnieli o swoich korzeniach i o tragicznych kartach historii, skłóć wschód z zachodem — i wtedy można „dzielić i rządzić”. Podczas gdy kliki biznesowe „petersburskich czekistów” i „sołncewskich bandytów” za bezcen skupowały strategiczne przedsiębiorstwa Ukrainy, najęte przez nie ogólnokrajowe kanały telewizyjne i gazety rozdmuchiwały wyimaginowany konflikt Ukraińców i Rosjan na Ukrainie. Kreml obliczył poprawnie: dopóki Małorosjanie kłócą się o „dwujęzyczność” i „nierozerwalny związek”, „swoi ludzie” bez przeszkód zagarną w swoje ręce przemysł Ukrainy, ziemię, biznes, kapitał intelektualny. Ziarna niezgody zasiane na ukraińskiej ziemi za kremlowskie pieniądze nigdy by nie wykiełkowały bez codziennej żmudnej pracy PR-owców-gastrolerów. Mieszkańców Polesia, Donbasu i Krymu zmusza się do wiary, że potrzebują „dwujęzyczności”. Ale nikt nie mówi, ile będzie kosztować taki luksus. Policzmy choćby w przybliżeniu. W gazetach ukazujących się w dwóch językach na tuzin dziennikarzy zazwyczaj przypada przynajmniej jeden tłumacz. W kraju dwujęzycznym trzeba będzie tłumaczyć dużą ilość dokumentacji urzędowej na język rosyjski, odpowiedzi na pisma obywateli w dwóch językach, wydawanie oficjalnych publikacji, wydawanie podręczników — można stwierdzić, że w aparacie państwowym w każdym wydziale strukturalnym, w każdym departamencie ministerstw, w administracjach obwodowych itp. musi pojawić się tłumacz. Wydatki na aparat urzędniczy wzrosną przynajmniej o 10%. To doda wydatków przynajmniej na 8,4 mld hrywien rocznie. Te pieniądze lepiej wydać na programy socjalne, budowę dróg, szpitali, przedszkoli i szkół. Apologeci „dwujęzyczności” nigdy nie przyznają, że ich gadanina w rzeczywistości jest skierowana jedynie na rozłam społeczeństwa i na nikomu niepotrzebne rusyfikowanie.

Машинний переклад

«PROŚWITA»

Cieszę się, że mamy taką młodzież jak Witalij Moroz, który prowadzi „Młodą Proświtę”. Gdzie jeszcze nasza młodzież posłucha kozackiej pieśni z głębi wieków („Oj u poli mohyła”), lirycznej ballady przy akompaniamencie bandury („Tam, de Jatran kruto w’jet’sja”, „Pry dolyni kuszcz kałyny”)? Cudownie brzmią także pieśni żartobliwe („Pidkruczu ja czorniji wusa”). Ciekawa była również opowieść o Strítiwskiej szkole kobziarskiej. Zwieńczeniem koncertów Witalija Moroza były słowa z pieśni Olesia Berdnyka, które przeszły przez jego duszę i serce: Struny kobzy dzwonią… Ukraina we mnie — Niby tęczowe w niebie mosty…

Машинний переклад

STRUNY KOBZY DZWONIĄ…

Walentyna SYDORUK, przewodnicząca miejskiego oddziału „Proświty” im. Tarasa Szewczenki, m. Illicziwśk, obwód odeski. Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie. Oto gdzie, ludzie, nasza sława, Sława Ukrainy! Taras Szewczenko Niedawno mieliśmy szczęście rozmawiać z bandurzystą, przewodniczącym „Młodej Proświty” Witalijem Morozem. Pan Witalij przyjeżdża do naszego miasta już po raz drugi. Zaledwie jeden dzień, a jakże był nasycony! Spotkania z uczniami szkół, gimnazjalistami, proświcianami, uczestnikami chóru „Czerwona kalina”. W. Moroz doskonale włada słowem, potrafi nawiązać kontakt z każdą publicznością. A kiedy brzmią pieśni w jego wykonaniu, wszyscy słuchają jak zaczarowani. Przecież pieśń to dusza narodu, zwłaszcza w wykonaniu kobzarzy, bandurzystów, lirników, którzy odgrywali w ukraińskiej historii ogromną rolę. I o tym opowiadał W. Moroz. Kilka lat temu w jedynej na Ukrainie Czernihowskiej fabryce instrumentów muzycznych spłonął wydział produkcji bandur. Czy to przypadek? Przykro, że płoną biblioteki, muzea, niszczone są pomniki naszych bohaterów narodowych. Odpowiedź wrogom Ukrainy może być tylko jedna: stać i dzisiaj tak, jak staliśmy w jedynym porywie w 1991 roku, tworząc na setki kilometrów żywy „łańcuch jedności”. I pracować wszystkim na rzecz niepodległego państwa, tak jak robią to tysiące prośwician. Już 140 lat „Proświta” jest w awangardzie walki o państwowość, o język ojczysty, o kulturową odrębność. wieś Moryńce. Zagroda, w której urodził się Taras Szewczenko. Maj 1935 r. Fotograf S. Prytykin

Машинний переклад

CZY WSZYSTKO WIEMY O NATO?

W sali wystawowej obwodowego zrzeszenia „Proświty” odbył się „okrągły stół” „Ukraina—NATO: droga do porozumienia”, zorganizowany przez obwodowe zrzeszenie. Z referatem wystąpił docent Odeskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Miecznikowa, członek Naukowej Rady ds. Problemów Chemii Analitycznej Narodowej Akademii Nauk Ołeksandr Zachariја. Uczony skupił uwagę na mało znanych aspektach działalności Północnoatlantyckiego Sojuszu — walce z terroryzmem, niszczeniu broni, pracy naukowej, programach konwersji. Po referacie odbyła się szeroka dyskusja. W „okrągłym stole” wzięli udział przedstawiciele władz lokalnych, organizacji społecznych, partii politycznych, naukowcy, prasa. Biuro prasowe Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Машинний переклад

MIASTU — UKRAIŃSKIE OBLICZE

Ludmyła... nie, poprawnie: Łujza CZUMAK, honorowa przewodnicząca Konotopskiej „Proświty” Niedawno nasze zrzeszenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki zostało zaproszone do Konotopskiego technikum przemysłowo-pedagogicznego na spotkanie ze studentami. Przewodnicząca zrzeszenia Olha Banytiuk powitała studentów zgromadzonych w sali, przeczytała im patriotyczne, wysokoartystyczne wiersze naszego rodaka O. Szewczenki, przedstawiła im innych członków „Proświty”. Zoja Szaliwska opowiedziała o historii organizacji, jej celu i zadaniach. Potem mówiono o powstaniu „Proświty” na Konotopszczyźnie, jej działalności i… o zakazie. W 1989 r. w Konotopie, z inicjatywy dziennikarza Anatolija Sobolewa, z okazji dnia urodzin T. Szewczenki utworzono Towarzystwo języka ukraińskiego, które później przekształciło się w „Proświtę”. Poparł nas pierwszy sekretarz miejskiego komitetu KPU Jurij Iwanow oraz deputowany Rady Najwyższej Mykoła Chomenko. Przydzielono nam pokój, w którym mogliśmy pracować. Występowaliśmy z wykładami i pogadankami w przedsiębiorstwach, jednostkach wojskowych, zakładach edukacyjnych, wychodziliśmy na ulice i place — odbywały się wiece, dyskusje. Staraliśmy się nadać Konotopowi ukraińskie oblicze. Nasze zrzeszenie zapoczątkowało obchody bitwy pod wsią Szapowałiwka, z naszej inicjatywy wzniesiono i poświęcono kaplicę ku pamięci tamtych wydarzeń. Od tego czasu co roku na początku lipca do Szapowałiwki zjeżdżają się goście z całej Ukrainy. Konotopskie rejonowe zrzeszenie „Proświty” objęło patronatem szkołę-internat nr 1. Co roku organizujemy dzieciakom uroczystości z okazji Świętego Mikołaja. Mówiłam o urodzie i bogactwie ziemi ukraińskiej, o jej melodyjnym języku, o pracowitości naszego narodu, wzywałam do dumy z tego, że jesteśmy Ukraińcami, do miłowania i pielęgnowania naszego języka i kultury. Lekarz-pulmonolog konotopskiego rejonowego szpitala Serhij Chołmećkyj zwrócił się do słuchaczy z apelem o miłowanie Ukrainy, życie i pracę dla dobra ojczystej ziemi, szanowanie innych narodów i przyjaźń z nimi. Serhij Wasylowycz pisze wiersze, więc przeczytał swoje utwory poświęcone Ukrainie. Studenci i wykładowcy technikum zaproponowali współpracę z nami. Obiecaliśmy zaangażować ich w przygotowanie uroczystości 22 maja — dnia ponownego pochówku T. H. Szewczenki oraz innych imprez. Cieszymy się, że do „Proświty” napływają nowe siły, pojawiają się nowe pomysły. „Ukraina — droga w przyszłość”. Taką nazwę nosiło spotkanie, które odbyło się na Uniwersytecie Narodowym im. I. Miecznikowa w Odessie (Wydział Chemiczny). Wzięli w nim udział

Машинний переклад

TROSKI UKRAIŃSKICH PROSWIATIAN AMERYKI

Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki w USA przeprowadziło szereg nowych patriotycznych akcji. O tym w rozmowie z gazetą „Słowo Proświty” opowiada przewodnicząca Towarzystwa, profesor Wira Bodnaruk: „W pierwszym kwartale tego roku Towarzystwo przekazało środki na ponowne wydanie książki o Romanie Szuchewyczu w Równem, a także na wydanie ukraińskiego podręcznika do chemii dla studentów Uniwersytetu Donieckiego. Ponadto wysłano po cztery paczki ukraińskich książek do Uniwersytetu Ostroskiego i Uniwersytetu Mikołajowskiego. Obwodowym Proświtom TUM przekazuje książki „Zapomnieniu nie podlega” (o Hołodomorze 1933 roku) oraz „Ukraińska inteligencja na Sołowkach” S. Pidhajnego. Dla ukraińskiej społeczności stanu Floryda zorganizowano wieczór literacki poświęcony Wasylowi Stusowi. Miło, że w wieczorze wzięło udział wielu młodych Ukraińców z czwartej fali emigracji. Staramy się ich angażować do pracy Towarzystwa”.

Машинний переклад

Za zdorowu naciju

Oleg OLEKSIUK, m. Chersoń W sierpniu 2007 roku w mieście kozackiej sławy Oleszky, które obecnie nazywa się Cziurupyńsk, rozpoczął się projekt „Palisz sam — nie truj sąsiada”, którego realizację wprowadzała w życie Cziurupyńska rejonowa organizacja Społecznej Służby Ukrainy przy wsparciu Międzynarodowej Fundacji Dobroczynnej im. Stefana Batorego. Konkurs fotograficzny wśród młodzieży oraz „okrągłe stoły” z udziałem liderów organizacji społecznych i deputowanych ludowych Cziurupyńska i rejonu cziurupyńskiego, występy aktywu SSU w programach obwodowej telewizyjno-radiowej kompanii „Skifija” przyczyniły się do utworzenia koalicji „Przeciw biernemu paleniu tytoniu”. Oprócz Społecznej Służby Ukrainy weszły do niej miejska organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, chersońskie obwodowe oddziały Organizacji Matek Żołnierzy Ukrainy, „Młodej Proświty”, dziecięca organizacja literacko-artystyczna „Czysta studnia” oraz wiele innych. Postawiły sobie za cel pomóc miejscowym deputowanym ludowym w ustanowieniu stref wolnych od palenia tytoniu, aby osoby niepalące uwolnić od szkodliwego wpływu na zdrowie. Tak więc 11 kwietnia 2008 roku pomysł zdroworozsądkowy dotyczący poprawy kultury palenia tytoniu w Cziurupyńsku znalazł poparcie miejskiej głowy Hanny Hrybowskiej oraz deputowanych rady miejskiej. Zgodnie z obowiązującym prawem Ukrainy przyjęto decyzję nr 638 sesji Cziurupyńskiej Rady Miejskiej o ustanowieniu stref wolnych od palenia, zwłaszcza w placówkach ochrony zdrowia, kultury, w zakładach nauczania i oświatowo-wychowawczych, w transporcie publicznym, w windach i telefonach automatycznych, na placach zabaw, w pomieszczeniach organów władzy państwowej oraz w miejscach stałego skupiska ludzi. Miło dla miejscowej społeczności także to, że zakłady gastronomiczne są wyposażane w urządzenia oczyszczające powietrze z dymu tytoniowego. Oczywiście są to pierwsze kroki ku harmonii współistnienia ludzi w jednej wspólnocie terytorialnej. Potrzeba jeszcze wiele wysiłków placówek wychowawczych, oświatowych i kulturalnych, organizacji społecznych, a przede wszystkim rodziny.

Машинний переклад

Wiosenna talka

Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk W 2007 roku nasz obwód odwiedziło ponad milion turystów, a w tym roku spodziewano się 1,4 mln. Zgodnie z dekretem Prezydenta z 3 marca 2008 r. „O przeprowadzeniu wiosennej talki na rzecz zalesiania i zagospodarowania terenu” prace te rozpoczęli leśnicy wspólnie z proswiatianami. Uporządkowano ponad 50 ha użytków leśnych, ponad 12 tysięcy ha terenów parkowo-leśnych, posadzono około 106 tysięcy sadzonek drzew i krzewów. Znaczący wkład w talkę wnoszą proswiatianie. Oddziały „Proświty” w Rohatynie, Tłumaczu, Bohorodczanach i Roźniatowie oczyściły 20 źródeł, 7 km brzegów rzek, posadziły 6 tysięcy drzew. Porządkowane są miejsca historyczne w wsi Zarzecze w rejonie nadwórniańskim oraz w wsi Ugryniów w rejonie kałuskim, związane z ruchem narodowo-wyzwoleńczym, a także pamiątkowe znaki ofiar Hołodomoru. Pracowali tam studenci-historycy Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku. Weteran „Proświty” Antin Ostrowskyj w kałuskim gospodarstwie leśnym w dniu swoich urodzin zasadził dziesięć modrzewi, a za swoje życie (ukończył 80 lat) — ponad 10 tysięcy drzew. Pomaga nam członek zarządu obwodowego oddziału „Proświty” profesor Iwan Klymyszyn. Zasadził sadzonkę wierzby z Czernieczej Góry, zbierał ofiary na cerkiew Tarasa.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

SPOTKANIE NA ODESKIM UNIWERSYTECIE NARODOWYM

Przedstawiciele Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Czarnomorskiego Hajdamackiego Związku oraz Zrzeszenia Artystycznego HŁAM spotkali się ze studentami i wykładowcami ONU. Przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ołeksandr Stepanczenko opowiedział studentom i wykładowcom ONU o historii i działalności Towarzystwa „Proświta”, które w tym roku obchodzi 140-lecie założenia. Hetman Czarnomorskiego Hajdamackiego Związku Serhij Hucaluk poinformował o kulturalno-oświatowych, ekologicznych i przyrodniczo-ochronnych aspektach działalności współczesnego ukraińskiego kozactwa, które niedawno stało się zbiorowym członkiem Towarzystwa „Proświta”. Nowo powstałe Zrzeszenie Artystyczne HŁAM aktywnie zajmuje się popularyzacją osiągnięć współczesnej literatury ukraińskiej wśród młodzieży. Koordynatorka projektu Olha Zajcewa opowiedziała o osiągnięciach i planach zrzeszenia. Pod koniec spotkania proświtianie odpowiedzieli na liczne pytania studentów dotyczące funkcjonowania języka ukraińskiego w wyższych uczelniach, roli młodzieży w działalności odeskiej „Proświty” oraz problemów kultury ukraińskiej na Odessczyźnie. Wł. in.

Машинний переклад

JAKĄ ULICĘ ZMIENIĄ NAZWĘ?

24 kwietnia Oleksijewsko-Drużkiwska rada osiedlowa w obwodzie donieckim podjęła decyzję o zmianie nazwy jednej z ulic osiedla na ulicę Oleksy Tyhoho. Zobaczymy teraz, którą ulicę rada i deputowani odważą się przemianować. Czy tę, przy której znajdują się instytucje państwowe lub inne urzędowe, czy jakiś zaułek, gdzie stoi zaledwie kilka chat? Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Towarzystwo im. Oleksy Tyhoho

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

Iryna FARION, m. Lwów. Znany uczony Pascal w liście do K. Marksa napisał: „Piszę do Pana tak dużo dlatego, że nie mam czasu napisać krótko”. W. Stefanyk, tworząc swoje nowele, całymi dniami i godzinami dręczył pytaniami pierwowzory swoich utworów i zapisywał stosy papieru. W końcu, zupełnie wyczerpany, zostawiał na czystej kartce „sam miąższ”, który porażał zwięzłą doskonałością i z łatwością przeważał wydane folianty. Zwięzłość nie tylko nadaje językowi siłę — tworzy przestrzeń dla głębi myślenia i wzburza uczucia. Mistrz słowa O. Honczar zauważył: „Powieść jest jak rakieta: dziesięć gramów za dużo — i nie poleci”. Dzisiejsza słowna nadmiarowość nie daje lotu całemu krajowi: za zbędnymi słowami kryje się pustka myśli: rozmów wiele, a rozumu mało. Pustka myśli rodzi nieprawdę, którą ukrywa się w powłoki martwych, zdesemantyzowanych słów. Taki styl myślenia i mówienia wykształcił się w czasach ZSRR i otrzymał od G. Orwella nazwę nowomowy (newspeak), której istotą jest nie tylko nadmiar słów przy braku myśli, ale także kłamliwe nazywanie świata na nowo. G. Fuller zauważył, że w moskiewskim słowniku wszystkie słowa są wywrócone na lewą stronę: prawdę nazywa się kłamstwem, a kłamstwo — prawdą; niewolę nazywa się wolnością; policyjne zastraszanie — demokracją; zagarnięcie — wyzwoleniem. Taka polityczna antonimia słowa kwitnie do dziś, co uwidacznia się w szczególności w przeciwstawnym pojęciu „niewolnictwo — wolność”: przymusowe zlanie się i asymilacja narodów — to „wspólnota interesów ekonomicznych (a wcześniej klasowych)”; potwierdzenie narodowej odrębności — to „przeszkoda dla nieuchronnej, błogosławionej globalizacji”; przepisywanie podręczników historii Ukrainy na korzyść imperialnej Moskwy — „uzgadnianie planów nauczania”; rusyfikacja ukraińskiej edukacji — „podniesienie poziomu nauczania języka rosyjskiego”; miłość do własnej ziemi — „nacjonalizm” (jedno z tych „nowomownych” słów, które przeznaczono nie do tego, by odzwierciedlały, lecz by zabijały znaczenie); zniszczenie Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej — „dobrowolne zjednoczenie z prawosławiem”; przymusowa nauka języka rosyjskiego — „środek przyłączenia do światowej cywilizacji”; usuwanie rodzimej ukraińskiej leksyki (dialektyzmów, archaizmów itp.) — „walka o czystość i kulturę języka ukraińskiego”; rujnowanie podstaw języków narodowych — „wolny, wzajemnie wzbogacający rozwój języków narodowych”; tworzenie bezrodnej, zasymilowanej, niewolniczej masy — „nowa wspólnota historyczna — naród radziecki, a teraz — Europejczycy”; zgubny, spowodowany terrorem bilingwizm ukraińskiej ludności — „adaptacja społeczna i tolerancja”; opanowywanie języka ukraińskiego przez ludność rosyjskojęzyczną — „konformizm społeczny, prowadzący do upadku moralności publicznej”; całkowita samowola społeczna — „demokracja”; zamach kryminalistów i janczarów na ustrój państwowy — „stabilność”; tworzenie nędzy poprzez inflację — „dobrobyt”; odwieczny wróg Rosja — „strategiczny partner”. Słusznie zauważył G. Orwell: „Język polityczny stworzono po to, by kłamstwa brzmiały prawdziwie, a morderstwa przyzwoicie, i by nadać pozór trwałości całkowitemu wiatrowi”. Takie wypaczone nazywanie na nowo zachodzi tylko w czasie najbardziej zagrażającego kryzysu moralno-duchowego — a język, jako „najniebezpieczniejsze dobro ze wszystkich dóbr” — daje o tym najgłośniejszy sygnał. Nosiciele takiej

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

GADAŃ WIELE, A ROZUMU MAŁO, czyli O SŁOWNYM PRZESYCIE

kryzysu moralno-duchowego D. Doncow nazwał „smierdofilami”, czyli plebejuszami. To właśnie oni „zaczęli nazywać tchórzostwo — humanitaryzmem, męstwo — okrucieństwem, odwagę — awanturnictwem, stoicyzm — monachomanią, nieubłagalność w zwalczaniu zła — ekskluzywnością, służalczość — realizmem, wierność idei — fanatyzmem, brak zasad — obiektywizmem, niezdecydowanie — rozwagą, stadność — solidarnością, codzienną pracę — heroizmem, heroizm — awanturnictwem i romantyką, wierność zasadom — doktrynerstwem, kameleonstwo — bystrym rozumem, wiotkość — szlachetnością, bezkształtność — pięknem, chachłacką chytrość — państwową mądrością. Był to kodeks wartości nawet nie zdrowej masy ludowej, a kodeks wartości plebejusza”. Na tle takiego „odwróconego” języka łatwo wyrastają zjawiska tautologii i pleonazmu. Tautologia (gr. tautologia, od tauto „to samo”, logos „słowo”) — to powtórzenie już powiedzianego, ale w innej formie bez nazywania czegoś nowego (pamiątkowy pomnik); pleonazm (gr. pleonasmos „nadmiar, nadmierność, przesada”) — to wielomówność; używanie słów zbędnych nie tylko dla pełni treści, ale i dla stylistycznej wyrazistości (forsować budowę w przyspieszonym tempie). Słowne przesycenie — jedno z najmniej szkodliwych przesyceń. (W. Suchomłynski). Zazwyczaj tautologia powstaje przez połączenie zapożyczonego i rodzimego słowa, które przekazują to samo znaczenie: administracyjny menedżment zamiast kierownictwo czy zarządzanie (łac. administratio „zarządzanie”, ang. management „kierowanie, organizacja”); akcentować uwagę zamiast podkreślać, zauważać lub akcentować (łac. accentuo „akcentować”, przen. „podkreślać, zwracać szczególną uwagę”); odcienie niuansów zamiast odcień lub niuans (fr. nuance „odcień, ledwo zauważalna różnica w czymkolwiek”); wolny wakat zamiast wolne miejsce lub wakat (fr. vacance z łac. vacans vacare „być wolnym”); ochronna odporność zamiast ochrona lub odporność (łac. immunitas „zwolnienie od czegoś”); inna alternatywa zamiast inny sposób lub alternatywa (łac. alternare „zmieniać się, wahać się”; alter „jeden z dwóch”); koledzy z pracy zamiast koledzy (łac. collega „towarzysz ze wspólnej służby, nauki; osoba tego samego zawodu”); konkretny adresat zamiast odbiorca, adresat (niem. Adressat „ten, do kogo zaadresowana jest wiadomość pocztowa lub telegraficzna”); najbardziej optymalny zamiast najlepszy lub optymalny (łac. optimus „najlepszy”); narodowo-demokratyczny zamiast narodowy lub demokratyczny (gr. demos „lud” i kratos „władza”); wymienny barter zamiast wymiana lub barter (ang. barter „wymiana towarowa”); główny leitmotiw zamiast główna myśl lub leitmotiw (niem. leitmotiv „główny temat, myśl”; leiten „prowadzić, towarzyszyć, kierować” i motiv „motyw”); Rysunek Oksany Waśkiw pamiątkowy suwenir zamiast pamiątka lub suwenir (łac. subvenio „przychodzę”); potencjalna możliwość zamiast możliwość (łac. potentia „siła”); cennik cen zamiast cennik (niem. Preiskurant: prix „cena”, courant „bieżący, teraźniejszy”); przemysłowa industria zamiast industria lub przemysł (łac. industria „działalność, powściągliwość, pracowitość”); prawdziwe fakty zamiast prawda, rzeczywistość, prawdziwe dane lub fakty (łac. „zrobione” — rzeczywistość, faktyczność; to, co obiektywnie istnieje). Jeszcze jedna odmiana tautologii jest uwarunkowana powtarzaniem tych samych rodzimych lub zapożyczonych słów w różnych formach gramatycznych: wzajemne stosunki — (stosunki, wzajemne relacje — synonimy, które przekazują pojęcie relacji między ludźmi, przez co forma wzajemne stosunki ma zbędny składnik) relacje lub stosunki. jest obecny; przewodniczący nie jest obecny; był obecny na tej sesji — obecny lub jest (był); zakończyć do końca — zakończyć lub skończyć; konkretniej konkretyzować — przekonująco konkretyzować lub konkretyzować; na dzień dzisiejszy — (dzisiaj utworzono przez połączenie zaimka tego i rzeczownika dnia) — dzisiaj, teraz, na ten czas; swój własny wkład — swój lub własny wkład; swoje osobiste zdanie — moje zdanie lub osobiste zdanie. W tekście artystycznym i publicystycznym tautologia — świadomy zabieg stylistyczny, skierowany na wzmocnienie i uwydatnienie cechy lub zjawiska. Wybitny ukraiński językoznawca O. Potebnia uważał: „...my, aby wyrazić lepiej naszą myśl, nagromadzamy słowa, które oznaczają w przybliżeniu jedno i to samo”. Tradycja „tautologicznego cieniowania” (wyrażenie F. Kołessy) sięga czasów pogańskich i najjaskrawiej wyrażona jest w twórczości ludowej, w szczególności w pieśniach: Starzy ludzie sąd sądzą, radę radzą pierwotną. Konia siodła, Myśl myśli; w myślach: Surową rzemienią w tył ręce związano; A trzeci pieszy-pieszyzna, Co jak on obcy-obczyzna, Za konnymi biegnie-podbiega… w tautologicznych frazeologizmach: krzykiem krzyczeć; jedzeniem jeść; przepadnij ono przepadkiem; obca obczyzna; gorz ono ogniem; wolna wola; dziwne dziwo; w przysłowiach i powiedzeniach: bełkot bełkocze, a głupi słucha; gadaj, gadaczko, póki się gada; mów, mów, do czegoś się dogadasz; co tam mówić, kiedy nie ma o czym gadać; myślała milczeć, a nie milczy się; bywałem ja w bywalcach i widziałem widzialce; i nie strasz mnie, bo ja straszaków syn; w barwnych ukraińskich przekleństwach: oby cię łup łupił; żeby cię rzezaczka porzezala; żeby cię chapun schwycił; żebyś płonął jasnym ogniem; żebyś jadł i nie najadał się; w staroukraińskich zabytkach („Słowo o wyprawie Igora”, „Powieść minionych lat”): „Wam Bóg tak kazał… w prawdę sąd sądzić”; „Już nam swoich miłych ładów ani myślą zmyślić, ani dumą zdumać”; w utworach ukraińskich pisarzy: Kiedy zaś horda o tobie kłamstwa miele, Ty na głupią głupotę milcząc pluj (P. Kulisz); W mowie czynem był mędrzec, W mowie słowem — martwy umarlak (P. Kulisz o języku H. Skoworody). A wy pchacie się na obczyznę Szukać dobrego dobra, Dobra świętego. Wolności! Wolności! Braterstwa braterskiego (T. Szewczenko). Obyście przepadli, synkowie, Byleście byli zdrowi, W piekle zapiekłym, W rajskim raju strasznym (W. Stus). Pleonazm jako nadmiar słowny ogarnął wszystkie style i formy mowy: ustnej i pisemnej. Jednym z przykładów jest ogłoszenie na lwowskiej kolei: Przy niespójności nazwiska lub z poprawionym nazwiskiem pasażer jest bezbiletowy ze wszystkimi stąd wynikającymi konsekwencjami zgodnie z zasadami przewozu. Można współczuć pasażerom: trudno przebić się nie tylko przez gąszcz błędów leksykalnych (niespójność, jest, wynikającymi, przewóz), ale też zrozumieć to bezkształtne nagromadzenie słów. Wśród typowych pleonazmów mamy: w lutym miesiącu — w lutym; w niedalekiej przyszłości — wkrótce, niedługo, na przyszłość; wyszła oszczędność po tym — zaoszczędzono na tym; wypowiedziane przez deputowanych uwagi — uwagi deputowanych; odnosi się do rzędu bezpieczeństwa narodowego — należy do bezpieczeństwa narodowego; ona jest bardzo ciężką procedurą — to bardzo ciężka procedura; dajcie zadawać pytania co do istoty pytania — pytajmy co do istoty; z punktu widzenia — z punktu widzenia (z perspektywy); wzrosły wymagania w sprawie nauczania i wychowania — wzrosły wymagania wobec nauczania i wychowania; ma miejsce problem — jest problem; nie niesie ze sobą obciążenia informacyjnego — nie podaje informacji; znormalizować tę normę — znormalizować; pytanie następnego rodzaju — takie pytanie; podczas konfliktu, który miał miejsce — podczas konfliktu; rozmowę zaczęli mówić — zaczęli rozmowę; sprawa stoi w bezpieczeństwie narodowym — problem bezpieczeństwa narodowego; długi okres czasu — długi czas; w swoich zamiarach my odstąpiliśmy do tyłu — my odstąpiliśmy w swoich zamiarach; chciałbym przeprowadzić uściślenie — chciałbym uściślić; te argumenty nie zostały przyjęte do uwagi — te argumenty nie zostały wzięte pod uwagę; te prace mogą zacząć być prowadzone — można rozpocząć te prace; czy to zbieg okoliczności czy to po prostu zbieżność? — czy to zbieg okoliczności?; coś konkretnie zrobić — coś zrobić. Wyrażenie fakt niedokończony, prawie na wyjściu — szczyt pleonastyczno-alogicznej biegłości, której nijak nie da się zastąpić. * * * Spotykają się deputowani rosyjskiej Dumy i ukraińskiej Rady. Moskal mówi: “Oto ja nie pojmu, poczemu u was parlamient nazywajetsia “Rada”? Poczemu rada?” — A dlatego rada, że nie duma… Być może lakoniczna i wieloznaczna odpowiedź na tematy dumy czy rady w tym anegdocie nie tylko nas ucieszy, ale otworzy świadomość tego, że słowa — to nie miedziaki, którymi nie szkoda rzucać. Słowa — to waluta, a pusta mowa nie jest warta dobrego słowa. Nadmiar rodzi przesyt, przesyt — nudę, nuda zaś — duchową tęsknotę, a kto choruje na to, tego nie nazwiesz zdrowym (H. Skoworoda).

Машинний переклад

Закінчення статті «JĘZYK JEST JEDEN», с. 6

JĘZYK JEST JEDEN

Zdjęcie Olesia Dmytrenki bardziej wrażliwymi, lepszymi i doskonalszymi. Pracuję w środowisku nieukraińskojęzycznym. Jest to centrum handlowo-rozrywkowe, gdzie duchowość nie jest zbyt ceniona — w cenie jest konsumpcjonizm. A tam, gdzie konsumpcjonizm, tam nie jest istotne, kto w jakim języku rozmawia: najważniejsze to sprzedać więcej i mieć zysk. Ale nie wszyscy poddają się nastrojom konsumpcyjnym. Dlatego nie jestem samotny. Gdybym tego nie czuł, to być może nie uczyłbym się. Mamy potencjał i wielką przyszłość. Przygotowanie na kursach jest dość gruntowne — uczyliśmy się 72 godziny. Po ośmiu godzinach pracy czasami ciężko było iść na kursy. Brakuje wolnego czasu, żeby nauczyć się jakiegoś tematu, ale jest ciekawie. Nasza pisownia różni się od rosyjskiej. Kursy to przede wszystkim komunikacja, źródło, które daje nam siły, by nieść energię ukraińskości w społeczeństwo. Moja żona jest Rosjanką, ale uważam, że na ojczystej ziemi trzeba rozmawiać w języku ukraińskim”. I jeszcze jeden znamienny wywiad. “Jestem Szesterenko Lilija Ołeksandriwna, emerytka, z paszportu Rosjanka. Mój ojciec jest Rosjaninem, a matka Słuchacze kursów języka ukraińskiego — Ukrainką. Mieszkałam w Kijowie w rosyjskojęzycznym środowisku, uczyłam się w 21. szkole. Potem — KPI (żadnego wykładu po ukraińsku), dlatego było mi bardzo ciężko nauczyć się rozmawiać w ojczystym języku. Być może wielu ludzi obraża się na kijowian, że nie rozmawiają po ukraińsku, ale nas tak wychowano. Dlatego potrzebne jest przygotowanie, praca z podręcznikami. Usłyszałam w radiu, że zorganizowano kursy i postanowiłam tam pójść. Szczerze kocham swoje miasto, swój naród, dlatego przyszłam na te kursy. Napisałam kilka artykułów w języku ukraińskim, które ukazały się drukiem w czasopiśmie „Ukraińska kultura”. Było ciężko, zwracałam się do dziennikarza i pisarza Mykoły Szudri, pomógł mi zredagować teksty. Na przyszłość planuję własnymi siłami napisać nowe. Kiedy rozmawiam z ludźmi, kiedy zwracają się do mnie po ukraińsku, czuję, że jesteśmy jedną całością. I chcę zwrócić się do całej Ukrainy: „Rozmawiajmy po ukraińsku! Być może nie wszyscy będą potrafili doskonale, ale w przyszłości język zjednoczy naród, a my musimy być jednością. Język to jest to, co nas zjednoczy!”

Машинний переклад

CO NAS MOŻE ZJEDNOCZYĆ

Walentyna DAWŁYDENKO „Kobzar” w prezencie oraz świadectwo wydane przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki otrzymali słuchacze kursów ukraińskiego języka biznesowego, które działają przy towarzystwie nie tylko w stolicy, ale i w wielu obwodach Ukrainy. Specjaliści z zakresu języka ukraińskiego, zaproszeni przez „Proświtę”, pomagają opanować język państwowy specjalistom z Ministerstwa Paliw i Energetyki oraz Ministerstwa Przemysłu Węglowego. Wiele państw, które dbają o swój język, dąży do jego rozpowszechnienia, do zapoznania z nim jak największej liczby ludzi na świecie. Profesor Iwan Juszczak powołuje się na doświadczenia innych krajów europejskich: „Kursy języka ojczystego organizują Czesi, Słowacy, Hiszpanie na szczeblu państwowym. Kursy języka ukraińskiego w naszym państwie są przede wszystkim dla ludzi, którzy chcieliby nauczyć się lub udoskonalić znajomość języka. Maksym Rylski mawiał kiedyś: „Ile znam języków, tyle razy jestem człowiekiem, tyle razy postrzegam świat nieco inaczej”. Nawet z tego punktu widzenia trzeba opanować język państwowy. Nie rozumiem ludzi, którzy żyją wśród Ukraińców i nie chcą, naprawdę nie chcą, a nie po prostu nie mogą opanować języka ukraińskiego. To wyraz braku szacunku dla narodu, wśród którego się żyje. Nawet w szkołach z rosyjskim językiem nauczania należałoby zwiększyć liczbę godzin języka ukraińskiego. Według norm międzynarodowych w szkołach, w których uczą się przedstawiciele mniejszości narodowych, powinien być zarówno państwowy, jak i narodowy język wykładowy. U nas tego się nie przestrzega. Nawet historię Ukrainy w szkołach z rosyjskim językiem wykłada się po rosyjsku. A absolwenci są nieprzygotowani do pracy w państwie i oczywiście pojawia się u nich kompleks niższości. Państwo powinno wziąć to pod uwagę i w szkołach mniejszości narodowych wprowadzić więcej godzin języka ukraińskiego lub więcej przedmiotów po ukraińsku — odpowiadałoby to prawu międzynarodowemu. Ukraina potrzebuje sieci kursów. Na przykład w Indiach jest tysiąc kursów do nauki języka hindi, ponieważ jest on państwowy, a obywatelom innych narodowości, którzy uczą się języka hindi, dopłaca się stypendium. U nas tego nie ma. Jednak organizacje społeczne takie kursy organizują. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki organizuje kursy, które dają możliwość tym, którzy uczą się języka samodzielnie, udoskonalić swoją wiedzę. Przede wszystkim młode pokolenie powinno uczyć się języka. Wykładam w Kijowskim Międzynarodowym Uniwersytecie na wydziale dziennikarstwa międzynarodowego. Przychodzili do nas studenci, którzy na pierwszym roku nie władali językiem ukraińskim, a teraz z powodzeniem pracują w telewizji i innych redakcjach. Ludziom starszym trudniej nauczyć się języka, ale tym, którzy chcą zajmować określone stanowisko, zgodnie z prawem i decyzją Sądu Konstytucyjnego z 1999 roku, należy posługiwać się językiem państwowym podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych”. Iwan Łytwynenko jest elektronikiem z zawodu, obecnie emerytem. „Uczyłem się w ukraińskiej szkole, a potem — wojsko, gdzie był tylko rosyjski. I dalej środowisko komunikacji — wyłącznie rosyjskojęzyczne. Choć staram się z przyjaciółmi rozmawiać po ukraińsku, nie zawsze się to udaje. Żyjemy jak w okupowanym kraju: wychodzisz na ulicę — prawie wszędzie rosyjski. Pójście na kursy skłoniło mnie do chęci udoskonalenia znajomości języka. Moja żona jest rosyjskojęzyczna, uczęszczaliśmy na kursy razem. Jeszcze nie uwolniłem się od surżyka, ale zdobyłem nową wiedzę. Teraz rozmawiam tylko po ukraińsku”. Angelina Angełowa pochodzi z Rosji, uczyła się w Leningradzie, przez połowę swojego życia rozmawiała tylko po rosyjsku. „Ojciec był wojskowym i przeniesiono go do Kijowa. Tutaj początkowo nie było potrzeby rozmawiać po ukraińsku, ponieważ w pracy prawie wszyscy rozmawiali po rosyjsku, tylko absolwenci uniwersytetu uporczywie rozmawiali po ukraińsku i był to wyjątek. Ale w ostatnim czasie wszystko się zmieniło. Pojawiła się potrzeba sporządzania dokumentacji w języku ukraińskim, więc piszę, czytam po ukraińsku, opracowuję dość skomplikowane dokumenty. Ale nijak nie udawało mi się rozmawiać po ukraińsku. Nie mogłam zrozumieć, dlaczego jakoś koślawo wychodziło, ale zachęcano mnie: „Próbuj, mów, dasz radę”. Ale nie wychodziło. A śmieszyć ludzi się nie chce, porzuciłam te próby, zrozumiałam, że sama nie dam rady, a czuć się człowiekiem drugiej kategorii też się nie chciało. A tutaj staliśmy się prawdziwymi ukraińskimi patriotami, środowisko mamy ukraińskojęzyczne i dlatego zaczęłam szukać możliwości nauczenia się mówić bez błędów. I znalazłam. Szczerze dziękuję „Proświcie” za kursy. Tutaj zaczęłam rozumieć, dlaczego mi nie wychodziło: zupełnie inna wymowa dźwięku. Natalia Hryhoriwna Skyba, nasza nauczycielka, bardzo dobrze nam to wyjaśniała. Wykładam na kursach podnoszenia kwalifikacji w swoim zawodzie. Teraz jest mi już o wiele łatwiej. Dlatego jestem bardzo wdzięczna towarzystwu „Proświta” za to, że tak nam pomaga i czyni nas Ukraińcami nie tylko z ducha, poglądów, ale i z języka — żeby inni mogli zrozumieć, kto przed nimi stoi. Dużo czytamy literatury ukraińskiej. Kiedyś na kiermaszu książek powiedziano nam, że obecnie wielu ludzi, którzy rozmawiają po rosyjsku, czyta ukraińskie książki. Mój mąż czyta tylko po ukraińsku i zauważa, jak bardzo są one duchowe i ciekawe”. Ołeksandr Kirmacz, robotnik, miał na celu lepiej opanować pisownię. „Rozmawiać po ukraińsku można i w domu. A nam trzeba tworzyć ukraińskojęzyczne środowisko, wtedy my, być może, będziemy szczęś-

Машинний переклад

KONKURS JĘZYKOWY — POD OPIEKĄ PAŃSTWA

15 maja w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki z udziałem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki zostaną nagrodzeni zwycięzcy Ósmego międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego. Proponujemy czytelnikom wywiad z jednym z fundatorów konkursu, prezydentem Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektorem generalnym firmy farmaceutycznej „Darnycia” Wołodymyrem ZAHORIEM. — Wołodymyrze Antonowyczu, proszę opowiedzieć, jak to wszystko się zaczynało. — W maju 2000 roku na corocznym zebraniu ukraińskich mecenasów prezydent Ligi — kanadyjski biznesmen i znany ukraiński działacz społeczny Petro Jacyk zaproponował zorganizowanie na Ukrainie konkursu języka ukraińskiego, aby podnieść jego prestiż. My wtedy jednogłośnie poparliśmy Jacyka: uważał on, że zwycięzcy powinni otrzymywać znaczne nagrody pieniężne. Ponad tysiąc uczniów na różnych etapach turnieju je otrzymało. Wtedy po raz pierwszy i ostatni nagrody zwycięzcom wręczał sam Petro Jacyk. Mecenas wracał z Kanady poruszony i szczęśliwy, wszak w konkursie rywalizowało 200 tys. Ukraińców. Obecnie ogólnonarodowa wysokość nagrody za pierwsze miejsce wynosi od 3 tysięcy (w najmłodszych klasach) do 7 tysięcy hrywien (w dziesiątej i jedenastej). Takich nagród dzieci nie otrzymują w żadnym konkursie, w żadnej olimpiadzie. A na zwycięzców i ich nauczycieli czekają na święcie języka, dniu oficjalnego zamknięcia konkursu i wręczenia najwyższych nagród, liczne niespodzianki: prezenty, biblioteczki, konkursowe suweniry itp. To jest tradycja. Środki na drugi konkurs dali mecenasi z różnych krajów: USA, Kanady, Australii, Francji. To była cała grupa patriotów, którzy przekazali środki na najbardziej patriotyczny projekt Petra Jacyka. Jednym z największych mecenasów po raz pierwszy został Kanadyjczyk Stanley Peterson, który dał 55 tysięcy dolarów kanadyjskich. Częściowo finansował on trzeci (55 000 $), czwarty (55 000 $), piąty (70 000 $) i szósty (120 000 $) konkurs. Ten szczodry mecenas zajmuje zaszczytne miejsce w historii konkursu języka. Na prośbę Ligi Ukraińskich Mecenasów konkursowi nadano imię Petra Jacyka, prawdziwego ukraińskiego patrioty. W drugim konkursie wzięło udział już ponad 5 milionów uczestników. Razem z uczniami po raz pierwszy rywalizowali także studenci. Cieszyli się z tego wszyscy patrioci: konkurs daje nadzieję, że Ukraina będzie mówiła po ukraińsku. W trzecim konkursie było już ponad dwustu mecenasów: nazwiska co roku drukujemy w prasie, aby wszyscy wiedzieli, że ci ludzie chcą pomóc Ukrainie, a ona powinna znać swoich patriotów i bohaterów. Przyjemnie, że wtedy zaczęli pojawiać się mecenasi z samej Ukrainy. Wsparł nas „Ekspres-bank” — ówczesny prezes zarządu Jurij Dżus dał dla zwycięzców trzeciego konkursu 23 000 hrywien. Dzisiaj „Ekspres-bank”, już pod kierownictwem nowej prezes zarządu Iryny Czulickiej, kontynuuje to szlachetne dzieło. — Wtedy chyba po raz pierwszy na Ukrainie zwycięzcy pisali listy z podziękowaniami do mecenasów. Wielu nie rozumiało, co to jest i po co. — Tak przyjęto w Europie, Ameryce. To tak szlachetnie — powiedzieć „dziękuję” człowiekowi, który dał środki na nagrodę i w ten sposób wsparł język ukraiński. Mecenas, otrzymawszy list, wie, że jego środki znalazły adresata. Większości tych listów nie można czytać bez wzruszenia. Dzieci doskonale rozumieją, jaka jest sytuacja z językiem ukraińskim i biorąc udział w konkursie, nie mogą być obojętne. A co mówić o zwycięzcach? To choć mali, ale patrioci! — Całkiem logicznie wpisali się w scenariusz konkursu także wydawcy. — Każdy laureat i zwycięzca wraz z nauczycielami otrzymywał biblioteczki od wydawnictw „Jarosławiw Wał”, „Machaon—Ukraina”, „Ukraiński pisarz”, „Łybid”, „Oberehy”, „Wydawnictwo Proświty”, „Osnowy”. Na każdy konkurs otrzymywaliśmy setki książek i było to dla nas nieocenionym wsparciem. — Niezwykle udane były czwarty, piąty i szósty konkurs. W każdym z nich brało udział ponad 5 milionów osób. — Znalezienie środków na siódmy konkurs nie było proste, ale je znaleźliśmy. Odbył się, a obecnie z powodzeniem kończy się ósmy. W Siódmym konkursie brały udział ukraińskie dzieci z diaspory — z 23 krajów świata. — Ósmy konkurs stał się szczególny? — Konkurs po raz pierwszy został wsparty na najwyższym szczeblu państwowym — w zeszłym roku 9 listopada, w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa i języka, pojawił się Dekret Prezydenta W. Juszczenki „O Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka”, w którym zapisano: „Wesprzeć inicjatywę Ligi Ukraińskich Mecenasów oraz Narodowej rady ds. kultury i duchowości w sprawie przeprowadzenia Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka jako corocznego ogólnonarodowego przedsięwzięcia dla podniesienia poziomu wiedzy z języka ukraińskiego, wychowania u młodego pokolenia miłości do języka swojego narodu, zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego”. W Dekrecie mowa jest o corocznym wydzielaniu środków budżetowych na organizację i przeprowadzenie konkursu. 28 listopada 2007 r. wydano drugi Dekret Prezydenta „O niektórych środkach dotyczących podniesienia roli języka ukraińskiego”, gdzie w pkt 1 zaznaczono: „Ustanowić, poczynając od 2008 roku, 14 corocznych stypendiów Prezydenta Ukrainy dla zwycięzców Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka”. A w ostatnich dniach grudnia 2007 roku pojawiło się Postanowienie Gabinetu Ministrów Ukrainy, gdzie zapisano: „Stypendia Prezydenta Ukrainy dla zwycięzców Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. P. Jacyka wypłacane są w wysokości 4,375 minimalnego stypendium akademickiego studentów wyższych uczelni III—IV poziomu akredytacji”. Zatem państwo wzięło konkurs pod opiekę. — Jakim widzi Pan przyszłość tego unikalnego projektu? — Chciałoby się, aby konkurs przerodził się ze szkolnego i studenckiego maratonu językowego w powszechny ukraiński ruch na rzecz ojczystego języka, na rzecz Ukrainy, na rzecz patriotyzmu, i aby sformułowanie „ukraiński nacjonalista” odbierano nie jako „łotr”, lecz jako „patriota”, „budowniczy”… Rozmawiała Switłana KORONENKO

Машинний переклад

CZYTELNICZE WIECE — TYSIĄCE DRZEW NA PAMIĄTKĘ WIELKICH

Iwan Wołoszeniuk Prezydencka tołoka w obwodzie winnickim zakończyła się utworzeniem dwóch parków dendrologicznych — im. Mychajła Hruszewskiego i im. Wasyla Stusa Pomysł tołoki na Winnicczyźnie przyjęto z entuzjazmem. Biorąc pod uwagę, że obwód jest rolniczy, a do tego to „cukrowy Donbas”, najwięcej powierzchni przeznaczano pod buraki. Partyjni przywódcy Ukrainy nakłaniali winnickie kierownictwo do myśli, że byłoby dobrze, gdyby obwód miał pod nimi „ćwierć miliona”, czyli 250 tysięcy hektarów. To miałby być piękny podolski rubikon. Nikt nie zwracał uwagi na to, że ta cyfra wykracza poza zdrowy rozsądek i celowość agrotechniczną. W obwodzie nie miano już czego orać, nie zostawało ziemi pod pastwiska, a pług doprowadzono niemal do linii wody we wszystkich zbiornikach, w tym także w Południowym Bugu, wskutek czego on katastrofalnie spłycił się, a erozja przybrała rozmiary katastrofy ekologicznej. Obliczono, że dla unormowania stanu ekologicznego Winnicczyzny trzeba dodatkowo obsadzić lasem 73 tysiące hektarów. Ambitne zadanie w unisonie z prezydencką tołoką. Cztery tysiące hektarów zasadzono tej wiosny. Innymi słowy, 16 milionów drzew. Akcja zaiste ogólnonarodowa. Winnicczyzna, na zakończenie tej wspaniałej akcji, postanowiła postawić dwa szczególne wykrzykniki i założyć dwa parki dendrologiczne z 74 gatunkami różnych drzew, egzotów i krzewów: jeden w ojczyźnie pierwszego prezydenta Ukrainy Mychajła Hruszewskiego, we wsi Sestrynowce w rejonie koziatyńskim (3 hektary, 2927 drzew), drugi — w Rachniwce pod Hajsynem, gdzie urodził się Bohater Ukrainy, nieugięty bojownik o jej wolność, poeta Wasyl Stus (2 hektary, 2000 drzew). Swoje drzewa w obu wsiach posadził przewodniczący obwodowej administracji państwowej Aleksander Dombrowski i przewodniczący rady obwodowej Hryhorij Zabołotnyj (na zdjęciu). Rozmawiałem z najszacowniejszą uczestniczką Rachnowskiej toloki, Paraską Semeniuk, która mieszka obecnie w tym samym dworze, gdzie urodził się i w dzieciństwie wychował słynny obecnie jej rodak i krewny. — Co pani powie o tym wydarzeniu, szanowna Paraskо Tymofiiwno? — Teraz to wspomina się Wasyla Stusa. A mnie najbardziej utkwił w pamięci ten dzień, kiedy do wsi przyjechały trzy autobusy z ukraińskimi flagami, w klubie zebrało się mnóstwo ludzi, wszystkim rozdawano świece i zapalano je, żeby pomodlili się za Wasyla, a z powiatu i wsi znaleźli się ochotnicy, którzy te świece gasili i tłumili. A kiedy ci goście przyszli z flagami pod mój dom, skądś wypadła milicja i zaczęła łamać drzewce, drzeć flagi, krzyczeć na ludzi. — Pewnie strachu było? — Nie bardzo się i wystraszyłam. Strofowałam milicjantów: „Chłopcy! Po co pogrążacie się w błocie? Jest prawda, której wy nie znacie. Czy bez powodu tylu ludzi o dobrych twarzach i oczach przyjechałoby pomodlić się za złego człowieka?” — A widziała pani Wasyla choć raz? — Przyjeżdżał po skończeniu instytutu, jeszcze jako kawaler. Właśnie rozebraliśmy tę małą chatę, w której się urodził, i na jej miejscu stawialiśmy większą. Pomagał nam ciosać krokwie, a potem je wiązać — pracowity i zaradny był. Mój mąż to jego pierwszy brat. Co mnie szczególnie uderzyło w serce? Wasyl wierzył w Boga, co wtedy nie bardzo się afiszowało. Nie wstydził się pomodlić ani przeżegnać przy ludziach. Nie wiedziałam o jego talentach. Dopiero później sąsiad przyniósł czasopismo z jego wierszami i powiedział, że Stus jest w Kijowie i że jest poetą. Widziałam Wasyla tylko jeden jedyny raz, a jego syn Dmytro garnie się do nas.

Машинний переклад

JESZCZE RAZ O 9 MAJA…

Cała Ukraina dzisiaj płynie do Rachniwki, a szczególnie 6 stycznia i 4 września — w dni urodzin i śmierci. Kanada też go bardzo szanuje. A na tegorocznej tołoce, w tym parku przez dwa tygodnie pół obwodu przebywało. Pomnik Wasyla na wieki! Dyrektor generalny „Winobłahrolisu” Mychajło Wdowcow, który był na budowie dendroparku głównym zarządcą i projektantem, mówi, że trzeba było wykarczować prawie dwa hektary dzikich zarośli grusz, wiśni, śliw, rozebrać starą chatę, dawną szkolną piwnicę. Siedem filii obłahrolisu (Niemirowska, Hajsyńska, Teplicka, Illinecka, Berszadzka, Trostianecka, Czeczelnycka) oraz Hajsyńskie nadleśnictwo państwowe pracowały tutaj, nie szczędząc sił. Oprócz kłopotów z ziemią i materiałem do sadzenia, trzeba było urządzić ogrodzenie, aleje, altany, ławki do odpoczynku, żeby od samego początku było to podobne do parku. Bierzemy go pod swój stały nadzór, żeby gdyby coś się nie przyjęło, od razu odnowić. Jest tu dużo egzotów, przywiezionych z prestiżowych szkółek, w szczególności z Kijowskiego ogrodu botanicznego i Umańskiego parku dendrologicznego. Wszystkie prace poświęciła cerkiew. Przy wejściu, w tym miejscu, gdzie ma być kaplica, postawiono dębowy krzyż artystycznej roboty. Antonina SPILNA, osiedle typu miejskiego Kuty, obwód iwanofrankiwski. Gdzie znaleźć słowa, by wysławić prawdziwych bojowników o niepodległość Ukrainy, którzy bronili honoru narodu ukraińskiego? I jak nie zadać bólu tym, którzy tak i nie zrozumieli, że Stalin i Hitler to pojęcia tożsame, a imperium z totalitarnym reżimem nie ma nic wspólnego z Ojczyzną? Jak wyodrębnić tę kategorię ludzi, którzy umiejętnie wykorzystywali heroizm i patriotyzm prostych śmiertelników i niemiłosiernie niszczyli wszystko, co przeszkadzało bezimiennemu pojęciu „sowiecka ojczyzna”? Przede mną dokument, który cenimy w naszej rodzinie: „Wojownikowi-zwycięzcy 1941—1945 gg.”. To list pochwalny na nazwisko gwardii starszego sierżanta Spiłnego Petra Łukycza, mojego taty. Bronił Ojczyzny w latach II wojny światowej pod sztandarem Armii Czerwonej od 1939 roku. Odступаł od Brześcia, gdzie służył, aż do Stalingradu, a potem wyzwalał i Ojczyznę, i bratnie narody i ludy, w szczególności Rosjan. Obrona Stalingradu, Biełgorod, Kirowohrad, operacja korsuń-szewczenkowska, Mińsk, Wilno, Morze Bałtyckie, Danzig, Gdańsk, Królewiec — szlak tego zwycięstwa został utrwalony w dokumencie. A oto okres od października 1939-go (rok powołania do służby wojskowej) do sierpnia 1943-go pozostał w skąpych opowieściach taty. Były one bardzo ostrożne, bo mówienie prawdy (tatuś zmarł w Kazachstanie, dokąd wysłano jego rodzinę w 1977 roku) było niebezpieczne. Opowiadał, jak czekali na wojnę, jak ona się zaczęła, jak odступаli i wiedzieli, że przeżyć raczej się nie uda… A jeszcze zachowało się tatusiowe wspomnienie o 1939 roku, jak przygotowywali „operację bojową” — niszczyli starą przytulną cerkiew w Zachodniej Białorusi. Nie chciał tatuś przykładać do tego rąk, a dlatego trafił do szpitala — połknął kawałek szarego mydła, popił kubkiem wody — podejrzenie czerwonki. Fragmentami przypominam sobie tatusiowe opowieści o ustanawianiu rad: niszczyli narodowe — i materialne, i duchowe — to, co ludzie chronili przed wszelkimi okupantami, nie zdołali uchronić przed czerwoną Rosją. Jakoś tata opowiadał, jak w kurzu wojennej drogi szły zmęczone i głodne kołchozowe krowy. I obok tak samo, ledwo powłócząc nogami, odступаli żołnierze, nie rozumiejąc niczego. I kobiety, które towarzyszyły tym krówkom, płacząc, prosiły zastrzelić bydło, niż tak znęcać się nad nim. Mijali wsie, gdzie pozostawali mieszkańcy tej niesławnej „sowieckiej ojczyzny-matki”, gdzie palili zboże, niszczyli farmy, w niebyt pędzili bydło, pozostawiając na pastwę losu ludzi. Tatuś nigdy nie oglądał filmów o wojnie. Mówił: „Każdy po swojemu świat rozumie! A tam wszystko kłamstwo!”. Bolała go wojna w duszy, może dlatego i nie dożył do emerytury, zmarł na zawał, jak kiedyś mówili, od pęknięcia serca, bo to serce bolało i za nas, dzieci, i za rodzimą Ojczyznę. Miał odznaczenia bojowe, ale nigdy nie chodził odbierać jubileuszowych błyskotek — medali, nigdy nie korzystał z żadnych ulg. I jestem dumna ze swojego tatusia. Żyje w moim sercu jasne wspomnienie o wuju Fedorze Kłymie. Nie służył w Armii Czerwonej. Wuja Fedora sumienie powołało do innej armii. Był w UPA. Dostawał papier na druk ulotek, roznosił po domach wydrukowane. Jeszcze słyszałam od wujny Ilenki, już nieżyjącej, że jakoś wujowi zaszyto w płótnie broń, i on niby pasąc bydło, zaniósł ją partyzantom. Na wypadek spotkania z NKWD miał mówić, że ma połamane żebra i lekarz zaszył w płótno. Nie wpadł wtedy, poszczęściło się. Bieda spotkała go później. Swoich 15 lat w Magadanie nie odsiedział, zabiło go przy wyrębie drzewo, tam pozostał na wieczny spoczynek, nie mając krzyża nad głową. Wiem o nim bardzo mało. I nigdy nie widziałam, bo był wujem po siostrze tatusia; pochodził z rumuńskich Roztok, a wujna — z polskich (huculską wieś Roztoki Czeremosz podzielił między dwa kraje). Pobrali się w Magadanie. Wujna wróciła i osiedliła się w Kutach na Kosowszczyźnie w 1961 r., ale niedługo cieszyła się Ojczyzną, bo straciła zdrowie na zesłaniu. Zmarła i zabrała ze sobą wszystkie opowieści o tej rodzinnej gałęzi. A o sobie nie opowiadała: „Ja jeszcze żyję, to Fedio przed Bogiem stoi, o nim trzeba mówić”. Jasna pamięć o moich bliskich daje mi prawo omówić trzecią kategorię — „weteranów-profesjonalistów”, którzy, brzęcząc jubileuszowymi odznaczeniami, albo i bojowymi, ale otrzymanymi po 9 maja 1945 roku za zwycięstwo nad prawdziwymi obrońcami swojej Ojczyzny — Ukrainy na zachodnich terenach „sowieckiej ojczyzny”. Ci weterani-profesjonaliści wydzierają z gardła wszystkich moich krajan ulgi i uznanie ich bezcennych „zasług”. Ich, jak i kiedyś, kieruje Komunistyczna Partia, która niszczyła wyzwolicieli wszystkich narodowości przed wojną, podczas niej oraz po wojnie. Chylę czoło przed Wami, prawdziwi weterani, którzy walczyli z faszyzmem, przed Waszym heroizmem — żywi, i którzy leżą w bezimiennych mogiłach zbiorowych bez krzyży, pod czerwoną gwiazdą. Ale weterani, którzy wywalczyli dla nas Ukrainę, którzy ginęli na terenach ogromnej katowni — Związku Radzieckiego, też leżą bez krzyży. I ich są miliony! O nich nie bardzo często wspominają, i pamięć ta została przekręcona. A ci, co żywi? Ich okaleczono nie tylko fizycznie, ale i duchowo, oni cierpliwie czekają, kiedy wreszcie Ukraina, którą oni, jak prawdziwi bohaterowie, zwycięsko zdobywali, uzna ich zasługi. Masowa psychoza świętowania dnia Zwycięstwa nie mieści się w pojęciu zjednoczenia Ukrainy. Różnorodność czerwonego koloru na placach miast, na ekranach telewizorów, wysiłki mediów, by poniżyć rolę uczestników walk wyzwoleńczych, rozdzielają już zjednoczone ideą narodową Majdanu społeczeństwo. Pojednanie jest możliwe wtedy, gdy zamiast dnia Zwycięstwa będziemy obchodzić dzień Żałoby, z panichidami i wspominaniem wszystkich, którzy zginęli w płomieniach wojny, którzy walczyli z okupantami; ze wspomnieniami tych, którzy pozostali żywi, którzy przeszli męki obozów koncentracyjnych faszystowskich Niemiec i „sowieckiej ojczyzny”, tych, którzy prowadzili walkę z nazistami Niemiec, szowinistami Polski, imperialistami Rosji. Od 14 października 1942 roku, z utworzeniem UPA, rozpoczęły się Walki Wyzwoleńcze, albo Wielka Wojna Ojczyźniana na terenach Ukrainy dla tych, którzy bronili swojej Ojczyzny, niepodległości, języka, kultury, duchowości, rodzimego narodowego od wszystkich okupantów. I dopóki nie uznają bohaterów tej wojny (a działania bojowe trwały do 1954 roku) weteranami ze statusem, odmiennym od statusu weteranów Armii Radzieckiej, dopóty ona i będzie trwać. A ci, którzy wyzwalali Ukrainę od nazistów, narzucając nie mniej strasznego okupanta, kto trzyma się linii „czerwonych” partii, z radością i dumą wspominają, jak oni ciężko szli do Zwycięstwa, jak żyli w chłodzie i głodzie, jaką wielką krwią zdobyli to zwycięstwo. Niech oni pomyślą o tym, że i ich zwyciężono. A za tych, którzy już stoją przed Bogiem i Bóg im sędzią, trzeba się modlić. Więc wspomnijmy, zamiast świętowania dnia Zwycięstwa, i módlmy się i za zdrowie, i za spokój wszystkich obrońców Ukrainy.

Машинний переклад

ZIELONA TOŁOKA

10 maja na Wyspie Truchanowskiej, obok Babiego Jeziora, odbyła się akcja „Zielona tołoka” — sprzątanie terenu. Ten rozległy obszar ma znaczną wartość przyrodniczą, lecz niestety cierpi z powodu braku uwagi ze strony władz i nadmiernej „uwagi” wypoczywających. W akcji wzięli udział członkowie Kijowskiego Centrum Ekologiczno-Kulturalnego, Ukraińska Wspólnota Wędkarzy, organizacja „Ludzie dla praw zwierząt” oraz obywatele, którym nie jest obojętne środowisko naturalne. Już w ciągu półtorej godziny ochotnicy zebrali ponad 40 worków śmieci. Chcielibyśmy, aby nasi obywatele, odpoczywając, zachowywali się cywilizowanie i sprzątali po sobie, ponieważ przyroda to nie wielkie wysypisko, lecz środowisko przytulności i harmonii. Reportaż fotograficzny Anny OBORSKIEJ

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...łodomoru; ani pod koniec lat czterdziestych, odbudowując rolnictwo zniszczone przez wojnę; ani w pięćdziesiątych, pracując przy wyrębie lasu nad rzeką Peczora w Republice Komi, dobrowolnie zaciągnąwszy się do tej niekobiecej pracy; ani w siedemdziesiątych „stabilnych”, ale tak deficytowych na wszystko latach… Przypominam sobie też zimowe rozmowy z mamą: „Hej, Wasylku! Za jaką zaspą się schowałeś? Wołaj tatę i biegiem do domu jeść śniadanie! Nie zmarzłeś, synku? Na dworze mróz, twoje policzki aż płoną” — „Nie, mamo, nie zmarzłem, tak się nabiegałem między zaspami, że mi aż gorąco”. W piecu trzaskają drwa i obejmują czerwonym płomieniem gliniane garnki, a za oknem sypie wielkimi płatkami śnieg. „Synku, nie pij zimnej wody” — przestrzega mama. „Mamo, na dworze sypie taki bajkowy śnieg, że prawie nie widać chaty dziadka Kyryła” — powiedział sam do siebie i pomyślał: „W przyszłą niedzielę zjadę na sankach z chłopakami na Buzowem”. „Synku, nie zapomniałeś, że jutro poniedziałek? Przygotowałeś zadania domowe?” — pyta mama. Deklamuję utwory klasyków literatury ukraińskiej: Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Jurija Fediowycza, Wasyla Stefanyka, czytam opowiadania Stepana Wasylczenki. I chatę ogarnia dobra, liryczna aura. A moja rodzima szkoła też jest niezapomniana. Miejscowy kowal Ołeksij Nyczyporowycz Wowk mieszkał na chutorze Łychopoji obok Jelizawiety Dmytriwny Wowk — znanej na całą obwód połtawski nauczycielki języka i literatury ukraińskiej. Ich sąsiadka Daria Kolczija uczyła dzieci języka niemieckiego. Wszyscy wieśniacy chodzili do kuźni, bo wiedzieli: Ołeksij Nyczyporowycz na czas i solidnie zrobi i motykę, i widły, i siekierę, i młotek, i zawiasy, i rękojeść z zapięciem do drzwi właśnie postawionej przez wieś wspólnymi siłami chaty oraz wiele innego. Uczniowie miejscowej Horiańskiej szkoły średniej, idąc na lekcje, widzieli przez otwarte drzwi kuźni, jak Ołeksij Nyczyporowycz zręcznie uderza młotem w rozżarzony metalowy półfabrykat leżący na kowadle i dmucha wielkim kowalskim miechem ogień w piecu. Szkoła mieściła się w domu, wokół którego rósł sad owocowy zamożnego chłopa Ilka, wysłanego na Syberię przez władzę kolonialną pod koniec lat dwudziestych ubiegłego stulecia. W latach 80. we wsi zbudowano nową, dwupiętrową ceglaną szkołę, która dawała ośmioletnie i średnie wykształcenie, a więc przepustkę w życie niejednemu pokoleniu dzieci z okolicznych wsi. A dom Ilka, chłopa-pracownika i gospodarza, który zrogowaciałymi rękami uprawiał połtawskie czarnoziemy, znów osierocił. Wieś Sliusari także zniknęła z mapy Ukrainy wraz z wielkim i głębokim stawem. Dom Ilka rozebrano na opał. Zniknęła nasza szkoła, stara i droga sercu. Kim więc jesteśmy po tym wszystkim? Myśląca osoba nie może pogodzić się z powszechnym znikaniem starych chat; wiejskiej kuźni ze studnią-„żurawiem” na przyczółku; skrzypiącego i mocnego, otwartego na wszystkie wiatry młyna, który samotnie stał przy centralnej drodze, oraz drewnianej cerkwi — strażniczki wiejskiej wspólnoty. Zamuliły się, zabrudziły i zarosły wierzbami zapomniane przez ludzi stawy w Berezie, wyschła rzeczka Bakaj. Gdzieś przepadła aura, która łagodnie otulała naszą wieś w czasach ucisku i tułaczki. Odeszły w niebyt prawieczne amulety patriarchalnej ukraińskiej wsi. Co jeszcze zniknie z rzadkiego krajobrazu Bakajskiego? Tracimy nie tylko pamięć o naszych szczerych i pracowitych przodkach, ale wszystko cenne, zbudowane ich zręcznymi rękami i opiewane w pieśniach ludowych.

Машинний переклад

RODOWÓD

Andrij Czebykin. „Wesoły deszcz” ty matkami. Nie wiecie, co to znaczy” — mówiła Jego Najświętszemu Kardynałowi Lubomyrowi Huzarowi jego matka. Matka na starość żyje wspomnieniami, a kiedy znajdzie wdzięczną słuchaczkę — chętnie opowiada o swoim dziecku, jakie było w szkole, na uczelni — z dyplomem o wyższym wykształceniu lub bez niego, z naukowym stopniem albo wiecznym kandydatem na kandydata. Na schyłku życia w swoim domowym kąciku wciąż czeka na nas. Nie chce ani synowskich apartamentów w stolicy, ani córczynych daczy za miastem — tylko uwagi. Chce, żeby jej dziecko — czy miesięczne, czy roczne, czy po pięćdziesiątce — było najlepsze. Wtedy będzie jej spokojnie. Nasza mamusia chce, abyśmy jej nie zhańbili, jej bliskich, rodzinnej ulicy, wsi czy osiedla, a nawet całego miasta. Dała nam życie, oddała nas życiu. Dlatego nasza matka gotowa nas wyglądać w oknie — nawet tylko na Boże Narodzenie, Wielkanoc i urlop. Matka. Boża, rodzima i chrzestna. Beregini. Miłość i Ukraina. Wszystko rodzaju żeńskiego i o żeńskiej zasadzie. Wszystko, co najważniejsze — od Kobiety, od Matki. Czym my, dzieci, możemy jej się odwdzięczyć? Podziękowania nie wymaga. Mamy jej Dzień dzięki Państwowemu Komitetowi Ukrainy ds. Rodziny i Młodzieży, międzynarodowej organizacji „Wspólnota Kobiet”, Związkowi Kobiet Ukrainy i organizacji społecznej „Związek Ukrainek”, z inicjatywy których 10 maja 1999 roku przystąpił ówczesny Prezydent Ukrainy. Pamiętajmy, dzieci i chrześniacy, o naszych matkach. Dbajmy o nie. Szanujmy je i cenmy nie tylko w maju, ale codziennie, co godzinę, co sekundę. To jedyne, co nie budzi wątpliwości. I nie skracajmy im życia. Prośmy Wszechmogącego o błogosławieństwo dla matek, aby Pan obdarzał je zdrowiem i dobrobytem, oświecał ich serca, aby mogły kroczyć drogą Jego przykazań. A za zmarłe matki prośmy Pana, by uspokoił ich dusze, o Jego łaskę, miłosierdzie i przebaczenie im wolnych i mimowolnych grzechów, prośmy o królestwo niebieskie. To tak mało, co możemy im dać. Pamiętajmy, dzieci!

Машинний переклад

Z RODZINNYM ŚWIATŁEM

Wasyl WOWK W naszym raju na ziemi Nic lepszego nie ma, Jak ta matka młoda Z swoim dzieciątkiem małym. Taras Szewczenko W tym elegijnym wszechświecie mojego dzieciństwa ożywa w sercu i rodzinny dom, i droga mateczka, która “nocy nie dosypiała…” Podarowała życie. Matka i dziecko — to wieczne koło ziemskiego bytu; ona — najbardziej ofiarny na świecie człowiek. Wypływają w myślach współmieszkańcy wsi, przyjaciele, nasze kozackie chutory. Wiosna otwiera okna, bo słońce zwróciło ku ciepłu. Cieszę się wielkim, okrągłym, jak makutra, słońcem, które właśnie wzeszło zza chutoru Owramy, który ma teraz sześć domów nad szerokim i długim, na kilka kilometrów z północy na południe głębokim jarem Buzową. Latem rosną tam macierzanka, piołun, wilczomlecz, krwawnik, kocanki, cykoria, gęste łąkowe trawy. Zimą Buzowa przypomina zaśnieżone Karpaty, gdzie rosną nie świerki, a sosny i liściaste gaje. Wspominam ten śnieżny raj zimą, kiedy zawieja nanosiła aż pod samą strzechę, a na nartach i sankach dzieciaki pokonywały te strome zbocza. Wtedy rodzinna wieś dla mnie była jak centrum Wszechświata. A do niej wchodziły kozackie chutory: Duplany, Wowki, Marky, Łychopoje, Orendarenky, Wyntynci, Omelky, Hnidyny, Owramy — wśród bezkresnych połtawskich łanów, gajów, z małą rzeczką Bakaj, która wychodziła z brzegów, przepływając wczesną wiosną przez Buzową, Marky, Wyntynci, i wpadała do wielowodnego Psełu. Wieś Mały Bakaj ma dawną historię. Powstała w pierwszej połowie XVII wieku z kozackich chutorów, położona w pagórkowatej okolicy na lewym brzegu rzeki Pseł. Niewielka rzeczka Bakaj dała nazwę wsi. Według spisu z 1859 roku, było w niej 34 gospodarstwa i 414 mieszkańców. We wsi otwarto szkołę, gdzie uczyło się 25 dzieci. W 1928 roku rozpoczęło się rozkułaczanie zamożniejszych chłopów. Ołena Jewdokymiwna Wowk z synem I nasze Bakaje straciły spokój: mobilizują do kołchozowej pracy za patyczki-dniówki, wymiatają do ziarnka całe zboże z wiejskich obejść, organizują okresowe głodomory. Jedyne, co cieszyło mnie i mojego przyjaciela, sąsiada Hryszę wtedy, — malownicza ukraińska przyroda, która jakby pragnęła złagodzić cierpienia ludzi w tamtych trudnych czasach. To — bezkresne pola, na których gęsto kłosiły się pszenice, żyto, jęczmień, owies, proso. Napełnione ziarnem kłosy w wietrzną pogodę to nachylały się, to podnosiły na cienkich łodygach, przypominając morskie fale. Letnie łąki wypełniały się miodowymi zapachami, a gaje — śpiewem ptaków. W rozlewiskach rzeki Bakaj i rozłożystych łozach zielonego masywu Bereh, który jest koło chutoru Omelky, w maju wyśpiewywały słowiki. Wszystko nas interesowało, kiedy bywaliśmy koło wiatraka, wysokiego i wielkiego, zrobionego z drewna. Stał koło domu babci Hanny Zachariwny. Dziadek Kyryło, jadąc do młyna w wietrzną pogodę na saniach, zaprzężonych kołchozowymi końmi, brał i mnie ze sobą. Bajkowy młynarz, cały biały, zasypywał ziarno, które błyskawicznie zmieniało się w pachnącą mąkę. Oto ona sypie się do worka spod wielkich kamiennych żaren. Wszyscy piekli rumiany chleb w piecach — kto czarny, kto biały. Babcia Paraska, sąsiadka dziadka Kyryły, piekła czarny, którego aromat docierał aż do ścieżki, która i dzisiaj biegnie przez łąki. Całuję mamy spracowane ręce i wspominam, jak z pomalowanego na zielony i niebieski kolor komina naszego domu powoli unosi się w niebo szary dym: to moja droga mama rozpala piec i przygotowuje smaczną zupę gryczaną na śniadanie, połtawski barszcz z kurczakiem. Nigdzie i nigdy nie jadłem tak pachnącego i uzdrawiającego barszczu. Mamy łagodne spracowane ręce, które nigdy nie znały spoczynku — ani w strasznym trzydziestym trzecim, kiedy w swoje niepełne dziesięć lat została sierotą zupełną i tylko jednemu Bogu wiadomo, jak przeżyła podczas tego strasznego ukraińskiego Ho-

Машинний переклад

MATKA

Nadija Kniaziew …Matka, mateczka, mamusia. Maria czy Zofia. Nieważne, jak nazywają ją inni. Dla każdego z nas — najbliższa na świecie osoba, która na nas czekała, nas urodziła, oddała nam siebie, dla naszej przyszłości na obczyźnie wykonuje najcięższą pracę, znosi poniżenia, chce, żebyśmy byli najlepsi. Cieszy się nami, modli się za nas, bo wie, że jej modlitwa to siła. Kobieta w nadziei prosi Bogurodzicę: „O Przeprzeczysta Boża Matko! Zmiłuj się nad twoją służebnicą i przyjdź mi z pomocą w czasie moich bólów i niebezpieczeństw, z jakimi rodzą dzieci wszystkie ubogie córki Ewy. Daruj mi taką łaskę, aby dziecko, które teraz noszę pod sercem, przyszło na świat z radością, podobnie jak święty niemowlę Jan, czcił Boskiego Pana Zbawiciela, który z miłości do nas, grzesznych, uniżył się i sam stał się niemowlęciem”. Jest modlitwa o łaskę karmienia piersią, codzienna modlitwa za krewnych i dzieci chrzestne, modlitwa za dzieci, którym trudno przychodzi nauka. A jeśli jesteśmy niegrzeczni, to za takimi stoi modlitwa matki. Matka modli się także przy zaburzeniach snu u dzieci. I tak aż do ślubu. A potem — za zięcia i synową, wnuka i wnuczkę, prawnuka i prawnuczkę. Aż do chwili, gdy sama odejdzie do Wieczności. …Matka chrzestna. Ta, która dała nam, małym, krzyżmo — białe płótno — symbol najlepszego losu, który nas wraz z chrześniakiem odziała w Krzyż, i staliśmy się już misjonarzami na tej ziemi, która pomaga nam poznawać tę naszą misję, która się za nas modli. Od rąk matki chrzestnej otrzymujemy pierwsze książki duchowe. Staruszka matka w oknie — obraz ukraińskiej matuli, która oddała swoje dziecko światu, najlepiej rozumie Jezusa i Dziewicę Bogurodzicę. „Synku, wy, kapłani, kaznodzieje, nie wiecie, co mówicie… Nigdy nie byliście i nie możecie być

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

ROK HEORHIJA WORONEGO Ołeksander SZOKAŁO Heorhij Feodosijowycz Woronyj urodził się w 1868 roku we wsi Żurawka w powiecie piratyńskim guberni połtawskiej (obecnie rejon warwyński obwodu czernihowskiego). Ukończył gimnazjum w Pryłukach (1885), Uniwersytet Petersburski (1889), został zatrzymany na uczelni w celu przygotowania do uzyskania tytułu profesorskiego. Po obronie pracy magisterskiej (1894) został mianowany profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, w 1897 roku obronił doktorat. Od 1898 roku zajmował również stanowisko dziekana wydziału mechanicznego Warszawskiego Instytutu Politechnicznego. W 1907 roku został wybrany członkiem korespondentem Petersburskiej Akademii Nauk. Heorhij Woronyj zmarł 7 (20) listopada 1908 roku w Warszawie. Zgodnie z testamentem został pochowany w Żurawce. Ród Woronych wywodzi się ze starego kozackiego korzenia i dał Ukrainie wybitne osobistości. Ojciec Heorhija, Feodosij Jakowycz (1837—1910), znany jest ze swojej działalności oświatowej: jeszcze podczas studiów na Uniwersytecie Kijowskim stał się inicjatorem tworzenia bezpłatnych szkół niedzielnych dla młodzieży robotniczej, przez niego Taras Szewczenko przekazywał dla szkół swój „Elementarz”. Pracował jako profesor literatury w liceum w Nieżynie, dyrektor gimnazjów w Kiszyniowie, Berdiańsku, Pryłukach. Po przejściu na emeryturę wybudował w rodzinnej Żurawce za własne środki szkołę dla dzieci wiejskich, założył bibliotekę ludową, wraz ze starszym synem Mychajłem położył podwaliny pod sadownictwo odmianowe i uprawę mięty. Dzięki staraniom Woronych w Żurawce wybudowano jeden z pierwszych w kraju zakładów przetwórstwa ziół leczniczych (działał jeszcze do niedawna). Syn Mychajła, Andrij — geolog, odkrył na terenie Żurawki osadę późnopaleolityczną, która chronologicznie jest bliska znanej osadzie w Mezynie. Syn Heorhija, Jurij — uczestnik bitwy pod Krutami, chirurg, jako pierwszy na świecie dokonał przeszczepu nerki (1934). Najstarszy syn Heorhija — również lekarz-nowator i sanskrytolog, zginął na zesłaniu, podobnie jak Andrij Woronyj. Heorhij był żonaty z Ołhą Krycką z sąsiednich Bohdaniw, która urodziła mu sześcioro dzieci — cztery córki i dwóch synów. Prawie cała rodzina Woronych doświadczyła represji. Jedna z córek, Marija, przeżywszy zesłanie, wspominała przed śmiercią (1984): „Mój dziadek, ojciec, jego bracia i dzieci byli prawdziwi, bo nas w rodzinie uczono nigdy nie myśleć o bogactwie, a bogaci nigdy nie byliśmy, i nawet nie o sławie, a tylko o sławie Ukrainy”. Podczas kolektywizacji wycięto wspaniały sad, który posadzili Woronyje, zburzono grobowiec, w którym pochowano zabalsamowanego Heorhija; został on pochowany ponownie w jednym grobie z ojcem. Ocalał tylko dom Woronych, w którym działała szkoła podstawowa, oraz dąb obok niego, który posadził Heorhij w 1990 roku z okazji narodzin córki Marii. Dom został rozebrany przez sąsiadów kilka lat temu. Pozostał w Żurawce tylko dąb — żywa pamięć o Woronym. Z Żurawką, swoją małą ojczyzną, uczony utrzymywał ścisły kontakt przez całe życie, każdego lata przyjeżdżał tu na wypoczynek, tutaj głównie tworzył swoje prace naukowe. Wyjeżdżając z Żurawki po wakacjach, Heorhij zapisał w dzienniku: „Siadam na konia, jeszcze raz żegnam się ze wszystkimi — i koniec wszystkiemu, co wypełniało moje życie przez cztery miesiące i co będzie przyczyną mojej surowości i chłodu przez cały petersburski rok. …Więc żegnaj, Olo, żegnaj, Żurawko! Do nowej wiosny otulę się w swoją zbroję i, jak we śnie, będzie mi się marzyć to lato… Sama tylko matematyka, jak jasna gwiazda, świeci przede mną, w niej cała moja nadzieja… Słowem, wesoło patrzę na Boży świat i wszystkiemu, czego dotykam, oddaję się z zachwytem…” Źródłem wszystkich genialnych osiągnięć światowego rozumu Woronego było ukraińskie serce, które łączyło go z rodzinną ziemią… Jeszcze za życia Heorhij Woronyj zdobył głębokie uznanie i szacunek za swoje osiągnięcia naukowe. A najzdolniejszy uczeń H. F. Woronego, profesor B. M. Delone, pi-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

GENIUSZ MATEMATYKI Z UKRAIŃSKIM SERCEM

saw w 1933 roku: „Woronyj ma w sumie sześć wielkich i sześć małych prac. Każda z wielkich prac jest albo kapitalna w danym zakresie, albo otwiera wielki obszar badań; nawet każda mała praca Woronego jest niezwykle oryginalna i czasami w nowy sposób ukierunkowuje badania… Głębia i ważność jego obszernych badań pozostawiły głęboki ślad we współczesnej teorii liczb. Obok Minkowskiego Woronyj jest twórcą geometrii liczb. Pracę Woronego z 1903 roku o liczbie punktów pod hiperbolą należy uważać za kamień milowy, od którego zaczyna się współczesna analityczna teoria liczb”. Prawie każdą swoją pracą G. Woronyj zapoczątkowywał nowe kierunki we współczesnej analitycznej teorii liczb, algebraicznej teorii liczb, teorii funkcji, stał się jednym z założycieli geometrii liczb. Ponieważ genialny uczony wyprzedzał swój czas, dopiero w ostatnich dziesięcioleciach jego prace nabrały ogromnego znaczenia. Zainteresowanie odkryciami naukowymi G. Woronego szczególnie wzrosło w latach 70. XX wieku przy rozwiązywaniu problemów rozpoznawania obrazów, tworzeniu sztucznej inteligencji, narodzinach geometrii komputerowej, w związku z rozwojem tak aktualnych kierunków nauki jak ekologia, biologia molekularna, fizyka radiacyjna, kosmologia, inżynieria chemiczna, chemia fizyczna itd. G. Woronyj należy do najczęściej cytowanych matematyków świata, a jego spuściznę głęboko studiują w Anglii, USA, Kanadzie, Francji, Hiszpanii, Szwajcarii, Danii, Holandii, Finlandii, Niemczech, Polsce, Czechach, Austrii, na Litwie, w Rosji, Japonii, Korei i innych krajach. W szczególności w Seulu, stolicy Korei Południowej, niedawno utworzono Centrum Naukowo-Badawcze ds. Badań nad Diagramami Woronego. Pojęcia i metody, które stworzył G. Woronyj, okazały się najbardziej płodne, o czym świadczy szerokie używanie terminów imiennych: wzór Woronego, diagram Woronego, metoda Woronego (jak twierdzenie Pitagorasa czy dwumian Newtona). W ostatnich trzech dziesięcioleciach jego badania matematyczne obiektów wielowymiarowych znalazły szerokie zastosowanie, poza matematyką, także w wielu innych naukach. Skonstruowane przez uczonego obiekty matematyczne, nazwane diagramami Woronego, zaczęto szeroko wykorzystywać w wielu aktualnych kierunkach nauki, w szczególności w grafice komputerowej, modelowaniu geometrycznym, konstruowaniu robotów, rozpoznawaniu obrazów, tworzeniu sztucznej inteligencji, budowie geograficznych systemów informacyjnych, mikrobiologii, fizyce radiacyjnej, chemii fizycznej, astronomii, astrofizyce, krystalografii, medycynie, archeologii, antropologii, kartografii itd. Niestety, na Ukrainie przyswajanie spuścizny G. Woronego ma niewielkie sukcesy. Za to odkrycia G. Woronego są należycie doceniane przez naukowców całego świata, jego prace wykorzystują specjaliści najróżniejszych dziedzin wiedzy prawie we wszystkich krajach Europy, w USA, Kanadzie, Japonii, Australii, Hongkongu, Nowej Zelandii itd. W Seulu działa Centrum Badawcze ds. Diagramów Woronego. W ciągu ostatnich 20 lat ukazało się kilka gruntownych monografii poświęconych diagramom Woronego. W różnych krajach świata prowadzone są konferencje, sympozja poświęcone diagramom Woronego i ich zastosowaniu. Tak, w sierpniu 2002 roku na Uniwersytecie Rutgersa (USA) odbywało się letnie sympozjum dotyczące diagramów Woronego. W 2004 roku w Tokio (Japonia) zapoczątkowano coroczne sympozja ISVD (Międzynarodowe Sympozja dotyczące Diagramów Woronego). Drugie Międzynarodowe Sympozjum ISVD odbyło się w październiku 2005 roku w Seulu. Jednocześnie z pracami sympozjum ISVD w Galerii Sztuki w Seulu demonstrowano wystawę artystyczną „Sztuka według Woronego”. Jej organizatorzy twierdzą, że diagramy Woronego są niezwykle różnorodne, są one tworami pewnej sztuki technologicznej. W marcu 2006 roku w Lejdzie (Holandia) odbywało się również Międzynarodowe seminarium robocze „Świat łamigłówek. Mozaiki w nauce”, na którym mówiono o diagramach Woronego. W lipcu 2006 roku odbyło się kolejne sympozjum ISVD w Calgary (Kanada). Czwarte sympozjum ISVD odbywało się w lipcu 2007 roku w Wielkiej Brytanii (Walia, m. Glamorgan). Instytut Matematyki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, począwszy od 1993 roku, przeprowadził trzy międzynarodowe konferencje poświęcone współczesnemu stanowi rozwoju kierunków nauki zapoczątkowanych w pracach G. Woronego. Konferencje te, poza czysto naukowymi celami, miały na celu dokładniejsze zapoznanie uczestników z osiągnięciami ukraińskiej nauki minionych lat i teraźniejszości, podniesienie jej wartości w oczach ukraińskiej i światowej społeczności naukowej i tym samym wzmocnienie „naukowej aury narodu”, co jest bardzo ważne w czasie kształtowania się państwa ukraińskiego. W tym roku od 22 do 28 września w Kijowie odbędzie się wspólna konferencja 5. corocznego Międzynarodowego Sympozjum dotyczącego Diagramów Woronego (ISVD) i 4. Międzynarodowej kijowskiej konferencji dotyczącej analitycznej teorii liczb i mozaik przestrzennych. Jest ona poświęcona rozwojowi kierunków nauki zapoczątkowanych w pracach G. Woronego. Jej głównym organizatorem jest Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. P. Drahomanowa, a współorganizatorami są Instytut Matematyki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Centrum Badawcze ds. Diagramów Woronego (Seul, Korea), Instytut Matematyki Polskiej Akademii Nauk (Warszawa), Instytut Matematyczny im. W. A. Stiekłowa Rosyjskiej Akademii Nauk (Moskwa). W pracach komitetu programowego konferencji biorą udział wiodący specjaliści z 19 krajów świata. Tematyka konferencji obejmie wszystkie dziedziny badań Woronego. Jej celem jest zapewnienie wymiany idei między specjalistami różnych dziedzin wiedzy, stymulowanie dalszego rozwoju badań, które zapoczątkował Woronyj. Podczas kijowskiej konferencji zostanie również zorganizowana wystawa diagramów Woronego. Każda kijowska konferencja kończyła się wyjazdem uczestników w rodzinne strony G. Woronego — do Żurawki. Taką podróż planują również tym razem. Poziom przeprowadzenia zaplanowanych przedsięwzięć naukowych o światowym znaczeniu istotnie zależy od wsparcia finansowego państwa i należytego naświetlenia w środkach masowego przekazu. Dwie „okrągłe” daty geniusza matematyki Gieorgija Woronego skłaniają nas do uznania 2008 roku Rokiem Woronego. Jubileusze te należy obchodzić na szczeblu państwowym. Na całym świecie spuścizna naukowa G. Woronego przynosi chlubę Ukrainie. Musimy być z tego dumni i zrobić wszystko, co możliwe, aby imię naszego genialnego rodaka stało się szeroko znane zarówno na Ukrainie, jak i wśród ukraińskich społeczności świata. Swoimi ogólnoświatowymi osiągnięciami matematycznymi genialny uczony-Ukrainiec Gieorgij Woronyj zasłużył na godne uznanie w Ojczyźnie. Zatem 2008 rok — Rok Woronego — musi stać się dla nas kluczowy zarówno w naukowym rozumieniu jego spuścizny, jak i w należytym czczeniu jego światowej sławy. 28 kwietnia minęło 140 lat od dnia urodzin, a 20 listopada minie stulecie pamięci światowej sławy ukraińskiego matematyka Heorhija Feodosijowycza WORONEGO. 25 kwietnia w Żurawskiej szkole ogólnokształcącej im. Heorhija Woronego w rejonie warwyńskim obwodu czernihowskiego odbyła się rejonowa konferencja matematyków, poświęcona wielkiemu rodakowi. W konferencji wzięli udział nauczyciele matematyki i informatyki z Warwyńszczyzny i Pryłucczyzny, naukowcy z Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Mykoły Hohola, przedstawiciele Czernihowskiego Ziemstwa w Kijowie. Podczas konferencji przedstawiciele oddziałów pocztowych Czernihowa i Żurawki przeprowadzili uroczyste skasowanie koperty okolicznościowej „Heorhij Woronyj”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

OFIARA NA JUBILEUSZ KARLA MARKSA

Stanisław Neczaj (Neczajiw) — dziadek Stanisław NECZAJIW, radny Rady Kijowskiej 21. kadencji, członek Ludowego Ruchu Ukrainy od 1989 r. 70 lat temu, 5 maja, w Humaniu z okazji uroczystości 120. rocznicy urodzin Karola Marksa (1818) doszło do masowych rozstrzeliwań ukraińskich patriotów — tych, którzy stanowili potencjalne zagrożenie dla komunistycznego reżimu na naszej ziemi. W Perehoniwce na terenie Podwysocczyzny pod Humaniem w ciągu jednej nocy aresztowano ponad 40 byłych żołnierzy galicyjskiego pułku Ukraińskich Strzelców Siczowych, którzy w czasach walk wyzwoleńczych o niepodległość Ukrainy w 1919 roku przybyli z pomocą Petlurze. Wśród nich był mój dziadek Stanisław Mychajłowycz Neczaj (Neczajiw), urodzony w Tarnopolu. Już w niepodległej Ukrainie w SBU, która jest następcą prawnym niegdyś wszechpotężnego KGB—NKWD, pozwolono mi zapoznać się ze sprawą Stanisława Neczaja, która nosi tytuł „Sprawa nr 16023 w sprawie oskarżenia Neczajewa Stanisława Mychajłowycza i innych, łącznie 12 osób”. Po żądaniu starego esbeka o ostrym, przenikliwym spojrzeniu, by podpisać odbiór dwóch grubych tomów akt śledczych, okazało się, że tych dokumentów nikt nie LISTY Z SEWASTOPOLA Wołodymyr PROCENKO, specjalny korespondent „Słowa Proświty”, Krym Organy bezpieczeństwa Głównego Zarządu Ukrainy na Krymie wreszcie dały możliwość zapoznania się z tajną sprawą karną nr 329, którą wszczęło NKWD przeciwko aktywistom OUN, działającym w latach 1941—1944 na Krymie. Jednego z przywódców powstańczego Komitetu Rewolucyjnego Krymu Wołodymyra Szarafana na mocy decyzji trójki stracono 13 lutego 1945 roku, Ninę Kołesnyk skazano na 10 lat pozbawienia wolności, Ołeksandrę Kałynowską — na osiem lat pozbawienia wolności. Ich imiona są ściśle związane z formowaniem Ukraińskiej Powstańczej Armii na Krymie. Ci działacze OUN współpracowali z radzieckim podziemiem, przekazywali strategiczne dane wywiadowcze partyzantom, uwalniali jeńców wojennych i formowali oddziały partyzanckie Zgrupowania Północnego, przygotowywali powstanie na Krymie. Aby ukryć prawdę o ukraińskiej walce wyzwoleńczej, komunistyczny reżim niszczył bohaterów OUN, przypinając im etykiety burżuazyjnego nacjonalizmu, a ich dobre uczynki przypisywał sobie. Tak było z Wołodymyrem Szarafanem, który ryzykując życie swoje, bliskich i dzieci, walczył z faszyzmem. Przecież Niemcy niszczyli zarówno radzieckich, jak i banderowskich podziemników. Kiedy niemieckie dowództwo zlekceważyło ideę niepodległości Ukrainy, OUN (b) rozpoczęła aktywne działania, zapewniając swoje wpływy na wszystkich terenach Ukrainy. trzymał w rękach, a o rzetelnym opracowaniu historyków mowy nie ma. Widocznie nasze niepowodzenia w 17. roku ukraińskiej niepodległości są bezpośrednio związane z tym, że nie przyswoiliśmy lekcji historii, a często w ogóle jej nie znamy. Dlatego chcę naprawić historyczną niesprawiedliwość i przywrócić chwalebne imiona potomnym. Czuję moralny obowiązek przynajmniej upublicznić imiona tych ukraińskich patriotów. Mam nadzieję, że profesjonalni ukraińscy historycy posłuchają i dadzą bardziej rozbudowany i szczegółowy obraz oporu naszego narodu wobec najeźdźców. W ciągu zaledwie jednej doby 5 maja złowrogiego 1938 roku tylko w Humaniu, po kilkumiesięcznych nieludzkich torturach, na 120. rocznicę urodzin komunistycznego inspiratora Karola Marksa, jego fanatycy bestialsko zamordowali wielu ukraińskich patriotów. Wśród nich: Andrusenko Iwan, Babij Dmytro, Brodiak Hryhorij, Brodiak Iwan, Buriak Likandr, Wozniak Wasyl, Hyłko (Hiłko) Petro, Hołyk Andrij, Horenko Ławrentij, Hrim Jakiw, Hurcak Jewstratij, Darmochid Iwan, Drużyna Mykoła, Żuk Tymofij, Żurakowski Iwan, Isakow (Isakiw) Heorhij (Hryhorij), Kamiński Wołodymyr, Kaczan Wołodymyr, Kysil Mykoła, Kinasz Semen, Kowiak Iwan, Kostenko Iwan, Kostryha (Kostryhyn), Kułyk Hryhorij, Kułynycz (Kulinycz) Demian, Łabuzowski (Łobuzowski) Anatolij, Łabuzowski (Łobuzowski) Hnat, Łastowecki (Łystowenko) Ołeksandr, Łukaszenko Mychajło, Lachowski (Lachowecki) Fedir, Mariasz Mychajło, Mariasz Pawło, Mokryj Wasyl, Monastyrski Mychajło, Newen (Newan) Ołeksandr, Neczaj (Neczaiw) Stanisław, Onyszczenko Sawelij, Płytko (Płitko) Panfił, Położaj Ołeksandr, Ponomarenko Kyryło, Popowycz Iwan, Priadun Archyp, Ptasznyk Juchym, Riabyj Andrij, Sabażkow (Sobaszko) Włas, Sabażkow (Sobaszko) Wasyl, Sarajło (Sorajło) Danyło, Semak Andrij, Serhijenko Mychajło, Serhijenko Onysym (Anisij), Sikorski Dmytro, Sołonenko Ławrentij, Stecenko Wasyl, Furdyha Mychajło, Szeremet Mychajło i inni. Byli uczestnicy walk wyzwoleńczych o niepodległość Ukrainy — Ukraińscy Strzelcy Siczowi, petlurowcy, którzy swoją niepodległością nieśli potencjalne zagrożenie dla komunistycznego panowania na naszej ziemi, zostali aresztowani i skazani na rozstrzelanie. Oni, jak zapisano w sprawie śledczej, to członkowie „wojenno-powstańczej kontrrewolucyjnej organizacji, która przygotowywała zbrojne powstanie przeciwko władzy radzieckiej w momencie interwencji…”, „wszystkie osoby, które przyszły do nas w składzie pułku galicyjskiego, były wcześniej w białej armii Petlury”, „…kadry powstańcze do zbrojnej walki z władzą radziecką w przypadku wojny między krajami kapitalistycznymi a ZSRR”, „…byli członkami podziemnej galicyjskiej organizacji powstańczej”, „…ukraińskiej nacjonalistycznej organizacji powstańczej, istniejącej we wsi Perehoniwka w rejonie pidwysockim, która stawiała sobie za cel obalenie władzy radzieckiej drogą zbrojnego powstania”, „…wykryto i zlikwidowano wojenno-powstańczą kontrrewolucyjną organizację na Humańszczyźnie, w szczególności w rejonach pidwysockim i talnowskim”, „…Wszystkie wymienione osoby 14 kwietnia 1938 r. przez trójkę UNKWD obwodu kijowskiego… skazane na WMN (Wyższy Wymiar Kary) — rozstrzelanie, decyzja trójki wykonana 5 maja 1938 r.”. Sądził ich nie sąd, a prymitywny nieprawny wynalazek bolszewików — sadystyczna trójka w składzie Szapiro, Altzicer oraz Homerow. O marksistowskim cynizmie świadczy to, że swoich skazanych wrogów po wydaniu wyroku śmierci NKWD jeszcze przez trzy tygodnie trzymało na uroczyste zarżnięcie na datę jubileuszową, aby zakpić z nich w świątecznej atmosferze, krwiożerczo świętując kolejne rocznice urodzin ich krwawo-czerwonego idola Karola Marksa rytualnym salutowaniem w głowy Ukraińców. Jedyną prawdziwą winą złożonych w ofierze było to, że w swoim czasie słabo walczyli z czerwoną ordą, a niektórzy z zabitych w ogóle nie walczyli. Ci zaś ostatni, niewinni przed katami, są bezgranicznie winni przed sobą, Bogiem i Ukrainą! Przecież czerwony reżim dlatego jest czerwony, że krwawy od przelanej krwi (komuniści nigdy tego nie ukrywali). Małorusini mieszkają z nami, Ukraińcami, w jednym państwie, a komuniści nie ograniczają się w swoich stosunkach tylko do własnych komun, lecz próbują rozszerzyć swoje poglądy na całą wolną, rozsądną część naszego narodu. W katowniach byłego więzienia humańskiego, gdzie teraz mieści się milicja rejonu humańskiego, na wciąż istniejącej ulicy Lenina, popełniono zbrodnie przeciwko ludzkości, które według światowych norm prawnych nie ulegają przedawnieniu. Przynajmniej teraz, po 70 latach, w niepodległej Ukrainie, humańczycy powinni mieć prawo przynieść kwiaty żałobne w święte dla wielu naszych rodaków miejsca śmierci bojowników o wolność Ojczyzny, których zamordowali czerwoni kaci. Imiona represjonowanych przez imperium zła ukraińskich patriotów muszą zostać uwiecznione na miejscu egzekucji. Tam należy zbudować muzeum ofiar masowych represji, aby czerwona zaraza nigdy więcej nie zawisła nad naszym narodem. Dokładniej o tym można dowiedzieć się w otwartych obecnie archiwach byłego KGB oraz z książek, w których mowa o strasznych dla naszego narodu wydarzeniach: „Perehoniwka 1938 roku”, „Petlurowcy na Podwysocczyźnie”, „Pułk galicyjski pod Humaniem”. Historyk i badacz ruchu narodowowyzwoleńczego Wasyl Wernyha informuje, że OUN rewolucyjna miała wtedy duże straty na Krymie. Tak, Iwana Osadczuka, rejonowego przywódcę ukraińskich powstańców, w grudniu 1941 roku gestapowcy aresztowali w Eupatorii, a następnie rozstrzelali. W lutym 1942 roku gestapo aresztowało 14 powstańców Dżankojskiego oddziału wyzwoleńczego na czele z rejonowym przywódcą OUN Romanem Bardachiwskim i jego pomocnikiem, nauczycielem Nakonecznym. W 1942 roku z rąk faszystów zginęli Stepan Wankewycz oraz Mychajło Łobak. Ale walka krymskich ukraińskich nacjonalistów o niepodległość państwa ukraińskiego nie ustała. Okręgowy przywódca Iwan Jaczyszyn i jego zastępca ds. bezpieczeństwa Stepan Tesla stworzyli głęboko zakonspirowaną sieć partyjną w Symferopolu, Sewastopolu, Dżankoju, Ałuszcie, Kerczu i Eupatorii, Bakczysaraju, Starym Krymie i innych. Okręgowy łączył rejonowe kierownictwa OUN. W skład rejonowych organizacji kierowniczych wchodziły takie ogniwa: podrejonowe kierownictwo, kuszczowe kierownictwo, staniczne lub wiejskie kierownictwo oraz rój OUN. Dla konspiracji okręgowego przywódcy jego rolę pełnił zastępca ds. bezpieczeństwa, przyjmując na siebie odpowiedzialność za zachowanie całej podziemnej sieci, dlatego na Krymie za okręgowego przywódcę uważano Stepana Teslę. Zastępcą okręgowego przywódcy ds. wojskowych od 3 grudnia 1941 roku do września 1943 roku był Hryhorij Wołoszczuk („Hryćko”, „Hryć”, „Hryszko”). Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

TAJNE SPRAWY NKWD

Teraz można z pewnością mówić, że Ukraińska Powstańcza Armia została utworzona 30 czerwca 1941 roku, wraz z początkiem działań grup marszowych OUN (r), które wyruszyły w celu przygotowania ogólnoukraińskiego powstania i stały się fundamentem UPA. Niezaprzeczalnie potwierdzają to tajne sprawy karne z archiwów NKWD. Pojawiła się Instrukcja Głównego Prowodu OUN „Walka i działalność OUN podczas wojny” dla Grup Marszowych, która proklamowała zbrojną walkę przeciwko dwóm okupantom Ukrainy oraz wspólne działania wojskowe narodów zniewolonych przez Niemcy i Rosję. Instrukcja przewidywała system działań mających na celu ustanowienie ukraińskiej władzy w terenie, utworzenie administracji państwowej wraz z proklamacją niepodległości Ukrainy w Kijowie. Szczegółowy plan przygotowania kadrowego Grup Marszowych opracowywali Roman Małaszczuk, Zynowij Matła i Wasyl Kuk. Wybrano ponad 5 000 najlepszych kadrowych legionistów OUN i podzielono ich na trzy zgrupowania: Północne, Centralne i Południowe. Zgrupowanie Południowe liczyło do 1 000 aktywistów. Wyruszyło ono w marsz pod dowództwem Tymosza Semczyszyna („Riczki”). Pod koniec sierpnia 1941 roku we wsi Wedmeże Wuszko w obwodzie winnickim przybyłe 10-15-osobowe grupy południowe zostały przeformowane na mniejsze. Otrzymały one nowe instrukcje. Kilka grup na czele z L. Łytwynenką („Łużenkiem”) poszło do Odessy, a inne na czele z M. Martynem („Andrijem”) przez południe obwodu kijowskiego — na obwód kirowohradzki. Pod Nowomyrhorodem doszło do kolejnego przeformowania, a grupy marszowe zostały skierowane na Krzywy Róg, Mikołajów i Krym. Pojawiły się pierwsze doniesienia niemieckiej agentury. Agent W. Kosyk 31 grudnia 1941 roku donosi: na Krym rewolucyjna OUN skierowała sześć grup marszowych, około 40 osób. Jednego powstańca udało się aresztować w drodze na Krym. Były to niewielkie grupy, podzielone na roje po 5-7 osób, pod dowództwem Iwana Janczyszyna. Grupy marszowe niemal jednocześnie dotarły do Dżankoja, tam pozostał rój Romana Bardaszewskiego, a inne rozeszły się na Kercz, Ałusztę, Sewastopol i Symferopol przez Eupatorię. Rój Janczyszyna w listopadzie 1941 roku jako ostatni przybył do swojego punktu przeznaczenia — Symferopola. Okręgowa OUN Krymu rozpoczęła pracę 3 grudnia 1941 roku. Wtedy na Krymie działała niewielka sieć melnykowskiej OUN pod kierownictwem Borysa Suchowerskiego, ale wraz z pojawieniem się grup marszowych i po zapoznaniu się z ich zadaniami większość członków organizacji melnykowskiej przyłączyła się do OUN rewolucyjnej. Do czerwca 1942 roku Południowym Krajowym Prowodem OUN, który początkowo dyslokował się w Dniepropietrowsku, kierował Zynowij Matła. Nieudana praca w podziemiu spowodowała wykrycie przez niemiecką agenturę wielu członków organizacji. Częstsze stały się aresztowania i rozstrzeliwania, co zmusiło do tymczasowego przeniesienia Krajowego Prowidnyka do Umania, a z czasem do zmiany Z. Matły na Wasyla Kuka, znanego jako „Jurij Lemisz” lub „Jurko”. Zimą 1941-1942 r. zaczynają się rozstrzeliwania członków OUN, faszyści wydają wskazówki policji, wywiadowi wojskowemu i SD, aby wzmocnić pracę nad wykrywaniem grup marszowych, które zostały skierowane na Krym. Wołodymyr Szarafan („Usacz”) Is-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Z ROSY I WODY!

LUDZIE „PROŚWITY” — Stanisławie Panasowyczu, znając Pana od wielu lat jako człowieka nieobojętnego na problemy społeczne, chcę zapytać: co Pana szczególnie niepokoi w naszej teraźniejszości? — Wielkie rozczarowanie ostatniego okresu. Bardzo oczekiwaliśmy niepodległej Ukrainy, walczyliśmy o nią, mieliśmy nadzieję, że powstanie nasze państwo i wszystko będzie w porządku. Niestety, to jeszcze daleko nie ta Ukraina, o którą walczyliśmy. — Czy to nie zbyt ostra ocena? Mimo wszystko kraj się rozwija, mówią, że gospodarka rośnie. — Jeśli mówić tylko o sprawach materialnych, to jak dorobili się swoich milionów i miliardów nasi bogacze? Trwa rozkradanie wszystkiego dookoła, a z drugiej strony — zubożenie milionów ludzi. Ale nie mówmy tylko o sprawach materialnych, to nie jest najważniejsze. — Porozmawiajmy o duchowości. Był Pan jednym z pierwszych tutaj, na zrusyfikowanej północy Ukrainy, którzy stanęli w obronie języka ukraińskiego. Co jest teraz? — Teraz boli mnie patrzenie, jak w programie szkolnym zmniejsza się liczba godzin języka i literatury ukraińskiej, w jakim położeniu znajduje się ukraińska książka. A w telewizji dzieje się coś niezrozumiałego — ukraińskiego tam w ogóle nie ma. Dobrze, że sprawę ukraińską wspiera nasze radio.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

NA WIATRACH CZASU

Człowiek, który nie tylko przejmuje się Ukrainą, ideą narodową, ale całe życie dla niej pracuje. Znany ukraiński pisarz, autor ponad czterdziestu książek poetyckich, prozatorskich, publicystycznych i literaturoznawczych, laureat ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród, przewodniczący (ponad 30 lat!) Czernihowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Stanisław Repjach właśnie obchodził swoje 70-lecie. Stały czytelnik, prenumerator i autor „Słowa Proświty” udzielił w tych jubileuszowych dla siebie dniach wywiadu naszej gazecie. — To może chociaż śpiewać Ukraińcy jeszcze nie oduczyli się? Poruszam ten temat, gdyż jest Pan autorem słów wielu znanych piosenek, na przykład „Czuražiwny” we współautorstwie z kompozytorem Mykołą Zbarackim, piosenki, którą wspaniale śpiewała niezapomniana Raisa Kyryczenko. Nie wszyscy wiedzą, że pisze Pan także muzykę do własnych wierszy. — To chyba dziedziczne. Obaj moi dziadkowie ze wsi Makijiwka byli muzykami. Petro Iwanowycz Repjach grał na harmonii, Feofan Wasylowycz Dawydenko — na skrzypcach. Lubię śpiewać, pisać muzykę. Bardzo lubię nasze pieśni ludowe. Szkoda, że teraz na wsiach prawie nie śpiewają tak, jak kiedyś — na ulicy. A jeszcze przykro, że czasami wszelkimi przeróbkami, aranżacjami po prostu zniekształcają pieśń ludową. — Czy łatwo być pisarzem teraz? — Niełatwo, ale prawdziwym pisarzem niełatwo być zawsze. Czasami pytają: jak oceniasz sam siebie? Nikt tak bezlitośnie nie krytykuje mnie, jak ja sam. Oto żałuję, że nie zdołałem zrealizować się w dramaturgii… — Za to tworzył Pan wspaniałe książki o pisarzach Czernihowszczyzny, zawsze interesowała Pana historia. — Historia wyznacza teraźniejszość i przyszłość. Od naszej mentalności nigdzie się nie ucieknie. Niestety, zawsze były i będą waśnie, swary. Boleśnie patrzy się na to. A ludzkości, Ziemi i tak zagraża wiele kataklizmów. Kiedyś, w młodości, marzyłem o ulepszeniu świata, ale nic nie wyszło. Udało się chyba tylko zasiać ziarna dobra i miłości w kilka serc. — Jest Pan zbyt wymagający wobec siebie. Świat, oczywiście, zmieniać trudno, ale Pan wiele zrobił, żeby stał się lepszy. Rozmawiał Petro ANTONENKO *** Jeszcze pachniał bez nam po obu rękach, i kwitł psiankowate (dawna mandragora), i skowronek omijał jeszcze śmietniki — nie wczoraj, ale tak, jakby wczoraj. STARY WÓDZ Parafraza medytacji Wołodymyra Bazylewskiego Stanisław Repjach (po prawej) i bohater jednej z jego książek Pawło Sycz z wnukiem. Zawsze stał po stronie ukraińskości. 13 lat kierował Winnicką organizacją NZPU. Tworzył i kierował organizacją obwodową Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Proświcianin z ducha i sposobu życia, był i na wieki pozostanie w legionie Szewczenki, wśród tych, których nie spisuje się do „rezerwy”. Poetyckie słowo Anatolija Bortniaka jest precyzyjne, wyraziste, aforystyczne, do blasku wyszlifowane, jak jabłko na wrześniowej gałęzi. Smak i dotyk jego tak bardzo chce się poczuć spragnionymi ustami. Iluż ten dobrodziej pomógł w wydaniu książek, w otrzymaniu mieszkania, w rozwiązaniu innych życiowych problemów! Wśród jego dożywotnich dłużników jest także autorka tych słów, która dzięki właśnie jego trosce i wsparciu została i radiodziennikarką, i mieszkanką Winnicy. W czasie wiosennego kwitnienia sadów A. Bortniak skończył 70 lat. Niech Panu, Anatoliju Ahafonowyczu, Bóg daruje na długowieczność szczęście zdrowia i zdrowie szczęścia, niech czysto biją źródła natchnienia i przynoszą radość bliscy ludzie. „Szczyty — przed tobą”, — tak mówił kiedyś Panu w Nalczyku Kajsyn Kulijew.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Chciałbym zamienić się w deszcz — Anatolij BORTNIAK

SŁOWA Przesiewam mowę jak ziarna… Wśród słów najbardziej potrzebne są te, które mimo ziemskich spraw wzlatują jak ptaki ku niebu. Wybieram ze skarbca języka… Spośród słów najbardziej cenię te, które, wzbiwszy się w niebo jak ptaki, jednak schodzą na ziemię. OKRZYK Zdumiał się na pustkowiu porządnie: ktoś nagle zawołał go jakby. Rozejrzał się, wstrzymując oddech — nikogo nie widać wokół. No, oczywiście, przesłyszało się, zdawało. Ale z jakiegoś powodu po biblijnemu: „Oto ja!” — na ten okrzyk zapragnął odpowiedzieć w samą pustkę. KOGUT Od zawsze poranny sen nie dla niego. Poza ścianami, owiniętymi mrokiem, trzeba w porę z ciasnego kurnika zbudzić świat — co do chwili. Musi, wzbiwszy się na żerdź, zaśpiewać to świtowe hasło. Bo jeśli spóźni się choćby na jedną chwilę, nowy dzień pod żadnym pozorem nie nadejdzie. *** Ty też już zamieniasz, młoda poetko, na wstyd złote słowo? Nie wzywam do życia bez ciała. Nie o to chodzi i wcale nie o to. Żyj, twórz bez żadnego przymusu. W doborze słów nie pomyl się sama. Przecież będziesz mieć dzieci i wnuki, one kiedyś będą cię czytać. Teraz na dębach zesztywniała kora. W kieszeniach już tabletki czy pigułki. Słowika już nasłuchaliśmy. Czas uważniej przysłuchać się kukułce. W BEZDESZCZU Wszystko żywe zwiędło bez deszczu. Duch pustynny. Gorycz piołunowa. Od pragnienia was nie ocalę. We mnie słowo więdnie jak źdźbło. Lecz kiedy zdepczę swój barwinek czy skrzyp, a ziemski niepokój się rozwieje, chciałbym zamienić się w deszcz, tylko nie kwaśny, na Boga. *** Gwiazdą zaglądasz mi w oczy. Lecę w twój blask chętnie. Nie mów, że kochać w poważnym wieku jakby już nie wypada. Czekam na ciebie jak brzeg na przybój. Płucz moją duszę, niepokój! Szanuję cię i jestem z ciebie dumny (a w podtekście — kocham mimo wszystko). *** Cóż z tyłu — życiodajna zapalczywość. Dno płyci się i wysycha gałąź. Nie mówcie pogardliwie o starości. Sami do niej dożyjcie. Do jej samotności w skwerze, do dręczeń, które kapną na papier, do uczucia, że w niebiańskie drzwi serce już samo stuka. Wciąż cię szanują, bo jesteś przywódcą. Wciąż prowadzisz tłum szalony. A jeśli zmęczyłeś się i osłabłeś (o, groza!), nie okazuj tego ponad siły. Wodze trzymać masz do końca. Pilnuj watahy w drapieżnej zawierusze. Bo i ciebie trzyma ta zgraja: wystarczy się potknąć, a zagryzie cię na śmierć. *** Jak śpiewaliśmy o losie, o gwiazdach, odłożywszy szable i sierpy do kąta! Mięknęli sercem, od wieków surowi. Z nas, wrogu, lep, co chcesz. Zgrabnie ulepiliśmy z własnej naszej woli tego konia, który zdradziecko rży. Jak rozśpiewaliśmy się na swobodzie! …Rodzinne pieśni już prześpiewaliśmy. PRZEJAZDEM Tam nikt nie czeka… Tylko bicz wspomnień wystrzela adresem, gdzie Żabokricz zmęczony przycupnął z dala od torów na Odessę. Ja zaś nie widzę go przez pasmo lat i lat: w oknie sama słona ciemność. Lecz serce w biegu niemal nie wyskakuje z wagonu. OBRAZ MATKI Obraz matki z wiecznego raju przywołuję do swojego dzieciństwa: coś mnie zaboli, a mama dmuchnie i ból przestaje. Nie lubię narzekać na los, choć bywa, że wiję się z bólu. I oto znów mój ból cichnie. Widać, mama dmucha stamtąd.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

SZCZYTY — PRZED NAMI

Nina GNATIUK Nakreślenie postaci poety Anatolija Bortniaka, jego miejsca w literaturze ukraińskiej w kilku zdaniach jest niezwykle trudne. Wysoki wzrostem, dąży do wysokości także w słowie. Wychowany w rodzinie nauczycielskiej, w pięknym piśmiennictwie stał się dla dziesiątek młodych literatów wymagającym i mądrym nauczycielem oraz mentorem w najlepszym znaczeniu tych słów. Ten mistrz słowa przez pół wieku twórczej pracy stworzył pokaźną bibliotekę wydań. Są to książki wierszy i poematów, przekłady, zbiór artykułów o pięknie i bogactwie języka ukraińskiego. A ile dzieł oryginalnego słowotwórstwa wciąż czeka na wydawców! Jestem przekonana: wszystkie te nagrody i państwowe odznaczenia, którymi uhonorowano owocną pracę literacką i działalność społeczną Anatolija Bortniaka, są zbyt małe wobec ogromu dokonanego przez niego. Nie zdradzał. Nie sprzedawał się. Za żadne korzyści i stanowiska nie przecho-

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pisarze, poeci, prozaicy, pedagodzy, historycy sztuki, wreszcie — tłumacze, laureaci nagrody im. M. Rylskiego oraz szeregu innych wyróżnień (w tym także zagranicznych). Ich zamiłowanie do literatur bałtyckich i skandynawskich szczęśliwie połączyło się z pełnym poświęcenia służeniem ukraińskości. O świcie niepodległości wydali elementarz dla szkolnictwa „Materynka”, później — czytanki „Łastiwka”, „Biła chata”, „Pysanka” oraz „Zełena nedila”. Wieloletnia praca translatorska Dmytra Czerednyczenki i Hałyny Kyrpy przyczyniła się do doboru unikalnych przekładów z różnych epok historycznych (od Pawła Hrabowskiego po studentkę Jarynę Czerniak) z Ukrainy kontynentalnej oraz z emigracji. Przeglądając jeszcze raz strony „Switu wid A do Ja”, dziwię się bezprecedensowości tego wydania, nad którym kompilatorzy pracowali nie jeden rok. Przecież nie tylko w literaturze ukraińskiej stało się ono pierwszą jaskółką. W wielu krajach podobne wydania są rzadkością. I wtedy wyłania się oryginalna koncepcja edukacyjna kompilatorów, koncepcja wychowania osobowości obdarzonej humanistycznym duchem kultury światowej. I przypomina się miniatura z książki poematów Dmytra Czerednyczenki „Rodeń”: „Kto zasadził drzewo — jeszcze jeden wiek przeżył. Zasadź las”. NASZA KSIĄŻKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

«ŚWIAT OD A DO Z» Wielka literatura dla małych

Dmytro CZYSTIAK, Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki „Chrestomatia literatury światowej dla szkoły podstawowej” — właśnie taką definicję wydaniu nadali kompilatorzy i wydawca. U każdego wykładowcy literatury obcej, u każdej osoby obeznanej z dzisiejszym procesem edukacyjnym, powstanie naturalne „zawodowe” podejrzenie: w szkole podstawowej kursu „Literatura obca” się nie wykłada, programu z ministerialną pieczątką dla niej nie ma, więc po co taka kolosalna praca — nie wiadomo. To prawda, ale nie cała… Chrestomatia składa się z trzech książek. Do pierwszej weszły przekłady na język ukraiński autorów zagranicznych od literatury australijskiej do irlandzkiej, do drugiej — od islandzkiej do portugalskiej, do trzeciej — od rosyjskiej (i krajów Dalekiego Wschodu w składzie Federacji Rosyjskiej) do japońskiej. Są w chrestomatii utwory literatury birmańskiej, wietnamskiej, kirgiskiej, kolumbijskiej, mongolskiej, syryjskiej, tadżyckiej, a nawet urugwajskiej. Idea objęcia literatury światowej dla dzieci w pełnym zakresie występuje jako swoiste centrum wydania, integruje w ogólnokulturowy kontekst wszystkie literatury, dzięki temu osiągnięto efekt kulturowej polifonii, niezależnej od europocentrycznych czy innego typu wektorów ideowych. Alfabetyczne strukturyzowanie literatur jest uzasadnione, podobnie jak stosowanie kryterium chronologicznego do prezentacji tekstów w ramach każdej literatury. Najpierw w rubrykach przedstawiono anonimowe teksty folklorystyczne, potem — autorskie, z podaniem informacji o autorach. Stylistyka tych komentarzy jest utrzymana zgodnie z normami tekstów dla szkoły podstawowej, ale czasami jest ona fachowo-naukowa — dla nauczyciela. Odnotujmy też niezwykłą uwagę kompilatorów do doboru komentatorów utworów. Wśród nich — Andrij Biłecki, Wadym Paszczenko, Wałerij Szewczuk, Ołeś Honczar, Stanisław Semczynski, Mychajłyna Kociubynska, Iwan Dracz oraz wielu innych wybitnych pisarzy, literaturoznawców. Kompilatorzy podają w przypisach wyjaśnienia słów, które mogłyby wywołać trudności u czytelnika (i nie tylko u młodego). Prawie do każdej literatury po tekstach autorskich podano rubryki „Uśmiechnijmy się!” czy „Mądrość ludowa”. To odkrycie urozmaica dobór materiału. Jednak warto wyrazić pewne zastrzeżenia co do kilkukrotnych błędów w komentarzach, a także niedoskonałej redakcji składu, co można przypisać wydawnictwu „Nawczalna knyha — Bohdan” (orientuje się ono na priorytety edukacyjne, a to zobowiązuje do podnoszenia poziomu fachowego wydań), ale to, niestety, świadczy o ogólnej tendencji we współczesnym wydawnictwie książkowym. Ciekawe podejście dotyczące zestawienia ukraińskiej kultury duchowej z kulturą zagranicy. Chrestomatię kompilatorzy definiują jako zbiór tekstów do czytania klasowego i pozalekcyjnego na lekcjach kursu „Czytanie” (a nie na lekcje literatury obcej, których nie przewidziano). Dlatego trzeba wykazywać głębokie wzajemne powiązania i wzajemne wpływy między naszą a obcymi kulturami. Komentarze Lan Man, tłumaczki na chiński utworów Tarasa Szewczenki, poezji tłumaczy z ukraińskiego Francuza Eugène’a Guilvica, Litwinki Birutė Baltrušaitytė, Mołdawianina Liviu Deleanu i wiele innych faktów, które świadczą o integracji Ukrainy z przestrzenią kulturową świata, odbierane są organicznie, a dziecko, chłonąc najwyższe osiągnięcia literatury obcej, przejmuje się szacunkiem do własnej, ukraińskiej. Pielęgnowanie tożsamości narodowej i uniwersalności sztuki, która wynosi rodzime do ogólnoludzkiego sensu moralno-etycznego, symbolicznego, archetypowego — to jeden z kamieni węgielnych kształtowania wielostronnej osobowości, homo ukrainus XXI wieku. Na szczególną uwagę zasługuje kwestia doboru tematycznego utworów. Jeśli podano podtytuł „Chrestomatia dla szkoły podstawowej”, to teksty powinny być niewielkiej objętości, melodyjne, do czytania na głos, nieprzeładowane składnią, ważna jest wciągająca fabuła, ostre pozycjonowanie konfliktu, kolizji moralnych, wyraziste cechy postaci, awanturniczość. Kompilatorzy w większości poradzili sobie z doborem właśnie takich tekstów, jednak gdzieniegdzie pojawiają się utwory zupełnie innego typu, „na wyrost”. Odnotujmy tutaj pewną koncepcyjną ukierunkowaność wydania na zgodność z obowiązującymi programami dla etapu propedeutycznego (klasy 5—8) i systematycznego (klasy 9—12) nauczania w szkole średniej pod redakcją D. Zatońskiego, K. Szachowej i Je. Wołoszczuk (K.: „Szkilnyj swit”, 2001) oraz pod redakcją D. Naływajki (K.—Irpień: WTF „Perun”, 2005). Bezsprzeczną zaletą jest wprowadzenie do chrestomatii fragmentów utworów, które studiuje się później w programach: klasa 5 — fragment powieści „Przygody Tomka Sawyera” Marka Twaina, klasa 6 — bajki Jeana de La Fontaine’a i Iwana Kryłowa, fragmenty powieści „Robinson Crusoe” Daniela Defoe oraz powieści „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Co więcej, w chrestomatii znajdziemy inne, nie „programowe” utwory wprowadzonych do nauki autorów, a także dużą listę utworów zalecanych do czytania pozalekcyjnego. Dlatego wydanie posłuży czytelnikom także w dalszej pracy z kursem „Literatura obca”, zapewniona jest koordynacja z dyscyplinami cyklu humanistyczno-estetycznego: „Literatura ukraińska”, „Historia Ukrainy”, „Historia powszechna”, „Sztuka muzyczna”, „Kultura artystyczna” itp. Zgodność z normami programów ministerialnych z literatury obcej świadczy o szerokiej kulturze filologicznej i erudycji przekładowej kompilatorów. Kompilatorzy chrestomatii — twórcze małżeństwo Hałyna Kyrpa i Dmytro Czerednyczenko — są znani

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

SŁOWO BUDUJE MOSTY

Nadija HUMENIUK Przez dwa dni w Łucku rozmawiali pisarze z Wołynia, Lubelszczyzny (Polska) i Brzeskiego (Białoruś). Tłumacz, którego zaprosiła Wołyńska Obwodowa Administracja Państwowa na międzynarodowe spotkanie „Na bystrinach słowa i czasu”, pozostał bez pracy: wystąpienia literatów brzmiały trzema językami, ale tłumaczenia nie były potrzebne. Impulsem do tej akcji artystycznej stało się forum „Słowo bez granic”, które odbyło się w Kijowie jesienią ubiegłego roku. Właśnie tam przewodnicząca wołyńskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Nina Horyk spotkała się z pisarzami z Lublina Zbigniewem Frończkiem i Wojciechem Pieśtką. Wtedy też zrodził się pomysł, by w obwodowym centrum Wołynia zebrać pisarzy-tłumaczy z trzech sąsiednich państw, których współpraca ma długie tradycje. Władze Wołynia poparły ten pomysł. Do Łucka przyjechali zastępca kierownika wydziału Towarzystwa Pisarzy Polskich w Lublinie, redaktor czasopisma „Lublin” Zbigniew Frończek oraz jego koledzy Wojciech Pieśtka, Krzysztof Koltun, Jadwiga Krasnodębska i Zofia Oder, a także przewodniczący Brzeskiego oddziału Związku Pisarzy Białorusi Anatol Krędzicz, zastępca przewodniczącego Brzeskiego oddziału Związku Pisarzy Białoruskich Iwan Melniczuk, pisarz-tłumacz Ołeksij Filatow oraz poetka Iryna Daszyna. Pisarze spotkali się z przewodniczącym Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykołą Romaniukiem, przewodniczącym Wołyńskiej Obwodowej Rady Anatolijem Hrycziukiem oraz Generalnym Konsulem Rzeczypospolitej Polskiej w Łucku Tomaszem Janikiem. Rozmowę o problemach i osiągnięciach, o nawiązaniu procesu literackiego i życiu organizacji twórczych kontynuowano w mediacentrum Wołyńskiej Obwodowej Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii. W obwodowym teatrze lalek odbył się wielki świąteczny wieczór, który prowadziła Nina Horyk. Obecnych powitał przewodniczący obwodowej komisji deputowanych ds. kultury i duchowości, pisarz Iwan Korsak. Goście z Polski i Białorusi czytali swoje utwory, a pisarze z Wołynia Wasyl Hej, Nadija Humeniuk, Olena Kryształska, Iwan Czerneckyj, Walentyna Sztyńko, Petro Korobczuk – przekłady z języka polskiego i białoruskiego. Poetka z Kijowa Anna Bahrjana i poeta z Lublina Wojciech Pieśtka zaprezentowali swój dwujęzyczny tomik poetycki „Wędrówka linwą”. Poezję uzupełniły pieśni w wykonaniu znanych wołyńskich śpiewaków – Narodowego Artysty Ukrainy Wasyla Czepeliuka, Zasłużonej Artystki Ukrainy Ałły Opejdy, męskiego kwartetu „Akord”, tria bandurzystek „Dywostruny”. Następnego dnia grupy pisarzy, utworzone z przedstawicieli Wołynia, Lubelszczyzny i Brzeskiego, występowały przed studentami i wykładowcami Wołyńskiego Narodowego Uniwersytetu im. Łesi Ukrainki, Łuckiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego, kolegium pedagogicznego oraz szkoły kultury i sztuki. Na zakończenie – podpisanie przez kierowników organizacji pisarskich trójstronnej umowy o współpracy, która przewiduje wymianę informacji o życiu literacko-artystycznym trzech regionów w środkach masowego przekazu, wzajemne wizyty literatów, wspólne obchodzenie pamiętnych dat związanych z życiem i twórczością znanych pisarzy, a przede wszystkim – przekłady utworów, wymianę numerów czasopism i wydawanie książek w tłumaczeniach.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

GDZIE JESTEŚCIE, UKRAIŃSCY DUMASOWIE I SIENKIEWICZE?

Liga Ukraińskich Mecenasów wspólnie z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” oraz spółką z ograniczoną odpowiedzialnością „Książkowi Dżerela” (m. Lwów) organizuje coroczny konkurs literacki utworów z historii Ukrainy. Ma on przynieść naszemu młodemu czytelnikowi artystycznie jasne i przepojone patriotycznym patosem książki, w których ożyją bohaterskie i dramatyczne karty historii narodowej. Mamy nadzieję, że w konkursie wezmą udział pisarze wszystkich pokoleń z Ukrainy i z diaspory. Oczekujemy od nich utworów, które mogą stać się prawdziwymi bestsellerami i na których wychowa się więcej niż jedno pokolenie Ukraińców. Do jury konkursu zaproszono Romana Iwaniczuka i Wołodymyra Bazylewskiego, laureatów Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Mykołę Żulynskiego, dyrektora Instytutu Literatury, akademika NAN Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Wołodymyra Jaworiwskiego, przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Wiaczesława Briuchowećkiego, honorowego prezydenta NU „Kijowsko-Mohylańska Akademia”; doktorów filologii Wołodymyra Panczenka i Hryhorija Kłoczeka; Wiktora Baranowa, przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktora naczelnego czasopisma „Kijów”; Wiktora Nabruska, prezesa Narodowej Radiokompanii Ukrainy; prezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyra Zahorija. Przewodniczącym jury jest laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słabosz­pyckyj. Nagrody dla zwycięzców konkursu ustanowiły spółka akcyjna „Farmaceutyczna Firma »Darnycia«”, spółka akcyjna „Obołoń”, Fundacja im. Iwana Bahrianego, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością „Książkowi Dżerela” (Lwów). Wysokość nagród: powieść (I miejsce) – 8 000 hrywien, opowiadanie (I miejsce) – 5 000 hrywien, nowela (I miejsce) – 2 000 hrywien. Konkurs będzie miał silne wsparcie mediów: Narodowej Radiokompanii Ukrainy, radia „Era-FM”, gazet „Urzędowyj Kurjer”, „Osvita Ukrajiny”, „Literaturna Ukraina”, „Słowo Proświty”, „Narodne słowo”, czasopisma „Kijów”. Utwory zwycięzców i laureatów konkursu ujrzą światło dzienne w serii „Ukraińska Klio”, zapoczątkowanej przez wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Rękopisy należy nadsyłać do 30 grudnia b.r. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone pod koniec stycznia 2009 r. Informacje pod numerem tel. 486-59-78. Prasowa służba Ligi Ukraińskich Mecenasów

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

uważali za główne bóstwo. Zwierzęciem, które prowadzono na święto i które uosabiało Księżyc, była koza. W staroindyjskiej Rygwedzie zachowała się nazwa Księżyca Adźa, co oznacza „koza”. Prasłowianie wierzyli, że Księżyc jest ich przodkiem i że pochodzą od kozy. Na ceramice trypolskiej wizerunki Księżyca i kozy zdarzają się dość często. Minaro (podobnie jak w trypolskiej kulturze archeologicznej), w osadach których archeolodzy znaleźli dużą liczbę kobiecych figurek rytualnych, również czczą bóstwa żeńskie: boginię Babalaszen i boginię Abi-Lhamo. Bóstwa żeńskie u Minaro dominują. Poliandria (zwyczaj pozwalający kobietom mieć kilku mężów), która istnieje u Minaro, przenosi nas w czasy matriarchatu. Tradycyjny ubiór tajemniczych mieszkańców Tybetu bardzo przypomina ubiór z epoki trypolskiej, który możemy zobaczyć dzięki historycznym rekonstrukcjom Ludmyły Smolakowej oraz na licznych znaleziskach archeologicznych tej kultury, których wiek sięga ponad 5000 lat. Tradycyjny ubiór Minaro, według M. Pessela, jest następujący: „wąskie spodnie i koszula nieco poniżej talii, ubiór z geometrycznym ornamentem, który przypomina ubiór Scytów z północnego wybrzeża Morza Czarnego”. Badając tajemniczy lud Minaro, protoariańczyków z Tybetu, możemy prześledzić wzajemny związek między pradawną a współczesną ludnością Ukrainy i współczesnymi tajemniczymi mieszkańcami Zanskaru. Wiadomo, że nazwa Humań prawdopodobnie pochodzi od dawnej indoeuropejskiej mantry „Om Manu Padme Hum”, nazwa „Humań” w Tybecie brzmi jak „Manu Badra (Padme)”. Prawdopodobnie sama nazwa naszego państwa to pradawna mantra, oznaczająca „Om Kraje” — „Wielkie państwo” lub Hiperboreja — miejsce, gdzie według greckich mitów rodzili się bogowie. Wszystkim tym, którzy wątpią, warto zapoznać się z wydaniem „Koczergina W. A. Sanskrytsko-russkij słowar: ok. 30000 słów — M.: Fiłologija, 1996 — 944 s.”. Współcześni Minaro, podobnie jak Ukraińcy i ich przodkowie, czczą „święte lasy” (przypomnijmy „święte dębowe gaje” u Słowian), rzeki i źródła, kłaniają się świętym kamieniom i menhirom (rytualny ołtarz, stojący na trzech punktach, znaleziono w jaskini Werteba w pobliżu rzeki Zbrucz, w Humaniu w parku „Zofiówka”; podobne ołtarze są też w Tybecie). Istnieją u Minaro również tajemnicze legendy o mrówkach — echa pradawnych wierzeń (legendy o „mrówczej nocy”, wizerunki mrówki na naczyniach trypolskich znajdujemy także na Ukrainie). Jeszcze sto lat temu Mikołaj Roerich pisał, że menhiry, które widział podróżując po Tybecie, są bardzo podobne do tych, które były w Europie w czasach neolitu. Kto wie, być może twórcy i kapłani znanego sanktuarium „Kamienna Mogiła” przesiedlili się do Tybetu w czasach epoki brązu z powodu zagrożenia ze strony koczowników. Ale cywilizacja pokojowych rolników zniknęła, a wraz z nimi — najmądrzejsi z kapłanów, którzy przez wiele stuleci tworzyli i utrzymywali od upadku tajemniczą cywilizację trypolską. Być może właśnie tam, w wysokogórskim Tybecie, pozostali ostatni potomkowie tej świętej wiedzy. Poszukiwania trwają…

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ

Przedstawicielka niemal zaginionego ludu minaro — prawdziwa Ukrainka Wadym PEREHUDA Michel Peissel, francuski uczony-etnograf, geograf, pisarz, podróżnik i romantyk, urodził się w 1937 roku. W 1968 roku na Sorbonie obronił pracę doktorską poświęconą historii Mustangu, małego władztwa Tybetańczyków w Himalajach. W 1976 roku, wyruszając w nową podróż do zachodniego rejonu Himalajów, francuski badacz nawet nie przypuszczał, że zebrane materiały po 20 latach w odnowionej i demokratycznej Ukrainie staną się jednym z głównych puzzli w układaniu historycznej mozaiki, która określi, gdzie znajduje się praojczyzna i źródło narodzin Indoeuropejczyków. Co ciekawe, właśnie w tym czasie wojskowy topograf K. Szyszkin na ziemi umańskiej odkrył ogromne protomiasta kultury archeologicznej trypolskiej. W przeddzień podróży do Tybetu inny znany na Ukrainie badacz M. Susłoparow po raz pierwszy rozszyfrował najstarsze pismo świata — tajemnicze znaki kultury archeologicznej trypolskiej. Fizyk jądrowy z zawodu, a z powołania historyk-krajoznawca O. Znojko jeszcze w dalekich latach 80. określa kulturę trypolską jako cywilizację. Wywołało to prawdziwy boom i panikę w konserwatywnych i prorosyjsko nastawionych kręgach naukowych. Echa tego ruchu sprzeciwu i niszczenia, sztucznie stworzonego na zamówienie „prawdziwej komunistycznej historii” Akademii Nauk, są odczuwalne nawet dzisiaj, wystarczy tylko wspomnieć imię uczonego — Ołeksandr Znojko. Od tamtego czasu minęło 30 lat. Badacze nie znali się, ale pracowali w tym samym kierunku. Właśnie dzięki tym ludziom dzisiaj możemy przypuszczać, że źródłem i duchowym centrum narodzin Indoeuropejczyków było terytorium Północnego Nadczarnomorza — duchowa Szambala Ariów i legendarna Hiperboreja — miejscowość, gdzie, zgodnie z mitami i legendami, narodzili się bogowie greckiego, a potem i starorzymskiego Olimpu. Pod koniec XX wieku światową naukę wstrząsnęła sensacja — w rejonie Zachodnich Himalajów (Ladakh), gdzie schodzą się granice Indii, Pakistanu i Chin, żyje tajemniczy lud, który pod względem języka i wyglądu zewnętrznego należy do Indoeuropejczyków. Nazwa tego tajemniczego ludu to drok-pa, ale nau-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

POTOMKÓW CYWILIZACJI TRYPILSKIEJ NALEŻY SZUKAĆ W TYBECIE

Dlaczego właśnie w Tybecie? Czy możliwe, aby do dziś w wysokogórskim rejonie Himalajów żyli nosiciele praukraińskiej kultury? Czy takie przypuszczenie ma prawo bytu, czy może nie wieje od niego „szarowarszczyzną” i twierdzeniem, że Ukraina to „ojczyzna słoni”? Badaczom znany jest on jako arderkaro, dardy, minaro. Wspominają o nim ojciec historii Herodot i późniejsi autorzy antyczni. Pierwszym, który zainteresował się możliwym związkiem między Tybetem a Europą, był Mikołaj Roerich. Znalazł on w rejonie Zanskaru kilka pradawnych pochówków ze szczątkami ludzi, którzy mieli wydłużony kształt czaszki. Roerich uważał, że pochówki należą do przedstawicieli plemion scytyjskich z Północnego Nadczarnomorza. Zgodnie ze świadectwami innego badacza, F. Frankego, tajemniczy lud minaro, odnaleziony w górach Tybetu, ma europeidalne rysy twarzy, jasne włosy i niebieskie oczy. W 1976 roku badania nad tajemniczym ludem przeprowadził francuski uczony-etnograf Michel Peissel. Jego opis wyglądu minaro bardzo przypominał opis przeciętnego Ukraińca: „Mieli (minaro) jasne włosy, europejski typ twarzy, wydłużony prosty nos. Mężczyźni ozdabiali głowy kwiatami, co nadawało im wygląd starzejących się hipisów. Kobiety z wyglądu bardzo piękne: jasna skóra, szare oczy, wąski nos, piękne warkocze”. Jest to jedna z odpowiedzi na pytanie, dlaczego figurki znalezione w osadach trypilskiej kultury archeologicznej mają tak wydłużone i piękne proste nosy. Dowodzi to związku Trypilczyków z indoeuropejską wspólnotą ludów i Tybetem. Nie ma żadnych podstaw, by nie ufać francuskiemu badaczowi. M. Peissel studiował na Sorbonie i w Oksfordzie, nauczył się języka tybetańskiego, organizował i brał udział w licznych wyprawach naukowych w najodleglejsze zakątki gór Himalajów. Tybet do dziś nie jest wystarczająco zbadany przez archeologów, a tajemniczy minaro to jeden z najsłabiej poznanych ludów świata. M. Peissel zaliczał minaro do protoariów, wywodząc praojczyznę wszystkich ludów europejskich z Himalajów. W książce „Złoto mrówek” badacz pisał, że w minaro widzi „naszych” przodków, którzy zeszli ze szczytów gór Himalajów i właśnie z tej „świętej ziemi” przybyli do Europy. Jestem niemal przekonany, że mamy do czynienia nie z samymi Ariami, a z ostatnią gałęzią protoariów — „ostatnimi mohikanami” Himalajów” (M. Peissel). Podobną wersję dotyczącą ojczyzny Europejczyków w Himalajach rozwija również współczesny badacz, uczony-okulista Ernst Mułdaszew. Ale gdyby francuski naukowiec wiedział, co dokładnie odkryli ukraińscy archeolodzy w latach 70. XX wieku pod malowniczym ukraińskim miasteczkiem Humań, wnioski z własnych badań musiałby zapewne zweryfikować. Wiadomo, że Ladakh, gdzie mieszkają współcześni minaro, przed przybyciem Tybetańczyków był gęsto zaludniony przez Indoeuropejczyków. Zdaniem uczonych, przenikanie staroindyjskich, aryjskich plemion na północno-zachodnie terytoria Indii datuje się na drugą połowę II tysiąclecia p.n.e. Właśnie wtedy upadła i zniknęła cywilizacja trypilska. Nawiasem mówiąc, do dziś na Nowy Rok (czas przesilenia zimowego) u minaro istnieje zwyczaj ubierania się w kozie skóry: „...dwóch chłopców ubiera się w kozie skóry i przed zachodem słońca wygania się z osady. Uważa się, że w ten sposób wygania się grzechy wszystkich mieszkańców osady, które nagromadziły się przez rok”. Ten zwyczaj bardzo przypomina ukraińską Kolędę. Uczonym dobrze wiadomo, że znalezione podczas wykopalisk archeologicznych rogi i czaszki kozłów, tak samo jak rogi i czaszki baranów Warianty przedstawienia kozy na naczyniu z czasów Trypilla (3—5 tys. lat p.n.e.) — to jedne z pradawnych „symboli wiary”. Przypomnijmy też pradawne ukraińskie powiedzenie o księżycu i gwiazdach: „To kozioł z koźlętami chodzi”. Minaro za świętą i czystą uważają tylko kozę domową. Liczne przedstawienia kóz znajdują się w wielu miejscach na skałach gór Tybetu, w rejonie zasiedlenia minaro. Kiedy w ich osadzie wybucha epidemia, to obok domów mieszkańców prowadza się czarnego kozła, którego potem wygania się z osady. Uważano, że właśnie czarny kozioł zabiera ze sobą chorobę. Niestety, możemy tylko domyślać się, jaki dokładnie cel mieli nasi dalecy przodkowie, którzy przedstawiali czarną kozę lub kozła na swojej ceramice. Takie same przedstawienia kóz, a nawet gliniane figurki, znajdujemy wśród wielkiego dziedzictwa historycznego, które pozostawiła nam kultura trypilska. O kulcie czczenia kozy w ukraińskiej tradycji napisano wiele (Sosenko, Znojko). Przedstawienie kozy w Zachodnim Tybecie Ojczyzną greckiego bohatera, niezwyciężonego Heraklesa, uważano Hiperboreę (Ukrainę). To właśnie koziemu mleku i serowi, którymi karmiła go matka, ma zawdzięczać swoją niezwykłą siłę. Koza wykarmiła też Peruna (Zeusa), od którego, według Herodota, pochodzili Scytowie. Oto co pisze w książce badacz mitów ziemi kijowskiej O. Znojko: „Według mitów Ukraińców, Perun (Ilia) lub jego atrybut — kozioł ukrywa się na miedzy, kiedy dożynają żyto, dlatego ostatni snop zboża nazywa się koza. Snop, który stawia się na pokuciu na Boże Narodzenie, symbolizuje Diducha (przodka ludu), jednocześnie jest to Księżyc (Kolęda)”. Badacz zaznacza, że dla protosłowian coroczne święto Nowiu było szczególnie uroczyste, bo Księżyc uwa-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Na święcie można było nauczyć się tworzyć i ozdabiać pisanki. Pisankarstwo to szczególna forma artystyczna na Ukrainie. Jajko to symbol nowego życia, dlatego na każdą Wielkanoc wielu Ukraińców albo maluje pisanki i kraszanki, używając naturalnych jaj, albo wykonuje je z drewna czy ceramiki i ozdabia. Mistrzowie znają wiele ludowych symboli do ich zdobienia. Nawiasem mówiąc, największa ukraińska pisanka w formie pomnika stoi z jakiegoś powodu nie na Ukrainie, a w mieście Edmonton w Kanadzie. Razem z zespołami folklorystycznymi „Rajhorodok”, „Lewenia”, „Jaworyna” oraz zespołem folklorystycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki „Roksolania” goście bawili się w żartobliwe wiosenne gry, tańczyli korowody, krzywe tańce, śpiewali wiosnianki, hajiwki, hahiłki. Było to przywoływanie wiosny. Korowody, na przykład „Krywyj tanok”, któremu nie ma końca, mają, zdaniem naszych przodków, magiczną moc. Tańczy się je w formie koła, krzywej linii lub podkowy. Wiosnianki są jednocześnie nawołujące, zaklinające i twierdzące, są niezwykle energetyczne, ponieważ wzmacniają się dziesiątkami ludzkich Stanisław TYMCZENKO, m. Kijów W Radzie Najwyższej Ukrainy niedawno odbyła się wystawa obrazów laureata nagrody im. Kateryny Biłokur Wasyla Skopycza. „…I wielka gwiazda spadła z nieba, płonąc jak pochodnia. I spadła ona na trzecią część rzek i na źródła wód. A imię gwiazdy tej Piołun”. Te prorocze słowa z biblijnego „Objawienia świętego Jana Teologa” przychodzą na myśl, gdy oglądasz pierwszy rozdział ekspozycji — „Gwiazda Piołun”. „Opowieść” artysty zaczyna się od spokojnego obrazu życia: młyn, sad, słońce, jeziora pełne ryb („Pamięć serca”, 1983). Dalej na wieś spada z niebios szkarłatny strumień światła („Requiem”, 1993), potem „Piekielna noc”, „Płonąca ziemia Polesia”, „Nade mną czarnobylskie niebo, a ze mną czarnobylskie dusze”, „A my będziemy żyć”. Zamyka rozdział obraz „Ostatnia nadzieja”, gdzie przedstawiono współczesną wieś, drogę do świątyni i czyste błękitne niebo. Podczas montażu ekspozycji obrazy oglądał deputowany A. Matwijenko i zobaczył pod ścianą płótno z wizerunkiem kobiety z dzieckiem, która stoi sama w polu, na tle szkarłatnej wsi. „Ten obraz, chłopaki, powieście — powiedział. — To święte”. Ekspozycja była już uformowana, ale miejsce dla obrazu „Bez nadziei mam nadzieję” artysta znalazł. Problemy międzynarodowe również głosów w wykonaniu chóralnym. Najważniejsze obrazy — „koło”, które symbolizuje słońce, „brama”, „mosty” — niosą magiczne ukierunkowanie. Wszystkie ziemskie siły przykładane są do przywoływania wiosny, ciepła, młodego słońca. Dzieci bawiły się wiosną i uczyły dorosłych grać w gry — stawały w koło, biorąc się za ręce. W środku jedna dziewczyna wykonywała ruchy do słów pieśni: Słowiczku, ptaszku, ptaszku! przedstawiono językiem pędzla: „Oblicze terroryzmu” (2002 r.) — pająk, który oplótł cały świat; „Nieszczęście jedno nie przychodzi” (2001 r.) — płoną jednocześnie Czarnobylska Elektrownia Jądrowa i dwa handlowe wieżowce w Ameryce. Jak zaznaczył artysta, wystawa ostrzega ludzkość przed nieprzemyślanymi krokami. Obrazy przyciągały uwagę deputowanych, licznych korespondentów, administracji oraz gości parlamentu jaskrawym kolorytem, treściwością, udanymi tytułami oraz odtworzeniem tematów na czasie. Jak zauważał swego czasu historyk sztuki Hryhorij Mesteczkin, Wasyl Skopycz, zwracając się do tematu czarnobylskiego, rozwiązuje go bez potęgowania grozy, deformacji obrazów, a dzięki użyciu czystych, maksymalnie nasyconych barw i ludowej obrazowości osiąga niezwykle emocjonalny wpływ na widza. „Ciekawe malarstwo, ukraińskie w gatunku i treści. Warte uwagi jak najszerszych kręgów Ukraińców i zagranicznych miłośników sztuki”, — zapisał w księdze pamiątkowej Borys Tarasiuk, deputowany ludowy Ukrainy. Jeśli cykl czarnobylski jest już dobrze „wypróbowany” na Ukrainie, w Danii, Niemczech, to drugi rozdział ekspozycji — „Realia naszego życia”

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

KULTURA

W życiu każdego chrześcijanina Wielkanoc to święto szczególnie czczone i podniosłe. I nie tylko dlatego, że przychodzi ono wraz z potwierdzeniem prawdziwej, kwitnącej i ciepłej wiosny, ale także dlatego, że jest to symbol zwycięstwa życia nad śmiercią, dobra nad złem, światła nad ciemnością, wiary nad beznadzieją. Ukraińskie Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” zaprosiło wszystkich zainteresowanych i nieobojętnych 7 maja na wiosenne zabawy. Na podwórzu ustawiono stoły, przy których mistrzowie przekazywali wszystkim chętnym swoje umiejętności witania wiosny tak, jak kiedyś witali ją nasi przodkowie. Czy nie byłeś w sadzie, sadzie? Czy widziałeś, jak mak sieją? Oto tak, oto tak, oto tak sieją mak! Popularnym na święcie wiosny stało się wypiekanie „skowronków”. To bardzo dawna tradycja, kiedy gospodynie piekły figurki ptaszków z ciasta, z którymi dzieci wybiegały na dwór i przywoływały wiosnę. Do przygotowania ciasta na „skowronki” potrzeba pół litra mleka, dwa jajka, szklanka cukru, 100 gramów drożdży. Ciasto trzeba wyrabiać z olejem, jak na pierogi lub nieco sztywniej. Postawić w ciepłe miejsce, a kiedy wyrośnie — rozwałkować i ulepić z niego figurki „skowronków”. Wypiekać w piekarniku lub piecu 20 minut. „Skowronkami” trzeba częstować wszystkich przyjaciół i bliskich. Goście wiosennego widowiska mieli możliwość wziąć udział w warsztatach z lepienia glinianych ptaszków, wyrobu amuletów ze słomy oraz lalek-motanek, które odganiają złe duchy z domu i przynoszą dostatek, urodzaj oraz dobrobyt rodzinie. Dziewczęta uczono mrugać do chłopców, a chłopców — budować wielkanocną wieżę. Przy wesołych dźwiękach kapeli „Nadobrydeń” tańczyły młode dziewczęta, chłopcy, rodzice i dzieci, dziadkowie oraz babcie. A dziewczęta, które marzyły o małżeństwie, kosztowały 12 poświęconych pasch, co gwarantuje wesele w przyszłym roku (folkloryści i etnolodzy potwierdzają!). Niektórzy przynieśli ze sobą wielkanocne smakołyki na składkę, którymi pod koniec każdy mógł się poczęstować razem z paschami i „skowronkami”. Na święcie było przeczucie dobra i oczekiwanie czegoś niezwykłego. U wszystkich narodów świata istnieje wierzenie, że tego, kto zapomniał zwyczajów swoich ojców, karzą ludzie i Bóg. Błąka się on po świecie jak syn marnotrawny i nigdzie nie może znaleźć schronienia, bo jest stracony dla swojego narodu. Wiosenne święta wielkanocne zazwyczaj skłaniają wszystkich wierzących do nowego spojrzenia i odczucia siebie w świecie, oceny czystości swoich myśli, pragnień i czynów, a także — do bycia bardziej dobrym, cierpliwym, szlachetnym, miłosiernym wobec siebie nawzajem. Nie zapominajmy o swoich tradycjach i witajmy wiosnę z uśmiechem oraz szczerym sercem. Przygotowała Maria SKRYNNYK Zdjęcia Olesia DMYTRENKI — nowy, i artysta wahał się co do odbioru obrazów. W Radzie Najwyższej przeprowadziliśmy badanie socjologiczne: zaprosiliśmy deputowanego ludowego Jarosława Kendziora do obejrzenia płócien. Jemu się spodobały. Deputowany poradził wystawić nawet te obrazy, które odłożyliśmy (bardzo ostre tematy). Tak samo zareagował na prace artysty Anatolij Matwijenko: „Wystawiajcie, to prawda!”. Jakaż to u nich prawda? Oto obraz „Przyrządzili się”: „czarnobylskie drzewo” (drzewo w kształcie tryzuba), które trochę odrosło, całkowicie oblepione jemiołą. Autor sugeruje korupcję nawet w obliczu ogólnonarodowej klęski. Temu tematowi poświęcony jest też obraz „Chciwość”. Na obrazie „Nędza” przedstawiono nasze żebracze życie: wspaniałą ukraińską odzież z kobiety ciągnie, próbując ją zdjąć, różna nieczysta siła. Czy jest na to alternatywa? „Czyżby Unia Europejska?” — pyta wieśniak z obrazu „Jak to dostać się do Unii Europejskiej…”. Stoi bosy na polu, wśród łopianów, na grabiach wrona, a bociany uwiły gniazda na wszystkich fabrycznych kominach. Dostało się też biurokratom („Biurokrata”, 2007) i deputowanym („Lis kroczy do deputowanych”), ale ten obraz zapomniano w domu. Przyciągały uwagę w ekspozycji dwa wspaniałe portrety kobiece: „Powrót nadziei” — interpretacja wizerunku Julii Tymoszenko i „Gwiazda Karpat” — uogólniony wizerunek kobiety na tle bajkowych kwiatów. Nie było ani jednego dziennikarza, który nie fotografowałby portretu Julii. Jeden z deputowanych nieco drwiąco zapytał artystę, dlaczego tak pompatycznie. „To moja miłość”, — naiwnie i szczerze odpowiedział on. Jeszcze jeden odzew o wystawie i twórczości artysty: „Twórczość Wasyla Skopycza jest potrzebna ukraińskiemu narodowi. To głęboki głos ludu, który pragnie godnego życia. Szczera wdzięczność autorowi za jego prace. M. Syrota. 16.04.08”. Dlaczego pedagog i artysta Wasyl Skopycz przez wiele lat maluje obrazy o naszym i światowym nieszczęściu? Obrazów nikt nie kupuje, nie chcą ich wystawiać. Po co wydawać pieniądze na materiały i transport? Artysta od dziecka jest zakochany w tej ziemi. Tak boleśnie odczuwają wszystko, co otaczające, tylko ci, którzy nie mogą opuścić rodzinnych stron. Wieś Iwanków położona jest na drodze do Czarnobyla, i „trasa życia” przebiegała właśnie obok domu Wasyla. „Moja ziemia przeczuwała nieszczęście” — tak nazwał artysta jeden ze swoich obrazów. Nieco dalej od domu W. Skopycza — posiadłość twórców ludowych Fedora Pryjmaczenki i nieżyjącej już Marii Pryjmaczenko. Jeszcze kilka kilometrów — i dom Hanny Weres, znanej na świecie tkaczki. Oto tak żyją twórcy ludowi. Sławią kraj, ludzi, ostrzegają przed planetarną klęską i przykrymi wadami ludzkimi oraz wzywają do szczęśliwszego życia. Mają nadzieję.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

„Antyczne stworzenia, które bez lęku krążą wokół drzewa, pożerają owoce i nie znają smaku grzechu”.

16 maja o godz. 17 w Wielkim Studiu Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (stacja metra „Kłowska”, ul. L. Pierwomajskiego, 5a) w ramach transmisji na żywo audycji „Radio «Kultura» przedstawia” odbędzie się spotkanie z rodziną Suslowych. To wyjątkowe małżeństwo. Natalia Mykołajiwna i Iwan Mykołajowycz zorganizowali „Centrum Rozwoju Dziecka”. To nie zwykły dom dziecka rodzinnego typu. Wszystkie dzieci (a jest ich 24) mają w osobach Suslowych rodziców ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi, w tym z prawem do dziedziczenia. Prowadzącym spotkanie jest laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, pisarz Mychajło Słaboszpycki. SZTUKA TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

PRZEZ UCHO IGELNE BRZYDOTY DO KRÓLESTWA PIĘKNA?

ukraińskim państwem, by rodzić aluzje współczesnej sztuki. Kotlarewski-pisarz, którego swego czasu wzięło na PR-owe uzbrojenie ugrupowanie literackie BU-BA-BU, nie jest jeszcze znany w szerokich światowych kręgach. Mówię „jeszcze”, bo z wielkim szacunkiem odnoszę się do autora „Eneidy”. Nie, nieźle jest stworzyć z Gogola wielkoskalową ukraińską markę kulturową. Gogolowski „płaszcz”, z którego, jak się pamięta, wszyscy „wyszliśmy”, jak najlepiej nadaje się do nakreślenia ciągłości tradycji, więzi pokoleń oraz świeżych, niezagojonych szwów przeszłości i teraźniejszości. Główne akcje festiwalowe odbywają się w pomieszczeniach „Artystycznego Arsenału”. Zimne ceglane mury i niewymagająco surowe łuki dawnej fabryki okazały się niezłą sceną dla wcielenia różnego rodzaju kontekstów. Zarówno dla Andrija Żoldaka z jego spektaklem „Jeden dzień Iwana Denisowicza”, który na zachodzie nazwano „teatrem szoku”, jak i dla nie mniej szokującego rosyjsko-niemieckiego teatru „Derewo”. W piątek 9 maja przeciętnym koneserom współczesnej sztuki nie było lekko. I mnie nie byłoby lekko, gdyby nie dziennikarski identyfikator… W tak gęstym i nieprzebytym tłumie fanów dawno nie przebywałam. A wszystko to — „Derewo”, czyli afera wokół niego. Asocjacyjnie zaczerpnęłam z pamięci słowa z poematu Eliota „Wydrążeni ludzie”: Zatańczmy wokół kaktusa, Wokół kaktusa, wokół kaktusa, Zatańczmy wokół kaktusa. Teatr Antona Adasińskiego „Derewo” — to taki sam gość w Rosji, jak i teraz na Ukrainie. Reżyser i aktorzy żyją i pracują w Niemczech. Widocznie ten kraj stał się dobrą macochą dla współczesnej sztuki, wszak były kierownik Charkowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego Andrij Żoldak również po skandalicznych spektaklach i całym wirze oskarżeń o niemoralną estetykę wyruszył na twórczą emigrację do Niemiec. I oto teatr „Derewo”, wielokrotny zdobywca teatralnej nagrody „Złota Maska”, jest w Kijowie. Były uczeń słynnego mima Wiaczesława Połunina, były rock-muzyk petersburskiej grupy „Awia” Anton Adasiński — to dziecko postmodernizmu. A jego „Derewo” — to swoisty wielogatunkowy miks: aktorstwo, japoński taniec „butoh”, rock, punk… Taki sobie napoleoński pierniczek, wysmarowany filozofią „wolności”. Pamiętam, nam, studentom, czytano kurs wykładów z „Estetyki”, czyli nauki o pięknie. Wykładowca w tym „pięknie” wyodrębniał nie tylko „ładne”, ale i „brzydkie”. Za przykład brał rembrandtowskie portrety starców. Anton Adasiński też pragnie przez brzydotę, niczym przez ucho igielne, prześlizgnąć się do królestwa piękna. Reżyser uważa, że prawdziwa sztuka powinna rodzić się jak oddech — z niczego, z niebytu. Ból, dzikość, olśnienie… Zimne ściany „Artystycznego Arsenału” okazały się idealną dekoracją dla narodzin dzikiego „Derewa”. Półnadzy i łysi, z szaloną plastyką i degeneracką mimiką, aktorzy wywoływali iluzję narodzin szczególnych istot, wolnych i niezależnych od konwenansów ludzkiej społeczności. Napromieniowani demiurgiem, są na tyle wysokoduchowi, że a priori stają poza granicą dobra i zła, moralności i niemoralności. Słowem, antyczne stworzenia, które bez strachu krążą wokół drzewa, pochłaniają owoce i nie znają posmaku grzechu. „Zatańczmy wokół kaktusa, wokół kaktusa, wokół kaktusa…” Może to i frazes, ale chciałam krzyknąć: „Nie wierzę!” Jak Stanisławski… Nie wierzę w napoleoński pierniczek, przesiąknięty degeneracką estetyką. Nie mogę przez ucho igielne brzydoty wejść do królestwa piękna. Ulana HLIBCZUK Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN P.o. redaktora naczelnego Wałentyna DAWYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Ołena Szułha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 0 4 820095 780016 Nie jestem pewna, czy nazywając główne cechy „współczesnej sztuki”, ulepię całościowe i rozpoznawalne pojęcie. Ale proszę bardzo — epatowanie, efektowność, multikulturowość, interkontekstualność… Słowem, można nawlekać i nawlekać. Bywa, że można i zgiąć się pod gronami słów, ale tak i nie poczuć posmaku estetyki… W Kijowie rozpoczął się międzynarodowy festiwal współczesnej sztuki „GogolFest”. Z dwusetną rocznicą urodzin wielkiego pisarza festiwal ma więcej niż pośredni związek. Gogol — niczym prowokacyjne tło, na którym wyłaniają się multikulturowe obrazy, które organizatorzy uważają za wydarzenia: akcja „Wilcze tango” teatru „Derewo” (Sankt Petersburg, Drezno), spektakl „Jeden dzień Iwana Denisowicza” (reżyser A. Żoldak), spektakl „Mokre wesele” teatru „AHE” (Sankt Petersburg), koncerty zespołu „Nowa Muzyka na Ukrainie” pod kierownictwem W. Runczaka, zespołu Dmitrija Pokrowskiego i Chóru Świętego Mikołaja Galerii Trietiakowskiej (Moskwa), demonstracja filmów, które przedstawiły festiwale filmowe „Mołodist” i „Otwarta noc”. Można pomądrzyć o tym, dlaczego patronem współczesnej sztuki wybrano Mykołę Wasylowycza, nieśmiertelnego autora „Martwych dusz”, „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dykanki”, a nie Szewczenkę czy Kotlarewskiego. Widocznie dlatego, że Taras Hryhorowycz jest dziś zbyt zideologizowany, zaangażowany Uk-

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин