Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…ponad 70 obywateli Ukrainy i Tatarów krymskich. Ta liczba stale się zmienia, bo za kratki w FR trafiają coraz to nowi nasi współobywatele. Niestety, na Ukrainie ani oni, ani ich krewni do tej pory nie mają należytego statusu prawnego i gwarancji socjalnych, a odpowiednie projekty ustaw dotąd nie zostały skierowane pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy. Oficjalna reakcja Ukrainy na sytuację z jej własnymi obywatelami, bezprawnie przetrzymywanymi w FR, jest natomiast sporadyczna i ospała.
Domagamy się od Prezydenta i parlamentu Ukrainy utworzenia stanowiska specjalnego przedstawiciela ds. praw ukraińskich więźniów politycznych, przetrzymywanych w Rosji i na okupowanym terytorium Krymu; jak najszybszego opracowania i uchwalenia adekwatnej ustawy, która określi status więźniów politycznych i ureguluje kwestie ochrony socjalnej, wsparcia i gwarancji dla nich oraz członków ich rodzin, dla wszystkich kategorii osób bezprawnie przetrzymywanych na terytorium państwa-agresora.
Domagamy się od rządu Ukrainy, by sprzyjał wniesieniu kwestii uwolnienia wszystkich więźniów politycznych pod obrady 44. szczytu G-7, który odbędzie się w Kanadzie w dniach 8–9 czerwca i na który zaproszeni zostali przedstawiciele naszego państwa. W szczególności by zainicjował odrębny proces negocjacji między Rosją a Ukrainą w sprawie uwolnienia obywateli Ukrainy skazanych w Rosji i na okupowanym Krymie z motywów politycznych oraz by wystąpił jako pośrednik w takich negocjacjach.
Domagamy się od Rady Najwyższej Ukrainy zwrócenia się do parlamentarzystów państw zachodnich z żądaniem zwiększenia politycznej i ekonomicznej presji na FR jako kraj, który rażąco i samowolnie narusza wszystkie istniejące standardy, normy, porozumienia i wolności międzynarodowe; wprowadzenia osobistych sankcji wobec tych, którzy są zaangażowani w fa-
ŚWIATŁONOSNY MICHAJŁO BOREJKO
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...brykowania politycznych spraw i przemocy wobec więźniów politycznych, którzy znaleźli się jako zakładnicy w Rosji. Domagamy się także od władz Rosji natychmiastowego uwolnienia wszystkich bezprawnie zatrzymanych, uwięzionych i skazanych więźniów politycznych z Ukrainy, do terytorium której należy również Autonomiczna Republika Krymu”.
DMYTRO PAWLYczKO O WASYLU STUSIE
Машинний переклад
We Lwowie na Rynku odbyła się masowa akcja obrony praw człowieka „Oni wciąż tam są” z żądaniem uwolnienia więźniów politycznych, którzy przebywają na terytorium Federacji Rosyjskiej. Przede wszystkim akcja została zorganizowana w celu wsparcia żądań wobec Kremla wysuniętych przez Olega Sencowa, z powodu których ogłosił on bezterminowy strajk głodowy. Współorganizatorami akcji wystąpili: organizacja społeczna „Forum Wydawców”, organizacja społeczna „Ukraińskie Centrum Międzynarodowego PEN Clubu”, biuro „Lwów – Miasto Literatury UNESCO”, Muzeum Pamięci Reżimów Totalitarnych „Terytorium Terroru”, Krymski Dom we Lwowie, a partnerem: Let My People Go Ukraine. Akcja polegała na przeprowadzeniu artystycznego performansu z pustymi krzesłami (zgodnie z liczbą więźniów politycznych), ustawionymi w formie krat z ich imionami. Jednocześnie odczytywano wszystkie imiona, daty i miejsca ich uwięzienia na terytorium FR oraz zbierano podpisy na rzecz wsparcia więźniów. Organizatorzy przypomnieli, że 14 maja 2018 roku ukraiński pisarz i reżyser filmowy Oleg Sencow ogłosił strajk głodowy, przebywając w uwięzieniu w kolonii „Biały Niedźwiedź” w mieście Labytnangi w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym obwodu tiumeńskiego FR. Podkreślili, że tylko 45 dni człowiek może wytrzymać bez jedzenia do wystąpienia nieodwracalnych zmian w organizmie. A 28 czerwca to 45. dzień od ogłoszenia strajku głodowego przez Olega Sencowa. Uczestnicy wydarzenia opublikowali również apel do światowej opinii publicznej, w którym czytamy: „Już ponad dziesięć dni trwa strajk głodowy Olega Sencowa. Dlatego nie zapominajmy, dla kogo i dla czego Oleg zdecydował się na ten odważny krok. Przecież dzisiaj w więzieniach Rosji pod sfabrykowanymi zarzutami politycznymi przebywa- Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów 24 maja w Kijowie pod budynkiem ambasady FR na Ukrainie odbyła się akcja „Oleg Sencow, dzień 11.”, aby wesprzeć i wreszcie uwolnić uwięzionego ukraińskiego reżysera Olega Sencowa. Z tymi żądaniami przyszli aktywiści, aktorzy, pisarze i po prostu nieobojętni mieszkańcy ukraińskiej stolicy, w tym niedawny więzień polityczny z katowni donieckiego SBU, znany naukowiec Ihor Kozłowski. Pod murami ambasady odbyła się wielkoskalowa akcja protestacyjna przeciwko reżimowi Władimira Putina, który prześladuje za poglądy polityczne nie tylko własnych obywateli, ale i obywateli innych krajów, w szczególności Ukrainy. Tak więc ukraińskiego obywatela, reżysera filmowego i pisarza Olega Sencowa skazano w FR na 20 lat (!) pozbawienia wolności 25 sierpnia 2015 roku. Rosyjski sąd uznał go za „winnego” tego, że rzekomo na Krymie ukraiński artysta stworzył wspólnotę terrorystyczną i kierował nią, miał na celu nabycie urządzeń wybuchowych, nielegalnie przechowywał broń palną i amunicję, przeprowadził dwa akty terrorystyczne i przygotowywał kolejny. Oleg Sencow swojej winy nie uznał i nie uznaje. Zakończenie na str. 2 SPOWIEDŹ MAMINEJ WIŚNI Kijów 100 LAT MŁODEGO TEATRU
Машинний переклад
— Ukraina już piąty rok doświadcza agresji ze strony rosyjskich imperialistów. Co dalej? Czy kiedyś się to skończy? Gdzie jest Zachód, gdzie jest jego odpowiedź na zbrodniczy putinizm? My (ukraińska armia, Ukraina w ogóle) bronimy Europę przed moskiewskimi pazurami, które, wydaje się, są już gotowe wczepić się w gardło krajów europejskich. Czyżby Francja, Niemcy, Wielka Brytania i inne kraje tego nie rozumiały, nie odczuwały naszego bólu i swojego możliwego? — Zacznę od tego. „Gdyby mi pięć lat temu powiedziano, że będziemy rozmawiać o historycznej odpowiedzialności Niemiec i w Bundestagu będzie taka dyskusja, nie uwierzyłabym, ponieważ pięć-siedem lat temu w Niemczech trudno było mówić nawet o jakimkolwiek udziale lub roli Ukrainy jako poważnego gracza podczas II wojny światowej” — powiedziała w Kijowie ambasador Ukrainy w Niemczech (2008—2011) Natalia Zarudna. Ta myśl, wyrażona przez N. Zarudną, była reakcją na przemówienie znanego amerykańskiego historyka Timothy’ego Snydera „Historyczna odpowiedzialność Niemiec wobec Ukrainy” w Bundestagu RFN w lipcu ubiegłego roku. A ponadto odbyła się dyskusja nad zapoczątkowanym problemem w Radzie Najwyższej Ukrainy na międzynarodowej konferencji „Niemcy i Ukraina w Europie: odpowiedzialność za przeszłość — obowiązki na przyszłość”. — Co skłoniło zagranicznych naukowców do dyskusji nad problemem odpowiedzialności wobec Ukrainy? — Rzecz w tym, że zagraniczni specjaliści spróbowali rozpatrzyć kategorię odpowiedzialności nie z pozycji ich pretensji, a znacznie bardziej globalnie. Tak, Timothy Snyder ograniczył się jedynie do kontekstu historycznego i niemieckiego. Ale jeśli mówić o „odpowiedzialności wobec Ukrainy” w warunkach wojny hybrydowej, realnych niebezpieczeństw jej globalizacji — to dotyczy nie tylko Niemiec. Bo wymaga nie tylko przekazania światu współczesnych sensów walki Ukraińców o swoją ideę narodową, język, tradycje, tożsamość etniczną itp., ale także projektuje kognitywne przekazy zachowania światowej różnorodności przed niwelowaniem przez „ruskij mir”. Natalia Zarudna wyraziła niezwykle ważną myśl-życzenie: „Chciałabym dożyć do tego dnia, kiedy będziemy rozmawiać o historycznej odpowiedzialności nie tylko Niemiec, ale i Rosji za wszystkie te narody, które uciskała i nadal uważa za gorsze”. Teraz — o wypowiedzi T. Snydera. Wychodząc od wyartykułowanego przez niego w Berlinie „uniwersalnego punktu widzenia” z pretensjami do kompleksowego ujęcia okresu II wojny światowej i współczesnych działań wojennych wojny hybrydowej Rosji na wschodzie Ukrainy — amerykański uczony jako specjalista od historii Europy Wschodniej, w szczególności reżimów totalitarnych, powinien był położyć większy akcent na obecną walkę Ukraińców. Bo w czasie eskalacji zagrożeń globalizacji wojny hybrydowej to pominięcie staje się planetarne i może być krytyczne w rozpętaniu przez Rosję III wojny światowej. Sukces walki Ukraińców w Donbasie będzie zależał nie tylko od zmiany nazwy ATO na Operację Połączonych Sił, ale także od synergii międzynarodowych wysiłków, zmobilizowanych w celu ukarania naruszyciela porządku, ustanowionego po II wojnie światowej. — A czy w ukraińskim politycznym środowisku odbiło się echem wystąpienie znanego historyka? — Mamy na to nadzieję. Narodowa elita Ukrainy intelektualnie chyba najbardziej cierpi z powodu wojny hybrydowej i raszystowskiej ideologii „ruskiego miru”. Dlatego powinna była przekazać światu nowe przekazy prawdziwie międzynarodowej walki Ukraińców „za naszą i waszą wolność”. Przecież w Donbasie Putin nie walczy o Donbas. Ukrainę niszczą jako źródło historycznej prawdy, która wybija fundament spod Rosji jako imperium, które, uzurpowawszy pierwokody Rusi Kijowskiej, ich europejską cywilizacyjność, próbuje zniszczyć podmiotowość Ukrainy w systemie dziedziczności Ukrainy-Rusi. — Ten koncept swego czasu opracował Mychajło Hruszewski… — Tak, tę genialną osobistość w ZSRR tradycyjnie oczerniano jako wyraziciela kontrrewolucyjnego burżuazyjnego nacjonalizmu. Nawiasem mówiąc, w tym roku mija 100 lat od momentu wybrania go na prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), którą, jak i jej państwowych przywódców, Rosjanie zniszczyli. Przepisawszy historię Ukrainy-Rusi na swoją imperialną modłę, obecni führerzy Rosji nie męczą się nie tylko jej fałszowaniem, ale i propagowaniem najazdów swoich przodków na dawny Kijów. Dlatego nieco dziwne są tezy przemówienia Timothy’ego Snydera, w których ukraińskiemu narodowi bez jego udziału wpycha się bardzo niejednoznaczny koncept odpowiedzialności Niemiec nie za krwawe działania, które prowadzą neoführerzy na wschodzie Ukrainy, a — świadomie czy nieświadomie — dochodzi do ich podmiany analizą zbrodni popełnionych przez Hitlera w przeszłości. Hitler nie żyje, jednak niebezpiecznie reanimują zbrodnicze totalno-hybrydowe minowanie Ukrainy i świata ideologemami rosyjskiego tradycyjnego szowinizmu imperialnego z dodatkiem duchowych „skriePów” „ruskiego miru”, wzbogaconych nowymi zagrożeniami, kontentem i zaborczym apetytem. — A gdzie gwarancje, że Zachód nie będzie już oddawał bezjądrowej Ukrainy w sferę wpływów Rosji? — Rany spowodowane aneksją przez Putina Krymu, agresją na wschodzie Ukrainy, krwawią i wołają o pilną radykalnie-globalną pomoc. Przyszłe pokolenia, uważamy, zobaczą, że zbrodnicze działania Putina wobec aneksji Krymu zostały ukarane. Ale współczesna młodzież widzi, że rozszerza się eskalacja Rosji, niszczony jest wschód Ukrainy, trwa jej „dekompozycja”, tworzenie przez kolaborantów pseudopaństwa Małorosji na oczach zarówno Niemców, jak i Amerykanów. I próżno mieć nadzieję, że akcentując kolosalne ofiary II wojny światowej, w tym Ukraińców na wszystkich jej frontach, można utajnić przed młodym pokoleniem gorzką prawdę: przez nieodpowiedzialność możnych tego świata ciągłość ukraińskiego państwowotwórstwa dalej jest zapiekana krwią. Rosja dalej dusi świat, tradycyjnie wymagając zwykłego haraczu i przejrzystego raportowania o pracy nad uwolnieniem ukraińskich więźniów politycznych w Rosji. Jeszcze jeden krymianin Wołodymyr Bałuch także głoduje od 19 marca, protestując w ten sposób przeciwko jego nielegalnemu zatrzymaniu i skazaniu. Według danych ukraińskich. Czyż nie czas się obudzić i uświadomić sobie sprawdzoną przez historię prawdę: apetyty Rosji nigdy nie skończą się pochłonięciem tylko Ukrainy! Rosja chce stać się centrum Eurazji, pokryć cały kontynent europejski. Ukraina obecnie sama jest na pierwszej linii walki z agresorem. I nie widać ruchu na rzecz pozbawienia go prawa weta, którym nadużywa jako stały członek Rady Bezpieczeństwa ONZ, aby przykryć swój atak na innego uczestnika ONZ… Gdyby Rosja napotkała poważny globalny opór zjednoczonego świata, to obecnie nie tylko nie walczyłaby na wschodzie Ukrainy pod przykrywką przefarbowanej ideologii „ruskiego miru” i jego duchowych „skriePów”, ale i nie zachęcałaby do budowy odpowiednich „światów” wodzów Korei Północnej, ISIS, oddziałów Al-Kaidy itd. Świat musi pomóc Ukraińcom wytrwać na nowej „granicy” z hybrydowo-złowrogą wojną. Przyspieszenie przyjęcia Ukrainy do europejskich instytucji bezpieczeństwa i gospodarczych nie tylko ochroni suwerenność Ukrainy, zwiększy synergię cywilizowanego świata, ale i zglobalizuje socjohumanistyczną odpowiedzialność zbiorowego bezpieczeństwa wobec narodów zagrożonych przez szowinistów imperialnych, ochroni ich podmiotowość, praworządność i przejrzystość stosunków międzypaństwowych, subsydiarność praw jednostki i postęp ludzkości w ogóle, sprzyjając rozwojowi kulturowej różnorodności świata.
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, m. Lwowskiej inicjatywy praw człowieka Let My People Go, obecnie Rosja z powodów politycznych przetrzymuje w niewoli 64 Ukraińców. Na 1 i 2 czerwca zaplanowana jest globalna akcja na rzecz wsparcia ukraińskich więźniów politycznych. Heorhij ŁUKIANCZUK O wojnie hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie oraz naszej możliwej przyszłości rozmawiamy z wiodącym pracownikiem naukowym wydziału polityki regionalnej gospodarczej Państwowej Instytucji „Instytut Badań Regionalnych im. M. I. Dolisznego NAN Ukrainy”, doktorem nauk ekonomicznych, członkiem korespondentem Ukraińskiej Akademii Informatyki, profesorem Stepanem Wowkanyczem.
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na s. 1
Ogłaszając bezterminowy głodowy protest, Oleg wysunął żądanie uwolnienia 64 ukraińskich więźniów politycznych, ale siebie na listę nie wpisał. 21 maja jego adwokat Dmytro Dinze zaznaczył, że tym głodowym protestem Sencow stara się osiągnąć nie swoje uwolnienie (w nie już nie wierzy), lecz uwolnienie innych więźniów politycznych z moskiewskich więzień. Za Rosjanina z narodowości, ale szczerego obywatela Ukrainy, który nie bał się kochać swojej ojczyzny i szanować swoich przodków, wstawiło się przed kremlowskim dyktatorem 130 rosyjskich działaczy nauki i kultury. Wśród nich laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Switłana Ałeksijewycz, pisarka Ludmyła Ulicka, poeta Lew Oborin, dziennikarz Serhij Parchomenko, fotograf i designer Illia Ginzburg: „…Śmierć Olega Sencowa stanie się hańbą dla Rosji i na zawsze skalać nie tylko dyktatora Putina, ale także tych, którzy mogli go uratować, lecz nie uratowali!”. Jednak nadaremnie… Według słów jednego z uczestników akcji — przewodniczącego MGO „Sołowiecke Braterstwo” — dawne moskiewskie imperium, a dziś Federacja Rosyjska, przez stulecie swojego istnienia ani na jotę nie zmieniło stosunku do godności ludzkiej — ani wobec swoich obywateli, a tym bardziej wobec obcokrajowców. Nie zmieniły jej nienawiściowej wobec ludzi istoty ani „chruszczowska odwilż”, ani „gorbaczowska pierestrojka”. Organizatorzy podczas akcji przeprowadzili także performance artystyczny: po odczytaniu swoich wierszy o duchu obywatelskim albo po prostu wystąpieniach w obronie reżysera filmowego każdy uczestnik miał możliwość włożyć do koszyka przeznaczonego dla kremlowskiego dyktatora bułeczkę-kanapkę z czarną figurką człowieka, z życzeniem, żeby kanibal-ludożerca jak najszybciej się udławił! 27 maja na Placu Pocztowym oficjalnie rozpoczął się 47. Kijowski Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Młodość”, gdzie Generalny Dyrektor KMFF „Młodość” Andrij Chałpachczi ogłosił akcję w obronie ukraińskiego więźnia politycznego. Poparli ją wszyscy goście na sali, wstali z ulotkami „Free Sentsov” i skandowali „Uwolnić Sencowa”.
Машинний переклад
W Charkowie i Odessie tego dnia odbył się także pikiet przed konsulatem Rosji: ludzie ogłosili głodówkę na znak solidarności z głodującym Sencowem. Na poparcie Sencowa akcje odbywają się na Ukrainie cały czas. 22 maja, w szczególności, działacze praw człowieka i artyści pikietowali Administrację Prezydenta z żądaniem podjęcia kroków w celu jego uwolnienia-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
jana, nabrało współczesnego wyglądu. Właśnie słoneczny geniusz A. Puszkina stworzył literacki język moskiewski. Brakowało temu językowi jedynie księżycowego, nocnego aspektu. Ten aspekt przypadło wykonać naszemu rodakowi. Mikołaj Gogol na podstawie ukraińskiej demonologii dopełnił język moskiewski swoim geniuszem, uzupełniając go ukrainizmami i naszą stylistyką. W ten sposób Apollo został zrównoważony przez Dionizosa. I choć ugrofińskie dialekty bezlitośnie wykorzeniali władcy Moskowii przez stulecia, to nawet w drugiej połowie XX w. w wielu wsiach obwodu moskiewskiego i innych niemało ludzi porozumiewało się, i najwyraźniej porozumiewa się do dziś, językiem fińskim. Ten fakt (który, niestety, ukrywają) jest jeszcze jednym potwierdzeniem żywotności i trwałości takiego zjawiska duchowego, jak język. Jak powiedział P. Mowczan, język — to zjawisko kosmiczne. A jednak, bardziej niż oczywiste, że dla współczesnych Rosjan (ściślej, Moskali) ich język jest najlepszy na świecie, a “russkij jazyk — wielikij i maguczij” itd. To naturalne. Dla obiektywizmu należy zgodzić się z tymi, którzy podkreślają jego pewne piękno i wyrazistość, na przykład przy wykonywaniu utworów poetyckich rosyjskich klasyków — S. Jesienina, A. Achmatowej, M. Cwietajewej, O. Mandelsztama i in. Ogólnie można powiedzieć, że złych języków nie ma. Są jedynie poszczególni agresywni użytkownicy poszczególnych języków, którzy próbują wywyższyć się kosztem poniżenia sąsiada — bliskiego lub dalekiego. Ale razem z tym na znanym konkursie w latach 30. XX w. na melodyjność i piękno brzmienia różnych języków świata język moskiewski zajął dopiero 36. miejsce, dzieląc je z afrykańskim językiem suahili, podczas gdy język ukraiński podzielił z francuskim 2. miejsce. Pierwsze miejsce oddano językowi perskiemu farsi. Dziwi co innego. Czyżby zmieniając język (nawiasem mówiąc, siłą narzucony!), można zmienić i psychotyp etnosu, i samą narodowość użytkowników nowego języka? Moskale, jak wiadomo, przekonali siebie, że oni teraz, powiedzmy, Słowianie (russkije), a nie Ugrofinowie, jak było przed zmianą języka. Co więcej, oni teraz — “najsłowiańsi” ze wszystkich Słowian, — najważniejsi, — “starsi bracia” dla innych narodów słowiańskich! To czyżby razem ze zmianą języka tak radykalnie zmieniała się sama narodowość jej użytkowników: mentalność, główne cechy charakteru narodowego, jego typ antropologiczny, upodobania, dążenia itd.? Przecież istnieją zruszczeni Niemcy, Żydzi, Ukraińcy, to czyż nie byłoby poprawniej mówić o zruszczonych Ugrofinach, a nie o mitycznych “russkich”? Nasz język, będąc de iure państwowym, de facto, niestety, jest drugim językiem na Ukrainie, bo na pierwszych rolach wszędzie i zawsze występuje język moskiewski. Nawet urzędnicy państwowi, którzy zgodnie z Konstytucją powinni posługiwać się wyłącznie ukraińskim, i całkiem przyzwoicie go znając, niemniej jednak bardzo często demonstracyjnie mówią językiem agresora i okupanta. Co to jest? Syndrom kolonialny? Pogarda? A o innych dziedzinach życia nawet nie ma co mówić. Telewizja i media, show-biznes, przedszkola, bajki dla dzieci, szkoły ogólnokształcące i uczelnie, sport, sfera artystyczna i sfera biznesowa itd. — posługują się obcym językiem. To prowadzi do stopniowego wypierania naszego języka zewsząd. Odbywa się pełzająca totalna rusyfikacja. (Bo tak, powiedzmy, “jakoś kulturalniej”). Dawno powiedziano, że naszemu narodowi z jakiegoś powodu brakuje odporności językowej i wytrzymałości. Dlaczego tak jest? Przyczyny nazwano różne. Wśród głównych — narzucony nam kompleks niższości językowej. Mówią także o łagodnym charakterze naszego narodu, jego podatności, niechęci do bronienia swego, bo, powiedzmy, może to obrazić rozmówcę itd. Jeszcze za złej pamięci Katarzyny II mówiono o tak zwanej “chwiejności małorosyjskiej”. Ale oczywiste jest, że to nie jest ten przypadek, kiedy należy być tolerancyjnymi! Przecież, jak powiedział niedawno Pawło Żebriwski, “język z fenomenu kultury przekształcił się w czynnik bezpieczeństwa”. Bezpieczeństwa państwowego i samej możliwości przetrwania Ukraińców na Ukrainie jako odrębnego narodu. Bo nawet we Lwowie, z jego reputacją “stolicy ukraińskiego nacjonalizmu”, nierzadko mamy przypadki, gdy ukraińskojęzyczna grupa 5-10 osób posłusznie przechodzi na postkolonialny język moskiewski, wystarczy, że dołączy do nich choćby jeden “moskworoty” rozmówca. Równocześnie z wygasaniem języka odbywa się wygasanie demograficzne. Ukraina liczyła 52 mln mieszkańców w 1991 r. (a zgodnie z publikacją składu narodowościowego ZSRR w leningradzkiej filii wydawnictwa “Strojizdat” w 1926 r. i 1931 r. M.-L.: w wydawnictwie “Gosuczpedgiz” Ukraińców wtedy liczono ponad 81 mln). Dzisiaj na Ukrainie orientacyjnie mamy gdzieś około 35 mln. Orientacyjnie, bo obecna antyukraińska władza (chyba nieprzypadkowo) nie chce przeprowadzić spisu, który dawno dojrzał. Władców i przeważającą większość urzędników już 27. rok interesuje jedynie własne wzbogacenie materialne. Bez wątpienia prowadzi to naszą państwowość do katastrofy. Niczym dobrym to nie może się skończyć. Dlatego krzycząco pilną jest potrzeba zmiany władzy i zmiany samego systemu władzy na Ukrainie w połączeniu z najbardziej radykalnymi reformami przede wszystkim w sferze językowej. Przecież jeśli takie etapy rozwoju społecznego, jak Rewolucja Godności 2014 r., która przecięła pępowinę związku z ZSRR, oraz zakaz partii komunistycznej i późniejszy “leninopad” zostawić bez logicznego przedłużenia, czyli językowej demoskowizacji-derusyfikacji, my dalej pozostaniemy peryferyjną, nikogo na świecie nieinteresującą niedomoskowią zamiast być sobą — czyli Ukrainą-Rusią. Bo czyż to normalne, kiedy w 27. roku naszej państwowej niby-niepodległości, w czwartym roku aneksji Krymu i wojny z Moskowią, nauczanie w przedszkolach, szkołach ogólnokształcących i artystycznych, uniwersytetach prowadzą w języku moskiewskim, języku agresora i okupanta? Kiedy we wszystkich instytucjach państwowych od przedszkoli aż po gabinety ministerialne, które, nawiasem mówiąc, wszystkie są finansowane z budżetu państwa, kancelarię i komunikację prowadzą w niepaństwowym obcym języku? Co już mówić o telewizji, prasie, radiu, teatrach, edukacji, druku książek, projektach kulturalnych itd. Prawdziwie: “Nie śpij, moja rodzinna ziemio!! Obudź się, moja Ukraino!!!”
Машинний переклад
Leonid BIŁENKO, emeryt z Charkowa
Język ukraiński znany jest ze swojej miękkości, wokalności i charakterystycznej łagodności. Wszystkie sylaby, a nawet poszczególne litery, wymawia się w nim w całości, bez „połykania” niektórych z nich, jak to bywa w innych językach, w szczególności w moskiewskim. Dlatego oczywiste jest, że nieprzypadkowo ukraiński, obok włoskiego, uważa się za najwygodniejszy język dla śpiewaków-wokalistów. Nasz język — święty język naszych dawnych przodków — jest językiem duszy, językiem człowieczeństwa, wreszcie językiem miłości. Taki język jest niezastąpiony w poezji, w pieśni (nie na darmo nasza pieśń ludowa jest sławiona na cały świat!), w wyznaniach miłosnych, w komunikacji z najmniejszymi dziećmi (ponieważ mamy słowniczek łagodnych form pieszczotliwo-zdrobniałych „dorosłych” słów do takiej komunikacji, które, niestety, wielu odbiera negatywnie jako „gaworzenie” z dziećmi). Być może właśnie dzięki tym cechom nie zyskuje on we współczesnym zdehumanizowanym świecie większej popularności i rozpowszechnienia nawet na Ukrainie, pomimo wszystkich możliwych ku temu przesłanek. To znaczy, pozornie jego niby pozytywne cechy działają nie „za”, a „przeciwko” temu językowi. Przecież współczesny ogół jest egoistycznie zorientowany na materialny pragmatyzm i sukces, zorientowany na szorstkość, a nawet okrucieństwo relacji, zarówno między poszczególnymi ludźmi, jak i między państwami. Więc język „cielęcej czułości” lub „ten cielęcy język” u większości wywołuje zazwyczaj odrzucenie. Nieadekwatnym okazał się nasz język wobec etyczno-moralnej marności i ubóstwa współczesnego postkolonialnego społeczeństwa. Prawda, pewna „kobiecość” naszego języka wcale nie oznacza braku męskości u najlepszych przedstawicieli naszego narodu. Tutaj można wspomnieć o jej obecności w różnych krytycznych momentach naszej historii — od czasów książęcych i późniejszej kozaczyzny po bohaterów Krut, Chołodnego Jaru, OUN-UPA, Niebiańskiej Sotni, batalionów ochotniczych i zwycięskich bohaterów wojny na wschodzie Ukrainy, wojny narzuconej nam przez naszego odwiecznego wroga i kata — Moskwę. Ostatnie wydarzenia na Majdanie i w okresie postmajdanowym zaświadczyły całemu światu, że jesteśmy jednak wielkim narodem, który niestety pozwala rządzić sobą władnym oszustom i kleptomanom. W odróżnieniu od ukraińskiego, kolonialny moskiewsko-imperialny język odznacza się agresywnością, zarozumiałością. Dla słuchu Ukraińca jest on bardziej grubiański, ostrzejszy i bardziej czerstwy. Jest to język różnorodnego państwowego oficjalizmu i administrowania, język polityków, resortów siłowych, różnej maści biznesmenów, działaczy, handlarzy oraz glamour-publiczności i bez wątpienia jest językiem przestępczo-kryminalnego świata na całym obszarze szóstej części ziemskiego lądu. Jest to język wyższości, pychy oraz demonstracyjnej imperialnej wyższości (w szczególności w manierze niektórych prezenterów telewizyjnych). Kojarzy się on z siłą, z imperialną potęgą (niezbyt rzadko iluzoryczną), dlatego stając po jego stronie, sam psychologicznie niby dołączasz do siły i potęgi całego imperium. A ukraiński, z punktu widzenia lumpen-mieszczaństwa, nie daje żadnych przewag, stwarzając same tylko problemy, moralnie niby obniżając użytkownika takiego języka w świadomości jego otoczenia. Właśnie ten kompleks psychologiczny najpierw odpycha od języka ukraińskiego jego potencjalnych użytkowników. Odpycha także demonstracyjna nienawiść promoskiewskich szowinistów do Ukrainy, a zwłaszcza do naszego języka. Obok tego, wpojono nam i zaszczepiono na poziomie genetycznym strach przed byciem Ukraińcami. Ta trauma psychologiczna, ten infernalny strach, głęboko zakorzeniony w zbiorowej podświadomości naszego narodu, przekazywany z pokolenia na pokolenie, zrodzony z koszmarów Hołodomoru, Sołowek, Sandarmochu, Kołymy i innych obozów koncentracyjnych śmierci, które były skierowane na totalną eksterminację przede wszystkim Ukraińców. Bycie Ukraińcem oznaczało wtedy ciągłe przebywanie w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Dlatego jakąkolwiek ukraińskość ukrywaliśmy, zwłaszcza językową. Szatańskie Imperium Zła miało mnóstwo powodów, by się nas bać i nas nienawidzić. Jest jeszcze jedna osobliwość literackiego wariantu naszego języka — jego, można by rzec, „wysoki styl”, który w formie potocznej, w programach rozrywkowych w telewizji, w swobodnej komunikacji itp. wielu wydaje się sztuczny, robiony, nienaturalny. U nas nie wypracowano odpowiedniego wariantu językowego, slangu, oczywiście bez włączania surżyka. Moim zdaniem, istnieje tu pewien problem. Ale szczególnie negatywnie na atrakcyjność naszego języka wpłynął notoryczny lingwocyd lat 30., który tak zubożył niepowtarzalność języka ukraińskiego poprzez gwałtowne sztuczne upodobnienie go do języka moskiewskiego. Jednocześnie język moskiewski jest niezastąpiony w różnorodnych kłótniach, bójkach, konfliktach itp. Nieprzypadkowo odrażające rosyjskie przekleństwa są nieodłącznym składnikiem właśnie tego języka. Mówią, że ten „leksykon” jest częścią dawnej kultury ludów ugrofińskich. Pewnego „charmu” temu językowi dodaje także tzw. „żargon więzienny”, czyli bandycka fenia, oparta, jak wiadomo, na jidysz. Jak wiadomo z prac moskiewskich imperialnych historyków aż do S. Sołowjowa, W. Kluczewskiego i N. Pokrowskiego, rozległe tereny północno-wschodniej Europy od dawna zamieszkiwały ludy ugrofińskie. „Wielkorosja zbudowana jest na kościach obcych narodowości, a w żyłach współczesnych Moskali płynie co najmniej 80% fińskiej krwi”. Wiadomo o istnieniu w II w. n.e. nawet Imperium Erzja na terenach współczesnej Erfii. Pierwszy car przyszłej Moskwy chan Batu, jak i jego następcy (chan Sartak, chan Mengu-Timur, chan Uzbek, chan Dżanibek i in.), na wszelkie sposoby wspierali prawosławie, rozbudowując cerkwie i klasztory oraz obdarowując wielkimi nadaniami ziemskimi duchownych. Językiem nabożeństw był cerkiewnosłowiański, który stał się podstawą stopniowego wypracowania języka moskiewskiego. Według świadectw współczesnych, początkowo ten język był niemal dziką gwarą („dziką mową”). Dopiero znacznie później, w pierwszej połowie XIX w., dzięki twórczym wysiłkom A. Puszkina i M. Gogola język moskiewski stał się takim, jakim go teraz znamy. A użytkowników tego języka, Moskali-Ugrofinów, przemianowano ukradzionym nam etnonimem „Ruś” jeszcze w 1721 r. dekretem Piotra I przy zmianie nazwy Moskwy na „Imperium Rosyjskie”. Moskwa lubi wyzywać inne narody, najwyraźniej po to, by wszystkich zmylić. Powiedzmy, naród Suomi nazwali Finami, Litwinów — Białorusinami, a Żmudzinów — Litwinami, Bułgarów wołżańskich — Tatarami, naród Erzja i Moksza — Mordwinami, a nas — Chochłami-Małorosjanami itd. Relacje naszych języków, jak zresztą i narodów, można porównać do relacji biblijnych Kaina i Abla. Ogólnie można stwierdzić, że język moskiewski to język-zabójca nie tylko dlatego, że zawsze był językiem więzień i stalinowskich obozów koncentracyjnych śmierci, językiem plutonów egzekucyjnych i katów-samotników, językiem tortur w katowniach Czeka-GPU-NKWD-MGB-NKWD, deportacji narodów itp., ale jednocześnie, w wymiarze języków narodowych i kultur imperium, wszędzie, gdzie się pojawiał, inne języki zmuszone były w najlepszym razie odejść na margines, a w najgorszym — całkowicie zniknąć. Szczególnie dotyczy to języka ukraińskiego, w szczególności przez jego bliskość do języka moskiewskiego, języka-agresora, języka-okupanta. Przecież, zgodnie z „Etymologicznym słownikiem języka rosyjskiego” Maksa Fasmera (i nie tylko), język moskiewski prawie w 30% składa się z ukraińskich „zapożyczeń” (prawda, niejednokrotnie przerobionych na modłę moskiewską), ponieważ podstawa cerkiewnosłowiańska była zbyt uboga dla ambicji moskiewskich zwierzchników, dlatego w różnym czasie dochodziło do różnych „zapożyczeń”, najpierw z tatarskiego (dokładniej, z ludów tureckojęzycznych), dalej z ukraińskiego (ponieważ absolwentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, jak i Akademii Ostrogskiej, nie zostawiając na Ukrainie, wszystkich bez wyjątku wysyłano do na wpół dzikiej w tamtym czasie Moskwy), co doprowadziło do znacznej „ukrainizacji” języka moskiewskiego i ówczesnej kultury moskiewszczyzny w ogóle. Według świadectw współczesnych Pawła z Aleppo, Guillaume’a le Vasseur de Beauplana i in., w XVII w. na Ukrainie niemal w każdej wsi były szkoły, dlatego czytać umiały nawet kobiety i dzieci, a polityka moskiewska stopniowo doprowadziła do katastrofalnego obniżenia poziomu kulturalno-oświatowego Ukraińców. Później nastąpiły „zapożyczenia” z niemieckiego, a dalej z francuskiego. W rezultacie powstała sztucznie stworzona „językowa mieszanka” — „esperanto”, która po stylistycznej reformie językowej A. Puszkina, dokonanej na podstawie języka francuskiego, w szczególności dzieł René Chateaubrianda
Ostatnimi czasy na tle reformy oświatowej oraz agresywnej reakcji na nią nie tylko Rosji, co było całkowicie do przewidzenia, ale i niektórych krajów zachodnich, zwłaszcza Węgier, zaktualizowała się kwestia językowa na Ukrainie. Dlatego przedstawię swoje przemyślenia (być może nieco subiektywne, które raczej nie ucieszą moskalofilów) na temat tzw. „bilingwizmu” na Ukrainie, który nierzadko przechodzi w schizofrenię językową.
Машинний переклад
Mykoła Rożyk, kandydat nauk historycznych, docent
W ukraińskim społeczeństwie w obecnym czasie ciężkich prób rośnie liczba tych, dla których imperatyw „Jeśli nie ja, to kto?” staje się przewodnim. Tysiące wolontariuszy, kierując się taką zasadą, stały się potężnym wsparciem dla Sił Zbrojnych Ukrainy i wpływają na obecną władzę. Dla zwycięstwa sprawy ukraińskiej bezinteresownie pracują odpowiedzialni humanitaryści, dziennikarze, działacze kultury i sztuki, pisarze i publicyści, patriotycznie nastawieni obywatele. Kierownik Katedry Radiofonii i Telewizji Wydziału Dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki Wasyl Łyzanczuk jest autorytatywnym przykładem pracy dla wspólnego dobra. Jest doktorem nauk filologicznych, profesorem, nie tylko przygotowuje przyszłych dziennikarzy do trudnej działalności społecznej, ale też stale występuje w mediach jako głęboki badacz i ostry publicysta. Niedawno opublikował wyniki swoich naukowo-pedagogicznych studiów, poświęconych aktualnemu problemowi współczesnej rzeczywistości ukraińskiej.1 Od dawna wiadomo, że to, co pożyteczne, może zaczynać się od prawdy, która staje się dostępna każdemu pokoleniu. Dopiero opanowawszy wiedzę kursu akademickiego, można szczegółowo zrozumieć systemowe założenia i składniki bezpieczeństwa informacyjnego. Stanowi ono niezbędną podstawę walki o prawną, demokratyczną, socjalną, soborną Ukrainę ukraińską. Podręcznik powstał przede wszystkim w tym celu. Jego idee i zasadnicze praktyczne założenia opierają się na wszechstronnej analizie doświadczeń i wartości ukraińskiej i zagranicznej nauki oraz praktyki pedagogicznej, a także na osobistych twórczych osiągnięciach. Autor starał się dokładnie przekazać studentom ważną wiedzę o informacyjno-telekomunikacyjnych i sieciowych technologiach oraz prawidłowym wzroście ich wpływu na świadomość ludzką, a przyszłym dziennikarzom dać wysoce profesjonalne rozumienie różnorodnych procesów w tej sferze. Profesjonalista mediów ma wyraźnie orientować się w rzeczywistych wydarzeniach, głęboko je analizować i dawać wyważone, obiektywne oceny. Cyniczna wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie sprawiła, że znane określenie „Kto posiada informację, ten posiada świat” stało się nie tylko ostro działającym w nowych warunkach, ale w odniesieniu do Ukrainy informacja stała się jednym z najważniejszych składników bezpieczeństwa narodowego, strategii globalnej ochrony niepodległości państwa i jego godnej pozycji w cywilizowanym świecie. W podręczniku w sposób argumentowany pokazano, jak działają te siły Federacji Rosyjskiej, które, rozpętawszy wojnę zaborczą przeciwko Ukrainie, wszelkimi sposobami stymulują okupację pod hasłem „russkogo mira”, niszczycielski kolaboracjonizm wewnątrz kraju i dyskredytację na arenie międzynarodowej. Przytoczone fakty i ważne dowody dokumentalne pomogą czytelnikom zrozumieć podstawy i prawidłowości najnowszej agresywnej polityki Kremla. Jest to – przez wieki – narastanie zajadłości i tłamszenie ukraińskości, bezlitosne jej niszczenie i sprowadzanie do „błota Moskwy”. W. W. Łyzanczuk określił to jako zlewanie jadowitych zewnętrznych i wewnętrznych ukrainofobskich strumyczków w pełnowodną antyukraińską rzekę, „której nurt jest skierowany na to, aby nie dopuścić do wszechstronnego kształtowania się i utwierdzania ukraińskiej narodowo-obywatelskiej tożsamości”, co w istocie jest fundamentem soborną ukraińskiej Ukrainy. Podsycanie najprymitywniejszych, barbarzyńskich fantomów i mitów dla kontynuowania rusyfikacji, rozpowszechnianie dwujęzycznej „schizofrenii” jako środka denacjonalizacji – to odwieczne tradycje rosyjskiego wrogiego stosunku do Ukrainy, którą moskiewscy władcy, i nie tylko oni, uważali co najwyżej za „Małorosję”. Już na początku XX wieku rosyjski działacz państwowy P. Milukow radził: „Im dłużej na Ukrainie będzie panował nieład, tym łatwiej będzie ją ponownie przyłączyć do Rosji”. W podręczniku podkreśla się, że „krwawy matiukalny internacjonalizm”, wyhodowany w Rosji, realizuje swoje zamysły w najbrutalniejszy sposób. Im więcej w jego szeregach zdeklasowanego elementu, zdrajców, kolaborantów, „watników”, tym agresywniejsze stają się jego działania. Dla poparcia zwodniczych wielkomocarstwowych celów i imperialnych ambicji dotyczących podziału świata wciągane są miliony ludzi. Intensywna manipulacyjna wojna propagandowa jako składnik rosyjskiej agresji zniekształca i okalecza świadomość, rozpowszechnia fałszywe stereotypy i kłamstwa. Produkt informacyjny, jak podkreśla się w rozważaniach nad kwestią ochrony kultury narodowej w warunkach neoimperialnej agresji, cieszy się popularnością wśród bardzo wielu ludzi, którzy „mają widzimisię” na Ukrainę. Głupie seriale, dekoracyjny glamour i „rżaczka”, a także „subtelnie bezczelna” i agresywno-brutalna propaganda manipulacyjna skutecznie i tanio debilizują ludność i, jak broń masowego rażenia, zadają masowe moralne okaleczenie, niszczą świadomość i narzucają szczególną rosyjską mentalność. Kłamstwo, jak wiadomo, słodko wchodzi, ale gorzko wychodzi. Dla dobra studentów i wszystkich, którzy interesują się historią i współczesnym dziennikarstwem, w tekście podręcznika przedstawiono wydarzenia walk o wyzwolenie, opór świadomego ukraińskości wobec okrutnego i śmiertelnie niebezpiecznego wyniszczania nawet najmniejszych znamion wolnego ducha ukraińskiego, głębokich tradycji, energii i woli narodu. Moskiewskie władze różnych szczebli, moskiewscy najeźdźcy, którzy tworzyli w Ukrainie „panującą warstwę urzędniczą”, z moskiewskiego polecenia mnożyli kolaborantów, obrzydliwych cwaniaków, którzy wiernie i z oddaniem za „kawałek zgniłej kiełbasy” służyli „wyzwolicielom”, zamiast zniszczonej ukraińskiej narzucając rosyjską lub tak zwaną „južnorusskuju” kulturę i język okupanta. Cały ten zbiór Moskwa nazywała Ukraińcami.
W niebezpiecznym dla narodu i państwa czasie, gdy miliony obywateli Ukrainy przeciwstawiły się imperialnej agresji Rosji, były szef Administracji Prezydenta Borys Łoszkin, za sprawą odeskiego dziennikarza Wołodymyra Fedoryna, publikuje swoje dzieło „Czwarta Republika”, w którym bezczelnie kłamie, że ogólnie rzecz biorąc Ukraińcy nie tylko ciążą ku kulturze rosyjskiej, lecz także są jej nosicielami. Trzeba zrobić na Ukrainie wszystko, aby oni „nie czuli się obcymi wewnątrz projektu politycznego”. Publikacja ukazała się w 2016 roku i przekonująco potwierdziła, że od byłych oraz niektórych obecnych polityków i urzędników, kupionych za kremlowskie srebrniki, w żaden sposób nie należy oczekiwać pozytywnych zmian ani tego, że opamiętają się. Dawna mądrość poucza: „Wszystko się zmienia, ale nic nie znika”. Ukraińcy powinni zawsze pamiętać, kto sprzedawał i niszczył sprawę narodową. Przyswojenie w procesie nauki teoretycznych założeń oraz krytyczne осмysłenie obszernej, jakościowej bazy informacyjnej, zawartej w podręczniku, pozwoli wnikać w istotę życiowych realiów, obiektywnie i kompetentnie je oceniać w kontekście przemian społecznych. Jest to niezwykle ważne, aby przekazać szerokiemu ogółowi zrozumienie tendencji postępu i prawdziwie informować ludzi o rzeczywistych problemach oraz perspektywach ich rozwiązania na Ukrainie. Profesor W. Łyzanczuk zebrał i usystematyzował dla studentów wymowne fakty, które odsłaniają anatomię i spekulacyjne ruchy najnowszej ukraińskiej władzy wokół przeznaczeniowych problemów narodu i państwa, a także przypomniał, wciąż aktualne od czasów I. Franki, znaczenie tworzenia społeczeństwa zdolnego do samodzielnego życia kulturalnego i politycznego, do wytrwałego rozwijania narodu ukraińskiego. W podręczniku proponuje się problematykę, która ukształtuje przyszłych dziennikarzy gotowych przystępnie, ze znajomością rzeczy, naświetlać rzeczywistość społeczną i pomagać społeczności znajdować wyjście z trudnych sytuacji. Nieść ludziom prawdę i jej zrozumienie — to ważne powołanie mediów narodowych. W osobnym rozdziale mowa o składowej bezpieczeństwa Państwa Ukraińskiego w związku z długotrwałymi atakami moskiewskiego „upaństwowionego prawosławia” na sprawy ukraińskie i religijne
Wasyl Łyzanczuk, żyjąc w pełnym poparciu reżimu Putina. Ukraińcom ponownie narzuca się przegniłą imperialną ideologię „ruskiego miru”, fałszywe stereotypy jedności z Rosją. Patriarchat Moskiewski kieruje obsadzaniem duchownych i tym, jakie kazania mają głosić w cerkwiach na terytorium Ukrainy. Według doniesień mediów kilkaset z nich pozowało z automatami na tle zabitych ukraińskich żołnierzy. Głosili kazania, wzywając do oderwania ukraińskich terytoriów i przyłączenia ich do Rosji. Cerkiew moskiewska jest potężnym narzędziem w hybrydowej wojnie rosyjskiego agresora przeciwko Ukrainie. Profesor W. W. Łyzanczuk jasno wyjaśnia, że w celu powrotu do imperialnej stajni pod omoforionem „ruskiego miru” i ponownej „rusyfikacji” na ludzi oddziałuje się środkami informacyjno-psychologicznymi, psychogennymi, psychoanalitycznymi, neurolingwistycznymi i psychotropowymi. W ten sposób ma się utwierdzać neoimperialny raszyzm jako nowa „cywilizacja światowa” i odpowiednio niszczyć ukraińska świadomość narodowa. Aneksja Autonomicznej Republiki Krymu, zagarnięcie części ukraińskiego Donbasu – uderzający przykład kolejnego moskiewskiego „uszczęśliwiania” ludzkości. Otwarcie, okrutnie i cynicznie wszystko to dzieje się na oczach cywilizowanego świata w XXI wieku. Na kartach podręcznika w przystępny sposób omawia się spuściznę I. Franki, M. Michnowskiego, W. Łypyńskiego, D. Doncowa, J. Łypy, J. Stećki, M. Szlemkiewicza i innych znanych osobistości, którzy poświęcili wiele uwagi badaniu sił i możliwości tożsamości ukraińskiej w walce o niepodległość, a co ważne, wypracowaniu programowych podstaw tej walki. Ukraińscy pisarze, publicyści, literaturoznawcy i językoznawcy, zazwyczaj ludzie o wysokiej europejskiej edukacji, zdołali dać wyraźne określenia tendencjom i prawidłowościom społecznego, politycznego i kulturalnego postępu Ukraińców w kontekście rozwoju europejskiego i światowego. Rosyjska manipulacyjna propaganda, która wykorzystuje sprawdzone środki, od Josefa Goebbelsa do jego współczesnych naśladowców: Kisielowów, Żyrinowskich, Sołowjowów, Duginów i innych, nie tylko fanatycznie poprzez sieć szeroko rozgałęzionych struktur i organów wypacza i zniekształca postrzeganie świata przez wielu ludzi, ale także brutalnie nadużywa czarnosecinnych, imperialistycznych, neoimperialnych metod agresji psychologicznej. Dla Ukrainy wielkie niebezpieczeństwo tkwi w tym, że nosiciele manipulacyjnej propagandy znajdują się także w jej organach ustawodawczych i państwowych. W trakcie czytania kursu „Psychologia mass mediów” autor podręcznika zaproponował studentom drugiego roku napisanie swoich rozważań i komentarzy do utworu S. Wasylczenki „Oto i Aś”, który ideami i artystycznym ujęciem życia w dużej mierze „przenosi się na dzisiejsze realia”. Niektóre ze studenckich prac twórczych jako celowe ilustracje i poznawczo przydatne zamieszczono w rozdziale VIII. 17 studentów wyraziło swoje rozumienie ostrych problemów, które stanęły przed społeczeństwem i narodową publicystyką w nowych czasach. Wykazali wyważone podejście do analizy i oceny zbiegu wydarzeń przeszłości i teraźniejszości, poczucie upływu życia. Bogaty, różnorodny materiał wykorzystany w wydaniu, liczne badania dotyczące tematu podręcznika wyrabiają u studentów umiejętność docierania do źródeł pierwotnych, należytego studiowania i przyswajania tego, co zostało pogrzebane pod nagromadzeniem kłamstw i fałszerstw, celowo zaniedbane i wyczyszczone. Aparat metodyczny, w tym dobór tematyki do pracy samodzielnej, wyodrębnienie pytań do samokontroli, wyznaczają jasne wskazówki do przyswajania wiedzy i nabywania kompetencji zawodowych. Dla W. Łyzanczuka ważne jest, aby zorientować studentów w kwestiach przyszłej działalności zawodowej i wysokiej jakości przygotowania naukowo-teoretycznego. Jego wydanie z pewnością jest pożyteczne dla wszystkich, którzy interesują się dziennikarstwem narodowym, historią rozwoju duchowego narodu ukraińskiego, jego walką o niezależną, samodzielną, soborną Ukrainę. Profesor W. W. Łyzanczuk przestrzega zasady, że prawda i przekonanie o niezmienności zasadniczych założeń, wypracowanych na podstawie praktyki narodowej, skłaniają do przyjęcia odpowiedzialności za przyszłość Ukrainy. Myśliciel II wieku Lukian przekonywał o konieczności „pozostawienia następnym pokoleniom otwartej prawdy, aby opierając się na niej, ludzie określali swoją praktykę i znajdowali właściwe wyjście z sytuacji”. „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: teoria i praktyka” W. W. Łyzanczuka z pewnością przyczyni się do uchwycenia prawdy, która stanie się przewodnikiem do działania, do trudnej praktycznej pracy w obecnych warunkach informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie oraz procesów globalizacyjnych.
———————————
1 Lizanczuk Wasyl. Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy: teoria i praktyka: podręcznik / Wasyl Lizanczuk. — Lwów: Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, 2017. — 728 s.
Машинний переклад
Olha ŻMUDOWSKA
Wszystko zaczyna się od marzenia. Świat zmienia się niemal codziennie, ale im większe zmiany, tym bardziej oczywiste staje się, że głównym zadaniem ludzkości jest ocalenie planety i życia na niej. Najwyraźniej rozumieją to ludzie, których zakres wiedzy pozwala ocenić globalność wszystkich światowych przemian. – Dla mnie i mojego brata Andrija jest oczywiste, że w przyszłości gospodarka, zwłaszcza krajów rozwiniętych, musi być maksymalnie zielona i musi otwierać nowe sektory gospodarcze dla branż zorientowanych właśnie na „zieloną energetykę” i „zielone technologie” – twierdzi Roman Zinczenko. Ale żeby świat zaczął się zmieniać, najpierw musi zmienić się świadomość ludzi – zwykłych obywateli różnych krajów, którzy muszą poczuć własną odpowiedzialność zarówno za teraźniejszość, jak i za przyszłość planety. Dla braci Zinczenków zrozumienie pilności takich przemian zaczęło się ponad 9 lat temu, kiedy zainteresowali się problemami ekologicznymi. A w 2011 roku zarejestrowali organizację społeczną „Greencubator”, która zajęła się tematyką ekologiczną. – Mieliśmy z bratem tylko 600 hrywien, to był bardzo ciężki, kryzysowy 2008 rok, ale myśleliśmy, jak najlepiej zademonstrować korzyści i przewagi „zielonych” technologii – wspomina Roman. – I zdecydowaliśmy, że urządzimy obóz pośrodku stepu, w którym jest prąd z elektrowni słonecznej, internet i towarzystwo osób zainteresowanych zielonymi rozwiązaniami. Zrobiliśmy to, eksperyment był udany. Ale okazało się, że nasza demonstracja przyciągnęła tych, którzy już pracowali w tym temacie. Tak zrozumieliśmy, że ważne jest, aby wysiłki Ukraińców „brzmiały” na świecie, że trzeba pomagać tym, którzy są zdolni coś wymyślać, tworzyć nowe rzeczy, promować swoje wynalazki. Bracia Zinczenkowie rozpoczęli aktywne poszukiwanie programów organizacji zainteresowanych rozwojem i popularyzacją „zielonej” tematyki. Projekty „Greencubatora” wspierały zarówno amerykańskie i europejskie struktury donorskie, jak i ukraińscy obywatele oraz firmy. Nieco ponad rok temu zespół „Greencubatora” rozpoczął projekt dla Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR). W ramach programu EBOR FINTECC oraz przy wsparciu finansowym EU Neighbourhood Facility rozpoczęto realizację projektu „Klimatyczne Innowacyjne Vouchery” dla ukraińskich firm, które wdrażają projekty dotyczące zmniejszenia szkodliwego wpływu na klimat lub opracowują odpowiednie technologie.
Zdołałeś sam – pomóż innym. Obecnie firm, które pragną pozyskać środki, staje się coraz więcej, a zainteresowanie nowymi zielonymi rozwiązaniami rośnie. – Innowacyjne vouchery to bezzwrotna pomoc finansowa dla ukraińskich firm, które wdrażają technologie klimatyczne – wyjaśnia Roman Zinczenko. – To środki, których nie trzeba zwracać, ale firma musi wykazać swój wkład w projekt w wysokości nie mniejszej niż 25% środków własnych. Projekt musi być innowacyjny, a rezultatem jego wdrożenia musi stać się podniesienie efektywności energetycznej, efektywności zasobowej, ograniczenie wpływu na środowisko i klimat planety.
Na jakie dokładnie projekty można otrzymać środki z „Klimatycznych Innowacyjnych Voucherów”? Bracia Zinczenkowie wyjaśniają: każda ludzka działalność wpływa na środowisko. Technologie klimatyczne to wszelkie rozwiązania technologiczne, które zmniejszają emisję gazów cieplarnianych i negatywny wpływ działalności ludzkiej na przyrodę i klimat. Bo i hutnictwo, i hodowla krów na farmie, a nawet codzienne parzenie kawy powoduje emisję CO2 do atmosfery. Dlatego „Greencubator” pomaga ukraińskim innowatorom otrzymać środki na stworzenie i realizację swoich zamysłów. Mogą to być udoskonalenia istniejących technologii ekologicznych i energooszczędnych, jak i opracowanie nowych, zupełnie nieoczekiwanych rozwiązań. A może nowe aplikacje mobilne, urządzenia i programy w tej sferze. Środki można otrzymać na badania laboratoryjne swoich rozwiązań, na ochronę własności intelektualnej, na program wejścia na rynek udanych ekoinnowacji. Wśród tych, którzy zwracają się do „Greencubatora”, są małe i średnie przedsiębiorstwa, startupy oraz korporacje, które istnieją na rynku nie krócej niż rok i spełniają kryteria wskazane na stronie projektu www.climate.biz. Są też inne programy, które pomagają utalentowanym i odważnym wynalazcom, marzącym o tym, by ochronę środowiska przekształcić w sprawę życia. Trzeci rok z rzędu sieć innowacji energetycznych „Greencubator” przeprowadza na Ukrainie krajowy etap największego na świecie konkursu zielonych pomysłów biznesowych ClimateLaunchpad. Wsparcie obiecują tym, którzy mają pomysły, dzięki którym można jednocześnie ratować planetę i osiągać zysk, oraz projektom, które dopiero startują na rynku zielonych technologii – aby podzielić się wiedzą o tym, jak ominąć podwodne skały na drodze do komercyjnego startu. Mogą to być propozycje dotyczące efektywności energetycznej, agrosfery, żywności, transportu, korzystania z zasobów wodnych, odnawialnej energii elektrycznej czy jakiekolwiek inne rozwiązania przyjazne dla klimatu. Autorów najlepszych zgłoszeń czeka szkolenie na dwudniowym treningu z zagranicznym mentorem i dodatkowe intensywy, które sprawią, że pitch, biznesplan i propozycja wartości uczestników będą maksymalnie zbliżone do ideału. Trójka zwycięzców etapu krajowego wyruszy na międzynarodowy finał i powalczy o 10 000 euro oraz miejsce w wiodącym akceleratorze innowacji klimatycznych – Climate-KIC. Przyjmowanie zgłoszeń na krajowy etap ClimateLaunchpad trwa do 15 czerwca 2018 roku. – Na Ukrainie kreatywni ludzie są tradycyjnie aktywni. Nie tak dawno nasi wynalazcy zasłynęli stworzeniem superkondensatorów i wysokotechnologicznych magazynów energii elektrycznej – zaznaczył Roman Zinczenko. – Przez te lata mamy bogatą listę udanych wynalazków i ich autorów. A jest jeszcze ciekawy wynalazek ekologiczny, którym zainteresowały się wielkie międzynarodowe firmy: jednorazowe szczoteczki do zębów, stworzone z naturalnych substancji – takich jak skrobia, mąka kukurydziana, papier z recyklingu. Można nimi zastąpić plastikowe szczoteczki, które wydają w niektórych pociągach i samolotach za granicą. „Naturalne” szczoteczki można wyrzucać – szybko rozkładają się na nieszkodliwe składniki, w odróżnieniu od zwykłych plastikowych, których już nie wiadomo, jak utylizować. I to jest nasze marzenie: wspierać to, aby w obecnym postindustrialnym świecie Kijów, Ukraina stały się centrum „zielonych” innowacji. Żeby Ukraina nie traciła najlepszych ludzi, którzy wyjeżdżają realizować swoje twórcze zamysły do Europy i USA, a wręcz przeciwnie – żeby wynalazcy przyjeżdżali tutaj. I niekoniecznie trzeba osiadać w Kijowie – żyć można gdziekolwiek, jeśli ma się dostęp do środków, klientów, a w czasach internetu to już nie problem.
Widzieć drogę i prowadzić za sobą. Historia organizacji „Greencubator” to przykład ukraińskiej historii sukcesu, w której hobby, pasja dwóch wykształconych, zainteresowanych entuzjastów przerodziły się w sprawę życia. Jak zaznacza Roman, przez lata działalności „Greencubator” pomógł stanąć na nogi dziesiątkom nowoczesnych firm, dał możliwość tworzenia młodym naukowcom. Założyciele OS „Greencubator” przyznają, że nie byli gotowi na falę nagród za swoją działalność. Wyróżnienia Uniwersytetu Stanforda są wśród najbardziej honorowych. Teraz ich organizacja wchodzi do TOP-ów kilku autorytatywnych rankingów… – Dzielimy swoje zadania na trzy grupy i po pierwsze – oświata dotycząca „zielonych” technologii – zaznaczył Roman. – Po drugie,
— popularyzacja, po trzecie — wspieranie utalentowanych entuzjastów, którzy działają w tym kierunku. Być może jednym z najważniejszych zadań, jakie stawiają przed sobą bracia Zinczenkowie, jest dotarcie do jak najszerszego grona odbiorców z przekazem o nieuchronności zmian oraz konieczności przyzwyczajania siebie i swoich dzieci do bycia uważnym wobec przyrody, nastawiania się na godzenie własnych potrzeb z możliwościami planety. Założyciele „Greencubator” zainteresowali się również tematem odrodzenia tak zwanej strefy Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, przekształcenia jej ze strefy klęski w tereny pożyteczne dla Ukrainy: — Nakręciliśmy film dokumentalny „Tut jest życie” o możliwościach rozwoju gospodarczego strefy czarnobylskiej, uwzględniając Strefę Wykluczenia jako potencjalne miejsce dla realizacji projektu solarnego, oraz miasto Sławutycz — opowiedział Roman Zinczenko. — A także uruchomiliśmy serię konferencji „Nowe życie atomogradów: możliwości dla zielonej gospodarki”. Liderzy i aktywiści miast-atomogradów spotkali się i omówili możliwości realizacji projektów zrównoważonego rozwoju w swoich wspólnotach oraz znaleźli nowych partnerów. Dlatego dla czytelników „Słowa Proświty” przygotowujemy szereg tematycznych opowieści o już stworzonych wynalazkach i rozwiązaniach w dziedzinie ochrony ekologii i oszczędzania energii, a także poszukiwaniach rozwiązania problemu odpadów bytowych ludzi oraz możliwościach edukacji ekologicznej i przejawach aktywności społecznej.
Машинний переклад
Na XVIII Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka przybyli uczniowie ze wszystkich rejonów i miast obwodu połtawskiego. Konkurs zorganizował Połtawski Obwodowy Instytut Dokształcania Pedagogicznego im. M. W. Ostrohradskiego wspólnie z obwodowym przedstawicielstwem Ligi Mecenasów, obwodowym zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz Wydziałem Edukacji i Nauki Obwodowej Administracji Państwowej. XVIII konkurs wystartował już w zeszłym roku — 9 listopada, w Dzień Piśmiennictwa Ukraińskiego. Próby przeszli uczniowie klas 3–11, studenci uczelni I–II oraz III–IV poziomów akredytacji, a także uczniowie zawodowych szkół technicznych. Dzieci, rodzice i nauczyciele obejrzeli wideopozdrowienia od jednego z inspiratorów konkursu, wykonawczego dyrektora Ligi Ukraińskich Mecenasów, pisarza i działacza Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mychajła Słabosziwśkiego. Młodych laureatów powitali pierwsza prorektor Instytutu Dokształcania Pedagogicznego Natalia Korjahina, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Oleh Pustowhar oraz przedstawiciel Ligi Mecenasów w obwodzie połtawskim, bibliotekarka Haліna Wowczenko. Oleh Pustowhar wręczył dzieciom i nauczycielom ponad 20 tytułów książek: „Kobzarz” Tarasa Szewczenki — dla liderów etapu obwodowego, a także znakomite dzieło Mykoły Chwylowego „Ukraina czy Małorosja?”, naukową pracę „Leksyka greckiego pochodzenia w języku ukraińskim”, utwory Borysa Hrinczenki, Lesia Tanjuka, Andrija Małyszka, a także książki wydane przez przewodniczącego Połtawskiej «Proświty» Mykołę Kulczynśkiego: „Symon Petlura i Ukraińska rewolucja 1917–21”, „1709” Leonida Połtawy (o hetmanie Iwanie Mazepie), „Trzy kukułki z ukłonem” Hryhorija Tiutiunnyka, „Mykoła Stepanenko. Wybrane prace” (wybrane utwory wiceprezesa Państwowego Centrum UNR na emigracji, literaturoznawcy, rodem ze wsi Mykilśke w rejonie połtawskim), „Opowiadania z historii Ukrainy” autorstwa Hryhorija Kowalenki — przewodniczącego «Proświty» miasta Połtawa w czasach rewolucji ukraińskiej 1917–21, historyka, etnografa, pisarza, rozstrzelanego przez bolszewików w 1917 roku, „Połtawska Petlurianа. Zbiór prac naukowych”. Oraz książki autorstwa połtawskich działaczy «Proświty». Oleh Pustowhar przypomniał: 25 października 2010 roku ówczesny prorosyjski minister-ukrainofob Tabacznyk podpisał rozkaz likwidujący konkurs, co wywołało sprzeciw inteligencji. W szczególności przewodniczący Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan, honorowy przewodniczący «Proświty» Dmytro Pawliczko, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, działacz «Proświty» Mychajło Słabosziwśkyj, przedstawiciel generacji lat sześćdziesiątych Iwan Dziuba, znane pisarki Maria Matiosh i Wasyl Szkliar oraz inni artyści i intelektualiści napisali otwarty list do Janukowycza z żądaniem uchylenia decyzji Tabacznyka. „Liczba uczestników naszego twórczego konkursu stale rośnie” — zauważyła podczas ceremonii otwarcia etapu obwodowego Olha Kowalenko, metodyczka wydziału dyscyplin humanistycznych Połtawskiego Instytutu Dokształcania Pedagogicznego — „Młodzież uczniowska Połtawszczyzny jest aktywnym uczestnikiem tego konkursu przez ostatnie 14 lat — na poziomie rejonowym i miejskim w konkursie uczestniczy około trzech tysięcy uczniów i studentów”. Ogółem Połtawszczyzna ma 43 zwycięzców i laureatów, którzy tego dnia w salach Połtawskiego Instytutu Dokształcania Pedagogicznego przeszli nową próbę: wykonali zadania etapu krajowego.
Podsumowania regionalnego etapu Ogólnoukraińskiego konkursu językowo-literackiego dla uczniów i studentów im. Tarasa Szewczenki również podsumowano w tych dniach. Organizował go obwodowy instytut podyplomowego kształcenia pedagogicznego im. M. W. Ostrohradskiego wspólnie z obwodową «Proświtą» oraz obwodową administracją państwową. Jedenastoklasistka Tetiana Majboroda otrzymała prezydencką nagrodę za zwycięstwo w Międzynarodowym konkursie językowo-literackim. Dziewczyna napisała esej o Tarasie Szewczence. Pierwsze miejsce zajął również 12-letni uczeń 7 klasy Jewhen Petrasz. Ceremonia zamknięcia regionalnego etapu konkursu im. Szewczenki odbywała się w swobodnej, artystycznej atmosferze. Laureatów nagradzali dyplomami i książkami rektor Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesor Mykoła Stepanenko, rektor Instytutu Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego Witalij Zeluk oraz pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Oleh Pustowhar. Ten ostatni, wręczając książkę «Symon Petlura i Rewolucja Ukraińska 1917–21», podkreślił, że Ukraińcy powinni znać Symona Petlurę nie tylko jako męża stanu, ale także jako publicystę, dziennikarza, redaktora ukraińskich czasopism i krytyka literackiego — autora prac literackich o Łesi Ukraince i Iwanie Franki.
Машинний переклад
Obwodowy Instytut Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli im. M. W. Ostrogradskiego (POIPPO), Departament Edukacji i Nauki Obwodowej Administracji Państwowej wspólnie z Połtawskim Obwodowym Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki po raz pierwszy na Połtawszczyźnie zorganizowali obwodowy turniej młodych historyków w ramach 20. Ogólnoukraińskiego Turnieju Młodych Historyków.
Starsze uczniowie prezentowali i bronili swojego stanowiska wobec wydarzeń historycznych, prac naukowych i dokumentów archiwalnych podczas dyskusji naukowych — rund historycznych. W półfinałach rywalizowały drużyny z Połtawy, Kremenczuka, Horisznich Plawniw, Dykańskiego, Łochwyckiego, Reszetyłiwskiego, Kobeliackiego i Połtawskiego rejonu. Dyskutowano o znaczącym wydarzeniu rodzimej historii — Hadziackim traktacie hetmana Iwana Wyhowskiego jako próbie integracji europejskiej i wyjścia spod wpływów Carstwa Moskiewskiego, o zakonie templariuszy i Rewolucji Islamskiej, operacji „Pustynna burza”, statusie Jerozolimy i utworzeniu Czechosłowacji itd. Każda drużyna występowała w roli referenta, opozycjonisty i recenzenta. Finał okazał się napięty, gdzie zmierzyły się siły drużyn „Olimp” (uczniowie Połtawskiego Miejskiego Liceum nr 1 im. I. Kotlarewskiego, nauczyciel Eduard Fisun), „Rubikon” (uczniowie szkół nr 3, 16, 19 m. Połtawy, nauczycielka Wiktoria Kukuszkina) oraz „Rubikon” — zbiorowa drużyna szkół Reszetyłiwszczyzny (nauczycielka Ludmiła Babyr). Zwyciężyli wychowankowie Eduarda Fisuna z Liceum nr 1 w Połtawie. Tak więc drużyna w składzie: Jewhenij Szendrikow, Zofija Korotycz, Tetiana Moroz, Switodar Palij, Wasyl Wasylenko reprezentuje Połtawszczyznę na etapie finałowym XX Ogólnoukraińskiego Turnieju Młodych Historyków w Winnicy. Pierwszy zastępca przewodniczącego PRO OOT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Oleh Pustowhar powiedział: „Odrodzenie narodowej pamięci narodu ukraińskiego jest jednym z najważniejszych priorytetów Towarzystwa »Proświta«. Ten kierunek pracy proświtiańskiej nabiera szczególnego znaczenia dziś — w czasie kolejnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Dlatego właśnie wspieramy takie działania jak ten turniej, dlatego »Proświta« jest partnerem społecznym Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej na Połtawszczyźnie”. Podkreślił wagę przekazywania historycznej prawdy o wydarzeniach Rewolucji Ukraińskiej 1917—21 lat młodemu pokoleniu w kreatywnej formie. Jako przykład wskazał grę planszową dla szkół, opracowaną i wyprodukowaną przez UINP, „Rewolucja Ukraińska 1917—1921”, i wręczył półfinalistom oraz finalistom produkty historyczno-edukacyjne, które przygotowali i wykonali specjaliści UINP za środki z budżetu państwa: kilka kompletów wspomnianej gry, zestaw plakatów „Wojownik” o tysiącletniej historii ukraińskiego wojska, książki „Nasz Krym” oraz „Kroniki współczesnej rosyjsko-ukraińskiej wojny. Historia mówiona”, „Kozacy i monarchowie. Stosunki międzynarodowe wczesnonowożytnego państwa ukraińskiego 1648—1721”, „Ukraina w II wojnie światowej”, „CzK-GPU-NKWD na Ukrainie: fakty, osoby, dokumenty” oraz encyklopedię „Kozacka starszyzna Hetmanatu”. Drużyny uczestniczące otrzymały także książki z zasobów „Proświty” o zimowych wyprawach armii UNR, UPA, o szestydziesiątnikach oraz prace ideologów ukraińskiego nacjonalizmu. Wiele wysiłku w organizację wydarzenia włożyła metodyczka wydziału dyscyplin społeczno-humanitarnych POIPPO Iryna Miszczenko. Oceniało zaś wystąpienia „kolegium sędziowskie” (jury) pod przewodnictwem profesora Katedry Historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (PNPU) Jurija Wołoszyna. Trzon jury stanowili wykładowcy Wydziału Historycznego PNPU: Ludmiła Babenko, doktor nauk historycznych, profesor, kierowniczka Katedry Historii Ukrainy; Tamara Żalij, kandydatka nauk historycznych, docentka Katedry Prawoznawstwa; Witalij Dmytrenko, kandydat nauk historycznych, docent Katedry Kulturologii i metodyki nauczania dyscyplin kulturologicznych; Ihor Serdiuk, kandydat nauk historycznych, doktorant Katedry Historii Ukrainy; Witalij Nahornyj, kandydat nauk historycznych, docent Katedry Prawoznawstwa. Sędziami-prelegentami turnieju byli Halina Kopyłowa, członkini Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Historii „Nowa Doba” oraz Wołodymyr Sutkowyj, nauczyciel Bachmuckiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego nr 1 obwodu donieckiego.
Stronę przygotował Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”
Машинний переклад
Do listy wybitnych Ukraińców, których pamięć w tym roku jest czczona na szczeblu państwowym, wpisano także postać Symona Narizhnyja, urodzonego na Kobelaczczyźnie.
Semen Nariżnyj urodził się 120 lat temu, w 1898 r., w miasteczku Sokiłka niedaleko Kobelaków w guberni połtawskiej. Edukację średnią otrzymał w szkole w Kobelakach, a wyższe wykształcenie zdobył w Połtawie na wydziale historyczno-filologicznym uniwersytetu (1918—1921). Po okupacji Ukrainy Ludowej przez rosyjskich bolszewików został zmuszony do emigracji do Czechosłowacji. W tym kraju w 1922 r. został studentem wydziału filozoficznego Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze, gdzie w 1927 r. uzyskał dyplom doktora filozofii. Również wtedy został wykładowcą katedry historii powszechnej średnich i nowych wieków Ukraińskiego Wysokiego Instytutu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa w Pradze, gdzie wykładał przez cztery lata (1928—1932), wydał podręcznik „Zarysy z historii średniowiecza. Świat muzułmański”, przegląd „Ukraińskie publikacje do historii powszechnej” oraz stale prowadził rubrykę analizy materiałów z ukrainistyki w czasopiśmie „Słowiański Przegląd”. Po odejściu z UWPI Nariżnyj przeszedł na katedrę historii Ukrainy i Europy Wschodniej Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze, gdzie został najpierw wybrany docentem, a następnie profesorem. W Pradze Nariżnyj mieszkał i pracował do końca II wojny światowej. W latach 1929—1944 uczony pełnił obowiązki sekretarza Ukraińskiego Towarzystwa Historyczno-Filologicznego. Przez trzy lata (1945—1948) Nariżnyj był dyrektorem Muzeum Walki Wyzwoleńczej Ukrainy. W 1951 r. na stałe przeniósł się do Australii, porzucając kontynuowanie pracy naukowej. Symon Nariżnyj był uczniem wybitnego historyka i dyplomaty czasów Rewolucji Ukraińskiej 1917—21 Dmytra Doroszenki. Pod jego wpływem owocnie zajmował się historią kozaczyzny, zwłaszcza działalnością hetmana Iwana Wyhowskiego, ugodą hadziacką, moskiewskimi poselstwami na Ukrainie w XVII w., zaporoskim sądownictwem. W latach 1928—1942 opublikował na tę tematykę kilka wartościowych badań: „Hetmaństwo Iwana Wyhowskiego”; „Ugoda hadziacka w świetle ukraińskiej historiografii”; „Przyjmowanie moskiewskich posłańców na Ukrainie w drugiej połowie XVII w.”; „Sądownictwo i kary na Zaporożu” i inne. Autor poświęcił także szereg artykułów działalności towarzystw i organizacji naukowych. Szczególnie cenny jest dorobek Nariżnyj w badaniu ukraińskiej emigracji, jej kulturalnych, naukowych, społecznych placówek i instytucji. Nawet dziś niedościgniona i informacyjnie najpełniejsza pozostaje fundamentalna książka Nariżnyj „Ukraińska emigracja.
Kulturalna praca ukraińskiej emigracji między dwiema wojnami światowymi”, która ukazała się pod egidą Muzeum Wyzwoleńczej Walki Ukrainy. Ta praca została wykonana na unikalnych materiałach tego muzeum, które w latach 1945—1946 zostało wywiezione do ZSRR, a do dziś jego materiały nie zostały odnalezione. Druga część książki zaginęła (lub nie została odnaleziona) wraz z muzeum. Już po wyjeździe autora do Australii pod koniec lat 50. XX wieku ukazały się drukiem przygotowane przez niego „Materiały do historii Muzeum Wyzwoleńczej Walki Ukrainy w Pradze”. Jego obszerna rozprawa o historycznym towarzystwie Nestora-Latopisarza została opublikowana przez „Ukraińskiego Historyka” w latach 1975—1976. Symon Nariżnyj zmarł 23 lipca 1983 r. Pochowany w Sydney.
Машинний переклад
Borys BOROWEC, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Bereźne. Fotografie Pawła RACZKA. O rówieńskim proświcianinie Mychajle Borejce usłyszałem po raz pierwszy kilkadziesiąt lat temu, kiedy ówczesny naczelnik obwodowego zarządu do spraw prasy i wydawnictw książkowych, niestety już nieżyjący Walerij Czerepucha, w dniu moich pięćdziesiątych urodzin przywiózł mi w prezencie wydany faksymilowo w Równem „Kobziarz” T. H. Szewczenki, wydany w Winnipeg w 1960 roku. Wtedy właśnie opowiedział, że w centrum obwodowym jest proświcianin-aktywista Mychajło Borejko, który aktywnie wyszukuje rzadkie książki, zakazane na Ukrainie lub wydane bardzo dawno temu, i za pomocą mecenasów oraz sponsorów wydaje je ponownie. Od tamtej pory imię to zapadło mi w pamięć, nie pozostawiałem bez uwagi najmniejszych wzmianek o nim w prasie obwodowej czy telewizji. A ponieważ pan Mychajło tworzył swoją działalnością wydawniczą niemało tak zwanych okazji informacyjnych, dowiadywałem się o nim coraz więcej. Urodził się Mychajło Semenowycz Borejko we wsi Myszkiw w rejonie zaleszczyckim obwodu tarnopolskiego 9 maja 1933 roku. Jego wujowie walczyli i zginęli w UPA, stając się dla niego przykładem służby Ukrainie na całe życie. W Czortkowskim technikum i Lwowskim instytucie rolniczym zdobył specjalność inżyniera geodety i został skierowany do Rówieńskiego naukowo-badawczego i projektowego instytutu urządzania terenów, gdzie pracował przez całe życie. Lecz szczególnie twórcza natura Mychajła Borejki ujawniła się w działalności oświatowej… Na jakiejś obwodowej imprezie kulturalnej doszło do mojego osobistego poznania z nim i jego żoną, również aktywną proświcianką, Jewheniją Hładunową. Jako człowiek, który dobrze wie, jak problematyczne jest wyszukanie środków na wydanie tego, co sam napisałeś, ile kosztuje to wysiłku, a nawet upokorzeń, spróbowałem wyrazić małżeństwu swój podziw dla ich działalności mniej więcej tak: — Wiem, jak trudno wypraszać pieniądze, żeby wydać swoje, a wy przecież prosicie na cudze… Pani Jewhenija zauważyła: — A ono dla nas nie jest cudze, ono jest nasze, swoje! Dwuznaczność moich słów była oczywista, co też zauważyła rozmówczyni. Zatem lekcja dotycząca mowy i języka, którą otrzymałem, stała się dla mnie pamiętna. Takiego nie cudzego, a naszego, swojego, od 1998 roku, odkąd zaczęła się działalność wydawnicza Mychajła Borejki, wyszło ponad pięćdziesiąt książek. Wśród nich „Eneida” I. Kotlarewskiego, kilka wydań z różnych lat szewczenkowskiego „Kobziarza”, „Prawda Kobziarza” W. Barki, „Marusia” Marka Wowczka, „Ogniste koło” I. Bahrianego, „Taras Szewczenko” M. Szahinian, „Poleszucy” B. Szweda, „Ukraińskie noce, czyli Rodowód geniusza” J. Jędrzejewicza, „Powieści i opowiadania” I. Franki, „Głód 1933 na Ukrainie” i wiele innych. W 2014 roku koledzy ze związku wysunęli mnie, a koledzy proświcianie Mychajła Borejkę, do zdobycia obwodowej nagrody literackiej im. Switoczów. Mnie — za książki „Mychajło Jackowski w dokumentach, wierszach i listach” oraz „Słowo zrodzone na Polesiu. Portrety literackie”, jego — za działalność wydawniczą. Bycie konkurentem dla tak szanowanej przeze mnie osoby uważałem za niedopuszczalne, dlatego poprosiłem kolegów ze związku o wycofanie mojej kandydatury z rozpatrzenia. Nie wiem, jak przebiegała dyskusja i czym kierowała się komisja przyznająca nagrodę, podejmując ostateczną decyzję, ale nagrodę otrzymaliśmy oboje. Jewhenija Hładunowa oraz Mychajło Borejko. Przez te lata nasze kontakty z Mychajłą Semenowyczem stały się bardziej ożywione. Wiele nowego dowiadywałem się o innej jego, poza wydawniczą, działalności, która również budzi podziw. W szczególności o tym, że z jego udziałem uporządkowano grób Osypa Makoweja w Zaleszczykach, że dołączył swój głos do odrodzenia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, muzeum Iwana Honczara, poszukiwań biblioteki Jarosława Mądrego. Ale najbardziej realnie odczułem i poznałem jego wytrwałość w osiąganiu postawionego celu, kiedy zaopiekował się naszym rodakiem, znanym ukraińskim pisarzem Andrijem Kondratiukiem, człowiekiem niezwykle utalentowanym, ale o skomplikowanym losie życiowym i twórczym. I całkowicie bezradnym w rozwiązywaniu problemów bytowych. …Gdzieś jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy chutorowa chata ojców Andrija Kondratiuka stała się niezdatna do zamieszkania nie tylko zimą, ale nawet latem, zamarzył sobie zbudować choćby niewielkie lokum we wsi. Wziął „plan”, kołchozowi budowlańcy za odpowiednią opłatą, wniesioną przez niego do kasy kołchozowej (wtedy jeszcze zdążył otrzymać honorarium za wydaną powieść „Trudne przejrzenie”), wznieśli ściany, przykryli je eternitem… Na tym, niestety, wszystko zatrzymało się na dwie dekady. Choćby do kogo zwracał się pisarz o wsparcie, choćby w jakie gabinety pukali miejscowi dobroczyńcy w poszukiwaniu pomocy, wszystko na próżno. Aż za tę sprawę wziął się Mychajło Borejko. Jego nalegające zwrócenie się do ówczesnych: deputowanego ludowego Mykoły Szerszuna oraz szefa Związku Pisarzy, a zarazem przewodniczącego Komitetu do spraw kultury Rady Najwyższej Wołodymyra Jaworiwskiego, liderki partii „Batkiwszczyna” Julii Tymoszenko, której przedstawiciele byli w tamtym czasie u władzy w rejonie, oraz obwodowych urzędników, przyniosło pozytywny rezultat: chatkę dobudowano. Od tamtej pory Andrij Kondratiuk ma schronienie we wsi. Ale los rodzinnego chutoru nie daje mu spokoju, z bólem patrzy, jak bez opieki niszczeje, jak z każdym rokiem zmniejsza się wysepka jego dzieciństwa, zaorywana przez właścicieli sąsiednich pól. A zrobić coś, żeby go uratować, osiemdziesięcioletni pisarz nie ma ani możliwości, ani zdrowia. Przejął się jego bólem Mychajło Borejko. I znów poszedł po gabinetach, tym razem znanych mu z pracy przed przejściem na emeryturę — do obwodowego zarządu zasobów ziemskich i projektowego instytutu geodezyjnego (tak, zdaje się, wtedy się nazywały, bo nazwy zmieniały się niemal co roku), którymi w tamtym czasie kierowali odpowiednio Switłana Bohatyrczuk-Krywko i Witalij Łuszyn, z ideą nadania chutorowi Otraże statusu rezerwatu lub obszaru chronionego. Specjaliści, którzy wyjechali na chutor, po zbadaniu terenu doszli do wniosku, że zgodnie z dokumentami normatywnymi nie może on pretendować ani do jednego, ani do drugiego. Ale taki werdykt nie uspokoił inicjatora idei, przecież chodziło nie tyle o przyrodniczą
Uczestnicy czytań na rodzinnym chutorze Andrija Kondratiuka o wyjątkowości tego rodzinnego zakątka znanego pisarza, jak również o jego ludowo-obyczajowej i historyczno-poznawczej wadze dla przyszłych pokoleń. — Mychajło Semenowycz często do mnie zaglądał — wspomina obecnie już przewodniczący Bereznieńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Witalij Łuszyn — darował wydane przez siebie książki, opowiadał o Andriju Kondratiuku i jego twórczości, przekonywał, że jego rodzinny chutor trzeba zachować dla potomnych. I był na tyle przekonujący, że wymienieni kierownicy obwodowi również przejęli się jego ideą. Za ich osobiste środki w Iwanowej Dolinie, która znajduje się w rejonie kostopolskim, zamówiono bazaltowe słupy, które staraniem Witalija Łuszyna (jako ziomka, który urodził się i wychował niedaleko, we wsi Prysłucz) dostarczono na chutor i tam ustawiono z pamiątkowym napisem „Rodzinny chutor znanego ukraińskiego pisarza Andrija Kondratiuka”. Jednak Mychajło Borejko na tym nie poprzestał. I już kiedy Witalija Łuszyna mianowano przewodniczącym rejonowej administracji państwowej, zwrócił się do niego z prośbą o ogrodzenie chutoru. …Podczas naszych spotkań z Mychajłą Borejkiem na obwodowych imprezach kulturalnych lub rozmawiając telefonicznie, nie raz wyrażałem mu swój podziw dla jego wytrwałej niestrudzoności w kwestii zachowania chutoru. Ktoś inny na jego miejscu już dawno straciłby na to nadzieję. Pewnego dnia usłyszałem Mychajłę Semenowycza. Usłyszałem i zdziwiłem się: — Panie Mychajle, a mówiono mi, że pan choruje… I rzeczywiście, niedługo przedtem Andrij Kondratiuk opowiadał, że Mychajło Borejko jest ciężko chory. On sam też mi mówił, że niezbędna jest mu operacja serca. A na jednym z internetowych zasobów czytałem nawet, że miejscy deputowani zagłosowali za tym, aby wydzielić na nią jakąś cząstkę środków z miejskiego skarbca, a jeszcze jakąś obiecali dodać później. Zatem wiadomość o chorobie pana Mychajły nie stała się dla mnie zaskoczeniem. — Ależ nie, Borejko leży z udarem — doprecyzował rozmówca. To była wstrząsająca wiadomość. I oto telefon od Mychajły Semenowycza i odpowiedź na moje zdziwienie-pytanie o chorobę: — Jestem już w domu… Uczę się chodzić i uczę się mówić… A dzwoni, bo jest uradowany, że uzgodniliśmy z Andrijem Kondratiukiem poprawki do jego nowej książki, która przygotowywana jest do wydania, i że spór dotyczący jednego z jej fragmentów, który powstał między nami, załagodziliśmy: coś wyczyściliśmy, jak proponował redaktor, coś zostawiliśmy, jak tego chciał autor. A jeszcze interesowało pana Mychajłę, czy zrobiono coś na chutorze, jak obiecywał mu kierownik rejonu, no i w ogóle, jak rejon obchodzi 80-lecie pisarza. Co wiedziałem — to opowiedziałem, o reszcie obiecałem poinformować po jubileuszowej imprezie, która miała odbyć się w Mokwinie i na chutorze Otraże za kilka dni. I oto po jubileuszowych Czytaniach Kondratiukowskich w jego ojczyźnie dzwonię do Borejki i opowiadam. W szczególności o tym, że edukatorzy i proświcianie, pracownicy kultury, miejscowi naukowcy, przedstawiciele środków masowego przekazu, po prostu wielbiciele twórczości Andrija Kondratiuka odwiedzili chutor. W długiej rozmowie o perspektywach jego zachowania, ogólnie o twórczości pisarza, która odbyła się zarówno na samym chutorze, jak i podczas literacko-muzycznego widowiska, zorganizowanego przez miejscową bibliotekę i szkołę w Mokwinie, wziął udział także przewodniczący rejonowej administracji państwowej Witalij Łuszyn. Bardzo ucieszyła Mychajłę Semenowycza moja wiadomość, że posiadłość w miejscach, gdzie nie otaczają jej drzewa, jest ogrodzona, sama chatka pobielona, a okiennice pomalowane, okoliczny teren oczyszczony z chwastów i młodych odrostów. Wysłuchawszy mnie i naładowawszy się, jak sam zaznaczył, pozytywem, obiecał zadzwonić do kierownika rejonu i podziękować za zrobione przez niego i miejscową radę rzeczy. Już kończąc rozmowę, jakby na potwierdzenie swojej nieustępliwości i stanowczości, podsumował: — A rezerwat miejscowego znaczenia tam mimo wszystko trzeba zrobić! I jestem pewien, że dopóki starczy mu sił i zdrowia, będzie się tego domagał. I dopnie swego. Taki właśnie jest niestrudzony ten Mychajło Borejko, któremu samemu niedawno stuknęło 85 lat. Na takich Ukraińcach trzyma się Ukraina.
Машинний переклад
Przez wszystkie lata niepodległości „Proświta” 22 maja czci pamięć Kobziarza. Połtawscy proświcianie zapoczątkowali nową tradycję flash mobu, aby dotrzeć do serc młodzieżowej publiczności. Miłośnicy słowa Szewczenki przybyli na Plac Teatralny w Połtawie. Flash mob wsparli aktywiści „Młodej Proświty” oraz Narodowej Organizacji Skautowej „Płast”, uczniowie starszych klas gimnazjum w Rozsoszeńcach, podchodzili też przypadkowi przechodnie. Przez pewien czas, siedząc na karimatach, czytali „Kobziarza”. Przed uczestnikami flash mobu stał mikrofon i każdy chętny czytał ulubiony utwór Tarasa Szewczenki. Brzmiały patriotyczne antymoskiewskie poezje Tarasa Szewczenki: fragmenty poematu „Sen”, „Wielki loch”, „Irzawiec”, „Subotów” i inne. Przewodniczący Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” M. Kulczynski opowiedział o historii powtórnego pochówku Szewczenki oraz o obchodach tego dnia w czasach radzieckich, kiedy 22 maja stawał się swoistym indykatorem ukraińskości. „Dzięki słowu i osobistej ofierze Tarasa Szewczenki, Naród Ukraiński, jak ów biblijny Łazarz, ożył, podniósł się do świadomego bytu narodowego i wypełnił Jego testament. Najpierw wyrwała z mroku i chłodu stolicy szatańskiej rosyjskiej imperii i oddała Go pełnej słońca rodzinnej ziemi, a potem po 56 latach wzięła do rąk broń, aby »wrogą złą krwią wolność skropić«, aby wypełnić Jego testament w pełni” — zwrócił się do obecnych Mykoła Kulczynski. Zaproponował on odrodzenie „Bractwa Tarasowców”, które zostało założone w Połtawie w 1891 roku i do którego należeli Mykoła Michnowski, Wołodymyr Samijłenko, Wołodymyr Szemet, Iwan Łypa, Mychajło Kociubynski oraz inni ukraińscy działacze tamtego czasu. „To nie będzie sformalizowane zrzeszenie społeczne, nie będzie w nim żadnego kierownictwa, struktur pionowych, to będzie duchowe bractwo, które będzie komunikować się poprzez nowoczesne formy komunikacji. Możliwe, że stworzymy grupę w portalach społecznościowych. Każdy sam sobie postawi zadanie szerzenia wizji Ukrainy według Szewczenki w taki sposób, w jaki będzie mógł. Jestem przekonany, że kiedy w swojej przeważającej większości Ukraińcy prawdziwie, po dorosłemu przyswoją proroczą twórczość Szewczenki, będą weryfikować nią swój światopogląd, tylko wtedy zwyciężymy narzucone nam przez wieloletnią rosyjską okupację Ukrainy małorosyjskość, kategoriami której wciąż często myśli i nasze urzędnictwo, i wielu Ukraińców” — zaznaczył Mykoła Kulczynski. Organizacyjnie flash mob wsparli, w szczególności wysokiej jakości nagłośnieniem, pomocnicy połtawskiego deputowanego większościowego Jurija Bubłyka. Na Facebooku tak odniósł się do wydarzenia: „157 lat temu Ukraińcy sprowadzili jego ciało z Moskowii i pochowali na mogile pośród stepu szerokiego, aby »...łany szerokopolne, i Dniepr, i urwiska było widać...«. Ale wiele z tego, co zapowiedział nam Taras, jeszcze nie zostało wykonane. A żeby wykonać, trzeba czytać »Kobziarza«, czuć jego ducha, rozmyślać: jak przeczytane zrealizować w teraźniejszości. Dlatego nadal będę wspierać takie inicjatywy”. Chmielnicka miejska „Proświta” w tym roku w Domu Ludowym „Proświty” 22—23 maja przeprowadziła lekcje tematyczne pod tytułem „Światło z Góry Tarasowej”. Zebrali się uczniowie placówek oświatowych Chmielnickiego, którzy brali udział w konkursie „Żyj, Tarasie, w pamięci ludzkiej”. Uważnie słuchali opowieści przewodniczącej Chmielnickiej miejskiej „Proświty” Zoi Didenko oraz sekretarza odpowiedzialnego Towarzystwa Natalii Sołodkiej o ostatniej drodze Kobziarza, jego drodze w nieśmiertelność z Petersburga na wieczny spoczynek na Ukrainę. 157 lat mija od czasu, gdy Ukraińcy mają swoją świętość — Górę Tarasową — o tym mówili Switłana Nowosiadła (departament oświaty i nauki), Wołodymyr Olijnyk, znany podolski poeta. Honorowy gość zebrania — zarządzająca sprawami Chmielnickiego miejskiego komitetu wykonawczego Julia Sabij, skierowała szczere słowa otuchy do obecnych i wręczyła dyplomy wszystkim uczestnikom konkursu. A nagrodą dla zwycięzców będzie wycieczka do Kijowa z wizytą w Radzie Najwyższej Ukrainy. O planetarnym znaczeniu Tarasa Szewczenki rozmyślali także studenci Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, kierownicy kółek pozaszkolnych placówek oświatowych obwodu chmielnickiego, oficerowie straży granicznej. Każdy taki był. Centrum Prasowe Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Taką nazwę miał flash mob, który zorganizowała Połtawska obwodowa „Proświta”.
Машинний переклад
Lwowski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizował wydarzenia poświęcone dniu powtórnego pochówku Kobziarza. Przedstawiciele młodzieży szkolnej i studenckiej Lwowa oraz organizacje społeczne złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki, recytowali poezje i wykonywali utwory muzyczne. Przewodniczący Lwowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jarosław Pitko zaznaczył: „Uhonorowanie geniusza narodu ukraińskiego T. Szewczenki to wychowywanie w młodzieży poczucia patriotyzmu i miłości do rodzinnego kraju, odradzanie ukraińskich tradycji, popularyzacja ukraińskiej kultury, języka oraz zachowanie ukraińskiej tożsamości. Dlatego najważniejsze jest, aby T. Szewczenkę usłyszała i zrozumiała młodzież…”. Kwiaty pod pomnikiem T. Szewczenki składają przewodniczący Lwowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jarosław Pitko oraz laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ihor Kałyneć.
Машинний переклад
Larysa TKACZ, członkini rady miejskiej Proświty
Tradycyjnie w Równem, na placu Niepodległości, zebrała się społeczność miasta. Kwiaty u stóp pomnika Wielkiego Ukraińca złożyli przewodniczący obwodowej rady Ołeksandr Daniłczuk, naczelnik zarządu kultury i turystyki obwodowej administracji państwowej Jarosław Melnyk, zastępczyni miejskiego głowy Równego Halina Kulczyńska, sekretarz Rady Miejskiej Równego Serhij Paładijczuk oraz zastępczyni naczelnika miejskiego zarządu oświaty, przewodnicząca miejskiego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Kateryna Syczyk. — Co roku przychodzimy pod pomnik Geniusza narodu i kłaniamy się jego wielkości — to tradycja dla mieszkańców Równego. Fenomen Tarasa Szewczenki polega na tym, że jego dzieła, napisane w XIX wieku, pozostają aktualne także dziś, gdyż swym słowem walczył o niepodległość Ukrainy. Obecnie, jak nigdy dotąd, słowo Szewczenki łączy zachód i wschód Ukrainy, rodziców i dzieci, szkołę i rodzinę — zaznaczyła Kateryna Syczyk. W proświtiańskiej uroczystości aktywnie uczestniczyli uczniowie równieńskich placówek edukacyjnych. W szczególności zwycięzcy szkolnych dziecięcych chórów miejskiego festiwalu poezji śpiewanej Tarasa Szewczenki oraz etapu miejskiego konkursu recytatorów-deklamatorów „Żyj, Kobzarzu, w pamięci ludzkiej”. Tak więc fragment poematu „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” przeczytał Andrian Nahal, uczeń ZOSzW nr 25, wiersz „Ozeasz. Rozdział XIV” deklamowała Sofija Sołohub, uczennica ZOSzW nr 28. Najlepsze zespoły chóralne wykonywały utwory, które jeszcze nigdy nie wybrzmiewały u stóp pomnika Szewczenki w Równem. „Myśl” Tarasa Szewczenki wykonał wzorcowy dziecięcy chór „Rajduha” (ZOSzW nr 23, kierownik Ruslana Furman), „Płynie woda spod gaju” (wzorcowy chór „Spiwanoczka” RKG „Prestyż”, kierownik Iryna Nahorna) oraz „Zorzo moja wieczorna” (wzorcowy chór młodszych klas „Zerniatka” RG „Harmonija”, kierownik Inna Opanasiec). Zwieńczeniem uroczystości stało się wykonanie pieśni „Zakwitła w dolinie czerwona kalina” przez połączony chór z trzech zespołów. Walentyna Podhajna, proświtianka, poetka, pedagog-organizatorka i kierowniczka zespołu teatralnego ZOSzW nr 9, swoimi wzruszającymi wierszami wzywała do jednoczenia się wokół słowa Kobzarza i pielęgnowania szczęśliwych odrodzeń dla matuchny-Ukrainy wraz z Tarasem!
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
lekcja kończyła się obejrzeniem filmu „Tarasowa góra” o pobycie chmielniczan na tym miejscu, świętym dla każdego Ukraińca. W tym roku Chmielnicki Miejski Oddział Proświty włączył się w organizację pielgrzymki do Kaniowa uczniów z obwodów chmielnickiego i donieckiego. Droga do Tarasa, poparta przez szefów policji obu głównych zarządów, stała się historyczna dla każdego uczestnika. Podolanie czytali wiersze z „Kobzarza”, śpiewali pieśni na słowa Tarasa Szewczenki. Dzieci z przyfrontowych miejscowości obwodu donieckiego wystawiły fragmenty misterium „Wielki loch”. Wszystko to zrobiło dobre wrażenie na zastępcy dyrektora generalnego Ihorze Lichowyjem oraz na cały zespół Państwowego Rezerwatu Szewczenkowskiego. O tym opowiedział w programie popularnooświatowym chmielnickiego obwodowego radia „Oberih” podpułkownik policji Serhij Cymbaliuk, który towarzyszył grupie uczniów w drodze do Kaniowa.
Informacja Towarzystwa „Proświta” miasta Chmielnickiego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
swoimi korzeniami wiekowych, niezamulonych źródeł. „Meteniw – droga do domu” – to książka, która każdym zdaniem i każdym słowem powołana jest do sprawdzania świata pod kątem miłosierdzia, współczucia, dobroci i człowieczeństwa. Pismo jest tu gęste, napięte i niepozbawione tego szczególnego emocjonalnego czaru, którym napełnić je może tylko dusza. Czuć, że autor kocha ludzi, ceni i szanuje ich. Skromność i głęboki talent są w nim harmonijnie połączone, do prostego człowieka odnosi się z szczególnym szacunkiem, a nawet podkreśloną estymą, uważając, że ten, kto żyje w zgodnej jedności z naturą, jest nie tylko wyjątkowo mądry na świecie, ale i najszczęśliwszy w nim. Szczęście – oto autorski ideał i apogeum. Książka „Meteniw…” – to encyklopedia życia ludowego. Pisać o tej książce, jak i o jej autorze, jest jednocześnie łatwo i trudno. Łatwo dlatego, że jest on znanym na Ukrainie uczonym i pisarzem, autorem wielu popularnych i znaczących dla naszych czasów książek, posiadaczem licznych wysokich odznaczeń i nagród. A diametralnie przeciwnie – trudno, bo jest on złożoną osobowością, wielostronną i zawsze nieoczekiwaną, a twórczość jego nie jest łatwa w odbiorze. Jeśli mówić o stylistyce twórczego pisma Bohdana Mykołajowycza, to najbardziej znamienną jej cechą jest aforystyczność wypowiedzi. Jest tu wiele trafnych, ciekawych sentencji, w których zakumulowano życiowe doświadczenie, niecodzienne obserwacje czy wnioski, skrzydlate frazy i trafne powiedzenia. Jego aforyzmy często przypominają sól, którą przyprawia chleb opowieści, czyli fabułę, intrygę i żywą mowę potoczną. Nawiasem mówiąc, ironiczność – to jedna z najbardziej znamiennych cech autorskiego stylu. Nie jest tajemnicą, że szczególną miłością autora jest świat dzieciństwa z jego dziewiczym i czystym pięknem, odkryciami i zachwytami, które może przeżyć tylko dziecko. Radośnie i życiowo przyjemnie, że tego dziecięcego zachwytu światem nie zgubił na drogach życia i hojnie rozświetla nim swoje pismo. Ta książka porusza i zniewala, wywiera niezatarte wrażenie, skłania do głębokich przemyśleń. Wydana została z okazji 485. rocznicy od czasu pierwszej wzmianki o wsi Meteniw, co na Zborowszczyźnie, a poświęcona jest rodzicom autora – Mykole i Anastazji Andruszkiwom – meteniwskim potomnym rolnikom, na podstawie opowieści których w przeważającej mierze napisano tę książkę. W wydaniu jest wiele fotografii, które odbierane są jako wizualna kontynuacja autorskiej opowieści i służą jako czarujące okienko, przez które otwiera się świat miniony i współczesny, widzialny i niewymyślony, żywy i autentyczny. Jesteśmy pewni, że książkę z niegasnącym zainteresowaniem czytać będą nie tylko mieszkańcy Meteniwa, ale i wszyscy, w czyje ręce ona trafi, ponieważ ma ona charakter uogólniający i w niej, jak w kropli rosy, odbił się cały ukraiński świat.
Машинний переклад
Oksana WIWCZAR. „Meteniw” to spojrzenie na historię naszego kraju, sprzeczną i złożoną, dramatyczną i tragiczną, scharakteryzowaną przez człowieka nieobojętnego i zdolnego do głębokiego współodczuwania. Autor demonstruje różnorodne ujęcia: to z wąskiego okienka wiejskiej chaty, to z lotu ptaka, to z oddali czasu i przestrzeni — i właśnie to pozwala mu przyjrzeć się każdemu ze swoich bohaterów jak na dłoni, dostrzec to, co najważniejsze i najcenniejsze, a jednocześnie nie pominąć najmniejszego drobiazgu z wiejskiego życia oraz głównych tendencji rozwoju naszego kraju i Ukrainy w ogóle. Fachowa i pełna zainteresowania rozmowa o „Meteniwie…” wymaga uważnego i powolnego wnikania w jej żywioł, jawne i ukryte myśli, i o tym, bez wątpienia, będzie się jeszcze nie raz pisać, do książki będzie się sięgać jak do żywego źródła faktów, dat, a zarazem artystycznych uogólnionych opowieści i podań ludowych, ale już dziś można z pewnością powiedzieć, że to wydanie — poruszająca i wysokiej klasy artystycznej opowieść o galicyjskiej wsi — tej żywej komórce Ukrainy, w której, niczym świat w kropli wody, odbiły się losy rodu i narodu — to niecodzienne zjawisko na duchowym polu naszej historii, nauki i literatury. Ciekawym aspektem jest to, że architektura książki jest niezwykła, złożona i mozaikowa, ale linearny sposób przedstawiania materiału nie jest niczym naruszony, informacja podawana jest dynamicznie i w prostej formie. A także sposób prowadzenia utworu literackiego utrzymuje czytelnika w ciągłym zainteresowaniu, przypominając pełnowodną rzekę, gdzie na powierzchni wszystko wydaje się spokojne, ale wielkie siły kłębią się w jej głębi, w ukrytych podwodnych prądach. Książka składa się z pięciu części, z których każda ma liczne podrozdziały, mocno zespolone ze sobą myślą przewodnią — pełnowartościowym ukazaniem historii wsi z jej odwiecznymi tradycjami i zwyczajami, dramatycznymi i tragicznymi ludzkimi losami. Chciałabym zauważyć, że za swoje główne zadanie autor postawił sobie prawdziwe i realistyczne odzwierciedlenie niełatwego wiejskiego życia, które łatwo rzutuje na los całego narodu ukraińskiego od niepamiętnych czasów aż po dzień dzisiejszy. „Meteniw…” to książka, w której nieustannie brzmi nadzieja na odrodzenie, wiara w zmiany w państwie, miłość do pracy i swojej ziemi. Nieprzypadkowo autor umieścił te słowa jako epigraf, będący swoistym bolesnym apelem do czytelnika: „Wszystko, co tylko możliwe, zróbmy dla rozwoju rodzinnej wsi. Tylko wspólnymi siłami osiągniemy sukces”. Ukraińska wieś dała światu rolnictwo, przemysł, ale naród nie otrzymał tego, na co zasługuje, i to nie może nie boleć. Właśnie dlatego w tej książce jest tak wiele bólu i sprawiedliwych skarg na dramatyczną krzywdę losu. Skarg, ale nie beznadziei, nie rozpaczy i załamania. Tutaj wszystko przepuszczono przez pryzmat serca i duszy autora, wszystko ogrzano świętym ogniem jego wielkiej synowskiej miłości. Jest on obecny nie tylko na każdej stronie, ale i w każdej frazie i tytule, bo nie myśli siebie oderwanym od rodzinnej wsi, uświadamia sobie, że jest jej żywą komórką, choć wydawałoby się, że wysoki los poprowadził go w szerokie światy, wyprowadził na inną orbitę, która zdaje się nie mieć styczności z wiejską głębią. Jednak duchowej pępowiny nie zdołały rozerwać ani czas, ani odległość, ani sukcesy, ani zawrotne perspektywy dalszego wzrostu. Przez całe życie twórcze Bohdan Mykołajowycz pozostaje idealistą w wysokim sensie tego słowa, promienną osobowością, opętaną niestrudzoną pracą oraz gorącą miłością do nauki, literatury i ludzi rodzinnego kraju. W podtekście książki nieustannie brzmi głęboka myśl o tym, że praca przy ziemi i praca ze słowem są głęboko spokrewnione. Rolnik i pisarz — niczym dwa równorzędne skrzydła. A także nie można nauczyć się kochać rodzinnej ziemi, ukochanej kobiety, matki i gwiazd na bezkresnym niebie. To daje się od urodzenia, z mlekiem matki. To wyższy dar Nieba. Jeśli to jest, człowiek czuje się szczęśliwy, duchowo bogaty, przepełniają go jasne emocje i słowo jego prosi się na papier. Jeśli zaś człowiek kocha tylko siebie, myśli tylko o materialnym dobrobycie, to choćby był najzręczniejszym wersyfikatorem, napisane przez niego pozostanie gołą filologią. B. M. Andruszkiw ma tę rzadką cechę, która czyni jego pisarstwo ciekawym, poruszającym i potrzebnym ludziom — to duchowa umiejętność kochania. Właśnie z wielkiej miłości wyrosła ta jego książka o rodzinnej wsi, kolebce szczęśliwego losu wielu znamienitych ludzi. Świat Meteniwa porusza i niepokoi, przyciąga i zniewala, w nim duszy jest komfortowo, ponieważ świeci słonecznym światłem i duchowym ciepłem. Wydaje się, że słowo w tej książce pachnie polnymi ziołami, łąkowymi kwiatami, rosistymi porankami i piołunowymi gwiazdami. Czuję, że autor wyżej stawia wieś niż współczesne industrialne miasto, naznaczone zimnym duchem globalizacji. Tak, na przykład, z cytatów O. Spenglera: „na wsi żyje Bóg, a miasto oddane jest na pastwę ciemnym siłom zła”. A oto Pantełejmon Kulisz zaznaczał w tej sprawie: „Pozostańcie sobie przy swojej mieszczańskiej filozofii, a my pozostaniemy przy wiejskiej, biorąc ją prosto z Ewangelii, a tam, w przyszłych wiekach, zobaczymy, komu ludzie będą dziękować za pracę”. B. M. Andruszkiw jawi się w tej książce jako piewca wiejskiego życia, ponieważ z ducha jest wiejskim dzieckiem, które krwią przejmuje się losem wsi, jej ludzi, przyszłego pokolenia. Oczywiście, wieś dla Bohdana Mykołajowycza, ekonomisty i naukowca, który dobrze zna wszystkie kluczowe problemy społeczne, nie jest idyllą, ale lubi on portretować pięknych i duchowo bogatych ludzi, wizualnie wyraziste krajobrazy, opowiadać z poetyckim uniesieniem o tych, którzy potrafią wznieść się ponad prozę życia, połączyć piękne z pożytecznym. O tym najwięcej opowiada się w pierwszej części w podrozdziale „Meteniwski kalejdoskop”. Książka zawiera wiele wierszy, pieśni, popularnych przysłów i powiedzeń, legend, podań, a nawet nowel i opowiadań. Wszystko to daje tak wspaniałą i niezapomnianą panoramę życia, która głęboko przenika w pamięć i duszę, do której chce się wracać wciąż na nowo. Broniąc odwiecznych wartości duchowych, B. Andruszkiw nieustannie doskonali swoją technikę poetycką, rozszerza system ukształtowanych środków i obrazów artystycznych. Rozumie on: najbardziej nowatorskim i nowoczesnym może być tylko ten autor, który stoi na gruncie odwiecznych tradycji. Słowo autora jest archetypowe, czyli duchowe, sięgające. Bohdan Andruszkiw. Meteniw — droga do domu. — Tarnopol, 2017. — 414 s. Nowa książka Bohdana Andruszkiwa „Meteniw — droga do domu” jest przewidywalnie nieprzewidywalna w jego dorobku twórczym. Przecież według wszystkich oznak jego drogi twórczej powinien był napisać tę książkę, poświęconą rodzinnej wsi (bo któż, jeśli nie on?!), a z drugiej strony jest ona tak niezwykła i nieoczekiwana pod względem kompozycyjnym i treściowym, tak różnorodna i polifoniczna, tyle w niej opisano ważnych dat, wydarzeń, zasad koncepcyjnych, programów rozwoju gospodarczego i społecznego wsi, historycznych ekskursów i spojrzeń w przyszłość, że można ją nazwać swoistą antologią o Ukrainie Zachodniej.
Машинний переклад
Ihor BIDIUK, wieś Josypiwka, obwód lwowski
Dla każdego z nas Ukraina musi zaczynać się od wsi lub miasta, w którym się urodziłeś, od rodzicielskiego podwórka, na którym stoi chata, od wiśniowego i jabłoniowego sadu, który cieszy oko śnieżnobiałym kwieciem, gdy nadchodzi wiosna. Ale nadchodzi czas, kiedy dzieci, wychowane ciepłem i czułością ojca i matki, opuszczają rodzinne gniazdo, jak ptaki odlatujące w ciepły ирій. Liryczne wspomnienia o małej ojczyźnie będą z nimi zawsze, nawet mimo tego, że droga do rodzicielskiego progu mierzona jest wieloma kilometrami. Moja rodzinna Josypiwka ma bogatą przeszłość przede wszystkim dzięki sąsiedztwu Oleskiego zamku, Pidłyskiej góry, która jest strażniczką pamięci sławnego Markiana Szaszkewycza. Palili ją polscy najeźdźcy, którzy w 1432 roku szturmowali Oleską twierdzę, dotykały ją także napaści tatarskich ordyńców. W 1837 roku w wsi gościł współautor almanachu „Rusałka Dnistrowa” na zaproszenie dziedzica Tadeusza Wasylewskiego. Wspominana w historycznej powieści „Czerwone wino” Romana Iwaniczuka jako zaoleska wieś Juszkowyczi, następnie przekształciła się w Juśkowyczi, a jej obecna nazwa została zatwierdzona jako toponim w 1947 roku. Choć jej przeszłość nie jest tak gruntownie zbadana jak Oleska, Ożydowa czy Sokolówki, to nazwy wiejskich okolic, owiane legendami i podaniami, mówią o ich dawnych początkach. A takie niewielkie osady jak Skryhy, Pawliki, Syduory, Zastawie (sąsiedzi Josypiwki), nie żyją w odosobnieniu, lecz wspólnie pracują zarówno na niwie rolniczej, jak i na niwie kulturalno-oświatowej. Z przysiółka Zastawie bierze swój początek rodowód znanego aktora filmowego Iwana Hawryluka, znanego z filmów „Cienie zapomnianych przodków”, „Annyczka”, „Karpackie złoto”, „Zachar Berkut”, „Danyło — książę halicki”, „Ati-bati, szli żołnierze”. Symboliczny grób z napisem na kamieniu „Zamordowanym synom Ukrainy” — świadectwo tego, że i do małego przysiółka dotarło duchowe odrodzenie. A niedaleko torów — piękne miejsce na niewielką kapliczkę, wzniesioną za pieniądze farmera Jewhena Pidwalnego. Przysiółek Syduory — niewielka miejscowość (około 50 domów), niemal zlewająca się z Josypiwką. O pochodzeniu jej nazwy opowiada ustna twórczość ludowa, zwłaszcza podania. Według jednego z nich dworski łowczy, czyli myśliwy, dbający o udane polowania dla bogaczy, nazywał się Sydor. Inna wersja to heroizowana opowieść o naszym sławnym praojcu — człowieku wielkiej bohaterskiej siły i odwagi. W okolicy, którą dziś nazywa się „Zwierzyniec”, był las, żyło wiele zwierząt. Były to czasy najazdów pogańskich na naszej ziemi. I oto nie wiadomo skąd pojawił się mężczyzna o imieniu Izydor czy Sydir, aby stawić zdecydowany opór najeźdźcom. Zapuścił korzenie na naszych ziemiach ten przybysz: zbudował chatę, ożenił się. Dziesięciu synów i trzy córki wychowali wspólnie z żoną. Żyli wszyscy zgodnie i razem. Ale jeden z synów opuścił rodzinny dom i zamieszkał osobno. Za to nazwano go „dziwakiem”. Osiadł w okolicy, która dziś nazywa się „Diwczyny”. Przeżył długie życie: karczował las, zajmował się pszczelarstwem, rolnictwem, kopał stawy. A nazywano go Bohdanem. Zatem wolnościowy opór wobec najeźdźców, zapoczątkowany przez dalekich praojców, wszedł w ciało i krew kolejnych pokoleń. Z pamięcią o poległych bohaterach święcie obchodzą moi współwieśniacy. W państwowe i religijne święta jest dobra okazja, by zebrać się na starym cmentarzu przy symbolicznym zbiorowym grobie, który upamiętnia pamięć 79 poległych rodaków, którzy w latach 1936—1952 walczyli w szeregach OUN—UPA. Oto takie poetyckie wiersze, pełne smutku i heroizmu, wyryto na postumencie:
Śpij, towarzyszu, śpij
W cichym śnie zapomnienia,
Za Ukrainę złożyłeś
Młodziutkie życie.
A jesienią, gdy przy grobach poległych płoną bujne krzewy kaliny, przypominają nam, współczesnym, o tych, którzy znaleźli tu swój wieczny spoczynek. Troje żołnierzy UGA, rodem z Ziemi Tarnopolskiej, pochowano na miejscowym cmentarzu. W szeregach Ukraińskich Strzelców Siczowych, a później w UGA walczyło 51 josypiwczan (sześciu z nich poległo). Moi współwieśniacy to rolnicy, sadownicy, naukowcy, pedagodzy, lekarze, społecznicy, działacze sztuki i kultury. A najczęściej występującymi nazwiskami w Josypiwce są Zastawny, Hawryluk, Bidiuk, Jaćkiw, Pawlik, Janowycz, Dupelicz, Stecjuk, Szach, Karpij, Turczyniak, Hnid.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
i „Pokolinnia” już oddychało ogniem nienawiści do rusyfikatorów Ukrainy. Mnie, redaktorowi „Wseswitu”, list Wasyla Stusa nieustannie przypominał o obowiązku wspierania autorów i tłumaczy prześladowanych przez władzę. A byli wśród nich i tacy, którzy lepiej ode mnie wiedzieli, kim jest Wasyl Stus. Głęboko w duszy mojej ukryta była radość: Wasyl Stus, będąc młodzieńcem, nazwał cztery wersy z mojego wiersza o Ukrainie swoim credo. Zacząłem wtedy wspominać swoje spotkania z Wasylem Stusem. W 1963 r. w westybulu gmachu Związku Pisarzy podszedł do mnie szczupły młodzieniec w wyszywanej koszuli. Spojrzenie jego brązowych oczu, błyszczące i uparte, poraziło mnie. „Dmytrze Wasylowyczu — powiedział młodzieniec — czytałem waszą książkę „Prawda kłycze”, jest w was coś z Iwana Franki. Ja jestem Wasyl Stus, rodem z Donbasu. Piszę. Chcę prosić was o ocenę mojego wierszopisarstwa”. Widzę, że trzyma arkusz papieru. Siadam na kanapie i proszę go, by usiadł obok. Biorę ten arkusz papieru i czytam. Moja Ukraina zapomniała Śmiać się. Ona gwarzy. Moja Ukraina nie ucichła Od pragnienia żyć. Moja Ukraina nie zna Wesołych świtań. Moja Ukraina płonie W chwili dogasania. Moja Ukraina niepokoi się, Buntuje, buja. Na czarnym zrabowanym targowisku Ukraina moja. Jej dogasa przyszłość I tęskni, łka, I w przedwieczornym zmierzchu Tylko ręce łamie. I patrzy w niebo — o gdzie one Nadzieje i gołębie? Tylko demony, demony, demony Starej hańby. Zlatują się — niby na zdobycz, Zlatują się, powoli Na rozstaje rozdeptane, Ukrzyżowane pod wsią. „Wasylu — szepnąłem — schowajcie ten wiersz. Gdzie wy pracujecie? Kim jesteście?”. „Jestem aspirantem w Instytucie Literatury Akademii Nauk”. — „Nie pokazujcie nikomu tego utworu. Napiszcie dysertację. Stańcie twardo na nogach. Wasz wiersz o Ukrainie nie przepadnie. Bo to jest prawda!”. Pożegnaliśmy się. Uścisnąłem mu dłoń, a on ironicznie się uśmiechnął. Pamiętam, Wasyl Stus był na wieczorze Olhy Kobylańskiej. To było nasze drugie spotkanie. Występowałem z referatem o twórczości wielkiej, niemiecką literaturą wychowanej, naszej pisarki. Wasyl podszedł do mnie, uścisnął dłoń. W 1967 r., zdaje się w styczniu, spotkaliśmy się z Wasylem Stusem w Związku Pisarzy. Promieniał, stanął przede mną na baczność: „Dmytrze Wasylowyczu, pozwólcie zameldować: urodził mi się syn. Nazwałem go na waszą cześć Dmytrem!”. Objęliśmy się. Teraz znowu odczytuję ten pierwszy testament Wasyla Stusa. Trudno uwierzyć, że 24-letni nauczyciel szkolny z Horliwki, poeta-początkujący, pisze jak porażony totalną rusyfikacją Donbasu ukraiński patriota, występujący przeciwko kłamliwej wielkomocarstwowej, moskiewsko-bolszewickiej polityce myśliciel rangi Franki. On nie pisze, a krzyczy, jak przepełniona bólem narodowego cierpienia dusza, gotowa oddać życie za wyzwolenie swojego narodu. Czy nie bał się on sam swojej spowiedzi przed Andrijem Małyszkiem, którego szanował? Nie, nie bał się! Wasyl Stus taką energią prawdy był obdarzony, która nie znosiła obok siebie lękliwych, słabych charakterem ludzi, wybuchała w słowie jego, płonęła, lecz nigdy nie obracała się w popiół. Pierwsze książki Wasyla Stusa „Kruhowert” i „Zymowi derewa” ujawniają oryginalnego, wysokiej kultury i oczytania poetę. To pierwsza zagadka jego twórczości — nie był zagubionym początkującym, wiedział od razu, zaczynając pisać, że będzie demaskował fałszywą twórczość ukraińskich radzieckich klasyków, obdarzonych leninowskimi i stalinowskimi nagrodami. Skąd takie ostre pragnienie pisania tylko prawdy, demonstrowania patriotyzmu nie okrzykami miłości do rodzinnej ziemi, a obrazem Ukrainy, która już „zapomniała śmiać się”, ale pragnie żyć jako wolny, a nie zniewolony niewolniczy naród? Ciąg dalszy nastąpi. —————————— * Iwan Franko.
Машинний переклад
Dmytro PAWŁYCZKO I LIST „DO A. S. MAŁYSZKI” 12.12.1962 Drogi Andrzeju Samojłowiczu! Zwracam się do Pana z prośbą o radę. I proszę — jeśli jest Pan w stanie to zrobić — zaradźcie, proszę. Czasami, koncentrując się na monotonnych wrażeniach z otoczenia, szukając ostatecznych rezultatów bardzo gwałtownego procesu denarodowienia znacznej części Ukraińców, czuje się, że to — szaleństwo, że to — tragedia, której tylko czasami nie czuje się z racji przyrodzonej nam (jako cechy narodowej) obojętności i, może, trochę religijnej wiary w to, że wszystko idzie ku lepszemu. I wtedy wspomina się pewnego poetę, zdaje się, Rasuła Gamzatowa, który w ramach ortodoksyjnych jednak wyrwał się ze swoim skrywanym: kiedy jego język zniknie jutro, wolałby umrzeć dzisiaj. Kiedyś zwracałem się do Pana o radę. Ale wtedy były wiersze. Zaradźcie, proszę, teraz. Jeszcze jako student Donieckiego Instytutu Pedagogicznego pamiętam, jak byłem poruszony wystąpieniem Mykoły Tarnawskiego, który właśnie powrócił na Ukrainę, wrażenia z której były przepełnione radością spotkania z ojczystą ziemią. Cieszyłem się za niego, cieszyłem się za ziemię i, grzeszny, jednocześnie myślałem o tym, że Donbas — to nie taka już Ukraina, i Ukraina — to nie taka już Ukraina... Donieck — miasto czysto rosyjskie (czy prawie czysto rosyjskie), wziąłem skierowanie do pracy w głębi Ukrainy — na Kirovohradszczyznę, choć czułem, że to — moja bezsilność, że to — ucieczka. A ucieczka — to nie wyjście. To hańba... Teraz uczę języka ojczystego w Gorłówce, w rosyjskiej, oczywiście, szkole. W Gorłówce jest kilka (2-3) ukraińskich szkół, którym wegetować zostało całkiem niedługo. W Doniecku takich nie ma, zdaje się. Więc obraz jest bardzo smutny. Nie mamy przyszłości. Korzenie narodu — tylko na wsi, a „chutoryjskim” narodem długo nie pożyjemy, pamiętając o wpływie miasta, o armii, o wszystkich innych kanałach rusyfikacji. Na Donbasie (i czy tylko!) uczyć języka ukraińskiego w rosyjskiej szkole — to jedno niedołęstwo. Trzeba mieć jakieś urazy moralne, żeby to robić. Jedno ustne oświadczenie rodziców — i dzieci nie będą uczyć się języka narodu, który wychował tych rodziców. Czyż to nie jest hopakowy teatr — z wódką i szarawarami? Obowiązkowo — niemiecki, francuski, angielski, oprócz ojczystego. Kiedy jest to prawo, jest ustawa, to na co czekać? Dlaczego nie ma masowości, dlaczego nie ma maksymalnego wprowadzania tego prawa w życie, dlaczego nieuczciwie gramy — przeciwko samym sobie? Hańba! Wolałbym, żeby to prawo weszło w życie, wtedy wielu mogłoby przekonać się jeszcze mocniej, jak rozkwitła nasza kultura, socjalistyczna w treści, narodowa w formie. Czasami wydaje się, że działacze naszej kultury wykonują daremną pracę. Oni śpiewają, kiedy drzewo, na którym siedzą, rytmicznie drży od siekiery... Jak można zrozumieć ich spokój? Jak można zrozumieć słabe westchnienia, wątłe troski o los chutoru Nadiji, słabiutkie narzekania, kiedy musi być gniew, i gniew, i gniew!?
Jesteśmy przed rokiem, który jest znany Ukrainie z nazwiska Wałujewa. Wyłapuje się straszną dialektykę. I reakcja jest podobna. Wtedy były motylki, kaganecznictwo „osnowian” czy „hromadian”, a teraz — tylko śpiew i grobowa cisza. Mickiewicz mówił, że Ukraina to kraj śpiewaków. Czy nie doczekamy się tego, że śpiewacy staną się Ukrainą? Jeśli fala rusyfikacji jest procesem obiektywnym i potrzebnym dla przyszłości (historycznie sprawiedliwym), to czemu nasi działacze kultury mieliby nie służyć postępowi? Czemu by wtedy nie „przekwalifikować się”, żeby nie wkładać kijów w szprychy tego wozu, który toczy się po trupach takich donkiszotów, jak kozaccy kronikarze, i Kapnist, i bractwa, i Taras, i „hromadianie”, i Drahomanow, i Franko itd. itp. Jak można dalej czekać? Jak można się z tym wszystkim godzić? Wcale nie jest trudno znaleźć fakty najgrubszego szowinizmu, najbezwstydniejszego narodowego upokorzenia, przeciwko czemu wystarczy broni w leninowskim arsenale narodowym. Czemuż jesteśmy tak obojętni, skąd w nas tyle pokory przed losem jako fatum? Uważam, że los Donbasu to przyszły los Ukrainy, kiedy będą tylko słowicze śpiewy. Jakże można godzić się z tym szczególnym internacjonalizmem, który może doprowadzić do zguby całej duchowej jednostki ludzkości? Przecież nie jesteśmy Prusami, nie połabianami, przecież jest nas ponad 40 milionów. W fakcie takiej denarodowienia narodu wiele jest winy tradycyjnej, dawnej, wiele tu zawiniły minione pokolenia, ale to jedynie wyjaśnienie i wyjaśnienie częściowe. A wyjaśnienie to przecież nie wyjście, ono niczego nie zmienia. „Od wstydu, który potomków późnych palić będzie, zasnąć nie mogę”*, — pisał nasz wielki poeta. A my dziś mamy (i nie tylko dziś), że ukraińskie staje się czasem synonimem zacofanego, płytkiego, prymitywnego nawet. I tutaj, myślę, jest pewna racja. Dlaczegoś wierzę ludziom i przez to trudno mi nawet pomyśleć, że może nie wszyscy działacze naszej kultury mogliby podpisać się pod słowami Rasuła Gamzatowa. Nie mogę uwierzyć, że wśród nich może istnieć myśl, że na ich wiek wystarczy, a potem to choćby potop. Wiem, że dla szczęścia rodzinnego narodu mógłbym wszystko poświęcić, wiem, że tutaj jestem wychowany rodzimym duchowym chlebem — „Pragnieniem” Rylskiego, Pańskim wierszem „Ojczyzno moja”, więc powiedzcie, poeto, co robić. Proszę — zrozumcie mnie jak należy. Chcę tylko dobra, uczciwego dobra, a asymilatorstwo — czyż to uczciwa rzecz? Zrozumcie mnie w moim bólu, bo słyszę przekleństwo wieków, słyszę, bezczynny, swój grzech przed ziemią, przed narodem, przed historią. Przed ludźmi, którzy swoją krwią skrapiali naszą ziemię. Długi martyrologium bojowników o sprawiedliwość narodową zostawia nam historia, a my nawet na gniew sprawiedliwy nie możemy się zdobyć. Iluż ich zginęło w latach 30., a my, ich potomkowie, lejemy późne łzy współczucia i już na próżno się oburzamy. I siedzimy, założywszy ręce. Czyż nie przypominamy my, ich potomkowie, patriotycznego Iwana-młodzieńca z satyry W. Samijłenki? Czytałem wiersz D. Pawłyczki „Wyrzekłeś się mowy ojczystej”. Toż to udręka Metłynskiego! Toż to tylko płacz i nic więcej. Próżno smucić się w bólu, wydają się szaleństwem radości, kiedy nad głową zawisł miecz. W historii, mówią, są siły obiektywno-subiektywnego porządku. Lepiej byśmy wierzyli tylko w siły subiektywne, nawet w woluntaryzm. Wtedy choć praca zagłuszyłaby nasz wstyd, naszą hańbę wiekową. Słyszałem taką myśl, że dziesięć-dwadzieścia Dowżenków mogłoby wiele zrobić. Ale skądże brać tych Dowżenków teraz, w tym spokojnym bagnie, jakim wydaje mi się czasem duchowa Ukraina? Przecież on wzbił się na powodzi lat 20., na masowości zmagań społecznych i narodowych szerokiego ogółu, a teraz powodzi przecież nie ma... Rzeka, rzec można, wysycha. Indie wyzwoliły się na gandyzmie, który stał się masowy. To cud — dla nas. A nasz Skoworoda — też trochę „gandysta”, a nasz Skoworoda odbił genialnie duszę narodu, zreflektowaną moralnością, fanatyczną wiarą i dążeniem do absolutnej ogólnoludzkiej sprawiedliwości, kryształowej Prawdy. Nie wierzę dlaczegoś, że ukraiński wariant gandyzmu, jako duchowej istoty, mógłby stać się poważnym rywalem dla tej niesprawiedliwości narodowej, której rezultaty stają przed nami jako wyrok śmierci. Nie boję się, że niektórzy sędziowie mogą oskarżyć mnie o nacjonalizm — już choćby dlatego, że sumienie może mnie gryźć tylko za to, że nigdy, chyba, siłą nie dorównam szowinizmowi owych sędziów. Bardzo nie chciałbym, żeby tacy oto adresaci mogli Panu zaszkodzić. Obawiam się o to, ale niepewność gnębi mnie. Zrozumcie mnie, proszę. Napisałem do Pana list dopiero wtedy, kiedy zdecydowałem, kiedy zrozumiałem — nie mogę nie napisać — do działacza kulturalnego. Nie gniewajcie się, że do Pana adresuję swój pierwszy krzyk. Wybaczcie, Andrzeju Samojłowiczu, że swój ból zdecydowałem się przelać na papier. Jeśli jest możliwość — dajcie, proszę, choć jakąkolwiek odpowiedź. I znowu — Pawłyczko: Nie bój się niczego, póki ja z tobą, Idź i prawdę ludziom mów!
Nie czekaj nigdy stosownej pory — Twoje milczenie może stać się hańbą!
To — do wyjaśnienia mojego listu. Chciałbym mieć te wersy jako swoje credo. Życzący Panu zdrowia i sukcesów z pozdrowieniem Wasyl STUS 12.XII.62 r. P. S. Pan kiedyś dał mi przepustkę do literatury. Ja do tej pory boję się „podpaść” Panu. Dwa lata nie drukowałem się nigdzie. Odmawiała i „Literaturna Ukraina”, i „Dnipro”, i „Żowteń”, i „Prapor”. W tym roku wyrosłem kłosem wśród literackich wschodów w almanachu „Donbass”. Co nieco drukuje gazeta obwodowa. Bardzo nie chciałbym podpaść Panu, drogi poeto.
х х х
Nie wiem, kiedy przeczytałem ten list. To mogło być aż w 1972 r., kiedy Wasyla Stusa po raz pierwszy aresztowano. Byłem redaktorem naczelnym „Wseswitu”. Mój gabinet — zawsze otwarty. Z mojego stołu, bywało, znikały brudnopisy moich wierszy, różne kartki z zapisanymi adresami i telefonami. Śledzono mnie, jak „ukrytego nacjonalistę”. A zatem ktoś położył na mój stół ten list i zniknął. To mógł być ktoś nawet z tłumaczy, autorów czasopisma „Wseswit”. Przeczytałem i przede mną na jawie pojawił się nieżyjący, pochowany dwa lata temu Andrij Malyszko, przyjaciel mój. Dlaczego nie pokazał mi tego listu? Dlaczego? Dlaczego? Andrij Malyszko — jedyna w Kijowie dusza, której spowiadałem się z tego, że byłem dwa i pół miesiąca w UPA. Nie pokazał mi Malyszko owego listu, chyba nie chciał rozjątrzać moich narodowych boleści. Pożałował mnie. A sam przestraszył się, przekazał to genialne, ale niebezpieczne przesłanie do KC KPU, wiedząc, że w KGB już go przeczytali. Myślę, że Andrij Malyszko, bez wątpienia, przebywał osiem lat przed śmiercią swoją pod wpływem spowiedzi Wasyla Stusa, która wzywała do pogardzania pokornymi małorosami-niewolnikami i walki o wolność narodu ukraińskiego. Malyszko w swoich poezjach „Droga pod jaworami”
Машинний переклад
W tym maju mijają dwie mało znane naszemu ogółowi daty: 931. rocznica światowego dnia Świętego Mikołaja i 54 lata, odkąd włoskie miasto Bari obchodziło go pod ukraińskimi ręcznikami i z ukraińskimi pieśniami. Może ten wymowny epizod przepadłby na zawsze dla historii, gdyby nie utrwalił go bezpośredni świadek tamtego wydarzenia — bezimienny autor rzadkiego dziś periodycznego wydania w języku ukraińskim „Wisti z Rymu” („Wieści z Rzymu”), które ukazywało się w latach 50.—60. XX wieku w Watykanie i było rozprowadzane w niewielkim nakładzie w formie maszynopisu po obcych bibliotekach Zachodu. Autorowi tych słów podczas niedawnego stażu naukowego we Włoszech udało się odnaleźć w Bibliotece Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego w Rzymie pełny rocznik tego czasopisma, a w nim — wydanie specjalne, poświęcone dwóm ukraińskim dniom w Bari w ciepłym majowym czasie 1964 roku. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Jeśli znać historię czczenia, to przez cały maj Światowego świętego Mikołaja wprowadził w 1087 roku papież rzymski Urban II po tym, jak włoscy marynarze potajemnie dostarczyli z Turcji do historycznego włoskiego miasta Bari nietknięte szczątki niebiańskiego patrona marynarzy, dzieci, a także wszystkich skrzywdzonych. Nawiasem mówiąc, Kościół ukraiński jest jednym z niewielu na Wschodzie, który poparł tę inicjatywę niemal zaraz po decyzji Papieża Rzymskiego — w 1089 roku. Zatem w przyszłym roku będziemy mieli swoisty jubileusz — 930 lat czczenia tego świętego na ukraińskich ziemiach. Dwa lata wcześniej na malowniczym nadbrzeżu morskim Bari Włosi zbudowali specjalnie dla relikwii świętego w stylu romańskim majestatyczną bazylikę. Od tego czasu właśnie w tym mieście pod koniec maja przy aktywnym wsparciu władz lokalnych z wielką pompą zaczęto obchodzić każdą rocznicę tak niezwykłego w historii chrześcijaństwa wydarzenia. Szczególnie wystawne i emocjonalne były ceremonie w maju 1964 roku. A stało się to w takich okolicznościach. Po mężnym i bezkompromisowym odbyciu 18-letniej katorgi w syberyjskich łagrach GUŁAG-u, przyszły kardynał wszystkich Ukraińców i jeden z najniebezpieczniejszych dla systemu sowieckiego „więźniów sumienia” Josyf Slipyj znalazł się w lutym 1963 roku we Włoszech i nabierał sił niedaleko Rzymu w sławnym starożytnym klasztorze Grottaferrata. Prawdziwy szum zagranicznej prasy, wywołany zwycięstwem Watykanu w wieloletnich zmaganiach z Moskwą o wyzwolenie ukraińskiego wielomęczennika za wiarę, Josyf Slipyj postanowił wykorzystać z korzyścią dla sprawy ukraińskiej. Podleczywszy w Grottaferracie odmrożone syberyjskimi mrozami nogi, zaproponował Watykanowi, a następnie arcybiskupowi Bari Nikodemowi, uczczenie w Bari majowego święta Mikołaja z ukraińskim kolorytem narodowym. Zaproponował, bo dobrze znał historię – świata i swojego narodu. I tę propozycję chętnie przyjęto oraz zrealizowano w 1964 roku. Spróbujmy odtworzyć kilka szczegółów tamtych znaczących w historii światowego ukraiństwa wydarzeń na podstawie publikacji „Wisti z Rymu”. Nabożeństwo pod włoskim słońcem z dwoma ukraińskimi chórami. Rankiem w przeddzień świątecznego dnia przy dźwiękach orkiestr ubrani w autentyczne stroje rycerzy z odległej epoki młodzi chłopcy wynoszą z głównej bazyliki miasta jaskrawo przyozdobioną statuę św. Mikołaja. Tym razem wieńczy ją przepiękny ukraiński ręcznik. A po obu stronach statuy — cztery chorągwie, których ornamenty są zgodne z tymi na ręczniku. Liczna procesja świąteczna pieszo zmierza na pobliski brzeg morza. Tutaj miejscowy biskup i metropolita Josyf Slipyj wspólnie odprawiają nabożeństwo za podróżujących, błogosławią morze i samą statuę świętego, którą następnie przenoszą do specjalnie zacumowanej przy przystani łodzi. Uroczyste nabożeństwo, które odbywa się w dwóch językach — włoskim i ukraińskim — rozchodzi się przez głośniki na wypełniony po brzegi ludźmi szeroki plac wokół bazyliki. Nabożeństwu towarzyszą dwa chóry — włoskojęzyczny biskupi i połączony ukraińskojęzyczny. Ten ostatni — z grona wychowanków dwóch ukraińskich placówek edukacyjnych Rzymu: kolegium i seminarium, a także ubranych w stroje narodowe parafian ukraińskiego kościoła Świętych Sergiusza i Bakchusa. Wszyscy oni przybyli do Bari z Rzymu specjalnymi autobusami. W morską dal z brzegu raz po raz roznoszą się poruszające duszę refreny: „Chrystus Zmartwychwstał!” i „Bądź imię Pańskie!”. Morska ceremonia przyjęcia wizerunku świętego z białego liniowca. Ceremonialna łódź jest przyozdobiona kwiatami, lśni światłami, jaskrawo pomalowanymi w ukraińskim stylu chorągwiami. Pod salwy armat, liczne fajerwerki i w towarzystwie dziesiątek mniejszych łodzi procesja odpływa od przystani i po pewnym czasie gubi się za morskim horyzontem. Gdzieś daleko, tak że nie widać z brzegu, na procesję łodzi czeka wielki, świątecznie przyozdobiony statek, którego kontury z daleka wyraźnie podkreślają różnokolorowe girlandy. Statua teraz cały dzień będzie przebywać tutaj, na białym liniowcu, w otoczeniu rycerzy, aby pod wieczór, tak samo uroczyście, jak odpływała, powrócić z ciepłego Adriatyku do brzegu tego cudownie pięknego i niezwykle przyjaznego południowowłoskiego miasta. Rozpoczęte rano święto trwa cały dzień — w licznych parkach i skwerach, w kawiarniach i restauracjach starego Bari, gdzie gra muzyka, powiewają świąteczne światła, grupy turystów smakują różnorodne potrawy. Specjalnie wydrukowane na tę okazję menu są naprawdę wyjątkowe. Wszak wszystkie one — od Świętego Mikołaja. Na głównym placu naprzeciwko historycznej bazyliki w ruch idzie mirra z relikwii świętego, ikonki, pocztówki okolicznościowe, pamiątki oraz słynna na cały świat majolika z Bari. Wieczorem cała ta rozweselona publiczność znów zmierza na brzeg. I znów — salwy, fajerwerki, światła, sława, śpiewy — tak witają pojawienie się wielkiego białego statku, który powoli przypływa do przystani. Folklorystyczno-historyczna część święta, która jakby cofa uczestników wydarzenia w dawne czasy i odtwarza szlachetny czyn włoskich marynarzy polegający na uratowaniu relikwii świętego przed zniewagą barbarzyńców, kończy się późną nocą uroczystym wniesieniem statuy św. Mikołaja do bazyliki.
Czym była poruszona włoska prasa? Następnego dnia rozpoczyna się druga część święta — religijno-obrzędowa. Z uroczystą Liturgią i nabożeństwem — o jedność wszystkich chrześcijan, o dobro, miłosierdzie, bezinteresowną pomoc bliźniemu, opiekę nad dziećmi i inne ludzkie cnoty, którym całe życie z oddaniem służył św. Mikołaj. I znów w centrum uwagi licznych uczestników — ukraiński akcent wydarzenia: metropolita Josyf Slipyj, dwa ukraińskie chóry, narodowa symbolika Ukraińców. Główną publikacją majowego numeru „Wiesti z Rymu” z 1964 roku stał się obszerny reportaż „U stóp Świętego Mikołaja w Bari”. W jeden materiał autorom udało się wkomponować kilka logicznie powiązanych, lecz samodzielnych wątków: historię świętego; opis bazyliki; scenariusz przeprowadzenia święta; udział Ukraińców w procesji morskiej, ceremonię uroczystej liturgii w ukraińskiej wymowie i z ukraińskim śpiewem. Ciekawe są opinie włoskiej prasy na temat tego wydarzenia. Oto relacjonowała to wydarzenie lokalna „La Gazetta del Mezzogiorno”. Czczeniu świętego Mikołaja w ukraińskim stylu poświęcono dwa numery tej gazety: w numerze poprzedzającym — zapowiedzi udziału Ukraińców w procesji morskiej oraz udziału ukraińskiego metropolity w uroczystej liturgii, a po zakończeniu — gruntowny reportaż ze zdjęciami Ukraińców. Ta sama gazeta pisze o J. Slipyju tak: „Metropolita Josyf, który spędził 18 lat w sowieckich więzieniach, przebywa w Bari, gdzie odprawi uroczystą świętą Liturgię o zjednoczenie chrześcijan. Tego metropolitę, który przebywa w Watykanie już ponad jeden rok, Papież Paweł VI nazwał „bohaterem wiary”. Niedługo po święcie Ukraińców w Bari centralny kanał włoskiej telewizji transmitował obszerny wywiad z metropolitą Josyfem Slipyjem. „Wiesti z Rymu” podały pełny tekst tego wywiadu w tłumaczeniu na język ukraiński, opatrując go taką wstawką: „Miliony włoskich telewidzów miały w ten sposób możliwość zobaczyć bohaterskiego ukraińskiego metropolitę, który cieszy się w całym świecie kulturalnym, a zwłaszcza tutaj, we Włoszech, które są jego obecną tymczasową siedzibą, głębokim szacunkiem i szczerą sympatią… Podczas przemówienia telewizja od czasu do czasu pokazuje także inne miejsca Rzymu, gdzie metropolita Josyf odprawiał nabożeństwa lub wyświęcał nowych księży. Teletransmisja wywarła na włoskich telewidzach bardzo głębokie pozytywne wrażenie. Metropolita mówił poprawnym językiem włoskim”. Dlaczego obecnie niemrawo propagujemy ukraińskość — u siebie w domu i na świecie? Obecnie z przykrością trzeba stwierdzić gorzką prawdę: przez wszystkie lata niepodległości zagraniczny korpus dyplomatyczny państwa ukraińskiego, gdzie i dziś nie ma zbyt wielu patriotycznie nastawionych osobistości, skrajnie niemrawo promował Ukrainę. I to w warunkach, gdy kierownictwo Rosji kontynuuje inwestowanie kolosalnych środków nie tyle w propagandę, co w nieukrywane narzucanie na Zachodzie „russkiego mira”. Jednym z przykładów takiego narzucania stało się niedawne ustawienie kilkumetrowego brązowego posągu Świętego Mikołaja obok tej samej historycznej bazyliki jego imienia w Bari, gdzie ponad pół wieku temu bezpaństwowi Ukraińcy zorganizowali imprezę o światowym znaczeniu. Napis, oczywiście, po rosyjsku, na postumencie tego pomnika głośno zaświadcza, że jest to prezent dla Włoch od rosyjskiego prezydenta Putina. Zatem powrót do wydarzeń związanych z udanymi próbami Ukraińców godnego zaprezentowania siebie i swojego narodu w świecie zachodnim (a jest ich, nieopublikowanych i niepoznanych przez nas, oj jak wiele!), jest dziś nad wyraz aktualny. Ale takie skuteczne akcje staną się systemowe i realne tylko wtedy, jeśli w korytarzach naszej władzy w centrum i w regionach zauważalnie więcej będzie prawdziwych profesjonalistów i patriotów, a nie konformistów-przewrotowców z wyczuciem chochoła-małorosjanina, a nawet nieukrywanego ukrainofoba. Kijów—Rzym—Bari—Kijów
Машинний переклад
Jerema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy
Świętość listu-trójkąta Już wiedzieliśmy z opowieści mamy, kiedy modliliśmy się w domu przed obrazami, że na świecie jest raj, ale on jest bardzo wysoko, aż w niebiosach, i my, dzieci, składaliśmy z mamą trzy nasze modlitwy w jedną, aby ona z naszego rodzinnego domu we wsi Załucze nad Czeremoszem szybciej doleciała do raju i zwróciła nam do domu z jakiejś nieznajomości tatę. Wierzyliśmy, że tata koniecznie żyje gdzieś w nieznanym świecie, bo tak nam razem z modlitwą wszystko mówiła mama, i my z tą wymodloną wiarą rok po roku dorastaliśmy. Wiedzieliśmy, że tata w słoneczny i promienny niedzielny poranek 22 czerwca 1941 roku zaniósł mleko naszej babci Jewdokii Kasijan do rodzinnej wsi mamy Mykulicze nad rzeką Prut, daleko-daleko przez pola, ale do domu nie wrócił, bo na Ukrainę spadła straszna wojna i zabrała od nas tatę. Poszedł — i przepadł, została tylko mamina Modlitwa, Wiara i Spowiedź. Milczącym białym kółeczkiem od ołtarza, niby pisklęta z gniazda, my z miłością patrzyliśmy na babcie i dziadków, młode kobiety i dziewczęta, które na kolanach, niby święci na ikonach, bezgłośnie przesuwały się błogosławionym żałobnym strumykiem, któremu, zdawało się, w naszej wielkiej wsi i kraju nie ma końca. Szli na kolanach od samego progu przez cały kościół do księdza, a razem z nimi i nasza mama, — szli do Spowiedzi. Patrzyliśmy my, dzieci, jak i przybici żalem spowiednicy, między którymi nie widzieliśmy mężczyzn, i już rozumieliśmy, dlaczego takie nieszczęście i Spowiedź przez łzy ze świętą nadzieją i czekaniem ratunku, który nadejdzie od Spowiedzi, a potem i od Komunii, i od przejścia na kolanach do Całunu — zdjętego z krzyża Ukrzyżowanego Jezusa, który, święcie wierzyli i tego modlitewnie czekali, — na Wielkanoc zmartwychwstanie! I te szczęśliwe Dni Zmartwychwstania, które już trzecie tysiąclecie jaśnieją nad planetą, ukazywały się nam rok po roku i w czasie wojny z błogosławioną wiarą, że aniołowie przyniosą z raju święto i straszna wojna się skończy. I wiara w zwycięską siłę Modlitwy, Spowiedzi, Komunii i Zmartwychwstania, które święciły się w naszych duszach dziecięcych, zaczęła się spełniać: szło wyzwolenie Ukrainy od Niemców, którzy napadli na nas i zabrali z domu tatę. I mnie, pięcioletniemu chłopcu, jak i mamie oraz starszemu braciszkowi Petrusiowi, coraz jaśniej ukazywała się nadzieja, że z ustąpieniem ciężkiej wojennej ciemności może zaświecić i z przepadłej nieznajomości powróci do domu i nasz tata, wszak my tak szczerze modliliśmy się i czekaliśmy cudu... I cud się stał: pewnego dnia późnej jesieni 1944 roku niespodziewanie wszedł na podwórko listonosz i wyjął z torby opieczętowany po bokach trójkąt (bo skąd wtedy tym kopertom się wziąć?), list z frontu — list od taty! Chwała Tobie, Święty Boże, nasz tata żyje! Zdawało się, że to nie listonosz, a niebieski Anioł przyniósł ten list-trójkąt z wojny i z listem-wieścią z raju — tata zmartwychwstał z naszych Modlitw i Spowiedzi mamy. I to był pierwszy list w moim życiu, — list, napisany ręką taty, który ukazał mi szczęście, święty list, przed którym los każe się spowiadać. Wspomnieniem o świętości pierwszego listu-trójkąta, jak również trójkątów z frontu, które w spowiedziach modlitewnych po roku zwróciły do domu rannego w walkach pod Berlinem tatę, podzieliłem się z czytelnikami w rodzinnej gazecie „Słowo Proświty” (publikacja „Spowiedź przed listem”, nr 37, 15—21 września 2016 roku). Zaprawdę, Spowiedź przed listem jako przed przeczystym objawieniem ludzkiego życia, gdzie człowiek w pisanym słowie otwiera duszę, uważajmy, spowiada się, i bardzo wielki żal, że z biegiem lat w naszej współczesności list, jako Przeczystość-Spowiedzialność, prawie został utracony. Porozmawiało się krótko przez „komórkę” — i wystarczy, i wszystko w porządku, i pisać listu nie ma ani ochoty, ani czasu, bo my wszyscy tak bardzo jesteśmy zajęci, wszyscy dokądś się spieszymy. Dokąd? „Komórka” — to wielki cud, ale usiądźmy i napiszmy list... A ja jeszcze dobrze pamiętam, jak przez trzydzieści lat dziennikarskiej pracy w redakcjach gazet odnosiliśmy się do listów z pobożnością, bo ludzie zwracali się do prasy, jak już do ostatniego schronienia po beznadziejnie obitych progach wysokich gabinetów, z najboleśniejszymi sprawami. Pisali do dziennikarzy listy i czekali ochrony, i mieli nadzieję na pomoc, i czytali o rozwiązaniu problemu i w krytycznych publikacjach, i w ich rezultatach — „Śladami naszych wystąpień”, „Śladami nieopublikowanych listów”, „Powracając do wydrukowanego” i w uprzejmej korespondencji z ludźmi. Wspominam ogarnięte pracą redakcyjne szczęśliwe dni powszednie i czuję w tych rozmyślaniach, że dusza wzywa, zaprawdę, jak każe sumienie, powrócić do wydrukowanego — do już nazwanej publikacji „Spowiedź przed listem” w gazecie „Słowo Proświty”. Tam przyszło mi przyznać się i sobie, i czytelnikom, i autorowi napisanego do mnie listu o grzesznym naruszeniu świętego dziennikarskiego testamentu w pobożnym stosunku do listów i uznać, że stanąć do Spowiedzi nigdy nie jest za późno, i Najwyższy odwdzięczy się za otwarte słowo prawdy... Wierzę, że jakaś wyższa siła przywiodła mnie wtedy do Spowiedzi przed listem i wyspowiadać na papierze swoje przeżycia i uczucia, bo można byłoby i przemilczeć, niech, powiedzmy, ten nikomu nieznany grzech, chyba tylko mnie i autorowi listu, zostaje sobie w niebycie. Ale nie, wyższa siła zwyciężyła, Spowiedź została napisana i wydrukowana w gazecie, wszystko, zdawałoby się, poukładane, wróciło na swoje miejsca, wróciła prawda, grzech przed którą gryzł moje sumienie. Ale mimo wszystko, dlaczego czuję, że jakaś testamentowa wyższa i wieszcza siła jednak zwraca mnie znowu do opublikowanej już dwa lata temu „Spowiedzi przed listem”, a razem z nią działa coś przedziwnie-cudownego, jak białoskrzydły Anioł, i skrzydłem otwiera cały świat. I nagle słyszę, jak ze świętych ust Anioła spłynęła... pieśń! Tak, to tajemniczo-niebieskie „coś” — to była pieśń od kołyski, którą czule wyśpiewywała mama (a mama tak cudownie śpiewała!), i wyjęli mnie z kołyski i położyli na nóżki, i nauczyli-pomogli postawić pierwszy kroczek, i pójść po ziemi, i wodzili za rączkę do pięciu lat, póki wrócił z wojny tata i wtedy wziął mnie i braciszka Petrusia na ręce. Wziął na ręce wysoki, piękny, czarnowłosy, silny żołnierz, jak tylko stanął na podwórku. Petrus rozpoznał tatę, jak on szedł wąską uliczką pod wierzbami, bo miał już cztery latka, jak pierwszego dnia wojny tata przepadł z domu, i teraz krzyknął na cały świat: „Ta-ta idą!” A ja zobaczyłem tatę po raz pierwszy, bo minęło mi tylko dziesięć miesięcy i leżałem w kołysce, jak tatę zabrała z domu wojna. A silny żołnierz podniósł razem Petrusia i mnie na ręce, i my szczęśliwie niby poznawaliśmy się i rodzinnie obejmowaliśmy: tata z miłością patrzył na mnie, pięcioletniego chłopca, i niby rozpoznawał, bo zostawił niemowlę w kołysce, a chłopiec oto już za rok pójdzie sześciolatkiem do szkoły, a ja przyglądałem się ranie na twarzy i bałem się-uważałem, aby nie dotknąć jej paluszkiem i nie zranić... I biały Anioł spoglądał łaskawie z bujnego kwitnienia Mamusiowej Wiśni (takim drogim mi imieniem nazwałem-ochrzciłem rozdział swojej książki „Słońce z nieba” („Wesełka”, 2008),
Maminej Wiśni, która od wieków świeci pod oknem naszej ukraińskiej chaty. Wiśnia rosła pod oknem, odkąd pamiętam siebie, i była dla mnie wieczna jak świat. Chcę teraz przypomnieć sobie, kiedy po raz pierwszy ją zobaczyłem, i myślę: to to samo, co spróbować znaleźć w pamięci świętą chwilę, kiedy po raz pierwszy z matczynego nimbu uśmiechnęła się do ciebie matka. Wiśnia zawsze była koło chaty i wyrosła w mojej duszy jako obraz rodzinnego domu. Dlatego nam nigdy nawet nie przyszło do głowy zapytać mamy lub taty, skąd wzięła się pod oknem ta wiśnia i dlaczego zrosła się dwoma giętkimi pniami, które tak szczerze objęły się, jak bratnie dusze, jak ojciec i mama. Kochaliśmy wiśnię za dziwne sploty, bo tak łatwiej było wydrapać się na sam wierzchołek, gdzie wiśnie czerwieniały najszybciej. Teraz dwa splecione pnie rozbłysły w mojej wyobraźni cudem-odkryciem: to mamine ręce i tatowe ręce, zbratane przed kościelnym ołtarzem w uroczystej chwili ślubu na całe życie w wiśniowym kwieciu, aby wykołysać dzieci, prowadzić je po ziemi, podsadzić na wiśnię i podnieść do słońca. Wiśnia stała pod oknem jak bliska osoba, a jej pieśniarska dusza zaśpiewała Maminą Wiśnię... “Świetlica Raisy Kyryczenko” Otóż krótko opowiem opublikowaną w “Słowie Proświty” pieśniarską prawdę ze “Spowiedzi przed listem”... Nauczycielka Wiktorija Sribna ze wsi Zemlianky w rejonie hłobyńskim na Połtawszczyźnie napisała do mnie list (jest on wydrukowany w mojej Spowiedzi), a sprawiedliwiej powiedzieć “nie napisała”, a wyśpiewała duszę o sławnej śpiewaczce Ukrainy Raisie Kyryczenko, o rodzinnej szkole, nazwanej jej imieniem i muzeum “Świetlica Raisy Kyryczenko” w szkole, i o twórcach pieśni “Mamina wiśnia” Dmytra Łucenki i Anatolija Paszkewycza, i o mojej książce “Światło z nieba”, która cudem trafiła do ich szkoły, i “słowem swojego języka o trudnych rzeczach nie przygnębia, a uskrzydla”, i o wypełnianiu przez szkołę świętej sprawy “Proświty” we wsi i w rejonie... Przeczytałem ten list i położyłem między swoje papiery, które zabierałem z wydawnictwa “Weselka”, gdzie przepracowałem ze wspaniałym weselczańskim towarzystwem prawie dwadzieścia pięć lat. Święta praca przy książce dziecięcej, lecz oto zmuszony byłem odchodzić, bo ciężki smutek wtargnął do mojej rodziny i nie mogłem wtedy, w tamtej smutnej godzinie, odpowiadać dusznie przyjaznej kobiecie na jej serdeczny list, i mimo szybko płynącego czasu, wśród życiowych kłopotów, los jednak pomógł to zrobić, ale dopiero po pięciu latach. Przeglądałem archiwum papierów i znalazłem drogiego posłańca z Połtawy, którego, wydawało się, bezpowrotnie straciłem. Publikacja w “Słowie Proświty” tylko zbliżyła nasze dusze, a pierwszy pamiętny list przywołał za sobą nowe listy i podarowane książki, a między nimi oczekiwane dla muzeum “Światło z nieba” i mój dopiero co wydany trzytomnik “Szaszkewycziana” — “Czytanka dla dzieciątek” poety i księdza Markijana Szaszkewycza z ilustracjami Wasyla Kasijana (zob. “Słowo Proświty”, nr 2, 11—17 stycznia 2018 r., esej Olhy Kobec “Duchowo bliscy”). Przygarnia książki z miłością nauczycielka Wiktorija Sribna, a “Świetlica Raisy Kyryczenko” swoją duchową szczerością jakby przeniosła się ze szkoły do mojego domu. I słyszę, jak głos Wielkiej Ukrainki pieśniarsko rozjaśnia duszę w świętą godzinę, i rodzinne domostwo uświęca białym kwieciem z dzieciństwa przez łzę “Mamina Wiśnia”, i łagodnie, jak mama, podaje w ręce książkę — Anatolij Paszkewycz “Mamina Wiśnia”... Cudzie ty mój niebieski, jak błyskawicznie przelatuje czas! Ćwierć wieku temu z miłością tworzyliśmy w “Weselce” i wypuściliśmy w świat wysokim nakładem książkę opowiadań-nowel sławnego syna Ukrainy o narodzinach jego pieśni z serca, jak mamine słońce, i duszy, jak niebieska błękit. Książkę nowel razem z pieśniami Anatolija Paszkewycza? Tak, to była dziwna nowina i dla nas, weselczan, bo kochaliśmy śpiewać pieśni bliskiego nam kompozytora, które płynęły z duszy i duszą obejmowały, i napełniały naszą białą świątynię, jak nazywaliśmy swoją “Weselkę”, a teraz w pieśniarskim świecie “Weselki” zajaśniała tęcza-książka, w której błogosławionymi barwami świeciły dziecięce buzie. I był w rodzinnym rodzinie melodii-spowiedzi szczodry wrodzonym darem twórcy pieśniarskich skarbów ojciec Anatolij Paszkewycz i matka Raisa Kyryczenko, której unikalny głos śpiewaczki uskrzydlił te pieśni i poniósł w świat, i ofiarne słowo wdzięczności płynęło jak Spowiedź “Maminej wiśni”: — Do Czerkaskiego państwowego zasłużonego ludowego chóru przyszłam 8 grudnia 1968 roku na zaproszenie Anatolija Paszkewycza, jak i wcześniej do chóralnego zespołu “Loniok”, a teraz on zwabił mnie z chersońskiego choreograficznego zespołu “Wesnianka”. Złożyło się tak, że po udanych występach w Polsce przybył do Chersonia Czerkaski ludowy chór i występował z ogromnym sukcesem. Zemdlało mi koło serca, bo poczułam w jego śpiewie coś i swojego, drogiego, do końca nieodkrytego. Po koncercie spotkałam się z Anatolijem Maksymowyczem. Był tak samo piękny i czarnowłosy, jak i kiedyś, podczas pierwszego spotkania, kiedy zapraszał do żytomierskiego “Lonioka”, tylko na czole pojawiła się nowa bruzda, a na skroniach — kilka posrebrzanych włosków, bo w niełatwej walce tworzyły się chóry i broniono piękna narodowego śpiewu. “Raiso, — powiedział mi, — tobie trzeba wracać na Ukrainę”. “A ja niby gdzie? — zdziwiłam się. “Chersoń — też Ukraina, ale nie ta, która tobie potrzebna. Przychodźcie oboje z mężem Mykołą do naszego Czerkaskiego ludowego chóru”. Szczęśliwe to było zaproszenie w Szewczenkowski kraj: przez siedemnaście lat pracy w Czerkaskim chórze otrzymałam oficjalne uznanie — najpierw tytuł zasłużonej, a z czasem i ludowej artystki Ukrainy, zostałam laureatką Narodowej nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Uważałam chórmistrza za lustro, po słowach, rękach, mimice którego chwytasz, jak tobie trzeba śpiewać. I lustrem on był nie tylko dla mnie, ale i dla całego zespołu. Bo chór — to odbicie samego reżysera, jego pracy, talentu Anatolija Paszkewycza, wdzięczność któremu nigdy nie zmaleje w mojej duszy. Żadna konserwatorium nie nauczyłaby mnie głosem swoim przekazywać uczucia, śpiewać i ludowe pieśni, i głębokiego piersiowego brzmienia, i tuże przełączać się na piano, falścik czy forte. Ja cieszę się, że nikt w mój głos nie ingerował, śpiewam takim, jak uczył cudów ludowego śpiewu Anatolij Paszkewycz, głosem, którym obdarzyła natura. I po raz pierwszy dziękuję za wszystko Bogu i mamie oraz tacie, i tę wdzięczność oddaję ludziom. Dalej będzie. Spowiedź, Komunia, Modlitwa — święte słowa te pamiętam z pierwszych lat swojego dzieciństwa, i one uroczyście świecą mi świętością całe życie. Mama brała za rączki mnie i starszego braciszka Petrusia i przed Wielkanocą prowadzili nas do cerkwi na Spowiedź. My, dzieci, jeszcze nie spowiadaliśmy się, bo mali byliśmy, i zbieraliśmy się białym ptasim kołem w wyszywanych koszulinach przy ołtarzu, staliśmy cichutko, a całą cerkiew obejmowała taka święta cisza, która, jak mówiły nam mama, bywa tylko w raju.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kompozytor Myrosław Skoryk, członkowie jury festiwalu. Siostra Halyna wspominała później: “Jesteśmy szczęśliwi, bo nie spodziewaliśmy się tak burzliwej reakcji ze strony różnych gości, którzy pod wpływem piosenki wydawali się jednym żywym organizmem. Oto jakie cuda może stworzyć prawdziwa sztuka. …Te oklaski to szczere uznanie obdarowania mojego brata, potwierdzenie piękna ukraińskiej piosenki w świadomości całkowicie bezstronnych ludzi”. Po festiwalu odbywa się ciekawa podróż do miasteczka Malbork (Marienburg), położonego 60 km od Sopotu. Wołodja z Halą i przyjacielem Bohdanem Biłeckim odwiedzają imponujący średniowieczny zamek. Został on zbudowany na cześć Dziewicy Marii przez krzyżaków na brzegu Nogatu (ujście Wisły) w 1274 roku. W ciągu XIV wieku zamek rozbudowywano i przebudowywano. Obecnie jest on największym średniowiecznym ceglanym zamkiem na świecie, jednym ze wzorców ceglanego gotyku. Odwiedzili muzeum “Zamek w Malborku”, utworzone 1 stycznia 1961 roku i mieszczące się w historycznym zamku krzyżackim w Malborku. Z Sopotu — do Warszawy. Dalej Kraków — dawna stolica Polski, pomnik jej błyskotliwej przeszłości, gdzie spędzili tydzień, odwiedziwszy Oświęcim. Odwiedziwszy obóz śmierci, kompozytor przepełnił się ciężkimi przeżyciami i podzielił się swoimi wrażeniami z siostrą, mówiąc: “XX wiek — to epoka wielkich wzlotów i upadków ludzkiego ducha”. Wołodymyr Iwasiuk odwiedził także największy średniowieczny plac Europy, centralny plac miasta Kraków — Rynek Główny, obok Kościoła Mariackiego — jednego z największych po Katedrze Wawelskiej kościołów Krakowa architektury gotyckiej, którego fasada składa się z dwóch wysokich wież. Z wyższej wieży tej świątyni co godzinę tradycyjnie wykonywany jest na trąbce specjalny sygnał — hejnał, który wcześniej służył jako sygnał dokładnego czasu lub sygnał o pożarze czy zagrożeniu atakiem wrogów na miasto. Gotyckie witraże katedry uważa się za jedne z najcenniejszych w Polsce. W 1962 roku kościół otrzymał tytuł bazyliki mniejszej. Swoją główną fasadą wychodzi on na Rynek Główny. Perła Krakowa — Zamek Królewski na Wawelu i jego dziedziniec, położony na brzegu Wisły. Jest to jedno z pięknych dzieł polskiego renesansu. Do dziś jest on dumą Polski. Wawel w tłumaczeniu z polskiego oznacza wzgórze. Zamek został zbudowany przez polskich mistrzów. Więc Wołodymyr Iwasiuk miał okazję odwiedzić także to miejsce. Związki z Polską nie zerwały się po przyjeździe do domu. Kontakty z przyjaciółmi i wielbicielami trwały w listach i na kartkach pocztowych, a w sierpniu 1977 roku piosenka Wołodji znów rozbrzmiewała na Międzynarodowym Festiwalu w Sopocie, prawda, już bez obecności autora, ale w wykonaniu Sofii Rotaru. Widzowie mieli okazję nacieszyć się piosenką “U doli swoja wesna” (“Los ma swoją wiosnę”), napisaną we współautorstwie z kompozytorem Jurijem Rybczynskim. Na Polsce podróże kompozytora się nie zakończyły, ale była to jedyna wyprawa za granicę autora “Czerwonej ruty”. Po śmierci Wołodymyra Iwasiuka napisano mu wiele dedykacji. W szczególności Bohdan Stelmach — przyjaciel i współautor piosenek Wołodji, poświęcił mu poezję “Bez ciebie”. Walerija Tymczuk, uczennica 5 klasy wsi Chliwysze w rejonie kicmańskim, zwyciężczyni XIV obwodowego konkursu młodych recytatorów w kategorii “Wiersze-dedykacje dla W. Iwasiuka” wyrecytowała ten wiersz. Anna-Kristina Streżak, uczennica 10 klasy Czerniowieckiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 4, również zwyciężczyni XIV obwodowego konkursu młodych recytatorów w kategorii “Wiersze-dedykacje dla W. Iwasiuka”, odczytała utwór Halyny Tarasiuk “Jesień”.
Машинний переклад
22 maja 2018 roku w sali wystawowej Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka, z okazji 39. rocznicy dnia pamięci kompozytora, otwarto wystawę fotograficzną „Podróże Wołodymyra Iwasjuka po Polsce” z cyklu „Tajemnice dalekich dróg…”. Pod tablicą pamiątkową siostra kompozytora Oksana Iwasjuk oraz jego przyjaciele złożyli kwiaty, a w sali zapalono świecę pamięci. Olena HOROBIEWSKA, pracownik naukowy Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka. Na początku wydarzenia wykładowczyni Wyżnickiego Kolegium Sztuki Użytkowej im. W. J. Szkryblaka, utalentowana artystka, której prace były i są eksponowane w muzeum, Oksana Petraszczuk-Hynha podarowała dekoracyjne panneau „Ballada o malwach”, a zasłużona artystka Ukrainy, solistka Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej Switłana Dejbuk wykonała piosenkę Wołodymyra Iwasjuka do wiersza Bohdana Hury „Ballada o malwach”. Wspomnieć autora „Czerwonej ruty” przyszli: pisarz i współautor piosenek Wołodymyr Wozniuk, szczera przyjaciółka, koleżanka z grupy Maria Marczuk-Sokołowska, osoba, która nigdy nie zapomina o swoim przyjacielu, koledze, z którym studiowała w Czerniowieckim Instytucie Medycznym. Nina Zorij, prorektor ds. naukowo-pedagogicznych i wychowawczych BSMU, przybyła wraz ze swoimi studentami i wystąpiła ze słowami szacunku dla ich byłego studenta Wołodymyra Iwasjuka, który studiował w Czerniowieckim Instytucie Medycznym od 1967 do 1972 roku. Zastępczyni przewodniczącego towarzystwa Polski Dom Narodowy Antonina Wołodymyriwna Tarasowa podarowała muzeum tłumaczenie tekstu piosenki „Czerwona ruta” na język polski. Temat „Podróże Wołodymyra Iwasjuka” planowano przedstawić jedną wystawą, obejmującą wszystkie miasta i kraje, w których przebywał. Jednak, biorąc pod uwagę ogromną liczbę fotografii, postanowiono stworzyć cykl i podzielić go na kilka części: podróże po Ukrainie, Polsce, Rosji, krajach nadbałtyckich, Gruzji, Armenii. Dzięki żmudnym staraniom M. Iwasjuka, który zawsze wszystko przechowywał i pozostawił obfite w fotografie archiwa, dzięki także W. Iwasjukowi, który pasjonował się fotografią i był utalentowanym mistrzem fotografii, a także lubił podróżować i podczas wypraw utrwalać te wydarzenia na kliszy fotograficznej, posiadamy prace fotograficzne z końca lat 50., 60. i przede wszystkim 70. Większość z nich jest czarno-biała, gdyż w tamtym czasie kolorowa fotografia była rzadkością, a jej wykonanie było kosztowne. W zbiorach Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka znajduje się ponad 3 tysiące fotografii, połowa z nich to podróże kompozytora i jego rodziny. W ubiegłym roku na wystawie zaprezentowano fotografie z podróży kompozytora po Ukrainie. W tym roku — Polska. Do tego kraju Wołodymyr Iwasjuk pojechał w 1974 roku w składzie grupy przedstawicieli radzieckiej piosenki na Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie (PRL), zabierając ze sobą siostrę Halynę, bo przecież tam, na Festiwalu w Sopocie, Sofija Rotaru miała wykonać jego „Wodohraj”. Z tej okazji Wołodymyr zwrócił się do najlepszych aranżerów o napisanie orkiestracji. Jednak ich niedbałość doprowadziła do tego, że „poszczególne miejsca wyszły zupełnie nieciekawe, pozbawione kolorytu, szczególnie źle zaaranżowane skrzypce”. Więc, aby nie przynieść wstydu przed polskimi muzykami, W. Iwasjuk w zaledwie trzy doby samodzielnie starannie wykonuje orkiestrację. I wszystko mu się udaje. Podczas prób i występu Sofiji kompozytor fotografuje ją. Jest zadowolony z występu piosenkarki i brzmienia orkiestry. Później polski magazyn „Przyjaźń” wydrukował artykuł o dwojgu artystach „Dwoje popularnych” — kompozytorze Wołodymyrze Iwasjuku i piosenkarce Sofiji Rotaru. W dość krótkim czasie kompozytor zdążył odwiedzić wiele ciekawych miejsc historycznych i obejrzeć zabytki kultury takich polskich miast jak Przemyśl, Szczecin, Gdańsk, Sopot, Malbork, Warszawa, Kraków. Zaproszenie Wołodymyr otrzymał od Bohdana Bileckiego ze Szczecina — przyjaciela, którego można zobaczyć na wielu fotografiach. Zapoznaje on Wołodę i Halę ze wszystkimi ważnymi miejscami Polski: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku, imponujący średniowieczny zamek zbudowany ku czci Najświętszej Marii Panny w Malborku, muzeum „Zamek w Malborku”, największy hitlerowski obóz koncentracyjny Auschwitz, centralny plac miasta Krakowa — Rynek Główny, Kościół Mariacki oraz perła Krakowa — Zamek Królewski na Wawelu i jego dziedziniec. Jadąc do Polski, Wołodymyr zachwyca się nowymi krajobrazami, ludźmi, wsiami, miasteczkami. Dobre wrażenia pozostają po Przemyślu, który przypomina mu rodzinne Czerniowce. Z Przemyśla — do Szczecina, który jest ukwiecony słonecznikami, co Wołodii niezwykle się podoba. Tę roślinę można zobaczyć zarówno na polach, jak i przy domach, w miejskich skwerach, a nawet na balkonach. Po Szczecinie Wołodia z Halą jadą do Gdańska — największego miasta portowego Polski, znanego również jako polska stolica bursztynu. Miasto jest bardzo barwne i kolorowe: dachy z czerwonej dachówki, kolorowe wąskie domy, dużo zieleni i Morze Bałtyckie. Bohdan Bilecki, Sofija Rotaru i Wołodymyr Iwasjuk sfotografowali się na pamiątkę przy Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku, zbudowanym w XIV–XV wieku w stylu gotycko-renesansowym. A dalej — Sopot — miasto na północy Polski, położone nad brzegiem Zatoki Gdańskiej. W czasach radzieckich Sopot był znany jako miejsce corocznego festiwalu piosenki, dokąd zjeżdżali wykonawcy z krajów zachodnich i socjalistycznych. Wołodymyr należał do radzieckiej delegacji i wręczono mu dwa zaproszenia — dla niego i dla siostry Halyny. Festiwal rozpoczął się 21 sierpnia 1974 roku w słynnej Operze Leśnej, która mieści prawie 3 tysiące miejsc. Otwarto ją w 1909 roku przez Paula Walthera-Schäffera, kapelmistrza Gdańskiego Teatru Miejskiego, w zagłębieniu otoczonym zalesionymi wzgórzami. Sopot szybko zyskał międzynarodowe uznanie jako centrum życia muzycznego, a w 1961 roku miasto ożyło, gdy otwarto Międzynarodowy Festiwal Piosenki. Teatr zmodernizowano, sceny i widownię przykryto ogromnym syntetycznym zadaszeniem. W drugiej połowie sierpnia na ten festiwal zjeżdżały tysiące gości. Zatem w 1974 roku przebywali tu radzieccy przedstawiciele: W. Dmitrijew (firma „Melodija”), kompozytor M. Skoryk, piosenkarka N. Szukajte z Litwy, a także przedstawiciele kilkudziesięciu firm nagraniowych z różnych krajów świata. Wołodymyr Iwasjuk zwrócił się do kierownika orkiestry Radia i Telewizji w Łodzi Henryka Debicha, aby w „Wodohraju” najbardziej wyeksponował skrzypce, które Wołodymyr rozpisał bardzo dobrze. Kompozytor odwiedza wszystkie próby w ciągu trzech dni. A później niezrównana Sofija Rotaru, ubrana w bukowiński strój ludowy, wykonała „Wodohraj”. Podczas prób i występu Sofiji Rotaru fotografuje ją. Wołodymyr jest zadowolony z występu piosenkarki i brzmienia orkiestry. Później polski magazyn „Przyjaźń” wydrukował artykuł o dwojgu artystach „Dwoje popularnych” — kompozytorze Wołodymyrze Iwasjuku i piosenkarce Sofiji Rotaru. Udzielając wywiadu korespondentowi polskiego magazynu, Wołodia zaznaczył: „Kiedy napiszę piosenkę, to Sofija zawsze wykona ją tak, jak zaplanowałem, jak należy ją wykonywać”. Ogólnym podsumowaniem była druga nagroda i wielka popularność wśród Polaków. Z sukcesem Wołodymyra Iwasjuka pogratulowali Halyna i Wołodymyr Iwasjukowie w zamku w Malborku. Kraków. Zamek Królewski na Wawelu
Машинний переклад
Repertuar Kijowskiego Akademickiego Młodego Teatru co miesiąc wzbogaca się o nowe spektakle. Niedawno młoda reżyserka Natalia Sywanenko wystawiła na mikroscenie teatru sztukę „Kłamstwo” według dramatu o tym samym tytule autorstwa Wołodymyra Wynnyczenki. Nasza rozmowa dotyczy tego nowego spektaklu. — Dlaczego twórczość W. Wynnyczenki jest dziś słabo reprezentowana w repertuarach ukraińskich teatrów? — Studenci wydziałów aktorskich i reżyserskich uwielbiają twórczość tego pisarza, a fragment jego utworu „Czarna Pantera i Biały Niedźwiedź” wystawiają we wszystkich uczelniach teatralnych Ukrainy. Wynnyczenko jest niezwykle postępowy i do jego twórczości trzeba podchodzić z punktu widzenia analizy psychologicznej. Jest złożony, nie ma u niego tematyki społeczno-obyczajowej. Choć fabuły zbudowane są na poziomie obyczajowym, dramatu rodzinnego. Ale żeby go wystawić, trzeba zanurzyć się w psychologię. Być może właśnie takie obciążenie psychologiczne, taka waga tej dramaturgii nieco odstrasza teatry. Ponieważ tak złożony dramat może być trudny w odbiorze dla widzów, którzy pragną komediowych, lekkich i jasnych treści. Po raz pierwszy zetknęłam się z twórczością Wołodymyra Wynnyczenki jeszcze w latach szkolnych. Już wtedy zrozumiałam, jak bardzo jest nowoczesny i odważny. Potem zanurzyłam się w jego biografię i zrozumiałam, że ten artysta był rewolucjonistą nie tylko w polityce, ale i w życiu osobistym. Już podczas studiów na wydziale reżyserii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego głębiej zapoznałam się z jego twórczością, przeczytałam dramaturgię, nowele, wielką prozę, w szczególności powieść „Słoneczna maszyna”. — Kto zainicjował wystawienie „Kłamstwa”? — To była moja inicjatywa, by po 100 latach zwrócić się ku twórczości Wynnyczenki. Choć miałam wystawić komedię. W tym utworze zainteresowała mnie analiza psychologiczna, konstrukcja fabuły i linie zdarzeń, wewnętrzny konflikt głównej bohaterki. Widzimy różne kolory i odcienie jej cierpienia, a także cierpienia tych ludzi, których kocha lub którzy kochają ją. W sztuce wszystko jest przesiąknięte cienkimi liniami manipulacji. I właśnie rozwiązywanie oraz odgadywanie tych ukrytych myśli jest dla mnie najciekawsze w zawodzie reżysera. Z góry określiłam, z jakimi aktorami chciałabym pracować, z jakimi typami, z jakimi charakterami. I właśnie ta sztuka pasowała do zespołu aktorskiego, który planowałam. Ta inscenizacja stała się moim spektaklem dyplomowym. — Dlaczego gatunek spektaklu określiła Pani jako „laboratorium prawdy”? — W ten sposób od razu nastawiamy widza na to, że wszystko, co będzie się działo przez dwie godziny na scenie, to nie cierpienie z powodu kłamstwa, a złożony proces wydobywania prawdy. Scenografia to potwierdza. Jeden z bohaterów jest eksperymentatorem, chemikiem-mechanikiem. Urządza laboratorium w swoim domu. Dla Andrija Karpowycza jest to droga do sukcesu w karierze. A krople wokół staną się trucizną dla głównej bohaterki. W jednej miksturze mieszają się początek i koniec pary małżeńskiej. To metafora kłamstwa, które przesiąka przez wszystkie szczeliny domu i ścieka do szklanego naczynia. Wszystko jest przezroczyste, nawet krzesła i kostium głównej bohaterki. Tym mówimy o tym, że ukryć kłamstwo jest trudno. Spektakl wystawiono w krótkim czasie. Ponieważ repertuar Młodego Teatru jest bardzo gęsty i od razu próbuje się 5-6 spektakli nie tylko na ten, ale i na kolejny sezon. Dlatego pomieszczeń do prób jest mało, a czasu na wystawienie mieliśmy tylko dwa i pół miesiąca. I to przy tym, że trzech aktorów grających w tym spektaklu jest zaangażowanych w jeszcze jedną inscenizację, która wyszła dwa tygodnie przed premierą „Kłamstwa”. — Proszę opowiedzieć o obsadzie. — Główną bohaterkę gra Ołeksandra Horodećka, młoda aktorka, która wkrótce skończy zaledwie 20 lat. Ale to już jej trzeci spektakl. W spektaklu grają studenci wydziału aktorskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego — kurs Andrija Biłousa: O. Horodećka, I. Potapow, D. Usupowa oraz Bohdana Beniuka I. Łahaj. Gra również etatowy aktor Młodego Teatru Serhij Ponomarenko. To różni i niezwykle charyzmatyczni aktorzy. Sania ma zachowanie pięcioletniego dziecka. Nie wiem, kto mógłby jeszcze tak uczciwie, tak prawdziwie zagrać to dziecko oprócz aktorki Darii Usupowej. Ona naprawdę przeżyła, zrozumiała tę bohaterkę, która cierpi z powodu tego, że nie potrafi kłamać. Sania to bohaterka chora na prawdę. Natalia Pawliwna to młoda, czysta, lekka dziewczyna, w której jest tyle siły miłości. Próbuje kochać wszystkich, ale jej się to nie udaje. Iwan Potapow, który gra Andrija Pawłowycza, jest unikalnym aktorem. Takiego typu jeszcze trzeba poszukać. Uważam, że to dobry aktorski start. Dla mnie ważne jest, że aktywny udział w spektaklu bierze plastyka. Rozwiązanie choreograficzne należy do Lidii Sokłakowej — etatowej choreografki naszego teatru i mojej dobrej koleżanki, z którą pracuję już nie po raz pierwszy. Razem jesteśmy zaangażowane w różne performanse, w twórczym duecie tworzyłyśmy spektakl „Koncert”. Przystąpiła do procesu prób dosłownie od samego początku. To również pewien eksperyment, kiedy choreograf nie pracuje oddzielnie nad tworzeniem jakichś kompozycji choreograficznych, a jest obecna na wszystkich próbach. Za rozwiązanie muzyczne jestem wdzięczna Ołesi Stefanik, która również z nami aktywnie współpracowała, a także scenografce Alii Bajtenowej za stworzenie na scenie mistycznego obrazu laboratorium. — Czy jest Pani zadowolona z pierwszych pokazów „Kłamstwa”? — Spektakl jest trudny w odbiorze. Zaczyna się od dość wysokiego punktu. Od razu rozumiemy, że bohaterka znajduje się na granicy załamania nerwowego. Widzom, którzy przyszli odpocząć, bardzo trudno jest zanurzyć się w tę atmosferę, zrozumieć, kto mówi prawdę, a kto kłamie. Jednak mam nadzieję, że aktorzy przebiją się przez barierę widowni. Oni długo dochodzą do siebie emocjonalnie po spektaklu, nawet potem nie mogą przez kilka godzin rozmawiać. Mam nadzieję, że to nie pozostawi nikogo obojętnym. — Ma Pani plany twórcze? — Oczywiście, i niezwykle wielkie. Teatr dla mnie pozostaje na pierwszym miejscu. Tutaj muszę się jeszcze pouczyć przynajmniej 10 lat. Przez ten czas jeszcze nie będę w stanie stworzyć jakichś poważnych rzeczy. Bardzo chciałabym popracować ze starszym pokoleniem. Być może będzie to kryminał. Tacy aktorzy jak Wałerij Szeptekita, Tamara Jacenko, Iryna Krawczenko skłaniają do twórczych awantur. Chciałabym również zrobić spektakl dyplomowy dla studentów kursu Andrija Biłousa, a dla mnie mógłby on stać się magisterskim. Mam nadzieję, że Wołodymyr Wynnyczenko powróci na scenę, wszak jest bardzo aktualny. I myślę, że właśnie nasze pokolenie będzie w stanie odczytać go tak, jak tego pragnął Wynnyczenko. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr
Машинний переклад
Z okazji stulecia Młodego Teatru Lesia Kurbasa zaplanowano wieczory twórcze, performanse, działalność historyczno-badawczą oraz otwarcie muzeum Młodego Teatru z lat 1917–1919. Pierwszym takim wydarzeniem stał się wieczór w Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze, poprzedzony spotkaniem kierownika artystycznego teatru Andrija Biłousa z przedstawicielami mediów.
„Sto lat temu, 21 maja 1918 roku, opublikowano „Statut Młodego Teatru”. To oficjalny dokument, którego nie posiadał wcześniej żaden ukraiński teatr. Od tej daty Młody Teatr rozpoczął swoje oficjalne, prawnie zabezpieczone istnienie. Chociaż faktycznie teatr istniał już od dwóch lat. Ta data ma charakter ogólnonarodowy i, moim zdaniem, stulecie Młodego Teatru Lesia Kurbasa powinien obchodzić każdy teatr Ukrainy. Jeśli prześledzić historię, można zobaczyć, że właśnie od aktorów i reżyserów tamtego Młodego Teatru rozpoczęła się historia wielu radzieckich teatrów. Wielu wybitnych działaczy teatralnych rozpoczynało swoją działalność właśnie w tym teatrze. Dlatego wkład Młodego Teatru, który wówczas istniał bardzo krótko, jest niezwykle duży. Można wiele mówić o Lesiu Kurbasie, który kierował tym teatrem, o aktorach, którzy w nim pracowali. Będziemy o nich mówić podczas wieczoru poświęconego tej jubileuszowej dacie. Spróbujemy pokazać nie tylko historię, ale także to, w jaki sposób drzewo tamtego Młodego Teatru wyrosło w teraźniejszość. Zdradzę tylko małą tajemnicę: ponad 50 aktorów i reżyserów obecnego Młodego Teatru ma związek z tamtym Młodym Teatrem. Dzieje się tak, ponieważ wybitni artyści, którzy tu wówczas pracowali, zostali nauczycielami i przekazywali tę szkołę i system młodoteatrowców swoim uczniom. To będzie przedstawienie-wspomnienie o tamtych czasach. Spróbujemy oddać ducha teatru z lat 1917–1919, którego szukaliśmy w dokumentach archiwalnych i wspomnieniach współczesnych. W ten sposób pokażemy, jak wtedy żyli ludzie, jak tworzyli żywy ukraiński teatr, jakie mieli priorytety. A sto lat temu ich głównym zadaniem była budowa teatru narodowego, ale zarazem właśnie europejskiego. Starali się walczyć z rutyną i schematami, mieszczaństwem — wszystkim tym, co przeszkadza prawdziwej sztuce. Mamy pomysł, by jeszcze kilka razy pokazać ten wieczór publiczności teatralnej, wielu widzom, którzy śledzą wszystkie nasze premiery. Myślę, że od niego rozpoczniemy nasz nowy, 40. sezon teatralny. Na dziś przygotowaliśmy niewielką ekspozycję, która trafi do muzeum, nad którego powstaniem pracujemy. Studiowaliśmy archiwa, zbiory muzealne. Odkryliśmy bardzo wiele interesujących materiałów. Niewiele współczesnych teatrów może się pochwalić tym, że po dwóch latach pozostawi po sobie tak bogatą spuściznę, jaką pozostawił Młody Teatr Lesia Kurbasa. Wśród eksponatów znajdą się rozpiski pracy teatru, zapiski Lesia Kurbasa, momenty z prób, wiele fotografii i inne materiały. Kijowska Rada Miejska w osobie dyrektora Departamentu Kultury i mera miasta podniosła kwestię nadania naszemu teatrowi statusu Narodowego. Ta sprawa znajduje się obecnie w rozpatrywaniu w Gabinecie Ministrów Ukrainy. Jeśli otrzyma pozytywną decyzję Gabinetu, trafi do rozpatrzenia przez Prezydenta. Wtedy to pierwsza osoba w państwie będzie rozstrzygać, czy Młody Teatr ma prawo nosić ten wysoki tytuł. Ale jesteśmy przekonani, że nasza dzisiejsza praca i nasza historia mają znaczenie ogólnonarodowe. Dlatego możemy ubiegać się o status Narodowego. Obecny Młody Teatr ma z czego być dumny. Wychował plejadę wyjątkowych aktorskich talentów. Każdy okres Młody Teatr wychowywał swoje „gwiazdy”. Ktoś odchodził do innych teatrów, a ktoś pracuje tu już prawie czterdzieści lat. W historii teatru były różne okresy. Przez długi czas kierował nim Stanisław Mojsejew, wcześniej — Wiktor Szulakow. Byli też Les Tanjuk, Wołodymyr Ohłoblin i Mykoła Merzlikin. To różni reżyserzy, którzy inaczej postrzegali kierunki i zadania Młodego Teatru. Dziś mamy stuprocentowe zapełnienie naszych sal. Przedstawienie „Swatanie na Honczarówce” w reżyserii W. Szulakowa jest w repertuarze od ponad 30 lat, w tym czasie zagrano je ponad 600 razy. Mamy inne spektakle, które wpisały się złotymi zgłoskami w historię ukraińskiego teatru. Mamy z czego być dumni. Od kilku lat jesteśmy jedynym państwowym teatrem Ukrainy, który jest członkiem Międzynarodowej Konwencji Teatralnej. Współpracujemy z naszymi zagranicznymi kolegami. Bierzemy udział w festiwalach, jeździmy na gościnne występy po Ukrainie. Gdy tylko poprawi się sytuacja gospodarcza w państwie, będziemy mogli zorganizować występy za granicą” — powiedział Andrij Fedorowycz.
Машинний переклад
Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaprosiło na wystawę artystyczną poświęconą miastu Kijowowi. Projekt łączy prace z własnej kolekcji z dziełami kijowian Łarysy Puchanowej i Wadyma Żukowskiego. Dzieła artystki Łarysy Puchanowej nazywane są mistycznymi i zagadkowymi. Miasto i osobowość, osobliwości architektury, pewna niedokończoność pozwalają widzowi gruntowniej przemyśleć obrazy, głębiej zanurzając się w tajemnice twórczości artystki. Pani Łarysa w 1977 roku ukończyła Republikańską Szkołę Artystyczną im. Tarasa Szewczenki, a następnie Kijowski Państwowy Instytut Artystyczny. Od 1990 roku jest członkinią Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Na jej koncie twórczym są dziesiątki wystaw artystycznych. Prace artystki znajdują się w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy, funduszach Ministerstwa Kultury Ukrainy i Narodowego Związku Artystów Ukrainy, prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Niemczech, Izraelu, Kanadzie, USA, Czechach, Słowacji, Rosji. Historia i współczesność przeplotły się w zaprezentowanych na wystawie płótnach Łarysy Puchanowej: „Altana”, „Park Maryjski”, „Most P”, „Plac Kontraktowy”, „Sobór”. Długopisem i flamastrem stworzono serie prac „Chimery Kijowa”, „Kijów — defragmentacja”, „Muzycy Kijowa”. Wadym Żukowski w 1989 roku ukończył Republikańską Szkołę Artystyczną im. Tarasa Szewczenki, a w 1999 roku Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury. Na jego koncie jest 10 wystaw indywidualnych i 30 zbiorowych. Rzeźba Wadyma jest plastyczna, oddaje nastrój, emocje, ruch. Mistrz pracuje z brązem, marmurem, drewnem, kamieniem. Miłość do Kijowa demonstrują również prace z kolekcji muzealnej Lubow Rapoport, Ołeny Ahamian, Zoi Orłowej, Jewhena Wołobujewa, Andrija Błudowa, Mykoły Hłuszczenki, Abrama Manewycza, Hanny Krywołap, Eduarda Bielskiego, Walentyna Reunowa i innych artystów. W dniu otwarcia wystawy odbyła się również prezentacja albumu „Kijów w sztuce”, który przedstawił kompilator Serhij Udowyk. *** Narodowe Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków wspólnie z Lwowską Narodową Galerią Sztuki im. Borysa Woźnickiego w ramach projektu „Europejski wymiar” zaprezentowały wystawę „Wenecja Najjaśniejsza”. Na wystawie przedstawiono dzieła różnych rodzajów sztuki XVI—XIX wieku, które narodziły się w Wenecji, a także te, które powstały pod jej wpływem: malarstwo portretowe i pejzażowe oraz grafikę, w szczególności miniatury Rosalby Carriery, obrazy Francesca Guardiego, Bernarda Bellotta, Gaspare Dizianiego, Francesca Fontebassa, słynne weneckie szkło i majolikę, tekstylia oraz unikalne meble. Większość dzieł z Muzeum Chanenków prezentowana jest po raz pierwszy. W dniu otwarcia wystawy muzeum zaprezentowało projekt za pomocą aplikacji mobilnej Linzar: oprócz krótkich adnotacji w ekspozycji zwiedzający mogą korzystać ze szczegółowego katalogu elektronicznego, do którego dostęp jest otwarty w salach wystawowych dzięki wsparciu partnerskiemu ZMR Studio. Realizacja tego projektu jest szczególnie ważna ze względu na temat Dnia Muzeów 2018 roku — hiperpołączone muzea: nowe podejścia, nowe audytoria. Partnerami wystawy „Wenecja Najjaśniejsza” zostali ZMR Studio, Narodowe Naukowo-Badawcze Centrum Konserwacji Ukrainy, Biuro Ekspertyz Naukowo-Technicznych ART-LAB, Kunsttrans-Kijów oraz PP „Swit ramok”. *** Tradycyjnie Narodowe Muzeum Historii Ukrainy co roku przeprowadza „Noc w muzeum”. Tematem tegorocznej nocy są „Mity eksponatów muzealnych”. Na gości czekały opowieści o mitach i legendach związanych z najciekawszymi eksponatami muzealnymi, gry intelektualne, warsztaty i picie herbaty. Rozpoczęła się „Noc w muzeum” od filmu „Wiosną” Mychajła Kaufmana (1929) z generatora wiatrowego na ulicy po lewej stronie na ścianie muzeum. Po tym wszystkim obecnym proponowano zanurzyć się w fantastyczne legendy o eksponatach muzealnych różnych epok, które opowiadały muzealne duchy od późnego wieczora do świtu. *** Program wydarzeń świątecznych w Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy rozpoczął się od autorskiej wycieczki Switłany Pałatnej „Złota kronika Ukrainy: eksponaty, historia, osobistości”. Na gości czekała opowieść o eksponatach związanych z nazwiskami znanych postaci historycznych i kościelnych — znanych mecenasów i darczyńców, byłych właścicieli. Również tego dnia była unikalna okazja, by wspólnie zajrzeć do złotej szkatułki Bohdana Chanenki, podziwiać srebrne naczynia podarowane na ślub Zofii Koczubej (Benckendorff), a także dowiedzieć się o unikalnym dziele na masie perłowej, którego analogów na Ukrainie nie wykryto. Następnie odbyły się autorskie programy Jurija Polidowycza „Sztuka bizantyjska: źródła, tradycje, naśladownictwo” oraz Lubow Kłoczko „Złota etnografia Scytii”, quest dla młodzieży „Tabula rasa”, wycieczka rodzinna „Tata, mama i ja w labiryntach czasu”, a na zakończenie — wycieczka teatralizowana „Święte skarby”. Wycieczka „Święte skarby” dała możliwość powrotu do dawnych czasów, dowiedzenia się, w co wierzyli nasi przodkowie, do jakich bogów się modlili i jak z czasem zmieniły się wyobrażenia o budowie świata oraz miejscu w nim człowieka. Niemi świadkowie dawnych wydarzeń — kosztowne ozdoby i przedmioty kultowe — odkryły swoje tajemnice, a o zapomnianych symbolach opowiedzieli ci, którzy czytali je jak książkę. Wyruszając w podróż przez czas, goście spotkali Mistrza-jubilera, ruską Księżniczkę, Królową Esterę i inne postacie, które opowiedziały o dawnych wierzeniach Słowian, o religiach światowych – chrześcijaństwie, judaizmie i islamie. Co roku, 18 maja, instytucje muzealne świata obchodzą Międzynarodowy Dzień Muzeów. To święto zapoczątkowane jeszcze w 1977 roku, a jego celem jest podnoszenie świadomości o ważnej roli muzeów w rozwoju społeczeństwa. W tym roku stołeczne muzea przygotowały różnorodne programy na to święto. Proponujemy uwadze czytelników opowieści o niektórych z nich. Wadym Żukowski, Łarysa Puchanowa oraz Iryna Aleksiejewa
Bohater Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki, artysta ludowy Anatolij Palamarenko zaprosił do Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy na koncert solowy „Śmiech i łzy…”. W stolicy, w Ukraińskim Domu, w dniach 19—20 maja odbywał się 4. festiwal kultury popularnej Kyiv Comic Con 2018. W programie filmowym zaprezentowano szereg projektów filmowych, których powstanie wsparła Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina. Wśród nich znajdują się ekranizacje utworów klasyków literatury ukraińskiej Łesi Ukrainki i Iwana Franki, a także młodych literatów, którzy mają szansę w przyszłości wejść do kanonu klasyki.
Машинний переклад
19 maja odbyła się prezentacja filmu animowanego „Mawka. Leśna pieśń” studia Animagrad. O pracy nad kreskówką opowiedział reżyser Sasza Ruban, a producentka Anna Jelisiejewa wyjaśniła, dlaczego „Mawka” to nie po prostu kreskówka, lecz projekt crossmedialny i wieloplatformowy. Następnie zaprezentowano przygodowy film akcji „Dzikie Pole”, zrealizowany na podstawie powieści „Woroszyłowgrad” Serhija Żadana. Reżyser Jarosław Łodyhin w końcu ujawnił tajemnicę tego, jak „Woroszyłowgrad” przekształcił się w „Dzikie Pole”, a producent Wołodymyr Jaceńko odpowiedział na najbardziej prowokacyjne pytania, po raz pierwszy pokazał materiały z planu zdjęciowego, zademonstrował magię technologii VR i przedstawił zespół projektu.
A 20 maja odbyła się prezentacja pełnometrażowego filmu historycznego „Zachar Berkut” studia Kinorob. Reżyser filmu Achtem Seitablajew opowiedział, jak przekształcał klasyczne dzieło w nowoczesne kino, co będzie interesujące zarówno dla Ukraińców, jak i dla międzynarodowej publiczności, a także zdradził, gdzie dokładnie odbędą się zdjęcia. Autor scenariusza Jarosław Wojcieszek opowiedział, czym fabuła filmu różni się od oryginału, producent filmu Jehor Olesow mówił o gruntownym przygotowaniu do zdjęć, wyprawie w Karpaty i współpracy z historykami oraz ekspertami, a także zaskoczył skalą zaplanowanych scen z efektami wizualnymi.
Zaprezentowano również dwa rodzinne projekty kinowe: fantastyczny film o przygodach psa-superbohatera i chłopca „Foxter & Max” studia filmowego „Pronto Film” oraz fantastyczno-przygodowy obraz „Bobot. Energia Wszechświata” studia mental dRive studio.
Przygotowała Ołena ŻMUDOWSKA. Ki (fragment) licznym inscenizacjom jego sztuk „Szelmenko-denszczyk” i „Swatanie na Hončarówce”, a tego wieczoru zabrzmiało opowiadanie pisarza „Podbrechacz”. W tym roku mija 140 lat od napisania powieści Iwana Necuja-Lewyckiego „Rodzina Kajdaszów” i z latami jej popularność tylko rośnie. Świadectwem tego są burzliwe brawa widzów po wykonaniu fragmentu tego utworu. Następnie zabrzmiała nowela Wasyla Stefanyka „Pobożna”, każde słowo której jest przepojone niepowtarzalną melodyką. Ten utwór został napisany w 1897 roku, właśnie w tym roku urodziła się mama A. Pałamarenki. A w 1913 roku Stepan Wasylczenko napisał swoje opowiadanie „Roman”, które nie straciło aktualności także po 100 latach. Potem ponownie zabrzmiał Ołeksandr Dowżenko, fragmenty jego pięknej autobiograficznej powieści „Zaczarowana Desna”. Twórczość Ostapa Wyszni jest dla Anatolija Pałamarenki szczególnie cenna. Bo to z jego utworami po raz pierwszy wyszedł na scenę w odległym 1947 roku. Hołdem dla wielkiego śmieszkarza stała się humoreska „Dziki dzik, czyli Wepr”. A koncert zakończyło wykonanie bajek i dowcipów Pawła Hlazowego, poety, z którym A. Pałamarenkę łączyły wieloletnie twórcze przyjaźnie.
Машинний переклад
Eduard Owczarenko Zdjęcia autora. Ten konkurs odbywa się corocznie od marca do maja w formacie „Ukraina—Świat” przy wsparciu Międzynarodowej Ligi „Matki i siostry — młodzieży Ukrainy”, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, Narodowej Rady Kobiet Ukrainy oraz Towarzystwa „Znannia” Ukrainy. Projekt ma pięć nominacji: „Na żywo”, „Format wideo”, „Mój Szewczenko”, „Ponad czasem”, „Pamięć”. W tym roku znane z dzieciństwa wiersze Szewczenki oprócz ukraińskiego brzmiały w języku japońskim, skandynawskim, fińskim, polskim, ormiańskim i wielu innych językach. Aby dołączyć do konkursu, wielu jego uczestników pokonało tysiące kilometrów. Uhonorowanie zwycięzców odbyło się w Salonie Artystycznym Czerwonego Korpusu KNU im. Tarasa Szewczenki. „W imieniu Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy witam was z okazji tego święta. W naszym instytucie przechowywana jest niemal cała spuścizna rękopiśmienna Tarasa Szewczenki. Pracownicy naukowi instytutu na podstawie rękopisów, weryfikując każde słowo, przygotowali i wydrukowali 12-tomowe pełne wydanie dzieł Tarasa Szewczenki. To sześć tomów jego spuścizny literackiej, pięć tomów — spuścizna artystyczna, a 12-ty — informacyjny, tutaj zamieszczono biografię Szewczenki oraz indeks jego utworów. Zarówno w czasach carskich, jak i radzieckich był cenzurowany. Wiele utworów zmieniono. I dopiero w czasach niepodległości udało się wydać pełne dzieła Tarasa Hryhorowycza. 19 maja Prezydent Ukrainy podpisał Ukaz, zgodnie z którym inna nasza praca — „Szewczenkowska encyklopedia w sześciu tomach”, z których każdy ma ponad 1000 stron, została uhonorowana Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Nie przypadkiem Szewczenkę przetłumaczono na ponad 100 języków narodów świata. Dlatego, że każdy naród odczuwa w jego poezjach siebie. W losie narodu ukraińskiego, w losie Szewczenki odczuwa on swoje dążenie do wolności i niepodległości, konieczność budowania własnego państwa narodowego. Bo tylko ten naród, który zbuduje silne państwo narodowe, będzie mógł się zrealizować i dokonać skoku w przyszłość” — podkreślił akademik NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Mykoła Żułynski. „Dziękuję wszystkim, którzy dołączyli do realizacji tego projektu. Szczególne podziękowania dla komitetu organizacyjnego za jego entuzjazm. Bez wsparcia materialnego i organizacyjnego instytucji państwowych, bez pomieszczenia odważyliśmy się na tak wielką sprawę. Ten konkurs jest potrzebny światu i przede wszystkim potrzebny Ukrainie. Nie odbyłby się bez Tetiany Jarowycynej, Ołesi Krywopyszy, Łarysy Kondratiuk, Mychajła Orliuka, Switłany Hordijenko, Wasyla Newołowa, Olhy Chodackiej. Także chcę wspomnieć członków jury, którym przychodziło ciężko pracować. Wzywam wszystkich nieobojętnych do włączania się w naszą pracę. Ten projekt to nie tylko projekt literacko-artystyczny, to projekt filozoficzny i państwowotwórczy. Przez te lata wzrosło mistrzostwo młodzieży, która dołącza do konkursu. Być może ich występy nie są jeszcze całkiem doskonałe, ale to nowe spojrzenie młodych ludzi na twórczość Tarasa Szewczenki. Chcę zwrócić się do uczestników. Najważniejsze — nie to, jakie miejsce zajęliście, a to, że byliście w tym nurcie” — podkreśliła pomysłodawczyni konkursu, artystka ludowa Ukrainy Hałyna Jabłonska. „Kiedy miałem 6 lat, to w wołyńskiej wsi przewodniczący kołchozu imienia Suworowa podarował mi „Kobziarza”. Kiedy studiowałem na drugim roku instytutu teatralnego, to zagrałem Tarasa Hryhorowycza w kinie. Potem był spektakl „Oksana. Boska samotność” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki, później zaproszono mnie do zagrania Szewczenki w teatrze w Czerkasach. A teraz wykonuję rolę Kobziarza w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. On idzie obok mnie, czuję, że to nie moja wola. Po to, aby słowo Szewczenki brzmiało na należytym poziomie, aby konkursowicze głębiej uświadamiali sobie, o czym czytają, stosownie byłoby w przeddzień następnego konkursu przeprowadzić warsztaty dla jego uczestników” — zaznaczył przewodniczący jednego z jury, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Panczuk. W nominacji „Czytana i śpiewana poezja Tarasa Szewczenki. Na żywo” grand prix otrzymali Petro Ninowśkyj, Jewhen Lisnyczyj, Maksym Saczyk (studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji): kompozycja „Błąkając się na obczyźnie” oraz Andrij Ołenyn (Tarnopolska Filharmonia Obwodowa): „Mnie wszystko jedno” (muz. Mykoły Łysenki). Pierwsze miejsce w tej nominacji wywalczyli Mar Birute, Ałła oraz Wałerija Poliszczuk (Litwa), Witalij Martyniak (rejon boryspolski obwodu kijowskiego), Zahra Mahmudi Dehczesmeh (Iran), Anhelina Perepecza (studentka Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu), Wiktorija Padałko (m. Kijów) i duet „Mira”: Mykoła Chołodaj oraz Iryna Bałaba (rejon lebedyński obwodu sumskiego). W nominacji „Mój Szewczenko” (poezja teatralizowana i wykonywanie utworów autorskich o Szewczence) zdobywcami grand prix zostali uczestnicy studia teatralnego „Hrono” — Ołena Redzij, Julija Adamczuk, Kateryna Szarowa, Nina Owdijczuk, Maryna Zastawenko oraz Anastasija Hedzyra (studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki), którzy zagrali etiudę teatralną „Topola”. Pierwsze miejsce w tej nominacji jury przyznało Wołodymyrowi Pyrozence z Wyszogrodu w obwodzie kijowskim. Następnego dnia uczestnicy konkursu odwiedzili Szewczenkowski Rezerwat Narodowy w Kaniowie, gdzie wzięli udział w wiecu-requiem na miejscu wiecznego spoczynku Ukraińskiego Proroka oraz programie artystycznym na Tarasowej Górze. Zakończył się III Międzynarodowy projekt-konkurs „Taras Szewczenko jednoczy narody”, który zapoczątkowała Ambasador Pokoju, Prezydent Międzynarodowej Ligi „Matki i siostry — młodzieży Ukrainy”, artystka ludowa Ukrainy Hałyna Jabłonska. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki według drukowanego
na periodyki według drukowanego
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w maju — 16 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3.
Машинний переклад