Lubomyr Huzar: — Wielu myśli, że pokój to brak wojny. Ale pokój to coś więcej. Pokój to także dobre relacje między ludźmi, kiedy nie kłamiemy sobie nawzajem, nie szukamy korzyści, nie życzymy zła. Pokój trzeba nieść każdego dnia, każdego dnia trzeba nawiązywać kontakty między ludźmi, szukać dobrego porozumienia. 31 maja o 18:30 czasu kijowskiego w 85. roku życia odszedł do wieczności duchowy ojciec grekokatolików i Ukraińców, arcybiskup senior, Jego Błogosławieństwo Lubomyr Huzar. JAK ZREHABILITOWAĆ PISOWNIĘ?
Машинний переклад
Duch Święty upodobnił naszego Błogosławionego Lubomyra do dziwnego i chimerycznego Perebendzi — Kobziarza naszych dni. Już czujemy, że jego pieśń nie umrze i nie zginie. Pozostawił nam nasz współczesny nowy narodowy ukraiński epos swoją mądrością, swoim słowem, nawet swoim humorem i dowcipem. Ten jego kobziarski śpiew będziemy jeszcze długo starali się usłyszeć i zrozumieć poprzez jego audiobooki, filmy, odezwy… Lubomyr pozostawia nam w spadku nową podwalinę najnowszej chrześcijańskiej ukraińskiej cywilizacji, którą nam z wami powierza Pan Bóg rozwinąć i zebrać, nią żyć i na niej budować naszą wolną i niepodległą Ukrainę. O tym powiedział Ojciec i Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Błogosławiony Światosław podczas Żałobnej Liturgii Arcybiskupiej i Obrzędu pogrzebu w Patriarchalnym Soborze Zmartwychwstania Pańskiego 5 czerwca 2017 roku, w święto Ducha Świętego. Zwierzchnik zaznaczył, że wczoraj naszymi duchowymi oczami spoglądaliśmy na wydarzenie Pięćdziesiątnicy, a dzisiaj mistyczne oczy Kościoła skierowane są na Osobę — hipostazę Trzeciej Osoby Przenajświętszej Trójcy — Ducha Świętego. „Dzisiaj chcemy wpatrzyć się — powiedział Zwierzchnik Kościoła — w to tajemnicze niezgłębione dzieło, które On czyni jako Duch świętości, życia, jako Duch Pocieszyciel i Dawca wszelkiego dobra w osobie każdego człowieka. A zwłaszcza chcemy spojrzeć na to wielkie dzieło Ducha Świętego w życiu, posłudze, a nawet w błogosławionym zgonie naszego drogiego ojca — Błogosławionego Lubomyra”. Mówiąc o wyjątkowości każdego z nas, kaznodzieja zaznaczył, że unikalność i niepowtarzalność ludzkiej osobie dzięki jej darom formuje i daje Duch Święty. Każdemu z nas On nadaje swoją formę świętości. Nie ma w Kościele Chrystusowym absolutnie jednakowych świętych. Każdy ma do Boga swoją drogę. Mówiąc o unikalności postaci jasnej pamięci Błogosławionego Lubomyra, Zwierzchnik Kościoła zaznaczył, że jeszcze na wschodzie europejskiej cywilizacji zawsze, jeszcze od czasów przedchrześcijańskich, ludzie mieli jakiś szczególny pełen drżenia stosunek do niewidomego człowieka. Co więcej, Pan posyłał nam, Europejczykom, takich ludzi, którzy swoim życiem założyli podwaliny współczesnej europejskiej cywilizacji. Wspomnijmy niewidomego Homera, który wyśpiewał Iliadę i Odyseję, i tym założył fundamenty współczesnej Europy. Śpiew tego niewidomego lirnika i proroka stał się eposem, który przeżył jego czas i epokę. Nawet wielcy wodzowie z jego poematami zdobywali świat. „Ale to odczucie — kontynuował arcybiskup — szczególnej roli i szacunku, szczególnego głosu oraz duchowego wzroku zachowała w sobie właśnie Ukraina jako szacunek i drżenie wobec takiego człowieka. Przypomnijmy niewidomych kobziarzy, którzy opiewali w swoich pieśniach dolę i niedolę, ale byli sumieniem naszych czasów. I nie bez powodu wielkiego Szewczenkę nazywamy Kobziarzem. Bo zdołał poruszyć głębiny ukraińskiej duszy i dał nam to, co nas stworzyło jako naród na początku nowego czasu”. „Spoglądając na oddzielną unikalną i niepowtarzalną drogę świętości Błogosławionego Lubomyra, w jego osobie widzimy podobne i odmienne zarazem” — uważa Zwierzchnik. Święty apostoł mówi, że „moc Boża w słabości się doskonali”. „Błogosławiony Lubomyr, zwłaszcza kiedy stracił swój fizyczny wzrok, jakby jeszcze szerzej otworzył źrenice swoich duchowych oczu. Kiedy wchodził czy to do papieskiego pałacu apostolskiego, czy do Rady Najwyższej Ukrainy, czy na uniwersytet Kijowa lub Lwowa, czy jakiekolwiek inne miejsce publiczne, wszyscy wstawali. Wystarczyło mu tylko przyjść i usiąść, jak wszyscy już wszystko zrozumieli” — opowiedział Błogosławiony Światosław. „Ale sądzę, że szczególny rodzaj świętości jakoś bardzo ciekawie wyśpiewał nam o Lubomyrze nasz Taras Szewczenko” — uważa Błogosławiony Światosław. Przypomnijmy jego słowa: „Perebendia stary, ślepy — Kto go nie zna? On wszędzie się włóczy I na kobzie gra. A kto gra, tego znają I dziękują ludzie; On im troskę rozgania, Choć sam światem nudzi. … Ot taki to Perebendia, Stary i chimeryczny; Zaśpiewa weselnej, A na żal zwróci”. „Sądzę — uważa Zwierzchnik UKGK — lepiej wyśpiewać Kobziarza nowej niepodległej Ukrainy nie sposób. Lepiej opisać jego rodzaj świętości nam dzisiaj trudno. Ale czujemy, że ta kobza, na której grał Błogosławiony Lubomyr, to była dusza każdego z nas, dusza każdego Ukraińca niezależnie od religii, wyznania, miejsca zamieszkania, języka. On swoim aksamitnym barytonem mógł poruszyć tak niskie rejestry naszych serc, że drżały serca nawet tych, którzy go nie widzieli, ale słyszeli w Ługańsku, Doniecku, Symferopolu — słyszeli na Ukrainie i za granicą”. Zakończenie na str. 2 GOŚĆ REDAKCJI — PETRO PANCZUK LITERATURA BEZ PROWINCJI 12-13 MAGIA MIŁOŚCI
Машинний переклад
„Wasza Błogosławieństwo, w dniu, w którym odbywają się nabożeństwa pogrzebowe chrześcijańskiego pożegnania z drogą ziemską obecnością Najwyższego Arcybiskupa-emeryta Kijowsko-Halickiego kardynała Lubomyra (Huzara), pragnę jeszcze raz być wśród tych, którzy modlą się do Ojca Niebieskiego, powierzając Mu wybraną duszę naszego brata. Skłania mnie do tego nadzwyczajny napływ ludzi, którzy zebrali się tych dni, aby oddać cześć zmarłemu kardynałowi, o czym się dowiedziałem. Ta obecność jest wymownym znakiem tego, kim on był: jednym z najwyższych i szanowanych autorytetów moralnych w ostatnich dziesięcioleciach narodu ukraińskiego”, — czytamy w liście Papieża Rzymskiego Franciszka do Jego Błogosławieństwa Świętosława, Zwierzchnika i Ojca UGKC, który po Boskiej Liturgii żałobnej odczytał Arcybiskup Cyryl (Wasyl), Sekretarz Kongregacji Kościołów Wschodnich Katolickich, osobisty wysłannik Papieża na udział w nabożeństwach pogrzebowych świętej pamięci Jego Błogosławieństwa Lubomyra 5 czerwca. „Zwracam się do Was, Wasza Błogosławieństwo, a łączy mnie z Wami dawna znajomość i szacunek, aby pocieszyć Was z powodu straty tego, który był Waszym ojcem i duchowym przewodnikiem — pisze Papież w liście. — Był nim dla całego Kościoła Greckokatolickiego, który odziedziczył z „katakumb”, do których był zmuszony schronić się przez prześladowania, i któremu zwrócił nie li-
Najtrudniejsza jest chwila, gdy na ziemi odchodzi od nas Przyjaciel, Nauczyciel, Ojciec. Doznaliśmy wielkiej straty. Nadeszła gorzka, ciężka chwila, której zawsze się obawialiśmy i którą podświadomie zawsze odrzucaliśmy. Lubomyr (Huzar) był naszym przyjacielem, przewodnikiem i ojcem duchowym. Był budowniczym. Modlitwą budował mosty między najwyższą ideą a ludźmi. Dobrą radą przerzucał mosty między różnymi środowiskami społecznymi, aby jednoczyć nas i tworzyć z nas wielki naród. Mądrą i dalekowzroczną ideą łączył brzegi, otwierając szeroki horyzont wolnej, duchowo silnej i zjednoczonej Ukrainy. Sam był mostem. Między czasem, ideami, imionami. Jego droga to wielki, stuletni związek naszych duchowych i narodowych modlitw i dążeń, sięgających najgłębszych czasów. Stał się konsekwentnym i symbolicznym kontynuatorem dzieła Markijana Szaszkiewicza, Andrzeja Szeptyckiego, Josyfa Sliepoho. Jego imię i słowo odtąd na zawsze są w tym wielkim szeregu budowniczych. I był drogą. Był tą wielką i czystą drogą, którą pragnął, abyśmy szli, kontynuując i poszerzając przestrzeń naszego myślenia, poszukiwań, duszpasterskie struktury kościelne, ale przede wszystkim radość własnej historii, zbudowanej na wierze, poprzez wszelkie cierpienia i ponad nimi”. W liście Ojciec Święty zaznacza, że po pracochłonnym i intensywnym okresie posługi Jego Beatytudo Lubomyra jako Ojca i Zwierzchnika UKGK, w związku z podeszłym wiekiem i nieoczekiwanie pojawiającą się chorobą, jego obecność wśród narodu zmieniła styl, ale stała się jeszcze bardziej intensywna i bogatsza. „Niemal regularnie był obecny w życiu waszego kraju jako nauczyciel mądrości: jego mowa była prosta, zrozumiała dla wszystkich, a zarazem bardzo głęboka. Miał w sobie mądrość Ewangelii, chleb Słowa Bożego, łamany dla zwykłych ludzi, dla cierpiących, dla wszystkich, którzy szukali godności. Jego upomnienia były delikatne, ale także bardzo wymagające wobec każdego. Za wszystkich nieustannie się modlił, czując, że to jego nowy obowiązek. I liczni ludzie czuli się przez niego reprezentowani, znajdowali u niego radę i pociechę, wierzący i niewierzący, bez względu na różnice wyznaniowe. Wszyscy czuli, że mówi chrześcijanin, Ukrainiec, dumny ze swojej tożsamości, zawsze pełen nadziei, otwarty na przyszłość w Panu. Miał słowo dla każdego, z ciepłem swojej wielkiej człowieczeństwa i wyszukanej uprzejmości »czuł« ludzi. Przede wszystkim lubił rozmawiać z młodymi ludźmi, mając niezwykłą zdolność porozumiewania się z nimi, a młodzi ludzie tłumnie do niego przychodzili”, — czytamy dalej w liście. Na końcu listu Papież pisze: „Porusza mnie myśl, że dziś na całej Ukrainie się go opłakuje, lecz wielu jest przekonanych, że już spoczywa w objęciach Niebieskiego Ojca. Czują, że otrzymawszy od niego przykład konsekwentnego i godnego zaufania życia, będą mogli dalej korzystać z jego modlitwy, którą będzie bronił swego narodu, który wciąż cierpi, naznaczony przemocą i niepewnością, jednak przekonany, że miłość Chrystusa nie zawodzi. Dziękuję za jego wyjątkową obecność — religijną i społeczną — w historii Ukrainy. Wzywam was, abyście byli wierni jego nieustającemu nauczaniu i całkowitemu zaufaniu Bożej Opatrzności. I nadal czujcie jego uśmiech i łagodność. Dla was wszystkich, drodzy Ukraińcy, w ojczyźnie i w diasporze, wypraszam u Pana pełnię niebiańskiego błogosławieństwa”.
Departament Informacji UGKC
Машинний переклад
„Ten nasz dziwaczny ukraiński Perebendia pozostawił nam nasz współczesny narodowy epos swoją mądrością, swoim słowem, nawet swoim humorem i dowcipem. To jego kobziarski śpiew będziemy jeszcze długo starali się usłyszeć i zrozumieć poprzez jego audiobooki, filmy, odezwy, a nawet jego blogi w Internecie. Lubomyr pozostawia nam w spadku nowy fundament najnowszej chrześcijańskiej ukraińskiej cywilizacji, którą nam z wami zleca Pan Bóg rozwinąć i zebrać, nią żyć i na niej budować naszą wolną i niepodległą Ukrainę” — zapewnił kaznodzieja. Według słów hierarchy, Błogosławiony Lubomyr był naszym patriarchą. „Ale, wiecie — zauważył kaznodzieja — dzisiaj są różni patriarchowie. Ktoś upodabnia się do urzędnika państwowego, ktoś do wiernopoddańczego sługusa, ktoś — do oligarchy”. „A Duch Święty — przekonuje Zwierzchnik Kościoła — upodobnił naszego Błogosławionego do dziwnego i dziwacznego Perebendii — Kobziarza naszych dni. I dlatego już czujemy, że jego pieśń nie umrze i nie zginie. Ona już go przeżyła. Już stała się historią. Nasze serca i dusze kontynuują śpiew, jak kobza. Szczególnie widzieliśmy to w ostatnich dniach we Lwowie i Kijowie, kiedy dziesiątki tysięcy ludzi, słuchając, modląc się do niego i z nim, czuły się poruszone jego osobą, jego słowem”. Prezydenckie małżeństwo uczciło pamięć Błogosławionego minutą ciszy i pokłoniło się przy jego trumnie. Głowa państwa wyraziła również współczucie bliskim kardynała. Po ceremonii pożegnania Prezydent zauważył, że do Soboru Katedralnego przyszło wielu ludzi, aby pożegnać wybitnego Ukraińca, niepowtarzalną osobowość, wielkiego chrześcijanina. „Dla każdego znajdował absolutnie unikalne słowa. Wielogodzinne rozmowy i spotkania z nim ładowały, mimo, zdawałoby się, jego zewnętrznej niemocy, twardym optymizmem. On jest prawdziwym potomkiem Andrzeja Szeptyckiego, Józefa Slipyja i odgrywał niezwykle ważną rolę nie tylko dla Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, nie tylko dla całego naszego państwa, ale i dla całego światowego ukraiństwa” — podkreślił Petro Poroszenko. „Nasz ojcze Lubomyrze — zwrócił się hierarcha do nowo zmarłego Błogosławionego Lubomyra — my cię dzisiaj składamy do grobu. My dzisiaj, wsłuchując się w twój głos, wygrywając twoją dumę w naszych sercach, z tobą, nasz Perebendio, i płaczemy, i smucimy się, ale jednocześnie radujemy. Płaczemy, bo odchodzisz od nas, płaczemy, bo nie będziesz mógł w ten właściwy tobie sposób osobiście do każdego z nas znów się uśmiechnąć i nas pobłogosławić. Ale radujemy się, bo widzimy, jak w ten dzień Pięćdziesiątnicy Pan Bóg zaczyna cię wysławiać. Dopiero teraz zaczynają cię słuchać ci, którzy jeszcze wczoraj nie słyszeli. Poprzez twoje słowo, twoją dumę, modlitwę i twoje błogosławieństwo zmartwychwstaje dzisiaj ukraińskie serce. Chcemy nazwać twoją dumę, twój nowy ukraiński epos, jako fundament nowej cywilizacji na Ukrainie, twoim imieniem. Chcemy, aby nasza Ukraina nosiła imię — Miłości i Pokoju. Kochamy cię, nasz ojcze, a miłość nigdy nie umiera. Nasz osobisty, duchowy związek z tobą nigdy nie zostanie przerwany. I wiemy, że obok ciebie będziemy zawsze w pokoju”. „Ty kochałeś pokój, ty żyłeś w pokoju. Ty tak cicho z pokojem spocząłeś w Bogu. Spoczywaj w pokoju. My będziemy w pokoju i miłości iść za tobą. A Pan niech da ci wieczną pamięć” — powiedział na pożegnanie z Błogosławionym Lubomyrem Zwierzchnik UKGK. Departament Informacji UKGK. Według przekonania Głowy państwa, Błogosławiony Lubomyr jednoczył Ukrainę, zapewniał jej soborowość słowem, myślą i modlitwą. „Jego słowo naprawdę odgrywało niezwykle ważną rolę także w obronie ukraińskiej woli, ukraińskiej wolności, integralności terytorialnej i naszej ukraińskiej suwerenności” — zaznaczył Prezydent. „Ja twardo wierzę, że teraz, kiedy odszedł do Pana, jego modlitwa za Ukrainę, za ukraiński naród, za naszą przyszłość będzie jeszcze silniejsza. Wieczna pamięć i ziemia lekką, Błogosławiony Lubomyrze” — dodał Petro Poroszenko. Materiał i zdjęcia ze strony Prezydenta Ukrainy. Pochowano Błogosławionego Lubomyra w krypcie Soboru Patriarchalnego 5 czerwca. Prezydenckie małżeństwo pożegnało się z Lubomyrem Huzarem. Prezydent Petro Poroszenko wraz z żoną Maryną Poroszenko pożegnał się z byłym zwierzchnikiem UKGK kardynałem Lubomyrem Huzarem 4 czerwca 2017 roku w Soborze Patriarchalnym Zmartwychwstania Pańskiego w Kijowie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
duchowego, narodowego i państwowego wzrostu. Z jego inicjatywy powstała Inicjatywna Grupa „Pierwszego grudnia” i zapoczątkowano dialog intelektualny, który objął bardzo wielu dobrych i nieobojętnych ludzi.
Jako pierwszy z ukraińskich patriarchów przyszedł na Majdan, gdzie przelewana była niewinna krew studentów, i zwrócił się do naszego narodu z najpotężniejszym wezwaniem, od którego zaczyna się wolność. Lubomyr Huzar był nie tylko mądrym i ponadczasowym myślicielem. Nigdy nie był obojętny wobec naszego losu, życia narodu i niepokojów Ukrainy. Był precyzyjną, ostrą i uczciwą myślą. Z właściwą mu ojcowską troską zawsze był niewzruszoną skałą wsparcia dla spragnionych i cierpiących, dla każdego, kto dążył do dobra, dla naszej wiary, postępu i obrony Ukrainy. Był naszym potężnym oparciem. I on pozostaje z nami. Jego mądrość, rozwaga, dobroć i delikatna ironia – cały jego wielki wizerunek i spuścizna – pozostają z nami. Uczmy się kontynuować jego dzieło. To do nas przemawiał. To nam powiedział: „Nie bójmy się. Czyńmy dobro”.
Członkowie Inicjatywnej Grupy „Pierwszego grudnia”: Wiaczesław Briuchowecki, Iwan Dziuba, Jewhen Zacharow, Josyp Zisels, Myrosław Marynowycz, Wołodymyr Panczenko, Myrosław Popowycz, Wsiewołod Riecycki, Wadym Skurativskyi, Jurij Szczerbak, Ihor Juchnowski, Jarosław Jaćkiw; przewodniczący Sekretariatu Inicjatywnej Grupy „Pierwszego grudnia” Iwan Wasiunyk; Sekretariat: Danyło Łubkiwski, Jaryna Jasyniewycz, Serhij Rochmanow, Olha Salo, Iryna Czulowska, Ihor Bihun, Olena Podobied-Frankiwska, Andrij Kohut
Машинний переклад
Rozumiem, że proces legislacyjny jest zawsze kompromisem. Dlatego nie jestem przeciwny kompromisom, ale jestem przeciwny profanacji i oszustwu – przeciwny takim kompromisom, których celem jest pozostawienie wszystkiego tak, jak jest. Właśnie za takie uważam uchwaloną 23 maja 2017 roku Ustawę nr 5313 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących języka audiowizualnych (elektronicznych) środków masowego przekazu” (o kwotach w TV), a także „świeże” Rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 301 z 26 kwietnia 2017 roku „O organizacji przeprowadzania atestacji osób, które ubiegają się o przyjęcie do służby państwowej, w zakresie swobodnego posługiwania się językiem państwowym”, którym zniwelowano art. 25 Ustawy „O służbie państwowej” w części dotyczącej zaświadczenia o atestacji w zakresie swobodnego posługiwania się językiem państwowym. Taras MARUSYK, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. Podobne zagrożenie może dotyczyć artykułu językowego 7 projektu ustawy „O edukacji” nr 3491-d, przegłosowanego w pierwszym czytaniu 6 października 2016 roku. A tymczasem język edukacji nadal określa artykuł 20 odrażającej Ustawy „O zasadach polityki językowej państwa” („ustawy Ka-Ka”) z jej pierwszą częścią o wolnym wyborze języka nauczania jako niezbywalnym prawie obywateli Ukrainy. O tym, nawiasem mówiąc, otwarcie mówi kierownik wydziału ds. polityki informacyjnej i komunikacji Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Tetiana Hołubowa: „Zgodnie z Konstytucją Ukrainy (art. 53), Ustawą Ukrainy „O zasadach polityki językowej państwa” (art. 20) polityka językowa w edukacji opiera się na zasadzie wolnego wyboru przez rodziców i uczniów języka nauczania lub uczenia się tego czy innego języka”. Praca nad artykułem 7 projektu ustawy „O edukacji” nr 3491-d. Uchwalona w pierwszym czytaniu redakcja artykułu językowego wywołała sprzeciw u aktywistów społecznych. Dlatego w październiku 2016 roku odbyło się kilka posiedzeń z udziałem minister oświaty i jej zastępców z przedstawicielami organizacji społecznych. W jednym z takich spotkań brałem udział i ja. To, co zostało uzgodnione z grupą roboczą przedstawicieli organizacji pozarządowych, było już kompromisem. Jednak później Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy po konsultacjach z przedstawicielami mniejszości narodowych wycofało się z kilku uzgodnionych pozycji. Stało się to wiadome na posiedzeniu grupy roboczej ds. dopracowania artykułu 7 „Język edukacji”, które odbyło się 26 maja 2017 roku w Radzie Najwyższej. W tym artykule jest 6 części. Trzecią („Państwo wspiera naukę języków komunikacji międzynarodowej, przede wszystkim języka angielskiego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych”) i szóstą część („Państwo wspiera tworzenie i funkcjonowanie placówek oświatowych za granicą, w których prowadzone jest nauczanie w języku ukraińskim lub nauczany jest język ukraiński”) pozostawiono bez zmian. Wszystkie inne części poddano licznym poprawkom. Grupa robocza dodała do pierwszej części akapit o następującej treści: „Państwo zapewnia każdemu obywatelowi Ukrainy prawo do otrzymania edukacji w języku państwowym w państwowych i komunalnych placówkach na wszystkich poziomach: przedszkolnego, ogólnego średniego, zawodowego, pozaszkolnego i wyższego wykształcenia”. A akapit „Osobom, które należą do mniejszości narodowych, zapewnia się prawo do nauki w języku ojczystym lub do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych” został rozszerzony na dwa akapity: „Osoby należące do mniejszości narodowych i rdzennych ludów mają prawo do nauki w języku ojczystym obok języka ukraińskiego w państwowych i komunalnych placówkach przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia w miejscach zwartego zamieszkania takich osób. Osoby należące do mniejszości narodowych i rdzennych ludów mają prawo do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia lub poprzez towarzystwa narodowo-kulturalne”. Pierwszy akapit drugiej części artykułu 7 „Placówki oświatowe zapewniają obowiązkową naukę języka państwowego” uzupełniono następującymi słowami: „w szczególności w placówkach kształcenia zawodowego i wyższych uczelniach w zakresie, który umożliwia prowadzenie działalności zawodowej w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka”. Z części czwartej wyłączono języki mniejszości narodowych, a treść sformułowano tak: „Placówki oświatowe zgodnie z programem edukacyjnym mogą prowadzić proces edukacyjny w dwóch lub więcej językach – w języku państwowym, a także w jednym lub kilku oficjalnych językach Unii Europejskiej”. Do tekstu części piątej „Na życzenie osób zdobywających wykształcenie zawodowe i wyższe placówki oświatowe tworzą możliwości do nauki przez nie języka mniejszości narodowej w zakresie, który umożliwia prowadzenie działalności zawodowej w wybranej dziedzinie z wykorzystaniem tego języka” aktywiści społeczni zaproponowali wniesienie ważnego doprecyzowania „jako dyscypliny”, czyli nauki języka mniejszości narodowej jedynie jako dyscypliny. Ministerstwo Oświaty robi krok w tył. Ministerstwo Oświaty zdecydowało się wycofać z dwóch istotnych propozycji, uzgodnionych w październiku 2016 roku z przedstawicielami organizacji pozarządowych. Pierwsza dotyczyła osób należących do mniejszości narodowych i rdzennych ludów, które mają prawo do nauki w języku ojczystym obok języka ukraińskiego „w miejscach zwartego zamieszkania takich osób”. Wykreślenie ostatnich słów oznacza, że taka norma rozciąga się na wszystkie placówki oświatowe na całym terytorium Ukrainy. I dobrze wiemy, że ci, którzy bronią takiego stanowiska, nie chcą zrobić kroku w kierunku derusyfikacji edukacji – nie debulgaryzacji czy demadyaryzacji, a właśnie derusyfikacji (część pierwsza artykułu 7). Druga uzgodniona propozycja, z której wycofało się Ministerstwo Oświaty, to wykreślenie słów „jako dyscypliny” (część piąta artykułu 7). Zdejmując to sformułowanie, pozostawiając redakcję pierwszego czytania, włączamy „zielone światło” dla kontynuacji rusyfikacji wyższej szkoły. Potwierdzenie jest na każdym kroku. Kilka dni temu wróciłem z Charkowa, gdzie jest chyba najwięcej uczelni ze wszystkich ukraińskich miast. Otóż w większości z nich wykładanie prowadzone jest głównie w języku rosyjskim. Z uwagi na to, że aktywiści społeczni nie zgadzają się z zaproponowaną do drugiego czytania redakcją, zaplanowano jeszcze kilka posiedzeń grupy roboczej – na 7 czerwca zaplanowano głosowanie w profilowej komisji parlamentarnej.
Zarówno w artykule 53 Konstytucji Ukrainy, jak i w artykule 6 ustawy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” mowa jest o zobowiązaniach państwa, które „gwarantuje wszystkim mniejszościom narodowym prawo do… korzystania i nauki w języku ojczystym lub nauki języka ojczystego w państwowych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych”. W projekcie ustawy nr 6348 „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących zapewnienia rozwoju i używania języków mniejszości narodowych na Ukrainie” powiedziano: „Osobom należącym do mniejszości narodowych gwarantuje się prawo do nauki w języku odpowiedniej mniejszości obok języka państwowego w państwowych i komunalnych przedszkolach oraz szkołach ogólnokształcących pod warunkiem, że takie życzenie w miejscach zwartego zamieszkania wyraziła liczba osób wystarczająca do możliwości jego zaspokojenia, a także prawo do nauki języka odpowiedniej mniejszości w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych lub za pośrednictwem narodowych towarzystw kulturalnych” (artykuł 8-3). Artykuł ten przewiduje również, że w szkole podstawowej, w której językiem ogólnego kształcenia średniego obok państwowego jest odpowiedni język mniejszości narodowej, język państwowy wykłada się w zakresie wystarczającym do dalszego opanowania przez uczniów przedmiotów i kursów w szkole podstawowej i średniej wyższego stopnia. W szkole podstawowej zakres nauczania przedmiotów i kursów w języku państwowym nie może być mniejszy niż zakres nauczania w odpowiednim języku mniejszości narodowej, a w szkole średniej wyższego stopnia — musi stanowić nie mniej niż 80% wszystkich przedmiotów. Nierozwiązaną dotychczas jest kolizja między terminami „języki mniejszości narodowych” i „języki ludów rdzennych”. Język krymskotatarski jest językiem ludu rdzennego. Konstytucja Ukrainy zawiera trzy wzmianki o ludach rdzennych (artykuł 11, artykuł 92 i artykuł 119), ale ustawy o ludach rdzennych nie ma. Pierwszy krok w tym kierunku zrobiono niedawno — na stronie parlamentu zarejestrowano projekt ustawy „O statusie narodu krymskotatarskiego na Ukrainie”. Gdyby ustawodawca pomyślał także o kolejnym kroku — wniesieniu projektu ustawy o pozytywnej dyskryminacji (lub o przezwyciężeniu skutków sowieckiej okupacji w sferze językowej) — to wspomnianą kolizję w sferze językowej, w szczególności w dziedzinie oświaty, można by rozwiązać. I na zakończenie. Jeśli grupa robocza nie zdoła uzgodnić wspomnianych uzupełnień i zmian do 7 czerwca, to istnieje ryzyko, że w razie przyjęcia ustawy artykuł językowy pozostanie w znacznie gorszej redakcji z pierwszego czytania. Stanie się tak w przypadku, gdy Rada Najwyższa odrzuci wszystkie 177 poprawek do artykułu 7 „Język oświaty” projektu ustawy nr 3491-d „O oświacie”. W tekście zachowano wyróżnienia dokonane przez autora. Opinie wyrażone w rubryce „Punkt widzenia” przekazują poglądy samych autorów i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Radia Swoboda https://www.radiosvoboda.org/a/28518526.html Hasło „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie szkoły!” przy wejściu do Domu Pisarzy, gdzie odbywało się III Ogólnoukraińskie Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”, Kijów, 21 lutego 2013 roku
Машинний переклад
W Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy zaprezentowano wydanie chmielnickiego dziennikarza, działacza społecznego Bohdana Tełenki „Sołowiecki martyrolog Podola”, które ukazało się drukiem przy wsparciu Partii Radykalnej Ołeha Laszki. W wydarzeniu wziął udział pierwszy zastępca przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej ds. budżetu Wasyl Amelczenko. — Wydawanie książek poświęconych tematowi represji politycznych na Ukrainie powinno stać się elementem polityki państwowej — powiedział deputowany ludowy. — Należy usystematyzować pracę nad ujawnianiem zbrodni komunistycznego reżimu, aby pokazać światu, co wydarzyło się na Ukrainie w latach 20.—30. ubiegłego wieku, podczas Hołodomoru, w latach 1932—1933. Switłana CZORNA Wydanie, które zawiera 4700 imion represjonowanych w czasach stalinowskiego reżimu Podolan, którzy zginęli przy budowie Kanału Białomorskiego i innych budowach GUŁAG-u, zostało stworzone na podstawie tajnych archiwów FSB Rosji. — Te informacje udało się zebrać karelskiemu badaczowi stalinowskich represji Jurijowi Dmitrijewowi podczas jelcynowskiej odwilży w archiwach Czeka-GPU-NKWD-MGB-KGB (pisarz używa skrótów zgodnie z ich pierwotnym rosyjskim brzmieniem) — mówi Bohdan Tełenko. — Ogółem w archiwum, które przed swoim aresztowaniem przez rosyjskie służby specjalne pod zmyślonym zarzutem zdążył przekazać mi Jurij Dmitrijew podczas ekspedycji do Sandarmochu i na Sołowki w 2013 roku, znajduje się około 70 tysięcy imion ludzi różnych narodowości. W rzeczywistości chodzi tylko o widoczną część góry lodowej — ofiar na „budowach komunizmu”, gdzie ginęli nasi rodacy, jest znacznie więcej. Po Hołodomorze ginęły całe wsie, teraz już w wyniku deportacji na Syberię, na Kanał Białomorski, na Sołowki, do sowieckich obozów koncentracyjnych. Tutaj podano nie tylko imiona „kanałoarmiejców”, jak nazywali enkawudziści darmową siłę roboczą, ale także krótkie notki biograficzne. Wydanie jest zilustrowane fotokopiami spraw represjonowanych i dokumentalnymi zdjęciami z Kanału Białomorskiego. — Nie mniejsze listy zamęczonych na Kanale Białomorskim katorżniczą pracą mamy także w obwodach żytomierskim, winnickim, kijowskim; są one przygotowywane do druku — mówi Bohdan Tełenko. — Rosjanie twierdzą, że na Kanale Białomorskim zginęło 50 tysięcy osób, my zaś podajemy liczbę 100, a zachodni badacze — 200 tysięcy. W przedmowie do wydania Ołeh Laszko zaznaczył, że Sołowiecki martyrolog, tragedia Hołodomoru 1932—1933, Wielki terror lat 1937—1938, inne zbrodnie komunistycznego reżimu — to najtragiczniejsze lekcje ukraińskiej historii. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Po prezentacji deputowany ludowy Ukrainy Wasyl Amelczenko, autor książki Bohdan Tełenko oraz działacze społeczni złożyli kwiaty pod krzyżem, ustawionym w centrum Kijowa dla uczczenia pamięci Ukraińców zamęczonych przez stalinowski reżim. Deputowany ludowy Ukrainy Wasyl Amelczenko wraz z uczestnikami prezentacji uczcili pamięć ofiar represji politycznych i złożyli kwiaty pod memoriałem.
Машинний переклад
Doniecki Narodowy Uniwersytet im. Wasyla Stusa, który w lipcu obchodzi 80-lecie istnienia, tej jesieni będzie świętował trzecią rocznicę przeniesienia do gościnnego regionu Podola — miasta Winnicy. Choćby ziemia była przyjazna, a intencje gospodarzy dobre, zawsze trzeba stawać na nogi o własnych siłach, biorąc pod uwagę już wypracowane osiągnięcia, pomnażając i rozszerzając te tradycje, które przynosiły dobre rezultaty. Od samego początku przeniesienia do Winnicy dojrzewała myśl o konieczności stałego, żywego dialogu między dwoma odległymi i tak bliskimi sobie regionami — Donieckim i Winnicko-Podolskim. Rzeczywiście bliskimi, wszak Doniecki Narodowy Uniwersytet im. W. Stusa został przeniesiony właśnie tutaj, a Wasyl Stus zdobywał wykształcenie w Doniecku — ówczesnym Stalinowskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym. Anatolij ZAHNITKO, publicysta. Jakoś sama z siebie dojrzała idea konkursu twórczego, który nazwano „Słowo w duszy — dusza w słowie”. Zadeklarowana nazwa konkursu została swego czasu wykorzystana przez autora tych słów jako tytuł książki o tym samym tytule, która zawierała różne wątki z licznych wydań autorskiej audycji radiowej „Mowo rodzima, słowo rodzime…”, emitowanej na antenie Donieckiego Obwodowego Radia Państwowego w latach 1992—2008. Z czasem pod taką nazwą przeprowadzono kilka konkursów uczniowskich w obwodzie donieckim. Zamysł inicjatorów zmagań twórczych młodzieży szkolnej i studenckiej poparło kierownictwo Donieckiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stusa oraz wybrane uczelnie wyższe obwodu winnickiego, a także szereg szkół różnego szczebla. Ustalono etapy zmagań konkursowych, określono ich nominacje oraz nagrody: im. Stepana Rudanśkiego (poezja), im. Mychajła Stelmaha (proza), im. Mychajła Kociubynśkiego (prace twórcze w oryginalnym wykonaniu gatunkowym i oprawie), im. Wasyla Stusa (praca naukowo-badawcza), im. Olhy Wynohradowej (w gatunku eseju). W roku szkolnym 2015—2016 pierwszymi zmaganiami konkursowymi objęto jedynie winnicką młodzież szkolną i studencką. Zgłosiło się 72 uczestników, którzy reprezentowali Winnicę oraz rejony obwodu. Niezwykle aktywnymi okazały się zmagania poetyckie — wiersze o tematyce filozoficznej, obywatelskiej, pejzażowej: Ołeksandry Stasiuk („Pod skrzydłem nocy”, „Pociąg”, „Kawa nasenna”, „Łódeczka”, „Znowu. Dlaczegoś”, liceum nr 7, m. Winnica), Adaliny Sysak („Słowo do zdrajcy”, „Siedział w kuchni w samotności”, „Tryptyk dla Tarasa Szewczenki”, liceum nr 7, m. Winnica), które zdobyły nagrodę im. Stepana Rudanśkiego I i II stopnia, oraz inni. W prozie za najlepsze uznano prace Katariny Bedrij („Dzieci Ikara”, Doniecki Narodowy Uniwersytet im. Wasyla Stusa) i Walerii Mosteneć („Kielich smutku wypity do dna — na dnie NADZIEJA jednak żarzy się…”, gimnazjum nr 6 m. Winnica), nagrody im. Mychajła Stelmaha I i II stopnia. Nagrody im. Mychajła Kociubynśkiego I i II stopnia zdobyły Darija Kotlinśka (szkoła nr 2 imienia żołnierza-internacjonalisty S. W. Hawryluka, osiedle typu miejskiego Kryżopil) za oryginalną baśń „O szczęśliwym kraju” oraz Anastasija Poliszczuk (Brodecka Szkoła Ogólnokształcąca I—III stopnia) z przypowieścią-alegorią „Pełnia księżyca” o niezgodzie i jedności, więzi pokoleń i miłosierdziu. Nagrodą im. Wasyla Stusa wyróżniono prace twórcze na temat wojny i jedności we współczesnej Ukrainie. Dyplomy I i II stopnia zdobyły Nadija Dudniczenko z m. Hajsyn (uczennica szkoły nr 3) za pracę twórczą „Jednoczmy się, Bracia-Ukraińcy” oraz Rostysław Diaczenko z Winnickiego Międzyregionalnego Wyższego Kolegium Zawodowego, który w rozprawie „Tylko przez ciernie do gwiazd” gruntownie naświetlił ideę jednoczenia różnych ziem Państwa w całość. Nagrodą imienia Olhy Wynohradowej wyróżniono Janę Popesko, uczennicę 10 klasy Zespołu Szkół „Szkoła Ogólnokształcąca I-III stopnia — liceum” Rady Miejskiej w Żmerynce, oraz Jełyzawetę Stankewycz,
uczennicę 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia nr 20 Rady Miejskiej w Winnicy, za najlepsze eseje. W tym roku Doniecki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stusa, przy wsparciu Departamentu Edukacji i Nauki Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Departamentu Edukacji i Nauki Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, zorganizował II otwarty regionalny konkurs twórczy młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy — dusza w słowie”, w którym wzięło udział 169 osób z ponad 30 placówek oświatowych obwodów donieckiego i winnickiego. Znaczące wsparcie organizatorzy konkursu otrzymali od Winnickiej Akademii Kształcenia Ustawicznego oraz Donieckiego Instytutu Kształcenia Podyplomowego. Aktywnymi uczestnikami konkursu zostali uczniowie liceów, szkół, kolegiów, gimnazjów i szkół zawodowych. Łącznie z obwodu donieckiego wzięło udział 94 uczniów i studentów. Najaktywniejsi okazali się uczniowie z pokrowskich szkół ogólnokształcących nr 2, nr 3 oraz liceum „Nadia”. Z Konstantynówki swoje prace nadesłali uczniowie szkół ogólnokształcących nr 5, nr 6, nr 13, nr 16 oraz Zespołu Szkół „Liceum ze szkołą ogólnokształcącą I-III stopnia”; z Myrnohradu — uczniowie liceum „Harmonia”, szkół ogólnokształcących nr 1, nr 5, nr 10 oraz nr 17; z Mariupola — uczniowie specjalistycznych szkół ogólnokształcących oraz szkół ogólnokształcących nr 5, nr 32, nr 42; z Torećka — uczniowie szkoły ogólnokształcącej nr 21 oraz „Informatyczno-Matematycznego Liceum”; z Wołnowachy — szkół ogólnokształcących nr 1 i nr 4, a także uczniowie z Iwerska, Ołeksandriwki, Nowostepaniwki oraz Prywilla. Z obwodu winnickiego 75 studentów i uczniów różnych placówek oświatowych spróbowało swoich sił we wszystkich kategoriach konkursu. Największa liczba uczestników pochodziła właśnie z Winnicy: studenci Winnickiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego, Winnickiego Wyższego Zawodowego Szkoły Sfery Usług, Wyższej Artystycznej Szkoły Zawodowej nr 5 oraz Wyższej Szkoły Zawodowej nr 7, Winnickiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, nr 22, Fizyczno-Matematycznego Gimnazjum nr 17. Wielu uczestników było również z obwodu: z Koziatyna, Chmielnika, Żmerynki, Sutysek, Kalyniwki, Hajsyna, Mohylowa Podolskiego, Hniwania, Szarogrodu, Tulczyna, Kryżopola, Starych Pryłuk i Niemirowa. Kluczowe tematy uczestników to magia słowa i piękno melodyjnego języka ukraińskiego, rodzinny kraj, wojna i pokój, rodzina, a także moralność, stosunek różnych pokoleń do kwestii ciągłości tradycji, duchowego bogactwa jednostki. Hałyna Zołotuchina z Liceum w Konstantynówce w pracy kompleksowej, łączącej w sobie oryginalną oprawę, warstwę słowną, brzmienie, montaż i inne (Hałyna Zołotuchina (autorka tekstu), Switłana Wołodymyrowa (deklamatorka), Andrij Rezniczenko, Daria Miszyna (projekt i montaż), wyroby z plasteliny (uczniowie klasy 3-A), z entuzjazmem przekonuje: „Rodzinny kraj — to dobrzy ludzie, / Rodzinny kraj — moja rodzina, / Rodzinny kraj! On zawsze będzie! / Błyśnij, Doniecczyzno moja!”. A siedmioklasista Mykoła Busow z Myrnohradu (szkoła nr 17) podkreśla, że „ze słowa / Składa się nasza dusza” i „Prawdziwe cuda i wszystko, co masz / Tobie tylko słowo przyniosło”. Dla Alony Werbyckiej z Zespołu Szkół „Informatyczno-Matematyczne Liceum — Szkoła Ogólnokształcąca I-III st.” w Torećku „Słowo — to dotyk duszy. / Bywa ono różnym, aż do bólu… Myśli o słowie uzupełnia uczeń trzeciej klasy szkoły we Wołodymyriwce z Doniecczyzny Nazar Tytarenko: „Językiem sławnych wojowników / Oraz młodych kozaczków / Wzywam rozmawiać / Chłopców i dziewczęta: / Kochajcie wy Ukrainy język, / Jak i matki kołysankę!”. Imponuje praca zbiorowa Jełyzawety Bułatowej, Danyła Jełkowa, Illi Orłowskiego, Danyła Szterenra, Anastasiji Szapowałowej, Jehora Lukijenki, Aliny Drużyninoji, Danyła Bołochowa, Sofiji Puhaczowej z Konstantynowskiej Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia nr 13 w obwodzie donieckim. Mistrzowsko wykonana oprawa, ciekawe etiudy i eseje o języku, główną myśl można przekazać słowami Illi Orłowskiego: „Ukraina — nasza wola, / Ukraina — nasza sława, / Ukrainie wszystko pod siłę!”. Ałewtyna Bedriaha ze Szkoły Ogólnokształcącej nr 3 Rady Miejskiej w Pokrowsku pisze o oddaniu swojej ziemi, a uczennica tej szkoły Anna Lejko — o tradycyjnej ukraińskiej gościnności. Temat wojny stał się jednym z wiodących dla wszystkich uczestników konkursu z Doniecczyzny. Dla Eliny Skrynnikowej z przyfrontowego Mariupola „Wojna przyszła, jak śmierć z kosą” — i jak przekonująco na tym tle brzmią słowa: „Cały kraj pragnie pokoju, / Żeby szybciej skończyła się wojna!”… Niezwykle przejmujące są obrazy poszczególnych scen wojny, okrutnych skutków wyczerpujących walk. I chociaż Tetiana Biłeńka jeszcze uczy się w Winnickiej Wyższej Artystycznej Szkole Zawodowej nr 5 w Winnicy, jej opowiadanie „Ciężaróweczka” wypełnione jest realiami odebranego i przeżytego, uderza prawdziwością opisu: „Wczoraj skończyłam dwadzieścia lat… Wydaje się, że nazywałam się Serhij. A dzisiaj? Wszystkie opowieści zaczynają się od imion. Mam ich aż trzy. Pierwsze — Kuźmycz. Jego pamiętam najlepiej. Tak mnie wołają prawie rok, ja już nie mogę reagować na inne imię. Drugie — Żenia według dokumentów, jego nienawidzę. A trzecie — Serhij od matki. Jak ja za nim tęsknię. A najgorsze to, że nawet nie pamiętam dlaczego. Teraz nie jestem Serhijem, nie Mykołą i nawet nie Kuźmyczem. Jestem numerem. Jestem ładunkiem 200”. Smutno, że takie tematy stają się ważnymi dla uczestników konkursu. Jednak odzwierciedla to postrzeganie wartości pojedynczego ludzkiego życia, uczciwości czynu, co jest bardzo ważne. Motywy urbanistyczne z fabułą podróży dawnym i jednocześnie nowoczesnym Kijowem wypełniają nowelę „Ukraińska arka” Romana Żelezniaka z Miejskiego Liceum w Pokrowsku. Końcowe wersy utworu przekazują autorskie podejście do siłowego obciążenia obecności pomników wybitnych postaci historycznych Wołodymyra Wielkiego, Jarosława Mądrego, Bohdana Chmielnickiego, Mychajła Hruszewskiego i wielu innych w ukraińskiej przestrzeni państwowej: „Stoję i widzę, jaka ta ziemia jest zmęczona. Jak ona kaszle dymem, jak nie chce patrzeć na to, co mimo wszystko widzi. Widzę, jak jej ciężko być ukraińską, prawdziwą. Jak niemożliwie i tytanicznie przebija się mały kwiatek przez beton, tak nasi przodkowie wyciągali z mroku wieków niepowtarzalną ukraińską duszę, wszystkie jej skrawki, wyciągali nas samych. Widzę to i nawet nie wiem, co mówić, bo strasznie, bo oto ja — Ukrainiec stoję i serce moje i mojego państwa bije się, jak jedno. I niczym tego związku nigdy nie zniszczysz”. Opowieści uczestników konkursu są pełne zauroczenia pięknem i czarem rodzinnego kraju, jego unikalnością. Anastasija Kużniowa ze Szkoły Ogólnokształcącej w Prywilli w obwodzie ługańskim w fantasy „Moje Prywilla” pisze tak o rodzinnych stronach: „Przytuliło ono [słońce] mnie swoimi promieniami i przemówiło: „Dziecko moje drogie, nie będę ci opowiadać bajki-zmyślanki, a opowiem szczerą prawdę o twojej rodzinnej ziemi”. Wietrzyk szepnął łagodnie: „Leć, dziecko, w błękit niebios, tam zobaczysz sto cudów!” Ale najdziwniejszym z dziwów — życie twoje na ziemi rodzinnej”, ponieważ dla autorki — to „PRY-WIL-LA. Jednoczę się z tobą, bo mi nie przeżyć bez ciebie! Wietrzyk szepnął: „Prywilla”, i ja twardo stanęłam na ziemi przy rodzinnym progu… I słyszę cichy plusk fal MOJEJ rzeki, słyszę delikatny szelest MOICH łanów, słyszę gwar MOJEGO lasu. Śpiewają mi słowiki w gęstwinie. Ćwierkają mi skowronki w polach, odzywają się do mnie koniki w trawie. I ja rozmawiam z nimi… bo jak nie rozmawiać z ziemią, po której chodzę, z powietrzem, którym oddycham, z ludźmi, z którymi jednoczę się myślami i nadziejami?!”. Ciekawa bajka Olhy Ustinowej z Myrnohradu (szkoła nr 1) o sporze przedrostków z s-. Uczestnicy konkursu próbowali swoich sił w dramaturgii, bajkopisarstwie, baśniopisarstwie i in. To i sztuka „Bajka o Tarasie Szewczence i Panu”, którą zaprezentowali Bohdan Sawin, Ołeksandra Naboka z Torećka (Specjalistyczna Szkoła Ogólnokształcąca nr 21), i bajka „Lisiczka i Zajączek” Sofiji Slipenko ze Szkoły nr 3 w Pokrowsku, i baśń „Brzoza” Tetiany Semeneć ze Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej nr 3 w Pokrowsku, i legenda „Słoneczko i Księżyc, albo Niezwykła miłość”, którą ucieszyła Wiktorija Suchozad ze Specjalistycznej Szkoły Ogólnokształcącej nr 21 w Torećku, oraz wiele innych. W tegorocznym II otwartym regionalnym konkursie twórczym młodzieży szkolnej i studenckiej w kategorii „Poezja” nagrodą im. S. Rudanśkiego I i II stopnia wyróżniono Wiktoriję Iżak (Winnickie Kolegium Humanistyczno-Pedagogiczne) za poezję „Bolesnym uczciwym słowem…”, Tetianę Cyhanczuk (Winnickie Kolegium Humanistyczno-Pedagogiczne) — poezje „Struny mojej duszy”, Alinę Nowakiwską (Specjalistyczna Szkoła Ogólnokształcąca I-III st. nr 3 w Hajsynie) — poezja „Ojczyzna — to nie ktoś i gdzieś. Ja — też Ojczyzna”. Najlepszymi w prozie okazały się utwory Jewhena Mazurowskiego (Winnickie Kolegium Techniczne) — utwór „Warstwy cierpień”, Romana Żelezniaka (Pokrowskie Miejskie Liceum „Nadia”) — nowela „Ukraińska arka”. Nagrodę im. Wasyla Stusa w tym roku zdobyły: Anastasija Steć i Nadija Antonyszyna z Winnickiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego. Najlepszymi autorami w kategorii „Esej” zostały prace Oksany Łysych (Zespół Szkół „Informatyczno-Matematyczne Liceum — Szkoła Ogólnokształcąca I-III st.”, m. Torećk), Anastasiji Fisak (Czerkaska Specjalistyczna Szkoła Ogólnokształcąca I-III stopnia nr 1) oraz Anastasiji Honczaruk (Lityńska Specjalistyczna Szkoła Ogólnokształcąca I-III st. nr 2 w obwodzie winnickim). Uczestniczka konkursu Natalija Chomenko, uczennica Zespołu Szkół „Liceum ze Szkołą Ogólnokształcącą I-III stopnia” Rady w Konstantynówce w obwodzie donieckim wzywa nas do szacunku do słowa, bo to „skupiska duszy”: „Słowa milczą, kiedy są pozbawione duszy. One są jej żywymi skupiskami, które wchłonęły w siebie wszystkie radości i bóle wielu ludzi, którzy je wypowiadali. One są jaskółkami duszy, jej obrońcami i wiernymi pomocnikami. Więc traktujmy je uważniej, przecież dotyk słów, pozostawiony na tle duszy, jeszcze długo nie blednie…”. Przebieg konkursu potwierdził funkcjonalne obciążenie Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stusa, który dzisiaj jednoczy dwa kraje, tworząc pole siłowe dialogu między nimi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
języka ukraińskiego i ortografii (pomimo wyraźnej mniejszości profesjonalistów-ukrainistów), nie będzie w stanie rozwiązać problemów derusyfikacji i dekolonizacji naszej ortografii (o tym więcej w mojej książce, która wkrótce się ukaże, „Norma językowa: poszukiwanie prawdy”). Zatem główny produkt wieloletniej językoznawczej myśli ortograficznej i kulminacja logicznej ukrainizacji lat 20. — Ukraińska ortografia z 1929 roku — po nagonce na jej twórców: przeinaczeniach, zniesławieniach, represjach i rozstrzeliwaniach — została zniszczona pod koniec 1933 roku. Jak wspomina świadek wydarzeń, wybitny językoznawca J. Szewelow (Szerech), „Chwyla [prawdziwe nazwisko Olinter lub Olentyr, szef nowo utworzonej Komisji Ortograficznej, kierownik wydziału agitacji i propagandy Biura Politycznego KC KP(b)U, od 1933 roku zastępca ludowego komisarza oświaty USRR — I. F.] uważał przegląd ortografii za najpilniejsze i najważniejsze zadanie. Wykonano go w bardzo krótkim czasie […] nowej ortografii publicznie nie omawiano, tylko Chwyla złożył w tej sprawie kilka oświadczeń. Kto przeglądał ortografię, nie wiadomo. Najprawdopodobniej był to Kaganowicz [Naum (Nuchim Aronowicz) Kaganowicz — „Żyd z pochodzenia, Rosjanin z kultury” — nowo mianowany dyrektor Instytutu Językoznawstwa, dyktator rusyfikacji języka ukraińskiego — I. F.]. Gazety i inne wydawnictwa przeszły na nową ortografię natychmiast — w maju 1933 roku — jeszcze przed jej publikacją, i nieprzygotowani czytelnicy stanęli przed faktem dokonanym” (J. Szerech). Znamienne, że tych dwóch zabójców ukraińskiej ortografii i języka ich własni ludzie — enkawudziści-komuniści — rozstrzelali: Kaganowicza w 1937 roku, Chwylę (Olintra) — w 1938 roku. Rozstrzelano 26 lutego 1939 roku także organizatora Hołodomoru, Rosjanina P. Postyszewa (drugi sekretarz KC KP(b)U) — inspiratora nagonki na ludowego komisarza oświaty M. Skrypnyka za ukrainizację i ortografię z 1929 roku… jako „japońskiego szpiega” i „prawicowego trockistę”. wprowadzono 126 poprawek, wiele z nich istotnych. A rozdział o wyrazach obcych przepisano w całości” (J. Szerech). Te poprawki doprowadziły nie tylko do fonetyczno-morfologicznego upodobnienia do języka rosyjskiego, ale także wprowadziły chaos w nasz system fonetyczny i gramatyczny (zob. tabela). Jakie były główne cechy językowe, które stały się kulturowo-politycznymi markerami naszego języka i doprowadziły do represji oraz morderstw językoznawców, pisarzy, polityków, nauczycieli, dziennikarzy i innych — uczestników znamiennej Wszechukraińskiej konferencji ortograficznej w Charkowie 26 maja–6 czerwca 1927 roku oraz autorów Ortografii z 1929 roku? (Wszystkie ich nazwiska zostaną podane w mojej wspomnianej pracy). Tragizm tej problematyki językowej polega na tym, że niszczenie faktów językowych stawało się fizycznym i moralnym niszczeniem samych językoznawców i pisarzy — kodyfikatorów Ortografii z 1929 roku. Większość z nich poddano represjom i rozstrzelano. Musimy znać osobistą historię ortograficznego morderstwa, tak jak znamy osobiście Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Wśród rozstrzelanych, represjonowanych i doprowadzonych do samobójstwa są: ludowy komisarz oświaty Mykoła Skrypnyk, który nazwał rosyjskojęzycznych etnicznych Ukraińców „współczynnikiem polityki rusyfikacyjnej caratu” i potępił język mieszany (surżyk) jako „wskaźnik bezpodstawności, nieżywotności […] i częściowej skuteczności tej polityki rusyfikacyjnej caratu”, główny normalizator języka ukraińskiego XX wieku Ołeksandr Synjawski, odkrywcy nowej mieszanej podstawy dialektalnej naszego języka Wsewołod Hancow i Ołena Kuryło, najpotężniejszy poliglota świata i twórca akademickiego słownika żywego języka ukraińskiego Ahatanheł Krymski, autor pierwszej naukowej gramatyki Stepan Smal-Stoćkyj (o dziwo, ocalały, ale zdyskredytowany), autor pierwszego słownika ortograficznego według ortografii sobornej Hryhorij Hołoskewycz, autor pierwszej historii ukraińskiego języka literackiego i znawca składni jako modelu narodowego postrzegania świata Mykoła Sulyma, autor pierwszego słownika historycznego języka ukraińskiego Jewhen Tymczenko, autor pierwszej pracy z ukraińskiej stylistyki Borys Tkaczenko, autor zawsze i wszędzie aktualnego hasła „Precz od Moskwy!” Mykoła Chwylowyj…
Машинний переклад
Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor. 90 lat temu, 26 maja – 6 czerwca, w Charkowie odbyła się Wszechukraińska konferencja ortograficzna, która PO RAZ PIERWSZY skodyfikowała ukraińską pisownię, zniszczoną wiosną 1933 roku wskutek morderstw i represji wobec językoznawców oraz usunięcia charakterystycznych cech wewnętrznej struktury języka. Obowiązująca Ukraińska pisownia (ostatnie wydanie z 2012 r.) jako główna konstytucja językowa jest skutkiem i zalegalizowaniem tak zwanego ukraińskiego języka radzieckiego, który „znormalizowano” w latach 30.–80. XX wieku poprzez asymilację, represje i rozstrzeliwania Ukraińców. Początkiem odliczania tego ortograficznego lingwocydu i ludobójstwa była moskiewsko-bolszewicka okupacja Ukrainy w latach 20. XX wieku oraz „stalinowska” Pisownia z 1933 roku i dalsze systemowe oraz celowe działania, które legalnie trwają DO DZIŚ jako umyślny antyukraiński opór oraz jako niewiedza i nawyk tak pisać i mówić. Umotywowana próba radykalnej zmiany konstytucji językowej ze „stalinowskiej” na ukraińską zrodziła się na I Międzynarodowym kongresie ukrainistów 27 sierpnia – 3 września 1993 r. Następnie rząd Ukrainy 8 czerwca 1994 roku swoim rozporządzeniem zatwierdził skład Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni przy Gabinecie Ministrów Ukrainy na czele z ówczesnym wicepremierem M. Żułynskim. Wykonanie tej pracy powierzono przywróconemu w 1991 roku Instytutowi języka ukraińskiego na czele z członkiem korespondentem NAN Ukrainy Wasylem Nimczukiem. Opracowany projekt nowej redakcji „Ukraińskiej pisowni” z lipca 1999 roku pozostał do dziś niezrealizowany z powodu wszechogarniającej nieudolności politycznej, nieadekwatności i nieuctwa znacznej części ukraińskiego społeczeństwa. Znamienne, że 17 czerwca 2015 roku Rząd swoim rozporządzeniem zatwierdził nowy skład Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni, która, biorąc pod uwagę przeważającą liczbę w niej wielbicieli ukraińskiego języka radzieckiego oraz osób niebędących specjalistami w dziedzinie. Tabela głównej fonetyczno-morfologicznej asymilacji ortograficznej według Pisowni z 1933 roku i lat późniejszych. 1. Litera ґ (Ґ) w wyrazach własnych i pospolitych, rodzimych i zapożyczonych: ґанок, ґулі, Hjuґo ukr. ros. H g ? Ch ch ch G ґ g Heidegger (niem.) / Hajdeґer (ukr.) / Chajdegger (ros.); halloween (ang.), helowin (ukr.), chelouin (ros.). 1. Usunięto literę ґ (Ґ) na „bezpośrednie polecenie Stalina” (taka motywacja wybrzmiała w 1946 roku z ust prezydenta AN USRR O. Bohomolca jako odmowa P. Tyczyny, jako ministra oświaty, podpisania Pisowni z 1946 roku z powodu usuniętej litery). Pisownia z 1990 roku przywróciła do ukraińskiego alfabetu literę ґ dla ograniczonego wykazu rodzimych ukraińskich i zapożyczonych słów (bez konkretnych przepisów użycia): Chajdegger, Hjuho, hanok, chelouin. 2. Grecki dźwięk theta — (th) oddawany przez t: katedra, Ateny, scyty (bo Marta, a nie Marfa, teatr, a nie featr, katolik, a nie kafolik). 2. Grecki dźwięk theta — (th) przeważnie oddawany przez f: kafedra, Afiny, skify. 3. Oddawanie zbiegu samogłosek: łac. ia — ija: socjalnyj (bo dijalnyj, Markijan) łac. iu — iju: triumf, Juda łac. io (początkowe) — jio: jion (bo johurt, Josyp) łac. oje — oje: projekt (bo łac. projectus) łac. au, ou — aw: awdytorija (bo awtobus, Awstrija), Tower. 3. Oddawanie zbiegu samogłosek: łac. ia — ia: socialnyj łac. iu — iu: triumf, Iuda łac. io (początkowe) — io: ion łac. oje — oe: projekt łac. au, ou — au, ou: audytorija, Touer. 5. Niemiecki dyftong ei oddawany przez aj (po l jaj, a nie ej): Ajnsztajn, Ljajpcyh; eu — przez oj: Fojerbach. 5. Niemiecki dyftong ei, eu oddawany przez ej: Ejnsztejn, Lejpcyh, Fejerbach. 6. Angielską literę w przed samogłoskami oddajemy przez w (a nie przez u): Wajld (a nie Uald), Wiklef (nie Uiklef), Heminhwej (a nie Cheminhuej). 6. Angielską literę w w pozycji przed samogłoskami oddają zazwyczaj przez w: Wilson, wik-end, ale zgodnie z tradycją: Uajld, Uels, Uoll-Stryt, Holsuorsi, Cheminhuej. II. Rodzime formy morfologiczne II. Asymilacja morfologiczna. 3. Odmienność obcojęzycznych rzeczowników rodzaju nijakiego z końcowym -o po spółgłosce: na tabli, u kini (bo w seli, na bludi). 3. Nieodmienność obcojęzycznych rzeczowników rodzaju nijakiego z końcowym -o po spółgłosce: na tablo, u kino (bo tak w języku rosyjskim i francuskim). 4. Rzeczowniki pochodzenia obcego benzyna, wizyta, geneza, dewiza, diagnoza, zala, etykieta, klasa, kooperatywa, metoda, orkiestra, syntaksa i in. należały do rodzaju żeńskiego. 4. Zmiana rodzaju żeńskiego na męski: benzyn, wizyt, genezys, dewiz, diahnoz, zal, etykiet, klas, kooperatyw, metod, orkiestr, syntaksys i in. Pisownia z 1929 roku Pisownia z 1933, 1946, 1960 i 2012 roku. I. Rodzime oddawanie wyrazów obcojęzycznych Asymilacja fonetyczna wyrazów obcojęzycznych. 4. łac. e (w pozycji początkowej) — E: Ewropa, ewro 4. łac. e (w pozycji początkowej) — Je: Jewropa, jewro. 1. Końcówka -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników III deklinacji: lubowy, niezależnosty 1. Usunięcie końcówki -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników III deklinacji: lubowi, niezależnosti. 2. Końcówka -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników IV deklinacji: imeny, plemeny 2. Usunięcie końcówki -y dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników IV deklinacji: imeni, plemeni.
Машинний переклад
Czemu niszczono Pisownię 1929 roku? Dowiadujemy się o tym z przedmowy do Pisowni 1933 roku, która rzekomo została „oczyszczona z nacjonalistycznych wypaczeń, które stawiały przeszkody w opanowaniu piśmienności przez szerokie masy i kierowały język ukraiński ku oderwaniu od rosyjskiego… orientowały język ukraiński na polską i czeską kulturę burżuazyjną, stawiały barierę między językiem ukraińskim a rosyjskim”. Jak sam mówi A. Chwylia, „do starej pisowni wnie-
Машинний переклад
Mykoła ŻULYŃSKI, akademik, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Ponad dziesięć lat temu napisałem przedmowę do książki Wołodymyra Melnyczenki o pobycie zesłańca politycznego Mychajła Hruszewskiego w Moskwie w latach 1916—1917. Była to jego pierwsza monografia naukowa z zakresu ukrainoznawstwa w rosyjskiej stolicy, ale od razu poczułem ogrom rozpoczętej przez uczonego pracy: „Wołodymyr Melnyczenko „wykroił” niejedno jeszcze badanie „ukraińskiego Arbatu”, szczęśliwie stymulowany zarówno swoją bezpośrednią pracą jako dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, jak i szczególnym wyczuciem historyka na nowe, perspektywiczne z naukowego punktu widzenia znaleziska oraz głębokim patriotycznym dążeniem do odkrywania ukraińskich stron „napisanych” w Rosji, przede wszystkim w Moskwie… I jeszcze wiele nowego odkryje ten niestrudzony, emocjonalny, wrażliwy na wszystko, co ojczyste, ukraińskie w Moskwie historyk…”. Ale któż mógł pomyśleć, że będą to dwie dziesiątki kapitalnych monografii ukrainoznawczych, wydanych w języku ukraińskim (!) w Moskwie, w tym wyróżnionych Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki! Zresztą po powrocie do Kijowa Wołodymyr Juchymowycz nie zwolnił tempa — w ubiegłym roku w wydawnictwie „Łybid” ujrzała świat autorska encyklopedia-chronoskop „Mychajło Hruszewski w Moskwie”, a tej wiosny w tym samym miejscu — nowa, niezwykle ciekawa książka. Autor postawił sobie za zadanie ujawnić znaczącą pracę badawczą i popularyzatorską Mychajła Hruszewskiego, skierowaną na sławienie i honorowanie Tarasa Szewczenki, oraz pokazać historyczną zasługę uczonego w głębokim zakorzenieniu imienia i dzieła Kobziarza w ukraińskiej mentalności. Cieszę się z jego powodu, z powodu naszego literaturoznawstwa, ponieważ bardzo ważne zadanie zostało wykonane po mistrzowsku. Przede wszystkim powiem, że praca jest dobrze ustrukturyzowana, kompozycja podania materiału, który ku mojemu zdziwieniu okazał się tak bogaty i różnorodny, jest niezwykle przemyślana. Przyznam się, że dotąd nie wyobrażałem sobie, jak szeroko i obszernie Mychajło Hruszewski bada twórczość Tarasa Szewczenki. Jasna sprawa, nie poświęcał szczególnej uwagi poetyce utworów Szewczenki, systemowi obrazowania, stylowi itp. I jest to zrozumiałe, ponieważ jednak główne zainteresowanie Tarasem Szewczenką przypada na okres szczególnej aktywności społecznej wybitnego historyka, który nie mógł nie uświadamiać sobie, że postać Tarasa Szewczenki we wszystkich procesach społeczno-politycznych powinna odgrywać szczególną rolę. Gruntowna przedmowa, a dokładniej „Przedsłowie” — to swoisty klucz do dalszego odbioru stu historii i opowieści, z których każda, nawiasem mówiąc, nazwana jest słowami samego Hruszewskiego. Doskonale uzasadniono każdy z trzech rozdziałów, które łączą opowieści. Pierwszy — „Tarasie mój dobry, mój ojcze jedyny!” — poświęcono ujawnieniu potężnego wpływu twórczości Szewczenki na kształtowanie światopoglądowej, politycznej, państwowotwórczej istoty Hruszewskiego, przede wszystkim, co szczególnie interesujące, poprzez postrzeganie i uświadamianie złowrogiej roli Moskwy i Moskowszczyzny w historii Ukrainy. Tytuł drugiego rozdziału — „Szewczenkę uznaje za proroka cała Ukraina” — mówi sam za siebie, o trzecim powiem dalej. Zaznaczę, że badacz kładzie nacisk i przekonująco dowodzi, że „obecność” Tarasa Szewczenki w wydarzeniach, które rozegrały się w imperiach Rosyjskim i Austro-Węgierskim, jest po prostu nieunikniona, a nawet obowiązkowa, wyjaśniając, co właściwie „wywołało” Szewczenkę na czołowe rubieże ruchu narodowowyzwoleńczego Ukrainy.
Szczególne znaczenie semantyczne mają strony pracy, które opowiadają, jak Hruszewski — oczywisty zwolennik autonomii Ukrainy w składzie federacyjnego państwa rosyjskiego — na początku 1918 r. doszedł do wniosku, że orientacja na Moskowszczyznę, na Rosję jest przeżyta i przestarzała, a pod „federalizmem” radzieckiego typu „leży w rzeczywistości najgorszy, terrorystyczny centralizm”. Co więcej, Przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady uważał, że „teraz w najbardziej oczywisty sposób mamy walkę samych narodów — wielkoruskiego i ukraińskiego. Jeden napada, drugi się broni”. Takie dramatyczno-prorocze maksymy, wypowiedziane na tle antymoskiewskich poezji Szewczenki, wypalają dusze i uzbrajają duchowe siły współczesnych Ukraińców. Bardzo ważne jest to, że wszystkie rozważania, przemyślenia, oceny autor przedstawia na tle najważniejszych wydarzeń historycznych i znaczących postaci nie tylko ruchu narodowo-kulturalnego Ukrainy, ale i ogólnorosyjskiego, w którym Mychajło Hruszewski był ważną postacią. Tym bardziej, że jego pobyt w Rosji i próby jak najaktywniejszego uczestnictwa w jej życiu naukowym i literackim były uwarunkowane przede wszystkim narastaniem zmagań narodowowyzwoleńczych. I to Mychajło Hruszewski uświadamiał sobie, a nawet gotów był iść (i szedł) na pewne kompromisy po to, by przebywając na zesłaniu w Symbirsku i Kazaniu, trafić do stolicy imperium. Bo tam już w XIX wieku działały znaczące postacie — rosyjscy Ukraińcy, których działalność, zwłaszcza Osypa Bodianskiego, Mychajła Maksymowycza i innych, zaświadczała również dla Mychajła Hruszewskiego, że dość autorytatywne grono działaczy było przejęte troskami o los Ukrainy. Wołodymyr Melnyczenko poświęcił im osobny rozdział „Działalność rosyjskich Ukraińców”, w którym wykazał unikalną wiedzę na temat, nie w pełni dostępny nawet Mychajłowi Hruszewskiemu. Nie bez podstaw autor przedstawił także kilka opowieści — ciekawych rozważań o Mykole Gogolu. Jego duchowa tragedia wybrzmiała w tym okresie, w którym powstała maksymalna duchowa potrzeba, kiedy stało się oczywiste wszystko to, co zostało wypracowane, przemyślane przez Ukraińców. Cenną jest historia pod tytułem „Gogol zaczyna skłaniać się ku ukraińskiemu nacjonalizmowi”, w której, w odróżnieniu od rosyjskich gogoloznawców, odkryto prawdziwą głęboką treść jego szkicu „Rozmyślania Mazepy” (połowa lat 30. XIX w.). Jak wszędzie w swoich pracach, autor uwzględnia dorobek poprzedników, w tym przypadku Wołodymyra Panczenki, Jurija Barabasza, Jarosława Dzyry, który nawet nazwał ówczesnego Gogola „mazepińczykiem”. W tym kontekście umotywowanie wprowadza się do obiegu naukowego ważny wniosek Mychajła Hruszewskiego: „Nie tylko ze względu na wpływ, jaki miały opowiadania Gogola z ukraińskiego życia (ludzie naszych pokoleń, zapewne, pamiętają, ile zawdzięczali im w rozwoju i uświadomieniu swoich ukraińskich sympatii!), ale i ze względu na jego ukraińskie uczucia nie mamy żadnego powodu wyrzucać go z historii ukraińskiego ruchu narodowego, rozwoju ukraińskiej świadomości. Nie całą swoją twórczością, nie całą swoją gigantyczną postacią, ale niektórymi stronami swoimi on należy tutaj. I najmniej można zgodzić się na to, żeby go przeciwstawiano ukraińskiemu ruchowi jako coś zasadniczo mu przeciwnego”. Razem z tym Hruszewski rok później napisał niezauważoną przez badaczy dokładną frazę o historycznej, istotnej różnicy między Ukrainą Szewczenki a Ukrainą Gogola: „Ukraina Szewczenki, z jednej strony, z drugiej — Ukraina, czy bezpieczniej powiedzieć — „Małorosja Gogola”…” Przykuwają uwagę rozważania autora dotyczące stosunku Szewczenki do hetmana Iwana Mazepy, utrwalone słowami Hruszewskiego, który utrwalił unikalność fenomenu Mazepy w obu hipostazach — ciemnej i jasnej: „…Ogólnie poglądy na Mazepę jako na człowieka pozostały niepochlebne i nieprzyjazne; ale jako działacz historyczny, jako idea — był on otoczony wysoką czcią…” Wołodymyr Melnyczenko słusznie uważa, że temat „Mazepa jako idea” zasługuje na współczesną monografię z historycznie pogłębionym odczytaniem działalności hetmana. Bardzo interesującą jest propozycja stworzenia naukowego zbioru artykułów „Ukraina i Moskowszczyzna — różnice i kontrasty”, zaplanowanego przez Mychajła Hruszewskiego i Maksyma Gorkiego w Moskwie pod koniec 1916 r. — na początku 1917 r. Oczywiste jest, że pierwszą jego część powinny stanowić artykuły samego Hruszewskiego oraz uczonych wskazanych przez niego — Serhija Jefremowa, Fedora Wowka, Wiaczesława Prokopowycza, Mykoły Wasylenki i in. A drugą — większą — część książki powinni napisać dzisiejsi autorzy, którzy mają wszechstronnie odkryć na współczesnym poziomie naukowym fundamentalny wniosek Hruszewskiego o „wielkiej historycznej, kulturowej, psychologicznej, jakiej chcecie, granicy, która od wieków oddzieliła Ukrainę od Moskowszczyzny…” Wśród licznych osób historycznych, ocenionych przez Szewczenkę i Hruszewskiego, zapamiętał się Mychajło Juzefowycz, jego Taras Hryhorowycz nazwał „zdrajcą” w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, podczas gdy Mychajło Serhijowycz emocjonalnie i dokładnie napiętnował, wielokrotnie wspominając „haniebne prawo Juzefowycza z 1876 r., które zakazało ukraińskiego słowa”. Wołodymyr Melnyczenko stworzył bardzo potrzebną pracę. Nikt przed nim nie zdobył się na tak uzasadnioną i wszechstronną analizę ocen Mychajła Hruszewskiego dotyczących twórczości Tarasa Szewczenki oraz jej aktualności w każdym okresie historii Ukrainy, zwłaszcza w czasach wzlotu ruchu rewolucyjnego i narodowowyzwoleńczego, kiedy słowo Szewczenki stawało się ideowym stymulatorem uświadomienia konieczności walki o wolność i niepodległość. W tym planie artykuły Mychajła Hruszewskiego o twórczości Szewczenki odegrały decydującą rolę. Swoją monografią Wołodymyr Melnyczenko wszystkie te problemy zaktualizował — i w tym jego wielka zasługa. Osobno odnotowuję wysoki poziom poligraficzny monografii: chwała wydawnictwu „Łybid”! ___________________ 1 Żułynski M. Wielki Ukrainiec na Arbacie // Melnyczenko W. Mychajło Hruszewski: „Ja osiedliłem się w Moskwie, Arbat 55”. — M.: OLMA-PRESS, 2005. — S. 3-6. 2 Melnyczenko W. Mychajło Hruszewski: „Szewczenko — święty narodowy sztandar”. 200 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach. — K.: Łybid, 2017 — 400 s. Zdjęcie Heorhija Łukianczuka
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
odbyły się następujące wydarzenia: złożenie kwiatów pod pomnikiem I. Franki, młodzieżowe publiczne akcje artystyczne oraz okrągły stół „Koncepcje państwowotwórcze w pracach Iwana Franki: aktualność na obecnym etapie”. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Podczas okrągłego stołu (od lewej do prawej): Wasyl Kuszeret, Wasyl Kremen, Roland Franko, Ihor Kurus Romanse do wierszy Iwana Franki wykonują studenci różnych narodowości
Машинний переклад
Środowisko naukowe wita ukazanie się książki „Językowy wszechświat Iwana Bahrianego. — Zbiór prac naukowych, poświęcony 110. rocznicy urodzin Iwana Bahrianego / oprac. S. Kozak. — Kijów: Ukraińskie Wydawnictwo im. Iwana Bahrianego, 2016. — 364 s.”. Tetiana KOC, kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Historia języka literackiego to historia osobowości językowych. Aby ocenić wkład pisarza w rozwój standardu literackiego, potrzeba czasu, który selekcjonuje i zachowuje wszystko, co ważne, znaczące, wartościowe, estetyczne, a pozostawia w tyle to, co jednodniowe, niepozorne, nieakceptowalne. Dziedzictwo literackie twórców, którzy byli zmuszeni żyć i tworzyć poza granicami Ukrainy, przechodzi próbę nie tylko w czasie, ale i w przestrzeni, odnajdując swoje zagubione w realiach historycznych miejsce, odkrywając nieznany dla wielu pokoleń sens wypowiedzianego i zapisanego w wieczności słowa. Twórcze dziedzictwo Iwana Bahrianego (naocznego świadka strasznych, brzemiennych w skutki wydarzeń ukraińskiej historii) to nie tylko oryginalna karta historii języka literackiego, ale i źródło badania świadomości językowej ukraińskiego społeczeństwa początku XX wieku. Pisarz, przebywając poza granicami Ukrainy, poprzez refleksję nad językiem miał możliwość swobodnego wyrażenia myśli milionów Ukraińców, synchronicznego przedstawienia całemu światu oceny zjawisk nieakceptowalnej dla większej części społeczeństwa ideologii komunistycznej. Iwan Bahriany powrócił na Ukrainę w swoich utworach, które już stały się nową kartą ukraińskiej literatury i otworzyły Ukraińcom prawdę o tragicznych stronach historii. Artysta przez całe życie walczył o państwowość Ukrainy, walczył z totalitarną władzą, reżimem komunistycznym jedyną bronią, którą zabrał ze sobą w dalekie światy — słowem. Nowe oblicza języka pisarza po 110 latach od dnia jego urodzin odkrywa zbiór prac „Językowy wszechświat Iwana Bahrianego”, który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie o tej samej nazwie. Dzięki S. Kozakowi — znanemu badaczowi ukraińskiej diaspory, zebrano, uporządkowano i opublikowano znaczną część dorobku naukowego językoznawców na temat leksyki, frazeologii, organizacji stylistycznej i składniowej artystycznych utworów prozatorskich, poetyckich i publicystycznych znaczącej postaci ukraińskiej kultury. Taki format wydania pozwala podsumować osiągnięcia i jednocześnie zaktualizować ważne, ale jeszcze nieoświetlone problemy współczesnej lingwistyki w badaniu twórczości językowej Iwana Bahrianego. Podkreśla to autor przedmowy P. J. Hrycenko. „Wchodzenie tekstów I. Bahrianego, jak i innych klasyków ukraińskiej literatury zagranicznej — zaznacza językoznawca — ma bezpośredni wpływ nie tylko na rozwój piśmiennictwa — system środków i sposobów artystycznego odtwarzania życia, ale i na dynamikę języka ukraińskiego, jego formalną strukturę, możliwości wyrazowe” (s. 9—10). Badając język pisarzy, lingwiści tradycyjnie zwracają uwagę na ich słownik. Dla osobowości językowej słowo to swoisty punkt orientacyjny, za pomocą którego na różnych poziomach uświadomienia aktualizuje się pewna część jej wcześniejszego doświadczenia. Wskazującym dla twórczości językowej pisarza w kontekście ukraińskiego języka literackiego lat 40.—50. XX w. jest użycie leksyki biblijnej, która stanowi podstawę artystycznego obrazowania epoki, element pamięci kulturowej i świadomości językowej Ukraińców początku XX wieku. Funkcje stylistyczne leksyki sakralnej, która akumuluje zarówno wyobrażenia religijne, jak i ludowe odczuwanie świata, naświetlają prace N. M. Sołohub, M. I. Fiłon, A. Kowtun, I. M. Dyszluk. Autorzy zbioru proponują badania nad językiem utworów publicystycznych, który wyraźnie zaznaczał się w artystycznym myśleniu językowym Iwana Bahrianego. To właśnie zwroty publicystyczne nadawały ocenność, ekspresywność, przeważnie negatywnie nacechowaną konotację, kategoryczność w opisach tragicznych realiów ukraińskiej historii i były dla artysty środkiem rozszerzenia tradycyjnie ustalonej w literaturze pięknej emocjonalnej paradygmaty wypowiedzi. Znaczna część leksyki, która aktywnie funkcjonowała w języku na początku XIX w., a z czasem została wyłączona z użycia w granicach Ukrainy, kontynuowała życie w utworach Iwana Bahrianego i wraz z nimi powracała do języka mediów w latach 90. XX w. Słowa zneosoblenyj (bezosobowy), zmahun (zawodnik/rywal), litun (lotnik) znów otrzymały szansę na nowe życie, por.: „Cała jego Ojczyzna właśnie tak — na kołach, zmiażdżona, rozszarpana, zbezosobowiona” („Tyhrolovy”); „Współczesna młodzież nie zatrzymuje się na konstatacji problematyki egzystencjalnej, nie przekształca się w biernych obserwatorów niwelacji samoistnej osobowości w zarodku, co aktywnie działo się w procesie formowania zbezosobowionego społeczeństwa” („Kultura i żyttia”, 27.04.1995); „Kiedyś byli zmahunamy, a teraz stali się kibicami” (tytuł artykułu o zawodach sportowych, „Weczirnij Kyjiw”, 15.09.1997). Zbiór potwierdza ważność i aktualność gruntownego naświetlenia w literaturze naukowej kwestii wpływu twórczości językowej Iwana Bahrianego na dynamikę języka literackiego końca XX w. W proponowanym wydaniu różnorodnie zbadano użycie w języku artysty onimów: toponimów, antroponimów, chrononimów itp., za pomocą których można wyraźnie określić czasowe, przestrzenne i aksjologiczne parametry tekstów artystycznych. Autorzy zaznaczają, że toponimy w artystycznych utworach poetyckich i prozatorskich to nie tylko środki lokalizacji miejsca akcji, ale i stylistyczne markery autorskiej koncepcji, autorskiego stylu. Ważną dla zrozumienia ich symbolicznego sensu jest łączliwość leksykalna, która odkrywa asocjacyjny związek między historyczną przeszłością a współczesnością artysty (zob. artykuł E. W. Bojewej, s. 26—28). Badacze słusznie podkreślają, że w utworach pisarza wszystkie „imiona mówią” do Ukraińców jako narodu, który nie ma prawa zapomnieć swojej historii (studia H. D. Panczuk, N. M. Żurawlowej).
Badania semantykony osobowości językowej Iwana Bahrianeho uzupełniają dociekania H. Chomut i J. Markitantowa na temat stylistycznych funkcji całościowych i przekształconych frazeologizmów jako elementów ludowej świadomości językowej: ryć nosem ziemię; Bóg nie bez łaski, kozak nie bez szczęścia; strzegł i nie ustrzegł, pilnował jak oka w głowie — i na próżno (s. 124—125). Różnokierunkowe powiązania kognitywne, treściowe i semantyczne w zamyśle autorskim twórcy prześledzono w artykułach poświęconych konceptom „Ukraina”, „dusza”, „życie” itd. W. S. Kałasznyk zauważa, że obraz Ukrainy przenika całą twórczość Iwana Bahrianeho i odkrywa nieznane dla ukraińskiego społeczeństwa końca XX w. orientacje wartościujące bytu narodowego (s. 195—196). Ukraina lat 30.—50. XX w. w świadomości twórcy ma różne wymiary przestrzenne: „tamta Ukraina” (Ojczyzna) i „druga, nowa Ukraina” (Zielony Klin), por.: „Nie ma już tego cichego kraju, Ukrainy tej jasnej, słonecznej” (Tygrysie łowy); „To była nasza druga Ukraina, nowa Ukraina, ale szczęśliwsza” (Tygrysie łowy). Ojczyzna dla autora powieści to różne, lecz jednakowo bliskie ukraińskie dialekty, które łączy jeden język narodowy: „Wagon mówił wszystkimi dialektami jego — Hryhorija — języka: połtawskim, chersońskim, czernihowskim, odeskim, kubańskim, charkowskim, podolskim… Główny kontyngent jego pasażerów — Ukraina, ta wyrwana z miejsca i rzucana po całym świecie. Eksterytorialna Ukraina. Ukraina „bez steru i bez żagli” (zob. rozprawę L. P. Zełenko, s. 168—169). Przeciwstawienie Ojczyzny (Ukrainy) i „rodiny” (ZSRR) zostało wyraziście i ekspresyjnie zrealizowane w utworach publicystycznych, np.: „Dla nas słowo „Ojczyzna” również jest wypełnione świętą treścią i, być może, większą niż dla kogokolwiek innego. Ale nie stalinowska „rodina”. Mnie moja Ojczyzna śni się co noc…”; „My wolimy umrzeć tutaj, na obczyźnie, ale nie wracać do tej „rodiny”… To słowo obce, z takim niezrównanym cynicyzmem narzucane nam przez radziecką propagandę” (zob. badania O. K. Konowała, s. 357). Semantyka jednostek językowych pisarza odzwierciedla indywidualne rozumienie, które aktywuje się jednostkami słownika języka narodowego. Dlatego dla przyszłych badaczy pierwszorzędną sprawą, jak zaznacza P. J. Hrycenko, jest „leksykologiczne opracowanie tekstów pisarza w celu wykrycia tej leksyki, semantyki, frazeologizmów, które nie trafiły do „Słownika języka ukraińskiego” (T. I — XI, K., 1970—1980)” (s. 17). W polu widzenia autorów zbioru znajdują się także jednostki syntaktyczne języka Iwana Bahrianeho. Analiza strukturalna różnych typów zdań (prostych, złożonych, rozwiniętych, nierozwiniętych, złożonych itd.) jest ważna dla wyjaśnienia organizacji gramatycznej języka, wykrycia rytmomelodyki utworów artystycznych twórcy. Twórca wchodzi do historii języka literackiego także dzięki ekspresyjnym aforyzmom, które utwierdzają wartości jego epoki — ludzką godność i niezłomność ducha: Lepiej umierać, biegnąc, niż żyć, gnijąc!; Odważni zawsze mają szczęście i in. Dzisiaj są to już rozpoznawalne poza kontekstem i czasem słowa twórcy powróconego do Ojczyzny. Recenzowany zbiór prac naukowych, reprezentując wyniki analizy językoznawczej twórczości językowej Iwana Bahrianeho, jednocześnie stawia przed badaczami nowe zadania. Aby wyjaśnić cechy dyferencyjne idiolektu osobowości językowej w historii języka literackiego, ważne jest przeprowadzenie kompleksowej analizy pragmalingwistycznej i funkcjonalno-semantycznej jednostek językowych, wykrycie utrwalonej w nich refleksji autora, która ma swoje określone cechy na tle ogólnych procesów literackich i kulturowych. Pisarz, używając utrwalonych jednostek języka, rozwija ich potencjał funkcjonalno-semantyczny, aktualizuje środkami językowymi wartości swojej epoki (pojęcia jądrowe idiolektu), tworząc nowe znaki językowo-estetyczne kultury narodowej. Proponowane studia podsumowują osiągnięcia, zapoznają szerokie kręgi ukraińskiej społeczności z różnorodnością problematyki analizy językoznawczej tekstów znaczącej osobowości w historii języka literackiego i zaświadczają, że współczesna nauka lingwistyczna pewnie pokonuje drogę, zgodnie z definicją P. J. Hrycenki, „od drobnych elementów do całości idiolektu Iwana Bahrianeho”.
Машинний переклад
Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, m. Chmielnicki. Właśnie tę kosę u schyłku swoich lat zapisał Koste Hordijenko Chmielnickiemu Muzeum Literackiemu na prośbę byłego pracownika naukowego muzeum Mykoły Maczkiwskiego. — Jak wiadomo, pisarz mieszkał w Charkowie. Kiedy zdarzyło mi się tam być, spotkałem się z nim i poprosiłem o niektóre eksponaty dla muzeum — wspomina pisarz Mykoła Maczkiwski. — Zawsze mówił, że żadne uzdrowiska nie dodawały mu tyle zdrowia, co zwykła chłopska kosa. Więc poprosiłem go o kosę. Napisał notatkę do administracji Domu Pisarzy w Irpieniu, żeby oddali nam jego kosę. A odebrać ją przyszło zimą. I wyobraźcie sobie mnie w pociągu w środku zimy z kosą, jak wiozłem ją z Kijowa do Chmielnickiego. Reakcja pasażerów była od ironii po drwiny. A o pasji Hordijenki napisał kiedyś były przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obwodowej NSPU Mykoła Feduneć: W biurku notatnik spoczywa, Śpi, schowawszy w pióro atrament… Kosi klasyk. Kładzie się trawa — Patrzeć miło i przyjemnie. W tym roku gośćmi muzeum literackiego byli uczniowie Chmielnickiej Szkoły nr 17. Dyrektor muzeum Wasyl Horbatiuk opowiedział o tradycjach koszenia na podolskich wsiach: — Przygotowanie i początek żniw zawsze towarzyszyły pewne rytuały. Z reguły żniwa przypadały na początek postu piotrowego, dlatego od mężczyzn, którzy wykaszali niemałe powierzchnie na swoich polach i łąkach, nie wymagano ścisłego przestrzegania postu. Nastolatkowie z niekłamanym zainteresowaniem obejrzeli wystawę poświęconą Kostowi Hordijence, niektórzy nawet wzięli do ręki kosę. Szczególnie interesujące było to dla dziewczynek. Postęp techniczny ułatwia pracę ręczną i już na naszych wsiach mniej słychać melodię klepania kos na babkach — coraz częściej terkoczą kosy spalinowe. W wielu gospodarstwach zapominają o kosie z kosiskiem, tak jak zapomniano o przeznaczeniu nosidła. Lecz trudno sobie wyobrazić, żeby o terkotaniu kosy spalinowej któryś z poetów napisał tak, jak podolski pisarz Witalij Neczytajło: Od kosy trawie upaść, bo po to ona trawa. Szkoda, nie można przełożyć całkiem wszystkiego tego na słowa: jak milczą w ziemi korzenie, schowawszy w głębię tajemnicę olśnienia, krążenie piołunu… Na początku kosę Kosta Hordijenki używano nawet do wykaszania trawnika przy muzeum. Lecz po objęciu stanowiska dyrektora muzeum Wasyl Horbatiuk kupił nową kosę, a narzędzie-eksponat wynosi się tylko na sianokosy — jakby zapraszano szanowną osobę, by popatrzyła, jak szanuje się ludowe zwyczaje i jak pamięta się przebrzmiałe lata poprzednich pokoleń. Chmielnickie Muzeum Literackie otworzyło sezon koszenia. Podobnie jak zrodzony w jego murach międzyregionalny festiwal literacki „Zernosłowo”, to tradycyjne wydarzenie związane jest z imieniem laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Kosta Hordijenki. Wiadomo, że klasyk literatury ukraińskiej połowy XX wieku znajdował możliwość koszenia traw przy każdej okazji — w ogrodach współmieszkańców podczas odwiedzin ojczyzny w Mykytyńcach na Podolu, w zagranicznych delegacjach. A w domu pracy twórczej pisarzy w Irpieniu miał w pogotowiu własną kosę.
Машинний переклад
Jurko ŁOHWYN
Jeśli wyszliście z metra „Złote Wrota”, przeszliście przez skwerek i Złote Wrota zostały za waszymi plecami, to trafiacie na ulicę Jarosławów Wał. Jej prawdziwa historyczna nazwa to Wielka Podwalna. A w czasach mojego dzieciństwa — Woroszyłowa. Wyobraźcie sobie, po tej niezbyt szerokiej ulicy jeździł tramwaj. Przy Złotych Wrotach tramwaj się zatrzymywał. Wychodziła motornicza, przestawiała zwrotnicę. I wtedy tramwaj skręcał w lewo, na Włodzimierską, wyjeżdżał na Plac Bohdana Chmielnickiego. Teraz to plac Sofijski. Tam, przy pomniku, robił koło, a potem tą samą Wielką Podwalną wracał z powrotem na dworzec. Ulica Wielka Podwalna, a teraz Jarosławów Wał, nie należy do najdłuższych w Kijowie. I kiedy idziemy nieparzystą stroną, to pierwsze, na co zwracamy uwagę, to budynek numer trzy. Słynny dom ze szpicem i rzeźbami dwóch skrzydlatych psogłowców! Zawsze zwalniałem kroku, przechodząc obok domu nr 3. Bo to był pierwszy dom, w którym zamieszkaliśmy, właściwie żyliśmy, przybywszy do Kijowa. Gdzieś miesiąc czy półtora, w 1945 roku. My z mamą i babcią przyjechaliśmy ze wsi, kiedy ojciec wrócił z armii. Idziemy obecną ulicą Jarosławów Wał. Oto i drugi budynek, którym kijowianie i goście miasta też się interesują. Zwalniam kroku. Kienesa karaimska. Zbudowali ją jeszcze w czasach przedrewolucyjnych. Zdaje się, że bracia Koenowie, którzy byli, że tak powiem, oligarchami w biznesie tytoniowym. Przechodzimy troszkę dalej i, po lewej stronie, schody w dół. Na tym kończy się pierwszy kwartał. A w dół biegnie ulica Iwana Franki. Po drugiej jej stronie — narożny budynek, jedną stroną wychodzi na Jarosławów Wał, drugą na Iwana Franki. Tam w czasach mojego dzieciństwa był sklep spożywczy. Wyróżniał się od innych sklepów tym, że w nim wszystko było na kartki. Ale często zdarzało się, że masz kartki, a towaru nie ma. Tak więc ten sklep był właśnie z tego znany. Tam zaopatrywali się dwa razy w miesiącu inwalidzi. A my w tym czasie mieszkaliśmy już na ulicy Strzeleckiej, która wychodziła prosto na ten sklep, granicząc z ulicą Żytomierską i Woroszyłowa, która teraz jest Jarosławów Wał. I tak mieszkaliśmy w budynku, który należał do Metropolii Kijowskiej. W tym budynku często zatrzymywali się, jak w hotelu, księża z różnych parafii, czekając na rozpatrzenie swoich spraw w konsystorzu. Po wojnie budynek był zasiedlony od piwnicy aż po strych. Tak, że nie było już gdzie się przytulić. Mieszkaliśmy w części piwnicznej, a nasza podłoga była o 4 metry niżej od poziomu podwórza. Wtedy ulica Strzelecka była bardzo cicha. Chyba raz czy dwa razy przejeżdżał jakiś samochód — z reguły ciężarowy GAZ. To mogli dowozić produkty albo przywozili chorych do szpitala, który mieścił się akurat naprzeciwko słynnej Bramy Zaborowskiego. Hałas na ulicy robili chyba tylko dzieciaki i stukot ich samorobnych hulajnóg. Huk od nich był straszny. Bo kółka z łożysk kulkowych, zdjętych nawet nie wiem skąd, może i z samolotów, a może z rozbitych samochodów. I kiedy jechali nimi po chodniku, a on przy naszym długim budynku 7/8 był wtedy — wyobraźcie sobie! — z cegły postawionej na sztorc; gdzieś już się starła, gdzieś wypadła, nawierzchnia była nierówna, huk był straszny! Dozorca Iwan Iwanowicz gonił chłopców za to. Ja takiej hulajnogi nie miałem. Koledzy czasem dawali przejechać się w jedną stronę i z powrotem, albo wokół budynku. Jeszcze ostrzejszy hałas od takich łożysk kulkowych powstawał dwa razy w miesiącu. Bo dwa razy w miesiącu chodnik przy naszym domu wypełniał się hukiem ciągliwym, powolnym. I dopełniał się stukotem drewnianych płyt po chodniku. To beznożni inwalidzi na swoich wózkach-platformach ciągnęli do sklepu na Woroszyłowa. I dzieci na hulajnogach, i ci inwalidzi nie mieli kółek z gumą, cichych. A były zwykłe osie, na które nakładało się właśnie te łożyska kulkowe. I kiedy chodnik, zrobiony z cegły, wykrzesywał właśnie te ciągliwe dźwięki, to one zawisały gdzieś na dwie-trzy godziny. Ze wszystkich stron, w szczególności z Reiterskiej, Osipienki, Strzeleckiej oraz zaułka Michajłowskiego zjeżdżali się inwalidzi, którzy nie mieli obu nóg. I oni, żeby się odpychać na tych platformach z łożyskami kulkowymi, w prawej i lewej ręce trzymali po takiej deseczce, jak to murarze, którzy wygładzają ściany. Tymi deseczkami z całej siły uderzali o chodnik, odpychali się — i turlali się w wózku dalej i dalej. I piskliwy, i dźwięczny odgłos łożysk kulkowych, rzecz jasna, dopełniał się jeszcze tymi uderzeniami o chodnik, wywołując dodatkowe monotonne „Stuk! Stuk! Stuk!”. Szli także ludzie niewidomi z przewodnikami. Bywało, szli lekkim krokiem, ale nie mieli obu rąk. Z reguły to saperzy, którzy gdzieś wysadzili się na tajnych niemieckich minach. Działania fryców były podstępne. Oni gdzie mogli, tam i urządzali pułapki naszym ludziom: uciekając, zatruwali wino i napoje w zakładach. A potem nasi ludzie tysiącami ginęli od zatrutego oranżady czy wina. Także rączki podrzucali czy zabawki ze zmaskowaną materiałem wybuchowym. Dlaczegoś o tym, prawda, mało mówią, ale ta wojna była naprawdę totalna. …Zaopatrzywszy się w to, co było, inwalidzi nie rozchodzili się. Rozlewali wódkę. Po sto gramów. Dlaczego dobrze to pamiętam? Bo na rogu zaułka Gieorgijewskiego i Strzeleckiej siedział szewc Zacharycz. Z czarną brodą, bardzo bujną. Wtedy mówili — jak u Karola Marksa. Miał on okrągłe okulary w drucianej oprawie. Także nosił czapkę-ośmioklinówkę z guzikiem na górze. Siedział okrakiem na jednej skrzynce, a na drugiej — rozłożony rzemieślniczy sprzęt. Kopyto tamże stało, on je zaciskał kolanami, kiedy na to kopyto nakładał obuwie, które trzeba było podbić czy podszkolić. Czego wtedy wszyscy się bali? Milicjantów. Nazywali ich „psiarnią”. Ale największy strach i nienawiść wywoływali inspektorzy finansowi. Ci chodzili po wszystkich sklepach, przeszukiwali bazary i inne punkty handlowe, gdzie ludzie mogli coś sprzedawać. Także przeszukiwali podwórka, nasłuchując, czy ktoś nie szyje na maszynie do szycia. Bo jeśli obszywaliście siebie i u was znajdowali jeszcze dwie-trzy pary jakichś bluzek czy nawet majtek, to uważali, że pracujecie na sprzedaż. I nakładali na was ogromne podatki. Inspektorzy finansowi zbierali ze wszystkiego. Pamiętam, że mama mojego przyjaciela Żeni sprzedawała na Żytnim bazarze aluminiowe samorobne łyżki. Dlatego rodzina cały czas bała się, żeby ich nie złapali. Kiedy na ulicy w oddali tylko pojawiał się inspektor finansowy, ktoś z chłopców przybiegał i zawiadamiał Zacharycza. Swoją drogą, chodzili po dwóch, a czasem i po trzech, bo bali się, że mogą im skręcić karki. I jak tylko zawiadamiali Zacharycza, on otwierał kieszeń na piersi swojej marynarki, wyciągał medal partyzancki i przypinał go. Kiedy groźna sytuacja mijała, on go zdejmował i znowu wkładał do kieszeni. Zacharycz miał tragiczny los. Jego żonę i dziecko, nie przypomnę sobie, chłopca czy dziewczynkę, Niemcy spalili w chacie. Dlaczegoż zostawali inwalidzi po tym, jak zaopatrzyli się? Bo w sklepie spożywczym sprzedawali wódkę na rozlew. W tym czasie, o 12 godzinie w dzień, Zacharycz podnosił się ze swojej skrzynki i prosił kogoś z chłopców, żeby popilnowali narzędzi, w szczególności kawałków skóry i kleju, bo to przecież wtedy deficyt był straszny! I oto on też szedł do tego inwalidzkiego sklepu. I my zawsze między sobą ustalaliśmy kolejkę, kto będzie w jaki dzień pilnował o 12 godzinie w dzień rzemieślniczego sprzętu Zacharycza. Dlaczego? Bo kiedy Zacharycz wracał, dożuwając truskawkowy cukierek, to z kieszeni wyciągał i dawał nam „szachtiora” — to „rubel”, na którym był przedstawiony pracownik kopalni. Ale wróćmy do inwalidzkiego sklepu. Kiedy inwalidzi spożywali po sto gramów, a wszyscy oni byli ciężko ranni, zaczynał się prawdziwy horror. Ktoś zaczynał płakać, śpiewać, ktoś krzyczał, ktoś wyjaśniał stosunki, przeklinał, używał wulgaryzmów... Szybko tracili ludzkie oblicze. A z drugiej strony, czego od nich wymagać — poranieni, kontuzjowani. Urazy na tyle ciężkie, że człowiek nie mógł opanować się, nie mógł sobą już kierować. A te sto gramów wódki w ogóle zdejmowały jakiekolwiek hamulce. Jesienią i ja poszedłem do szkoły. Z nostalgicznym smutkiem wspominam, jak spadały i pękały kasztany. Wtedy kijowskie ulice po prostu bombardowały kasztany. Lśniące, brązowo-czekoladowe kasztany, które zasypywały wszystkie chodniki. …Idziemy z babcią. Przed nami tramwaj do placu Bohdana Chmielnickiego. Przechodzimy przez tory. Huk tramwaju ucichł. I usłyszałem jakiś bardzo dziwny dźwięk żelaznych kół. Patrzę na przeciwną stronę, na parzyste numery ulicy Woroszyłowa. A tam,
bliżej placu Lwowskiego idzie kobieta w chałacie. Jest rozchełstany, bez wiązań. Spod chałatu wygląda kufajka, spódnica, na nogach ma ogromne, w rozmiarze 44 albo nawet 45, kirzowe buty. Sama kobieta też jest potężna, pcha przed sobą wózek-platformę. A na tym wózku, bez żadnego podkładu, leżą dwa ludzkie kadłubki, czyli dwóch inwalidów bez rąk i nóg. Babcia, widząc to, ciągnie mnie za rękę w stronę Złotych Wrót. Cały czas się oglądam, bo ta kobieta właśnie zaczyna ich przeciągać przez tory tramwajowe do sklepu dla inwalidów. Ten obrazek bardzo dobrze zapamiętałem. Wbił mi się w pamięć niczym straszny kadr z jakiegoś filmu o moim życiu. Teraz na Jarosławowym Wale pod numerem 13 urządzili w tym miejscu „Coffee House”. Jak widzicie, czysto ukraińska nazwa. A obok, w półpiwnicy, kawiarnia „Jarosławna”. No, ja tak myślę, że nikomu do tych inwalidów sprawy już nie ma, bo nie ma ich, i pamięci o nich też nie ma… A jeszcze — o salcie, które zrobiła władza w 1947 roku. Pod koniec roku ogłoszono zniesienie systemu kartkowego i reformę pieniężną. W styczniu 48-go i do połowy lutego do sklepu przypełzały te niedobitki, które jeszcze nie umarły od ran i innych swoich nieszczęść, a potem oni wszyscy, jednego dnia, gdzieś zniknęli. I dopiero po wielu latach, przeczytawszy okrutne opowiadanie Jurija Nagibina o Wałaamie, dowiedziałem się, że wszystkich tych ułomków czy kadłubków z całego Związku Radzieckiego spławiono na Wałaam. Kiedyś dawno był tam klasztor i jest on tam znowu, nawiasem mówiąc. I Patriarchat Moskiewski nosi się z nim jak z jajkiem, wszędzie go promuje. Lecz o podobnych czynach, które działy się na Wałaamie, z jakiegoś powodu milczą. Jeśli i słychać coś, to chyba tylko przelotnie. Mówią, że niby to był dom inwalidów. Ale o tym, że to była pułapka, leprozorium, dokąd ich wszystkich zebrano, aby tam wyginęli — o tym nikt nie mówi. Najpodstępniejsze jest to, że uczyniono to na dwa-trzy dni przed Dniem Armii Czerwonej, 23 lutego 1948 roku. Oto taki prezent dla tych, którzy stracili na wojnie i części ciała, i duszę… Ludzi tam spławiono jak na śmietnik. Ludzki. To już teraz o tym wiem, a wtedy nie wiedziałem. Po prostu stał się cud. Nagle nie było krzyków, nie było pijanych, nikt nie jeździł na stalowych kółkach. A kiedy i jak zniknął Zacharycz, już nie pamiętam. Gdzieś, chyba w 1959-tym, go zabrakło. Nie wiem, czy był stary, ale był człowiekiem udręczonym. Był prawdziwym partyzantem. Straciwszy na wojnie to, co najcenniejsze — swoją rodzinę, za największe oparcie miał te sto gramów i cukierek. Truskawkowy. I co zrobisz?..
Машинний переклад
Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Petro Panczuk służy w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki od 1984 roku, zaraz po ukończeniu Kijowskiego Państwowego Instytutu Teatralnego im. Karpenki-Karego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Karpenki-Karego). Artysta należy do kategorii aktorów, których interesujące jest obserwować. Zawsze jest nieoczekiwany i paradoksalny. Jego paleta aktorska jest bezgraniczna. Łamie stereotypy amplua, z powodzeniem grając diametralnie przeciwstawne role. Jako przykład można wspomnieć niektóre z postaci, które stworzył aktor: Heles („Eneida”) i Woźny („Natalka Połtawka”) według I. Kotlarewskiego; Iwan Bezdomny („Mistrz i Małgorzata”) według M. Bułhakowa; Oswald („Król Lear”) i Prospero („Burza”) według W. Szekspira; Kulygin („Trzy siostry”) według A. Czechowa; Rotmistrz („Ojciec”) według A. Strindberga; Hryhorij („Elementarz świata”) według H. Skoworody; Omelko („Martyn Boruła”) według I. Karpenki-Karego; Łopuckowski („Szelmenko-ordynans”) według H. Kwitki-Osnowjanenki; Zozima („Bracia Karamazow”), Śmieszny („Sen śmiesznego człowieka”) i książę Myszkin („Idiota”) według F. Dostojewskiego; Narrator, Lawrentij („Kaukaski kredowy krąg”) według B. Brechta; Andronatij („W niedzielę wcześnie rano zioło kopała…”) według O. Kobylańskiej. Jako reżyser w teatrze w foyer P. F. Panczuk zrealizował spektakl „Drednoty” E. Hryszkowca. Niedawno pan Petro obchodził swój 60-letni jubileusz. A dziś artysta jest gościem «SP».
— Jak teatr wszedł w Pana życie? — Wszedł w moje życie dwoma drogami. Pierwsza to fascynacja. Dziecięca wyobraźnia była czymś zachwycona i nie potrafiła wyjaśnić tego, co zobaczyła. We wsi Łobaczówka był wielki miłośnik teatru, Josyp Borysow. Sam wykonywał dekoracje i rekwizyty i reżyserował przedstawienia. Ten człowiek wywarł znaczny wpływ na moją dziecięcą duszę. Na Nowy Rok w naszej wsi istniał zwyczaj przebierania się za kozaków, Cyganów i razem z muzykantami odwiedzania dzieci z życzeniami świątecznymi. Nazywaliśmy ich kozarzami albo perebiranciami. Przebierali się w naszym domu. Wydawało się, że weszli jedni ludzie, a wyszli zupełnie inni. Potem wracali i po przebraniu znów stawali się zwykłymi ludźmi. Ta przemiana robiła wrażenie. Druga – zdziwienie innych. W naszym domu stała stara skrzynia, w której było dużo ubrań. Lubiłem włożyć na siebie kobiecą spódnicę i chustkę, otwierałem drzwi i pojawiałem się przed mamą. Mama wtedy z zdziwieniem mówiła: „Jaka mam piękną córeczkę”. Czułem, jaką radość sprawiam mamie moim przebieraniem się. Mój debiut miał nastąpić w szóstej klasie. Nauczycielka języka rosyjskiego powierzyła mi wykonanie na szkolnym wieczorze bajki „Wołk i Owca”. Przygotowałem się, ale w ostatniej chwili wyobraziłem sobie, jak stoję na scenie sam, a wszyscy na mnie patrzą, przestraszyłem się i przez okno swojego domu (dom stał obok szkoły) obserwowałem, jak to wydarzenie odbywa się beze mnie. Prawdziwy debiut nastąpił rok później. Grałem Hnata w przedstawieniu „Nazar Stodola”. Miałem pocałować kobietę, która miała około 35 lat. Nie mogłem tego zrobić podczas prób, zdecydowałem się dopiero w czasie spektaklu. Wtedy myślałem, że spłonę ze wstydu. Potem była nauka w kulturalno-oświatowym technikum, w instytucie teatralnym. Do dziś z wdzięcznością wspominam swoich wykładowców: Leonida Olijnyka, Adę Rohowcewą i Ołeha Szawarskiego. I oto od 33 lat jestem aktorem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki. — Stworzył Pan wiele postaci ze światowej dramaturgii. Jednak najbliższa Panu jest właśnie ukraińska klasyka? — Ukraińska klasyka to moje, rodzime. Jeśli zagraniczna dramaturgia odbiera siły, to ukraińska je dodaje. Arcydzieła światowej literatury są interesujące, ale są mi obce. Zupełnie inaczej jest z „Natalką Połtawką”, „Kajdaszową rodziną”, „Martinem Borulą”, „Gospodarzem”. W tych utworach jest energia ludzi, którzy je pisali, grali i oglądali te spektakle. — Od dziesięciu lat wszystkie przedstawienia „Kajdaszowej rodziny”, w której gra Pan Kajdasza, odbywają się przy pełnej widowni. Na czym polega popularność tego spektaklu? — „Kajdaszowa rodzina” ma składnik duchowy. Pisząc ten utwór, pisarz włożył w niego swoją duszę. Podobne wrażenie powstaje, gdy czytamy „Natalkę Połtawkę”, utwór jasny jak naiwna dziecięca dusza. My, wykonawcy, staramy się swoją grą nie zabrudzić tego czystego świata autora. — Kiedyś dość popularnym był spektakl teatru „W niedzielę rano zioła kopała” według Olgi Kobyliańskiej, w którym Pan grał Andronatiego. Co Pan powie o tej pracy? — Ta rola nie bardzo mi wyszła. Żona, nie mówiąc mi, zaprosiła na ten spektakl moją 89-letnią mamę. Spektakl bardzo jej się podobał. A w domu odbył się taki dialog: Żona: „Mamo, a podobał się Panu Petro?” Mama: „A co, on tam też grał?” Żona: „Grał”. Mama: „Kogo?” Ja: „Andronatiego, Cygana”. (Pauza). Mama: „E, nie, Petiu, Cyganie to nie tacy”. — Czy nie było trudno wcielić się w postać Puzyra w przedstawieniu „Gospodarz”? — To była moja praca dyplomowa jeszcze w instytucie teatralnym. To trudna postać. Jego marzeniem w życiu jest ziemia i pieniądze, a ja spokojnie podchodzę do wartości materialnych. Jak więc stworzyć prawdziwą postać, żeby widzowie mi uwierzyli? Wtedy przypomniałem sobie mojego ojca. Całe życie uczciwie pracował, ale żył biednie. W naszym kraju i wcześniej, i teraz uczciwa praca nie przynosi zysku. Dlatego energię do gry czerpałem z współczucia i żalu do wiejskich pracowitych ludzi. Wtedy przestudiowałem wiele literatury, która jakby nie dotyczyła samej sztuki, ale pomogła mi w pracy.
W nowym przedstawieniu, oprócz mnie, zebrali się inni dawni uczniowie Leonida Olijnyka — Oleh Szawarski, Wołodymyr Zozula, Ołeksij Pałamarenko. Ten spektakl jest hołdem pamięci naszego pedagoga. Reżyserię wykonał Petro Ilczenko, również uczeń L. Olijnyka, z którym łączą mnie wieloletnie twórcze przyjaźnie. — Jednym z centralnych motywów w Pana twórczości jest postać Tarasa Szewczenki… — Twórczość Kobzarza otacza mnie od dzieciństwa. Najwyraźniej nie ja wybrałem Szewczenkę, lecz on wybrał mnie. Kiedy miałem 7 lat, przewodniczący naszego kołchozu Iwan Kuchariski podarował mi „Kobzarza” z dedykacją: „Pańczukowi Petrowi od zarządu kołchozu im. Suworowa”, który stał się dla mnie drogocenną książką. Później otrzymałem w prezencie zbiór utworów Szewczenki od Josypa Borysowa, o którym już tu wspominałem. W szkole tworzyliśmy „żywe” obrazy. W jednym z nich, ubrany w stare ojcowskie buty, pokazałem Tarasa, gdy pobierał nauki u diaka. Na drugim roku Instytutu Teatralnego zagrałem Szewczenkę w dyplomowej pracy Wołodymyra Oniszczenki — w filmie „Powrót”. Kontynuowałem tworzenie wizerunku Szewczenki w przedstawieniu „Oksana. Boska samotność” według sztuki Ołeksandra Denysenki, którego inscenizację w teatrze im. Franki zrealizował Ołeksandr Biłozub. Pokazane są tu ostatnie lata życia Tarasa Hryhorowycza. Starałem się stworzyć ten obraz poprzez ukazanie różnych typów Ukraińców, poprzez swoje współczucie dla gorzkiego losu wielkiego ukraińskiego poety. Następnie pracowałem nad postacią Tarasa w przedstawieniu Serhija Proskurni „Taras. Sława” w Czerkaskim Akademickim Obwodowym Muzyczno-Dramatycznym Teatrze im. T. Szewczenki. Każdy prawdziwy aktor gra nie tylko postać, lecz także realizuje swoją wewnętrzną ideę, związaną z jego (aktora) życiem. Jeśli moja wewnętrzna problematyka będzie poruszać widza, to stworzony przeze mnie obraz Szewczenki, czy jakiejkolwiek innej postaci, będzie dla niego bardziej dostępny i zrozumiały. Z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki Myhajło Riezniković wystawił w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Lesi Ukrainki przedstawienie „Wszędzie jeden… Świeca na wietrze”, w którym zaproponował mi rolę Tarasa Hryhorowycza. To najbardziej dojrzały obraz Tarasa Szewczenki, jaki stworzyłem. I jest to naturalne, bo przez 15 lat zmieniłem się ja, zmienił się i mój bohater. Przez 18 lat prawie nic nie grałem w teatrze i strasznie się tym męczyłem. Teraz myślę: po co mi to zostało dane? Pewnie po to, abym cierpiał, potem się bił, pogodził, doprowadzony do rozpaczy... I w końcu zrozumiałem, że są twoje pragnienia, a jest Boża opatrzność. Pod koniec życia Szewczenko zrozumiał, że wszystkie próby to lekcje losu. Tę sztukę grano w Słowiańsku i Kostiantynówce, a także we Lwowie. I wszędzie widz przyjmował ją serdecznie. Przez żywe aktorskie wcielenie i żywe słowo Szewczenki odsłania się ona na nowo. Pewnego razu przyszło mi być w Kyryliwce na festiwalu szewczenkowskim. Pamiętam, jak uczennica recytowała wiersz „Lilija”. Jej wykonanie mnie poruszyło, a już w domu, czytając ponownie wiersz, dziwiłem się, jak mogłem na niego nie zwracać uwagi. Chcę stworzyć nową monowystawę na podstawie utworów Szewczenki. Myślę, że zdołam w niej odkryć nowe odcienie talentu Tarasa Hryhorowycza. — Nowy stworzony przez Pana obraz Harpagona w przedstawieniu Petra Ilczenki „Skąpiec, czyli Szkoła kłamstwa” wg Moliera. Co Pan powie o tej pracy? — Przez całe życie każdy aktor ma jedną, dwie znaczące role. We wszystkich innych przedstawieniach po prostu gra. Są też role etapowe w danym okresie twórczości artysty. Ale sam aktor nie zawsze potrafi określić, czym są te role. Do określenia takich ról potrzebny jest czas. Na razie nie mogę nic powiedzieć o nowej roli. Nowe przedstawienie jest jak małe dziecko. Trzeba, by stanęło na nogi, wyrosło, a razem z nim wzrosnę i ja. Potrzeba roku czy dwóch, by choćby wstępnie powiedzieć, co z tego wyszło. Ale materiał jest ciekawy i lubię grać w tym spektaklu. — Od wielu lat w swojej rodzinnej wsi Łobaczówka na Wołyniu kieruje Pan teatrem amatorskim, wystawia przedstawienia i sam w nich gra, zaszczepiając ludziom poczucie wysokiej duchowości i wiary w odrodzenie piękna kultury narodowej. — Żyje aktor i czuje, że czegoś mu w życiu brakuje. Wcześniej jeździł do rodzinnej wsi tylko na urlop
…wać. Ale chciałem chociaż w jakiś sposób podziękować rodzinnej ziemi, która dała mi tak wiele. Poza tym wielu moich rodaków nie przyjedzie do stolicy i nie zobaczy mojej gry w Teatrze im. I. Franki. Nikt nie wierzył w tę sprawę, a mnie się udało. Nie zarabiam na tym pieniędzy, a jedynie w to inwestuję. Próby muszę przeprowadzać późno wieczorem, kiedy amatorscy aktorzy kończą pracę. W tym czasie wystawiliśmy „Martyna Borulę” Iwana Karpenki-Karego, „Zemlaków” według opowiadań Wasyla Szukszyna, „Tewje Mleczarza” Szolema Alejchema, „Minę Mazajłę” Mykoły Kulisza. Zespół otrzymał tytuł ludowego. Początkowo występowaliśmy w rejonie, potem w obwodzie, w Łucku i Równem. Nasz występ nagrano do audycji „Nadwieczoria”. W tej sprawie pomaga mi moja żona, aktorka Ludmiła Panczuk, a także aktorzy Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Jewhen Switydiuk i Natalia Jaroszenko. Razem z zespołem występowały solistka zespołu „Drewo” Anna Ochrimczuk, moje przyjaciółki Maria Karaman z Moskwy i Magda Ważecha z Warszawy.
— Czy występuje Pan w filmach, zajmuje się Pan dubbingiem filmów fabularnych?
— Nie mogę pochwalić się znaczącymi osiągnięciami w tych dziedzinach. Nagrałem jednak szereg płyt, na których wykonuję utwory Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Hryhorija Skovorody, Iwana Necuja-Łewyckiego, Ostapa Wyszni i innych klasyków literatury ukraińskiej. Chciałbym wybrać kilkanaście wierszy Tarasa Szewczenki i zrobić nowe nagranie wideo lub audio. Myślę, że tym razem utwory Szewczenki w moim wykonaniu zabrzmią na nowo.
— Jak układa Pan swoje jutro?
— Nie myślę o jutrze. Wiem tylko, że to, co zrobię dziś, będzie stopniem. Jeśli dziś równo położysz cegłę, to jutro położysz ją równo. A zatem ściana będzie równa i dom zostanie zbudowany. Mówią mi: „Niech spełnią się twoje marzenia”. Nie mam marzeń, nie mam planów. Zaczyna się dzień — Petro, staraj się coś robić, bo jeśli dziś coś zrobisz nie tak, to jutro trzeba będzie przerabiać!
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO
Машинний переклад
Petro DUPLIAK “Istnieją wszelkie podstawy, by nakręcić bardzo ciekawy film o życiu T. Szewczenki, ponieważ jest to odrębna historia o światowym artyście, naszym Proroku” — podkreśliła pisarka Lubow Hołota, otwierając prezentację w Narodowym Muzeum Literatury. — Mam nadzieję, że któryś z kanałów telewizyjnych zainteresuje się trylogią jako możliwym projektem filmowym. A nuż od niej rozpocznie się era wielkich seriali telewizyjnych o ukraińskim świecie, ukraińskich bohaterach — wybitnych osobowościach i postaciach wszystkich czasów. Dlaczego akurat książka Antonii Cwid? Jej Szewczenko jest współczesny, bez pozłoty wcześniejszych odczytań, bez traktatów szewczenkoznawców, chociaż dokumentalnie zweryfikowany. Jest w stanie zdobyć zachwyt, tak jak zdobył serce autorki i serca wielu ludzi, którzy go kochają”. Jej zdaniem “ta trylogia powinna być jak najszerzej rozpowszechniana i dostępna we wszystkich ukraińskich bibliotekach. W przestrzeń informacyjną trafił dobry wsad o życiu osobistym Tarasa Szewczenki, który będzie zaskoczeniem dla wielu. I pierwszą zaletą tej książki jest to, że wielu ludzi zainteresuje się nią, równolegle czytając na nowo utwory Szewczenki, szukając potwierdzenia lub zaprzeczenia opowieści autorki”. Pisarka podkreśliła również: “Ten trzytomnik opatrzony jest niezwykle gruntowną przedmową współczesnego szewczenkoznawcy Serhija Hałczenki, który zapoznał się z pracą Antonii Cwid jeszcze na etapie rękopisu, dlatego wszystkie persony w powieści są zweryfikowane dokumentalnie, oznaczone detalami, listami, wspomnieniami, datami, co czyni samo istnienie, zachowanie postaci wiarygodnymi. Antonia Cwid podjęła się niełatwego, a może i ryzykownego zadania, wszak obok T. Szewczenki przedstawiono plejadę działaczy rosyjskiej kultury i ludzi ukrainocentrycznych, znanych, i wszystko to musimy przeczytać i przyjąć w kontekście epoki. Zatem autorka musiała przekonująco nakreślić także byt, który dyktowały kultura dworska i majątkowa, życie chłopów pańszczyźnianych, żołnierka. Ciekawie wykorzystano historię kostiumów tej epoki. Popadacie w niewolę odkryć, które czyni dla siebie i podaje wam Antonia. Ale najważniejsze dla autorki — przejść ścieżkami poety i nie popełnić błędu”. Lubow Hołota zaznaczyła również: “Bardzo niejednoznaczny styl tej powieści. Za tekstem widać pracę archiwalną. Czasami autorkę prowadzi własna, niemal ekstatyczna inspiracja, kiedy jej opowieść przechodzi w recytatyw, wiersz biały czy w dramaturgiczne mise-en-scène. Pamiętajmy, że to nie jest traktat o Tarasie Szewczence. To wersja kobiety, bardzo emocjonalnej. I za to jej dziękuję, bo to czyni tekst żywym”. Konsultant naukowy Antonii Cwid i autor przedmowy Serhij Hałczenko twierdzi: “Wspomnienia współczesnych o życiu osobistym T. Szewczenki poruszały wielu artystów. Niemało pisarzy brało się za naświetlenie tego delikatnego tematu, ale moim zdaniem nikomu jeszcze nie udawało się tak blisko podejść i tak głęboko przejąć intymną stroną życia poety, jak Antonii Cwid. Autorka trylogii pragnęła jak najbardziej obiektywnie podejść do naświetlenia wizerunku geniusza. Jej podejścia koncepcyjne są zgodne z poglądami Jewhena Swerstiuka: „Nie idealizujmy i nie ubóstwiajmy T. Szewczenki. Ale pamiętajmy, że on jest duszą naszego narodu”. Szewczenkoznawca podkreślił również, że “Antonia Cwid dążyła do wypracowania takich form gatunkowych, które najpełniej sprzyjałyby odkryciu zamysłu twórczego. Zatem mówimy obecnie o powieści-performansie w obrazach i etiudach jako o zjawisku w naszej literaturze nowego gatunku, nieco odmiennym od literackiego czy teatralnego”. Serhij Hałczenko zaznaczył, że “poza wszelką wątpliwością ta trylogia jest zjawiskiem we współczesnej literaturze ukraińskiej, na które długo czekano”. Literaturoznawca, redaktor naczelny czasopisma “Wseswit” Dmytro Drozdowśkyj na konferencji prasowej podkreślił: “Pojawienie się powieści-trylogii Antonii Cwid w szczególny sposób pokazuje zmianę w postrzeganiu Szewczenki, którą mamy po Rewolucji Godności. Autorka dokonała zdumiewającej rekonstrukcji, która pokazuje klasyka jako żywą osobowość, postać, która ma swoją historię. Pojawienie się tego utworu wydaje mi się niezwykle aktualne. Faktycznie przed nami tekst, który jest genialnym materiałem na scenariusz filmowy, na podstawie którego można stworzyć produkt filmowy, będący wspaniałą formą popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki w różnych grupach odbiorców”. D. Drozdowśkyj podkreślił również, że kiedy młodzież przeczyta tę powieść, odegra ona bardzo ważną rolę w popularyzacji twórczości Szewczenki. Akademik Petro Kononenko wysoko ocenił powieść, “pasując” autorkę na doktora nauk. Powiedział między innymi: “Antonia Cwid to już poetka europejskiej sławy, ukraińska duma. To jest to, co zrodzone przez ukraińską duszę”.
ukraińską historią, ukraińską muzą. Gdybyśmy mieli prawdziwe Ministerstwo Kultury i gdybym ja nim kierował, to wydałbym nie 300 egzemplarzy, a 50 tysięcy tej powieści-trylogii, żeby była w każdej szkole, u każdego nauczyciela”. Naukowiec podkreślił również: “Autorka tej trylogii przedstawiła nie tylko niezwykły obraz zakochania T. Szewczenki, — tam jest wielkie uniesienie, tam są wielkie dramaty… To utwór artystyczny, ale to wyjątkowo głęboka praca naukowa. Ten trzytomnik, moim zdaniem, to prawdziwa rozprawa doktorska, którą będą studiować, z której będą czerpać, jak z wiarygodnego źródła. Dlatego podkreślam: do ukraińskiej kultury trafiło dzieło najwyższego intelektualnego poziomu artystycznego”. Profesor Mychajło Najenko podczas prezentacji trylogii Antonii Cwid wysoko ocenił utwór: “Temat, którego podjęła się Antonia Cwid, jest nie tylko wzniosły, ale i ryzykowny. Bo właściwie mówić o T. Szewczence — to mówić o szczycie. O tej urwistej skale, na której stoi Taras. Jakże wysoka to skała! Mówić o Szewczence — to w istocie mówić niby o życiu osobistym, a jednocześnie mówić o tym, o czym powiedział sam T. Szewczenko, że biografia jego — to biografia Ukrainy. Zatem, kiedy autorka podjęła się takiego tematu, to czuła i tę ryzykowność, ale zaproponowała taki wariant i poradziła sobie z tym”. Znany literaturoznawca dodał również: “Jedną z pozytywnych cech powieści jest to, że Antonia Cwid, niechby i podświadomie, a jednak myślała o swoim czytelniku i, wydaje mi się, wybrała właściwy punkt odniesienia — powieść jest nastawiona na młodego czytelnika. Utwór napisany jest lekko, poetycko. I wydawałoby się na pierwszy rzut oka, że to utwór o znanych rzeczach, ale powiedziano to oryginalnie. To — tak zwany performans, w którym autorka łączy różne rodzaje twórczości — właściwie prozę, i poezję, i dramaturgię, i warstwę wizualną, i muzyczność. I widzę, że współczesny młody człowiek jest przychylny takiej twórczości. …To nie tylko proza — to prawdziwa poezja. W samej opowieści od czasu do czasu pojawia się właściwie poezja, i to taka, jakby pisał ją Szekspir czy Łesia Ukrainka, — w takim stylu, tutaj jest i zrytmizowane, i nawet zrymowane, ale zapisane prozą. To bardzo niełatwe, taka forma wymaga wielkiej pracy i nie lada kunsztu”. Wasyl Herasymjuk dokonał pobieżnego przeglądu niemal całej drogi twórczej autorki prezentowanej powieści-trylogii. “Dobrze znam twórczość Antonii Cwid, — powiedział, — bo jesteśmy z nią z jednej fali poetyckiej. Zawsze była temperamentna, wyrafinowana w słowie. Ale potem zaczęto mówić o niej jako o poetce erotycznej… Antonia wniosła swoją intonację, która była na tyle wyczuwalna, że jest już nowe pokolenie poetek, które ją naśladują, nawet w sposobie czytania. To już świadczy o jej nowym nurcie w naszej literaturze. A jej rwane frazy, obrazowość — to bardzo charakterystyczne dla poety przepełnionego uczuciem, które nie poddaje się ogarnięciu. Kiedy czytam jej utwory, to rozumiem, że moje pojmowanie nie może objąć jej osiągnięć. To zawsze interesujące. I dlatego ciekawie napisano też o kobietach T. Szewczenki w prezentowanej obecnie trylogii. To, moim zdaniem, jeszcze odważniejszy krok niż te jej szeroko znane wizje filozoficzno-erotyczne, ponieważ wiemy, kim dla Ukrainy jest T. Szewczenko”. W. Herasymjuk skonstatował: “Najciekawsze dla mnie w powieści-trylogii Antonii Cwid — to dialogi, w nich poczułem aurę czasu. Są bardzo żywe. Wszyscy czytaliśmy T. Szewczenkę i o nim, ale autorka utworu przeczytała to wnikliwie i przekazała delikatnie, naprawdę udało jej się uchwycić ducha czasu. Antonia Cwid z wyzwolonej poetki końca XX wieku w swojej powieści stała się liryczką miłosną początku XIX wieku, przeistaczając się w delikatne stworzenie z minionej epoki. Wszystko to jest bardzo interesujące i gratuluję pisarce jej nowego sukcesu”. Sama autorka powieści przyznała, że dla niej “Szewczenko — to nieogarniony kosmos i objąć go jest niemożliwe”, ale ona “w miarę swojego talentu starała się odtworzyć go takim, jakim był za życia”. A odtworzyć prawdziwy obraz Proroka zmusiły ją insynuacje wokół imienia naszego Proroka. “Materiały okazały się tak ciekawe i zdumiewające, że chciało się, aby dowiedział się o tym cały świat — o prawdziwej miłości, o życiu Tarasa Szewczenki. Tak nieoczekiwanie narodziła się trylogia”, — powiedziała Antonia Cwid. Przecież całe życie T. Szewczenki przypomina trylogię: przed zesłaniem, podczas zesłania, po zesłaniu. I wszystkie te okresy w trzyksięgu odzwierciedlone są różnymi wydarzeniami historycznymi, postaciami, w tym także obrazami kobiet. “Obraz geniusza przedstawiam przez pryzmat stosunków z kobietami… Pozwoliłam mu w swojej powieści oddychać pełną piersią, stać się żywym człowiekiem. I główna intryga zawiązuje się wokół artysty i jego muz, przede wszystkim jest to jego ukochana — Amalia Europeus, Niemka z pochodzenia, to właśnie ona stała się pierwowzorem takich jego najsłynniejszych akwareli, jak “Kobieta w łóżku”, “Maria”, “Modelka” — opowiedziała pisarka, dodając, że w powieści obecne są też inne przejmujące historie miłosne. Prawie trzy godziny w przepełnionej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy trwała prezentacja powieści-trylogii Antonii Cwid “Ulubieniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki”, którą poprzedziła konferencja prasowa w Ukrinformie. Aktywny udział wzięli w nich znani pisarze i literaturoznawcy, w tym laureaci nagrody im. Szewczenki — akademik Petro Kononenko, profesor Mychajło Najenko, poeta Wasyl Herasymjuk, a także sekretarz NSPU Tetiana Pyszniuk, dramaturg Wasyl Folwaroczny oraz autor projektu wydawniczego, redaktor i projektant trzyksięgu Anatolij Dupliak. Konsultant naukowy powieści-trylogii, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, szewczenkoznawca Serhij Halczenko moderował konferencję prasową w Ukrinformie, na której wystąpili redaktor naczelny czasopisma “Wseswit” Dmytro Drozdowśkyj, laureatka nagrody im. Szewczenki, redaktor naczelna gazety “Słowo Proświty” Lubow Hołota. Główna myśl, która wybrzmiała na konferencji prasowej i prezentacji — powieść-trylogia Antonii Cwid otwiera przed czytelnikiem nieznanego dotąd szerokiemu ogółowi Tarasa Szewczenkę i powinna zostać wydana w dużym nakładzie i trafić do każdej biblioteki. A także wielokrotnie podkreślano, że ten utwór może zostać zekranizowany. Podkreślali to Lubow Hołota, Dmytro Drozdowśkyj, Petro Kononenko. A także w prywatnych opiniach akademik, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj i profesor, szewczenkoznawca Wasyl Jaremenko.
Машинний переклад
Autor projektu wydawniczego, redaktor, projektant i autor posłowia do trylogii Anatolij Dupliak poinformował, że powieść-trylogia ukazała się w nakładzie 300 egzemplarzy. A chciałoby się, żeby miała nakład 30 tysięcy. Szukamy środków i możliwości. Według jego słów autorka wykonała wielką pracę archiwalną, zapoznała się ze wspomnieniami współczesnych Tarasa Szewczenki, korespondencją poety, jego dziennikiem, pracami pierwszych biografów i badaniami współczesnych szewczenkologów. „Do ukazania tak najskrytszych poruszeń ludzkiej duszy, jak miłość, za mało jest samych umiejętności literackich, tutaj trzeba być nie lada subtelnym lirykem i znawcą kobiecej logiki — podkreślił Anatolij Dupliak. — Antonia Cwid, realizując zamysł twórczy, w pełni odtworzyła wszechogarniającą paletę życia naszego Proroka. Pomimo ryzykowności tematu, zdołała zwięźle i wyraziście ukazać nam żywego, pełnego emocji poetę i branki jego serca”. Na prezentacji powieści-trylogii Antonii Cwid wspaniale odtworzyli postać T. Szewczenki we fragmentach powieści Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Palamarenko, zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Nedin, zasłużeni działacze sztuki Wasyl Newołow i Wasyl Dowżyk, kierownik teatru „Przeobrażenie” Kyryło Bulkin. Obecnych zniewolił swoim śpiewem i grą laureat Nagrody Szewczenkowskiej, kobziarz Wasyl Neczepa. Wszystko to sfilmował kanał telewizyjny KDTRK, nagrały kanały radiowe „Kultura” oraz „Głos Kijowa”. Na zakończenie prezentacji Lubow Hołota podsumowała: „Prognozuję tej powieści ciekawy los. Istnieje pogląd, że każdy twórczy człowiek ma trzy fale: pierwsza — wynosi artystę, druga — którą opanowuje po pierwszym sukcesie, i tylko jednostki wsiadają na trzecią falę. Właśnie ta trylogia, trzy powieści Antonii Cwid, będzie najskuteczniejszą falą. Ja również uważam, że książka powinna wyjść w masowym nakładzie. Będzie miała i oponentów, i gorących zwolenników, ale dzisiaj — to osobne słowo w literaturze pięknej (nie w literaturoznawstwie) o naszych wybitnych postaciach. A tutaj chodzi o Geniusza, który dla każdego jest inny, ale my kochamy nie pomnik, my kochamy prawdziwego T. Szewczenkę i właśnie tej prawdy Antonii Cwid udało się dochować. Powieść wywołuje wiele myśli — od zachwytu po krytyczne rozważania, ale jest bardzo na czasie. Utwór Antonii Cwid będzie miał długie życie, na tę książkę będą się powoływać. To trzyksięże powoła do życia inne utwory, a tak właśnie powinno być, kiedy pojawia się nieprzeciętne zjawisko literackie. I na koniec chcę powiedzieć o pracy autora projektu wydawniczego Anatolija Dupliaka. Wykonał ją bardzo rzetelnie, bardzo sumiennie. To przede wszystkim oprawa trzyksięża, którego materiał ilustracyjny stał się tymi ramami, które trzymają portrety zarówno bohaterów powieści, jak i autorki. Zatem oprócz ewentualnych wyróżnień literackich ta książka zasługuje także na szczególne wyróżnienie autora projektu wydawniczego. Szczerze gratuluję „zespołowi dwóch serc”, który zrealizował ten projekt i życzę szczęśliwej drogi książkowemu wcieleniu „Ulubieńca muz i gracji”. Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
5 czerwca minęło 120 lat, odkąd w pierwszym ludowym muzeum Kobziarza w Kaniowie — „Tarasowej świetlicy” — pojawiła się księga do zapisywania wrażeń odwiedzających, którzy przychodzili pokłonić się jego świętemu grobowi. Jej pojawienie się zawdzięczamy wiernemu strażnikowi grobu poety, utalentowanemu pedagogowi, dziennikarzowi, pisarzowi Wasylowi Stepanowyczowi Hnyłosyrowi (1836—1900). Początkowo sam robił zapisy o ludziach, którzy przychodzili na Tarasową Górę. Lecz byli wśród nich i tacy, którzy chcieli wyrazić swoje wrażenia z pobytu w tym świętym miejscu. Dlatego robili zapisy na stronach „Kobziarza”, który leżał na stole w „Tarasowej świetlicy”, zostawiali autografy na kratach ogrodzenia wokół grobu, na krzyżu. Zatem Wasyl Stepanowycz w 1893 roku zamawia specjalną księgę, w której wielbiciele Kobziarza mogliby zostawiać swoje wpisy. W tym samym roku ją wykonano i nazywała się ona „Dla zapisków turystów na grobie T. H. Szewczenki. Od W. Hawrysza, 15.05.1893 r.” (Hawrysz — to pseudonim, pod którym on, choć rzadko, ale publikował. — T. R.). Lecz księga ta pojawiła się w Tarasowej świetlicy dopiero po czterech latach: wcześniej położyć jej nie pozwalały władze lokalne. Gorący wielbiciel Kobziarza sam rozpoczął tę księgę słowami T. Szewczenki (fragment z przesłania „I martwym, i żywym…”): …I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojego Daj Boże… Kiedyś będziemy I po/swojemu głosić, Jak Niemiec pokaże I do tego jeszcze historię Naszą nam opowie, — Wtedy się zabierzemy!.. …………………………….. Czy tak, ojcze atamanie, Czy prawdę śpiewam? T. H. Szewczenko Wylewam swoją duszę Twoimi słowami O. Hawrysz Ostatnie dwa wersy Wasyl Stepanowycz wziął ze swojej poezji „Tarasowi Szewczence na tamten świat”. Całkowicie zrozumiałe jest, dlaczego właśnie takimi słowami rozpoczął tę pierwszą księgę wrażeń. Przecież widział, że większość z tych zapisów, które robili ludzie na ogrodzeniu wokół grobu, na stronach „Kobziarza” — było w języku rosyjskim. Dlatego, rozpoczynając pierwszą księgę wrażeń, jakby nakierowywał wielbicieli Kobziarza na robienie wpisów w języku ukraińskim. Pierwszym, który wpisał się do tej księgi 5 czerwca 1897 roku, był znany ukraiński kompozytor, założyciel ukraińskiej muzyki Mykoła Witalijowycz Łysenko ze swoją rodziną. I od tego czasu ludzie zaczęli w księgach zostawiać nie tylko swoje nazwiska, ale i myśli, uczucia, życzenia. Przez 120 lat zebrało się około 70 tomów tego swoistego kronikarstwa miłości ludowej do Kobziarza. Pierwsze cztery księgi z lat 1897—1916 przechowywane są w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego. Księgi od 1917 roku do dziś — w zbiorach Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. Strony tych ksiąg są zapisane przez różnych ludzi, w różnym czasie, zrobione tuszem, atramentem, ołówkami: czarnym, fioletowym, czerwonym, brązowym. Czytając ponownie te niezwykłe zapisy na pożółkłych od czasu stronach, rozumiesz, kim był Taras Szewczenko dla narodu i jak wielka była miłość do niego. Zatem przewertujmy strony pierwszych czterech ksiąg wrażeń z lat 1897—1916. Już z pierwszych zapisów dowiadujemy się, że do Tarasa ludzie nieśli nie tylko swoją miłość i szacunek, szli do niego jak do żywego: rozmawiali z nim, radzili się, dzielili się swoimi myślami, skarżyli się na ciężkie życie. Ludzie nazywają Szewczenkę „ojcem”, „rodzonym ojcem”: Żegnaj, rodziwy, miły ojcze,// Ojcze Ukrainy // Ojcze miły, dobry Ojcze// Ja — twoje dziecko.// Byłem u ciebie na grobie // I płakałem drobnymi // To za twoją dobrą duszę // To za Ukrainę. Tak zapisał do księgi wrażeń w 1897 roku nasz rodak, ukraiński poeta, działacz społeczny Jakym Pawłowycz Jermolajew (publikował pod pseudonimami „Jakym Samotny”, „Jakym Supyha”, „Ukrainiec”). Tym najdroższym słowem nazwie on poetę i w swoich kolejnych wierszach, zostawionych na stronach ksiąg wrażeń: „Bo nie ma u nas Ojca, który by się za nas modlił” (wiersz „Na grobie”. 1897 r. s. 61). Z kolejnych zapisów tego gorącego wielbiciela Szewczenki staje się jasne: nie było mu obojętne, że po wsiach „wyrastają okaleczone dzieci”, czyli dzieci pozbawione możliwości uczenia się w swoim ojczystym języku: „Synowie Ukrainy ze swoim słowem chowają się jak złodzieje okrutni”. Aby temu wszystkiemu położyć kres, autor wzywa: „Więc prędzej zrzuć obłudę, przez wroga narzuconą”. Jak do ojca, przychodzili do Tarasa jego wielbiciele także po błogosławieństwo. Latem 1898 roku z tym zamiarem przyszedł tutaj ukraiński działacz społeczny, etnograf, pedagog, aktywny członek Bractwa Tarasowców, niezastąpiony przez dwadzieścia lat kierownik jedynej ukraińskiej księgarni przy redakcji „Kijowskiej Starodawności” w Kijowie, nasz rodak Wasyl Pyłypowycz Stepanenko ze swoją żoną Marią (z domu Steszenko, siostra znanego działacza politycznego Iwana Steszenki). Do księgi wrażeń zapisali: „Roku Bożego 1898 lipca 20 dnia zawitałem z żoną swoją na grób Ojca Tarasa, aby zdobyć błogosławieństwo Ojca Tarasa. Wasyl Stepanenko”. A niżej jego żona dopisała: „Ojcze nasz, daj mi ducha szczerej prawdziwej Ukrainki. Marusia Steszenko”. Tutaj, przy drogim grobie poety, ludzie wyrażali wiarę w piękną przyszłość wolnej niezależnej Ukrainy. „Mocno wierzę w narodowe odrodzenie! Nie słowami, a czynami żyje Ukraina. Nadejdzie nowa wolna rodzina, wtedy wspomnimy ciebie, niezapomniany śpiewaku, szczery Ojcze matki Ukrainy! Twój „Kobziarz” — wieczna sława Ukrainy”, — zapisał Kost Danyłenko. Zapis Olgi, Piotra i Anny Franków w księdze wrażeń grobu Szewczenki w Kaniowie. 6 sierpnia 1909 r.
ze Słobodzkiej Ukrainy. A znany ukraiński kompozytor, który wielokrotnie odwiedzał mogiłę Kobziarza, Mykoła Witalijowycz Łysenko, 30 maja 1906 roku wpisał do księgi wrażeń: „Odwiedziliśmy mogiłę Ojca. Daj nam, Boże, doczekać lepszych upragnionych dni wolności i światła Ukrainy-mateczki”. Przeglądając pożółkłe od czasu strony tego swoistego kronikarstwa miłości ludowej do Kobziarza, można zauważyć, że jego mogiłę w różnych latach odwiedzali wybitni działacze ukraińskiej kultury i sztuki. Tak, w pierwszej księdze wrażeń (1897—1901) swoje wpisy i autografy pozostawili: znany ukraiński historyk, publicysta, pedagog O. O. Andrijiwski, ukraiński działacz polityczny i społeczny, publicysta F. P. Matuszewski, znawca literatury ukraińskiej, folklorysta, szewczenkoznawca W. M. Domanicki, historyk literatury ukraińskiej, krytyk, publicysta, szewczenkoznawca, działacz kulturalno-społeczny, akademik S. O. Jefremow, ukraiński literaturoznawca, pisarz, pedagog D. Łukijanowycz, ukraińska pisarka O. Kobylańska, ukraiński lingwista, działacz polityczny, kulturalny i społeczny, profesor S. Smal-Stocki, wybitny pedagog, historyk, działacz społeczny i polityczny O. Barwiński, M. Komarow, ukraiński bibliograf, krytyk, literaturoznawca, folklorysta, leksykograf, przewodniczący odeskiej „Proświty”, M. Bilasziwski, ukraiński archeolog, etnograf, historyk sztuki, akademik AN USRR (od 1919), Ołena Pcziłka (pseudonim, prawdziwe nazwisko, imię i imię ojca — Drahomanowa Olha Petriwna, po mężu — Kosacz) — ukraińska pisarka, folklorystka, etnografka, działaczka społeczna, matka Łesi Ukrainki), M. Woronyj — ukraiński poeta, krytyk, historyk, działacz teatralny, dziennikarz, tłumacz, W. Rozwadowski, ukraiński malarz, pedagog, B. Hrinczenko — ukraiński pisarz, pedagog, językoznawca, działacz społeczny, przewodniczący kijowskiej „Proświty” oraz wielu innych wielbicieli Kobziarza. I na każdym z nich pobyt na mogile Szewczenki, w „Tarasowej świetlicy”, wywierał niezapomniane wrażenie. Oto jak wspominała swój pobyt przy grobowcu Kobziarza w 1910 roku córka Iwana Franki, Anna Franko-Kluczko: „Grupami zaczęliśmy wychodzić na mogiłę… Wszędzie słyszeliśmy język ukraiński, a nasze serca radowały się i płonęły wielkim szczęściem, że udało nam się przyjść na mogiłę naszego Ojca — proroka… Brak słów, by wyrazić naszą radość: jesteśmy w sercu Ukrainy, na mogile Tarasa. Padliśmy na twarz, całowaliśmy świętą ziemię, roniliśmy łzy, składaliśmy swoje gorące serca na piersi naszej mateczki…” (Anna Franko-Kluczko. „Iwan Franko i jego rodzina”. // Dzwin. 1994. nr 2-3. s. 136). A na ukraińskiego pisarza M. Woronego niemałe wrażenie wywarł pobyt w pierwszym ludowym muzeum Kobziarza w 1914 roku: „Kiedy wchodzimy po raz pierwszy do nieznanej jeszcze świątyni lub zbliżamy się do świętego miejsca, to stąpamy ostrożnie i z utajoną ciekawością rozglądamy się wkoło. W tej chwili całą naszą istotę przenika pełen czci nastrój i poczucie szacunku do tego miejsca. To samo czujemy, przekroczywszy próg Tarasowej świetlicy. Czuje się, że w tym przestronnym pokoju, schludnie przybranym ręcznikami i płachtami, ozdobionym wielkimi portretami poety, unosi się duch naszego narodowego Geniusza. Bojąc się spłoszyć uroczystą ciszę — wymieniamy kilka krótkich fraz półgłosem lub szeptem…” („Rada”, 1914, 10.06, nr 129). Tutaj chciałbym zaznaczyć, że Mykoła Kindratowycz przebywał na mogile Szewczenki, w „Tarasowej świetlicy”, w dzień Świętej Trójcy 25 maja 1914 roku, co potwierdza jego autograf, pozostawiony na jednej ze stron księgi wrażeń. Niemożliwe jest opowiedzieć o wszystkich wielbicielach poety, którzy przychodzili do jego mogiły, o ich wpisach pozostawionych na stronach ksiąg wrażeń, lecz można powiedzieć jedno: we wszystkich czasach, jakiekolwiek by one były, mogiła poety nigdy nie bywała samotna, zawsze przychodzili do niej ludzie.
Машинний переклад
Natalija MATOLIŃEC, członkini NSPU. Kiedy mówimy o literaturze, zazwyczaj wyobrażamy sobie, że żyje ona w dość zamkniętym kręgu, rodzi się gdzieś pomiędzy kawiarniami, starodawnymi murami i pałacami. Jednak — i na szczęście! — od dawna jest jej już ciasno tylko tam, gdzie wszyscy przywykli do wydarzeń i imprez artystycznych. Właśnie dlatego lwowscy pisarze pojechali do Doliny — zaprezentować Ogólnoukraiński konkurs literacki rękopisów prozy na najlepszą książkę roku „Skrzydlaty Lew”, zwyciężczynię konkursu z 2016 roku Hałynę Maksymiw oraz jej debiutancką „Księgę amazonek” w rodzinnym mieście autorki. Miasteczko Dolina na Frankiwszczyźnie według legendy zostało założone jeszcze w 979 roku. Malownicze krajobrazy, długa historia, bliskość mistycznych Karpat — takie miejsce nie mogło nie stać się bogatym w talenty. Jednym z nich jest pisarka Hałyna Maksymiw, której pierwsza książka ujrzała światło dzienne pod koniec 2016 roku we lwowskim wydawnictwie „Apriori”. Po tym, jak powieść fantasy dolinianki zdobyła pierwszą nagrodę „Skrzydlatego Lwa”. Znakomicie czy nie, ale konkurs, który odbył się po raz pierwszy, zakończył się zwycięstwem młodej autorki, a więc odkryciem nowego nazwiska. A także — zwycięstwem powieści w gatunku fantasy, który dopiero zdobywa popularność wśród ukraińskich wydawców. Za to na Zachodzie od dawna zbiera on zarówno laury nagród, jak i serca czytelników. Taka droga może czekać również „Księgę amazonek”, która zdążyła już odwiedzić prezentację we Lwowie i rejonowym Mikołajowie w ramach festiwalu literackiego „Książkowa tołoka”. A przed nią — lwowski Forum Wydawców we wrześniu. Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Tak nazywa się jedna z nowelek kolejnego zbioru prozy Mykoły Petrenki „U Boga za pazuchą” (Lwów: Apriori, 2017). Nowelka zaczyna się słowami, które określają temat całego zbioru: „To dorosłym strasznie — a kiedy już i dzieciom przychodzi żyć pod znakiem bezprawia — to gorszego nie wymyślisz”. W zbiorze jest ponad sto krótkich nowel, etiud, przypowieści, w których opowiada się o losach przede wszystkim dzieci w czasie wojny i po wojnie — podczas walk wyzwoleńczych na zachodzie Ukrainy w drugiej połowie lat 40. ubiegłego wieku. Ponad pół wieku minęło od tamtego niepokojącego, tragicznego czasu. Ówczesne dzieci teraz już wnuki bawią. Po co by, zdawałoby się, to wspominać, Co dawno minęło, Budzić nie wiadomo co dawne — Dobrze, że zasnęło, — pytał kiedyś Taras Szewczenko w „Chłodnym Jarze”. Ale w posłowiu do „Hajdamaków” odpowiedział twierdząco sam sobie: „Serce boli, a opowiadać trzeba”. Trzeba opowiadać, aby ostrzec przed lekkomyślnością, aby nie powtórzyły się dawne biedy już teraz, kiedy mamy swoje państwo. Nie łatwo, oj nie łatwo przyszła niepodległość Ukrainie! A niepodległość była potrzebna Ukraińcom jak samo życie. Przed narodem wtedy stało pytanie (ono i teraz jest jeszcze aktualne): być czy nie być? Dobrze to czuje i rozumie Mykoła Petrenko, który jako ośmioletnie dziecko osobiście przeżył przerażający hołodomor-ludobójstwo Ukraińców w latach 1932—1933 na Wschodniej Ukrainie. I nie tylko hołodomor. Przez przedwojenne niepełne dwa lata Ukraińcy Zachodniej Ukrainy dobrze odczuli naturę „wyzwolicieli”, których w 1939 roku witali kwiatami: aresztowania, deportacje, niszczenie ośrodków kultury, ogniska na podwórkach bibliotek. To powtórzyło się, jeszcze w większych skalach i z większym rozmachem, po wojnie. Do tego doszło przymusowe wprowadzanie najnowszego pańszczyźnianego ustroju — kołchozów: uspołeczniano wychuchanego przez gospodarza własnego konia, nierzadko zabierano też żywicielkę rodziny — krowę, nie mówiąc już o narzędziach i tych kilku dziesięcinach ziemi, na które chłop harował przez całe życie. Na spotkaniu w dolińskim domu „Proświty” zebrało się wielu chętnych, by porozmawiać o samym Konkursie, literaturze oraz pogratulować autorce udanego debiutu. Ze Lwowa przybyli członkowie jury oraz organizator projektu, pisarz Ołeś Djak. Według jego słów, zadaniem „Skrzydlatego Lwa” jest wpisywanie w nowoczesną literaturę ukraińską nowych nazwisk. I pierwszy konkurs zrobił to bardzo skutecznie. Redaktor naczelny czasopisma „Dzwin” Jurij Kowal, będący również członkiem jury, zaprezentował także wydanie czasopisma, które w całości poświęcone jest młodej literaturze. W tym numerze znalazła się piątka z dziesięciu najlepszych konkursowiczów, z których każdy został wyróżniony przez jury „Skrzydlatego Lwa”. Wśród nich — zwyciężczyni konkursu Hałyna Maksymiw, zdobywczyni drugiej nagrody Natalija Dewjatko z Dniepru oraz zdobywczyni trzeciej nagrody Roksołana Żarkowa z Lwowszczyzny. Mówiono dużo zarówno o książce Hałyny Maksymiw, jak i o konkursie, który w tym roku odbędzie się po raz drugi. Pogratulować autorce przybyli także mer Doliny Wołodymyr Harazd, przy wsparciu którego odbyło się wydarzenie literackie, oraz dolińscy poeci Jarosław Sawczyn, Nadija Dyczka i Oksana Spodar. Członkowie jury, doktor nauk filozoficznych Ihor Derżko oraz pisarz Wasyl Stefak dzielili się własną twórczością, dyskutowali o fantasy i realizmie magicznym, które wyraźnie brzmią w powieści zwyciężczyni. Brzmiały różne opinie — zarówno od zwolenników gatunków fantastycznych, jak i od tych, którzy uważają je za zbyt rozpowszechnione pod wpływem kultury zachodniej. W każdym razie jury, które wybrało „Księgę amazonek” spośród kilkudziesięciu innych rękopisów, odnotowało mistrzowskie władanie słowem, oryginalność oraz życiowe doświadczenie już ukształtowanego autora. A także — bezwarunkowe poczucie związku historii dawnych amazonek z nowoczesnością, z ukraińskimi realiami. Sama autorka przyznała, że praca nad powieścią w nowelach zajęła około dziesięciu lat. Wykorzystywała źródła historyczne, teksty biblijne oraz własne fantazje, które przychodziły we snach. Amazonki Hałyny Maksymiw to silne kobiety. Ukraińskie kobiety. I pomimo fantastycznego składnika książki, bardzo łatwo przeprowadzić paralele między dawnymi wojowniczkami a wojowniczkami współczesnymi. Przecież w niełatwych dla Ukrainy czasach kobiety znów stają się silną podporą. A historie fantasy o potężnych amazonkach, które zainteresują zarówno czytelnika-nastolatka, jak i czytelnika-dorosłego, to w końcu bardzo potrzebny nam gatunek. Przecież Hałyna Maksymiw mistrzowsko strząsa ze swojego tekstu kurz stereotypów płciowych i ukraińskiej klasyki, gdzie kobieta jest przeważnie słaba, cierpiąca i zależna. Amazonki są przeciwwagą. Amazonki to synonim wolności i energii, to ciągłość tradycji od najdawniejszych czasów, to stwierdzenie: „My jesteśmy silne!”. To historia, którą warto czytać.
Inny Petryk już przygotował się, by iść do szkoły. I czytać trochę się nauczył, i liczyć umie prawie do dwudziestu, zna modlitewkę (no, w szkole to niepotrzebne), może nauczycielce, która przyszła do nich, nawet wiersz opowiedzieć na pamięć. Sierżant Woronow, który kwateruje w ich chacie, też się przysłuchuje. A wiersz kończy się słowami “Nas od nieszczęścia i od zguby chroni Święty Tryzub”. Wyrok sierżanta nie kazał na siebie czekać: “Nie pójdzie on do pierwszej klasy!.. A jeśli i pójdzie, to nie tutaj, do innej szkoły!”. Do “innej szkoły” prosto z lekcji zabrali Nastusię, której nijak nie udawało się zakorkować kałamarza. Wywożą razem z rodziną w nieznaną przerażającą Syberię Sofijkę, za którą bardzo będzie tęsknił jej kolega z klasy Andrijko. Niszczono młode życie dla zachłannych interesów obcego imperium. “Oto stało się tak, że wszystkie nieszczęścia świata nagle posypały się na jego małą głowę”. I naturalne, że Bohdanko “znienawidził karzących, kagiebistów, więzienników, śledczych, strażników, konwojentów”. Oczywiście byli i tacy, którzy “dla państwa wielkiego, dla łakomstwa nieszczęsnego”, a niektórzy, szczerze wierząc w natarczywą kłamliwą propagandę czy ze strachu, stawali się sługusami okupantów, donosili na swoich współmieszkańców. O nich Mykoła Petrenko nie pisze, tylko tu i tam wspomina o nich. Byli też nauczyciele, przysłani ze wschodu Ukrainy, żeby pod czujnym okiem kagiebistów wbijali do dziecięcych głów rosyjską imperialną ideologię: “— Panie Boże z tobą!.. — powiedziała matka i zawiesiła mi na szyi krzyżyk. — Boga nie ma!.. — powiedziała Tamara Mykołajiwna i zawiązała mi na szyi pionierską chustę”. Ale oto chłopcu wypadło zanieść mleko nauczycielce. Zapukał nieśmiało, wszedł nieśmiało, a “nauczycielka moja stała na kolanach i modliła się”. Nauczyciele wysyłali, przekazywali przy okazji żywność swoim krewnym na chlebną Połtawszczyznę. “Serce boli, a opowiadać trzeba”, — jeszcze raz powtórzę słowa Tarasa Szewczenki. I dobrze, że Mykoła Petrenko szczerze i prosto opowiedział o owej “banderowszczyźnie”, którą jeszcze i teraz straszą (są tacy!) ukraińskiego obywatela. Nie byłoby tego oporu, który wymagał wielkich ofiar (a on był kontynuacją i kozackiej odwagi, i heroizmu Republiki Chołodnojarskiej), nie byłoby niepodległego państwa ukraińskiego. Książka Mykoły Petrenki “U Boga za pazuchą” ma wielkie znaczenie wychowawcze. Powinna być rekomendowana do czytania uczniom całej Ukrainy.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nie całego swojego życia. Zamykano cerkwie, niszczono tradycje. Wschodnia Ukraina była wtedy już ujarzmiona, niezależny duch Chołodnego Jaru rozstrzelano i stłamszono dla przypodobania się rosyjskiej niewolniczej uległości, a wśród Ukraińców zapanowała psychologia niewolnika, polegająca na przystosowywaniu się dla przetrwania. W Zachodniej Ukrainie austriacki i polski kolonizatorski ucisk nie był tak bezlitosny i wszechmocny, tu wśród Ukraińców wciąż wielkim szacunkiem cieszyła się wolnościowa poezja Tarasa Szewczenki, podtrzymywano pamięć o legendarnej Siczy Zaporoskiej, o kozakach — obrońcach praw ukraińskiego pospólstwa. Tu wciąż żyło wyrażone przez Iwana Franki pragnienie, by walcząc, zdobywać „choćby synom, jeśli nie sobie, lepszy los”. Niemal w każdej chacie obok obrazów wisiały portrety Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Tymczasem przed Ukraińcem, który nie miał jednego rodu, na „naszej — nie swojej ziemi” otwierały się trzy drogi: albo zapisać się do kołchozu, to znaczy stać się bezprawnym chłopem pańszczyźnianym; albo zesłać ciebie, jako nieposłusznego, i twoją rodzinę na Syberię, „gdzie wypowiedziane modlitwy zamarzają w powietrzu”; albo… wyruszyć w świat, dokąd oczy poniosą. „Papierów nie ma… paszportów nie ma… a bez nich dokąd się udasz?” — rozpaczliwie żali się ojciec Wasylka. Młodzi mężczyźni, zdolni trzymać broń w rękach, szli do lasu, a ci, którzy zostawali w domach, pomagali im przynajmniej żywnością. I oto Hryć niesie do kryjówki przygotowane przez matkę jedzenie — „mały, to nie zwróci większej uwagi”. Zabierał ze sobą także wiklinowy koszyk do łowienia ryb: jeśli ktoś zobaczy, to on wybrał się na ryby. Innym razem Hryć na koniu dociera do partyzanckiej kryjówki, jednak niezupełnie udanie: konia zranili patrolujący. Jak wąż czołga się Petryk, który przyniósł powstańcom powierzony mu węzełek. Orysia, wciąż uczennica, nastolatka, potajemnie dostarcza chłopcom do bunkra to, co im przekazano. Dzieci, narażając się na śmiertelne niebezpieczeństwo, pomagają starszym w ich desperackiej walce o niepodległość Ukrainy. Powstańcy oddawali życie w imię prawdy i sprawiedliwości w Ukrainie, ziemi dla nich świętej. „Ojciec leżał pod lipą, czarny od krwi. Martwy ojciec”. A oto dowieziono zmarłych do posterunku milicji. „Kilku żołnierzy podważyło wóz i wypadli prosto na przypaloną trawę — troje przywiezionych z lasu”. Jeden z nich — jeszcze chłopiec. Kaci przywieźli z lasu śmiertelnie rannego powstańca i rzucili go pod płot. Ludzie mieli rozpoznać, czyj jest, by móc rozprawić się z jego rodziną. Zmuszano do tego także dzieci, zabierając je z lekcji. A represje były bezlitosne: „Karatele najechali wieś na kilku samochodach, zapędzili ludzi na plac przed cerkwią. Odczytali rozkaz: będą ich wywozić. Dwie godziny na zebranie — i gdzieś aż za Ural”. Zarówno starych, jak i małych. Często dzieci zostawiano same sobie. Dziesięcioletni chłopiec niepostrzeżenie przeleżał w malinowym zaroślu, dopóki kaci wyprowadzali z chaty ojca i matkę z młodszą siostrzyczką. Teraz sam czeka w chacie, aż przylecą jaskółki. Inny chłopiec już uciekł z transportu i przemienił się w wilkołaka, by „pogryźć krwiopijcom gardła”. W jednej z jaskiń Mankowej Prirwy do wyczerpania ukrywał się mały Andrijko. Petryk szuka w innej wsi swojej ciotki Justyny, by go przyjęła, bo tatę i mamę wywieziono. Zdarzało się też i tak: „Dziecko zostawić z krewnymi” — a dziecko ma zaledwie nieco ponad rok i jeszcze nie umie mówić.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
chlebów, wyrównanych aż gdzieś, przy horyzoncie, zielenią kukurydzy. Przede mną pas leśny — zielony, dalej — sinozielony, a dalej — błękitny, a dalej — aż tam, aż tam — w siwej mgle. I stoisz jak w centrum wszechświata, i wszystko ci widać z tego zbocza i, być może, ciebie widać ze wszystkich stron”. Zauważyłem przekonującą fakturę pisarstwa autora w odniesieniu do wiejskiej oikumene. Ale dość pewnie czuje się pisarz także tam, gdzie wydarzenia rozgrywają się w Niemczech i Ameryce. Ot tylko tekstu przemówienia Hani Kraweć w ONZ niekoniecznie trzeba było podawać po angielsku, tym bardziej, że tuż obok zamieszczono także jego tłumaczenie. Przypomniało mi to liczne francuskie pasaże w epopei L. Tołstoja „Wojna i pokój”, które w latach szkolnych zniechęcały do czytania tego słynnego dzieła. Ale tam było to uzasadnione: w arystokratycznych salonach tamtej epoki porozumiewano się głównie po francusku. Zresztą nie wszyscy rosyjscy szlachcice władali językiem ojczystym. Jeszcze jeden niuans. Wśród dzieci wojny, tym bardziej wieśniaków z pochodzenia, doskonałe władanie angielskim — zjawisko czy w ogóle możliwe. Przynajmniej wymagało ono ważniejszej motywacji niż nauka u dobrej nauczycielki. Przyjemnie uderzyła świeżością bezpośrednia ingerencja autora w tekst. Ingerencja delikatna i niewymuszona. Ona, można by rzec, demokratyzuje go, uwydatnia wiarygodność opowieści. Pisarz lubi dialog i ogólnie prowadzi go wprawnie. Ale czasami rozmowa się przeciąga, wymyka się spod kontroli. I wtedy opowieść obrasta nieistotnościami. Odchylenia tego typu utrudniają odbiór i przyhamowują dynamikę fabuły. Powieść Wiktora Pohribnego skłania do przemyśleń i uogólnień dotyczących różnopoziomowości literatury. Różnorodności jej poszukiwań i tendencji. Osiągnięć i strat. To konserwatywne pisarstwo, które nie ukrywa i nie boi się swojego konserwatyzmu, bo stoi za nim prawda, wypróbowana przez czas: ludzkość, serdeczność, narodowy sentyment z nachyleniem do mitologizacji. Wszystko to, czego tak unika inna literatura. Tak, to jasna w zamyśle i patosie dążeń książka. Tym ostrzej rzucają się w oczy pewne niezdarności. Przede wszystkim danina złożona dziennikarstwu. Nie wszystkie charaktery są wypisane tak reliefowo, jak charakter bohaterki, a niektóre zaznaczono jedynie punktowo. Tak jak nie wszystkie kadry pisarskiego kina są na miejscu, chociaż ich wyrazistość nie ulega wątpliwości. Kusi, by przymknąć oczy na „szyję wyrafinowaną przez nieziemskich jubilerów” i inne upiększenia. Nieakceptowalny jest naturalizm pod nazwą „Szmyhowe smarki” i scena, która jest z nim związana. Zauważam to tylko dlatego, że jestem przekonany: utwór będzie czytany, zatem w perspektywie możliwe jest wznowienie. I na koniec: „Grzech i honor” — pierwsza powieść i najgruntowniejsza jak dotąd książka Wiktora Pohribnego. m. Kijów
Машинний переклад
Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Ciężki klimat psychologiczny społeczeństwa wiąże się z utratą zaufania do człowieka. Do jego ludzkich przymiotów. Historia ostatnich dziesięcioleci to także historia wielkich rozczarowań. Dotyczy to przede wszystkim tych, których uważaliśmy za najlepszych. Iluż ich było, wodzów i pretendentów do przywództwa, na przestrzeni naszej pamięci? I czyż nie wszyscy oni pozostawili po sobie gorzki osad. „Szukam człowieka!” — podtekstem formuły Diogenesa woła nasza podświadomość. Literatura powinna usłyszeć jej nieme wołanie. Ale nie słyszy. W swoich reklamowych wzorcach sama stała się dodatkiem do odczłowieczenia. Jej głuchota na zapotrzebowanie na człowieka integralnego, szlachetnego, a do tego narodowego — jest porażająca. Wciąż babrze się w nieczystościach codzienności, demonstruje zdumiewającą wiedzę, gdy mowa o zjawiskach patologicznych, i nie przejmuje się deptaniem honoru rodu. Jest zajęta tym, by wypatroszyć z Szewczenki jego zacięte szewczenkostwo i jednocześnie ukryć swoje od niego wyobcowanie. Te jej wysiłki, pomimo efektowności błyskotliwej sofistyki, mało czym różnią się od niegodziwych działań pamiętnego Buzyny. Więc gdzież zapodział się pozytywny bohater? I czy jest on w ogóle możliwy w warunkach permanentnego absurdu? Jest możliwy, twierdzi swoją powieścią „Grzech i honor” Wiktor Pohribnyj, pisarz z Kropywnyckiego (Kijów, „Ukraiński priorytet”, 2016). To książka o niezwykłej wiejskiej dziewczynie, pięknej i mądrej Hani Krawetś, która z honorem przetrwała próby, jakie spadły na jej los, spełniła się jako osobowość, osiągnęła niemałe sukcesy, nie ustępując przy tym z zasad moralnych. Pod względem gatunkowym „Grzech i honor” to powieść-portret, powieść-biografia natury „z ludu”. Działalnej, romantycznej i… jednocześnie pragmatycznej. W książce Pohribnego odbiło się jego bogate doświadczenie życiowe. We wszystkim, co dotyczy wsi i jej realiów, pisarz czuje się jak ryba w wodzie. Można się zdumieć, wnikając w wymowne detale i szczegóły nędznej powojennej rzeczywistości. Zresztą, także i wsi współczesnej. Już w pierwszym rozdziale odczytuje się charakter przyszłej zawodniczki sambo i deputowanej Rady Najwyższej. Młoda Hania Krawetś poskramia narowistego Bułanego, którego nie odważyli się osiodłać nawet chłopcy-śmiałkowie. Oszalały koń niesie ją w step, dziewczyna ryzykuje życie, ale nie traci przy tym samokontroli i odwagi. Epizod z Bułanym należy do najjaśniejszych. I odbierany jest jako metafora dalszego losu bohaterki. Obrazy stepu w wykonaniu autora to bezpośrednie przypomnienie, że zaczynał jako poeta. „Najpiękniejszy ukraiński step jest tutaj, w centrum Ukrainy, na Priinhullu, nad Wysią i Synuchą. Jak wyjdziesz na jakieś wzgórze, otworzą się przed tobą takie błękitne przestrzenie, że uderzą cię w pierś złotym dzwonem, bo tam, po lewej, sinieją warkocze rzeki, którą kołyszą zielone brzegi, wysokie trzciny i bujne turzyce, a po prawej rozlewa się aż do stad białych owieczek-chat żółte morze
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Rewczun przekonuje: „Z łagodnym charakterem starych i młodych / Ceni sobie władca despotyczny. / Plecenie sznurów zawsze łatwiej z tych, / Którzy zwykli wyciągać się w nitkę”. Śmiech operuje środkami sytuacyjnymi i słownymi, upodabnia gorsze do lepszego, przesuwa znaczenia słów według praw paradoksu i burleski. Rzeczy śmieszne rodzą się z oczywistych naruszeń związków logicznych („Gwarant zagwarantuje grosze”), z dyfuzji wysokiego i niskiego („Niepodległość! Jesteśmy na wolności! — / Rozmarzyliśmy się”), z ekshumacji piękna („W miłości więcej czystego i świętego, <…> A seks kupić można u diabłów”). Satyryk przyjmuje zatem na siebie rolę błazna, któremu wolno powiedzieć wszystko. Epoka postmodernizmu pogłębia współczesny utwór intertekstualnymi zestawieniami. Borys Rewczun wzywa na sprzymierzeńca samego Szekspira: „Nie ma na świecie smutniejszej opowieści / Niż opowieść o sprofanowaniu idei. / Doczekaliśmy się wreszcie wolności sumienia, / Lecz bezwstydni więcej na niej zyskali”. Satyryk uwspółcześnia ludowe przysłowie: „Obca dziecina rośnie szybko, / Co więcej — niż dziecko urzędnika, / Które w tempie nadzwyczajnym nierzadko / Dorasta do służbisty państwowego”. Ujęcie w wielkim planie granicznych realiów bytu ma na celu zaprzeczenie zdeformowanym wartościom „uśpionej” Ukrainy: „W kolejce pierwsza przyzwyczaja się stać władza, / Lud stoi daleko za progiem. / Gdy za ludem stanie prawda, / Z przodu nikogo już nie będzie”. Satyryczne oblicze swojej epoki pisać jest zarazem łatwo i trudno. Aby artystycznie przekazać sedno odkrycia, twórca musi łączyć w sobie dwie ipostasie — filozofa i prawdomówcy — i znaleźć rysunek intonacyjny. Podczas gdy filozof rozważa typizację zjawisk („Czy chamy, czy groźni bandyci — / Dla typaży ważne jest to…”), prawdziwiec jest bezwzględny: „Twarze ludzi są wszystkie różne, / A mordy — to jedna twarz”. Dzięki chwytowi kontrastu narracyjnego rodzi się cud „zwyczajnego” odkrycia: „Inteligent nie urządzi wam scen, / Inteligent nie skłamie wam ani grama, / Inteligent nie wlezie na rożen, / Inteligent — to znalezisko dla chama”. Albo: „Kiedy coś drogiego stawia się na szali / I do głowy pchają się zdradliwe myśli, / Są dziwacy, którzy coś są warci, / Właśnie dlatego się nie sprzedają”. Bogata paleta artystyczna wciśnięta jest w zwięzłą formę: „Chiny dziś zalały cały świat / Tanią, solidną tandetą”, „Nadaremno warzyć kaszę z tym, / Którego wy nie strawicie”, „Marny to głupiec, który / Nie marzy, by stać się idiotą”, „W głupocie dorosły idiota / Koniecznie przewyższy niemowlę”, „Tak trudno wytrzymać bez kobiet, / Lecz o wiele trudniej długo je znosić”, „Za sobą wyłączcie światło, / Gdy odchodzicie z obiegu”, „Nie wchodź szefom w drogę / W miejscu, które nie jest ci dozwolone!”, „Sowok nie może żyć bez śmieci”, „Jeśli w raju rośnie tylko rajski sad, / To jak tam żyć bez chlewni i ogrodu?” itp. Poradujmy się więc nową książką rewczunowskiej smiechoterapii, która podnosi sztukę śmiechu do godności wytwornej broni.
Машинний переклад
Antonina CARUK, członkini NSPU, laureatka nagrody im. J. Maław'jaka...
Uwaga: powyższe zdanie wymaga poprawki — poprawny zapis nazwiska to Maław'jaka, zob. niżej.
Antonina CARUK, członkini NSPU, laureatka nagrody im. Jewhena Małanjuka, kandydatka nauk filologicznych, m. Kropywnycki
Zdolność rozśmieszania to subtelna sztuka, która świadczy o głębokim i elastycznym umyśle, o umiejętności właściwego rozkładania akcentów. „Wszelkie myśli w czterech wierszach” (2017) to zbiór czterowierszy Borysa Riewczuna, który zasługuje na uwagę czytelników dzięki głębi i zwięzłości myśli satyryka. Śmiać się z społecznej głupoty i prywatnej głupoty zaczął pod koniec lat 80. XX wieku, a stołeczne dzienniki wielonakładowe i poważne czasopisma czuły się mdło bez jego aforyzmów. Szeroka dusza B. Riewczuna z powodzeniem pracowała w duchu czasu, czyli czuła się wielozadaniowcem: docent, kandydat nauk ekonomicznych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), częsty bywalec ówczesnych republikańskich programów humorystycznych w rodzaju „A my do was o poranku”, „Od soboty do soboty”, współautor antologii śmiechu „Piąte koło”, filozof-aforysta, drukowany od Kijowa po Nowy Jork, a także autor licznych artykułów publicystycznych i naukowych, wspomnień, notatek podróżnika, indywidualnych zbiorów humorystycznych „Miniatury bez cenzury”, „Zakątki widzenia”, żartobliwego słownika objaśniającego dla anglojęzycznych smakoszy „Dictionary for Fun”. Jego pisarstwo służy za wzór aforystyczności w antologii ukraińskiego śmiechu i stanowi składnik badań nad neologizmami frazeologicznymi epoki postradzieckiej. Dzięki niestrudzonej pracowitości pisarz nie zdradza swojego repertuaru, opanowuje formę wierszowaną, mając w polu uważnej, wnikliwej uwagi koniunkturę polityczną i ekonomiczną, rozprzestrzenianie się hedonizmu w społeczeństwie technokratycznym, drogę do miłości i jej bezdroża, labirynty twórczości, świętość i grzech, stosunki rynkowe oraz duchowy upadek. Gorzka ironia wobec ukraińskiego marzenia („wiśniowy sad przy chacie na skraju”) przeradza się w niuansowanie czynników wyzucia z tożsamości („Zaprzedał sprzedajną duszę / Nasz lipowy kwiat społeczeństwa”) i kończy się sardonicznym śmiechem: „Nie trzymamy się własnego kraju, / Jeśli za bydło tu nas mają”. Ponad tysiąc dwieście „złośliwostek” i „nieprzemijalności” w paradoksalny sposób łączy filozoficzność, liryzm i puentę. Kiedy ideał przyzwoitości staje się tęsknym echem, zachować równowagę zdolny jest tylko śmiech, który przejmuje rolę głównego pozytywnego bohatera i narzędzia przemiany świata. Oczywiście łatwiej manipulować strachem ludzi, niż rządzić tymi, którzy wszystko poddają w wątpliwość. B. Rew-
Машинний переклад
Wystawa poświęcona przedstawicielom znanego szlacheckiego rodu książąt Ostrogskich, którzy w XV — pierwszej połowie XVII w. odgrywali wybitną rolę w życiu społeczno-politycznym nie tylko Ukrainy, ale i całej Europy Wschodniej i Środkowej, została otwarta w Narodowym Kijowsko-Peczerskim Rezerwacie Historyczno-Kulturowym. Dynastia Ostrogskich, którzy przez długi czas aktywnie wpływali na procesy państwowotwórcze, religijne i kulturowe, prezentuje okres historii wspólny dla narodów ukraińskiego, polskiego, litewskiego i białoruskiego. Portret Konstantego Ostrogskiego. Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora. O tym ważnym dla naszej współczesności historycznym wyborze ówczesnej naszej elity podczas otwarcia ekspozycji mówili minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk, honorowy prezydent fundacji wspierania międzynarodowej komunikacji „Ukraińska Ambasada Narodowa” Łeonid Krawczuk, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie Marius Janukonis, lider Ruchu Społecznego „Ridna krajina” Mykoła Tomenko oraz inni działacze społeczni i polityczni, którzy przybyli na otwarcie wystawy „Książęta Ostrogscy: europejski wybór ukraińskiej historii”. Minister kultury Ukrainy podkreślił w szczególności, że zaprezentowane w sali ekspozycyjnej książki wydane w drukarni ostrogskiej, starodawne dokumenty, zabytki cerkiewne, zbroje rycerskie i broń XVI—XVII w., obrazy, mapy są jaskrawym przykładem tego, że naród ukraiński już dawno jest częścią europejskiej rodziny. O wspólnej z nią historii opowiada także kopia jednego z najlepszych batalistycznych płócien epoki Odrodzenia „Bitwa pod Orszą” (oryginał w Muzeum Narodowym w Warszawie), poświęconego wydarzeniom z 1514 r., kiedy zjednoczone wojsko Ukraińców, Litwinów, Polaków i Białorusinów na czele z wołyńskim księciem Konstantym Ostrogskim zadało druzgocącą klęskę trzykrotnie liczniejszej armii Księstwa Moskiewskiego. Książę Konstanty Iwanowicz Ostrogski, który urodził się w 1460 roku na Wołyniu, stał się jednym z najwybitniejszych dowódców XVI wieku. Przeprowadził 35 bitew, przegrał tylko 2; brał udział w udanych kampaniach przeciwko Tatarom, Księstwu Moskiewskiemu. Wasyl-Konstanty Ostrogski był znany zarówno jako działacz polityczny, jak i kulturalny. Zdołał skoncentrować w Ostrogu „wszystkich wybitnych uczonych”, których postawił „do pracy w swojej akademii, w swojej drukarni, albo do pracy przekładów z obcych języków, albo przygotowywania tekstów biblijnych”. Według słów I. Ohijenki, była to pierwsza nasza wysoka szkoła, szkoła „wolnych nauk” na Ukrainie. Ostróg stał się ośrodkiem kulturalnym, tutaj były akademia, drukarnia, która wydała Biblię, nowe poprawione Księgi Liturgiczne. Wśród eksponatów, które przyciągają uwagę — pernacze XVI—początku XVII w., pieczęcie metropolity kijowskiego Hioba Boreckiego oraz Ławry Kijowsko-Peczerskiej, a także portrety wybitnych postaci tamtej epoki. Zaciekawiają starodawne mapy z wizerunkiem historycznych ziem Ukrainy i jej ówczesnych sąsiadów. W szczególności przedstawiono tu mapę Polski, Księstwa Litewskiego, Wołynia, Podola, Ukrainy, Prus i Kurlandii XVII w., wydrukowaną w Europie. — Ta wystawa będzie miała kontynuację na Litwie, otworzy się w te dni, kiedy Ukraińcy będą mogli przekraczać europejskie granice w ramach ruchu bezwizowego — podkreślił Jewhen Nyszczuk. Dyrektor generalny Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Lubomyr Mychajłyna opowiedział o odtworzeniu nagrobnego pomnika Konstantego Ostrogskiego, który był jednym z największych dobroczyńców ławry. Tutaj jego kosztem w XV w. odbudowano Sobór Zaśnięcia Matki Bożej i ustawiono w nim nowy ikonostas. Zgodnie z testamentem księcia pochowano w soborze, a część jego majątków przeszła na własność ławry. Kiedy w 1941 r. świątynię wysadzono w powietrze, zniszczono także wspaniały pomnik — perłę sztuki epoki renesansu. Na Ukrainie rzeźby z tej epoki, niestety, nie zachowały się. Stąd szczególna wartość i aktualność projektu. Na wystawie po raz pierwszy, jak zaznaczył dyrektor generalny, eksponowany jest makieta pomnika, który zostanie wykonany z białego i czerwonego marmuru. Wysokość obiektu — 7,5 metra! Nad realizacją projektu pracują ukraińscy i litewscy rzeźbiarze Ołeksandr Sydoruk, Borys Kryłow oraz Arūnas Sakalauskas. „Bardzo symboliczne, że wystawa odbywa się w przededniu startu ruchu bezwizowego między Ukrainą a Europą — powiedział Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie Marius Janukonis. — Konstanty Ostrogski to znacząca postać w historii stosunków Litwy i Ukrainy, bardzo mi miło, że obecnie omawiana jest idea nazwania naszej wspólnej ukraińsko-polsko-litewskiej brygady wojskowej imieniem Konstantego Ostrogskiego”. A lider Ruchu Społecznego „Ridna krajina” Mykoła Tomenko powiedział, że już w najbliższym czasie zostanie rozszerzony ukraiński komponent mecenacki projektu odtworzenia pomnika Konstantego Ostrogskiego. Podkreślił, że jego realizacja ma wartość geopolityczną i światopoglądową oraz wezwał społeczeństwo i przedstawicieli mediów do zjednoczenia się w celu utwierdzenia ukraińskiego ducha w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej. Prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk (1991—1994) i Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie Marius Janukonis oglądają wystawę.
Машинний переклад
Słowiańszczanie aktywnie włączyli się w obchody 200-lecia urodzin sławnego poety-rodaka Mychajła Petrenki. Jedną z takich imprez, zaplanowanych jeszcze pod koniec ubiegłego roku, było Ogólnoukraińskie naukowo-praktyczne seminarium „Mychajło Petrenko: do problemów pamięci historycznej”. Inicjatorami były Donieckie Obwodowe Towarzystwo Krajoznawcze oraz Donbaski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny. Właśnie w sali konferencyjnej tej uczelni 24 maja odbyło się to forum naukowe.
doktora nauk filologicznych Ihora Mychajlina (Charków), doktor nauk historycznych Iryny Petrenko (Połtawa), kandydata nauk filologicznych Mykoły Bondara (Kijów), kandydata nauk ekonomicznych Mychajła Szkurki (Kijów), kandydata nauk technicznych Mykoły Szakina (Charków), kandydatów nauk pedagogicznych Walerija Romańka i Oksany Babenko (Słowiańsk), zasłużonych krajoznawców Ukrainy Anatolija Szamraja (Słowiańsk) i Piotra Hajworońskiego (Pokrowsk), członka Narodowej Unii Krajoznawców Ukrainy Ołeha Maksymenki (Kramatorsk), uczennicy 10 klasy Słowiańskiego Liceum Pedagogicznego Kateryny Butylinej. Oprócz tego swoje badania dotyczące niektórych zagadnień petrenkoznawstwa przedstawili reżyser filmowy Leonid Szczybria (Izium) oraz Mykoła Szakin (Charków), prezentując filmy „Poszukiwanie portretu Mychajła Petrenki”, „O Mychajle Petrence”, „Najda” (według jego sztuki o tym samym tytule, autorstwa M. Petrenki), które zostały zaprezentowane uczestnikom seminarium. Obejrzano także film dokumentalny „Niedola”, zrealizowany przez studio TK „S-Plus” (Słowiańsk). Seminarium zakończył teledysk „Sokił” — autorami słów piosenki są Alla i Wiktor Antonenko, a wykonawcą śpiewak Mykoła Fedorow.
Uczestnicy seminarium przyjęli uchwałę, w której podkreślono aktualność twórczego dziedzictwa poety-rodaka Mychajła Petrenki oraz konieczność kontynuowania badań w dziedzinie petrenkoznawstwa w roku 200-lecia jego urodzin. Uczestnicy stwierdzili, że zbliżyli się o kilka kroków do rozwiązania niektórych tajemnic i wyjaśnienia ciemnych plam w biografii i twórczości utalentowanego i tajemniczego poety-romantyka. Po zakończeniu imprezy jej uczestnicy odwiedzili górę Karaczun i złożyli kwiaty pod obeliskiem poległym żołnierzom.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
wymyślane było oprawę muzyczną filmów, w których grał. I. Mykołajczuk zawsze poszukiwał nowych intonacji głosu, muzyki, języka, bo to, co porusza, to zapada w pamięć. Odchodził od tradycyjnego kina, dając pierwszeństwo filozoficznemu. Dlatego dla wzmocnienia znaczenia wydarzenia wykorzystywał pieśń ludową, rozumiejąc jej ogromny potencjał. Właśnie film „Cienie zapomnianych przodków” dzięki szczególnemu kolorytowi Karpat, huculskim śpiewankom i kołomyjkom, a także pieśniom kalendarzowo-obrzędowym (kolędy, wertep, wiosenne, weselne, pogrzebowe) stał się arcydziełem światowego kina. „Nie znam bardziej narodowego ludowego geniusza… Przed nim był to Dowżenko” — mówił o Mykołajczuku Serhij Paradżanow. Obecnie jego idee podejmuje nowe pokolenie młodych aktorów, reżyserów, scenarzystów. Z okazji 75. rocznicy urodzin Iwana Mykołajczuka odbył się Ogólnoukraiński festiwal-konkurs „Mykołajczuk-Fest”, podczas którego młodzi ukraińscy reżyserzy i śpiewacy w bukowińskich górach kręcili kino i śpiewali ukraińskie pieśni, które kochał aktor. A to ponad 50 przykładów folkloru, które wybrzmiały na wieczorze twórczym „Muzyka i kino Iwana”, a także muzyka instrumentalna z filmów, w których grał i sam występował na instrumentach muzycznych. Po raz pierwszy uczestnicy koncertu odtworzyli epizody z filmów, fragmenty scenariuszy i przemyśleń artysty, a także interpretację tańców i bukowińskich kołomyjek z obrazów „Cienie zapomnianych przodków”, „Zaginiona gramota”, „Tak późna, tak ciepła jesień” i in. Wiele oklasków wdzięcznych widzów otrzymali: artysta ludowy Ukrainy Wasyl Iłaszczuk (słowo artystyczne), zasłużona artystka Rusłana Łocman (wokal), Tetiana Szkolna (śpiew ludowy), Ołeksandr Rudźko (słowo artystyczne), Łesia Ambrosowa (bandura), Wołodymyr Polowczyk (cymbały), Zespół instrumentów ludowych „Dywohraj”, Zespół baletowy „Teren”, a także laureat Ogólnoukraińskiego konkursu „Mykołajczuk-Fest” dziecięcy zespół „Nie bądź obojętnym” ze wsi Łużany w rejonie kicmańskim obwodu czerniowieckiego i wielu innych. Młodzi i doświadczeni wykonawcy podarowali „Taniec bukowiński”, „Melodię i bukowińskie przygrywki”, ukraińskie pieśni ludowe „Zza góry miesiączek”, „Hej, Iwanie”, „Wierzbowa deseczka”, a także „Niebylice o Iwanie, znalezione w malowanej skrzyni z napisami” (fragment scenariusza I. Mykołajczuka), „Goście nasi, Bukowino, mój słodki kraju” (kołomyjki zapisane we wsi Czornohuzy w rejonie wyżnickim na Bukowinie), interpretacje fragmentów filmów „Cienie zapomnianych przodków”, „Tak późna, tak ciepła jesień”, „Babilon XX”, fragment przemyśleń I. Mykołajczuka „Aktor: problem i troski”, poezję Liny Kostenko „Iwan kosił trawę” oraz Tarasa Szewczenki „Mijają dni, mijają noce”. Lecz najcieplej goście wieczoru artystycznego witali trio „Złote klucze” w składzie artystek ludowych Ukrainy Niny Matwijenko, Marii Mykołajczuk i Wałentyny Kowalśkiej, z ust których popłynęły ukraińskie pieśni ludowe „Oj, pod gaj zielony”, „Jeden miesiąc wschodzi”, „Tam za lasem, za łąką” oraz „Cierniowa róża” do muzyki H. Menkusz i wierszy W. Iwanyszyna. Po tym wszyscy uczestnicy koncertu zaśpiewali wiązankę ulubionych pieśni Iwana „Oj na górze żniwiarze żną”, „Oj w niedzielę rano”, „Posiałam ogóreczki”, „Tańczyła ryba z rakiem”, „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie” i inne. A na zakończenie koncertu jego uczestnicy wraz z widzami wykonali ukraińską pieśń ludową „Jechał kozak za Dunaj”. Wydarzenie artystyczne odbyło się przy aktywnym wsparciu centrum producenckiego-studia „Jukom”, Organizacji społecznej „Filharmonia Ludowa”, operatora wideo Dmytra Hłuchenkoho, Narodowego centrum kultury ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, Centrum kultury i sztuki ukraińskiej, mera miasta Wyszogród Ołeksandra Momota. pani”, to już tego byłoby dość, aby jego imię na zawsze pozostało w historii teatru. A takich spektakli są dziesiątki” — zaznaczył dyrektor generalny Narodowego akademickiego teatru dramatycznego im. I. Franki Mychajło Zacharewycz. Wśród eksponatów wystawy uwagę przyciągają szkice, zarysy i makiety Danyła Lidera do spektakli „Tewje Tevel” (1989 r., reżyser S. Danczenko), „Witaj, Prypeć” (1974 r., reżyser S. Smijan), „Człowiek z La Manchy” (1973 r., reżyser W. Lizohub), „Takie długie lato” (1974 r., reżyser S. Smijan), „Wydawałoby się, jedno tylko słowo” (1984 r., reżyser S. Danczenko), „Jarosław Mądry” (1970 r., reżyser B. Mieszkis). Także ciekawe są fotografie, na których można zobaczyć Danyła Lidera razem z Anatolijem Skybenkiem, Serhijem Smijanem, Stepanem Szczerbatiukiem, Iwanem Iwanczenkiem, Jewhenem Szachem, Mychajłem Frenkelem i innymi. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. W przeddzień dnia urodzin wybitnego ukraińskiego aktora, scenarzysty i reżysera Iwana Mykołajczuka w Sali Kolumnowej im. M. W. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się wieczór literacko-artystyczny „Kino i muzyka Iwana”.
Машинний переклад
Przed rozpoczęciem wieczoru w foyer filharmonii demonstrowano fragmenty filmów „Cienie zapomnianych przodków”, „Zaginiona gramota”, „Sen”, w których występował I. Mykołajczuk. Odwiedzający mieli możliwość zapoznania się z wystawą poświęconą życiu i twórczości artysty. W ekspozycji zaprezentowano książki „Iwan Mykołajczuk. 60”, „Iwan Mykołajczuk: Magia miłości”, Iwan Mykołajczuk: „Scenariusze”, „Kino poetyckie. Zakazana szkoła”, „Biały ptak z czarnym znamieniem. Iwan Mykołajczuk: wspomnienia, wywiady, scenariusze”; publikacje w czasopismach: Ołeksandry Dywnycz „Mój pierwszy dzień na Ukrainie. Nieznany Iwan Mykołajczuk”, Łarysy Briuchoweckiej „Biały ptak” i „Ten, który rozjaśnił świt”, Wałentyny Kowalśkiej „Skrzydła miłości Iwana i Marii Mykołajczuków”; artykuły prasowe Wałentyny Kowalśkiej-Koroti „Ziemia aktora”, Łarysy Briuchoweckiej „Do Czortoryi do Iwana”, Mykoły Szoty „Widzieć i słyszeć”. Danyło Lider znany jest na Ukrainie i poza jej granicami jako scenograf teatralny, którego prace uważa się za wzorzec współczesnej scenografii. Jest on myślicielem, którego koncepcje filozoficzne zostały odtworzone w przestrzeni sceny. Takie spektakle jak „Król Lear” W. Szekspira, „Wiśniowy sad” A. Czechowa, „Tewje Mleczarz” według Szolema Alejchema stały się ucieleśnieniem systemu postrzegania świata przez artystę, jego kosmologicznej teorii małych i wielkich światów. Danyło Lider jest założycielem szkoły scenograficznej. Na wystawie obok eksponatów przedstawiono fragmenty rozważań artysty o życiu, sztuce i teatrze z książki „Daniił Lider. Teatr dla siebie”. Znajdują się tu również wypowiedzi o Mistrzu wybitnych postaci ukraińskiej kultury: Serhij Danczenko, ludowy artysta Ukrainy, dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki (1979—2001): „...W Kijowie miałem szczęście pracować z Danyłem Liderem, prawdziwie wielkim scenografem teatralnym. Kiedy przeprowadziłem się tutaj ze Lwowa, on właśnie odszedł z teatru. Zaproponowałem mu powrót i odtąd nasza współpraca trwała dość długo. Jednocześnie braliśmy do czytania nową sztukę, wybraną do wystawienia, i początkowo niczego nie omawialiśmy. Kiedy zamysł dojrzewał u każdego z nas, spotykaliśmy się i uzgadnialiśmy wizję. W niektórych przypadkach do porozumienia dochodziliśmy za pierwszym razem. Kiedy Danyło Danyłowycz rozumiał, że warto to zrobić, robił to obowiązkowo, a kiedy coś nie było mu w smak, czuł się nieswojo i zachowywał się odpowiednio... Ale prawdziwie konfliktowych sytuacji nigdy nie mieliśmy. Oto takie relacje uważam za twórcze. A nieporozumienia trzeba przewidywać...”. Mychajło Reznikowycz, ludowy artysta Ukrainy, dyrektor generalny i dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki: „...W jego postrzeganiu świata, w odtwarzaniu tego świata w trójwymiarowej przestrzeni było coś niewytłumaczalnie proroczego... W scenografii spektaklu „Witaj, Prypeć” — sztuce O. Łewady o budowie Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej — jasny świat jabłoniowego sadu nagle wybuchał okrutnym i bezlitosnym metalem, który wyrastał z ziemi. Spektakl powstał w 1974 roku, a jego scenografia obecnie odbierana jest jako jedno z tragicznych proroctw strasznej katastrofy czarnobylskiej. Danyło Danyłowycz stanowił przykład godnego zachowania w niegodnych czasach. Oczywiście, on również nie uniknął upokorzeń cenzury, jednak znamienne jest to, że ideologiczna klatka, do której wszyscy zostaliśmy w tamtych czasach wciśnięci, w żaden sposób nie odbiła się na jego twórczości”. Ciekawe są rozważania Danyła Lidera dotyczące sztuki Williama Szekspira „Król Lear”. „Grunt, ruch życia — to realna rzeczywistość, która minęła Leara. U niego nastąpiło zatrzymanie, kiedy grunt usunął się spod nóg. Zaczął się postrzegać jako jakąś niezmienną daność. Oto w tym jest to, co najstraszniejsze. Kiedy to pojawia się u artysty, to — zastój, tragedia i zagłada. Kiedy to pojawia się w państwie, do czego to prowadzi — również wiemy. Dlatego wydaje mi się, że Lear to jedna z najbardziej ogólnopaństwowych sztuk, którą trzeba grać i szanować we wszystkich światowych zgromadzeniach, rządach, które kierują ludzkością. Tam wszystko jest napisane o tym, jak i dlaczego dochodzi u nas do tragicznych wydarzeń, których mogłoby nie być. Wszystko to dzieje się dlatego, że nie śledzi się pierwotnej przyczyny zjawiska. Naprzód”. Jubileuszową wystawę otworzył jeden z uczniów Danyła Lidera, a obecnie główny scenograf Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Andrij Ołeksandrowycz-Doczewski. „Kontakt z takimi postaciami jak Danyło Lider to wielka szkoła dla każdego z nas. W naszym teatrze pracowało wielu wybitnych artystów, ale wiodące miejsce wśród nich należy właśnie Liderowi. Gdyby był scenografem tylko „Tewjego Mleczarza”, albo „Króla Leara”, albo „Wizyty starszej pani”... W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki otwarto wystawę poświęconą 100-leciu urodzin genialnego mistrza scenografii Danyła Danyłowycza Lidera.
Машинний переклад
Władysław TARANIUK, członek NSŻU. Ekspozycję otworzył działacz społeczny, szewczenkoznawca Ihor Lichowy, który opowiedział o drodze twórczej artysty oraz osiągnięciach malarza w malarstwie i grafice, które zostały zaprezentowane na tej wystawie. Słowo o koledze i towarzyszu zabrali: zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Burtowyj, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Hałyna Morozowa, artystka Lubow Minenko, pisarz Władysław Taraniuk oraz krajanka A. Marczuka Nadija Dołhicz. Anatolij Marczuk wyznał, że czekał na tę wystawę przez pięć lat. I bardzo chciał, aby odbyła się ona właśnie w dniach powrotu Wielkiego Tarasa na Ukrainę. Projekt ten został zaplanowany na sześćdziesięciolecie A. Marczuka, a artysta planuje pokazać wystawę w dużych miastach kraju. W Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy artyście wręczono Srebrny Medal Akademii. Potem był Czernihów. Następne w planach są Czerkasy, Sumy, Winnica, Odessa i inne miasta. Wielu zwiedzających pozostawiło swoje wpisy w księdze gości. Oto niektóre z nich: Wiaczesław Kyryłenko, wicepremier Ukrainy: „Jestem pod ogromnym wrażeniem prac Anatolija Marczuka — interesujące, nasycone i w różnych technikach. Dobrze, że artysta pokaże je całej Ukrainie. Myślę, że po tym zwolenników artysty stanie się jeszcze więcej! Życzę sukcesów!”. Iwan Marczuk, artysta ludowy Ukrainy: „Cieszę się, że widzę Anatolija — sławnego mistrza akwareli. A szczególnie chcę wyróżnić jego dzieła olejne. To jego własna wizja tego czarnego kraju, który tak wspaniale i upajająco opiewa artysta. U mnie wywołują one najlepsze dziecięce wspomnienia. Ta sztuka i nostalgia są związane w jeden węzeł”. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T.H. Szewczenki: „Marczuk jest zrośnięty z kosmosem, niebieskim wzrokiem i duszną odległością do ukraińskiego otaczającego i dusznego wszechświata”. Ihor Lichowy, działacz państwowy i społeczny: „Zdumiewający świat akwareli — tak kapryśny i wymagający dla artysty bez niezbędnego wewnętrznego nastawienia, wielkiego doświadczenia życiowego i całościowej filozofii bytu — tak wspaniale poddaje się pędzlowi Anatolija Marczuka — artysty, który nie porzuca ani na chwilę poszukiwań twórczych. Wielbicielom jego twórczości dobrze znane są już kilka wystarczająco całościowych i absolutnie dojrzałych cykli, z których każdy wszedł do artystycznej palety Ukrainy. Ale właśnie ta wystawa w jasnym dla każdego Ukraińca Muzeum Tarasa Szewczenki na Czarnej Górze zachwyca swoją nowością, szczerością i kunsztem autora, który kocha ten świat do samopoświęcenia w imię Wysokiej Sztuki. W oczekiwaniu na nowe spotkania i odkrycia Ukrainy”. Anatolij Hajdamaka, artysta ludowy Ukrainy: „Akwarele są nieprześcignione! Dziękuję za takie emocje. Twórczych osiągnięć, naprzód!!! Z ogromnym szacunkiem”. Oto taka wystawa eksponowana jest teraz na Górze Tarasowej. Oto taki właśnie jest artysta Anatolij Marczuk. Niech zawsze świeci słońce w jego życiu i na jego obrazach, naszego „Ajwazowskiego ukraińskiego nieba”, jak trafnie ochrzcił go rodak — wielki mistrz słowa Anatolij Pałamarenko. W Muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu otwarto wystawę indywidualną zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka, poświęconą 156. rocznicy powtórnego pochówku Kobziarza. Otwarcie wystawy odbyło się w ramach ogólnoukraińskiego projektu artystycznego „Ziemia z niebem gwarzy”, zapoczątkowanego przez Anatolija Marczuka. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład ogólny w czerwcu — 16 000. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek. na pół roku na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświatiańskiej Nadija KYRJAN
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH
Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy 279-39-55
Машинний переклад
Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад