Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko
Najsłynniejsze chóralne i muzyczne zespoły wykonywały utwory Artemija Wedela podczas III Międzynarodowego Święta Ukraińskiej Muzyki Duchowej, zorganizowanego z okazji 240. rocznicy urodzin kompozytora. Czytajcie na s. 13
KOZACKIE ŚWIĘTO W BATURYNIE
CIĄG DALSZY POWIEŚCI JURIJA IŁŁJENKI
PROJEKTY ANATOLIJA HAJDAMAKI
Машинний переклад
Uliana HLIBCZUK
Gdy za oknem +35, trudno się poruszać. Właściwie ten szalony upał pomógł mi przeżyć pewną ciekawą prawdę: skrajności są w swojej istocie podobne. I mróz, i upał mogą mieć wspólny punkt styczny. Punkt, z którego rodzi się poczucie klaustrofobii. Cały świat wydaje się ciasny i groźny. Nie ma tam przytulności dla biednego człowieka… Siedzi sobie w ciemnej skrzynce, a co najważniejsze — jego myśli są skute, wyobraźnia w niewoli… Niewola. Maj, który właśnie minął, nie pachniał mi… Pewnie przez ten sam upał. Ze smutkiem chowałam twarz w bzie, a on milczał… I kiedy wybuchły akacja, jaśmin, herbaciana róża… Dość! Dość tej wakchanalii kwiecia. Maj rozszalał się w swojej płodności… Wybuchał wizualnie, ale jego pachnąca istota pozostawała nikła. Czy może straciłam zdolność rozróżniania zapachów? Nie wiem… To znaczy wiem, że coś jest nie tak. Najwyraźniej upał popędził czas. Pylniki i słupki radośnie zakwitły i dały impuls niedoskonałości… Przekwitły jakieś anemiczne kwiatostany, które pachniały nie bardziej niż holenderskie róże w przejściu podziemnym. Bo nie wolno wykorzystywać czasu, nie wolno go poganiać, nie wolno się ścigać… On tego nie lubi. W przeddzień czerwca moje nozdrza wychwyciły czarujący welon zapachu, jakby w pobliżu otwarła się cukiernia z wykwintnymi ciastkami, pierniczkami i lipową herbatą… Ale nie rumowe babki i nie lipowy miód w lipowej herbacie tak rozpachniały się na całą ulicę. To lipa rozkwitła już wiosną, w przeddzień lata… Czerwiec ukradł lipę lipcowi… Smutno i strasznie, panowie, smutno i strasznie. Może dlatego, że człowiek ze swojej natury jest konserwatywny. Wzorem Iwanka z „Cieni zapomnianych przodków” nagle zatęskniło mi się, by żałośnie zawodzić: „Gdzie moja lipa, gdzie moja lipa?” A potem na niebie coś pękło i upał, który otaczał ludzi chorobliwą wa…
tym, zasyczała i utonęła w ulewie. Ładnie? Kto nie lubi żywiołów… Tylko że, wiadomo, to miasto nie toleruje gwałtownych zmian. Zalane asfaltem, z zardzewiałymi instalacjami, natychmiast zakrztusiło się w brudnych potokach. „Beuszne” konserwy, w rodzaju żiguliów czy płaskodennych staruszków mercedesów, zamarły po szyję w wodzie pod mostem na Lewobrzeżnej. Nowiutkie zagraniczne wozy udawały płazy. W takie chwile, przepełnione żywiołem, wydaje się, że zdarzy się coś strasznego. To fobie otaczają cierpiącą wyobraźnię. I przypominają się grzechy, które popełnili ludzie przeciwko własnemu miastu. Powycinano topole i akacje na brzegach, i dziś wszystko to sterczy świeżymi pieńkami w oczekiwaniu na świst grubego portfela. „Zobaczycie, całe wybrzeże Dniepru obłożą betonem i dookoła wyrosną wieżowce…” — powiedział mój sąsiad, fotoreporter. Podobno jest realistą, ale ostatnio jakoś trudno mi odróżnić realizm od pesymizmu… Cóż, niech będzie, niech wyrastają, to i wyrosną. Znaczy, panstwo zasłużyło sobie właśnie na taki krajobraz. Pan-ss-two… Aż mi się zrobiło śmiesznie. Po co im akacje, skoro są panstwem? Przecież nawet nie przychodzi im do głowy, że po swoim rozbrykanym „pikniku” trzeba posprzątać butelki, plastikowe naczynia i wyciśnięte tubki keczupu… Słowem, są warci jeden drugiego: i ci nędzarze, którzy zaśmiecają własną przestrzeń, i ci tłustowrodzy kangury, które kroją ją pod swój ograniczony zmysł piękna. Skrajności są podobne w swojej istocie? Nie cieszy mnie, że przyszło mi przeżyć tę prawdę. Pewnie bym się zasmuciła, gdyby nie znajomość z pewnym ciekawym i przedsiębiorczym człowiekiem. Rektor Charkowskiej Akademii Designu i Sztuk Wiktor Danyłenko patrzy na perspektywy naszego państwa z optymizmem. Zwłaszcza na jego przedmiotową przestrzeń. Napisał nawet książkę. „Przyszłość europejskiego designu: Czechy, Polska
...ща, Ukraina”. Autor uważa, że znajdujemy się obecnie w tak dogodnym punkcie, z którego łatwo się odbić i wykonać niezły zryw, na kształt japońskiego cudu… Może dlatego, że nic nie mamy do stracenia: albo „rzucić się”, albo zginąć? To już moja podpilnie pesymistyczna (czy realistyczna?) myśl mi zabrzmiała… A Wiktor Daniłenko uważa, że właśnie my jesteśmy tym przykładem europejskości… „Francja, Wielka Brytania to już zmęczone kraje, dawno zmęczone. Błąkając się po ich stolicach, czujesz się raczej w tyglu Babilonu niż w Europie. Mamy szansę nie powtórzyć ich błędów…”
Pan rektor nie raz w swojej książce używał wieloznacznego słowa „przybysze”. Okupanci, głodni z innych kontynentów… Patrząc na żywy przykład świata zachodniego, od nich jakoś jeszcze zasłonimy granice, ale co zrobić z własnymi przybyszami? Z tymi, którzy nie mają poczucia własnego domu, z tymi, którzy szeleścili naparstkami przy Centralnym Rynku w Charkowie, a później wybili się na pierwszych sekretarzy nie mniej odiozowego mera… Z tymi, którzy mogą pośrodku placu zabaw postawić wieżowiec, a na placu Michajłowskim, wśród starodawnych budynków, postawić coś z plastiku i szkła, sztucznego i nienaturalnego…
„Co z tymi? — zapytał mój vis-à-vis. — A już nic. Ich pociąg dawno odjechał, tak samo jak nasi projektanci, którym dziś jest 60, 50 i nawet 40 lat. Uważając się za współczesnych, są zdolni tylko do sumiennego kopiowania zachodniego wzorca. A swoje, oryginalne, „made in Ukraine”, może stworzyć tylko młodość. Ta, która teraz siedzi na studenckiej ławie…”
O studenci, gdybyście wiedzieli, jaka globalna odpowiedzialność na was spoczywa… W waszych rękach nasza przyszłość: i Dniepr, i strome brzegi, i plac Niepodległości, i plac Michajłowski… Uczcie się, studenci, uczcie się sumiennie… Wbrew wszystkim fobiom i pokusom…
GŁOSY POLA ŚPIEWOCZEGO
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: MFC „Ukraińska Rodzina” Rachunek bieżący nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Машинний переклад
„UKRAINA CHCE WIDZIEĆ PRACĘ WNP BARDZIEJ SYSTEMOWĄ” — podkreślił Prezydent Ukrainy W. Juszczenko w Petersburgu po zakończeniu nieformalnego spotkania 10 czerwca szefów państw-uczestników WNP i przypomniał, że Ukraina wniosła swoje propozycje do projektu Koncepcji dalszego rozwoju Wspólnoty, a jest to poważny pakiet, który w istocie stanowi wariant alternatywny. Według słów W. Juszczenki, podczas spotkania uzgodniono, że każdy rok współpracy w ramach WNP będzie poświęcony jednemu zagadnieniu, w szczególności następne 12 miesięcy będą poświęcone kwestiom migracji ludzi oraz unifikacji ustawodawstwa w tej sferze. W kolejce są kwestie gwarancji dla obywateli w sferze zabezpieczenia emerytalnego — możliwość otrzymywania emerytur we wszystkich krajach WNP, a także CHRONOGRAF unifikacja standardów socjalnych, w szczególności w odniesieniu do uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. DWUSTRONNE SPOTKANIE PREZYDENTÓW UKRAINY ORAZ ROSJI W Petersburgu odbyło się dwustronne spotkanie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz Prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina. Strony omówiły szereg aktualnych kwestii stosunków dwustronnych. Przede wszystkim dotyczących podpisania Planu działań „Ukraina-Rosja” na lata 2007—2008, którego opracowanie zakończono i sekretarze RBNiO Ukrainy oraz Rosji parafowali go. Szefowie państw ukraińskiego i rosyjskiego uzgodnili, że MSZ obu krajów otrzymają polecenia dotyczące przygotowania drugiego posiedzenia komisji na sierpień 2007 roku, na którym będą gotowi podpisać Plan działań. O osobnym temacie rozmawiano w kwestiach „charakteru rezonansowego”, w szczególności dotyczących ograniczenia przemieszczania się poszczególnych osób przez terytoria Ukrainy i Rosji. W. Juszczenko oraz W. Putin zdecydowali o utworzeniu grupy roboczej, która w ciągu jednego-dwóch tygodni przeprowadzi wzajemne konsultacje w sprawie istniejących list dotyczących ograniczenia pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Rosji i obywateli FR — na Ukrainie. Według słów W. Juszczenki, grupa robocza ma określić jasne zasady podejmowania odpowiednich decyzji przez obie strony i maksymalnie zmniejszyć podobne przypadki. Strony omówiły również temat delimitacji i demarkacji granicy ukraińsko-rosyjskiej. W rozwiązaniu tych kwestii jest „znaczący postęp”, zaznaczył nasz Prezydent. Poruszano również kwestię uregulowania konfliktu naddniestrzańskiego. Ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy znany wielu intelektualistom byłego ZSRR Głowlity — Główny Zarząd do spraw Literatury i Wydawnictw. Został on utworzony jako organ Ludowego Komisariatu Oświaty dekretem Rady Komisarzy Ludowych z 6 czerwca 1922 roku. Wkrótce takie same Głowlity powstały w ówczesnych republikach. Wtedy też, w 1922 roku, pojawiły się specjalne fundusze w bibliotekach, przeznaczone do przechowywania „wrogich” lub ideowo „szkodliwych” wydawnictw. Cała armia cenzorów analizowała, które właśnie wydawnictwa miały trafić do „specfunduszy”. Podstawowym dokumentem, którym kierował się Głowlity, był „Wykaz informacji zabronionych do publikacji w prasie otwartej”. Zgodnie z uchwałą KC KPZR nr 177/77 z 7 marca 1961 roku, na organy cenzury nałożono również sprawowanie tajnej kontroli nad informacją, która była przekazywana zagranicznym korespondentom
Машинний переклад
Oficjalna Moskwa już po raz kolejny ukazała światu swoje nieatrakcyjne oblicze, zakazując 5 czerwca 2007 roku wjazdu na terytorium Federacji Rosyjskiej znanemu ukraińskiemu pisarzowi, laureatowi Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki, akademikowi, a zarazem doradcy Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącemu Rady Narodowej ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy, Przewodniczącemu Komisji ds. Obywatelstwa przy Prezydencie Ukrainy Mykole Żułynskiemu. Przy tym oficjalna Moskwa ustami swojego ambasadora na Ukrainie W. Czernomyrdina oraz innych urzędników i mediów próbuje przekonać opinię publiczną, jakoby był to krok w odpowiedzi: rzekomo kilka godzin wcześniej strona ukraińska nie wpuściła na swoje terytorium lidera tak zwanego międzynarodowego ruchu eurazjatyckiego Aleksandra Dugina. Kategorycznie odrzucamy takie paralele, ponieważ, w odróżnieniu od niektórych obywateli Rosji, którym zakazano wjazdu na Ukrainę, Mykoła Żułynski nigdy publicznie nie poddawał w wątpliwość suwerenności państwowej i integralności terytorialnej sąsiedniego kraju. Przypuszczamy, że nasz kolega stał się ofiarą świadomej prowokacji również dlatego, że jest doradcą Prezydenta Ukrainy. I wreszcie sytuacja jest szczególnie cyniczna zważywszy na to, że Mykoła Żułynski przyleciał do Sankt Petersburga wraz z rodziną, aby odwiedzić grób brata żony. Przypominamy: niedawno władze ukraińskie zezwoliły na wjazd niesławnemu Glebowi Pawłowskiemu, kiedy ten zapragnął odwiedzić chorego ojca. Nie można wykluczyć również tego, że prowokacja wobec Mykoły Żułynskiego ma dalekosiężny cel: skłonić stronę ukraińską do pójścia na taki sobie „wariant zerowy”, wzajemnie rezygnując z praktyki zakazu wjazdu. Byłoby to bardzo niebezpieczne, zwłaszcza teraz, w przededniu wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy. Z doświadczenia wyborów prezydenckich 2004 roku dobrze zdajemy sobie sprawę: granice Ukrainy muszą być niezawodnie chronione przed imperialnymi polittechnologami, którzy do dziś bogacą się myślą o historycznym rewanie. Sekretariat Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy studentami za granicę. Oficjalnie motywowano to koniecznością uzyskania informacji dla organizacji kontrpropagandy. W tym celu służby specjalne podłączyły Głowlit ZSRR do linii łączności szeregu zagranicznych korespondentów. Ważną rolę odgrywały listy proskrypcyjne wydawnictw, które przygotowywał Głowlit. Tak oto 15 grudnia 1934 roku pojawiły się „Zbiorcze listy literatury podlegającej wycofaniu ze sprzedaży, bibliotek oraz placówek oświatowych”. W listach odnotowywano autora, tytuł, wydawnictwo, rok wydania i język. Jednak już pierwsze partie książek podlegających zakazowi były tak duże, że w rubryce „Tytuł” pojawiły się zapisy, które upraszczały pracę: „Wszystkie dzieła, ze wszystkich lat, we wszystkich językach”. Po wojnie z nazistowskimi Niemcami u Głowlitu pojawia się nowy aspekt działalności — opracowywanie literatury zdobycznej. KSENIJA LAPINA: ODCZYTUJĄC OŚWIADCZENIA, MOROZ UZNAŁ LEGITYMNOŚĆ NASZYCH ZJAZDÓW Ludowa deputowana V kadencji Ksenija Lapina („Nasza Ukraina”) nazywa „kolejnym drwinami” posiedzenie Rady Najwyższej 12 czerwca, na którym spiker Moroz odczytał 51 oświadczeń opozycjonistów o zrzeczeniu się pełnomocnictw deputowanych. K. Lapina zaprzeczyła również tezie, że na miejsce zwolnionych deputowanych mogą wejść kandydaci z ich list. Według niej, samym faktem odczytania oświadczeń Moroz uznał legitymność zjazdów opozycyjnych. Przy tym Lapina przypomniała, że oprócz pozbawienia pełnomocnictw deputowanych, zjazdy podjęły decyzję o wyzerowaniu list. Dopiero w grudniu 1988 roku Wydział Ideologiczny KC KPZR wysłał tajny list z zaleceniem przejrzenia listy książek, które „podlegają wycofaniu z bibliotek i sieci księgarskiej”, oraz listy osób, „których dzieła podlegają wycofaniu”. Właśnie po tym w ZSRR stały się dostępne zakazane dzieła wielu literatów i naukowców. A w styczniu 1990 roku pojawia się zwrotny w historii komunistycznej cenzury rozkaz o zwrocie ze specjalnych funduszy do ogólnych funduszy bibliotek wszystkich wydawnictw, które podlegały wykluczeniu z bibliotek i sieci księgarskiej na podstawie list i rozkazów Głowlitu USRR. Ten rozkaz można uznać za epitafium dla komunistycznej cenzury na Ukrainie. Najciekawsze jest to, że napisał je dla siebie sam Głowlit USRR. Cóż, epitafium należy kończyć. Nie będę łamać tradycji. OŁEKSANDR TURCZYNOW: ZRZECZENIE SIĘ PRZEZ DEPUTOWANYCH SWOICH MANDATÓW NIE ZALEŻY OD SHOW, KTÓRE URZĄDZA MOROZ Zrzeczenie się przez deputowanych swoich mandatów „nie zależy od show, które urządza pan Moroz …nie zależy od tego, czy ogłasza on te oświadczenia na posiedzeniach Rady Najwyższej, czy nie ogłasza”. O tym 12 czerwca w wywiadzie dla dziennikarzy oświadczył Ołeksandr Turczynow. I wyjaśnił, że zgodnie z 81 artykułem Konstytucji, mandat deputowanego wygasa w przypadku, gdy świadomie pisze on oświadczenie o wyjściu z frakcji, w momencie podjęcia odpowiedniej decyzji przez zjazd. „Właśnie najwyższy organ, zgodnie z którym kandydował na deputowanego ludowego, ma prawo podejmować decyzję dotyczącą wygaśnięcia jego pełnomocnictw” — podkreślił Turczynow.
Машинний переклад
Na początku rozmowy, która odbyła się 11 czerwca, Głowa Państwa zaznaczył: Prokuratura Generalna Ukrainy w swojej działalności powinna pozostawać poza polityką. Po podpisaniu przez W. Juszczenkę dekretu o powołaniu kierownika tego urzędu O. Miedwiedko pozostaje jedynym legitymowanym Prokuratorem Generalnym, bez względu na to, jakie polityczne rozmowy wokół tego tematu toczą się dziś.
W toku spotkania Głowa Państwa podkreślił, że domaga się możliwie najszybszego wyjaśnienia szeregu głośnych spraw, którymi zajmuje się Prokuratura Generalna.
Ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy
Машинний переклад
* * * Oświadczenia o nieśmiertelności Rady Najwyższej V kadencji, które codziennie rozbrzmiewają z ust byłych członków demokratycznych frakcji, świadczą nie tylko o kryzysie parlamentaryzmu na Ukrainie, ale także zmuszają do niepokoju o stan zdrowia nowo nawróconych adeptów koalicji. M. Zamkowenko i O. Kowtunenko ogłosili (uwaga!) wznowienie działalności frakcji Bloku Julii Tymoszenko w Radzie Najwyższej Ukrainy. Oprócz tego, według ich „danych operacyjnych”, 30 byłych deputowanych BJuT rzekomo wycofuje swoje oświadczenia o wystąpieniu z frakcji i powraca do ciężkiej, ale szlachetnej pracy na niwie legislacyjnej. Przypominamy rekrutom z klanu Janukowycza, że zgodnie z decyzją międzypartyjnego zjazdu BJuT z 2 czerwca bieżącego roku, ustalono fakt wystąpienia deputowanych-zdrajców z frakcji Bloku, a zatem utracili oni mandaty. …Blok Julii Tymoszenko jest imienny. Z każdymi wyborami popiera go coraz więcej ludzi. I to jest największy znak odpowiedzialnej polityki naszej siły politycznej, która nigdy nie uznawała zdrady za sposób życia politycznego. …Kowtunenkowie i Poliszczukowie mogą mieć osobiste gwarancje od Janukowycza, mogą kandydować do parlamentu z list Partii Regionów, a mogą dalej zdradzać, wędrując od obozu do obozu w poszukiwaniu łatwego finansowego łupu. Ale absolutnie pewne jest: ci ludzie nigdy więcej nie staną pod sztandarami Bloku Julii Tymoszenko. Zdrada zostanie pokonana! Deputowani ludowi Ukrainy: Zubow W., Korolewska N., Pysarenko W., Susłow Je., Taran-Teren W., Czepynoha W., Czudnowski W., Szewczenko A., Jaworiwski W. * * * Deputowany ludowy J. Wiński, który latem ubiegłego roku wystąpił z frakcji Partii Socjalistycznej po zdradzie O. Moroza, zaproponował trzy sposoby, którymi można zlikwidować jego mandat deputowanego. „Pierwszy sposób jest najprostszy z punktu widzenia legislacyjnego, gdyż wystarczy przyjąć ustawę o mandacie imperatywnym i wszyscy, którzy wystąpili ze swoich frakcji partyjnych, automatycznie złożą odznakę deputowanego”. Drugi sposób jest trudniejszy — SPU może, za przykładem BJuT i „Naszej Ukrainy”, przeprowadzić zjazd, wyzerować listę i napisać całą frakcją oświadczenia o złożeniu pełnomocnictw. Trzeci sposób zależy tylko od jednego człowieka. J. Wiński obiecał natychmiast złożyć swój mandat deputowanego i nigdy więcej nie kandydować do Rady Najwyższej, jeśli tak samo postąpi jego były partyjny kolega O. Moroz. „Dla oczyszczenia ukraińskiej polityki ze zdrady nie będę się wahał ani chwili” — zapewnia Wiński. * * * „Z każdymi wyborami, z każdą zmianą władzy na Ukrainie zmienia się także strategia jej rozwoju. Faktycznie dzisiaj już trwa kampania przedwyborcza, a politycy znów przejmują się głównie problemami, które partie ile procent zdobędą w wyborach, kto z kim będzie tworzył blok i jakie stanowiska otrzyma. Jeśli partie nie zmienią logiki swoich działań, to przyszła kampania wyborcza stanie się wyłącznie kampanią konfrontacji i konfliktu sił politycznych” — uważa jeden z liderów BJuT M. Tomenko. Jego zdaniem, najważniejsze dzisiaj jest określenie drogi, którą Ukraina będzie podążać po wyborach. Niestety, zauważa M. Tomenko, poza uwagą polityków pozostaje dyskusja o tym, jakie będą priorytety działalności legislacyjnej następnego składu parlamentu oraz główne programy państwowe przyszłego rządu. „Dziwi, że na Ukrainie staje się modne określanie strategicznych projektów dla naszego państwa bez udziału Ukraińców, bez właściwie społeczeństwa” — zaznaczył Mykoła Tomenko. Niedawno jeden z liderów Partii Regionów radośnie poinformował, że obecnie zagraniczni eksperci opracowują dla Ukrainy „plan Marshalla”. M. Tomenko wyraził przekonanie, że strategiczne planowanie działalności Ukrainy powinni określać przede wszystkim ukraińscy specjaliści i eksperci oraz uzgadniać ukraińskie społeczeństwo: „Właśnie taką logikę działań opracowuje nasz zespół, który będzie przeprowadzał specjalne fora, omawiając konkretny wykaz programów i mechanizmów działalności władzy na najbliższe 5 lat. Głosowanie podczas wyborów będzie swoistym czynnikiem legitymizacji takiego planu działań lub opracowanej przez nas »pięciolatki sukcesu dla Ukrainy«”. Ze strony internetowej BJuT
Машинний переклад
Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. W czerwcu 1990 roku w ZSRR wydarzyło się historyczne wydarzenie: przyjęto ustawę o prasie i środkach masowego przekazu, która zniosła cenzurę. Według przyjętej w ZSRR definicji (została ona utrwalona, między innymi, w 1978 roku w jednym z tomów „Wielkiej radzieckiej encyklopedii”), cenzura oznaczała kontrolę oficjalnej (świeckiej lub duchownej) władzy nad treścią, wydawaniem i rozpowszechnianiem produktów drukowanych, treścią (wykonaniem, pokazem) sztuk i innych utworów scenicznych, filmów, utworów fotograficznych, dzieł sztuk plastycznych, audycji radiowych i telewizyjnych, a niekiedy także prywatnej korespondencji, w celu zapobieżenia rozpowszechnianiu idei i informacji kwalifikowanych jako niepożądane lub szkodliwe. System bolszewickiej cenzury był zrodzony z dążenia władzy do posiadania monopolu na prawdę. Teraz czas powiedzieć o dobrym.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
znanymi zasadami gramatyki. Sorokina nie zrobiła niczego heroicznego dla Ukrainy. Najwyraźniej Kuczma dawał ordery tym, którzy niszczyli wszystko, co ukraińskie. Jeszcze większe zdziwienie wywołało bezpodstawne powoływanie się Rady Miejskiej na Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych, wszak językowi rosyjskiemu nic nie zagraża i rozwija się on w Rosji wśród tych narodów, które nie chcą go słyszeć. A sewastopolska rada miejska składa się z ludzi dotkniętych wielkomocarstwowym rosyjskim szowinizmem, którzy ani razu nie podjęli decyzji, która sprzyjałaby wzmocnieniu ukraińskiej państwowości w mieście. W przeciwieństwie do Kijowa wybiera ona Moskwę i odnotowuje: „…zapewnienie współdziałania między Sewastopolem a Federacją Rosyjską w sferach edukacyjnej i kulturalnej…”, a Ukraińcom zabrania używać języka ojczystego w Sewastopolu: „…używanie przez organy państwowe i organy samorządu języka rosyjskiego na oficjalnych zebraniach, w wystąpieniach publicznych, łącząc z używaniem języka ukraińskiego jako państwowego zgodnie z życzeniami większości przedstawicieli wspólnoty terytorialnej, uczestniczących w zebraniach, spotkaniach…” Jeśli większość obecnych na spotkaniu nie będzie chciała słyszeć języka państwowego, to naucz się rosyjskiego, a potem przyjdziesz na spotkanie. A co z normą konstytucyjną dotyczącą używania języka państwowego? Bardzo niepokoi też to, że administracja miejska i prokuratura miejska w wydanej decyzji, która godzi w najświętszą rzecz w państwie — język ukraiński — nie dostrzegają naruszeń. Oprócz tego w Programie odnotowano też kłamliwe założenia. Jednym z nich jest: „U podstaw programu regionalnego położono zadanie zapewnienia wszechstronnego i równego rozwoju oraz funkcjonowania języka rosyjskiego i innych języków we wszystkich sferach życia społecznego”. Ale kiedy otworzycie III rozdział zatwierdzonych wydatków na te cele, to nie znajdziecie ani kopiejki! Zatem celem tego Programu jest jak największe zaszkodzenie polityce narodowej państwa i pokazanie przed miejscową ludnością, że dzisiaj przedstawiciele wielkiego narodu rosyjskiego gospodarują w naszym domu. Dla takich decyzji musi istnieć określona procedura procedowania i obowiązkowo musi zostać wydany wstępny werdykt społeczny od przedstawicieli wszystkich narodowości. Urzędnicy czy deputowani, którzy swoją działalnością szkodzą państwu, powinni ponosić odpowiedzialność karną lub administracyjną i być pozbawiani stanowiska oraz statusu deputowanego, wtedy w organach władzy nie będzie zalewu zdrajców.
Машинний переклад
Głównym negatywem władz lokalnych jest korupcja. Sprzyja ona lokowaniu rosyjskiego kapitału na rynku krymskiej ziemi i nieruchomości. Ponad połowa średniego biznesu w strefie kurortowej należy do Rosjan. Głównym celem Moskwy jest ochrona własnych pozycji wojskowych i obronnych na Morzu Czarnym, konkurencja z NATO, narzucanie nastrojów antynatowskich oraz walka ze wszystkimi zwolennikami integracji euroatlantyckiej. Finansowe wspieranie „separatyzmu” i sił prorosyjskich prowadzi do głównego celu — odłączenia Krymu od Ukrainy. Dlatego prorosyjscy włodarze Krymu przestrzegają polityki sąsiedniego państwa, która w ogólnym rozrachunku sprowadza się do hamowania integracji krymskiej społeczności z ukraińską. Jak zatem przeciwdziałać temu „imperialnemu potworowi”, który w 50 procentach już zakorzenił się w ogólnokrymskim życiu? Ukraina musi na szczeblu państwowym jasno określić ogólnonarodowe priorytety na Krymie w sferach politycznej, gospodarczej i kulturalnej, wprowadzić je i kontrolować, nie zważając na sprzeciw. Państwowa polityka wprowadzania języka ukraińskiego właśnie będzie brała swój początek od otwarcia ukraińskiej szkoły-kolegium, a przeciwdziałanie temu to bojkotowanie narodowego odrodzenia państwa. Konsekwentną prorosyjską politykę w Sewastopolu, zdaniem ukraińskiej społeczności, prowadzi korpus deputowanych rady miejskiej, składający się z przedstawicieli Partii Regionów, Komunistycznej Partii, Progresywnej Partii Socjalistycznej. Niedawno walne zgromadzenie miejskiego oddziału towarzystwa „Proświta” podjęło decyzję o zwróceniu się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z wnioskiem o pozbawienie obecną przewodniczącą stałej komisji rady miejskiej ds. socjalnych i humanitarnych Tetianę Sorokinę Orderu Księżnej Olgi, którym została uhonorowana za rządów Kuczmy. To ona zainicjowała przyjęcie przez radę miejską Programu rozwoju regionalnego języka rosyjskiego. Sorokina ignorowała wszystkie pisemne wnioski w tej sprawie od ukraińskiej społeczności wraz z opiniami ukraińskich katedr wyższych uczelni miasta, a wybranych na zebraniu przedstawicieli nie włączyła do grupy roboczej. Jej działania są nie tylko nieodpowiedzialne, ale i błędne. Już sam tytuł Programu „rozwoju regionalnego języka rosyjskiego” skłania do refleksji, czy język rosyjski w Sewastopolu ma swoją „regionalność” lub „oryginalność” i czy czymś rzeczywiście różni się od języka sąsiedniego państwa oraz czy ma prawo do ochrony. Ale przecież współpracuję z wieloma miejskimi naukowcami-filologami, pisarzami, dziennikarzami i nauczycielami, którzy wykładają język rosyjski i piszą utwory od dawna
Машинний переклад
Wołodymyr PROCENKO, korespondent specjalny „Słowa Proświty”
tworzenie ukraińskiej szkoły „kolegium” nie jest przypadkowe. Kultura ukraińska przeszkadza szowinistom w realizacji ich zamiarów. Mimo że Uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy z 27 lipca 2005 roku nr 1017 przewiduje włączenie do budżetu państwa finansowania kolegium w latach 2007—2010, przy jego formowaniu na 2007 rok rząd Janukowycza celowo „zapomniał” o obietnicach władz i nie przewidział ani jednej hrywny na budowę, a lokalne organy władzy nie przypomniały o tym. Zgodnie z Uchwałą na budowę kolegium przewidywano wydać 42 mln 650 tysięcy hrywien. W 2007 roku planowano osiągnąć 10 mln 500 tysięcy hrywien. Takie same sumy są przewidziane na lata 2008—2009, a w 2010 roku 11 mln 150 tysięcy hrywien. Ale na półwyspie, gdzie gospodaruje rosyjski kapitał i międzynarodowy mafijny półświatek, głosu ukraińskiego narodu nie słychać. Nie potrzebna im jest ukraińska inteligencja na Krymie. Szef sewastopolskiej administracji państwowej Serhij Kuniciн do tej pory nie spotkał się z sewastopolskim ukraińskim blokiem politycznym, aby nie sprawiać sobie kłopotu. Jego pierwszy zastępca, profesor Kazarin, 12 marca br., w przededniu burzliwej 5. sesji rady miejskiej, zebrał kierowników ukraińskich organizacji społecznych, aby przeszkodzić ewentualnemu blokowaniu przez ukraińską społeczność pomieszczeń rady w związku z wniesieniem pod obrady sesji Programu rozwoju języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej na lata 2007—2011. Na spotkaniu Kazarin obiecał wszystko, a nawet niektóre ukraińskie projekty literackie włączyć do Programu. Podniesioną kwestię kolegium i poszerzenia szkół z nauczaniem w języku ukraińskim obiecał zbadać i przedstawić pod koniec kwietnia — na początku maja na poszerzonym posiedzeniu przedstawicieli miejskiego zarządu nauki i oświaty oraz organizacji społecznych. Minął maj. Oczekiwane posiedzenie się nie odbyło. Za to odbyło się ciepłe spotkanie administracji Sewastopola z burmistrzem Moskwy Łużkowem. Opracowano nowe strategiczne plany rozszerzenia działalności potężnego Funduszu „Moskwa—Krym”, ukierunkowanego na sewastopolską rosyjską inteligencję i studentów, który nie ma konkurencji i nie wymaga nadmiernych wysiłków, aby podporządkować sobie sewastopolską społeczność humanitarną. Właśnie Łużkowa uważa się za jednego z głównych sponsorów Kuniciна; nie bez powodu Łużkow podpisał szereg dokumentów o współpracy politycznej i gospodarczej, przewidujących wielomilionowe inwestycje oraz budowę przedstawicielstwa Krymu w Moskwie. Dlatego zarówno Kuniciн, jak i inni prorosyjscy urzędnicy nie są zainteresowani opracowaniem ukraińskiej strategii państwowej na Krymie. Stawiają oni na potężny blok emerytowanych oficerów obcej floty i członków ich rodzin, z których formują lokalne kadry. Doszło do tego, że każdy oficer Floty Północnej Federacji Rosyjskiej po przejściu na emeryturę może wybrać na miejsce zamieszkania Sewastopol. Potem ze zdumieniem pytamy samych siebie: dlaczego sewastopolanie mają tak negatywny stosunek do Ukrainy, do ukraińskiej inteligencji, do nauki języka państwowego, do budowy ukraińskiego kolegium?
Машинний переклад
W przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy, 22 sierpnia 2005 roku, w Sewastopolu, w pobliżu Omegi, odsłonięto pamiątkowy znak w miejscu budowy ukraińskiego liceum-kolegium. W swoich wystąpieniach przedstawiciele władz rejonu gagarińskiego scharakteryzowali projekt, przedstawili przyszłego dyrektora placówki edukacyjnej i zapewnili, że budowa zostanie zakończona w ciągu 3 lat. Równocześnie miejskie środki masowego przekazu podkreślały, że wreszcie sewastopolanie będą mieli możliwość kształcenia 800 dzieci w języku państwowym w prestiżowej placówce, a miejscowi Ukraińcy będą mogli odzyskać dla swoich dzieci to, co kiedyś odebrał im reżim komunistyczny. To wydarzenie wzbudziło u wielu wiarę w troskę państwa o prawa człowieka, ale nie na długo. W styczniu 2007 roku do lokalu miejskiego zrzeszenia „Proświta” Hennadij Singalewycz przyniósł szczątki pamiątkowego znaku, które znalazł w pobliżu miejsca przeznaczonego pod budowę liceum-kolegium. Apel proświtян do administracji gagarińskiej dzielnicy miasta Sewastopola pozostał bez odpowiedzi. Milczy także administracja miejska. Wandalofaszyzm hula po Ukrainie. Niszczone są i oblewane farbą pomniki bohaterów, a wysoko wykształceni Ukraińcy znoszą, że na postumentach utrwalone zostały przez imperskich rasistów oblicza dusigubów. Kim są dzisiejsi wandalofaszyści, którzy otwarcie oświadczają, że z bronią w rękach przemaszerują od Sewastopola do Lwowa? Ich przywódcy-nieludzie nawet nie mieszkają na Ukrainie, a jedynie odwiedzają ją, by znęcać się nad świętością. Jeden z przywódców niezarejestrowanej organizacji „Proryw” Ołeksandr Dobyczin, obywatel Federacji Rosyjskiej, znany ze swoich ekstremistycznych wystąpień. Cieszy się on przychylnością miejscowych szowinistów, a nawet tych, którzy służą w lokalnych organach ochrony porządku. Na żądanie sewastopolskich proświtян od 2005 roku działalność pseudoorganizacji „Proryw” w Sewastopolu jest zakazana, lecz od czasu do czasu jej członkowie ujawniają faszystowskie skłonności. „Proryw” — to jeden z przejawów wykorzystywania przez rosyjską władzę pseudosieciowych systemów, których funkcją jest tworzenie iluzji takich czy innych nastrojów społecznych oraz zasiewanie w duszach Rosjan nienawiści do Ukraińców. Zniszczony we Lwowie pomnik A. S. Puszkina — to przedwyborczy projekt rozłamu kraju. Winnych trzeba szukać w Rosji. Wstrzymano budow
Машинний переклад
Закінчення статті «WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE», с. 2
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Na święcie kozackim w dawnej hetmańskiej stolicy Ukrainy — Baturynie, które odbyło się 10 czerwca, Towarzystwo „Proświta” i Ludowy Ruch wspominano wielokrotnie. I nieprzypadkowo, wszak to właśnie czernihowskie organizacje obwodowe „Proświty” i Ruchu na początku lat 90. zapoczątkowały odrodzenie Baturyna w naszej pamięci historycznej, odrodzenie po wiekach sztucznego zapomnienia, celowego przemilczania. Zarówno w carskim, jak i w sowieckim imperium. Rok 1990, lipiec, pierwszy z kozackich pochodów czernihowian — „Dzwon-90”. Jeszcze w komunoimperium, choćby i konającym. To wtedy jej adepci niemal rzucali się na prośwician i ruchowców, na procesję, na nasze narodowe niebiesko-żółte flagi. Właśnie wtedy w Baturynie przeprowadzono pierwsze święto kozackie, odprawiono panichidę za hetmana Iwana Mazepę i baturynskich kozaków, wszystkich baturynian, zniszczonych przez wojska moskiewskie. W lipcu 1991 roku pochód „Szlakami kozackimi”. Jeszcze liczniejszy, przez północ Czernihowszczyzny, z finałowym dwudniowym świętem kozackim w Baturynie z udziałem prośwician, kozaków, zespołów chóralnych z wielu regionów Ukrainy. Z udziałem Romana Iwanyczuka, który tak wiele zrobił swoją twórczością, działalnością poselską dla odrodzenia hetmańskiej stolicy. Z premierą legendarnej pieśni „Kozaczka”, która narodziła się właśnie w tym pochodzie, jej autorzy Baba Paraska, legenda Pomarańczowej Rewolucji, ona zaś — Paraskowija Wasyliwna Koroliuk, na każdym kroku wpadała w objęcia uczestników święta. Na tym zdjęciu jest ona z autorem „Kozaczki”, kompozytorem Mykołą Zbarackim — czernihowscy proświcianie: kompozytor Mykoła Zbaracki i poetka Nadija Hałkowśka. W ogóle Baturyn przyjmuje gości dwa razy w roku. W listopadzie czcimy pamięć ofiar straszliwego zniszczenia miasta przez wojska moskiewskie 2 listopada 1708 roku. Ale czy to od owych pierwszych letnich pochodów kozackich, czy może od myśli, że nie tylko porażki i tragedie należy upamiętniać, dobrą tradycją stało się i coroczne letnie święto kozackie. Wszakże te akcje są połączone. Bo i w świątecznym czerwcu tragiczny listopad puka do dusz, gdyż Baturyn — to i pamięć, i lekcja. Nieprzypadkowo niedzielne święto zaczęło się właśnie przy pomniku ku czci ofiar 1708 roku. To dokładnie na Cytadeli, na miejscu spalonej twierdzy w samym centrum hetmańskiej stolicy, gdzie wiosną 2004 roku staraniami Wiktora Juszczenki i jego bloku „Nasza Ukraina” wzniesiono i otwarto majestatyczny pomnik (autor — Anatolij Hajdamaka) poległym. Ten krzyż na wysokim kurhanie dominuje nad miejscem przyszłego kompleksu memorialnego. Właśnie u jego podnóża odprawili panichidę biskup czernihowski i nieżyński Sewastian oraz duchowni parafii Patriarchatu Kijowskiego. Potem była uroczysta procesja przez osadę do parku Kocubejowskiego, gdzie przy zachowanym i odrestaurowanym domu Generalnego Sędziego Ukrainy odbywała się główna część święta. Historyczne paralele nasuwały się same. Brzmiały one na otwarciu święta w wystąpieniach Bohatera Ukrainy Stepana Chmary, deputowanego ludowego z ramienia Bloku Julii Tymoszenko, rodaka-czernihowianina Ołeha Laszki, przedstawicieli władz obwodowych. Przypomnieli oni raz jeszcze, że potężna twierdza baturynska została zdobyta jedynie przez zdradę zaprzańców, którzy, niestety, nie wyginęli nawet po 300 latach. A poza tym wszyscy muszą przyswoić lekcję: do niczego dobrego nie prowadzi rozbrat wśród Ukraińców, wśród naszych przywódców, naszej elity. A samo święto tętniło życiem przez cały dzień. Były i zabawy kozackie, i wielogodzinny koncert mistrzów i amatorów sceny, i wystawy wspaniałych prac ludowych twórców. W święcie wzięła udział także delegacja Ogólnoukraińskiej „Proświty”. Goście ze stolicy mogli zapoznać się z wieloma zabytkami Baturyna, z których niemało wciąż znajduje się w rusztowaniach. W zeszłym roku nasza gazeta pisała już w reportażach z Baturyna, że tutaj kończą się bardzo poważne prace restauracyjne, to, do czego przez setki lat nie dochodziły ręce ani carów, ani komunistycznych watażków. Zresztą i przez pierwsze dziesięć z okładem lat niepodległej Ukrainy władza nie śpieszyła się z odrodzeniem Baturyna. I dopiero za Juszczenki, mimo wszystkich politycznych perypetii, prace te już od dwóch lat prowadzone są na wielką skalę. Czas nagli, wszak 300-lecie tragedii Baturyna — już w przyszłym roku. Iwan Omelianowycz Horilyj to bodaj najstarszy proświcianin Czernihowszczyzny. Weteran wojny, mądry, szanowany człowiek, służy on jeszcze jako diakon w cerkwi Piatnyckiej Patriarchatu Kijowskiego. Święta kozackiego kozak Iwan opuścić, oczywiście, nie mógł. Młodzi kozacy z zespołu bandurzystów „Sokołyki” z Czernihowa. Według słów Riazancewa, pragnie on powiązać swoją małą ojczyznę z miejscami, gdzie żyli i działali wielcy ludzie Ukrainy. W najbliższym czasie maratończyk planuje rozpocząć serię biegów, poświęconych żonom i bliskim ukraińskich obrońców praw człowieka. Baturynskie kozaczki. Śpiewają one w miejscowym zespole „Kozacka dusza”.
Машинний переклад
Maratończyk-patriota w podeszłym wieku, Andrij Hawryłowycz Riazanciew, pokonawszy dystans blisko stu pięćdziesięciu kilometrów, uczcił pamięć wybitnego obrońcy praw człowieka, pedagoga i działacza społecznego, byłego więźnia politycznego Oleksy Tychyja, który zginął w obozie karnym o szczególnym reżimie w Permie (wieś Kuczino) w 1984 roku, a w 1989 roku został przeniesiony na Cmentarz Bajkowy w Kijowie.
Wołodymyr BEREZIN, Słowiańsk, Donieczczyzna
Andrij Hawryłowycz Riazanciew, mieszkaniec wsi Katerynówka w rejonie marińskim na Donieczczyźnie, rozpoczął swój maraton wczesnym rankiem 21 maja, pokonując tego dnia ponad 110 kilometrów. Następnego dnia znów ruszył w drogę — przez Nowodmytriwkę, Jiżiwkę, Kurtiwkę, do Kindratiwki i Oleksijewo-Drużkiwki — śladami Oleksy Tychyja. Skłonił głowę przed miejscami, w których urodził się, dorastał, uczył się i pracował ten nieustępliwy bojownik o ukraiński język, o prawo rdzennego etnosu Donieczczyzny do nauki i posługiwania się we wszystkich sferach życia językiem swoich przodków. Szczególną wdzięczność Riazanciew wyraził inspiratorowi tego biegu — autorowi i wykonawcy pamiątkowego znaku, pedagogowi-obrońcy praw człowieka, umieszczonego na podwórzu Oleksijewo-Drużkiwskiej Szkoły nr 14 — Jewhenowi Szapowałowowi.
Niestrudzony maratończyk wkrótce skończy 70 lat, jednak lata nie stają na przeszkodzie patriocie, który pragnie zwrócić uwagę mieszkańców zrusyfikowanej Donieczczyzny na ofiarne postacie prawdziwych bohaterów Ukrainy. Ma już na koncie „nabiegane” tysiące kilometrów, a każdy bieg nie tylko poświęcony tematyce, lecz także przepojony ideami wyzwoleńczymi: „Iwan Mazepa”, „Taras Szewczenko”, „Mykoła Kuliś”, „Les Kurbas”, „Bohaterowie Krut”, „Oksana Meszko”, „Sława Stećko”, „Lewko Łukjanenko” i inni. Łącznie 34 maratony! Andrij Hawryłowycz zakończył obecny symboliczny bieg tym, że nisko pochylił się przed wizerunkiem Oleksy Tychyja, wyrytym na pamiątkowym znaku poświęconym ziemianinowi-więźniowi politycznemu. Działo się to podczas długiej przerwy w szkole, na oczach zdumionych uczniów, którzy w zachwycie oklaskiwali niezwykłego lekkoatletę
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zwykłą prymitywną łapówkę od moskiewskich popów: 120 sobolich skór i 200 złotych monet. I nasz Kościół — na wieki! — został rzucony na pastwę losu. Tak się jej zemścili za odmowę złożenia przysięgi na wierność Moskwii. Zabierano nam naszą naukę i kulturę, nasz Kościół i nasz język, a z czasem i całą naszą historię, a nawet naszą dawną nazwę Ruś. Przez długi czas świat nie uznawał tej nazwy za moskwitami, na jej wprowadzenie w dokumentach dyplomatycznych Piotr wydzielał z kasy wielkie środki. Jednak nawet za Katarzyny II nie było oficjalnej narodowości „russkij”. Taka narodowość, zamiast naszego, proukraińskiego „ruskij”, pojawiła się dopiero pod koniec XVIII wieku. I my od razu wierzchołek, który faktycznie pozostawał u władzy „pod skrzydłami” przebiegłego Leonida Pierwszego, a z czasem i kompartyjnego „preferansisty” Leonida Drugiego. Nie mówię już o tym, że w prasie ten temat był jakby samozabroniony, choć jeszcze trwał jarmark wolności słowa po zniesieniu znienawidzonej komunistycznej cenzury. Zatem „z góry” nikt tego tematu nie zabraniał. W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych jeszcze działała etyka i moralność dziennikarska oraz polityczna: każdy intuicyjnie rozumiał, że rozmowy o tym mogły zaszkodzić młodemu państwu i każdemu jego mieszkańcowi. Wszyscy mówili o unitarności, która miała być zapisana w nowej Konstytucji, tak jak jedyny język państwowy. Nawet Kuczma wycofał się ze swojego wyborczego postulatu o dwujęzyczności. I jakimiż trzeba być politycznymi handlarzami, do jakiego stopnia chorobliwego, klinicznego egoizmu trzeba było upaść pseudo-ukraińskim pseudopolitykom, żeby ciąć Ukrainę po starych, ledwo zagojonych ranach? Jeszcze można by przynajmniej spróbować zrozumieć antyukraińskie zachowanie symonenkowców i witrenkowców, ale jak mogli rozgrywać już „odrzuconą do lamusa” kartę ideolodzy regionaliści — to poza jakąkolwiek logiką. Nic i nigdy nie wytrze z mojej pamięci narkotyczno-fosforycznych oczu uczestników zebrania w Siewierodoniecku. I tego otępiałego wołania do skurczu gardła o tym, że „od Charkowa do rosyjskiej granicy — czterdzieści kilometrów, a do Kijowa — czterysta”. I to, że „…nigdy nie będziemy żyć według halickich czy kijowskich praw, będziemy żyć według naszych…” I wezwania do siłowego rozczłonkowania ukraińskiego Państwa. Na całym świecie największą zbrodnią jest zamach na integralność państwa i jego granic. U nas zaś pozostało to w ocenach prawnych jako szkolny wybryk, nieudana repetycja prowincjonalnego teatru z amatorskimi politycznymi dyletantami. Co więcej — właśnie to ugrupowanie polityczne monopolistycznie rządzi obecnie Ukrainą, rano prowadząc ją do Azji, a po sytym obiedzie — do Europy, i świat nie może nic zrozumieć: czegoż w końcu chcą ci Ukraińcy? Dlaczego oni depczą w miejscu? Przecież ich pracownicy zarobkowi na świecie dziwią wszystkich pracowitością, szlachetnością, szybkim rozumem, a u siebie w domu nie mogą zaprowadzić porządku i poradzić sobie ze swoją szczodrą ziemią. Przypomnijcie sobie główny argument Prezydenta Juszczenki, kiedy jednak poparł kandydaturę lidera regionalistów, swojego agresywnego oponenta podczas i po wyborach prezydenckich, Wiktora Janukowycza na stanowisko szefa rządu: „Zjednoczyć dwa brzegi Dniepru”. Nie będziemy dyskutować o tym, że jest jedyny wariant rozwiązania tego problemu — nowe mosty czy przeprawy, bo można tak zbliżyć czy zewrzeć brzegi, że i samego Dniepru nie stanie. Zatem i dotąd działa prymitywna, okrutna, ale niezawodna broń naszych nieprzyjaciół i wrogów — dzielić Ukrainę według wszystkich możliwych wariantów, siać między nami waśnie, wspierać i wynosić do rangi bohaterów naszych zdrajców i janczarów, napuszczać Ukraińca na Ukraińca, wrzucać trujące ziarna podejrzeń, niepewności i zwątpienia we własne siły. A po trzech i pół wieku — te same antyukraińskie wątki, ta sama północna reżyseria, ten sam cel i ideologia, tylko aktorzy inni. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
„ciężkie serce” do Chmielnickiego za Perejasław, Iwan Bohun kategorycznie odmówił. Na samym początku negocjacji ze Stanisławem Potockim. Oto kozacka moralność i sumienie! W tym samym rzędzie także odważny Josyp Hłuch, a także dowódcy ze swoimi pułkami: mój ziomek z Miaskówki — pułkownik bracławski Mychajło Zełenski, pułkownik humański Semen Orhijanenko, pułkownik kropywieński Fedir Dżedżalij oraz wielu innych. Długo nie przyjmowali przysięgi zaporoscy kozacy na Siczy. I skąd miał wiedzieć Paweł z Aleppo, że trzy dni po radzie perejasławskiej w swoim uniwersale Chmielnicki już mianuje siebie „hetmanem z Wojskiem jego carskiej mości (wyróżnienie moje — W. J.) zaporoskim”. A jeszcze miesiąc później w oficjalnym dokumencie Bohdan nazwie cara moskiewskiego Aleksego tak: „Z Bożej łaski wielki hospodar, car i wielki książę Aleksy Michajłowicz całej Wielkiej i Małej Rusi samodzierżca (wyróżnienie moje — W. J.)…” Już byliśmy Ukrainą w świadomości Ukraińców, w świadomości naszych sąsiadów, we wszystkich światowych kronikach. W dziennikach Pawła z Aleppo — byliśmy krajem, ziemią kozaków. Pojęcia „małej” i „białej” Rusi dopiero zaczynano sztucznie narzucać ziemi, a jej mieszkańcy stali się dla nas dobrymi przyjaciółmi i ludźmi, takimi jak my sami… Błogosławione oczy nasze za to, że widziały, błogosławione uszy nasze za to, że słyszały, błogosławione serca nasze za przeżyte przez nas radość i zachwyt w kraju kozaków!” I czy mógł domyślać się Paweł z Aleppo, który na własne oczy zobaczył gościnny, wysoko wykształcony, kolektywistyczny, głęboko wierzący naród ukraiński latem 1654 roku, że trzy lata później, do rozejmu andruszowskiego car Moskwy Aleksy wniesie postanowienie o rozcięciu Ukrainy wzdłuż Dniepru na dwa państwa (polskie i moskiewskie), a także żądanie spalenia wszystkich ukraińskojęzycznych książek, „niezgodnych z księgami moskiewskimi!”, stracenia ukraińskich autorów i drukarzy oraz w dalszej kolejności
Машинний переклад
PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM
Ciąg dalszy. Początek w nr 15, 16, 18, 20, 21, 23.
Rozumiem, bracia Ukraińcy, że zawiniłem wobec was, nie publikując w Radiu Narodowym przez ponad miesiąc tysięcy waszych listów do mnie. Proszę wybaczyć mi tę nieobecność bezpośredniego kontaktu z wami. Wasze listy czytałem, cieszyły mnie lub irytowały, miałem ogromną ochotę dyskutować z wami lub solidaryzować się, myśleć kolegialnie i produkować nowe idee dla Ukrainy. Jednak musiałem wypełnić piękny obowiązek — donieść wam dokumentalną prawdę o Ukrainie i Ukraińcach połowy XVII wieku. Prawdę nie moją, a udokumentowaną przez dobroczynnego Araba z Syrii, syna antiocheńskiego patriarchy prawosławnego Makarego Trzeciego — Pawła z Aleppo, który wraz ze swoim ojcem odwiedził naszą Ojczyznę pół roku po zakończeniu sławnej karty naszej historii — narodowo-wyzwoleńczego powstania ukraińskiego ducha narodowego, które zakończyło się niespodziewanym i nielogicznym hańbą Perejasławskiej Rady. Na niej, jak okazało się teraz, żadna umowa nie była przyjmowana, w istocie był to niewielki wiec, na którym odczytano decyzję Soboru Ziemskiego oraz cara Moskwy o tym, że oni „biorą hetmana Bohdana Chmielnickiego, Wojsko Zaporoskie oraz wszystkie ziemie Małej Rosji w poddaństwo Moskiewskiego władcy”. Co więcej, metropolita kijowski Sylwester Kossów nie tylko nie pobłogosławił (wtedy było to obowiązkowe!) tej umowy, ale wraz z ukraińskim duchowieństwem odmówił przysięgania carowi Moskwitów. Kiedy obecni zażądali od carskiego bojarzyna, Moskwita Buturlina, przysięgi na Ewangelii na wierność, on odciął tuż tam, na placu: „Car swoim chłopom nie przysięga!”. Ze strony ukraińskiej carowi Moskwitów przysięgło ze wszystkich obecnych tylko około trzystu kozaków, wśród których pułkownicy Wasyl i Iwan Zolotarenkowie — bracia trzeciej żony Bohdana, Hanny, pułkownik Iwan Nieczaj — zięć Bohdana, jeszcze jeden zięć Bohdana pułkownik Danyło Wyhowski, pułkownik, przyszły nakazowy hetman Lewobrzeża Jakym Somko, którego siostra była pierwszą żoną Chmielnickiego. Z czasem prawie wszyscy ci, można by rzec, „drodzy przyjaciele” hetmana rozpoczną haniebną wojnę „o buławę”, będą wysługiwać się przed moskiewskimi carami i doprowadzą Ukrainę do Wielkiej Ruiny i upadku. Przypomnę, że prawdziwi rycerze, którzy rozsławili swoje imiona w okrutnych bitwach, dla których Ukraina, Pan i Wolność były najwyższym sensem życia, zdecydowanie wystąpili przeciwko sojuszowi z Moskwą, nie mówiąc już o szulerskim „zjednoczeniu”. To legendarny zastępca hetmana, watażka całego wojska kozackiego Iwan Sirko. Jego protest był wyrazisty i oryginalny — złożył z siebie pełnomocnictwa zastępcy hetmana i poprowadził swój pułk na Zaporoże. A czego wart jest protest kozaka, który za życia stał się bohaterem narodowym, żywą legendą — Iwana Bohuna. Nawiasem mówiąc, po tym polska wierchuszka proponowała Bohunowi przejście na stronę Lachów, aby razem pokonać Bohdana, i Bohun zostanie hetmanem Ukrainy. Nawet mając nam i Białorusinom z jeszcze słabej, etnicznie nie do końca uformowanej, jednak chorobliwie ambitnej Moskwy. Więc dlaczego nasz rzeczywiście sławny i patriotyczny (przypomnijcie sobie, jak opisuje go Arab Paweł z Aleppo) Bohdan — legendarny kozacki watażka, wojownik, miłośnik wolności, pozwolił sobie tak prymitywnie schlebiać, poniżać siebie i swój naród przed carem Moskwitów? Z jakich „strategicznych” przesłanek zgodzić się na to, że Aleksy jest „samodzierżcą”, a Ukraina — „Małorosją”? Zaledwie miesiąc po Perejasławiu!.. Ja wyjaśnień nie mam. A tymczasem, bez oficjalnego pozwolenia Bohdana, czterech wojewodów z moskiewskim wojskiem weszło i zakwaterowało się w Kijowie, Czernihowie, Nieżynie, Perejasławiu. Tak zaczynała się okupacja Ukrainy. Uczciwa i skrupulatna historyk Ołena Apanowycz, której dzieła przez długi czas znajdowały się pod radzieckim zakazem, określiła ówczesną sytuację tak: „Bohdan Chmielnicki popełnił wielki błąd, zawierając umowę z carem. Z czasem uświadomił to sobie i chciał wyzwolić się od Moskwy, odmówić umowy, ale nie zdążył. Jednak, być może, nawet w najstraszniejszym śnie nie mógłby przewidzieć, w jaką otchłań nieszczęścia, biedy, cierpień, zniewagi, niewolniczego poddaństwa, etnocyd był rzucony na długie stulecia naród ukraiński przez tę umowę…”. Następna agresja Moskwitów — likwidacja samodzielnej, autokefalicznej Cerkwi Ukraińskiej. Nie antiocheński, a właśnie konstantynopolski patriarcha z jego patri...
„wzbogacili się” na „starszym bracie”, znacznie… młodszym od nas. Bardzo interesujący szczegół przytacza ukraiński historyk, współczesny i przyjaciel Tarasa Szewczenki, Mykoła Kostomarow: Ukraińcy, okazuje się, bardzo przeżywali, „że Moskale zaczną zmuszać ich do przyswajania moskiewskich zwyczajów, zabronią nosić buty i trzewiki, zmuszą do wkładania łapci”. Po śmierci Bohdana nominalnym hetmanem uważany był jego syn Juraś Chmielnicki, choć Rada Generalna starszyzny kozackiej wręczyła buławę Iwanowi Wyhowskiemu, który miał antymoskiewskie nastroje. Tak więc, Jurasia siłą wywieziono do Moskwy i on później wspominał: „Dwa tygodnie trzymano mnie jako więźnia w Moskwie; ze mną co chcieli, to robili, nie miałem do kogo zwrócić się o pomoc”. Oto stosunek do syna swojego sojusznika i do nowego hetmana. Zaledwie pięć lat po Perejasławiu… Paweł z Aleppo zaraz po Ukrainie odwiedził sąsiednią Moskowię. I wraz z ojcem wyciągnął uderzający i bardzo ważny dla Ukraińców porównawczy wniosek. Oto on: „…Przez te dwa lata w Moskowii kłódka wisiała na naszych sercach, a rozum był do krańcowości przygnębiony i skuty, bo w tym kraju nikt nie może czuć się choć trochę wolnym i zadowolonym, oprócz chyba rdzennych mieszkańców, a każdy, jak my, choćby stał się władcą tego kraju, nigdy nie przestanie czuć się nieswojo na duchu i niepokoić sercem. Przeciwnie, kraj Kozaków był dla nas jakby naszym, rodzimym”. Ukraińskich książek nie drukować na terytoriach podległych Moskowii. I dzisiaj, po trzech i pół wieku naszego kolonialnego bytu, kiedy my, na przekór staraniom wielkiego i okrutnego imperium, które pożerało lub asymilowało całe narody i narodowości, jednak zachowaliśmy siebie, odnowiliśmy swoje państwo — my mimo wszystko w obecnym politycznym zamęcie odczuwamy skutki Rady Perejasławskiej. Skutki, które może przezwyciężyć tylko każdy Ukrainiec z osobna oraz my wszyscy razem. Właśnie perejasławska kapitulacja Bohdana i jego „drogich przyjaciół”, jego rodzinnej czeladzi doprowadziła do „rozrąbania” Ukrainy na dwoje: Lewobrzeżną i Prawobrzeżną, a także do długotrwałego odłączenia Galicji, Bukowiny, Zakarpacia od ukraińskiego centrum. Wydawało się, że w połowie lat dziewięćdziesiątych, kiedy kończył się demontaż jednego z najpotężniejszych i najokrutniejszych w całej historii ludzkości imperiów, kiedy Ukraińcy wreszcie odetchnęli, że wszystko jednak skończyło się bez krwi, a „rozdarcie” Ukrainy „zszyto” na zawsze. Ja wtedy bywałem i na wschodzie, i na zachodzie, na południu i północy, w centrum i we wschodniej diasporze, na tradycyjnie ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych ukraińskich ziemiach — nigdzie (oprócz Krymu, oczywiście) nie mowa była na poważnym, publicznym, politycznym poziomie o antagonizmie, o „moskalach” i „banderowcach”, a co więcej — o „chochołach” i „kacapach”. Wszyscy jednakowo chcieli wolności, praw człowieka, normalnego życia w pokoju i dostatku, prawie jednakowo nienawidzili sprzedajną komunistyczną
Машинний переклад
Mychajło WIDEJKO
Kto nie marzył choć raz w życiu o znalezieniu skarbu? Ale mało komu się poszczęściło, wszak zdarza się to nie codziennie i nie co roku. Zresztą to trudne — szukać skarbów, a co najważniejsze — czasu obecnie mało kto ma pod dostatkiem. Jednak w ostatnich latach u wielu ludzi pojawiła się szansa na otrzymanie skarbu z dostawą do domu — nawet nie zamawiając go przez telefon! Przecież kiedy zamawiacie ciężarówkę ziemi, czarnoziemu, powiedzmy, do założenia kwietnika, to możecie razem z tym gruntem otrzymać jeszcze „coś”. Tak w ciągu lat 2005—2006 wielu miłośników kwiatów i trawników w Konczy-Zaspie otrzymało razem z czarnoziemem ceramikę… kultury trypolskiej, w formie, że tak powiem, darmowego dodatku, bonusu. Tak, obecnie starożytności kultury trypolskiej, a także okresu scytyjskiego, doby Rusi Kijowskiej i innych epok stały się jedynie domieszką do czarnoziemu, który można bez problemu zamówić przez telefon w obwodzie kijowskim. Rzecz w tym, że ten czarnoziem dzisiaj wydobywa się na brzegach strumieni i rzeczek, gdzie od dawna osiedlali się ludzie. Kiedy oni wieki i tysiąclecia temu zakładali swoje osady nad Irpieniem, Stuhną, Krasną, Bobrycą oraz innymi małymi rzekami Kijowszczyzny i ich dopływami, to nie przypuszczali, że z czasem te miejsca zostaną porzucone i pokryte warstwą żyznej gleby. Część warstwy ziemi powstała w sposób naturalny, jednak jeszcze więcej narosło wskutek procesów erozji, zmywu ze stoków w ciągu minionego stulecia. Zaorując stoki dolin, wieśniacy rok po roku tracili czarnoziem, który tworzył się tysiącleciami. Jednak żyzna gleba nigdzie nie znikała — akumulowała się bliżej dna dolin, a niegdyś pełnowodne strumienie i rzeki zamulały się, przekształcały w bagna. Grubość warstwy czarnoziemu w takich miejscach sięga 1—1,5 m. Prawdziwy skarb, zwłaszcza kiedy trzeba przekształcić w ogród działkę, naniesioną piaskiem w zalewie Dniepru. Pozostaje tylko przemieścić drogocenny grunt w potrzebne miejsce. Tak samo, jak naniesienia nad Dnieprem, wydobycie ziemi dla rękoma stworzonych oaz przekształciło się w dochodowy przemysł i jednocześnie — w klęskę żywiołową. Jego skalę nietrudno sobie wyobrazić — powierzchnia naniesień w rejonie Kijowa i jego okolic mierzy się kilometrami kwadratowymi. A to oznacza, że mniej więcej na tej samej powierzchni „gdzieś” musi zostać zdjęty czarnoziem i przemieszczony na terytorium willi i osiedli domków jednorodzinnych. I jeśli naniesienia dokonywane były półżywiołowo, to wydobycie czarnoziemu — obecnie to pełna żywiołowość. O ekologicznych skutkach takiego „przekształcania przyrody” powiedziano wiele, znacznie mniej — o tych szkodach, które ta działalność wyrządza dziedzictwu historyczno-kulturowemu regionu. I jeśli czynniki ekologiczne jeszcze są brane pod uwagę przy sporządzaniu planów generalnych rozwoju regionu, to zabytkom, związanym z jego historyczną przeszłością, nie znajduje się miejsca wśród wielkich planów na przyszłość. Można się o tym przekonać, oglądając mapę generalną perspektywicznego rozwoju Kijowszczyzny, zaprezentowaną na majowym Forum Inwestycyjnym w Ukraińskim Domu w tym roku. Granice Kijowa (sięgające Ukrainki na południu), zabudowa osiedli, osiedla domków jednorodzinnych i dacze, nowe drogi samochodowe, mosty przez Dniepr, nowe linie kolejowe gęsto pokrywają terytorium obwodu, w tym miejscowości, gdzie znajdują się zabytki archeologii, których obecnie tylko w ewidencji jest ponad 2000. Jednak pokazana na mapie strategia rozwoju obwodu zaplanowana jest tak, jakby chodziło o zagospodarowanie planety, którą człowiek zasiedla po raz pierwszy, a nie o terytorium, którego historia mierzy się tysiącleciami. Do czego prowadzi (i w nieporównanie większej skali doprowadzi w przyszłości) takie podejście projektantów, można pokazać na przykładzie tylko jednej miejscowości, bardzo małej w skali obwodu, nie mówiąc o Ukrainie. Chodzi o pewien jar, z którego już od kilku lat bezkontrolnie wydobywa się ten sam czarnoziem dla trawników Konczy-Zaspy. Ta dolina niedaleko Obuchowa, miejscowi mieszkańcy nazywają ją Kołomyjców Jar. Po jej dnie przepływa strumień, na brzegu którego ponad 6000 lat temu osiedliło się plemię Trypolian — twórców dawnej, być może pierwszej w tych stronach rolniczej kultury archeologicznej. Kto dzisiaj na Ukrainie nie słyszał o Trypolianach i ich cywilizacji! Otóż, w Kołomyjcewym Jarze znajduje się jedna z największych osad Trypolian na Kijowszczyźnie — ponad 30 hektarów. W ziemi tysiącleciami zachowywały się ruiny budynków, tysiące wyrobów ceramicznych — naczyń, zdobionych rzeźbionym i malowanym ornamentem, zagadkowe ceramiczne „binokle” itp. Kilka tysiącleci po Trypolianach na brzeg strumienia przyszli inni ludzie — w epoce wczesnego żelaza, a w XII w. założyli wieś poddani Wielkiego Księcia Kijowskiego. I oni zostawili tutaj swój ślad — naczynia, wyroby z żelaza. Warstwa ziemi o grubości metra, wydawało się, niezawodnie ukryła ślady dawnych osad na dnie jaru. Archeolodzy mieli szansę kiedyś zbadać we wszystkich szczegółach życie dawnych plemion, odkryć nieznane karty ich historii. Jednak ten czarnoziem okazał się prawdziwym przekleństwem dla unikalnego kompleksu archeologicznego. W 2005 roku miejscowy rolnik zabrał się za budowę stawu, a ziemię wywożono na zamówienie w okolice. Już wtedy strażnicy zabytków wyjechali na miejsce i wykryli fakt niszczenia, dlatego wydali nakaz wstrzymania prac. Kopanie stawu przerwano, jednak czarnoziemne Eldorado nadal wabiło chętnych, którzy odkryli drogę w to niegdyś głębokie miejsce. Do jesieni 2006 roku warstwa gleby została zdjęta na powierzchni ponad 4 ha na głębokość do 1—1,2 m. Razem z dziesiątkami tysięcy metrów sześciennych drogocennego czarnoziemu na kwietniki i trawniki wywieziono szczątki kilkudziesięciu trypolskich domostw wraz z wyposażeniem, a to setki dawnych naczyń. Skąd takie liczby? Jesienią 2006 roku Obwodowe Muzeum Archeologiczne otrzymało informacje o napływie ze wspomnianej miejscowości razem z gruntem trypolskich skorup. Przy wsparciu mecenasów zorganizowano niewielką ekspedycję ratunkową. W ciągu zaledwie dwóch i pół dnia oczyszczono szczątki czterech domostw, w większości zniszczonych przez koparkę, wśród których znaleziono rozwaliny dwóch i pół tuzina naczyń, a także kilka całych!
Wśród nich – dwa naczynia w kształcie lornetek, jedno całe w kształcie gruszki, puchary, pokrywki. Po raz pierwszy od stu lat, od czasów wykopalisk pod Trypilla prowadzonych przez Wikientija Chwojkę, archeolodzy zobaczyli w tym kraju podobny obraz. Wydawało się nieprawdopodobne, że tak duże naczynia stoją w całości. Zazwyczaj na polach pługi podczas orki bezlitośnie miażdżą ceramikę trypolską, a tutaj wszystko stało jak w muzealnej witrynie. Można tylko wyobrazić sobie, ile takich unikalnych znalezisk zostało bezlitośnie i bezmyślnie zniszczonych dla śmiesznych, groszowych (w porównaniu z wartością utraconych starożytności) zarobków. Nie mówiąc już o naukowej wartości i znaczeniu tego unikalnego kompleksu. Znaleziska z Kołomyjcewego Jaru stały się ozdobą sali trypolskiej Obwodowego Muzeum Archeologicznego we wsi Trypilla i niedawno były eksponowane na wystawie „Kultura trypolska na Kijowszczyźnie” w Ukraińskim Domu. Wielu zwiedzających miało okazję usłyszeć opowieść o tych starożytnościach i ich dramatycznej historii. U wszystkich pojawiało się pytanie: co się robi i co najważniejsze – co można zrobić, aby nie dopuścić do podobnych sytuacji w przyszłości? Zrozumiałe jest, że procesu budowy i rozwoju obwodu nie da się zatrzymać z powodu troski o dawne osady i grodziska. Ale dziedzictwo historyczno-kulturowe można włączyć do tego procesu. Na planie generalnym rozwoju obwodu mogłyby się całkowicie pojawić obok rezerwatów przyrody – archeologiczne, przewidziano stworzenie parków archeologicznych, których zwiedzający zapoznawaliby się z zabytkami przeszłości, odwiedzali wykopaliska archeologiczne. Kołomyjcew Jar, przynajmniej jego część, mógłby stać się jednym z terenów chronionych, otwartych dla badań naukowych i turystyki. Te zaś miejsca, które znajdą się w strefie budowy osiedli, dróg, mostów, właśnie mają stać się, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, obiektem wykopalisk ratunkowych. Tym bardziej, że w obwodzie obecnie mieszka i pracuje przeważająca większość profesjonalnych archeologów Ukrainy(!). Skarby naszej ziemi, których spadkobiercą i jedynym prawowitym właścicielem jest naród Ukrainy, zasługują na lepszy los. Przez trzy lata Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z Domem Nauczyciela prowadzą comiesięczne seminarium „Cywilizacja trypolska w dziedzictwie Ukrainy”, przeznaczone dla nauczycieli, historyków, kulturoznawców i ukrainoznawców. Celem seminarium jest przekazanie ludziom wiedzy naukowej o cywilizacji trypolskiej jako fundamencie duchowego i historyczno-kulturowego dziedzictwa Ukrainy, zapoznanie z osiągnięciami archeologii w tej dziedzinie. Uczeni-archeolodzy referowali o badaniach cywilizacji trypolskiej i jej roli w dziedzictwie współczesnej Ukrainy. Udział w tym seminarium wzięli znani uczeni: I. Czerniakow, M. Widejko, W. Dudkin, I. Potiechina, O. Korwin-Tarkowski, S. Ołhowski, S. Ryżow, H. Paszkewycz i inni. 29 maja podsumowaliśmy seminarium w formie wieczoru pytań i odpowiedzi na temat „Badania cywilizacji trypolskiej i jej rola we współczesnym życiu Ukrainy” z udziałem tych naukowców. Wieczór prowadził przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. W wystąpieniu M. Widejki mowa jest o pilnych problemach zachowania dziedzictwa historycznego.
Машинний переклад
Tetiana JAKOWLEWA, absolwentka gimnazjum „Troszczyna”, m. Kijów. Niedawno w Narodowym Domu Pisarzy odbyła się prezentacja drugiego, uzupełnionego wydania książki Łewka Łukjanenki „Narodowa idea i narodowa wola” (Kijów, 2006). Przemawiający wypowiadali ciepłe, szczere słowa o autorze, o szczególnie aktualnej dziś książce. Chciałabym, aby to, co mówili, usłyszały tysiące Ukraińców. Osobiście mnie ten wieczór skłonił do zastanowienia się nad tym, czy w moim światopoglądzie obecna jest idea narodowa, jaką rolę odgrywa ona w moim życiu. Naiwnie, ale wydaje mi się, że moje rozmyślania zaczęły się od momentu, kiedy się urodziłam. Rok po tym Ukraina uzyskała niepodległość. W tamtym momencie nie wiedziałam nic. Nawet gdybym chciała, to i tak nie pojęłabym połowy tych rzeczy, o których była mowa. To, co dla mnie było nieznane, dla moich krewnych i bliskich, jestem pewna, nie było zbyt znaczące (aktywnych patriotów wśród moich krewnych jakoby nie było), dla innych zaś — było wydarzeniem całego życia. Bo w tamtym momencie nastąpiła zmiana koloru, zmiana nazwy oraz zmiana idei. W wieku czternastu lat zrozumiem, nie — zacznę uświadamiać sobie, o co w tamtym okresie mojego beztroskiego dzieciństwa walczyli ludzie. Pojmę całą motywację ich działań, całe ryzyko. I podziękuję im za niezłomne dążenie do wolności, za odwagę, trwałą determinację, za głębokie poczucie patriotyzmu. Za to, że mieli w sobie ziarno idei narodowej: dążyli do utwierdzenia państwa ukraińskiego. Szkoda, nie udało się wcielić jej w pełni. Po prostu nie było jednomyślnego poparcia. W roku moich 14. urodzin jasny błysk oświetlił państwo ukraińskie, zmusił naród do przebudzenia. Ale dlaczego tak późno? W tym roku, kiedy czerwoną flagę na głównym placu mojego miasteczka Horodka, co na Chmielniczyźnie, zmienili na żółto-błękitną, mama spacerowała ze mną w centrum. Jestem pewna, że ludzie starsi zwrócili na to uwagę. I byłoby wielkim zwycięstwem, gdyby w sercu każdego obywatela młodego państwa również nastąpiła przemiana. Żeby poczuł się odpowiedzialny za pomyślność i dobrobyt swojej matki-Ukrainy. Gdzieś w tym okresie niebo patetycznych rozmów, obiecujących słów ostatecznie zachmurzyło się. Droga w świetlaną przyszłość Ukrainy już nie wydawała się taka łatwa. Z przodu było wiele przeszkód. A tworzyli je poszczególni możnowładcy, aby zahamować szybki postęp patriotycznych idei. Demokracja! Wolność ducha i myśli! Odrodzenie tradycji narodowych, powrót do ukraińskości! Ile osób z rozwiniętym poczuciem świadomości narodowej marzyło właśnie o takim rozwoju wydarzeń! I aktywnie bronili swojej pozycji. Gdybym miała wtedy nie 6 lat, a chociaż 16, wiele bym zrozumiała w tamtym roku. Zrozumiałabym prawdziwe oblicze ówczesnej polityki i zaczęłabym żyć po nowemu. To znaczy walczyć przeciwko standardom, które się ustaliły, przeciwko kłamstwu, cynizmowi i podłości. Mogłabym, bo miałabym wielkie wsparcie. Widziałam, ilu ludzi żegnało się ze swoim współmyślicielem, tym, który ich inspirował: w tamtym roku kraj stracił jednego z głównych nosicieli idei narodowej — Wiaczesława Czornowiła. Sama zaś idea pozostała. Ale kto odważy się kontynuować pełną poświęcenia walkę? Właśnie w wieku 14 lat przewartościowałam własne życie. Zrozumiałam, że żyję na Ukrainie, że jestem Ukrainką. Zrozumiałam nie po prostu formalnie, a poczułam zew w sercu: „Nie masz prawa zapomnieć języka i tradycji. Żyjesz na tej ziemi, aby zachować pamięć przeszłości, zdobyć przyszłość, ale w żadnym wypadku nie zapomnieć, nie zniszczyć”. Wtedy zaczęłam głębiej rozumieć wiersze Iwana Franki, Wasyla Symonenki, Wasyla Stusa i coraz bardziej nie rozumieć ludzi, którzy żyją na Ukrainie. Nasze państwo było i jest bogate w utalentowanych ludzi. Dlaczego więc nie brać z nich przykładu, po co ciągnąć do negatywnego? Bo, być może, o wiele łatwiej żyć, nie znając odpowiedzialności i zobowiązań. Nie wiem, co będzie na Ukrainie, kiedy skończę 60 lat. Może moje dzieci będą żyły szczęśliwie i beztrosko. Nie, chyba nie. Taki już niełatwy los Ukraińca — szukać prawdy i utwierdzać siebie w świecie niestrudzoną pracą. Taras Szewczenko wzywał: „Walczcie — zwyciężajcie”. Wierzę w słowa wielkiego poety. Możliwe, że nieprędko się spełnią, bo bardzo wiele potrzeba jeszcze nam uświadomić i zrobić. Spotkanie z Łewkiem Łukjanenką potwierdziło moją wiarę w to, że idea narodowa jest żywa. Po prostu trzeba poczuć ją w swoim sercu. A jeśli nie — odnaleźć odpowiedzi na żywotne pytania w zaprezentowanej książce, uczyć się stawać mądrymi, aby przekształcić ukraiński etnos w naród. I ja mogę wziąć na siebie odpowiedzialność za to, że w przyszłości będzie lepiej. Bo moje pokolenie, a to tysiące absolwentów-jedenastoklasistów — Ukraińców, ma nowe myślenie, niezależne. Znam myśli tych, którzy uczą się ze mną w jednej klasie, ich dążenia. Są bardzo jasne, pełne pewności, determinacji. My, młodzi ludzie, chcemy żyć wolno w swoim kraju, być szczęśliwymi, zamożnymi, więc dajemy słowo swoim sławnym poprzednikom, że rozbudujemy, rozsławimy naszą drogą matkę-Ukrainę.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...nasz duchowy świat na przeznaczonym mu szlaku, nie pozwolił nam zboczyć na manowce i zapomnieć o wysokim duchowym komponencie narodowego życia. Jego zasługi dla Ukrainy są ogromne, ale, niestety, mało znane ogółowi, dlatego wymagają zbadania, uświadomienia i wreszcie godnego uznania przez potomnych”. W. Kuszpet swoją pracą otwiera oczy współczesnym na prawdziwą historię tego fenomenu ukraińskiej kultury: „Właśnie ci niewidomi kobziarze, lirnicy i banduryści stworzyli unikalny system duchowej i wykonawczej edukacji, organizowali profesjonalne zrzeszenia i przez wieki zachowywali głębokie duchowe i wykonawcze tradycje ukraińskiego narodu, chroniąc je przed obcymi i obcych wpływów. Może więc nadejdzie czas, gdy my — widzący — wreszcie zrozumiemy, komu zawdzięczamy zachowanie naszej tożsamości i dążenie do wolności, kim byli nasi ludowi duchowi przewodnicy i w co wierzyli. A dopóki tego nie zrozumiemy, to nie oni, lecz my — niewidomi…”.
Машинний переклад
Ołeksander SZOKAŁO Profesjonalne objawienia autora tej pracy — znanego badacza tradycji wykonawczej kobziarsko-lirniczej, wykonawcy na staroświeckich instrumentach muzycznych i pedagoga — towarzyszyły grze jego utalentowanych uczniów na kobzie, bandurze, torbanie, lirze. Potem były przenikliwe wystąpienia naukowców, muzyków, którzy wysoko ocenili prezentowaną książkę — pierwsze głęboko syntetyczne zrozumienie kobziarstwa jako reliktowego zjawiska ukraińskiej kultury. „Książka stanowi nowe spojrzenie na unikalne zjawisko ukraińskiej kultury — działalność wędrownych starców-muzyków — zaznaczono w adnotacji. — Autor na podstawie wielu źródeł bada fenomen starciwstwa w kontekście europejskiej historii, pokazuje jego wysoką duchową misję w życiu Ukraińców na przestrzeni kilku stuleci. Czytelnik dowie się o ustroju profesjonalnych stowarzyszeń wędrownych kobziarzy, bandurzystów oraz lirników, systemie ich nauczania, odkryje dla siebie tajemnicze „Księgi Ustijańskie”. Sporo miejsca w książce poświęcono kwestiom rekonstrukcji staroświeckich instrumentów muzycznych oraz sposobów gry na nich. Wydanie zawiera bogaty materiał ilustracyjny, nutowe przykłady utworów ze starczego repertuaru...”. Wołodymyr Kuszpet poświęcił swoją pracę „jasnej pamięci Porfyrija Martynowycza” — wybitnego artysty, etnografa, znawcy kobziarskiej tradycji. Właśnie przez indywidualne doświadczenie P. Martynowycza dotarły do nas informacje o „Księgach Ustijańskich (ustyńskich)”, które przekazywane były z ust do ust jeszcze od wołchwów z pogańskiej starożytności. Tę ustną księgę ludowej pamięci, mądrości, duchowego doświadczenia i tajemnych sprawczych wiedzy przechowywali kobziarze — ludowi śpiewacy. Śpiewacy-kobziarze, mądrzy starcy należeli do duchowej warstwy tradycyjnego ukraińskiego społeczeństwa. Kobziarstwo, tak jak charakternictwo, to tak głębokie duchowe zjawisko w naszej kulturze, że trudno nam dzisiaj ogarnąć je w całej pełni. Kobziarstwo — to relikt pradawnego systemu zapewnienia wiarygodnej sprawczej wiedzy ukraińskiemu społeczeństwu, co gwarantowało integralność i produktywną interakcję wszystkich jego warstw i pokoleń. Dlatego w „Zaklęciu” dla wtajemniczanych w sekrety odwiecznych wiedzy ksiąg ustijańskich zapowiada się: „Bracia nieprzejrzani! …Pamięcią i rozumem nie osłabnijcie. …Niech ust nie otworzą waszych. Niech oczy błądzące nie ujrzą skrytek dusz waszych. Niech uszy jezuity i cerkwi nie usłyszą prawdziwego głosu ksiąg ustyńskich”. „Strzeż się jeszcze gorzej, niż od żmii kusiciela, księży i faryzeuszów, mnichów i posłuszników „bożych”, …i wszystkich przydupasów pisanych praw, bo wszyscy oni gotowi zamienić tajemnicę na złoto i pochwały. …Prawdy poszukajcie w skrytkach ksiąg ustyńskich. Miłości do ludzi pouczcie się w cierpieniu”, — powiedziano w „Słowie po zaklęciu”. Właśnie siłą prawdy i miłości mądrzy ślepcy-jasnowidze wyprowadzali widzących na duchową drogę — na ścieżkę Ładu. Nie na darmo totalitarny reżim zniszczył pozostałości duchowej warstwy w latach 30. XX wieku. „Póki ustyńskie księgi bywały, to prawda bywała”, — poświadczył lirnik Hnat Slywka. Wołodymyr Kuszpet przyswoił sztukę gry na staroświeckich instrumentach od Heorhija Tkaczenki, a przez zapisy Porfyrija Martynowycza przyłączył się do duchowych tajemnic kobziarstwa. Pamięć o nauczycielach i obywatelski obowiązek popchnęły go do tej pracy. We wstępie do książki autor podkreśla: „Na początku XXI w. — w erę wysokich technologii informacyjnych — ludzkość jeszcze ostrzej odczuwa ważność i kruchość swojego związku z przeszłością, a dla Ukrainy problem poszukiwań i uświadomienia sobie swoich głębokich korzeni jest szczególnie ważny — nasza historia doznała znacznych fałszerstw i niszczenia. Dzisiaj staramy się krok po kroku uratować i odnowić to, co nie zostało utracone bezpowrotnie, co przebija się do nas pędami spod grubej warstwy ruiny i zapomnienia. Od wiedzy i zrozumienia przez nas przeszłości zależy uświadomienie sobie teraźniejszości, a znaczy to, i tego, jakim będzie nasza przyszłość. W ukraińskiej historii i kulturze starciwstwo stało się tym pilotem, który w trudnym dla Ukraińców czasie z wiarą w Stwórcę oraz naród utrzymał
Машинний переклад
5 czerwca w siedzibie Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» odbyła się imprezа poświęcona uczczeniu pamięci wybitnego działacza ruchu narodowo-wyzwoleńczego, poety, historyka i archeologa Ołeha Ołżycza. W tym roku społeczeństwo ukraińskie obchodzić będzie 100. rocznicę jego urodzin. Ze wstępnym słowem o życiu i twórczej drodze tej wyjątkowej osobowości wystąpił przewodniczący obwodowej «Proświty» Ołeksandr Stepanczenko. Prowadząca program Olha Ляшенко czytała poezje Ołeha Ołżycza, a bandurzysta Heorhij Matwiejew wykonywał własne utwory muzyczne. Pod koniec imprezy jeden z członków «Proświty» zaproponował, aby zwrócić się do odeskich władz miejskich z prośbą o zmianę nazwy ulicy Żowtniewej Rewolucji na ulicę Ołeha Ołżycza. Wszyscy obecni jednomyślnie poparli tę słuszną myśl. Inf. «SP»
Машинний переклад
NIE KŁAMCIE
Nie kłamcie jedno drugiemu,
Gorsze od zła kłamstwo stare,
Gdy chcemy dla domu
Choć odrobiny dobra.
Prawda krzywdy nie zdołała ściąć,
A ta krzywda zjada oczy.
Tylko w prawdzie nasza siła,
W kłamstwie – sama tylko złość.
Nie kłamcie, nie przekłamujcie się,
Wy przecież – mężowie stanu…
Bo zetrą przebiegłe twarze
Ludzie w pokrzywdzonej duszy.
Ktoś dobrał się do koryta,
Ktoś plecie srebrną sieć…
Serce prosi: nie kłamcie,
Świecy prawdy nie gaście.
Nie kłamcie jedno drugiemu,
Gorsze od zła kłamstwo stare,
Gdy chcemy dla domu
Choć odrobiny dobra.
PORTRET Z NATURY
Słowami może się bawić –
Przebrał się w inną maść…
Lecz za stanowisko i pieniądze
Sprzeda wszystko i wszystkich.
Uśmiech mu do twarzy,
Mówi o dobru.
A przyjrzyjcie się bliżej –
To w środku zgniłe nutro.
Na trybunę znów
Wzlatuje jak ptak.
Lecz cichnie nasza mowa
Na jego ustach.
Udaje, że myśli jak geniusz,
Że cały jest w walce.
O myśli – tylko o tym,
Jak nasypać sobie do kieszeni.
Głosi moralność –
Świętszy niż Jezus.
Lecz gdy na prawdę –
Dawno ugrzązł w grzechach.
Jak cygan kręci słońcem,
By grzały się swat i brat.
Odgadliście, kto to? –
Poseł ludowy.
A UKRAINA JEST JEDNA
Ukraino, matko kochana,
Zło rozłamu cię dręczy.
Przykładam do twojej rany
Ciepło mojego serca, wiosenne.
Zasłonię nim naszą pieśń i mowę
Przed pogardą, złem i obelgami.
Niech przypadkowi wodzowie
Nie wiodą nas w czarną przepaść.
Odsuńcie się z drogi, tłuściochy,
Nie jesteście Prometeuszami – lichwiarze.
Niech dumna myśl Kobzarza
Jednoczy nas w zgodzie i dobru.
Niech wybuchnie płomień prawdy
I zakończy się smutna waśń,
Bo wodzów u nas rozmnożyło się wielu,
A Ukraina jest tylko jedna jedyna.
* * *
Wszystko, co mogłem, zdaje się, już zobaczyłem,
Wszystko usłyszałem, co można usłyszeć w gwarze.
I uśmiech przepowiedni wielkopańskich
Już nie cieszy, jak w minionych latach.
Машинний переклад
Zdawałoby się, że już niczego nie trzeba: Najadłem się, naśmiałem, zasmuciłem. Sprzykrzył się już lament i sprzykrzył się już świergot, Dusza do cichych odpłynęła przystani. Niczego już nie trzeba… Wieczór szary Ciężar dwóch rąk położył mi na ramiona… Lecz gdzieś w kąciku zagubionej wiary Chowa się jeszcze słowo sprzeciwu. DZWONNIK Są słudzy różni w Świątyni — I ojcowie, i archireje starzy, I prości, niedostrzeżeni przez nas, Bez złoconych szat — dzwonnicy. W tej świątyni życia, w tym świecie, Co wznosi swoje kopuły do chmur, Sercu się widzi — nie jestem biskupem, Nie jestem księdzem — tylko dzwonnikiem. Dzwonię, by słyszeli parafianie, By w duszach odbijał się żal… I przyznam: nie tak znowu źle W Bożej sprawie służyć jako dzwonnik. 2 czerwca 2007 roku w Symferopolu odbyła się ceremonia wmurowania kamienia w miejscu przyszłego pomnika rosyjskiej carycy Katarzyny II. Rada Kozactwa Ukraińskiego uważa, że postać historyczna Katarzyny II oraz jej działalność w drugiej połowie XVIII wieku symbolizuje dla Ukrainy zniszczenie państwowości, zniszczenie unikalnej republiki kozackiej, która była znana wówczas na świecie pod nazwą „Wolności Wojska Zaporoskiego” oraz likwidację ukraińskiego wojska kozackiego. Taras Szewczenko tak scharakteryzował rządy Piotra I i Katarzyny II — „To ten Pierwszy, co krzyżował naszą Ukrainę, a Druga dobiła wdowę-sierotę”. Rosyjska caryca Katarzyna II brutalnie tłumiła kozackie „wolności”, prowadziła politykę zniszczenia Kozactwa Zaporoskiego. Rząd carski dobrze rozumiał: właśnie kozactwo było źródłem niezłomnej siły narodu ukraińskiego i że tylko niszcząc je oraz „serce Ukrainy” — Sicz Zaporoską, będą mogli władać na bogatych ziemiach ukraińskich. Zdawali sobie sprawę: nie będzie Siczy — nie będzie Ukrainy jako szczególnego kraju; będzie Sicz — pozostanie państwo Ukraina. Sicz zawsze była decydującym czynnikiem obronnym dla Ukrainy. W 1764 roku manifestem cesarskim Katarzyna II zwolniła z hetmaństwa Kyryła Rozumowskiego oraz zniosła Hetmanat na Ukrainie. W 1765 roku Katarzyna II podpisała manifest o zniesieniu ustroju kozackiego na Słobożanszczyźnie oraz reorganizacji słobodzkich pułków kozackich w pułki huzarskie armii rosyjskiej: Ostrogski, Ochtyrski, Sumski oraz Iziumski. 4 czerwca 1775 r. wojska rosyjskie pod dowództwem generała Tekeliego na rozkaz Katarzyny II zajęły Sicz Podpieleńską, ograbiły i spaliły ją, w tym również cerkwie zaporoskie. Zagrabione klejnoty oraz archiwum zostały wysłane do Petersburga. Rada Kozactwa Ukraińskiego, która reprezentuje znaczną część organizacji kozackich Ukrainy, uważa za niemożliwe wzniesienie tego pomnika, ponieważ sławienie pamięci rosyjskiej carycy podważa ukraińską państwowość, prowokuje waśnie narodowościowe, nie sprzyja konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego i hańbi je przed pamięcią sławnego Kozactwa Zaporoskiego. Zwracamy się do organów władzy państwowej, do wszystkich organizacji kozackich i społecznych z wezwaniem, by nie dopuścić do przywracania na Ukrainie symboli reżimów totalitarnych. Stanisław ARŻEWITIN, sekretarz Rady Kozactwa Ukraińskiego, deputowany ludowy Ukrainy
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kach… W przyszłym tygodniu będziemy czekać na waszą odpowiedź… Można telegraficznie… Milion to nierealne jak na pierwszy kontrakt… Nie macie rankingu w Hollywood… Attache kulturalny wyprzedził moją rękę. Plik z moim kontraktem zniknął za jego plecami. Nie mogłem przecież wszczynać bójki z sowieckim attache kulturalnym na terenie Ambasady Amerykańskiej w Belgradzie o jakieś papierki warte 200 tysięcy dolarów. Byłoby to niekulturalne. Attache był przecież od kultury, jasna cholera! Zresztą zębów w ustach miałem za mało do bójki. A ja wykańczam ofiarę zębami. Drugi producent zapytał: — Jak u ciebie z pamięcią, Juriju? — Dyktuj, Jerry, swój telefon… kod Stanów i Los Angeles znam… mam tam w Hollywood przyjaciela — Miszę Bogina… — Właściwie to Bogin polecił ciebie, Juriju. — Wtedy dzwoń do Bogina… On przekaże… — z Miką Boginem kręciliśmy we WGIK-u kursową epopeję na celinie. Dokładniej, Mika u nas na Celinie był nocnym stróżem paliwa i wódzi. Na Celinie obowiązywała prohibicja i nie było ani jednej stacji benzynowej. Dlatego woziliśmy ze sobą żelazną beczkę benzyny i kilka skrzynek wódki. Paliwo i wódkę kradli, bywało, że nawet zabijali właścicieli za butelkę wódki lub kanister benzyny. Dlatego przywiązywaliśmy Mikę Bogina na noc w skrzyni naszej ciężarówki długim łańcuchem, żeby mógł w nocy wyjść za potrzebą. Przywiązywałem nie ja, a Sasza Kniażyński — oni z Miką mieli jakieś swoje żydowskie porachunki. Nie wtrącałem się. Trzymałem się między nimi w równej odległości. Wódki sami nie piliśmy. Wódka była walutą, która dawała nam możliwość kręcenia na Celinie, czego tylko zapragniemy. Swoją drogą, trzy skrzynki wódki „Stołecznej” i skrzynkę „Wódki z pieprzem” wydali nam w KC Komsomołu razem z turecką kamerą filmową „Konwas-automat”, zamiast spirytusu, żeby rzekomo smarować osie optyczne. Oś optyczna, Święty Piotrze, to umowna teoretyczna prosta, która w przyrodzie nie istnieje, została przyjęta za podstawę do obliczenia układu optycznego kamery filmowej. Ale konstruktorzy-twórcy układów optycznych wprowadzili do instrukcji obsługi kamery filmowej obowiązkowe przecieranie spirytusem osi optycznej po każdym zdjęciu. Z Baru kursował prom na włoski brzeg do włoskiego miasteczka Bari. Prom codziennie przewoził do Włoch partię serbskich, chorwackich i czarnogórskich zarobkowiczów, którzy stamtąd rozpełzali się po całej Europie. Przeważnie do Niemiec, chociaż Niemców Jugosłowianie nienawidzili zaciekle. Nie mogli zapomnieć im wojny. Zwłaszcza wytępienia do pnia Nikšicia, gdzie warzą unikalny gatunek piwa. A jeszcze w Nikšiciu jest klasztor, wykuty w skale na stromym, urwistym zboczu na wysokości, gdzie układają się do snu chmury, brzemienne burzami. — Nocowała chmurka złota na piersiach olbrzyma-urwiska, — wydłubał w skale Maszuk wiking Lermontow, póki czekał na pojedynek z Martynowem. Chmurką Lermontow wyobrażał sobie siebie, chociaż miał na myśli, zapewne, ten klasztor w Nikšiciu. Kiedy dziesięć lat po wojnie do Nikšicia przywlókł się autokar turystyczny z Niemcami, czy to popatrzeć na ten klasztor, czy to napić się słynnego piwa, czy to po prostu zabłądzili na trasie turystycznej, to Serbowie spalili autokar razem z Niemcami i nikomu z nich nie pozwolili wyskoczyć z tego turystycznego autopekła. Właściwie autokar z niemieckimi turystami najpierw ostrzelali z klasztoru niemieckimi panzerfaustami, które tam, za chmurami, przechowywali mnisi jeszcze od czasów II wojny światowej. Čedo okazał na schodach promu swój paszport, powiedział, że idziemy do baru rufowego wypić (tutaj bar oznacza właśnie ladę, gdzie piją) i nas przepuścili bez problemu. W barze (znowu tam, gdzie się upijają) Čedo zamówił dwa winiaki i dwie kawy. Powiedział: — Oto tobie dwieście dolarów… tego wystarczy, żeby zamawiać po winiaku co pół godziny… aż do samej Italii… nikt cię tutaj nie ruszy… barman to mój druh z „Nagiej Wyspy”… tego wystarczy też na bilet do Rzymu autobusem… Autobus do Rzymu odjeżdża z piątego terminala osiem minut po przybyciu promu… Taksówka w Rzymie do Ambasady Amerykańskiej kosztuje piętnaście baksów… Pieniądze oddasz jeden do stu, kiedy otrzymasz pierwszy milion… Pieniądze ja tobie Poszedłem do księgarni i kupiłem grubą książkę po serbsku, która spodobała mi się wizualnie, bo języka jeszcze nie znałem. To była „Kama Sutra” po bałkańsku. Bałkany, według definicji Churchilla, to miękkie podbrzusze Europy. Po przestudiowaniu tej książki od siebie dodam — trochę niżej podbrzusza. O trzy cale niżej. Powiedziałbym — twarde łono Europy. „Kama Sutra” po bałkańsku była twardym porno w miękkiej oprawie. I do tego humorystyczna: „Kama Sutra” w szpitalu psychiatrycznym, „Kama Sutra” na sesji ONZ, „Kama Sutra” w Klasztorze Świętych Karmelitanek, „Kama Sutra” na „Titanicu”, „Kama Sutra” w mauzoleum Lenina, szybka „Kama Sutra” w szybkobieżnej windzie „Empire State Building” itd. I wszystko z podpisami po serbsku. W jedną noc znałem serbski lepiej od marszałka Broz Tito. Bo on tej „Kamy Sutry” nie czytał (za jego czasów nie było jeszcze „Kamy Sutry” w SFRJ, bo on ją, jako komunista, zakazał) i w ogóle był Chorwatem. Na planie zdjęciowym w poniedziałek wywołałem furorę. Serbscy aktorzy, zwłaszcza aktorki, mówili wszystkim, że
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Początek w nr 13, 15 z 2007 r. Wtedy jeszcze nie noblista Milorad Pavić, a może już laureat, a może nie on, może ktoś, kto udawał Milorada Pavicia, powiedział mi w średniowiecznym Kotorze, twierdzy wykutej falami ze skały, która zawisła nad morzem: — Przecież czas może zaszkodzić prawdzie bardziej niż nieprawdzie. Przypadkiem spotkałem Pavicia podczas powrotu ze stolicy Czarnogóry, Cetynii, gdzie zaaranżował mi audiencję u Władyki Czarnogórskiego Kościoła producent filmu „Żyć na przekór” Cedo Vulević, komunista, który odsiedział za czasów Broz Tito pięć lat na „Goli Otok” i z jakiegoś powodu pozostał żywy i komunistą. Pięć lat w kamieniołomach „Goli Otok” zdołało wytrzymać tylko trzech. Pisarz Cedo Vulević był jednym z tej trójki. Komunista z „Goli Otok” Cedo Vulević w Jugosławii pełnił rolę mojego anioła stróża. Był zahartowanym aniołem stróżem, bo na „Goli Otok” nie było niczego, oprócz skał z różowego marmuru. Skrzydła aniołom odcinano w pierwszym dniu uwięzienia, jeszcze w celi śledczej, bo przeszkadzały innym aniołom. Bywało, że do celi o powierzchni sześciu metrów kwadratowych jednorazowo napychano do czterdziestu aniołów. Golono głowę i odcinano skrzydła wszystkim bez wyjątku. Wody na „Goli Otok” nie było wcale. Wodę dowożono tylko dla strażników. Strażnicy moczyli się do żelaznej cysterny i dodawali tam ocet winny. To można było pić więźniom — żelazny litrowy kubek na dobę. Raz na dobę. Od wschodu do zachodu słońca więźniowie łupali skały kilofami. Słońce na Morzu Adriatyckim piecze jak palnik, jeśli przystawić go tuż do potylicy. A potylice były ogolone. Po dwóch latach więzień, jeśli nie umierał, stawał się archaniołem. Postawiłem Władyce w Cetynii tylko jedno pytanie: — Jak zrobić film, żeby dotarł do wszystkich? Władyka odpowiedział: — Dotrzeć do wszystkich jest niemożliwe. Dotrzeć można tylko do wiernych… — A jak dotrzeć do niewiernych? — Uczynić ich wiernymi. — A jak dotrzeć do wiernych? — Tak, jak tworzy się kazanie. Najpierw nakreślam tło, potem wyprowadzam na to tło główną ideę, ubieram ją w znane wiernym szaty i prowadzę do celu. Nie manowcami, a takimi ścieżkami, żeby u wiernych powstało wrażenie, że kazanie czytam nie ja im, a oni mnie. Lepiej ode mnie wie to Pavić, on wie. Powiedział mi kiedyś: postmodernizm, podnosząc czytelnika do roli współautora, wysuwa na pierwszy plan przyjemność z czytania. Zapytaj Pavicia. Ale wierni muszą być zadowoleni z kazania. Czas, jak kwas siarkowy lub ług, zniekształca pamięć. Rozjada na proch, rdza zjada absolutnie wszystko, wszystko oprócz nieprawdy. Bo nieprawda zrobiona jest z czystego złota prawdy. Mijają lata i w milczącym rzecznym piasku na brzegach rzeki zapomnienia Styksu błyszczą złote sztabki nieprawd. Nędzne, że i okiem zauważyć trudno, małe, drobne i wielkie, wielkości końskiego łba. Te sztabki, które są wielkości końskiego łba — to mity narodowe. Krzyczące sztabki pośród martwego milczącego piasku zapomnienia. Cedo próbował zapomnieć o „Goli Otok”. Potem Cedo Vulević w swoim małym „Peugeocie”, który linieje każdej wiosny, i właśnie teraz zaczęło się u niego linienie, wiózł mnie w kierunku południowym wzdłuż wybrzeża do małego miasteczka Bar. Po drodze, kiedy zmęczone słońce umoczyło jaja w adrenalinie Adriatyku, zatrzymał się na romantycznej skale nad morzem, żeby się wysikać. Morze, po tym jak Cedo wysikał się do niego, nabrało nieprawdopodobnego koloru z trzech nut: bizantyjskiego purpuru, błękitu berlińskiego i zieleni paryskiej. Cedo wyciągnął z kieszeni pistolet i zaczął strzelać w niebo. (Św. Piotrze, zauważ ten szczegół — „strzelać w niebo”. Tylko zauważ.) — Po co ci broń? — zapytałem, bo byłem głupi. (Tylko nie pamiętam: czy jeszcze, czy już?) — Jugole nie bywają bez broni. Spójrz na horyzont. Widzisz białą kropkę? To „Goli Otok”. Teraz jest na nim pusto. Zabrali nawet kilofy i cysternę. Utopili je w morzu. Żeby zapomnieć o wszystkim. Miesiąc wcześniej byliśmy z Cedo na przyjęciu w amerykańskiej ambasadzie jako goście festiwalu filmowego „Brave New World” w Belgradzie. Cedo przedstawił mnie tam dwóm hollywoodzkim producentom. Właściwie to oni poprosili Cedo, żeby przyprowadził mnie na koktajl do Amerykańskiej Ambasady. Nasz sowiecki attaché ds. kultury nie odstępował mnie ani na krok, nawet do toalety chodził ze mną razem, widocznie wiedział coś, czego jeszcze nie wiedziałem ja. Amerykanie, choć wyglądali jak naturalni Żydzi z Odessy, od razu zaproponowali mi kontrakt na siedem lat w Hollywood. Jako operatorowi. I od razu wymienili trzy pierwsze filmy, które miałem w Hollywood kręcić. Nazwiska reżyserów nic mi nie mówiły, ale suma wypisana słownie była oszałamiająca. Jak na mnie ówczesnego. Czy tamtejszego? Czy tamtego? Krótko mówiąc, tego, kim byłem wtedy, w 1973 roku. Czyli kompletnym idiotą. I kwadratowym też. Attaché cały czas próbował obracać rozmowę w żart, mówił, że nie mam własnej kamery filmowej i taśmy, krótko mówiąc, plecił głupoty i dawał mi oczami rozkazy, żebym się stąd wynosił. Ja też zacząłem żartować, drwić, bo przecież nie mogłem powiedzieć tym odeskim Żydom z Hollywood, że jak tylko powiem „Tak!” — to tego samego wieczoru pierwszym rejsem „Aerofłotu” wyślą mnie do domu. Może nawet w kaftanie bezpieczeństwa-wyszywance. Odescy idioci tego nie rozumieli, albo oni naprawdę nie byli z Odessy. Albo udawali, że nie są z Odessy. Bezczelnie powiedziałem, że 200 tysięcy dolarów rocznie to dla mnie za mało. — Ile? — zapytali chórem, bo zrozumieli, że w ten sposób wyrażam zgodę. — Milion — powiedziałem wyzywająco i ziewnąłem, bo w rzeczywistości zaparło mi dech. W ustach nie było ani grama powietrza. Tylko ostatnie 14 zębów. Resztę wybito mi w różnych epokach historycznych. A między zębami tylko zamieć z dymu amerykańskiego „Marlboro”, którym poczęstowali mnie producenci. Dym był i w głowie, i w żołądku. Byłem cały, po brzegi, wypełniony amerykańskim dymem. Dym walił z uszu. Dym był i w kieszeniach. Attaché ds. kultury poklepał mnie po ramieniu, jak własnego jucznego osła, i powiedział zadowolony: — Milion to za mało. Za milion takiego operatora nie oddamy. Amerykanie w końcu zrozumieli, o co chodzi. Spojrzeli na siebie i powiedzieli: — To trzeba omówić… Jeden z nich wyciągnął do mnie nieprzezroczysty gruby plik z papierami: — Tutaj jest tekst kontraktu… Proszę uważnie się zapoznać… Dane na blankiecie…
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
— wypił kawę za jednym haustem, jakby to był wielki spocony kieliszek wódki, wycedził ją, jakby ten żelazny kubek koktajlu z moczu i octu winnego, i bez słowa wyszedł.
Ciekawe, czy on tak samo jednym haustem wypijał tę żelazną kружkę octu z moczem na „Gołym Otoku”? Czy wtedy miał taki sam wyraz twarzy jak na promie? Całkowicie obojętny. Patrzyłem przez okno, jak mój anioł-kusiciel schodzi trapem na ląd. Dlaczego archanioł pozostał w komunistach? Przełknąłem koniak. Nigdy nie lubiłem koniaku. Lepsza już śliwowica albo rakija z winorośli, jeśli jesteś na Bałkanach. Albo w ogóle nic, byle nie koniak. Tylko drażni żołądek. Przez radio ogłoszono odprawę.
Po serbsku znałem już dość dobrze, żeby zrozumieć, że za pięć minut będę wolnym człowiekiem. Przy okazji, po serbsku nauczyłem się w jedną noc. Kiedy podpisywałem kontrakt z Czedo Wulewiczem na realizację filmu „Živio zainat”, nie zauważyłem, że nie ma tam punktu o tłumaczu na planie zdjęciowym. Połowa aktorów była Serbami i Czarnogórcami, połowa Ukraińcami. Zdarzył się dziwny przypadek: trzej główni bohaterowie — Vlado Popović, Velko Mandić i Bora Borović — nie znali żadnych języków poza serbskim i niemieckim. Nasi aktorzy nie znali serbskiego. Kręciliśmy po serbsku. Zdjęcia miały się zacząć w poniedziałek. Był piątek. Coś trzeba było robić. Czedo powiedział, że na tłumacza nie ma pieniędzy.
Lepszego reżysera na świecie nie było i nie będzie. Prawda, rozmawiałem tylko satyrycznymi podpisami z pornograficznej „Kamasutry”. Kapitan promu po raz drugi poprosił wszystkich, którzy nie zamierzają płynąć do Włoch, o opuszczenie pokładu. Przypomniałem sobie parostatek „Nadieżda Krupska”. „Nadieżda Krupska” w 1941 roku wysłała mnie wcale nie w to życie, które było mi pisane. To był przełom w mojej osobistej historii. Winien temu był oczywiście Hitler, który napadł na mnie. Niedawno dowiedziałem się, że winien był nie Hitler, lecz Stalin. Za pięć minut miał nastąpić nowy, niezaplanowany zwrot w moim życiu.
„Dziwne — pomyślałem w barze na promie — dlaczego prom nie nazywa się „Nadieżda Krupska”?”
W zasadzie człowiek nie wybiera w swoim życiu tylko dwóch chwil: narodzin i śmierci. Pozostałe momenty może skorygować sam człowiek. Można uciec, jak Skoworoda, spod ślubnego wieńca, można… Nie, nawet moment śmierci można wybrać samemu. Tak się człowiekowi wydaje. Tak zrobili dwaj szanowani przeze mnie pisarze — Hemingway i Szpalikow. Przez resztę życia człowiek odpowiada na propozycje życia tylko dwoma słowami: „tak” albo „nie”. „Tak” albo „nie”. I wszystko. Każde „nie” otwiera inną propozycję życia. I znów się powtarza: „tak” albo „nie”. Zdarzają się propozycje bezalternatywne, ale bardzo rzadko. To wtedy, gdy los zapędza człowieka w ślepy zaułek, skąd nie ma wyjścia. Zdarzają się propozycje, które mogą
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
odwrócić twoje życie tak, jak nawet się nie spodziewałeś. Właśnie taka propozycja stała przede mną na ladzie baru w postaci porcji koniaku na promie, który odpływał do Hollywood. Wypiłem propozycję jednym haustem, jak Czedo koktajl „Naga Wyspa”. Zamówiłem jeszcze jedną porcję. Propozycje, które mogły wywrócić moje życie o 180 stopni, zdarzały mi się nieczęsto, ale zdarzały się. Pamiętam trzy. Trzy pamiętam dokładnie. W rzeczywistości, jak u każdego, było ich znacznie więcej. Tych propozycji po prostu nie zauważyłem albo przez pijaństwo, albo przez miłość, albo z przyzwyczajenia, by nie zwracać uwagi na sygnały świateł drogowych. Jedna, teraz rozumiem, że główna, propozycja przydarzyła mi się w Paryżu na Bulwarze Kapucynów, obok kawiarni, właśnie tam, gdzie bracia Lumière pokazali swoje pierwsze filmy. Dziesięć lub więcej, nie liczyłem ile, lat byłem „niewyjazdowy”. To sowiecka terminologia, święty Piotrze, na szczęście dzisiaj już nieużywana. „Niewyjazdowy” oznaczało, że nie wypuszczali cię z rezerwatu, gdzie byłeś przykuty długim łańcuchem do socrealizmu, żeby można było biegać swobodnie po całym terytorium rezerwatu i po nocach szczekać. A ja chciałem do Paryża. Nigdzie nie chciałem, a do Paryża chciałem. Chciałem w Paryżu zadrzeć nogę, jak mój pies, i posikać pod Łukiem Triumfalnym na placu Étoile. Zaznaczyć, tak by rzec, terytorium, bo mnie spotkały dwie czarujące Francuzki z towarzystwa. Pagony one z jakiegoś powodu zdjęły. Sądząc po łamanej rosyjszczyźnie, stopniem nie były niższe niż kapitanowie. Tak — drobna szumowina. Jak i Putin w tamtych latach. Tylko Putin był szumowiną w Monachium. Ja wewnętrznie poczułem się urażony, ale ich mizerne stopnie w moich oczach rekompensowały rozmiary ich cycków i bezbłędne biodra. Perfumy też odpowiadały Statutowi KGB — Chanel nr 5. Cztery cycki — dwie za lewym ramieniem, dwie za prawym, towarzyszyły mi wszędzie i przez cały dzień. Ładnie o tym napisał Szekspir: Jego niosło czterech kapitanów… Pierwszego wieczoru (czy to nocy?) kapitanowie donieśli mnie do drzwi zapuszczonego pokoju hotelowego obok dworca Saint-Lazare, ale do pokoju wejść kategorycznie odmówiły. Pomyślałem, może to i lepiej, bo co bym robił z dwoma kapitanami KGB, kiedy sam miałem stopień młodszego porucznika rezerwy, ze specjalizacją — piechota zmotoryzowana. Według tej specjalizacji miłość we troje nie jest przewidziana. Wtedy zaprosiłem je na kawę do budki telefonicznej na pierwszym piętrze hotelu. No, kawiarnia tam była wielkości naszej kijowskiej budki telefonicznej. Jakoś już zmieściliśmy się we troje na dwóch wysokich, jak wieża Eiffla, żelaznych krzesłach i ja zacząłem: — Dziewczyny, — po francusku — la fille, — La filleczki, dajcie mi jedną dobę pobyć sam na sam z Paryżem. — W żadnym wypadku! Przecież języka nie znacie. Was mogą porwać! Was mogą zgwałcić zboczeńcy. Tutaj pas na wyjście Leninowi ze swoim najważniejszym ze sztuk. Szedłem przez tłum paryżan, jak sowiecki lodołamacz „Czeluskin”, przez pakowy lód Morza Barentsa, obojętny na Paryż i paryżanki, które zatruwały powietrze nieznośnym smrodem Coco Chanel, kiedy usłyszałem: — Zdrawstwuj, Jura! Powiedziane było moskiewską gwarą. Powiedziane było intonacją, która nie pozostawiała żadnej wątpliwości co do legalności prawa do intymności zwrotu. Takie wydźwięki brzmiały kiedyś tylko w koloraturowym sopranie mojej szalonej miłości z gabinetu wenerologicznego na ulicy Metrostrojewskiej, która jest zaraz za Bramą Kropotkińską. Chociaż bramy tam nigdy nie obserwowano. Zresztą Kropotkin w żadne bramy nie wchodzi. Ja automatycznie zrobiłem następny krok i podniosłem oczy naprzeciw tego sopranu: — Zdrawstwuj, Jura! Obok mnie przechodziła kobieta nieco młodsza ode mnie, jakiejś nieziemskiej urody. Nie paryskiej urody, to na pewno. I nie warszawskiej. Bo najpiękniejsze piękności mieszkają w Warszawie i uczą się na tamtejszym uniwersytecie. Kiedyś dwie godziny stałem obok wejścia na uniwersytet warszawski i obserwowałem wzorcowe egzemplarze prosto z „Izby Miar i Wag”, które śpieszyły na wykłady z jakichś głupich nauk. I czy to im potrzebne? Ta, która przeszła obok mnie, była z zaświatów. Ale ja byłem kiedyś w tych zaświatach i kochałem się tam w zaświatach z tamtejszą. Ale zapomniałem zupełnie wszystko. Ja zapomniałem, kim ona jest. Jej sopran zwracał mnie w zaświaty, w moje przeszłe życie, którego ja jeszcze nie przeżyłem. Tylko zbierałem się… żyć… Ja całe życie zbierałem się żyć… Twarz Sopranu była jak błysk spawarki bez okularów ochronnych. Na chwilę oślepłem. Nogi, głupie, bo nogi, zrobiły jeszcze trzy kroki. Kiedy wzrok powrócił, odwróciłem się. I tutaj zrozumiałem. Że straciłem ją. Bo ze wszystkiego, co przemknęło, — na siatkówce oka był tylko zarys twarzy. Więcej nic. Jaka ona jest z tyłu, nie wiedziałem. Przede mną były plecy, karki, ramiona, pośladki, które rozlatywały się, jak bile bilardowe, kiedy rozbijają piramidę. Rzuciłem się w tłum. Wyprzedziłem tych, którzy szli mi naprzeciw o jakieś sto kroków i odwróciłem się. Czekałem, że ona gdzieś tutaj w tłumie znowu powie: — Zdrawstwuj, Jura! Kiedy przetoczyła się obok mnie piąta słona fala naprzeciwległego opium ze straganu na rogu bulwaru Kapucynów i zaułka Château, ocknąłem się i rzuciłem pędem we wszystkie drzwi wszystkich fryzjerów, salonów i knajp, jak mówią we Lwowie. Sopran roztopił się w powietrzu bez żadnego oddźwięku echa. Zaświaty zaciągnęły się rzęsą, jak zaciąga się staw, kiedy wpadnie do niego ostryga. Wyciągnąłem z kieszeni ostrygę, która szlochała, i połknąłem ją razem z muszlą. Tak jej trzeba! Bo poczułem palące pragnienie głodu. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Закінчення статті «PIERWODRUK», с. 8
Wyszedłem z hotelu o wpół do piątej, pamiętając radę Ostapa Bendera, że miasta najlepiej zdobywać o świcie. Rozczarowanie zaczęło się od dworca Saint-Lazare. Paryż w moim wyobrażeniu był bardziej Paryżem niż ten nad Sekwaną. Na mapie był bardziej kuszący, wydawał się bukietem niewąchanych obietnic. Nijak nie mogłem przekonać siebie, że Paryż to święto, które jest stale ze mną. Albo Hemingway kłamał, albo trzeba było zaczynać poranek od aperitifu, i dalej wszędzie, jak ogłaszają w podmoskiewskich pociągach podmiejskich. Ostryga cicho skomlała w wewnętrznej kieszeni marynarki. Prosiła się do ust, a może za potrzebą. Gdzieś o szóstej Paryż mnie dopadł. Wcale nie z tej strony, z której oczekiwałem. O szóstej na małej uliczce Clio, mającej w sumie trzysta kroków, gdzie od szóstej do siódmej po prostu na chodniku handlowano serami, gorącymi rogalikami i egzotycznymi owocowymi bajkami, wreszcie poczułem główny temat Paryża nosem. Zapach świeżo mielonej kawy prowadził mnie dalej, jak kuropatwa prowadzi setera od swojego gniazda, od kawiarni do kawiarni, od wieży Eiffla przez Montmartre, Pola Elizejskie, Trocadéro, Lasek Buloński i dalej wszędzie… Paryż naprawdę istniał w innym wymiarze, dotąd mi nieznanym. W wymiarze nieznanym kartografii. Do strumieni zapachu kawy dodawały się strumienie lotnych woni pieczonych kasztanów, stęchłe stawy japońskiego moczu (Kobo Abe pisał prawdę, że Paryż przesiąknięty jest zapachem moczu, on jest jednak pre-post-futuro-realistą), wszystko to zlewało się z pionowymi strumieniami fontann z kalejdoskopowych odcieni perfum z ostrymi akcentami słonego, trującego, ledwo wyczuwalnego odoru ostryg, który nadciągał niewidzialnymi atlantyckimi minitsunami. I jeszcze inaczej, nie po sowiecku, zalatywały spaliny aut. Ciekawe, czym oni tankują swoje auta, pomyślałem, czyżby sowieckimi perfumami „Krasnaja Moskwa” — bo właśnie „Krasną Moskwą” śmierdziało spod każdego „Peugeota”, „Renault” i „Citroëna”, które toczyły się falami po Polach Elizejskich. Jak od mojej łysej nauczycielki angielskiego w szkole nr 461. Pod Sacré-Cœur trwały zapach potu artystów zmieszał się z natarczywym zapachem terpentyny i oleju cedrowego — zapachem beztalenckiego malarstwa z Montmartre. Nagle nos ledwo wyczuł oszałamiający zapach kobiety, który snuł się tuż nad samym chodnikiem prawie niewidzialnym strumyczkiem gdzieś z głębi Paryża, zdaje się, z bulwaru Kapucynów. Strumyk pojedynczych cząsteczek cudownej woni to wypełniał sobą korony kasztanów, niby liśćmi, które już opadły, to znikał za drzwiami pustych kawiarni… to błyskał punktowo na falach koszernego paryskiego powietrza, które niestrudzenie pchały przed sobą wąskimi uliczkami-zaułkami kartonowe „Peugeoty”, „Renault” i „Citroëny”. Ja, jak przystało na setera, szedłem na zdobycz górnym wiatrem. Paryż zaczął czarować. Zaczęło mnie prowadzić po Paryżu. Paryska mara mamiła Jurka do czwartej po południu. Po czwartej już mechanicznie przestawiałem nogi. Zapach tachykardycznie znikał. Nozdrza się wyczerpały. Nos stał się wulgarną ozdobą twarzy i odmawiał pracy nosem zgodnie z przeznaczeniem. Ostatecznie zgubiłem górny ślad na bulwarze Kapucynów, gdzieś obok kawiarni, gdzie bracia Lumière zrobili. Ostryga w wewnętrznej kieszeni zaczęła bić się w histerii.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Przeczytałem u Kobo Abe, że Paryż przesiąkł moczem Arabów i negritosów. O moim marzeniu wiedzieli moi przyjaciele. Jeden z nich przywiózł mi z Paryża mapę dla turystów, na której namalowano wszystkie główne atrakcje miasta. Nie, nieprawda, zapomniałem, mapę przywiozła Kadocznikowa. Mapę podarował Łarysie w Paryżu Daniel Olbrychski, który ganiał z nią po Paryżu w swoim otwartym czerwonym kabriolecie pijany w sztok. On w ogóle trzeźwy nie bywał od urodzenia. I swoją najlepszą rolę w filmie Andrzeja Wajdy „Wszystko na sprzedaż” zagrał nie trzeźwiejąc. Sam mi się chwalił. Daniel zaznaczył na tej mapie krzyżykami wszystkie knajpy, w których oni z Łarysą się odznaczyli. Krzyży na mapie było gęsto, jak na cmentarzu. Oprócz krzyży, na mapie było namalowane wszystko. I Łuk Triumfalny, i Pałac Inwalidów, i most cara Aleksandra, i Notre Dame, i Sacré-Cœur, i… no, absolutnie wszystko… i Luwr… i Montmartre… i Pchli Targ… i Père-Lachaise… i Pola Elizejskie… Powiesiłem mapę na drzwiach w toalecie, akurat naprzeciwko sedesu. Codziennie, przynajmniej dwa razy dziennie, mogłem studiować mapę bez żadnych przeszkód. Zacząłem przesiadywać w toalecie tak długo, że Kadocznikowa, kiedy wracała po spektaklu w żydowskim teatrze rosyjskiego dramatu imienia Łesi Ukrainki, strasznie się denerwowała i zaczynała pukać do drzwi godzinę po powrocie: — Co z tobą, Serhij? — Latam jak sklejka nad Paryżem… z Danielem… Już pięćdziesiąte piąte kółko… Po roku znałem Paryż jak własną kieszeń. Lepiej od Olbrychskiego. A on kłamał mi, że urodził się w Paryżu. Wreszcie wypuścili mnie z rezerwacji. I od razu do Paryża. Po linii przyjaźni narodów towarzystwa Francja—ZSRR. Pod szklanym sklepieniem Orly oni na każdym kroku, w Paryżu. Was mogą zwerbować amerykańscy agenci. Przecież widzieliście tego murzyna, który trzy kwartały szedł za nami i pokazywał spod połowy płaszcza coś podobnego do końskiego fallusa? Wabił… Milcząc… Widzieliście? Dobrze, że nie zobaczyliście… To nie był koński, to był jego naturalny. On jest znanym zboczeńcem… Centaur z Syrakuz… Was mogą… możecie zgubić się, wreszcie, w tym wielkim mieście… — Stop! — powiedziałem po francusku (francuski znam w pięciu—sześciu procentach — to wystarczy, żeby powiedzieć „Stop!”, zamówić kawę i kupić bilet na metro), — … Zboczeńcy z Syrakuz, czyli z KC KPU, mnie już zgwałcili… w domu… hop-stop, Zoja, nie wychodząc ze szyku… w domu… amerykańscy agenci mnie już zwerbowali w Belgradzie… zgubić się w Paryżu nie mogę… Oto zapytajcie mnie: jak przejść pieszo od Centre Pompidou do kościoła św. Magdaleny na przełaj? — Jak przejść od Trocadéro do Pałacu Inwalidów? — zapytała ta, której cycki były o numer mniejsze i strzelały w różne strony, no, były… zezowate. Cycki w Paryżu, na ile się na tym znam, bywają trzech rodzajów: równoległe, zezowate i nakładane. Wszystko. Zrozumiałem. Jeśli zaczęli zadawać pytania, to są w moich rękach. Wyobraziłem sobie przed sobą na tle czterech cycków mapę z mojej toalety i wyrecytowałem z pamięci nazwy wszystkich ulic od Trocadéro do Pałacu Inwalidów i zaproponowałem jeszcze dwie alternatywne trasy przez dwa różne mosty przez Sekwanę. Jeszcze opowiedziałem cyckom klatka po klatce film Jorisa Ivensa „Sekwana spotyka Paryż” i film René Claira „Pod dachami Paryża”. Nawet zaśpiewałem, jak umiałem, muzę po francusku z tego filmu. Znajomość francuskiego kina rozstrzygnęła sprawę. Cycki zgodziły się pójść ze mną do pokoju i dały pozwolenie na jedną dobę full kontaktu z Paryżem bez ogonów i przewodników. W pokoju wychyliliśmy butelkę „Wódki z pieprzem”, zagryzając na zmianę jedną ostrygą bez połykania. Miałem tylko jedną ostrygę. Podarował mi ją garson z ostrygowej kawiarni na Polach Elizejskich.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dobrą, źródlaną, uzdrawiającą… A teraz zaryzykujecie pić tę wodę, która płynie Rusią? (Coraz więcej narzekań nawet na tę z kranu!). I tak dziwacznie, osobliwie i strasznie: człowiek coraz dalej odchodzi od tego środowiska, które zapewnia mu życie. Rąbie gałąź, na której siedzi… Zasypuje wodę herbicydami, wszelkimi odpadami i truciznami… Zatruwa ziemię, a wraz z nią cały roślinny pokarm, którym skraca sam sobie życie… Jedziesz pociągiem — i nad każdą rzeką, rzeczką, strumykiem widzisz wysypiska, sterty śmieci, złomu, jakby ludzie uparli się jak najszybciej zasypać wszystkie źródła istnienia życia na ziemi. Patrz, stoi chatka nad rzeką — chwal się, podziwiaj piękno. Nie, i popiół, i śmieci, i nawet gnój — prosto z chaty do rzeki. Już chatka nie na szczycie piękna, a na szczycie śmieci. Jedziesz autobusem, na poboczach w jarze, dolince, dołku — opony, butelki, pakiety, celofany, papier… Oto na litewskich drogach tego nie zauważałem. Tam czystość jest idealna. Gdzież podziała się nasza dawna schludność, czystość, dbałość, nietolerancja na brud, obojętność? Gdzież podział się ideał czystości naszego gospodarza i gospodyni?… Czemu teraz nawet w stolicy często podwórkiem wstyd przejść? Śmieci, brud, chaos… A klatki schodowe, windy, korytarze?… A przystanki tramwajowe, trolejbusowe, autobusowe i stacje metra, które zamieniły się w brudne „bazarowiska”? Prosto pod toaletą sprzedają ciastka, pierożki, drożdżówki, smażeninę, płotki… na śmietniku — kiełbasę… I nikt już nawet nie pyta, czy te pierożki, jabłka, kiełbasy są z radiacją czy bez… A jeszcze na bazarach, bazarkach, targowiskach, przejściach — przebiśniegi, śnieżyczki, konwalie (naręczami!), nawet reliktowy borowik z Czerwonej księgi. Z korzeniami… A jeszcze na wszystkich bazarowych i niebazarowych miejscach — z żałośnie smutnymi oczami nieszczęsna ryba, ofiara drobno-przemysłowego bezlitosnego kłusownictwa… A jeszcze na tych targowiskach z każdego wita… Na czyj wiek? I czy wystarczy tego wieku, jeśli ludzkość się nie opamięta… …Czytam w kaniowskiej gazecie „Dniprowa zirka” historyczno-przyrodnicze badanie Mykoły Jacenki i Fedora Wowkodawa „Ekologia Międzyrzecza”. „O dawnej jakości środowiska naturalnego w Międzyrzeczu świadczą nazwy uroczysk Turów Bereh, Berezowa Bałka, Wowcze, Dubowe, Lewada, Stepok, Prystań itd. Tury wiodły się na Ukrainie jeszcze w XVII w., a niedźwiedzie na Mosznohirju były na początku XIX w. Przystań rzeczna działała stosunkowo niedawno” — piszą autorzy. „W przeszłości bogatą była przyroda Międzyrzecza i jego okolic. O szerokiej i głębokiej Rusi, która płynęła między luksusowymi łęgami, możemy sądzić z tego, że sąsiednia Sachniwka w XV w. nazywała się Osetrowem (tutaj łowiono dużo cennych jesiotrów, których już dawno nie ma)… W ostatnich latach odnotowuje się masowe usychanie sosny i białej akacji, które leśnicy tłumaczą wpływem suszy… Rzeka naszej ojczystej sławy, piękność Ruś zamieniła się w mętny i płytki potok. Znikają jeziora zalewowe, zamulają się źródła. Krajobraz przesuszonego zalewu Rusi i Rusawy przypomina step taurydzki”. I nie możesz nie przejąć się gorzkimi myślami badaczy: „W codziennych troskach o „dobrobyt” i „komfort” ludzie często zapominają, że zdrowie przyrody jest jedyną nadzieją na pomyślność dzieci i wnuków. Odnowić utracone bogactwa i piękno przyrody jest bardzo trudno, a z czasem będzie to już całkiem niemożliwe”. A w „Mołodi Ukrajiny” nie tak dawno magister administracji państwowej Wołodymyr Martynjuk bardzo trafnie wyraził myśl, że dla człowieka, jego losu jednakowo niezbędne są zarówno żywa przyroda, jak i jej język: „Zniknięcie i degradacja jakiegoś języka i kultury jest tak samo nieodwracalnym i bolesnym ciosem dla świata, jak i zniknięcie jakiegoś gatunku zwierząt czy roślin. Brak dbałości o unikalne środowisko kulturowe w jakimś kraju jest odbierany przez światową społeczność tak samo negatywnie, jak na przykład wyniszczenie rzadkich żywych istot i roślin w niektórych zacofanych krajach trzeciego świata. Obecna niezdolność ukraińskiego społeczeństwa do zrobienia czegokolwiek dla wsparcia języka i kultury, której nazwa zbiega się z nazwą państwa, wywołuje drwiny obcokrajowców, stawia pod znakiem zapytania powagę i perspektywy istnienia Państwa Ukraińskiego”. Aby coś chronić, trzeba to kochać, a żeby kochać, trzeba to znać. Kiedy uświadamiasz sobie, jak kochali i chronili twoi przodkowie ziemię, wodę, powietrze, wszystko, jak mówiła Kateryna Biłokur, rosnące i wszystko żyjące. Wiedza ekologiczna jest najtrwalsza, kiedy przyswaja się ją od małego, bo jest potrzebna człowiekowi do tego, żeby stał się człowiekiem. Niewyczerpaną skarbnicą jest doświadczenie ludowe, zawarte w najrozmaitszych rodzajach twórczości ludowej, w najcenniejszych komórkach krajoznawstwa. Wszystkie przedmioty szkolne powinny być nasycone tym doświadczeniem. I potrzebny jest osobny kurs szkolny — ekologia. Ekologia przyrody, historii, języka, sztuki, ekologia ducha ludzkiego, a jeśli wziąć szerzej — ekologia kultury.
Машинний переклад
Dmytro CZEREDNYCZENKO Zdjęcie autora
Wielobarwna muzyka łęgów towarzyszy mi przez całe życie. Budzisz się – przy muzyce, wchodzisz w noc – przy muzyce. I sny kołysze ta sama muzyka: trzciniaki (czykry-czykry-tiu-u! czykry-czykry-tiu-u!), bekas (me-e-e-e… me-e-e-e!..) albo jeszcze koza; pod trzciną wyciągnął długą szyję bąk i buczy, jakby z dna dobywał; o, terkoczą, kraczą, tiugoczą dzikie czarne kaczuszki, aksamitne dzikie kaczki, perłowe dzikie gęsi… a tęczowy zimorodek siedzi na wierzbinie i przygląda się w wodzie swojej piękności, ale nie drzemie: ledwie pokaże się gdzieś rybka – w mgnieniu oka nurkuje i łowi długim swoim dziobem; jak tylko uspokoją się kręgi i znów woda stanie się lusterkiem, zimorodek już znów na wierzbinie… A wyjdziesz na brzeg o świcie – przestrzennie, barwnie rozbrzmiewa soczysta muzyka żywego łęgu. Szczera, jasna, wzywająca – do światła, krzepy, życia, a wieczorem tutaj – rozgłośnie, rozgłośnie, polifonicznie, uroczyście brzmi najtrwalsza na świecie muzyka, solistą w której jest wirtuozowski maestro – słowik… Spojrzę teraz na tę pustynię i samemu nie chce się wierzyć, że całe to cudowne bogactwo tam było. Panie, ktoż podpowiedział zręcznym kierowniczkom wyprzedzać generalne zadania cudzych zwierzchników i pustoszyć zapowiednie zakątki rodzinnej ziemi, wysuszać życiodajne oazy!? Kiedy zaczęto rujnować międzyrzeczański łęg (technicznymi środkami budowy Kaniowskiej Elektrowni Wodnej), autor tych wierszy proponował alternatywę: pogłębić, wyczyścić łęg – i będzie luksusowy staw, będzie ryba, woda, piękno, ekologia – radość będzie dzieciom i dorosłym. Gdzie tam! Co wy wiecie? Wysuszymy, posiejemy, zasiejemy… I wyszedł z tego, jak u nierozważnego kowala, wielki figa z makiem. Łęg osuszyli, wilgoć spadła, ogrody, sady, łąki powysychały… Przepadła szczodra łęgowa muzyka i radość dziecięca. I nikt teraz nie uwierzy, że na tej nizinie kiedyś była najbogatsza na świecie bajka. Pamiętam dwie najbardziej czarujące na świecie rzeki: Rosawę i Roś. W tej niewielkiej, ale głębokiej krętej górskiej rzece Rosawie kąpaliśmy się, uczyliśmy pływać, nurkowaliśmy, bawiliśmy się, łowiliśmy ryby (często i niemałe!), wyciągaliśmy raki, na brzegu jej zachwycaliśmy się luksusem wierzbin i różnotrawia, pleliśmy z łoziny kosze, koszyki, wiersze, sadzawki, robiliśmy wózki, „lisapetki”… Nie ma teraz czarnej Rosawy i tego bogactwa nad nią – pod nitkę podłożyli kiedyś materiały wybuchowe i tak rąbnęli, że w chatach okna posypały się, mur powalił. A zrobili… ściekowy rów i żadne źródło teraz jej nie zasili. Rzeka wiedziała, którędy i jak jej płynąć. Nie dotykaj ty jej! Nie, przekształcili… A Roś? Chyba na całym świecie wiedzieli o jej niepowtarzalnym pięknie. Neczuj-Łewycki opiewał jej czary. Ależ to było przed przekształceniami. Przekazywali w Meżyriczu starzy ludzie, jak przekształcacze nakazali ściąć nad Rosią wierzby, żeby nie przeszkadzały, kiedy wołami będą ciągnąć dęby (wielkie koryta) z burakami do Nabutiwskiego cukrowni. A ten zakład co roku spuszczał do rzeki jakąś truciznę, że zdechła ryba kilka dni płynęła, ludzie stali nad rzeką i płakali. Pamiętam i ja, kiedy chodziłem nad Rosią i przez łzy patrzyłem na dzikie barbarzyństwo: aby „nie zmarnować” ani jednego skrawka ziemi, zaorali głębokim pługiem brzegi, aż łozowe krzaki, wierzbiny i zarośla powywracali prosto do rzeki. …Przez dwadzieścia lat prowadzona była zacięta „dyskusja”, czy można budować w Buczaku elektrownię szczytowo-pompową. Nikt nie zamierzał zważać na mądre propozycje, bolesne przeżycia o los rodzinnej ziemi, nikt nie myślał kierować się zdrowym rozsądkiem. I oto! Znieśli, zrujnowali odwieczny historyczny zabytek Łysuchę, porujnowali starodawne grodziska, osiedla, obozowiska, sięgnęli po niepowtarzalne zabytki architektury krajobrazu… Czyż to Bóg wybaczy?! Czyż nie jest jasne każdemu żywemu stworzeniu, że brzegowa grzęda od Wyszogrodu do ujścia Rosi (przynajmniej) musi być nienaruszalna jako zabytek archeologiczny, historyczny, geologiczny, tektoniczny, krajobrazowy, dendrologiczny, ornitologiczny, hydrologiczny, kosmiczny, kulturowy itd.? To dlaczego nawet w rodzinnej stolicy po zboczach rzek, strumieni i potoków każdy robi co chce albo co każe brygadzista (nie wiadomo skąd przysłany). Jakby na Kijów napadła plaga wielkiego karczowania… Wokół stolicy ciasną pętlą ściągają się „nowobudowy krutych”, jak ochrzcili ich ludzie. Przerażająco staje się, kiedy widzisz, jak te wieżowce siodłają rzeki, zbiorniki wodne, lekceważąc święte prawo o ochronnym pasie przybrzeżnym…. …Jeszcze małym chodziłem z ojcem kosić na łąki. On mi przygotował małą kosę („piętkę”), żeby i mnie nie było nudno. Kosimy, a pić chce się, to wzięliśmy słomkę i ze ścierniska rogozy lub kosaćców (zielonego fasetowanego kubeczka) rosę spijamy. Albo wytniemy trzcinę, łoziną przepchniemy kolanka i tą długą rurką z Rosi wodę pijemy – końca (czy gromobijnego „maga”) terkoczą, zgrzytają, zawodzą cudze decybele, zapychając uszy i dusze okupacyjnym barachłem. Doszli do tego, że gdzie nie rzuć, to klin. Oto zawiążcie gazą w czworo kran wodociągowy, po dniu spójrzcie na ten filtr i dowiecie się, co wy pijecie. To jest to, co widzicie. A niewidzialne? To, co spadło na nasze głowy i na naszą ziemię z Czarnobyla. To, co pod ziemią płynie-przecieka przez warstwy światłowodzkie, bortnickie, czerniowieckie, białocerkiewskie i czarnobylskie… A te ulewy cudzoziemskiego i swojego samorobnego brudu, co leje się w nasze dusze z telewizyjnych skrzynek, radiowych pudełeczek i pudełek, z terkoczących „magów” na każdym skrzyżowaniu. Tyle biożyć, biokrain pogubili! A pożytku?… Co zostało, zabudowali superpańskimi posiadłościami-daczami, „sprywatyzowanymi” strefami, gdzie prostemu człowiekowi wstęp wzbroniony. Co tam dzieje się, jeden Bóg wie. Nikt nie wspomni teraz prawa o nieodzownym przyrodniczym pasie przybrzeżnym. W Meżyriczu, mówią starzy ludzie, było kiedyś na górze siedemnaście wiatraków, a w dolinie nad Rosią, gdzie wiatr bierze, dwadzieścia z hakiem. Ja jeszcze dwa pamiętam na górze. I sławnego mistrza „dziadka Olijnyka” (choć jego nazwisko było Radczenko), młynarza, do którego z pół Ukrainy zjeżdżali się uczyć nakłuwać kamień. Teraz ani jednego wiatraka nie ma. Ciekawe, czy wie ktoś dokładnie, ile milionów wiatraków było na Ukr
w Ukrainie i ile mogłyby one zastąpić baryłek nośników energii? Po wojnie wszędzie były wiatraki. I prawie wszystko to zniszczono. Tyle zniszczono „siły roboczej” — energii… Ludzkość u nas teraz dławi się gigantomanią — jak traktor, to żeby był największy na świecie, jak żelazko, to żeby najcięższe… Oto i marnotrawstwo metalu, środków, energii, sił… A świat już zna nowe nowoczesne technologie, które zapewniają nie tylko oszczędność, ale i chronią ludzi… No tak, nie człowiek dla cywilizacji, a cywilizacja dla człowieka… Wyobraźcie sobie człowieka, który siedzi nad wiadrem czystej wody. A potem ni z tego, ni z owego wrzucił do wiadra śmieci i brud… i pije. Śmieszne, tak nie bywa? Niestety — to zbiorowy dzisiejszy portret… Usłyszysz chyba tylko o pojedynczych dziwakach, którzy odradzają, odnawiają zamulone źródła (tak jak i duchowe), sadzą drzewa nad rzekami, stawami, jeziorami, drogami, myślą o uzdrowieniu środowiska naturalnego… Mnie, słysząc w radiu, czytając w gazecie o tych milionach baryłek ropy, które puszczamy z dymem, robi się strasznie: tak można wypompować wszystkie ziemskie soki, tak można puścić z dymem i naszą planetę, już lekką jak pyłek… Dlaczego ludzkość nie szuka alternatywy i wyczerpuje się w zawrotnej bitwie o „nośniki energii”, które na chwilę ogrzewają, ale powoli zaciągają pętlę… Ludzkość zuchwała w swojej egoistycznej formule: „Na nasz wiek wystarczy”. Jak opowiadali starzy ludzie, w moim rodzinnym Międzyrzeczu (w rejonie kaniowskim) było na Słobodzie osiemnaście wiatraków (niedaleko od teraz znanego stanowiska późnego paleolitu), a na Nawistce — w dolinie rzeki Roś — dwadzieścia cztery. Stały one wieki, pomagały ludziom. Lecz nie wytrzymały ciemnych wiatrów XX wieku…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
co robimy, czego nie robimy? Dlaczego niszczone są muzea? Dlaczego takie ogólnonarodowe świętości, jak Ławra, przekazywane są cerkwiom? To nasza katastrofa. Przekażmy jeszcze cerkwie Sofijską, Cyrylicką, św. Andrzeja! Ktoś zechce zamalować Wrubla... Ale co to jest? Kim oni są i jakie mają prawo ingerować? Kim ty jesteś i co zrobiłeś w życiu, że chcesz zamalować Wrubla?!. A przecież w Ławrze to zrobili — 150 m odrestaurowanych fresków zamazali — i nic nikomu. Nikogo za to nie ukarano. Jakby po pijanemu można było robić wszystko, co się podoba — można wybijać okna w muzeach i nic im nie zrobią. — Anatoliju Wasylowyczu, nie mogę pominąć tematu Hołodomoru. — Z takim podejściem, myślę, memoriał Hołodomoru zostanie pogrzebany, jak i „Arsenał”. O. O. Omelczenki nie mogę pochwalić za plac Niepodległości, ale prace prowadził szybko, technologicznie jakościowo, w krótkich terminach. Omelczenko memoriał zbudowałby w rok, a teraz wszyscy rwą i chwytają ziemię, nikomu nic nie jest potrzebne, niszczą twierdzę. Nie ma twardego stanowiska. — Jak inni artyści reagują na Pana pomysły? Czy istnieje jakieś konkretne bractwo artystyczne malarzy, rzeźbiarzy, architektów? — Jeśli chodzi o stosunek artystów do moich pomysłów, to ci, dla których nie jestem konkurentem, odnoszą się bardzo pozytywnie. Ale nawet konkurenci mówią, jeśli odbywa się jakiś konkurs, że Hajdamaka jest najlepszy i już nie biorą udziału (śmieje się). Tak się stało, że nikomu nie jestem konkurentem, ponieważ nie zajmuję się ani malarstwem, ani rzeźbą, ja po prostu wymyślam te obiekty. Jestem generatorem kreatywnych pomysłów. Tym na Ukrainie, niestety, mało kto się zajmuje. — Czy zapraszają Pana do rozmowy, pytają o radę, proszą o bycie ekspertem, wiedząc o Pana kreatywności? — Teraz zaprasza mnie Rosja: z Chanty-Mansyjska, Petersburga, Moskwy itd. — Chociaż wiedzą, że jest Pan nacjonalistą… — Tak, wiedzą. Niedawno robiliśmy wiele wystaw w Rosji, a w Moskwie przeprowadziliśmy wystawę muzeum współczesnej historii Rosji. Był przypadek: siedzi kobieta przy wejściu, dyżurna, a my chodzimy tam i z powrotem, chłopaki z Ukrainy, rozmawiamy między sobą po ukraińsku. A ona do nas mówi: „Poczekajcie, wy jesteście jacyś nie tacy jak wszyscy ludzie. Nie pijecie, nie przeklinacie. U nas takiego nie było. Skąd wy jesteście?”. — „Jesteśmy z Ukrainy” — odpowiedziałem. „Czyżbyście nie byli takimi ludźmi?!”. A już wieczorem odwraca się do mnie i mówi: „Boże mój! Przecież tu przez 100 lat takiego piękna nie było!”. Przyjechaliśmy kiedyś do Niżnego Nowogrodu, piękne miasto, a tam wisi tablica „Tutaj zatrzymywał się wielki poeta narodowy, demokrata Taras Szewczenko”. Oto, mówię, dlatego nie możemy z moskwiczanami dojść do porozumienia, że nie mogą napisać „ukraiński poeta”. Kłóciłem się. Ale rozmawiałem głównie z normalnymi ludźmi, prawdziwymi patriotami. Kiedy zaczęliśmy robić ekspozycję w Niżnym Nowogrodzie, to dyrektorka galerii sztuki zaczęła dzwonić do wszystkich znajomych, na uniwersytety: „Przyjdźcie tutaj i zobaczcie, co się tutaj dzieje! Takiego tutaj nigdy nie było, ale nie przychodźcie na gotowe, a przyprowadzajcie studentów, żeby zobaczyć kuchnię. Niech wam ten artysta opowie, jak to wszystko się robi”. Po tym przyszło wielu studentów i przeprowadziłem warsztaty. Na otwarciu stała ogromna kolejka, ale ja już wtedy wyjechałem. To była wystawa objazdowa „Mgnienie Rosji: tradycje i współczesność”. Oto tak pracuję w Rosji. Wyobraźcie sobie: przyjechałem do Chanty-Mansyjska, od razu znalazłem autochtona, poprosiłem o opowiedzenie wszystkich legend i zrobiłem im wystawę narodową. Powiedzieli: „Tak nas Pan rozsławił. Tego nie było nigdy”. Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nikt nie daje! Mimo że pochodzi on z Doniecka. Dał pieniądze także na Krути, pomnik w Krutach został wzniesiony z jego środków. Nieważne, gdzie człowiek mieszka, ważne, jaka ma duszę. Tak więc dzięki Tarucie wciąż coś robimy. Spróbujemy zakończyć Pałac Rozumowskiego do 2008 roku. — A jaki udział w realizacji projektów bierze Ministerstwo Kultury, ten główny motor zachowania pamięci historycznej? — Miałem nadzieję, że Ihor Likhowyj, będąc ministrem, coś zrobi, ale nic nie zrobił. Okazało się, że głównym hamulcem był minister kultury. Wydawałoby się, że powinniśmy otrzymywać od niego jakieś wsparcie, a mieliśmy tylko sprzeciw i dowody nielegalności. Minister Bohuckyj obecnie coś robi, pomaga, na ile może. — Liczę, że Jurij Petrowycz Bohuckyj pomoże nam rozwiązać kwestię cerkwi Kobzarewej... Pan jest człowiekiem, dla którego temat Szewczenki nie jest przypadkowy. Byli Pan na miejscu jego zesłania, pomagał Pan stworzyć na Kos-Arali muzeum Szewczenki, które obecnie, właściwie, jest bezdomne. I Morynce, i Narodowe Muzeum w Kijowie, i Czerneczą Hora... Czy nie
Машинний переклад
— Czym się Pan dzisiaj zajmuje? — Napisałem 15 propozycji do Prezydenta — co powinniśmy byli zrobić, czego nie zrobiliśmy i dlaczego nie zrobiliśmy. Największa porażka to „Arsenał”. — Wydawałoby się, że przeznaczono miliony hrywien na renowację „Arsenału”. Czy te środki zostały wykorzystane, czy nie? — Rzecz w tym, że ja nie mam żadnego związku z pieniędzmi. Daję propozycje twórcze, które są przyjmowane i zostały przyjęte. Były komisje Ministerstwa Kultury, zbierało się wielu ludzi, muzealnicy, nawet z zagranicy byli specjaliści. Zdaje się, że przyjęliśmy taką koncepcję, iż do „Arsenału” z budynku na Górze Zamkowej przenosi się Państwowe Muzeum Historyczne. Dla takiego państwa jak Ukraina jest to haniebne — trzymać muzeum w szkole plastycznej, tam przecież wszystkie eksponaty to fundusz. Wzór — muzeum historyczne w Moskwie na Placu Czerwonym — ma specjalnie wybudowany budynek. W trudnym stanie jest muzeum sztuki dekoracyjno-użytkowej w Ławrze. Tam też wszystko jest zagrożone, kołatek, mól w zbiorach, prace Biłokur i Pryjmaczenko nie przebywają w muzealnym otoczeniu. Dlatego to muzeum trzeba przewieźć do godnego pomieszczenia z normalnym reżimem temperaturowym dla drewna, tkaniny, malarstwa, akwareli itd. To dwa główne muzea, które odzwierciedlają historię i duszę Ukrainy. A pierwsze piętro w „Arsenale” proponowałem urządzić jako salę pogłębionego poznania Ukrainy. Turyści, których interesuje nasza historia, mogliby w krótkim czasie odbyć poznawczą wycieczkę, zobaczyć historyczne i artystyczne tło Ukrainy z kilku stuleci. — Występuje Pan w tym projekcie jako doradca? — Jako obywatel Ukrainy i artysta, który chce, aby jego państwo szanowano, a jego gości godnie przyjmowano. Powiedzmy, przyjechał wysoki gość, prezydent jakiegoś kraju, a my wprowadzamy go do oficyny Pałacu Maryńskiego. To nie jest Ukraina, to nie jest skala. W „Arsenale” wszystko byłoby inaczej, w innej skali, na innym poziomie reprezentacji. — Troszczy się Pan o zagranicznego prezydenta, a czy pamięta Pan o „małym Ukraińcu”? Czy zobaczy on swoją Ukrainę? — Oczywiście. Głównymi odwiedzającymi będą mama z małym Ukraińcem. Ogromna sala — 160 m długości, dolne piętro dolnego skrzydła. Tam pokazana jest cała historia, ale to trzeba zobaczyć projekt. Jestem przekonany, że odwiedzających będzie wielu. — Ile sal planuje się w „Arsenale”? — Tam są 4 skrzydła po 160—180 m długości, dwa piętra po 8 metrów wysokości, to 28 tys. m kw., bez dobudowy i piwnic. — Czy obecny stan budowli pozwala mieć nadzieję, że wszystko można szybko zrobić? — Gdyby normalnie robić, to można by zrealizować już wiele rzeczy. Ale gdyby był jakiś cel i idea, a tak to tłuczemy się w jednym miejscu. — A sformułował Pan ideę? Na czym ona polega? — Polega ona na tym, że w pierwszej sali przedstawiona jest historia Ukrainy w symbolicznych przedmiotach, rekonstrukcjach eksponatów. Na przykład, nie mamy prawa stawiać kopii na ekspozycję, bo w muzeum powinien być oryginał. A tutaj mamy prawo odtworzyć wszystkie klejnoty epoki kozackiej, symbole Bohdana, Sirki, Bohuna, wszystko, co można znaleźć w archiwach Turcji, Polski, Moskwy i pokazać tutaj, na Ukrainie. I to jest demonstrowana historia Ukrainy: na jednym poziomie, na jednym piętrze, na jednym placu. Tutaj można przeprowadzać uroczyste wydarzenia — spotkania prezydentów, wręczanie honorowych nagród. Staje się to działającą salą prezydencką do uroczystości. Salą przyjęć państwowych dla zagranicznych gości. Ona nie jest zamk...
otwarty, może funkcjonować dla turystów. Ławra jest obok, przeszliśmy przez drogę i weszliśmy do „Arsenału”. W centrum „Arsenału” proponowano zbudować Panteon sławy wybitnych Ukraińców. — Czy nie będzie to przypominać muru kremlowskiego? — Nie, być może przypominałoby to memoriał we Francji. Reszta pomieszczeń „Arsenału” — dla wystaw objazdowych. Na przykład wystawa ze Lwowa. Nikt przecież nie widział, co Woźnycki ma w zbiorach, mógłby przedstawić swoją kolekcję. Obawiają się, że pozabierają eksponaty z muzeów i będą tworzyć „Arsenał”. To nie tak. Zgodnie z koncepcją, po prostu będą wystawy różnej tematyki z różnych muzeów — Czernihowskiego, Dniepropietrowskiego, Lwowskiego... Współczesne i zagraniczne wystawy też można robić. Tam są ogromne przestrzenie, to działające centrum wystawowe. Ale wszystko pozostało „dobrymi chęciami”. „Arsenał” oddano w inne ręce. Będzie Wiktor Pinczuk zarządzał finansowaniem i zobaczymy na tle Ławry modernizm. Ekspozycja, o której była mowa, już nie zostanie zbudowana. Można go spisać, ten wielkoskalowy narodowy projekt nowej Ukrainy… Drugim moim projektem był park kultur świata. W 2000 roku nawet wygrałem konkurs, otrzymałem pierwszą nagrodę za ideę uwiecznienia Ukrainy na przełomie tysiącleci. Zaproponowałem stworzenie parku kultur świata — również historia całej Ukrainy, przez tysiąclecia. Na tej samej Kamiennej Mogile są napisy protosumerskie. Począwszy od Trypola, wszystkie narody i kultury przeszły przez Ukrainę i zostawiły swój ślad, wszystko to odzywa się w kulturze Ukrainy dzisiaj. Taki park proponowano stworzyć w dolnej części ogrodu botanicznego, dość zaniedbanej, choć to centrum Kijowa. Środkami przyrody i projektowania parkowego moglibyśmy pokazać kulturę i przyrodę. Taka sobie aleja historii kultury o długości 4 kilometrów. Też nie wyszło, po prostu przez apatię. Trzeba od czegoś zaczynać, ale do nikogo się nie dobiłem. Nikomu to nie jest potrzebne. — Trzeci temat. — Trzeci globalny temat — Zaporoże. Chortyca, muzeum, które jak zbudowali 40 lat temu, tak więcej nie remontowali. Ekspozycja była z elementami obowiązkowymi dla czasów radzieckich, tę część po prostu „odgryziono” i wyrzucono, a trzeba było już zrobić prawdziwą historię kozactwa zaporoskiego. Znowu chodzę, robię projekty, opowiadam, jak widzę ten problem. Była dyskusja społeczna w Zaporożu, komu tylko nie pokazywaliśmy projektu! A rezultatów zero. Budynek i sama terytoria są zaśmiecane. Zagrożony jest siedemsetletni dąb. Kompleks też nie jest dokończony, tam trzeba jakieś grosze znaleźć, my już nawet własne pieniądze tam wrzucaliśmy. 100 tysięcy dolarów od sponsora, — ja dałem 30 tysięcy dolarów, nie wiem na co. Chcieliśmy podnieść ideę narodową… Teraz ten obiekt zabrali i na tym koniec. — Kontynuujemy temat kozacki. Baturyn. — W 2003 roku, w czasach, gdy „Nasza Ukraina” była w opozycji, pojawiały się bardziej globalne idee. Powiedzmy, narodziła się idea muru pamięci Baturyna. To mur obronny, który łączy dwa brzegi. Ukształtowanie terenu Baturyna jest takie, że tam jest cytadela, a potem rowy, chyba obronne, bo idą dookoła. Teraz są strasznie zaniedbane, zrzucają tam śmieci. Dlaczego narodziła się taka idea — zrobić mur pamięci Baturyna? Dyrektor muzeum pokazała mi małą ikonę, którą wykopali archeolodzy na kościach matki z dzieckiem. Na ikonie — Bogurodzica z dzieciątkiem… Bardzo symboliczne i bardzo tragiczne. Od razu przeszyła mnie idea: zrobić dla każdej poległej duszy taką ikonkę. To ikona znak. — To nie tylko znak, to już symbol. — A dyrektorka poprosiła mnie o pomoc w renowacji, bo nie mają pieniędzy na renowację ikony. I tak narodziła się idea tego muru. Komukolwiek nie pokazywałem tej ikony, nie opowiadałem idei, wszystkich przechodził dreszcz. Analogii do tego zamysłu na świecie nie ma. Tej idei nie mogliśmy wcielić w życie w tych warunkach, w których była opozycja, dlatego postanowiliśmy postawić chociaż krzyż. Dzięki dobremu człowiekowi, Serhijowi Ołeksijowyczowi Antonowowi, który wydobył kamień, w zakładzie Płatonowa zrobili ten krzyż, półlegalnie. Kiedy już zamontowaliśmy ten krzyż i w nocy jechaliśmy do domu, księżyc świecił, zimno, pomyślałem o tych nieopłakanych i nieznanych, którym pisany był ten ciężki krzyż karalnych śmierci, i zrozumiałem, że trzeba pochować ich kości, poruszone podczas wykopalisk. Następnego dnia przywieźli zwykłą trumnę z czarnych desek. Sam musiałem układać kości. Zamknąłem ten grób, donieśliśmy na ręcznikach trumnę do dołu. Wtedy też odbył się symboliczny pochówek i teraz ten krzyż stoi nie na pustym postumencie, a na kościach niewinnie poległych. A mur do tej pory nie został wzniesiony, chociaż potrzebne są na niego niewielkie pieniądze… Ile razy restaurowano Pałac Rozumowskiego i ani razu nie doprowadzono do końca. Nad nim chyba wisi jakieś fatum — to przebudowa w państwie, to władza się zmienia i na tym rzucają, rozkradają to, co zrobiono. Teraz Taruta daje na to pieniądze. — Serhij Taruta, który wchodzi w skład europejskich milionerów. — Tyle, ile daje Taruta na rozwój ukraińskiej kultury, Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki wydaje się Panu, że zainteresowanie w społeczeństwie Szewczenką zaczynają podgrzewać tylko w dniu jego urodzin, dniu śmierci i 22 maja? Dlaczego by nie złamać tej tradycji w niepodległej Ukrainie? Do tego przedłużająca się rekonstrukcja w Kaniowie może oduczyć ludzi chodzić do Szewczenki… Czasami zobaczyć lepiej niż usłyszeć. Co Pan myśli o tym problemie: „Szewczenko i muzealna Ukraina”? — O jakie łaski błagamy Boga, kiedy nie cenimy tego, co najdroższe? Myślę, że pamięć historyczna jest jak zdrowie człowieka. Tak samo pamięć historyczna dla narodu — nie można chcieć być zdrowym i nic nie robić dla swojego zdrowia, a systematycznie je niszczyć. Myślę, że stan muzeów i pomników związanych z imieniem Szewczenki to kardiogram zdrowia narodu, test na autentyczność dla władzy. Cerkiew Tarasa w Kaniowie to nasza pamięć o Szewczence i ten, kto tego nie rozumie, zamierza się na Kobziarza. Kiedy sprawy z najświętszymi pomnikami są niepocieszające, oznacza to, że nie ma woli politycznej państwa na ideę narodową. Kto u nas rządzi krajem? Jaka jest nasza ideologia? Co Laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Anatolija Hajdamakę znają na Ukrainie: ekspozycje niemal wszystkich znanych i znaczących muzeów, pomnik w Krutach, poszukiwanie zasadniczo nowych projektów historycznych w zakresie odnowy dziedzictwa historycznego. Dlaczego właśnie on i dlaczego tak niestrudzony Anatolij Wasylowycz HAJDAMAKA, czym się przejmuje dzisiaj — o tym rozmowa w redakcyjnym salonie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
stało się w 1942 roku: Niemcy zamknęli „Ukraińskie Słowo”, aresztowali Iwana Rohacza i jego współpracowników. Dalej — zamknięcie „Lytawrów”, aresztowanie i rozstrzelanie Ołeny Telihy, aresztowania pisarzy, którzy należeli do Związku. Oto z jaką rzeczywistością się zetknąłem, kiedy przywiozłem do Kijowa napisane na wsi szkice…” W październiku 1943 roku Wołodymyra Kindratowycza po raz drugi skazują na karę śmierci. Tym razem faszyści. Niemcy dowiedzieli się, że młodzież z Leonówki pod kierownictwem Frosi Drozd zagitowała 20 „własowców” do przyłączenia się do OUN. Zabrali dużą ilość broni i amunicji i poszli pod osłoną do lasu. Wołodymyr Kindratowycz opowiada: „Werbowaliśmy „własowców” razem z Frosią. Spotykałem się z nią w Liszni. Dziewczyna się zakochała — to jedno, a drugie, że chodzimy pod kulami niemieckimi. Nie można powiedzieć, że to były jakieś szczególne zaloty czy miłość. Znałem ją jako ładną, cudowną, wspaniałą dziewczynę. Kiedy Hryń Kajstrenko powierzył jej „własowców”, bałem się, żeby jej nie wykryli, i dałem „bojówkę” do osłony, którą dowodził „Dzyndzeryk”, też z Paszkiwki”. 10 października 1943 roku Niemcy urządzili obławę na leonowską młodzież. Kilka dni przesłuchiwali i torturowali podziemnych działaczy, ale o kierownikach podziemia okupanci tak i nie dowiedzieli się. 15 października 1943 roku 29 młodych podziemnych działaczy razem z rodzinami prowadzili na obrzeża Byszewa do starej studni. Jedyny, który się uratował — Wołodymyr Pokotyło. On, skorzystawszy z sytuacji, schował się w zaroślach. Studnia stała się zbiorową mogiłą dla grupy Frosi Drozd. Po wielu latach Pokotyło namaluje obraz „Aresztowanie Frosi Drozd”, utrwalając na zawsze moment rozłąki z bojową towarzyszką. Obecnie Wołodymyr Kindratowycz co roku przyjeżdża do Byszewa do studni na obrzeżach wsi, oddając hołd poległym towarzyszom broni. Potem kierował we Lwowie młodzieżową OUN, a od 1946 r. stanął na czele Kijowskiego krajowego prowodu OUN. Wtedy poznał pisarzy Mykołę Olijnyka i Bohdana Chałego, którzy też przed wojną utrzymywali ścisły związek z byszewską OUN (zgodnie z programowymi zasadami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, członkowie każdej osobnej „bojówki” nie wiedzieli o istnieniu i liczebnym składzie innych „bojówek”. Z czasem pozwoliło to uniknąć masowych aresztowań). Ale pana Wołodymyra już śledzono i żeby podejrzenie nie padło na pisarzy, zaczęli unikać siebie nawzajem. 9 lutego 1948 roku Wołodymyr Pokotyło został aresztowany w Kijowie. W kontrwywiadzie doświadczył tortur, po procesie sądowym został etapowany do Moskwy, do więzienia przejściowego na Krasnej Priesni. Został skazany z trzech artykułów, łącznie na 60 lat! Za kratami Pokotyło spotkał fundatora pierwszej UPA na Wołyniu Szwecia oraz Grunsberga, głównego dowódcę Łotewskiej Armii Wyzwoleńczej, i więźniowie poprzysięgli kontynuować walkę z bolszewizmem w GUŁAG-u. W 1950 roku w Steplagu (Kazachstan) Powstańczy Prowód powierzył mu kierowanie ogólnogułagowską walką. Lecz w przeddzień szturmu na koszary wojskowe doszło do zdrady. Do czwartego oddziału w Dżezkazganie przybył prokurator generalny Rudenko z orszakiem. Osobiście przesłuchał Pokotyłę, ale podstaw do egzekucji nie znalazł, choć 12 uczestników powstania kazał rozstrzelać. A wkrótce po śmierci Stalina rozpoczęło się masowe zwalnianie więźniów politycznych. Przyszła kolej i na jego sprawę. Zwolnili w 1961 roku. Wołodymyr Kindratowycz wrócił do Kijowa, ożenił się. Wkrótce przypadkowo poznał przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego Ołeksija Dawydowa, który „z lekkiej ręki” dał im z żoną mieszkanie i tak potrzebne zameldowanie. Od razu do mieszkania przyszło „poznać się” trzech czekistów i Pokotyło zmuszony był stale kontaktować się ze służbami specjalnymi aż do 1991 roku, ale sprawy narodowej nigdy nie zdradził. Przyjaźnił się dalej z Mykołą Olijnykiem, aż do jego przedwczesnej śmierci, znał innych znanych rodaków, w szczególności Petra Sychenkę. Pan Wołodymyr pracował w Kijowskich Warsztatach Konserwatorskich jako główny rzeźbiarz-konserwator. Jego pracę wysoko ceniono i powierzano mu kierownictwo dużych projektów, w szczególności kierował pracami konserwatorskimi kompleksu rzeźbiarskiego Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej w Moskwie, Opery w Odessie i innych. Już po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy Wołodymyr Kindratowycz Pokotyło wstąpił w szeregi Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, gdzie był zastępcą przewodniczącego Kijowskiej organizacji krajowej. Malowania nie porzuca do dziś, chociaż już nie bardzo dobrze widzi. Czeka na wydanie przygotowanej do druku pod koniec lat 80. XX wieku powieści dokumentalnej o wyczynach rodaków-patriotów od Koliwszczyzny do II wojny światowej pod tytułem „Rycerze złotego trójzębu” — unikalne badanie krajoznawcze, nad którym Wołodymyr Kindratowycz pracował całe życie i niejednokrotnie ryzykował życie, przechowując te rękopisy. W swoje niepełne 85 lat ostatni z członków Byszewskiego rejonowego OUN-B jest pełen wigoru, mocno ściska dłoń i kontynuuje walkę o młode państwo ukraińskie. RODOWÓD
Машинний переклад
Jewhen BUKET Do historii weszło wielu przedstawicieli sławnego rodu Pokotyłów. W szczególności, jak opowiada pan Wołodymyr, jest on bezpośrednim potomkiem Jakowa Pokotyły, który dowodził pułkiem serdiuckim u hetmana Iwana Mazepy i posiadał dobra ziemskie w sotni helmiazowskiej pułku perejasławskiego. Później jeden z potomków Jakowa osiedlił się w Paszkiwce w wołosti bysziwskiej na Kijowszczyźnie, gdzie na chutorze Kirczyk 25 października 1922 roku w rodzinie średniorolnego chłopa Kindrata Pokotyły urodził się syn Wołodymyr. Wraz z upadkiem carskiej Rosji demoralizacji uległa także jej armia. Ukraińcy, którzy byli w jej szeregach, powrócili do rodzinnej ojczyzny. Lenin zobaczył, że Ukraina wymyka się spod kontroli Rosji, i rzucił swoją armię do stłumienia niepokornych niewolników. Wtedy pod Krutami armii Murawjowa stawiło czoła 300 kijowskich studentów i 200 młodzieńców ze Szkoły Wojskowej. Powstrzymywali oni Moskali przez trzy doby, od 28 do 30 stycznia 1918 roku. Nikt ani na krok nie ustąpił: wszyscy bohaterowie zginęli, broniąc rodzinnej ziemi, rodzinnej Ukrainy. Od Krut aż do Kijowa nie było już żadnej zapory. Ówcześni przywódcy Ukrainy nie byli w stanie obronić stolicy. Wdarłszy się do Kijowa, pijani marynarze Floty Bałtyckiej wycięli w pień trzy tysiące pokojowych mieszkańców. Takie okrucieństwo gniewem wstrząsnęło miłującym wolność narodem. W Trypillu sformował dziesięciotysięczną armię i powstał ataman Zełenyj. Za Dnieprem powstał ataman Struk, do którego dołączyło dwadzieścia tysięcy żywiołowych powstańców. Na południu działali już Hryhorjew i Machno. W rejonach winnickim i żytomierskim działali Wołyneć, Szepel i Sokołowśkyj. Kijowszczyzna nie pozostała na uboczu w tym wielkim starciu — tutaj, w okolicach Byszewa, Makarowa, Fastowa działał ataman Hołubenko, który pochodził z Paszkiwki. Kindrat Pokotyło podczas wojny domowej służył w wojsku Symona Petlury. Powróciwszy do rodzinnej wsi, przyłączył się do oddziału swojego współmieszkańca i przyjaciela Opanasa Hołubenki. Oprócz Pokotyły, najbliższymi poplecznikami atamana byli bandurzysta Kindrat Szewczenko, Semen Sztonda i Płaton Kasztan. Jak wspomina pan Wołodymyr, „razem wybili bolszewików więcej, niż mam włosów na głowie”. W 1921 roku Hołubenkę wraz z towarzyszami aresztowano. Po wykonaniu wyroku śmierci, wydanego przez sąd na atamana Hołubenkę, Pokotyłę, Sztondę i Kasztana wysłano na Sołowki. Tam komisja rewizyjna uznała ich za żołnierzy Petlury, zmobilizowanych do jednostki rezerwowej. Tego samego dnia wszystkich trzech zwolniono z aresztu. Bolszewickiej Temidzie potrzebni byli współcześni zakonspirowani kontrrewolucjoniści… Na takich opowieściach wychowywał się młody Wołodzia. Zatem nie dziwi, że jeszcze jako uczeń zorganizował przyjaciół-chłopców, którzy pogrzebaczami pobili portrety i rzeźby „komunistycznych wodzów” w szkołach w Paszkiwce i Byszewie. O nadzwyczajnych wydarzeniach dowiedziano się później w Kijowie i Moskwie, ale „wandalów” służby specjalne tak i nie znalazły. Chłopców uchronił przed czekistowską rozprawą nauczyciel O. W. Kołomijec, który wówczas kierował w Paszkiwce podziemną „Proświtą”. Kołomijca, który do 1929 roku mieszkał we wsi Hruzke, ludzie nazywali profesorem, chociaż nie wiadomo dokładnie, czy posiadał ten tytuł naukowy, czy nie. Wiadomo, że jako „osobę, która nie odpowiada wymaganiom”, wysłali go bolszewicy z Kijowa na wieś. W 1929 roku za antyradziecką agitację Kołomijca na kilka lat uwięziono, po czym osiedlił się w Paszkiwce. Mały Wołodzia Pokotyło często czytał swojemu nauczycielowi własnoręcznie napisane nowele o bohaterskiej przeszłości rodzinnego kraju, ale ten mówił, że „ich i tak nie wydrukują”. A później dowiedział się, że nauczyciela aresztowali czekiści i zabili „bez sądu i śledztwa” pod Byszewem. To był 1937 rok… Przez wsie rejonu przetaczała się fala stalinowskich represji. Ich ofiarami byli najlepsi — nauczyciele, gospodarze, lekarze… Oburzeni samowolą bolszewików, byli członkowie „Proświty”, a także dawni towarzysze broni Opanasa Hołubenki oraz eks-bojownicy regularnej armii Symona Petlury w 1938 roku podejmują decyzję o utworzeniu komórki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów dla wyzwolenia rodzinnej ziemi z komunistycznego niewolnictwa. Byszewski rejonowy prowód OUN objął pisarz-krytyk Hryhorij Kajstrenko z Byszewa. W skład jego własnej „bojówki” weszli wtedy jeszcze całkiem młodzi Wołodzia Pokotyło z Paszkiwki i Frosia Drozd z Leoniwki. Dowiedziawszy się o członkostwie w organizacji, bolszewiccy najeźdźcy zaocznie skazali ich na śmierć. Wykonać wyrok przeszkodziła wojna… Kiedy Niemcy okupowali nasze wsie, młodzież, uskrzydlona nadzieją na niepodległość Ukrainy, przewiązawszy na rękach niebiesko-żółte wstążki, agitowała za „nowym porządkiem” i wolną od bolszewickiego jarzma Ukrainą. Wkrótce w Byszewie na cmentarzu odbyło się zebranie aktywu OUN, w którym udział wziął prowidnyk z Zachodniej Ukrainy Bohdan Miko. Szeregi organizacji zasilały nowe osoby. Ale już po kilku miesiącach Niemcy nakazali wszystkim zdjąć niebiesko-żółte opaski i zaczęli prześladować za agitację wolnej Ukrainy. OUN znów przeszła do podziemia i zaczęła zbierać broń dla przyszłego powstania przeciwko okupantom. Od małego Wołodymyr miał talent do rysowania. Niemcy dowiedzieli się o pasji młodzieńca po tym, jak zgłosił się, by namalować portret niemieckiego komendanta Forndgoldta. Byszewski komendant dał Wołodymyrowi list polecający do kijowskiego komisarza gestapo Wintera, który załatwił mu naukę w Kijowskim Instytucie Artystycznym. Tam Pokotyło uczył się malarstwa u znanego mistrza, później zasłużonego artysty Jurija Kijanczenki. Po instytucie Niemcy wydali nawet dyplom, ale dokument ten, jak i wiele innych, pan Wołodymyr zniszczył zaraz po wojnie. Wołodymyr Kindratowycz wspomina: „Jeszcze za bolszewickiego panowania…”
Zacząłem zbierać materiały o działaniach powstańców w okolicznych powiatach fastowskim, byszewskim, brusiłowskim i makarowskim, zbierałem je i systematyzowałem. A teraz, kiedy przyszli Niemcy, zacząłem twórczo je opracowywać. Właśnie przy tym zajęciu zaskoczył mnie bolszewicki agent Mykoła i doniósł partyzantom-bolszewikom. „Goście” z lasu, pojawiając się u mnie, pod lufą pistoletu żądali, bym oddał im to, co napisałem. Pewnego razu pokazałem ten szkic Hryhorijowi Kajstrence. Przeczytał go i poradził mi, bym zwrócił się do redakcji „Ukraińskiego Słowa”. Tak też uczyniłem. Okazyjnym samochodem dotarłem ze wsi do Kijowa i odnalazłem tę redakcję. Tam przede wszystkim zainteresowali się, co przyniosłem. A potem mnie zawołali. W gabinecie siedział pełnotwarzowy, kręcony mężczyzna. — Czy to materiał faktyczny? Żywa pamięć o bohaterach? Twierdząco skinąłem głową i zapytałem redaktora: czy możliwe jest odnalezienie czegoś w archiwum o owym atamanie Hołubence, aby potwierdzić fakty? Rohacz powiedział, że warto zajrzeć. Tak więc za protekcją pana Rohacza odwiedziłem archiwum, które mieściło się obok Soboru Sofijskiego. Ale moje poszukiwania były daremne. Żadnych zapisów o przyjacielu ojca. Wracałem do redakcji niezbyt wesoły. Jednak pan Rohacz poprawił mi nastrój: — Wydrukujemy pański szkic i bez archiwów — powiedział. — Dobrze! — już raźniej wykrzyknąłem. Już żegnałem się z panem redaktorem, gdy do gabinetu weszła młoda, piękna kobieta. Była to Ołena Teliha, genialna poetka, przewodnicząca Związku Ukraińskich Pisarzy i redaktorka czasopisma „Litawry”. Zafascynowany patrzyłem na tę nieziemską dziewczynę o pociągających oczach, nad którymi, powtarzając ruchy jakichś myśli, giętkimi sznureczkami unosiły się brwi. Prosty, niedługi nos podkreślał niezwykłą wolę poetki-rewolucjonistki. W krótkiej rozmowie zauważyłem na jej policzkach błyski ledwo dostrzegalnej płomiennej barwy. — Czy pociąga pana los bohaterów Ukrainy? — znienacka zapytała mnie poetka. — Pan zapewne sam zaznał niedoli? Przysunęła krzesło do stołu i usiadła. Wszystko opowiedziałem Ołenie Telihi. A ona powiedziała: — Koniecznie wszystko opisz, a ja dam to w „Litawrach”. U człowieka ze zdrowym rozsądkiem nie powstawały żadne złudzenia: niemieccy okupanci przynieśli ze sobą na Ukrainę głód, ruinę i katorżniczą pracę. Ale trudno było sobie wyobrazić, że będzie coś jeszcze gorszego. Jednak to Wołodymyr Kindratowycz z synem
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
III Międzynarodowe Święto Ukraińskiej Muzyki Duchowej, zorganizowane z okazji 240. rocznicy urodzin Artemija Wedela, odbyło się w stolicy z udziałem Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kijowskiego Miejskiego Centrum Twórczości Ludowej i Badań Kulturoznawczych, Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz Państwowej Administracji Rejonu Podolskiego w Kijowie. Rozpoczęło się ono Liturgią św. Jana Złotoustego do muzyki Wedela w cerkwi Zwiastowania NaUKMA, odbył się uroczysty pochód oraz wiec-koncert „Ogrody Wedelowskie”, a także koncerty zespołów chóralnych, wśród których znalazły się: Narodowa Akademicka Zasłużona Kapela „Dumka”, Chór Kameralny im. D. Bortniańskiego (m. Czernihów), Kapela Chóralna im. O. Koszycia (m. Bohusław), Kapela Chóralna „Złote Wrota”, Ludowa Kapela Chóralna „Poczajna” oraz Państwowa Orkiestra Estradowo-Symfoniczna Ukrainy. Prezentując zbiór nut „Artemij Wedel. Utwory duchowe”, muzykolog Tetiana Husarczuk powiedziała, że twórczość Berezowskiego, Bortniańskiego i Wedela do dziś postrzegana jest jako pewien ideał estetyczny w historii sztuki muzycznej. Artemijowi Wedelowi zaś przypadł los najbardziej czarującej, a zarazem najbardziej tragicznej gwiazdy Ukrainy. W programie święta po raz pierwszy zabrzmiało oratorium „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wiktora Stepurki do utworów absolwentów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. O tym nasza rozmowa z kompozytorem.Walentyna DAWIDENKO— Pierwsze utwory Wedela zostały opublikowane dopiero sto lat po jego śmierci, potem przez niemal kolejne stulecie były przemilczane już w czasach ZSRR. Połączył w sobie tyle talentów — kompozytor, dyrygent, genialny śpiewak, skrzypek-wirtuoz, pedagog muzyczny — i tak tragiczny los życiowy. Ale z jaką miłością naród zachował jego utwory!— Do muzyki Artemija Wedela zwróciłem się w swoim utworze, który jest poświęcony 395. rocznicy założenia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, na prośbę kierownika artystycznego chóru „Poczajna” Ołeksandra Iwanowycza Żyhuny. To był jego pomysł: stworzyć utwór, który przedstawiłby całą paletę Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, która w okresie swojego istnienia wypuściła ogromną liczbę wybitnych działaczy. W moim utworze opracowałem kanty Tuptały, który uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, dwa kanty Hryhorija Skoworody oraz kilka fragmentów koncertu nr 11 Artemija Wedela. Dla mnie Wedel jest cenny tym, że jest kompozytorem chóralnym. Mam dwie specjalności — chórmistrza i kompozytora, tę muzykę zaczęliśmy niedawno odnajdywać i przyswajać. Ale pewne fragmenty koncertów brzmiały jeszcze w czasach radzieckich i uderzyło mnie u Wedela to, że jest to prawdziwie ludowy kompozytor, który w swojej twórczości dotykał najgłębszych ukraińskich korzeni. Jego koncerty chóralne oparte są na zasadach kantów, a kanty, jak wiadomo, stały się podstawą dla wielu ukraińskich pieśni, dla muzyki duchowej, cerkiewnej. I w tym sensie Wedel jest unikalny. Jeśli porównać go z Berezowskim lub Bortniańskim, to są to kompozytorzy, którzy otrzymali zachodnioeuropejską szkołę muzyki instrumentalnej. Wedel zdobył edukację naszą, czysto ukraińską, poprzez kanty, duchowe starodawne pieśni. W swojej muzyce, koncertach, już później w Moskwie, rozszerzał własne horyzonty, ale wychowanie miał czysto ukraińskie. Uderzają w jego twórczości techniki koncertowe, adaptuje je do ukraińskiego ludowego melosu i wydaje mi się, że jest to muzyka wieczna, jak twórczość Bacha, Mozarta, Beethovena.— Na ile Pan w swoim utworze dążył do zsyntezowania ducha Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, czym ta akademia była wyjątkowa, jeśli czytać ją przez transkrypcję muzyczną?— Chcę, aby uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” powrócił do tradycji, które tam kiedyś istniały. Ponieważ nasz współczesny uniwersytet założony jest według tradycji europejskiej i wydaje mi się, że brakuje mu wydziału lub dziedziny muzyki duchowej. Dobrze, że Ołeksandr Iwanowycz ze swoim chórem „Poczajna” prowadzi pracę w tym obszarze i studenci zapoznają się z kolosalnym bagażem. Powinni oni akademicko opracowywać ten kierunek, który był rozwijany w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Dla mnie ważne było pokazanie w utworze, że Akademia Kijowsko-Mohylańska i wtedy, i dzisiaj jest ośrodkiem ukraińskiej myśli akademickiej światowego poziomu. W tym celu wziąłem części chóralne Artemija Wedela, opracowałem je z orkiestrą, inkrustowałem to chóralne piękno, kanty Tuptały i Hryhorija Skoworody, wniosłem też własne spojrzenie na współczesną Ukrainę. A jeśli chodzi o fragment koncertu Berezowskiego, który wykorzystałem w oratorium, to w tym utworze, jak powiedziała muzykolog Tetiana Husarczuk, widać podejście beethovenowskie. Tragiczny i dramatyczny język oraz w ogóle fabuła tego koncertu jest tak głęboko dramatyczna, że ja, być może nieświadomie, orientowałem się na stylistykę, która przejawiła się u Beethovena, gdzie łączyłyby się tradycje europejskiego i naszego koncertu chóralnego, naszego śpiewu a cappella.Ołeksija Kabanowa pozwoliła nieco odpocząć przed nagrodzeniem zwycięzców w kategorii „Scenariusz filmowy”. Trzecią nagrodę przy aplauzie sali z rąk reżysera Olesia Sanina otrzymał ubrany „dokładnie według wieczorowego dress-code’u” w dżinsy i koszulkę „Doors” wielokrotny laureat „Koronacji słowa” Andrij Kokotiucha za jego „Jazykatą chwes’kę”. Drugą nagrodę otrzymał, według jego własnych słów, „na złość kumowi” za sztukę „Skradzione nieszczęście” Jewhen Cwirow. Jej w sposób prowokacyjny wręczył dyrektor Instytutu Literatury Mykoła Żulynski. Laureatkę pierwszej nagrody nagradzał profesor Uniwersytetu Harvarda Hryhorij Hrabowycz. Scenariusz filmowy Olhy Kohut „Krajowi brakuje scenariuszy, albo Nie spać, oddychać!” otrzymał należne uznanie, chociaż o swoim zwycięstwie ona „wiedziała jeszcze w nocy”. Autorka przyznała również, że sama planuje zostać reżyserem filmu o tym samym tytule. Najbardziej oczekiwana część wydarzenia
Машинний переклад
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki równy Wedlowi, na ile w pełni zachowało się jego dziedzictwo? — Trwały wielkie spory, czy odnaleziono prawdziwy autograf Wedla, i od tego zaczęła się praca. Znany chórmistrz, który stworzył kapelę bandurzystów w Ameryce, zainteresował się nutami, które jeszcze nie były wydrukowane w ówczesnym Związku Radzieckim i, jak opowiedziała Tetiana Husarczuk, nawet w Kanadzie ten chórmistrz nie mógł zobaczyć ich w druku. Trudno było nie tylko odszukać utwory. Podano listę trzydziestu utworów, które, umownie mówiąc, rzekomo istnieją, ale jeszcze nie weszły do zbioru, i, jak powiedziała redaktorka, jest to zadanie dla wszystkich chórmistrzów — odszukać utwory i udowodnić, że należą one do kompozytora Wedla. I nawet do tego zbioru weszły utwory problematyczne, to znaczy, nie wiadomo dokładnie, czy są to utwory Wedla, czy przypisane jemu. „Wszystkie te uzdolnienia i talenty, które nam z góry dano, albo które my z dołu własną pracą otrzymaliśmy, powinny być wykorzystane, i jeśli darem otrzymaliśmy, to i darem innym dawać, aby nie stać się niewdzięcznym sługą, który ukrył swój talent w ziemię. Inaczej czeka nas niebezpieczeństwo wiecznej kary, a z tego wynika, że ten jeszcze większą wdzięcznością zobowiązany jest wobec tego, kto przyjmuje nas, niż ten, kto oddaje…“ A. Wedel (z listu do P. Turczaninowa z 30.08.1798 r. z Kijowa).stwa — nagrodzenie laureatów w nominacji „Powieść”. Po kilku numerach muzycznych i wyróżnieniu „Pogoni” Jurija Łohwyna za szczególny patriotyzm jego powieści historycznej na scenę weszli dyrektorzy wydawnictwa „Zełenyj pes” bracia Witalij i Dmytro Kapranowie. Trzecią nagrodą wyróżniono „powieść, która przestraszyła” — „Jeńcy mroku” Natalki i Ołeksandra Szewczenków. Jest to pierwszy utwór stworzony przez nich wspólnie jako małżeństwo. Obowiązek wręczenia drugiej nagrody został powierzony pisarce Oksanie Zabużko, która przekazała nagrodę w ręce Iryny Czernowej za powieść, „napisaną z miłością do Ukrainy” — „Wieś to nie ludzie”. Pierwszą nagrodę tradycyjnie wręczała Tetiana Łohusz z mężem Jurijem. Wyróżnienie otrzymała powieść „Prawie nigdy nie jest na odwrót” Marii Matios, która, zabierając głos, zaznaczyła, że „z nikogo nie spada korona przy udziale w „Koronacji słowa”, nawet z laureatów nagrody im. Szewczenki.” Na tej radosnej nucie organizatorzy konkursu, małżeństwo Łohuszów, postawili kropkę i z życzeniem, by więcej pisać i szukać uznania, odłożyli nasze spotkanie z konkursem do następnego roku.
Машинний переклад
Iwan Olijnyk
Dobrą tradycję nagradzania literackiego talentu zapoczątkowano 7 lat temu. Wywindowała ona na orbitę uznania ponad 60 utworów. Eksperci pierwszego konkursu oceniali wyłącznie kategorię „Powieść”, w której do dziś obserwuje się największą konkurencję. Obecnie jury pierwszego i jedynego w Ukrainie niezależnego konkursu literackiego zapowiedziało nagrodzenie ukraińskich twórców już w trzech kategoriach. Wraz z głośnymi akordami na scenę Teatru im. Iwana Franki wyszli prowadzący wydarzenie, znani aktorzy Olga Sumska i Ostap Stupka, którzy zaprosili do wystąpienia wprowadzającego mecenasów i inspiratorów konkursu: dyrektora firmy „Kraft Foods” na Ukrainie Jurija Łohusza (kierownika, mecenasa, cukiernika roku według nagrody „Człowiek roku”) wraz z żoną Tetianą. Z życzeniami bogatej literatury organizatorzy przekazali mikrofon Ołeksandrowi Byrusztkinowi, który ogłosił powitanie Prezydenta Ukrainy. Wręczono trzecią i drugą nagrodę w kategorii „Sztuka”, których laureatami zostali odpowiednio: profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Stanisław Rosowiecki z utworem „Szewczenko przed sądem” oraz Ołeksandr Hawrosz z „Romeo i Jasmin”. Oczekiwaną przez wszystkich obecnych pierwszą nagrodę wręczyli ludowa artystka Raisa Niedaszkiwska oraz dyrektor wydawnictwa „A-Ba-Ba Ha-La-Ma-Ha” poeta Iwan Małkowycz, który ogłosił makabryczny tytuł sztuki tegorocznego zwycięzcy Ihora Negrescu „Przesłuchanie nieboszczyka”. Rzeczywiście, „lepiej, gdy słowo się koronuje, a nie ćwiartuje”. Dawnoruska autentyka w wykonaniu kobzarza Tarasa Salenki i lirnika
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...kultury. Ale tam, gdzie pracują prawdziwi podwижnicy, patrioci, widzimy rozkwit. Hanna Sekret — jasne i czyste źródło miłości, pasji, umiejętności pracowania dużo i z zapałem. Już trzeci rok przyjeżdżam do tej wspaniałej wsi, występuję przed ludźmi. Oni zachwycają się poezją, proszą, by przywozić więcej książek. Każde takie spotkanie pokrzepia siły, wzbudza wiarę w niezniszczalność ducha narodowego, rycerskości, idei narodowej. A jeszcze chcę podziękować przewodniczącemu obwodowej rady Hryhorijowi Zabołotnemu, kierownikowi obwodowego zarządu kultury Anatolijowi Lewyckiemu, dyrektor obwodowego centrum twórczości ludowej Tetianie Cwihun za wsparcie inicjatywy deputowanej obwodowej rady, zasłużonej dziennikarki Ukrainy Hanny Sekret.
Wspaniale, że na takie święto przychodzą rodziny. Wychowanie kulturą — najmądrzejsze wychowanie. Ono właśnie przynosi upragnione owoce”.
Maria Hucało, poetka, siostra Jewhena Hucała: „Artystyczne korzenie naszego kraju są niezniszczalne. Potwierdza to jeszcze raz festiwal, zapoczątkowany przez naszą rodaczkę. W lipcu koncerty będą odbywać się w każdą środę i każdą niedzielę. Przychodzą na nie tysiące ludzi. I każdy zabierze ze sobą radość, natchnienie, nadzieję na nowe spotkania. Obecnie zbieram wspomnienia o Jewhenie Hucale, marzę o wydaniu ich osobną książką. Apeluję do wszystkich, którzy znali Jewhena Pyłypowycza, o współpracę. Kontaktowy telefon w Winnicy: 51-47-03”.
Ljubow Spirydonowa, zastępca przewodniczącego Winnickiej obwodowej administracji państwowej: „Bardzo mi było miło wręczyć na tym święcie wysokie państwowe odznaczenie — zaświadczenie o nadaniu honorowego tytułu „Matka-bohaterka” mieszkance wsi Merwyn Ludmile Byczok. W przyjaznej rodzinie Ludmiły i Wołodymyra — siedmioro dzieci. Niech rosną zdrowe, szczęśliwe, świadome Ukraińcy”.
Podczas gdy Hanna Wasyliwna Sekret była w wirze muzyki, jej siostra Wira Wasyliwna Katricz, która jest gospodynią tego rodzinnego obejścia, zajmowała się sprawami gospodarskimi. W wielkich żeliwnych garnkach dusiły się gołąbki, gotowały się pierogi, warzył się kozacki kapuśniak. Gospodynie nie męczyły się częstowaniem wszystkich gości święta, a nawet na drogę wręczały bochen chleba na ręczniku i butelkę świeżej wody z ojcowskiej studni. A ona jest przejrzysta jak łza, głęboka jak dusza, uzdrawiająca jak pieśń ludowa.
KULTURA
Машинний переклад
Nina HNATIUK
Zdjęcia Ołeksandra HORDIJEWYCZA
Hannę Wasyliwnę Sekret nie tylko w obwodzie winnickim, ale i w wielu innych obwodach Ukrainy znają jako prowadzącą programy literacko-artystyczne obwodowej kompanii telewizyjno-radiowej, autorkę ciekawych cykli audycji „Diwoswit”, „Bądźmy znajomi”. Gośćmi jej programów telewizyjnych było wielu wybitnych artystów Ukrainy. Szereg wywiadów z pisarzami, artystami, działaczami społecznymi wydała w osobnej książce, za którą została uhonorowana Ogólnoukraińską nagrodą literacko-artystyczną imienia Je. Hucała. Trzy lata temu udało jej się zrealizować dawne marzenie — zapoczątkować festiwal artystyczny „Prawiliwskie posiedzenia”. Sceną koncertową dla licznych zespołów amatorskich, profesjonalnych śpiewaków, literatów stało się rodzinne podwórko, a widownią — plac przy bramie jej posiadłości. Lecz kiedy na koncerty zaczęli zbierać się nie tylko mieszkańcy wsi, ale i mieszkańcy okolicznych wsi, rejonów, zarówno artystom, jak i widzom stało się ciasno. I wtedy niestrudzona, pełna inicjatywy prezenterka telewizyjna kupiła sąsiednią posiadłość i przekształciła ją w bieżącym roku w prawdziwe śpiewające pole. Winnicki artysta, kolekcjoner staroci Wołodymyr Koziuk pomalował metalową bramę. Mistrzowie „Obłahrolisu” pod kierownictwem Mychajła Wdowcowa zrobili dębowe ławy, scenę, urządzili drewniane domki, w których znajdują się wystawy ręczników, ceramiki, innych wyrobów mistrzów ludowych. I bieżący sezon artystyczny rozpoczęto 1 czerwca, w Dzień Międzynarodowej Ochrony Dzieci, międzyobwodowym festiwalem „Na granicy obwodów”. Od samego rana do wsi Prawiliwka w rejonie oratiwskim zjeżdżały się samochody, autobusy. I w porze obiadowej, kiedy rozpoczęło się oryginalne widowisko artystyczne, śpiewające pole Hanny Sekret zapełniły setki miłośników ojczystego słowa, pieśni ludowej, współczesnej estrady. Rozkoszowali się wśród ludzkiego wielogłosu, ciekawych i dociekliwych spojrzeń mistrzowie ludowi. Dziewczynki i chłopcy ze studia „Młody artysta” z Oratiwa umiejętnie pracowali na kole garncarskim. Rzemieślnicy z kółka wyplatania z wikliny ze wsi Sura-Bonduriwska w rejonie hajsyńskim demonstrowali swoją prastarą sztukę. Było tu wiele rodzin artystycznych. Garncarz Wasyl Ryżyj z żoną Natalią, synami Dmytrem i Maksymem (m. Ładyżyn) rozłożyli wystawę swoich wspaniałych prac. Obok demonstrowała niezwykłej urody talerze zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Tetiana Szpak ze słynnej Bubniwki, gdzie pracuje Muzeum Sztuki Garncarskiej braci Herasymenkiw. Wielu gości i uczestników festiwalu wróciło do domu z pięknymi pamiątkami na wspomnienie. Kilka godzin trwało barwne widowisko artystyczne. Głośnymi oklaskami witali młodzi i starsi widzowie wzorowy dziecięcy zespół „Zozuliatko” z Hajsyna, ludowy zespół pieśni kozackiej i zespół śpiewu autentycznego „Głosy przodków” Barskiego Kolegium Humanistyczno-Pedagogicznego, ludowy zespół amatorski „Wysznia” Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Agrarnego, wzorowy dziecięcy zespół „Burkiwczanka” z sąsiedniego rejonu tetijiwskiego na Kijowszczyźnie, zespół harmonistów z Żaszkowa, co na Czerkaszczyźnie. Wita Bryczuk, Weronika Jarowa, Żanna Kozaczenko, Natalia Zacharczuk, Nastia Riabenko, Ołeksandr Skrypnyk, Lidia i Serhij Żurawlowowie, Wołodymyr Romanczuk i Natalia Melnyk — ci i inni śpiewacy, tancerze całą duszę wkładali w swoje numery koncertowe. I byli wynagradzani oklaskami, kwiatami przez setki wdzięcznych rodaków. Prowadzącą festiwal była minimiss świata Iwanka Szlachowa. Swój tytuł piątoklasistka z Winnicy zdobyła w Turcji jesienią ubiegłego roku. Kocha poezję, pięknie deklamuje, marzy o zostaniu dziennikarką. Prowadzi dziecięcą audycję telewizyjną w obwodowej stacji telewizyjnej „Wita”. Matka Lesia Iwaniwna i ojciec Wiaczesław Stepanowycz na wszelkie sposoby wspierają i rozwijają artystyczne pasje swojej córki. Nawet elegancki strój, w którym występowała dziewczynka, uszyli i ozdobili własnoręcznie. Zwykłe buciki pod rękami matki i córki stały się dziełami sztuki: są ozdobione haftem, kwiatami, koralikami. — Iwanka ponad wszystko kocha wiersze Tarasa Szewczenki. I sama próbuje pisać wiersze, pisze piosenki, a syn Taras ukończył dziesiątą klasę, marzy o zostaniu filologiem, o doskonałym opanowaniu angielskiego i francuskiego. Ale język ukraiński jest ponad wszystko. Właśnie na miłości do języka ojczystego, ludowych zwyczajów i obrzędów budujemy wychowanie rodzinne — opowiada Lesia Iwaniwna Szlachowa. Poprosiłam o podzielenie się wrażeniami jeszcze kilku gości festiwalu. Poetka, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Hanna Czubacz: „Często słyszymy o upadku ukraiń...”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
podręczniki, które napływały z różnych organizacji: Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Kijowskiego Obwodowego Zarządu Kultury i innych. Z reguły nośnikiem nowych idei społecznych i ideałów jest wykształcona warstwa społeczeństwa — inteligencja. To właśnie ona we wszystkich krajach Europy tworzyła na przestrzeni wieków koncepcje istnienia swoich narodów, opierając się na takich fundamentach jak język narodowy, literatura, historia, tradycje, zwyczaje. W 1991 roku zaproszono mnie do Szkoły w Stritiwce, abym wykładał formy sztuki kobziarskiej i mowę kobziarską. Stosowałem zasadę pracy Hnata Chotkewycza dotyczącą społecznej misji kobziarstwa. Sprzyjało to kształtowaniu świadomych narodowo osobowości. W szkole kobziarskiej uczniowie opanowują sztukę kobziarską i piszą prace dyplomowe na poziomie badań naukowych, wśród których są: „Duma-pieśń — modlitwa kozacka” (W. Szawjak); „Szewczenko — głosiciel prawdy i chrześcijanin” (M. Dubnewycz); „Wychowanie dziecka w ukraińskiej rodzinie” (W. Wdowyczenko). Zasada nauczania w Szkole Sztuki Kobziarskiej w Stritiwce: nie pouczać, a pomagać uczniom uświadomić sobie pośród wielkiego ogółu różnych interpretacji historii Ukrainy i doktryn rozwoju innych narodów naszą narodową odrębność od dawnych czasów do dnia dzisiejszego, zwracając szczególną uwagę na rolę lokalnych tradycji w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Zainteresowanie badaniem rodzinnego kraju ujawnia się w tematyce prac przedstawicieli różnych regionów: „Jawornycki — strażnik pieśni stepów” (O. Taran); „Koliszczyzna w moim kraju” (R. Usatiuk); „Mój kraj — Galicja” (W. Szawjak). Obrona prac dyplomowych w szkole kobziarskiej odbywa się w formie wykładów, rozmów, koncertów czy badań naukowych, które budzą zainteresowanie we wszystkich regionach Ukrainy. Są to swoiste formy pracy oświatowej, z których korzystał jeszcze wybitny historyk, archeolog, etnograf, akademik, „kozacki ojciec” Dmytro Iwanowycz Jawornycki. Opowiadając o ukraińskiej sztuce muzycznej kobziarzy, bandurzystów, lirników, angażował wybitnych Homerów Ukrainy jako ilustratorów gry, śpiewu pieśni i dum. Tym samym określał misję naszych Mamajów — chodzić po świecie i swoją grą oraz śpiewem ożywiać wydarzenia dawnych czasów, budzić do życia współczesnych. Właśnie tą szczególną formą sztuki kobziarskiej Szkoła Sztuki Kobziarskiej w Stritiwce różni się od tradycyjnych szkół muzycznych i szkół muzycznych wyższego stopnia na Ukrainie.
Машинний переклад
Anatolij ŁYCHOSZWAJ, weteran pracy sztuki kobziarskiej, członek Związku Kobziarzy Ukrainy. Jeszcze na fali pieriestrojki zrodziła się we wsi Stritiwka w rejonie kaharłyckim, na Kijowszczyźnie, za błogosławieństwem Ukraińskiego Funduszu Kultury „cud” (według trafnego aforyzmu jednego z założycieli) — Republikańska Szkoła Sztuki Kobziarskiej. Już prawie dwadzieścia lat dla kierownictwa i wykładowców tego niestandardowego ośrodka edukacyjnego, który znajduje się pomiędzy placówkami edukacyjnymi kultury i oświaty, niewyjaśnioną pozostaje kwestia ostatecznego rozstrzygnięcia i określenia koncepcji, która jasno definiowałaby specjalizację absolwentów. Dlatego sami absolwenci według własnego uznania wstępują głównie do humanistycznych wyższych uczelni Kijowa. Tam wreszcie określają swoją koncepcję zawodową. Do tego skłaniały ich plany programów nauczania szkoły kobziarskiej. Są one tworzone głównie według indywidualnych planów wykładowców-profesjonalistów ze stopniami naukowymi, honorowymi tytułami w sferze artystycznej i edukacyjnej oraz z ogromnym stażem pedagogicznym. Znaczny wpływ na uczniów miała ich wysoka kultura i osobisty przykład, zwłaszcza przez pierwsze dziesięć lat. Uczniowie uczyli się wtedy ze wszystkich regionów Ukrainy, głównie z rodzin narodowo-patriotycznych. Świadczy o tym problematyka, którą wybierali świadomi narodowo uczniowie w referatach, pracach zaliczeniowych i dyplomowych. W tym czasie w szkole w Stritiwce pojawia się literatura dydaktyczna, która skłania zespół wykładowców i uczniów do głębszego przemyślenia wydarzeń historycznych XIX—XX wieku i porzucenia „jedynie słusznej nauki o klasowym czynniku rozwoju historii społeczeństwa”. Znaczny wpływ na świadomość uczniów wywarła „Historia Ukrainy” znanego kanadyjskiego historyka Oresta Subtelnego. Tabu na inne zdanie o społeczno-historycznym rozwoju Ukrainy znika. Jednym z głównych tematów najnowszej historii staje się świadomość narodowa, idea narodowa. Dobrze przysłużyły się głębokiemu zrozumieniu idei narodowej periodyki, literatura metodyczna,
Машинний переклад
Ołeksandr JEWTUSZENKO
Wszyscy pamiętają wyborcze wyścigi 2004–2006 lat i to, jak kontrastowo rozdzielił się artystyczny obóz według kolorów. Bardzo wkrótce rozpocznie się nowy maraton przedwyborczy. Wszystkie kolizje poprzednich parlamentarnych wyścigów wciąż pamiętamy. Oprócz samych kandydatów bohaterami maratonu byli artyści, na popularność i charyzmę których politechnolodzy kandydatów stawiali swoje stawki. Zatem, zanim rozpoczną się wyborcze wyścigi, przypomnijmy sobie i ludziom, z kim i po co pracowali nasi artyści w poprzednich wyborach.
Szansa dorobienia na wyborach trafia się setkom „bezimiennych” sług Muzy, którzy nie są zbyt wybredni w kwestiach ideologii i dokumentów programowych dotyczących mandatu na najwyższym szczeblu. A po co? Jeśli cię wzywają, żebyś pograł i pośpiewał za dość grube pieniądze, jeśli wzywają właśnie ciebie — oznacza to, że hasła partyjne i symbolika, które majaczą za twoimi plecami, automatycznie stają się „twoimi”. Niezrozumiałe dla ciebie jako muzyka skróty, a razem z nimi grzeczni ludzie w eleganckich garniturach, których widzisz po raz pierwszy w życiu, jawią się czymś w rodzaju „manny z nieba”. Zwłaszcza wtedy, gdy miesiącami siedzisz bez pracy…
Zatem dla przeważającej większości artystów kandydaci na deputowanych są jedynie pracodawcami, którzy starannie płacą i niczego szczególnego nie wymagają. No, chyba że kilka razy ze sceny odczytać czyjeś nazwisko i program
Niedawno ukazała się płyta kijowskiego zespołu „Rutenija” „Nieopalima kupina”. Wywołała ona falę emocji wśród dawnych studentów, którzy organizowali „Rewolucję na granicie” i dążyli do tego, by uczynić Ukrainę demokratycznym państwem. W tym środowisku „Rutenija” była megafonem wolności i symbolem zmian. Niedawno zespół przerwał obietnicę milczenia i zaprezentował nowy album.
Pod koniec lat 80., gdy dojrzewała opozycja polityczna, gdy wydawało się, że cała Ukraina pragnie wolności, sławne studenckie środowisko wydało zjawisko pod nazwą „Rutenija”. W murach uniwersytetu państwowego istniał silny popyt na „własną muzykę”, której intelektualny i wolnomyślicielski potencjał miał przewyższać tamtejsze standardy kultury masowej. Pod względem formy miał to być rafinowany hybryda „bardyzmu”, czyli piosenki autorskiej, i rock’n’rolla.
W 1989 roku studenci uniwersytetu Kost Jerofiejew i Anatolij Suchyj stworzyli projekt, który z czasem przerodził się w kwintet „Rutenija”. Pierwsze pakiety piosenek były „kwiatami buntu”, które wyrastały z szalonego wiru nocnych posiadówek, demonstracji, egzaminów, wędrówek, samwidawu, rock’n’rolla, olśnień i rozstań. Tak pojawił się pierwszy „podziemny” album „Ukraina współczesna”. Domowej roboty kasety przepisywano i rozchodziły się w jednej chwili. Piosenki Suchego stają się znane, śpiewa się je w „obszagach” i rozbiera „na cytaty”.
Kolejny skład „Rutenii” (Jerofiejew, Suchyj, Smażenko, Łukjanenko, Salman) nagrywa album „Przecięci ogniem”, który można kupić na stoiskach z kasetami. Mimo ciągłych zmian składu każda nowa formacja „Rutenii” uzupełnia się coraz doświadczeniejszymi muzykami. Trzecią płytę już nagrywają Roman Surża i Dmytro Pidłuzkyj (obaj z „Rok-tria”) oraz Ihor Dawydiance („Tabula Rasa”). Album otrzymał tytuł „Ulice różowego miasta”. Po raz pierwszy piosenki Suchego…
a nuż rzeczywiście nie są to źli ludzie? Nieco inaczej zachowują się ci, których przyjęto uważać za „pierwszy szereg” albo za estradowy „bomond” kraju. Tu o tak ważnej sprawie, jak wybory, zaczyna się mówić na długo przed oficjalnym startem wyścigu. Poza tym trzeba wziąć pod uwagę, że znaczna część naszych rockowych, popowych i estradowych gwiazd ma stabilne i ugruntowane związki z elitami władzy i biznesu. Niektórzy z tych gwiazd do swojego udziału w kampanii wyborczej odnoszą się jak chłop do pańszczyzny: artyści po prostu muszą odrobić dobra, które kiedyś spłynęły na nich z „pańskiego ramienia”. Wymiana przysług ma tu już wyraźnie systemowy charakter. Bardzo rzadko artyści zmieniają „konie w połowie przeprawy”. Zdarzają się jednak i wyjątki. Przypomnijmy historię sojuszu show-biznesu i polityków. W 1998 roku zespół „Skriabin” był całkowicie zielony. Andrij Kuzmenko i przyjaciele objechali wtedy koncertami całą Ukrainę. Nazywało się to „Zielona trasa”. I przyniosło ono niewielkie dywidendy „zielonym” w wyborach. Potem „Skriabin” zaprzyjaźnił się z drużyną „pokolenia ozimego”. Nawet swoją świeżą płytę nazwali prosto i ze smakiem — „Ozimi ludzie”. Co do samej piosenki o tych właśnie „ozimych” — miała ona szaloną rotację na stacjach radiowych. Co do gwałtownej zmiany orientacji politycznej, Kuzma oświadczył, że przestał rozumieć „zielonych” i zaczął rozumieć „ozimych”. Mianowicie — są młodsi i bardziej postępowi. Warto dodać, że wielkie koncerty „orientacji ozimej” odbywały się także z udziałem innych superpopularnych rockowych wielkich: zespołów „Okean Elzy” i „VV”. Okazuje się, że nowicjusze na politycznej arenie, „ozimi”, znaleźli jednak klucze do serc Słavy Wakarczuka i Olega Skrypki. I zapewne te klucze były złote. Albo przynajmniej pozłacane… W koncertowo-agitacyjnym awangardzie tak finansowo potężnej siły jak „Za Jedyną Ukrainę” widzieliśmy Ołeksandra Ponomarowa, Natalię Mohylewską, Taisiję Powalij. Pod sztandarem „Jedności”, oprócz Wiktora Pawlika, Jewhenii Własowej i Olgi Kriukowej, występowało mnóstwo muzyków jazzowych: w stolicy odbył się dość reprezentacyjny festiwal jazzowy o jednoznacznej nazwie „Jedność”. Pod względem liczby gwiazd nie pozostawał w tyle blok Wiktora Juszczenki „Nasza Ukraina”. W trasę wyruszyli Taras Petrynenko, Maryna Burmaka, „Płacz Jeremiasza”, Oksana Biłozir. Nawiasem mówiąc: Oksana Biłozir kandydowała na deputowaną Rady Najwyższej, dlatego jej udział w wyborczym wyścigu nabrał szczególnej popularności. Naprawdę na wyborach się nie pracuje, a zatem nie zarabiają na nich nawet zupełnie leniwi. Jeśli wziąć pod uwagę, że ogółem wybory do deputowanych w naszym kraju kosztują około 700 milionów dolarów, a część honorariów artystów stanowi około 10% wspomnianej wyżej sumy, to nietrudno się przekonać, że nasz sławny show-biznes nadal będzie żył od wyborów do wyborów. Jakie będą następne wybory — pokaże czas, ale istotnych zmian w politycznych preferencjach artystów nie będzie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...starannie zaaranżowane, mają dość wyrafinowany, można by rzec, „akwarelowy klimat” i zawierają wspaniałą lirykę. „Ulice różowego miasta” wydała na kasetach audiofirma „Harba” w 1994 roku. Wkrótce ten album stał się bestsellerem i doczekał się kilku wydań. Na początku lat 90. „Rutenia” koncertowała dość aktywnie, nakręciła teledysk do piosenki „Niespalony krzew”, nagrała ścieżkę dźwiękową do filmu „Kwitnienie mniszka”. Po rozpadzie zespołu Anatolij Suchyj przez pewien czas kontynuował występy w trybie solowego artysty, ale nie porzucał myśli o odtworzeniu składu. Udało mu się to w drugiej połowie lat 90. Do składu weszli Walerij Kosenjuk (gitara, obecnie „Esperanca”), Wład Wozniak (gitara basowa), Ołeksandr Komisarenko (instrumenty perkusyjne) oraz, oczywiście, Anatolij Suchyj (wokal, gitara). Tym razem zespół grał mocny rhythm’n’blues niemal w czystej postaci, zachowując cały urok liryki Suchego i styl prezentacji tekstów. Kwartet chętnie wpisuje się we wszystkie możliwe w owym czasie tusowiska klubowe, daje koncerty solowe, ale pod względem materialnym ledwo wiąże koniec z końcem. Przy minimalnych kosztach Suchyj i przyjaciele już za pierwszym podejściem w studiu „Stolica” zarejestrowali nowy materiał, który później ukazał się pod tytułem „Prowincjonalny jazz”. Jest to znakomity album koncertowy, połowa piosenek z którego trafiła do różnych zbiorów, w tym „Lady rock’n’roll” oraz „Prowincjonalny jazz” – do „Antologii ukraińskiej muzyki rockowej”. Niestety, i ta reinkarnacja „Rutenii” nie była długotrwała. Z powodu braku jasnych perspektyw lub choćby stabilnych koncertów muzycy na razie odsunęli się od Suchego. Jednak wspólnie z Kyryłem Halenkiem, swoim dawnym przyjacielem, zaczął on kształtować materiał w warunkach całkiem przyzwoitego domowego studia. Od czasu do czasu Suchyj i Halenko decydują się na występy koncertowe. Jeden z nich zaprezentował zbiór starej „Rutenii” „Dziesięć lat później”, wydany na płytach kompaktowych przez firmę „Tempora”. Obecnie przyjaciele wydali nowe piosenki, nad którymi „czarowali” ostatnie lata.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
lata ubiegłego stulecia na górze Czerepanowej. Narciarz, latając z niej, musiałby zatrzymywać się w powietrzu nie inaczej jak za pomocą spadochronu, żeby nie wylecieć poza granice stadionu… Stalowy „długobud” rozebrano, pozbawiając ukraińskich narciarzy nadziei na światowe rekordy. Prawa balistyki żywego lotu także nie lubią poufałości! A oto świeże przykłady niedopuszczalnej obojętności wobec stosowania szwów kompensacyjnych przy brukowaniu placów i chodników superwytrzymałą cegłą ogniotrwałą. Na placu Sofijskim masa takiej kostki brukowej powyrywała potężne granitowe bloki krawężników ulicy Wołodymyrskiej. Zlekceważyli projektanci prawo monolitycznej kostki brukowej do rozszerzania się w gorącym kijowskim słońcu! Ekspertów nie zaproszono. Krawężników nie naprawić, bo latem wszystko zacznie się od początku. To to samo, co nie ekonomiści przyjmują budżet: on pęka we wszystkich „szwach kompensacyjnych” i wymaga kosztownych „permanentnych” przeróbek… Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301224 Nakład ogólny — 32000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Ekspertyza projektów — sprawa nie tania. A czy mniej kosztują poprawki błędów w naturze? Liczyć nakłady kapitałowe musimy, zanim je zmarnowano. Tutaj są rezerwy obniżenia kosztu metra kwadratowego mieszkania i nie tylko w stolicy. Surowy, wysokoprofesjonalny nadzór techniczny ze strony zamawiającego oraz regularne pomiary bankowe z nieodzownymi sankcjami materialnymi wobec „niedoróbek” i przekroczeń kosztów — to i oszczędność środków na budowę, i skarbiec budżetu miejskiego. Jesteśmy pewni, że na wielu budowach przekroczenia kosztów stanowią do jednej trzeciej kosztorysowej wartości budowli. Tutaj należy zaliczyć niskiej jakości materiały i prowadzenie prac wbrew wymogom norm i przepisów budowlanych. Przypomnijcie sobie o tym, choćby obserwując, jak kijowianki łamią obcasy na wyszczerbionych chodnikach, niedawno „zmodernizowanych” przez kijowskich drogowców… „Firmy”-jednodniówki, wadliwe elementy kształtowe bruku — to autograf jednego z włodarzy miasta… Uczestników budowy obiektu — a jest to zamawiający, projektant, instytucje administracji lokalnej, odpowiedzialni za przydział działki, wydanie warunków technicznych na projektowanie i podłączenie do sieci inżynieryjnych, generalni wykonawcy i podwykonawcy robót budowlano-montażowych, którzy są wykonawcami prac, struktury finansujące i kompletujące itp. — musi połączyć wspólna odpowiedzialność za los budowli. Aktyw tej kohorty budownictwa musi formować się na zasadach szlachetności biznesowej, kiedy słowo honoru organizatora i wykonawcy prac jest głównym dokumentem moralnym każdego działającego projektu. Nadszedł czas, aby dla ułatwienia poszukiwań rzetelnych firm-partnerów i uniknięcia zbędnych kontaktów z wątpliwymi podmiotami prawa, zapoczątkować Białą i Czarną księgę rankingu biznesowego, który odnawiać co kwartał i publikować w biuletynach biznesowych i programach telewizyjnych, być może nawet zamiast zalewu reklam śmieci. Ciąg dalszy nastąpi. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 07024 4820095780016 STOLICA
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…uderzenia wiatru w rurę przenoszą się na ścianę, szarpią pilastr i przymocowaną do niego szynę, a ta jak młotem uderza w żebro i niszczy je „do reszty”. Siwowłosi mechanicy nie chcieli uwierzyć w panaceum, które zaproponował ekspert: zamontujcie kotwę tego ściągu w oddzielnym fundamencie i odłączcie się od ściany! Ale posłuchali. Czterdzieści lat później pracownik zakładu, spotykając się z ekspertem, wciąż się dziwił: no proszę, jak łatwo ty, bezwąsy „spec”, uratowałeś ważny obiekt…
Opowiadamy o tym jednak z jednym celem: przypomnieć kolegom o „świętościach świętych” — budując, przestrzegajmy szacunku dla Ziemi i sił Natury. W przeciwnym razie obiekt będzie skazany na zgubę…
Uderzają także inne przykłady niedopatrzeń projektowych czy wykonawczych, które tworzą pokaźny „rejestr”, nie przynoszący chluby absolwentom stołecznych instytutów. Jak, powiedzmy, ta trampolinowa „katapulta”, która wznosiła się w siedemdziesiątych
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna Szewczuk
Dział literatury
Uliana Hlibczuk 270"55"57
Dział kultury
Walentyna Dawydenko 270"55"57
Dział języka
Nina Hnatiuk 279"49"47
Dział korekty
Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach 278"63"69
Skład komputerowy
Iryna Szewczuk, Oleh Biesski 278"63"69
Redaktor dyżurny
Walentyna Dawydenko
Машинний переклад
Borys SPYSARENKO
Ciąg dalszy. Początek w nr 17–23 z 2007 r.
OKIEM EKSPERTA
Osobno należy poruszyć rolę ekspertyzy: a) w ocenie jakości i wartości projektów oraz faktycznie wykonanych robót; b) w usuwaniu krytycznej sytuacji, spowodowanej tym czy innym obiektem na skutek zaniedbań projektantów, wpływów ekologicznych, nieodpowiedniej do projektu jakości materiałów i robót itp.
Status eksperta powinien być zrównany ze statusem sędziego ludowego: ten doświadczony i wysoko wykwalifikowany specjalista powinien być prawnie chroniony i pozostawać niezależny w swoich orzeczeniach, stać na straży nieprzekupności w sprawach budowlanych.
Wszystko, co jest wznoszone na planecie Ziemia, opiera się na surowych zasadach nieprzekupnej nauki — geologii inżynierskiej. Jeżeli zaś projektant czy kierownik robót zapomina o jej niezachwianych kanonach — za tę niefrasobliwość płaci budżet i my, konsumenci.
Wybitnym specjalistą od usuwania sytuacji siły wyższej na budowach był w swoim czasie profesor KIBI Abram Drannikow. Uczył: nigdy nie zaczynajcie ekspertyzy awaryjnego obiektu od środka. Przede wszystkim zbadajcie mapę gruntów, na których stoi budowla, hydrologię i otoczenie, wpływy atmosferyczne oraz jakość materiałów. Ponieważ wody powierzchniowe i gruntowe, obciążenia wiatrem i eksploatacyjne działają poprzez budowlę na podłoże gruntowe, wymywają je lub powodują osuwiska, rozsadzają konstrukcje siłą własnego ciężaru pomnożoną przez dynamikę środowiska…
Oto pouczający, pokazowy przykład z własnego doświadczenia inżynierskiego autora. Warsztat mechaniczny zakładu im. I. Lepsego (położonego na terytorium KPI) jego kierownictwo w połowie minionego stulecia żartobliwie zaliczało do ofiar zjawisk paranormalnych. Gdy młodego inżyniera-budowlańca poproszono o fachową pomoc, on z podziwem…
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Zdjęcie z archiwum „SP” Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksander PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) zobaczył góry zepsutych stalowych kół, „odpadów eksploatacji” dwudziestosześciometrowego suwnicy pomostowej, która poruszała się wzdłuż hali. Jej szyny o kwadratowym przekroju zamocowane są na pilastrach wystających z wewnętrznego pola ścian bocznych. Dwie obrzeża każdego koła suwnicy obejmują kwadrat szyny. Wszystko byłoby dobrze, ale wewnętrzne obrzeże kół na jednym końcu suwnicy i zewnętrzne na drugim w ciągu tygodnia ścierają się na nic. Koła trzeba wymieniać na nowe, co kosztuje niemało pieniędzy i pracy. Kontrola teodolitem nie wykazała żadnych „rozstawów” toru. Trzeba było przypomnieć sobie wskazówki profesora i uważnie zbadać budowlę z zewnątrz. Tak też jest: „chochlikiem” okazało się wiatrowe obciążenie dynamiczne! Trzydziestopięciometrowy metalowy komin sąsiedniej kotłowni jest zakotwiczony trzema odciągami, z których jeden zamocowany jest na wysokości 4 metrów za ścianę boczną hali mechanicznej
Машинний переклад