Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nr 25 (245) 17-23 czerwca 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI
Машинний переклад
SKANDAL Wiktor Pinczuk po raz kolejny udowodnił swoją umiejętność robienia udanych zakupów. Do niedawna zwykły medialny magnat i człowiek kontrolujący znaczną część rynku energetycznego Ukrainy, Pinczuk stał się jeszcze właścicielem przemysłowego giganta. Chociaż wcześniej zdążył nabyć aż trzy — Nikopolski zakład stopów żelaza, Dniepropetrowski oraz Nowomoskowski zakłady rur. Tak Pinczuk wstąpił do klubu monopolistów, których na świecie można policzyć na palcach. Konkurs sprzedaży „Kryworyżstali” odbywał się w rekordowo szybkim tempie. Ogłoszono go 12 maja, a 14 czerwca stał się znany przewidywany wynik: Fundusz Mienia Państwowego Ukrainy podpisał umowę kupna-sprzedaży ze zwycięzcą konkursu na sprzedaż 93,02 % akcji. Przewodniczący FMP Mychajło Czeczetow podczas konferencji prasowej pospieszył z informacją, że pieniądze zostały już przelane do budżetu państwa. Żywego optymizmu M. Czeczetowa wcale nie podziela opozycja, która już następnego dnia zablokowała trybunę w parlamencie, ponieważ nie poparto pytania o wysłuchanie raportu Funduszu Mienia Państwowego w związku z prywatyzacją „Kryworyżstali”. Socjaliści, co więcej, domagali się dymisji przewodniczącego FMP. Za tym, aby wysłuchać Mychajła Czeczetowa, zagłosowało 215 deputowanych przy wymaganych 226. Oprócz frakcji czwórki, za rozpatrzeniem sprawy wystąpiło 7 deputowanych „Centrum”. Czeczetow na razie pozostał na swoim stanowisku. Sytuację skomentował deputowany ludowy Petro OLIJNYK („Nasza Ukraina”), który uważa, że Rada Najwyższa jest zobowiązana wstrzymać proces prywatyzacji „Kryworyżstali”: — Do prywatyzacji jednego z przedsiębiorstw Ukrainy, od którego w znacznym stopniu zależy wypłacalność kraju, które płaci dzisiaj kolosalne środki do budżetów wszystkich szczebli, które daje miejsca pracy nie tylko w Krzywym Rogu, ale i na całej Ukrainie, musi być szczególne, wyważone podejście. I właśnie dlatego Rada Najwyższa na ubiegłej sesji zagłosowała za niecelowością prywatyzacji „Kryworyżstali”. Ale Prezydent nałożył weto na ten projekt ustawy. To, że tendencyjnie dobierane są warunki prywatyzacji, mówi tylko o jednym: to — specjalny projekt pod specjalnego zamawiającego, który ma bliskie relacje z Bankową. „Kryworyżstal” nie bez powodu nazywano kurą znoszącą złote jaja. To największy na Ukrainie producent wyrobów metalowych, którego udział w rynku sięga 20 %. Zdolności produkcyjne przedsiębiorstwa, które ma pełny cykl produkcyjny, obliczone są na roczną produkcję ponad 6 mln ton wyrobów walcowanych, około 7 mln ton stali i ponad 7,8 mln ton surówki. Roczny zysk, który zakład przynosił państwu, — 250 milionów hrywien. Tymczasem cena wywoławcza pakietu wynosiła 3806 mln hrywien, jak podaje „Interfax”. Jednym z warunków udziału w konkursie przewidywano kontrolę pretendenta nad dochodową produkcją koksochemiczną na Ukrainie. Wszystkim dodatkowym warunkom konkursu odpowiadały tylko dwie firmy z sześciu, które złożyły wnioski: ukraińskie konsorcja „Inwestycyjno-Metalurgiczny Związek” oraz „Grupa Przemysłowa”. W skład przemysłowo-finansowego konsorcjum „Inwestycyjno-Metalurgiczny Związek” weszło dziewięciu uczestników: korporacja „Interpipe” i Dolnodnieprowski zakład rur, Ukraińsko-cypryjska firma „Bajp”, bank „Dniepr-kredyt” i firma ubezpieczeniowa „Aura”, akcjonariusz Ukrsibbanku ZAT „Ukinwest”, a także kontrolowane przez donieckie ZAT „System Capital Management” kombinat metalurgiczny „Azowstal”, Awdijiwski zakład koksochemiczny i zakład koksochemiczny „Markochim”. Zdjęcie UKRINFORM Wnioski na konkurs złożyły także rosyjskie „Siewierstal” i „Jewrazchołding”, konsorcjum w składzie „LNM Holdings” i „U.S. Steel”, a także „czarny koń” — TOV „Partner” (rejon mukaczewski obwodu zakarpackiego). „Siewierstal” już poinformowała o swoim zamiarze zaskarżenia wyniku konkursu w sądzie. Ale nie tylko Rosjan oburzyło to, że Wiktorowi Pinczukowi przyznano pierwszeństwo, bo zaproponował aż o pół miliarda hrywien więcej. Inni uczestnicy konkursu — firma „LNM Group”, drugi wiodący światowy producent stali oraz korporacja „United States Steel Corporation (U.S. Steel)”, szósty pod względem wielkości światowy producent stali, — wyrazili „rozczarowanie wynikami przetargu”. Co więcej — konsorcjum „LNM U.S. Steel” nalega na przegląd wyników przetargu przez Prezydenta Ukrainy i Premiera, ponieważ suma zaproponowana przez zwycięzcę — 4,26 mld hrywien, — jest znacznie niższa od tej, którą zaproponowali Amerykanie. Na tym tle wciąż aktualnym pozostaje fakt od początku nielegalnej procedury prywatyzacji kombinatu. Choćby dlatego, że decyzja Sądu Peczerskiego w Kijowie, który pozwolił Funduszowi Mienia Państwowego kontynuować sprzedaż „Kryworyżstali”, nie uchyla decyzji Sądu Hołosijiwskiego, który takiego zezwolenia nie dawał. Podkreśla to deputowana ludowa Wałentyna Semeniuk (SPU). Przygotowała L. P. Największym kombinatem metalurgicznym Ukrainy władać będą Wiktor Pinczuk i Renat Achmetow. Pierwszy — właściciel konsorcjum „Inwestycyjno-Metalurgiczny Związek”, który zaproponował za pakiet 780 milionów dolarów. Teraz Leonid Danyłowycz może nie martwić się o wyniki przyszłych wyborów — doniecki i dniepropetrowski kapitały zlały się ostatecznie. Dziś w numerze: Komu pieniędzy? str. 2 Śmierć małej rzeki str. 4 Uczony i ksiądz str. 5 Wiec czytelniczy str. 8 Cerkiew Tarasa str. 10 Koło literackie str. 12—13 Festiwale proświciańskie str. 14 Nie tylko o sobie str. 15
Машинний переклад
Wieloletni proces budżetowy w Radzie Najwyższej komplikuje się przez przeczucie kampanii prezydenckiej oraz jednoznaczne życzenie Leonida Kuczmy, by przyjąć zmiany do Konstytucji jeszcze przed przerwą w obradach parlamentu. PARLAMENT Tegoroczny kosztorys, pozostając niemal tajemnicą państwową dla przeciętnych podatników, jest nie mniej zagadkowym dokumentem także dla specjalistów-deputowanych — przewodniczący komisji budżetowej Petro Poroszenko mówi, że zarówno w Gabinecie Ministrów, jak i w parlamencie brakuje danych o wskaźnikach, na podstawie których prowadzone jest planowanie budżetowe. Podobnie jak o tym, dlaczego deklarowane przez rząd sukcesy gospodarcze państwa w żaden sposób nie przekładają się na poprawę dobrobytu przeciętnego Ukraińca, chociaż zeszłoroczny budżet, jak zapewniają urzędnicy, został wykonany nie tylko w 100%, ale w pełnych 103%. Jeszcze bardziej paradoksalnie na tle rosnących wskaźników odbierane są zaciągnięte przez rząd pożyczki na rynku światowym, które będą musiały spłacać już kolejne rządy. Dokładniej mówiąc, ci, którzy płacą podatki. Przyjęty przez Radę Najwyższą i zaproponowany przez Gabinet Ministrów do drugiego czytania budżet państwa na 2004 rok wygląda następująco: dochody wyniosą 60,7 mld hrywien, wydatki — 64,1 mld hrywien, deficyt — 3,4 mld. Opozycja, która miała wiele zastrzeżeń do zeszłorocznego kosztorysu kraju, bardzo krytycznie odnosi się do obecnego. W szczególności Wiktor PYNZENYK („Nasza Ukraina”) uważa, że rząd uciekał się do manipulacji, które zastosuje także w budżecie na 2004 rok: — Do zatwierdzenia przedłożono projekt budżetu na 47,2 mld hrywien, Rada Najwyższa zatwierdziła 50 mld, a dochody budżetu — 55 mld. Gdzie podziało się 5 mld? Środki poszły gdziekolwiek. Na przykład, przy przekroczeniu dochodów 8,5-krotnie zwiększono wydatki na budowę pomieszczeń o charakterze administracyjnym, na urzędników. A na świadczenia socjalne — emerytury i zapomogi — zwiększenie o zaledwie 3%. Rząd w istocie manipuluje budżetem, wydaje środki bez zgody parlamentu. Twierdzę, że tym razem rząd chce „rozdzielić” nie mniej niż 15 mld hrywien. Deputowany Wałerij ASADCZEW jest przekonany, że w budżecie ukryte są mechanizmy rozkradania pieniędzy: — W szczególności przemilcza się, że budżet na 2004 rok realnie, w porównywalnych cenach i wskaźnikach, jest mniejszy niż... budżet na 2003 rok. Rząd milczy w sprawie tego, że na dzień dzisiejszy na Ukrainie bilans zagraniczny jest faktycznie zerowy. Oznacza to, że komponent importowy rośnie silniej niż eksportowy, przez co faktycznie rozmywa się rynek wewnętrzny. Bardzo dziwna jest decyzja rządu o założeniu w budżecie na 2004 rok deficytu — przy tym, że na rachunkach skarbu państwa znajduje się prawie 2 mld hrywien nadwyżki. Lider UNP Jurij KOSTENKO informuje o tym, że komisja budżetowa przygotowała cały szereg zmian, które bazują na zwiększeniu części dochodowej budżetu na 2004 rok o co najmniej 8 mld hrywien. — Za pomocą tych środków przede wszystkim można rozwiązać najbardziej bolesne kwestie socjalne: podniesienie wysokości płacy minimalnej, podwyżkę pensji dla pracowników budżetówki — lekarzy i nauczycieli, podniesienie wysokości świadczeń emerytalnych. Czy zgodzi się na to rząd — to tradycyjne pytanie, na które nie mamy odpowiedzi. Co więcej, rząd zapewne będzie próbował zmniejszyć część dochodową. Natalja MARTYNENKO, ekonomistka Międzynarodowego Centrum Studiów Perspektywicznych, nie uważa, że od budżetu na 2004 rok należy oczekiwać szczególnych niespodzianek: — Ten rok jest wyborczy, dlatego nie należy obawiać się gwałtownego podnoszenia podatków, niepopularnych decyzji, tutaj nie będzie rewolucyjnych zmian. Podobnie jak, w ostatecznym rozrachunku, szczególnego wzrostu wydatków na potrzeby socjalne. Oczywiście rząd będzie kładł na to nacisk, ale w rzeczywistości w kraju po prostu nie ma zasobów, aby komponent socjalny znacząco wzrósł. Mimo że w ciągu ostatnich lat obserwuje się tendencję do podnoszenia tego komponentu. Powiedzmy, w zeszłym roku odnotowano wzrost o 20%. Ludmyła PUSTELNYK
Машинний переклад
Korespondent „Słowa Proświty” zapytał kijowian o ich stosunek do budżetu państwa. Respondenci odpowiadali na pytania: „Czy Pana/Pani zdaniem budżet państwa uwzględnia interesy niezabezpieczonych warstw ludności?”, „Gdyby miał(a) Pan/Pani wpływ na tworzenie budżetu, na co przede wszystkim przeznaczył(a)by Pan/Pani środki?”. VOX POPULI Wira Jakiwna Teplakowa, emerytka: — Podczas tworzenia budżetu państwa urzędnicy przejmują się jedynie osobistymi interesami. Tak być nie powinno. Dlatego, gdybym miała wpływ na politykę budżetową, skierowałabym środki na dobrobyt narodu, który żyje poniżej granicy ubóstwa. Bo, powiedzmy, na tle dzisiejszego wielkoskalowego budownictwa w stolicy naród jest po prostu żałosny. Kławdija Iwaniwna Chomenczuk: — W budżecie nie są uwzględniane interesy i potrzeby przeciętnych obywateli Ukrainy. Świadczy o tym mój poziom życia i życie wielu Ukraińców. Urzędnicy zwracają uwagę tylko na swoje problemy. Gdybym ja rozdzielała środki państwowe, skierowałabym je na sferę socjalną — na branżę ochrony zdrowia i edukację, które najbardziej cierpią z powodu obojętności urzędników państwowych. Witalij Hryhorowycz, emeryt: — Nasi urzędnicy układają budżet państwa dla samych siebie. Nie zważają na branże, które potrzebują dużych środków. Trzeba zwrócić uwagę na rolnictwo i na zastosowanie nowych technologii, bo to podstawa naszej państwowości. Ukraina to państwo agrarne. Taras Rychliński, student: — Niestety, nie mogę powiedzieć nic o poziomie ukierunkowania społecznego budżetu na 2004 rok, bo jeszcze nie przeglądałem artykułów wydatków na różne sfery i branże. Ale w razie mojego udziału w procesie tworzenia budżetu zwróciłbym uwagę na edukację. Jest ona obecnie na niskim poziomie, choć mamy wielki potencjał. Skierowałbym również środki na branże innowacyjne, które też są pomijane uwagą urzędników. Ale przede wszystkim środki trzeba inwestować w ludzi, czyli w sferę socjalną. Wołodymyr Semenowycz, emeryt: — Urzędnicy działają według zasady „własna kieszeń bliższa”, a dlatego nie zwracają uwagi na przeciętnych obywateli. Moim zdaniem obecnie budżetem państwa najbardziej pokrzywdzone są sfera socjalna i armia. Wiadomo przecież — kto nie chce karmić własnej armii, będzie karmił cudzą. A jeśli chodzi o sferę socjalną, to własnych ludzi krzywdzić nie można, bo oni bardzo wiele oddali temu państwu. Mówię też o tych, którzy obecnie nie mogą pracować, dożywają swoich dni. Iwan Kużylin, lekarz: — Można nic nie mówić o tym, dokąd kierowane są środki z budżetu państwa. Trzeba po prostu rozejrzeć się wokół i porównać poziom życia urzędników i poszczególnych obywateli. Uważam, że pokrzywdzonymi pozostają niezabezpieczone warstwy społeczne ludności. Na nie właśnie trzeba zwrócić uwagę. Wadym, artysta: — Urzędnicy uważają, że z poszczególnymi obywatelami można się nie liczyć. Świadectwem tego jest istnienie minimum egzystencji, które jest dwukrotnie wyższe od średniej emerytury. Gdybym mógł coś zmienić w polityce budżetowej, przyczyniłbym się do podniesienia płac, emerytur, stypendiów. Trzeba podnieść poziom dobrobytu ludności przynajmniej do poziomu Polski. Bohdan HDAŁ Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ
Машинний переклад
TECHNOLOGIE WŁADZY. Przypomnijmy istotę sprawy: były asystent lidera BJuT, Borowko, zaprezentował kasetę, na której Julia Tymoszenko rzekomo żąda od asystenta przekazania znacznej sumy sędziom, aby ci zwolnili z aresztu kierowników JESU. Ostatni skandal jest tak oczywisty, że aż nudny. Oczywiście, nie wyklucza to możliwości pojawienia się 226 zainteresowanych głosów, które nie tyle chciałyby wyrządzić szkodę Julii Wołodymyriwnie, co pokrzyżować plany prawdopodobnego kandydata na stanowisko prezydenta — Wiktora Juszczenki. Należy oddać sprawiedliwość generatorom pomysłów piramid władzy: fantazji im nie brakuje. Choć te fantazje są zbyt prymitywne. Od razu dają się odczytać i rozwikłać. Rzeczywiście, kto mógłby tak dobrze nagrać Julię Wołodymyriwnę w jej gabinecie służbowym? Odpowiedź jest prosta jak prawda — tylko organy specjalne. Które — nie wiadomo, ale to, że jest to w mocy tylko profesjonalistów, jest jednoznaczne. A wynik ekspertyzy dotyczącej autentyczności nagrania i głosu Tymoszenko — po kilku dniach — czyż nie jest potwierdzeniem tego samego? Lata daremnych prób rozszyfrowania taśm majora Melnyczenki, na których znajdują się straszliwe fakty przestępstw państwowych, nie przynoszą sukcesu. A nieliczne frazy Julii Wołodymyriwny od razu poddawane są „profesjonalnej” ekspertyzie. Genialne! Stworzyć kobiecie, która prowadzi otwartą wojnę z Prezydentem i jego otoczeniem, ekstremalne warunki, wsadzić jej bliskich za kraty i ciągle tym szantażować, a oprócz tego — terroryzować ciągłymi wnioskami do parlamentu o uchylenie immunitetu — wszystko to nie wymaga wielkiego rozumu. W takich warunkach — hipotetycznie! — gdyby nawet u człowieka pojawiły się jakieś niezgodne z prawem plany, to jeśli nie usprawiedliwić, to zrozumieć ją jest całkiem możliwe. To znaczy, jeśli nawet była rozmowa pani Julii z Borowką o środkach przeznaczonych na ratowanie męża i teścia, to w obecnych feudalno-autokratycznych warunkach i przy pełnej kontroli sądów przez władzę — są to rzeczy całkiem zrozumiałe. A jeśli pro-władzowi technolodzy polityczni mieli pomysł, by przestraszyć głośnym ujawnieniem cnotliwych zwolenników Wiktora Juszczenki, to raczej swego nie osiągnęli. Ale mogli zagrać na rękę tym, którzy kategorycznie nie życzą sobie zbliżenia dwojga polityków. Na ile kolejny wniosek kolejnego Prokuratora Generalnego wpłynie na ostateczne porozumienie najbardziej perspektywicznych ukraińskich polityków w sprawie połączenia sił w tegorocznych wyborach Prezydenta? Można tę samą tezę sformułować nieco inaczej. Ogólnie rzecz biorąc, kwestia połączenia lub rozgraniczenia powinna była już dawno zostać rozwiązana. Obiektywnie w jej obecnej negatywnej aktualizacji nie jest zainteresowany żaden polityk. I przede wszystkim Wiktor Andrijowycz, wszak wkrótce kwestia jego udziału w kampanii prezydenckiej musi stanąć w pełnej krasie. Rozstać się dzisiaj z jedną z najbardziej konsekwentnych opozycjonistek — to bolesna strata. Choć nie oznacza to, że Juszczenko nie będzie mógł wygrać w październiku tego roku sam — i bez Ołeksandra Moroza, i bez Julii Tymoszenko. Wtedy też zaostrzy się temat partnerstwa, wiernych sojuszników i zaprzysięgłych przyjaciół. Zamknąć go należało dawno, jeszcze pół roku temu. Tak jak obiecano. Tak jak obiecano jeszcze przed Nowym Rokiem zapoznać cały spragniony demokratycznych perspektyw lud z superprogramem rozwoju kraju. Oczywiście, wszystkie te rzeczy powinien był zainicjować i wyartykułować Wiktor Juszczenko — lider zaufania społecznego. Niełatwo dzisiaj Wiktorowi Andrijowyczowi: spróbuj zebrać do kupy to, co nigdy w ukraińskiej historii do kupy nie było zbierane — ludzkie ambicje. Ale w tym, być może, zawiera się jego historyczna misja. Trudno i Julii Wołodymyriwnie. Trzeba — albo zgodzić się na propozycje Wiktora Andrijowycza, którego za poły trzymają niektórzy członkowie jego zespołu, albo pozostawać wieczną rewolucjonistką. Choć z jej udziałem i kierownictwem w strukturach władzy wykonawczej moglibyśmy oczekiwać radykalnych zmian. Zatem trwa przeładowanie przed decydującą grą. I gdyby to była tylko gra dwojga opozycyjnych polityków!.. Wszak chodzi o los kraju. Swoją drogą, podczas przeładowania warto wystrzegać się wirusów… Wiktor MOROZ. Wnioskiem do Rady Najwyższej o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej jednej z liderek opozycji Julii Tymoszenko Prokurator Generalny rozpoczął ostatni etap realizacji władczej strategii przedwyborczej. Chodzi o rozgraniczenie sił demokratycznych i niedopuszczenie do ich połączenia. Oprócz tego, H. Wasyljew mimowolnie postawił pytanie o nową jakość kariery politycznej Julii Wołodymyriwny.
Машинний переклад
DOKĄD ZMIERZAMY? KTO KOMU JEST POTRZEBNY: EUROPA UKRAINIE CZY UKRAINA EUROPIE? Zanim spróbujemy odpowiedzieć na postawione pytanie, wspomnijmy o triumfalnym zwycięstwie w konkursie piosenki „Eurowizja” Rusłany Łyżyczko, które nie zostałoby osiągnięte bez ogólnoeuropejskiego wsparcia. Faktycznie staliśmy się świadkami przeprowadzenia kontynentalnego referendum na temat: „Czy Europejczycy chcą widzieć w swojej wspólnocie Ukraińców?”. Nie władzę, a naród ukraiński. Twierdząca odpowiedź powinna zmusić polityków do zastanowienia się nad sytuacją. Zarówno europejskich biurokratów, a zwłaszcza krajowych, najczęściej prorosyjsko nastawionych możnowładców. Zrozumiałe, że to wydarzenie jest dalekie od naszych problemów ekonomicznych i politycznych, ale droga do zamożnego, cywilizowanego życia Ukrainy wiedzie właśnie przez sferę humanitarną. „Uśrednieni”, bez narodowego oblicza, bez własnej kultury, nikomu i nigdy nie będziemy interesujący, a zatem i potrzebni. Zejdźmy do poziomu, jak mówią politycy, przeciętnego Ukraińca. Ilu naszych obywateli pracuje dziś za granicą? Według różnych danych od 5 do 7 milionów. Najczęściej ludzie ci przebywają na obczyźnie, pozbawieni elementarnej ochrony prawnej. A przecież Polacy czy mieszkańcy krajów bałtyckich, których państwa zostały przyjęte do UE, zyskują możliwość bezwizowego i zgodnego z prawem przemieszczania się po kontynencie od Skandynawii po Morze Śródziemne. Wszyscy nasi zachodni sąsiedzi przyłączają się dziś do europejskiej kultury, duchowości, ogólnoludzkich wartości, wśród których najważniejsze to: demokracja, rządy prawa, prawa człowieka. U nas nawet dyskusje o powyższym nie odbywają się bez politycznej konfrontacji i wzajemnych oskarżeń. Ponieważ obecna władza swoimi nieudolnymi decyzjami i działaniami stworzyła na Ukrainie atmosferę pesymizmu i zwątpienia. Abyście, szanowni czytelnicy, lepiej zrozumieli, o co chodzi, odwołajmy się do opinii narodowych autorytetów – specjalistów, a do tego ludzi ideologicznie niezaangażowanych, którzy chylą czoła tylko przed prawdą. Na przykład do wniosków wybitnego uczonego w dziedzinie medycyny – akademika Mykoły Amosowa. Wydaje się, że nie ma u nas choćby jednego jego oponenta: rosyjski patriota, który głęboko szanował naród ukraiński, Europejczyk – bo był tolerancyjnym, wysoko wykształconym naukowcem, uznanym przez świat. W swoim fundamentalnym dziele „Ideologia dla Ukrainy” Mykoła Amosow na podstawie żmudnych badań socjologicznych jasno i jednoznacznie określił naszą drogę w przyszłość – obowiązkowo do Europy! Obowiązkowo na zachód! Nie na wschód, gdzie czeka nas niepewna przyszłość. Do takiego wniosku doszedł prawdziwy patriota Rosji, więc dlaczego mielibyśmy wątpić my – urodzeni na Ukrainie, w której znajduje się geograficzny środek Europy? CO STOI ZA HASŁEM „IŚĆ DO EUROPY?” „Europa to doświadczenie wielu wieków... Europa to wspaniała cywilizacja, Europa to Goethe, Darwin, Byron, Newton...”, – tak żarliwie agitował w latach 20. za powrotem Ukrainy do „starego świata” wybitny pisarz Mykoła Chwylowy. Dla przeciętnego Ukraińca najjaskrawszym argumentem powinno stać się uświadomienie sobie, że bycie członkiem Unii Europejskiej oznacza wejście w szeregi rozwiniętych krajów świata. Wreszcie oznacza to znalezienie odpowiedzi na pytania, które nurtują w naszych czasach wielu. Przecież jeśli według obliczeń ONZ ukraińskie czarnoziemy są w stanie wyżywić półtora miliarda mieszkańców Ziemi, to dlaczego dziś rząd Wiktora Janukowycza nie jest w stanie zagwarantować nieprzerwanego zaopatrzenia w produkty żywnościowe, przede wszystkim w wyroby piekarnicze, 48 milionom obywateli Ukrainy? Opanowanie nowoczesnych technologii pozwoli uczynić krajową produkcję konkurencyjną, co z kolei otwiera drogę do zamożnego życia na Ukrainie. Zrozumiałe, że osiągnięcie powyższego wymaga od nas innej kultury pracy, samoorganizacji i aktywności społecznej. Ale przecież kiedyś trzeba będzie zacząć. Dlaczego więc nie dziś? WŚRÓD WROGÓW EUROORIENTACJI UKRAINY – PROROSYJSKA BIUROKRACJA Ogłoszony przez oficjalny Kijów dwa lata temu dokument „Europejski wybór” pozostaje niczym niepopartą deklaracją. Aby lepiej zrozumieć ten wniosek, przypomnijmy, kto u nas realizuje program współpracy ze strukturami europejskimi. Dziś na pierwszym miejscu widzimy tu pełnomocnika Ukrainy ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej, pierwszego wicepremiera Mykołę Azarowa. Odrażająca postać kluczowego gracza drużyny Wiktora Janukowycza jest dobrze znana opinii publicznej. Nawet Prezydent jest niezadowolony z jego niekompetentnego poziomu pracy. Co prawda, M. Azarow mocno siedzi w siodle, a raczej w rządowym fotelu. Obok niego – sekretarz Rady Państwowej ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy, zastępca szefa Administracji Prezydenta Anatolij Oreł, który po przeprowadzce z Moskwy do Kijowa, według świadectw prasy, „obrał sobie za cel zniszczenie MSZ (Ministerstwa Spraw Zagranicznych) jako samodzielnej struktury – tego siedliska eurokibiców”. Najwyraźniej tak właśnie jest, bo „sukcesy” A. Oreła są powszechnie znane: najpierw „odprawili” ministra-europatriotę Borysa Tarasiuka, a niedawno zastępcę ministra spraw zagranicznych Ołeksandra Czałego, autora słynnej frazy „Ukraina nie wytrzyma dwóch orientacji” (innymi słowy, Ukraina nie może być jednocześnie w Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej i w Unii Europejskiej). Nawiasem mówiąc, przed pracą w MSZ Ołeksandr Czały był Stałym Przedstawicielem Ukrainy przy Radzie Europy i jego działalność w Strasburgu stała się bardzo pożyteczna dla naszego kraju. Na miejsce Ołeksandra Czałego do Strasburga pojechała Suzanna Stanik z obozu M. Azarowa i A. Oreła.
Przypomnijmy jeszcze raz błyskotliwy występ na konkursie piosenki „Eurowizja” Rusłany Łyżyczko — to nie tylko uznanie jej talentu i zjednoczenia jej zwolenników, to coś znacznie więcej. Ciekawie obserwuje się rozgoryczenie ekipy Wiktora Janukowycza, chociaż sam Premier trzyma się, jak zawsze, dziarsko. A oto M. Azarow, A. Oreł... Każdy kraj świata uważa za zaszczyt przyjęcie u siebie jubileuszowego, 50. konkursu piosenki „Eurowizja”. A kijowscy urzędnicy państwowi rozkładają ręce: „Toż trzeba zrobić to i tamto...”. I mimo woli przychodzi myśl: „A może ta delikatna dziewczyna dokonała niemożliwego? Pchnęła kulę, która nabierając prędkości, zmiecie ze swojej drogi wszystkie rutynowe przeszkody i tamy?”. Na tle doprawdy wybitnych osiągnięć młodzieży żałosnymi wydają się „osiągnięcia” obecnej władzy, zwłaszcza rządu Wiktora Janukowycza. Jest postęp gospodarczy, a zarazem całkowicie brak ruchu w kierunku poprawy dobrobytu narodu. Naturalnym krachem zakończyła się kampania tak zwanych „politreform”, których celem jest jedynie kolejna próba obecnych możnowładców, by w jakikolwiek sposób utrzymać w rękach państwowe stery. I dlatego, niczym dwulicowy Janus, oficjalny Kijów z jednej strony słownie jest „za” strategicznym partnerstwem między UE a Ukrainą, a z drugiej — robi wszystko, byle tylko jak najbardziej zahamować proces zbliżenia. Naturalne jest, że zagraniczni politycy i prasa reagują na ukraińską rzeczywistość, często nie przebierając w słowach: „zmęczenie Ukrainą”, „Ukraina terroryzuje Europę grą w JEWP”, „Ukrainie należy najpierw ustanowić demokrację, a dopiero potem wybierać orientację w polityce zagranicznej”... Kijowscy możnowładcy są głusi i obojętni na takie słuszne uwagi. Oni, zwłaszcza wyznaczony jako kandydat numer jeden na stanowisko głowy państwa Wiktor Janukowycz, mają zupełnie inne troski — w jakikolwiek sposób utrzymać władzę. „Chicagowskie” doświadczenie „rządzenia narodem” „donieccy” przenoszą do Kijowa, mając nadzieję rozszerzyć je na całą Ukrainę. Oficjalnego Kijowa nie powstrzymuje nic: ani ciągłe groźby pozbawienia Ukrainy członkostwa w Radzie Europy, ani rekomendacje partnerów we współpracy z NATO, ani przyjacielskie rady europejskich liderów. Cierpliwa Europa (a i cały świat) mimo wszystko nie traci nadziei, by nam pomóc. „Wybory prezydenckie na Ukrainie to główne wydarzenie Europy w bieżącym roku” — ogłasza dyrektor programów ds. Europy i Eurazji Fundacji Carnegie w Waszyngtonie Anders Åslund. Popierają go przewodnicy eurointegracji i liderzy „starego kontynentu” — znani politolodzy Jan Marinus Wiersma, Alexander Rahr i inni.
* * *
Chce się widzieć Rusłanę Łyżyczko w roli pierwszej jaskółki, która nie przynosi wiosny, ale mimo wszystko zwiastuje jej nadejście. Europejczycy chcą widzieć w swoim gronie Ukraińców. I żadna siła nie zatrzyma ruchu naszego państwa ku cywilizowanej przyszłości. Zwycięstwo na „Eurowizji” po raz kolejny zademonstrowało: młoda Ukraina jest zdolna wprowadzić na władczy Olimp nową władzę, nowych przewodników narodu — godnych naszej kijowskoruskiej przeszłości i europejskiej przyszłości.
Witalij ABLICOW
MYŚLI NA GŁOS
Obecna ukraińska władza, słuchając niekorzystnych dla siebie wniosków przewodników europejskich instytucji, zwłaszcza dotyczących wstąpienia naszego kraju do UE, zachowuje się jak znany lis w winnicy. Pamiętacie? Nie mogąc zerwać słodkiej kiści, łotrzyk zaczął udawać zuchwałą obojętność: powiedzmy, nie tak bardzo zależało — winogrona przecież nie dojrzały, są zielone... I zaczął śpiewać nudną pieśń (na ulubioną nutę ulicznego żebractwa) o „swoim (władzy) nieszczęsnym losie”: my, powiedzmy, życie kładziemy dla ciebie, narodzie, a oni (Europejczycy) stronią od nas... To od jakiej Ukrainy naprawdę stroni Europa?
Машинний переклад
Abdul Salam Al-Darri pracuje jako redaktor wiadomości w bagdadzkiej stacji telewizyjnej „Al-Irakija”, a mieszka w owianej złą sławą dzielnicy irackiej stolicy, Abu Ghraib. Stałych silnych wrażeń mu nie brakuje. Specjalnie dla „Słowa Proświty” Abdul przygotował fragmenty swojego reporterskiego dziennika. Kilka dni temu spotkałem znajomego, nazwijmy go Achmetem, pracuje on na międzynarodowym lotnisku w Bagdadzie. Znajomy przejeżdżał swoim autem obok lotniska, ostrożnie poruszając się za wojskowym konwojem. Nie wiadomo dlaczego, ale Achmet zainteresował Amerykanów. Zatrzymali się przy wjeździe na lotnisko, Achmet podjechał bliżej. I wtedy żołnierze otworzyli ogień, kule trafiały obok auta, znajomy, nie zatrzymując go, wyskoczył na zewnątrz. Amerykanie uznali, że jest terrorystą, zaczęli strzelać do samochodu, który się zatrzymał. Achmeta zmusili do położenia się twarzą do ziemi, przeszukali, upewnili się, że z terrorystami nie ma nic wspólnego. Wyjaśnili jednak, na czym polegała jego wina — „był niewystarczająco ostrożny na drodze”. Achmet poszedł zatem do pracy cały i zdrowy, choć cały w pyle. Za naruszenie przepisów ruchu drogowego amerykańscy żołnierze zdejmują z samochodów tablice rejestracyjne. Przepisy często łamane są nieumyślnie — spróbuj przejechać ulicą, która była jeszcze wczoraj, a dziś jej nie ma. Kiedy Amerykanie dają kierowcom znać, żeby zwolnili miejsce dla wojskowego konwoju, strzelają w powietrze. Trzeba stwierdzić zakończenie miesiąca miodowego między Amerykanami a tą częścią Irakijczyków, którzy czekali na nich jak na wyzwolicieli od dyktatora. Tak, mieliśmy dyktatora i niemal całkowitą blokadę gospodarczą, ale nie mieliśmy wojsk okupacyjnych na terytorium państwa. Które przyszły tutaj pod fałszywym pretekstem unieszkodliwienia broni masowego rażenia. Nawet gdyby taka kiedyś była na terytorium Iraku, kto dał prawo USA nas rozbrajać? Swoją drogą, w Izraelu też jest broń masowego rażenia, ale tam nie ma amerykańskich wojsk okupacyjnych. Odwieczne podwójne standardy. Wzajemna nienawiść. W maju wojska okupacyjne starły się z największym być może zbrojnym oporem od czasu, gdy przybyły do Iraku. Nam nie oferują nic w ramach rekompensaty za faktyczne zniszczenie kraju. 70% Irakijczyków jest dziś bezrobotnych. Cywilów nierzadko zabijają po prostu na środku ulicy, ale sądzą za takie zbrodnie tylko według amerykańskiego ustawodawstwa, nie zważając na międzynarodowe. Nie ma co już wspominać o irackich prawach. Wszyscy dobrze wiedzą, co stało się w więzieniu Abu Ghraib… Mamy nowy rząd, któremu nie ufają przeciętni Irakijczycy. O członkach rządu mówi się, że to sami pracownicy CIA. Niedawno minęły dwa miesiące od czasu, gdy zginęli operator i dziennikarz „Al-Irakiji”. Ich samochód ostrzelali amerykańscy żołnierze. Potem tłumaczono nam, że za późno zauważyli duży napis na aucie „Telewizja”, myśleli, że to terroryści. Na prawie pół roku przed tymi wydarzeniami całkiem normalnie rozmawiałem ze swoimi europejskimi i amerykańskimi kolegami podczas jednego międzynarodowego spotkania dla dziennikarzy. Tak samo bez uprzedzeń rozmawiam z nimi i teraz — cywile między sobą nie wojują. Tłumaczenie z angielskiego Ludmyły PUSTELNYK
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Dzisiaj średnioroczny dopływ wód kopalnianych do wyrobisk górniczych wynosi w Zagłębiu Donieckim 66 000 m3/godzinę, w Lwowsko-Wołyńskim — 900 m3/godzinę, w Aleksandryjskim — 1500 m3/godzinę. Z tej ilości na potrzeby techniczne wykorzystuje się tylko 13-15%, reszta wody jest zrzucana albo do stawów osadowych, które z jakiegoś powodu nie mają ekranów, albo bezpośrednio do rzek. A woda ta jest bardzo zanieczyszczona. Wysoką zawartość soli w wodzie mają kopalnie przedsiębiorstwa państwowego „Pawłohradwuhilla” (do 35 g/l przy dopuszczalnym stężeniu 1,0 g/l), „Czerwonoarmijśkwuhilla” (do 24 g/l), „Stachanowwuhilla” (do 20 g/l), „Krasnodonwuhilla” (do 7,5 g/l), „Doneckwuhilla” (do 8,32 g/l). Warto podkreślić, że w wodach kopalnianych Donbasu, które są zrzucane do rzek, litu jest od 1,3 do 12 razy powyżej normy, kadmu — od 4 do 100 razy, ołowiu — od 1,4 do 20 razy, manganu — od 1,2 do 172 razy, strontu — od 1,1 do 7 razy, aluminium — od 1,3 do 1440 razy, żelaza — od 1,2 do 586 razy. Wody Centralnego Donbasu są zanieczyszczone także toksycznymi substancjami zakładów chemicznych, które znajdują się na terenach eksploatowanych przez kopalnie; w wodach kopalnianych wykryto wyższą od dopuszczalnego stężenia (NDS) ilość benzenu, toluenu, chlorobenzenu, formaldehydu, fenolu, amoniaku, rodanków oraz innych silnie działających substancji. W ciągu jednego roku kopalnie Donbasu zrzucają do rzek wraz z wodą 53 tony produktów naftowych, 7,2 tys. ton substancji zawieszonych, 1050 tys. ton rozpuszczonych soli, 184 tys. ton chlorków, 330 tys. ton siarczanów. „O BOŻE, BIEDNE RZEKI,” — WYKRZYKNIE CZYTELNIK! CZYŻBY NAPRAWDĘ NIE MOŻNA DZIŚ WSTRZYMAĆ ZRZUTU ZANIECZYSZCZONYCH WÓD KOPALNIANYCH DO SIECI HYDROGRAFICZNEJ?! Rzeka Doniec Siewierski to główna arteria wodna Donbasu. Potężna, piękna. W latach trzydziestych wody tej rzeki od źródeł do ujścia były słodkie, typu wodorowęglanowo-wapniowego (czyli wysokiej jakości, smaczne!), z mineralizacją 0,5-0,7 g/l. Wody te były szeroko wykorzystywane do zaopatrzenia w wodę pitną i gospodarczą. Dzisiaj tylko w górnym biegu Dońca Siewierskiego (do ujścia dopływu Kazennyj Toreć) wody rzeczne pozostają słodkie. Jednak rzeka mimo wszystko płynie. W granicach przemysłowego Donbasu do Dońca Siewierskiego wpadają prawe dopływy z wysoce zmineralizowanymi wodami kopalnianymi — rzeki Kazennyj Toreć, Bachmutka, Wełyka Biłeńka, Mała Biłeńka, Łuhań. Bezpośrednio do Dońca Siewierskiego zrzut wód prowadzi 20 kopalń przedsiębiorstw państwowych „Łuhanśkwuhilla”, „Krasnodonwuhilla”, „Łysyczanśkwuhilla” w objętości 28 mln m3/rok oraz cztery centralne zakłady wzbogacania. Mineralizacja wód kopalnianych wynosi 1,8-8,2 g/l (NDS=1,0 g/l); są one zanieczyszczone substancjami zawieszonymi, chlorkami, siarczanami i przekraczają normę twardości wody 15-18 razy. Warto szczególnie podkreślić, że zanieczyszczenie rzek znacząco pogarsza jakość wód podziemnych ujęć wody pitnej, znajdujących się na brzegu tej czy innej rzeki. Zostało to w szczególności odnotowane na ujęciach wody w Ługańsku — Switłyczanśkim, Sławianoserbśkim, Rodakiwśkim i innych. Co zasiejesz, to zbierzesz. Reakcja łańcuchowa! W dolinie Dońca Siewierskiego znajdują się główne ujęcia podziemnych wód pitnych Donbasu, dlatego ochrona wód rzecznych to problem niezwykle ważny, problem, który wymaga jak najszybszego rozwiązania. Zrzut wód kopalnianych do dorzecza rzeki Samara, która wpada do Dniepru, prowadzi dzisiaj 27 kopalń przedsiębiorstw państwowych „Doneckwuhilla”, „Selidiwwuhilla” oraz „Dobropillawuhilla” o łącznej objętości 80 mln m3/rok. Mineralizacja wód kopalnianych wynosi tu 1,4-35,0 g/l, zawartość substancji zawieszonych w wodzie — 20-180 mg/l (NDS=25 mg/l). Bezpośrednio do rzeki Samary zrzucają wodę 11 kopalń przedsiębiorstwa państwowego „Pawłohradwuhilla”. Mineralizacja wód kopalnianych — 2,0-35,0 g/l, twardość wody 2-26 razy wyższa od normy. Do rzeki Wowcza, lewego dopływu Samary, zrzucają wody kopalniane 10 kopalń, a do rzeki Byk, która również wpada do Samary — 5 kopalń. Taki jest ten niepocieszający obraz. BEZ WĄTPIENIA, WEDŁUG ZASADY OBOJĘTNYCH: PO MNIE CHOĆBY POTOP. Rzeki Donbasu Mius i Kalmius mają szczególne znaczenie przy rozwiązywaniu kwestii ochrony wód powierzchniowych, ponieważ przepływają przez południowe tereny, gdzie najostrzej odczuwa się deficyt zasobów wodnych. Do rzeki Kalmius zrzucają wodę 33 kopalnie przedsiębiorstw państwowych „Doneckwuhilla” i „Makijiwwuhilla” w objętości 62 mln m3/rok oraz 7 centralnych zakładów wzbogacania. Wody kopalniane charakteryzują się mineralizacją 2,0-6,3 g/l, ilość substancji zawieszonych wynosi 20-150 mg/l, chlorków — 300-2980 mg/l (NDS=250 mg/l), siarczanów — 280-2700 mg/l (NDS=350 mg/l). Mineralizacja wody w rzece Kalmius na posterunku hydrochemicznym, który znajduje się 2 km powyżej Doniecka (czyli przed mostem!), sięga 2,4 g/l (NDS=1,0 g/l). W wodzie przekroczone są normy chlorków, produktów naftowych, metali ciężkich. Do dorzecza rzeki Mius zrzucają wodę 80 kopalń przedsiębiorstw państwowych „Donbasantracyt”, „Antracyt”, „Torezantracyt”, „Ordżonikidzewuhilla”, „Artemwuhilla”, „Szachtarśkwuhilla”, „Roweńkyantracyt” w objętości 135 mln m3/rok. Mineralizacja wód kopalnianych 1,0-5,0 g/l, ilość substancji zawieszonych w wodzie — 15-220 mg/l. Mineralizacja wody w rzece Mius na posterunku hydrochemicznym we wsi Dmytriwka (poniżej masowego zrzutu wód kopalnianych) wynosi 1,6-1,8 g/l, zawartość substancji zawieszonych 65-75 mg/l; w wodzie powyżej NDS znajdują się siarczany, chlorki, azot amonowy. I znowu nikt nie bije na alarm. Wszyscy spokojni, jakby tak właśnie powinno być. Obojętność, beztroska. Portfel to nie święto, zgaga to nie choroba! Tak, zapewne? Zanieczyszczenie rzek odbywa się nie tylko kosztem kopalń węgla czy kopalń rud żelaza, manganu i siarki, kopalń soli. Znacząco pogorszyła jakość wody w rzece Dniestr awaria w Stebniku w 1983 roku; rzeka Teterów, przepływająca przez teren obwodu żytomierskiego, zanieczyszczana jest ściekami, które trafiają tam z wielu zakładów przemysłowych. I jeśli negatywny wpływ na wyżej wymienione rzeki Kalmius i Mius w ich górnym i środkowym biegu wywierają kopalnie węgla Donbasu, to potem — w dolnym biegu — liczne agrofirmy. Te ostatnie działają z rozmachem, dają popalić! Dla zwiększenia zbiorów pomidorów, kapusty, marchwi, winogron, brzoskwiń — plantacje rolnicze są starannie, nie szczędząc środków, traktowane nawozami mineralnymi, pestycydami. Często działki agrofirm znajdują się obok rzek, Morza Azowskiego. Szkodliwe substancje są przenoszone z gleb przez deszcz i trafiają w końcu do tych samych rzek, morza. Natomiast wzdłuż całego wybrzeża, które graniczy z podobnymi działkami różnych agrofirm, w wodzie morskiej sześciokrotnie zmniejszyła się ilość hydrobiontów — krabów, małży, krewetek. A w wodzie rzek — znacznie powyżej NDS azotanów, fosforanów. Wymowny wskaźnik! PRZEMIANOWALI RZEKĘ… NA SMOLANKĘ?
A teraz spójrzmy na małe rzeki. Oto, na przykład, rzeka Hruzśka. Przepływa ona w granicach miasta Makiejewka oraz osiedli położonych w tym gęsto zaludnionym regionie górniczo-przemysłowym Donbasu. Należy do dorzecza Morza Azowskiego i jest lewobrzeżnym dopływem rzeki Kalmius. To oczywiście nie Dniepr. Szerokość nie przekracza 10 m, długość — 140 km. Mieszkańcy nazywają Hruzśką „Mazutką”, „Smolanką”. Woda rzeki ma bardzo nieprzyjemny zapach, a jej kolor rzeczywiście przypomina mazut lub smołę. A wszystko to rezultat tego, że do tej rzeczki zrzucają ścieki przemysłowe: Makiejewski Zakład Metalurgiczny im. Kirowa, Makiejewski Zakład Koksochemiczny im. Dzierżyńskiego, Makiejewski Zakład Odlewniczy Rur im. Ordżonikidze oraz Charcyski Zakład Rur, cztery centralne zakłady wzbogacania (flotacja węgla!) oraz wiele kopalń przedsiębiorstwa państwowego „Makiejewwuhilla”. Latami tak było. I latami wszystko się gromadziło. Tymczasem muły rzeki Hruzśkiej pod względem stopnia zagrożenia dla zdrowia ludności określane są obecnie kategorią „bardzo niebezpieczne”. Naukowcy stanowczo odradzają wykorzystywanie do podlewania upraw rolnych wody z rzeki Hruzśka, a jej części zalewowej — do uprawy roślin. Ale ludzie — mimo wszelkich ostrzeżeń — wciąż sadzą tu ogrody, bo innej ziemi nie ma. I wodą z rzeki podlewają ziemniaki, marchew, drzewa… A woda jest zanieczyszczona 19 składnikami — cezem, rubidem, kadmem, strontem, niklem, chromem, cynkiem, fenolami, rodankami, cyjankami, amoniakiem. NA EKOLOGII — OSZCZĘDZAJĄ, STĄD TEŻ WSZYSTKIE PROBLEMY A trzeba, żeby wszystkich ludzi — i kierowników, i prostych górników — bolało serce o każdą taką rzekę, jak Hruzśka. Żeby, gdy człowiek spojrzał na nią, biedaczkę, — od razu zaparło mu dech. Powinno przecież kiedyś pojawić się to dziwne i nieznane dla wielu z nas uczucie, które boleśnie uderzy, oparzy, zmusi do działania… W nie lepszym stanie są też rzeki Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Węglowego — Zachodni Bug, Rata, Sołokija, Zołota, Studianka. Nieco w lepszym — rzeka Biłostik. Ale jedna jaskółka wiosny nie czyni… W warunkach naturalnych, czyli przed budową kopalń węgla, wody rzeczne Lwowsko-Wołyńskiego zagłębia były czystsze, „smaczniejsze”, jak mówią miejscowi mieszkańcy, bardziej przejrzyste i atrakcyjne. W wyniku wydobycia węgla i związanych z tym procesem osiadań powierzchni terenu, powstały duże zalane obszary. Miejscami rzeki zamieniły się w istocie w bagna. Tam, gdzie Zachodni Bug podchodzi blisko do nowego osadnika odpadów Czerwonogradzkiego Zakładu Wzbogacania, w wodzie rzecznej znacząco wzrasta zawartość siarczanów, bromu, polifosforanów, poliakrylamidów (11,4 mg/l przy dopuszczalnym stężeniu 2,0 mg/l), fenoli (0,013 mg/l przy dopuszczalnym stężeniu 0,001 mg/l), produktów naftowych (8,14 mg/l przy dopuszczalnym stężeniu 0,3 mg/l). To samo można powiedzieć o rzekach Rata, Sołokija i Zołota, które przepływają przez pola kopalń węgla „Wełykomostiwśka”, „Meżyriczanśka”, „Wizejśka”, „Stepowa”, „Czerwonohradśka”, „Nadiia”. A oto mała rzeka Studianka… Niesie swoje mętne wody przez terytorium niedawno zlikwidowanej kopalni „Nowowołynśka” nr 8. Mieszkańcy wsi Hrudy, których domy przylegają bezpośrednio do Studianki, opowiadają: „Woda była czysta, niczym dziewicza łza. I ryby się tu wiodły, i raki… A teraz nazwa została! Zdrenowała kopalnia ciek wodny, prawie zniszczyła szeroką, głęboką rzekę…” Tak, ludzie wszystko widzą i wszystko pamiętają. I właściwe akcenty stawiają. Bo Studianka dzisiaj — to w istocie strumyk, a głębokość — wróblu do kolan. Zresztą jakość wody rzecznej pozostawia wiele do życzenia — mineralizacja wzrosła z 0,4 do 0,9 g/l, w wodzie powyżej dopuszczalnych stężeń są siarczany, chlorki, mangan, żelazo, fenole. DZISIAJ NA UKRAINIE JEST OKOŁO 22,5 TYS. MAŁYCH RZEK. I WIĘKSZOŚĆ Z NICH CIERPI PRZEZ NAS, LUDZI Dobrze rozumiejąc, że woda rzeczna bardzo istotnie wpływa na stan środowiska, za granicą przywiązuje się szczególną wagę do jakości wody rzecznej, standardów, według których określa się tę jakość. W Belgii, na przykład, każda próbka wody rzecznej jest analizowana pod kątem 40 parametrów; we Francji skala oceny jakości wody rzecznej ma 6 klas, w Wielkiej Brytanii — 4 klasy. Co ciekawe, w Rosji w ostatnich latach opracowano klasyfikatory jakości wody rzecznej według pięciostopniowej skali na podstawie przeprowadzania analiz chemicznych wody i określania saprobności (czyli przeżywalności) fito- i zooplanktonu oraz peryfitonu dla poszczególnych grup organizmów. Biotestowanie jest obowiązkowe. Na Ukrainie, niestety, tego nie ma, a woda rzeczna pod względem jakości analizowana jest bardzo prymitywnie, jak sto lat temu. Z uwzględnieniem wszystkiego powyższego, dla rehabilitacji dużych i małych rzek Ukrainy koniecznie trzeba: 1. Istotnie zwiększyć odpowiedzialność i kary za zrzucanie do rzek zmineralizowanych zanieczyszczonych wód kopalnianych i ścieków przemysłowych. Dzisiaj kierownikom kopalń i przedsiębiorstw Ukrainy bardziej opłaca się zrzucać cały brud, wszystkie odpady do sieci hydrograficznej i płacić za to śmieszne pod względem wysokości kary pieniężne, niż realizować przedsięwzięcia ochrony przyrody, dbać o środowisko. 2. Wydobycie węgla w kopalniach należy prowadzić z podsadzką przestrzeni wyrobiskowej, jak robi się to za granicą, — co likwiduje osiadania powierzchni terenu, zalewanie dolin rzecznych, zamulanie koryt rzek, powstawanie bagien. 3. Pilnie wybudować we wszystkich kopalniach węgla stawy-osadniki o pojemności pięciodniowego odstoju (w tym czasie w wodzie kopalnianej znika pałeczka okrężnicy, wytrąca się w osad żelazo i całkowicie utleniają się substancje organiczne). 4. Stawy-zbiorniki wód kopalnianych i kanały odprowadzające wodę obowiązkowo muszą mieć ekrany, które ochronią środowisko przed stratami filtracyjnymi z wyżej wymienionych budowli hydrotechnicznych, będą chronić rzeki przed negatywnym wpływem aureoli zanieczyszczeń. 5. Stacje sanitarno-epidemiologiczne powinny zabronić stosowania przez firmy rolnicze i poszczególnych rolników pestycydów i nawozów mineralnych na plantacjach rolniczych, które bezpośrednio graniczą z rzekami i morzem (w pasie brzegowym o szerokości przynajmniej 100 m). Należy aktywniej stosować nietradycyjne sposoby walki ze szkodnikami i chorobami roślin, zwłaszcza biologiczne i zintegrowane. 6. Opracować nowoczesny standard oceny jakości wody rzecznej, którego nieodłączną częścią jest biotestowanie. 7. Do czasu wprowadzenia w życie w kopalniach węgla instalacji do demineralizacji wody — zrzut wód kopalnianych ze stawów-zbiorników do rzek przeprowadzać tylko raz w roku — wiosną, kiedy spływ powierzchniowy i wydatki cieków wodnych są maksymalne, a biologiczne samooczyszczanie rzek — najbardziej wysokie i produktywne. Jewhen RUDNEW, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
Rzeki zazwyczaj biorą swój początek z małego źródełka, dalej ściągają do siebie wodę, rozszerzają się wszerz i w głąb, rodzą szybki nurt, groźne progi, a potem — zwężają się, płycieją… i z czasem zamierają. One, jak ludzie, — i chorują często, i potrzebują pomocy. A my nie zawsze to rozumiemy; co więcej, nie uświadamiając sobie tego, sami skracamy wiek „rzecznego” życia, niszczymy, w istocie, nasze bogactwo. Niewdzięczne i krótkowzroczne z nas istoty! Przecież rzeki darują ludziom swoją krew i ukojenie, bezinteresownie upiększają ziemię; dzięki rzekom zielenią się nasze wierzbiny i trawy, nawadniają się tysiące hektarów suchej ziemi, żyją ryby i gromadzą się wody gruntowe. Rzeki darują nam radość. Bez nich życie jest wysoce problematyczne, bo podstawą jego jest Woda.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wielokrotnie bywałem na stażach i konferencjach w Polsce, Kanadzie, Niemczech, Włoszech, Danii, Szwecji, na Litwie, Białorusi, w Rosji… Przeżyłem już wiekiem Lenina i Hitlera, trzeba i Stalina przeżyć. — W jaki sposób stał się Pan również duchownym? — Ścieżki Pańskie są niezbadane. Każdy ma swoją drogę. Na szczęście byłem ochrzczony przez rodziców. Dziadek mój śpiewał w chórze cerkiewnym. Kuzynka jest mniszką, mieszka w Petersburgu (mniszką została u schyłku życia). Jako dziecko wierzyłem w Boga. Poszedłem do szkoły — tam powiedzieli, że „Boga niet”. Gdzieś w głębi duszy ciągnęło mnie do cerkwi. Będąc studentem, nielegalnie zdobyłem i czytałem Ewangelię. Jako aspirant zacząłem zachodzić do cerkwi, ale nie w Dniepropietrowsku: to w Kijowie do soboru św. Włodzimierza zachodziłem, to gdzie indziej, przejazdem… Co więcej, pracę kandydacką pisałem od czwartego roku, a Sofonowicz nawet wstępować do seminarium duchownego. Tak się złożyło, że w tym czasie przybył do Dniepropietrowska nowy biskup Adrian (teraz już metropolita) i po naszym poznaniu się zaproponował wyświęcenie mnie na księdza z tym, abym później się douczył. W 1994 roku, na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy (święto kozackie), władyka Adrian wyświęcił mnie na diakona w Nogińsku (Bogorodsku) pod Moskwą, a po tygodniu zostałem wyświęcony na księdza. Zostałem sekretarzem eparchii dniepropietrowskiej. Przełamując opór władz, tworzyliśmy i rejestrowaliśmy wspólnoty. Zaczynaliśmy prawie od zera (było kilka wspólnot na obwód), a po dwóch latach, dzięki przede wszystkim biskupowi Adrianowi i z moim skromnym udziałem, było ich 20. Teraz na Dniepropietrowszczyźnie jest około 200 wspólnot Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. — Jak więc znalazł się Pan w stolicy? — Wiosną 1996 roku tern” („Międzynarodówka Związkowa” — dzisiaj produkuje druty) w młodzieżowej reprezentacji. Nawet w reprezentacji obwodowej przez pewien czas grałem, aż do momentu wstąpienia na uniwersytet. Potem nasza wydziałowa reprezentacja w piłce nożnej wygrała mistrzostwa uniwersyteckie. Oprócz tego byłem w drużynie pływaków, która zwyciężyła w zawodach uniwersyteckich. Co tu dużo mówić — grałem i w hokeja, i w siatkówkę… Obecnie moim najważniejszym zadaniem jest oświata duchowa ludzi. Tym poważnie powinna zajmować się też „Proświta”. Przecież młodzież duchowo „rozwijają” różne sekty. Szczególnie nieprzyjemnie, gdy ludzie biją się w piersi, że są wielkimi patriotami, ale w rzeczywistości niszczą to państwo i naród, niszcząc Kościół Prawosławny i prawosławne tradycje. Nam zaś proponują RUN-wiarę, okultyzm, wszelkie niedorzeczności z pretensją do poszukiwań intelektualnych i oryginalności. Konferencje były w Kanadzie, Rosji i Polsce. Byli także uczeni ze Stanów Zjednoczonych, Szwecji, Ukrainy, Białorusi, Austrii… Była to bodaj pierwsza konferencja ukrainoznawcza w Rosji. Poświęcona była historii XVII wieku. Oprócz dwóch dziesiątek referatów odbyła się także w przeważającej mierze konstruktywna dyskusja. Najwięcej pytań, komentarzy i doprecyzowań wymagała różna terminologia prelegentów. Świętego Piotra Mohyłę i Sylwestra Kossowa nazwano na przykład „południoworosyjskimi pisarzami”. Trzeba było wyjaśniać, że „południoworosyjskimi” można nazwać mieszkańców Riazania, ale nie Ukraińców. Jednak główny ton w rosyjskiej delegacji nadawali tacy uczeni jak T. Jakowlewa, A. Choroszkiewicz, którzy nie mieszają nauki z polityką i podchodzą do naszej historii jak do historii odrębnego, ukraińskiego narodu. Ucieszły też niektóre nowinki historiograficzne. Tak, w Rosji ukazała się drukiem Kronika Hustyńska, wydanie akademickie. Co prawda, przedstawiona jest jako „rosyjska”, chociaż pisana była w latach 20. XVII wieku na Ukrainie — najwyraźniej przez Zachariasza Kopysteńskiego, archimandrytę Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Co więcej, Tatiana Jakowlewa znalazła w archiwach to, co uważano za zniszczone. Kaci Piotra I i Mienszykowa spalili doszczętnie Baturyn, ale okazało się, że zabrali co nieco z archiwów Mazepy. Chcieli tam znaleźć jakieś sekrety. To archiwum pojechało do Petersburga, rozproszyło się na 4 części i właśnie jedną z 4 części znalazła Jakowlewa. Jest tam bardzo cenna korespondencja Mazepy z Piotrem I, Mienszykowem, Szafirowem, z różnymi monarchami. Widzimy Mazepę jako znakomitego dyplomatę. Znaleziono dwa nowe utwory poetyckie Mazepy! Z kolei białoruski uczony Andriej Kotlarczuk, pracując w Sztokholmie, zbadał szwedzkie archiwa. Jest tam cały dział „Kozacyka” (do historii Ukrainy). Profesor Teresa Chynczewska-Hennel z archiwów Watykanu wyciągnęła i wydała niemało doniesień nuncjusza Filonardiego o Rzeczypospolitej i jest tam wiele o Ukrainie w latach 30. XVII wieku. W Rosji rozpoczęto wznawianie świadectw cudzoziemców o Moskowii. Ukazał się już pierwszy tom dziennika Patricka Gordona, który brał udział w obronie Czehrynia przed Turkami. — Jakie prace w ostatnim czasie Pan wydał lub planuje wydać? — Kończę tłumaczenie ogromnej kroniki Gwagnina, który sporządził opis Europy, w tym Ukrainy. Chcę wydać tę kronikę jako osobną książkę, gdyż jest to unikatowe wydanie — z tej pracy Chmielnicki uczył się historii. Jest jeszcze kronika rymowana, napisana na Podolu w 1682 roku przez wrogiego Ukrainie autora. Są tam unikatowe dane o Sirce, o Chmielnickim, o Wyhowskim — planuję wydać. Również wymaga wydania unikatowe źródło — dziennik Janusza Radziwiłła, dowódcy wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie znajdujemy dane o tymże Chmielnickim, Podobajle, Hołocie, wielokrotnie wspomina się Czarnobyl. Gotowa do wydania jest kronika Hrabianki, zostało napisać wstęp i komentarz. W tym roku ma wyjść pierwszy tom Jawornyckiego (z 20) i kolejny tom prac Hruszewskiego (z 50 tomów) — piszę komentarze. Współautorsko przygotowujemy do druku archiwum pułkownika Ilji Nowickiego, przyjaciela Mazepy (Iwan Mazepa, jeszcze nie będąc hetmanem, pomagał mu się ożenić) — w perspektywie to sześć tomów… — Pozostaje czas dla księdza Jurija Mycyka? — Służę w każdą niedzielę liturgię w cerkwi Zwiastowania przy Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, także w soboty służę całonocne czuwanie. W każdy poniedziałek i środę — molebny. Są jeszcze i potrzeby… Niedawno właśnie służyłem w cerkwi św. Jana Teologa, był wieczór absolwentów w Kijowskiej Akademii Duchownej. Swoją drogą, w 2000 r. ukończyłem zaocznie Kijowskie Seminarium Duchowne, planuję ukończyć jeszcze akademię. Ale wróćmy do nauki. Niedawno wydałem pierwszy tom zbioru wspomnień „Ukraiński holokaust. 1932—1933”. Już oddałem do druku drugi tom, zbieram na trzeci, ale najtrudniej znaleźć pieniądze na wydanie. Przede wszystkim dziękuję za listy-wspomnienia, które napływają z różnych zakątków Ukrainy. Wszystkich czytelników „Słowa Proświty”, świadków i ofiary wielkiego głodu, proszę o pisanie do mnie do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (ul. Skoworody 2), bo minie jeszcze kilka lat i pełnoletnich świadków tamtej zbrodni już nie pozostanie. Zbieram także wspomnienia o UPA. W ostatnim półroczu, oprócz tego, wydałem dwie książki: „Iwan Wyhowski” i „Caryczanka kozacka”. Między innymi miasteczko Caryczanka na Dniepropietrowszczyźnie kończy 400 lat i można wykorzystać tę pracę w obchodach jubileuszowych. Oddałem do druku monografię o świętym Piotrze Mohyle i planuję zabrać się za książkę „Czehryń — kozacka stolica”. Rozmawiał Ołeksandr SOŁONEC
Машинний переклад
W 1994 roku w Nogińsku (pod Moskwą) ówczesny biskup, a obecny metropolita Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Adrian, wyświęca Jurija Mycyka na diakona, a po pewnym czasie na kapłana. Dziś protojerej jest doktorem nauk historycznych, profesorem Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, kierownikiem działu Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, autorem ponad tysiąca prac drukowanych, w tym 30 książek… Nasza rozmowa dotyczy niedawnej konferencji naukowej z ukrainoznawstwa w Petersburgu, Mazepy, a także badacza kozaczyzny i duchownego, ojca Jurija Mycyka. — Urodziłem się 30 grudnia 1949 roku w Siczesławiu. Matka miała 2 lub 3 klasy wykształcenia i była pracownikiem fizycznym. Ojciec był skromnym urzędnikiem, księgowym. To ludzie, którzy przeżyli Hołodomor i zmarli bardzo wcześnie. Kilka dni po tym, jak wstąpiłem na pierwszy rok wydziału historyczno-filologicznego miejscowego uniwersytetu, zmarł ojciec. Matka zmarła, kiedy byłem na czwartym roku. Po aspiranturze pracowałem w Siczesławiu do 1992 roku, z wyjątkiem chyba lat 1980—1981, kiedy kierowałem katedrą na Zaporoskim Uniwersytecie Pedagogicznym. Byłem kierownikiem Dniepropetrowskiego oddziału Instytutu Archeografii Ukraińskiej, dopóki z braku środków go nie zlikwidowano. W 1996 roku przeszedłem w drodze konkursu na stanowisko kierownika katedry historii Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Od tego czasu mieszkam w Kijowie. — Czy przypadkiem w swojej rozprawie kandydackiej badał Pan prace historyka i działacza religijnego w jednej osobie, Teodozjusza Sofonowicza? — Chciałem zajmować się jeszcze niebadanym tematem. I profesor Mykoła Pawłowycz Kowalski pomógł mi z wyborem. W ten sposób w 1975 roku obroniłem rozprawę kandydacką „Kronika Teodozjusza Sofonowicza jako źródło historyczne i zabytek ukraińskiej historiografii XVII wieku”. Całe życie zajmowałem się źródłoznawstwem epoki kozackiej. Swoją drogą, Mykoła Kowalski to wybitny historyk naszych czasów. Mieszka on teraz w Ostrogu i w tym roku skończył 75 lat. Mykoła Pawłowycz stworzył w Dniepropetrowsku potężną szkołę historyków, której nikt inny, poza Hruszewskim, nie zdołał stworzyć na Ukrainie. Dziś to 10 doktorów nauk i ponad 30 kandydatów. Zdecydowana większość pracuje właśnie w dziedzinie źródłoznawstwa historii Ukrainy epoki kozackiej. I tacy specjaliści są nam niezwykle potrzebni, wszak pod koniec lat 80. XX wieku większość historyków broniła rozpraw z historii KPZR. U Kowalskiego zaś stałem się trzecim aspirantem chronologicznie i pierwszym jako badacz epoki kozackiej. W 1989 roku obroniłem już doktorat: „Źródła do historii wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego połowy XVII wieku”. Dziś spośród tysiąca prac mam monografie, podręczniki, informatory… Nie był rektorem Akademii Mohylańskiej, historykiem i ihumenem (ponad 20 lat) w Monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Więc proszę powiedzieć, że ja przypadkiem dziś też pracuję w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i byłem obecny jako kapłan przy wmurowaniu kapsuły pod odbudowę wspomnianego monasteru… Czytałem i wydawałem jego prace teologiczne. Latopis Sofonowicza nie był w tamtym czasie wydrukowany. Zbierałem odpisy w Szwecji, w Moskwie, w Petersburgu. W istocie, ja pierwszy zająłem się badaniem tego unikalnego zabytku. Kiedy po raz pierwszy odbywałem roczny staż w Polsce (1978—1979), zobaczyłem ze zdziwieniem, że w każdą niedzielę akademik studencki staje się pusty — wszyscy szli na nabożeństwo. Zrozumiałem, że bolszewicy nas oszukują: religia nie jest dla starych ludzi, którzy odchodzą wraz z nią, Bóg jest dla każdego z nas… Sam już chrzciłem i dawałem śluby ludziom, nawet starym, udzielałem pierwszej i ostatniej Komunii przed śmiercią człowieka… Lepiej późno niż wcale. Osobiście stałem się prawdziwie wierzącym, gdy miałem około 30 lat. Na początku lat 90. już intensywnie czytałem literaturę duchową, potem myślałem na-biskup Adrian w Nogińsku prowadził konferencję poświęconą świętemu Piotrowi Mohyle. Tam bliżej poznaliśmy się z panem Briuchoweckim. W tamtym czasie w Dniepropetrowsku miałem trudną sytuację, gdyż ówczesny rektor uniwersytetu przeprowadzał wielkie czystki i krążyły pogłoski, że mnie zwolnią jako „popa i nacjonalistę”. Między innymi, po tych czystkach Uniwersytet Dniepropetrowski z dziesiątego miejsca w Związku spadł na piętnastą pozycję na Ukrainie… Tak więc, Wiaczesław Briuchowecki zaproponował mi wzięcie udziału w konkursie na kierownika katedry historii Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, co też uczyniłem. — Działalnością społeczną się Pan nie zajmuje? — Myśmy w Dniepropetrowsku jako trzeci na Ukrainie (po Stryju i Kijowie) odradzali „Proświtę”. Przewodniczącym Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego był wtedy dziennikarz Serhij Dowhal, a ja pół roku pełniłem obowiązki zastępcy przewodniczącego. Żartem cieszyłem się, że miałem legitymację członkowską z numerem 11, jak w piłce nożnej. Ja przecież kochałem futbol, dwukrotnie byłem mistrzem miasta. Mieszkałem w takiej dzielnicy („fabryce”), jak kijowski Podół. Tam było dużo zakładów i grałem za „Profinne idee. Zapychają ludziom głowy urojeniami Szyłowa, Kanyhina i im podobnych. Wychodzi mieszanka okultyzmu, magii, pogaństwa. Mierzą Boga cyrklem, a łaskę amperomierzem. Ihor Kahanec swoimi fantazjami i „proroctwami” odciąga ludzi od codziennej pracy duchowej, od ciągłego doskonalenia i oczyszczania. Mówią, „Kahanec ma głowę”. A co, Hitler nie miał głowy? I Lenin nie był idiotą. Mowa o tym, że Czyngis-chan bez karabinu maszynowego jest lepszy niż z karabinem maszynowym. Okultyzm i Bóg są niekompatybilne. Już próbują rejestrować się sataniści, legalnie działają inne niebezpieczne dla młodzieży sekty, zakazane w innych krajach. Telewizja i prasa propagują różnych wróżbitów, uzdrowicieli i „uzdrowicieli”, którzy tylko mącą dusze ludzi. — Niedawno wrócił Pan z ukrainoznawczej konferencji, która odbywała się w Petersburgu… — Współorganizatorami Ojciec Jurij MYCYK to osoba nieprzeciętna. Natomiast jego życie to skrzyżowanie nauki i religii. Rodziny Siczesławia nie jest skłonny nazywać Dniepropetrowskiem. Mimo że ten przemysłowy gigant od dawna zasłynął dobrą szkołą partyjno-nomenklaturową i zrusyfikowaniem, tutaj, „na gołym miejscu”, prof. Mykoła Kowalski stworzył najsilniejszą w nowszych czasach szkołę ukraińskich historyków. Właśnie pod kierownictwem Mykoły Kowalskiego od czwartego roku studiów na Uniwersytecie Dniepropetrowskim Jurij Mycyk pisze rozprawę kandydacką, badając kronikę Teodozjusza Sofonowicza. Tak się złożyło, że ten teolog, rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i ihumen Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w XVII wieku, podobnie jak staż w latach 1978—1979 pana Mycyka w Polsce, w końcu przybliżyły młodego naukowca do Boga.
Машинний переклад
MYŚLI NA GŁOS Weteran wojny Iwan Serhijowycz MELNYK z Zaporoża zaznacza, że nie warto w „Słowie Proświty” drukować erotycznych zdjęć czy kroniki kryminalnej, „ponieważ ta zaraza nudzi w innych środkach masowego przekazu”. Zamiast tego pan Melnyk akcentuje uwagę na czymś innym, uważając, że demokrację w obecnej Ukrainie (szczególnie biorąc pod uwagę skorumpowanie władzy na wszystkich szczeblach) nie grzech byłoby wprowadzać bardziej zdecydowanymi, być może dyktatorskimi metodami. Początkowo będzie „ciężko, bo nieprzyzwyczajono i nieswojo, niełatwo walczyć z własnymi wadami i przestrzegać żelaznej dyscypliny wobec wymogów prawa, ale potem wszyscy przywykną i społeczeństwo zacznie myśleć prawdziwymi demokratycznymi (a więc i odpowiedzialnymi) kategoriami” — pisze nam I. Melnyk. Aktywnie odpowiedział na propozycję gazety nasz — być może najwierniejszy — korespondent Wołodymyr FERENC: „Połowę gazety należy przeznaczyć na informacje o ukraińskich problemach i od razu — o drogach ich rozwiązania; żadnych informacji — w stylu żalów i narzekań. Drugą połowę — dla wszystkich pragnących dobrze żyć po ukraińsku (rady i pomoc). Gdybym był dziennikarzem, to podzieliłbym sprawy: 30% — informowanie, 10% — komentowanie; kontrolę społeczną oddałbym organizacjom społecznym i korespondentom, 10% — na naprawę komunikacji, 50% — technologie ochrony własnej przestrzeni informacyjnej (trwa wojna informacyjna, a dziennikarz to generał tej wojny). Chcecie rad — proście o to korespondentów. Pożyteczne, moim zdaniem, mogą być regionalne konferencje robocze korespondentów i specjalnych korespondentów”. Nam zawsze imponuje jasność i bezkompromisowość wypowiedzi czytelników; życzenia dla naszej gazety przyjmujemy z uwagą i wdzięcznością. Tak jak na przykład życzenia Wasyla ŁATANSKIEGO, nauczyciela z Krymu: „Niech nie mimochodem, a pełnym głosem gazeta przemówi o tym, jaka jest i jaka powinna być ukraińska szkoła narodowa różnych szczebli — od podstawowej do wyższej. Opowiadajcie o tych, którzy ją teraz budują, szczególnie — na wiejskim odludziu. Dlaczego by od czasu do czasu nie publikować też utworów dla dzieci (wiersze, opowiadania), skoro „Słowo Proświty” czytają w wielu rodzinach, a takich utworów — oj, jak mało w bibliotekach”. Do tego tematu dołącza nasza stała czytelniczka i prenumeratorka od pierwszego numeru „SP” Tamara PRYCHODCZENKO z Illicziwska w obwodzie odeskim: „Proponuję powrócić do publikacji na tematy historyczne, a także pod rubrykami „Jak mówimy”, „Życie kulturalne na wsi”, „Moje rozumienie idei narodowej”. Niektórzy czytelnicy proponują zwiększyć nakład „SP”. Jasne, że zwiększenie nakładu zmienia gazetę, czyni ją bardziej potężną, wpływową, a więc i stwarza dla czytelników dodatkowe, realne możliwości wpływania na władzę poprzez słowo drukowane. Zwiększając nakład, zwiększamy własną siłę społecznego wpływu. Być może właśnie to miała na myśli pani T. Prychodczenko, pisząc do redakcji: „Wszyscy proświcianie i ich zwolennicy powinni prenumerować „Słowo Proświty” i na wszelkie sposoby propagować to prawdziwe wydanie w swoim otoczeniu. Jeśli patriotyczne „SP” będzie czytać więcej obywateli Ukrainy, wtedy i Ukraina będzie zmieniać się na lepsze. Oczywiście, że przy tym nie możemy sobie pozwolić na schodzenie do poziomu prasy brukowej, a więc w „SP”, jak dotąd, nie może być żadnej erotyki czy świeckich plotek”. A pani Natalija SZAŁAK ze wsi Katiużany w obwodzie winnickim pragnie widzieć na łamach „Słowa Proświty” stronę literacką, „żeby przeczytać lirykę, fragmenty utworów prozatorskich, artykuły krytyczne o twórczości Lubow Hołoty, Natali Kłymenko, Niny Hnatiuk, Wasyla Herasymjuka, Pawła Mowczana, Oksany Pachlowskiej, Wasyla Rubana, Dmytra Czerednyczenki, Oksany Szałak i in.”. Dziękujemy pani Natalii za tak wysokie oczekiwania wobec przyszłości. Być może, jeśli nakład gazety znacząco wzrośnie (wyłącznie dzięki świadomym prenumeratorom) chociaż do 50 tysięcy egzemplarzy, można będzie zwiększyć objętość wydania z 16 do 24 stron i, odpowiednio, wśród tych nowych stron obowiązkowo będzie też literacka. Nawiasem mówiąc, wskazane zwiększenie nakładu „Słowa Proświty” w porównaniu z obecnym nakładem 14 tysięcy egzemplarzy nie jest fantastyczne. W Ukrainie jest 26 obwodów z 262 rejonami, około 21 000 szkół, kilka tysięcy wyższych uczelni, no i parę dziesiątek milionów prawdziwych, oddanych patriotów Ukrainy; więc czym jest jakieś 50 tysięcy egzemplarzy?! Spójrzcie tylko — „Bulwar” — nakład 570 000 egzemplarzy. I o czym oni piszą? Czytamy na pierwszej stronie w tegorocznym numerze nr 22: „…powiedziała: „Pozwalam ci mnie rozebrać”. Widzielibyście ten biust trzeciego rozmiaru!.. Zdjąłem z niej sukienkę i usłyszałem: „Pozwalam użyć siły…” A na dole — komunikat: „Nas czyta 2,5 miliona!”. A wielki nakład — to i wpływy z ogłoszeń reklamowych, a więc i możliwość rozszerzenia bazy materialnej, zawodowej i poligraficznej, podniesienia jakości produkcji… To może i nam zacząć od „pozwalam mnie rozebrać”? Nawiasem mówiąc, do rady redakcyjnej „Bulwaru” wchodzą — wśród innych znanych nazwisk — Sofija Rotaru, Ołeh Blochin, Łeonid Buriak, Jewhenija Mirosznyczenko, Witalij Korotycz… — poziom! Wśród odpowiedzi na „Ankietę zapotrzebowania czytelników”, którą zaproponowaliśmy czytelnikom na przełomie obecnego półrocza, przeważają głosy ludzi, którzy wyraźnie skłaniają się ku tradycyjnym ocenom i tradycyjnym wartościom. Być może dlatego większość korespondentów grupuje się wokół myśli, którą krótko wyraził Iwan Melnyk: „Gazeta „Słowo Proświty” ma być taką, jaką jest”. Ale, żebyście wiedzieli, szanowni nasi czytelnicy, — właśnie to określenie, które konserwuje niezmienny stan i hamuje dynamiczny rozwój, wywołuje największy nasz niepokój, bo to, co nienaruszalne, z czasem staje się martwe. Dlatego z wdzięcznością przyjmujemy wszystkie krytyczne uwagi i propozycje, wśród których nie brakuje i takich, które, delikatnie mówiąc, nie odpowiadają realiom: „Gazecie, a dokładniej tym, którzy ją tworzą, życzę bycia konsekwentnymi i drukowania nie tylko panegiryków pod swoim adresem, ale i materiałów krytycznych. Bo jakoś to wychodzi nie do końca tak: niemal wszystkich i wszystko oskarżacie o brak wolności słowa, a sami boicie się podawać wpisy, których myśli autorów nie pokrywają się z waszymi… Zakrada się myśl, że, jak wszyscy inni dziennikarze, jesteście od kogoś lub od czegoś zależni. Z poważaniem DERKACZ W. I., 23.05.04”. A czytelnik Pawło ZHERSKYJ żąda: „Lakoniczności. Mniej suchego, akademickiego wykładu. Myśl czytelnika — na stronę gazety”.
Dziękujemy za propozycje i jednocześnie zwracamy uwagę czytelników, że każdy z Was, szanowni, zawsze może znaleźć swoją myśl na stronach naszego „Słowa Proświty” w naszym tradycyjnym dziale „Wieczór Czytelniczy”, który zamieszczamy niemal w każdym numerze tygodnika. Nasi stali czytelnicy wiedzą już, że nie potrzebujemy panegiryków i, z małymi wyjątkami, nie przenosimy pochwalnych listów na nasze strony. Bardziej interesują nas radosne, optymistyczne wiadomości z tych miejsc, gdzie ludzie nie opuścili rąk i nawet w naszym trudnym czasie utrzymują kulturę życia na przyzwoitym poziomie. Tak jak, na przykład, we wsi Szyroke na Dniepropietrowszczyźnie, z której otrzymaliśmy taką wiadomość czytelnika: „Kultura w naszym regionie jest żywa, nawet wzniosła się na wyższy szczebel, niż to było w sowdepii. Stała się prawdziwie ukraińska. Miejscowa władza wspiera ją moralnie i finansowo; oczywiście, w granicach swoich dzisiejszych możliwości, funkcjonują domy kultury, twórczości dziecięcej, szkoła sztuk, biblioteki. Wznowiono demonstrację filmów, choć, prawda, amerykańskich. Nie odrodził się jedynie handel książkami”. A oto wiadomość czytelniczki z Illicziwska na Odesszczyźnie: „Ukraińska kultura w regionie została już prawie całkowicie zniszczona, a te placówki, które jeszcze pozostały, powróciły do starych wypróbowanych metod i kultury „bratniego” narodu. To i biblioteki, gdzie nie ma ani ukraińskich książek, ani periodyków, i kluby, które teraz dumnie nazywają się „centrami kultury i wypoczynku” lub nawet „pałacami”, i kina, i radio rejonu, i telewizja. Słowem — wszystko, przyjechaliśmy!” Nie podejmuję się komentować tych wiadomości. A wnioski należą do Was. Tym bardziej, że wyciągać wnioski zawsze łatwiej tym, którzy nie są dziennikarzami. Roman ZAPOLSKI
Машинний переклад
WIERSZE Z LISTÓW
Trzeba zatrzymać tak zwaną reformę polityczną, zlikwidować immunitet deputowanych i możnowładców, pozwolić strukturom siłowym walczyć ze złem w strukturach władzy. Wtedy naród uwierzy. Iwan PROKOPENKO, m. Kijów
Zlikwidować zalew rosyjskojęzycznych piosenek niskiego lotu, rozszerzyć sprzedaż książek ukraińskich autorów, wprowadzić w szkołach obowiązkową naukę ukrainoznawstwa z wyraźnym ukierunkowaniem — wychowywać patriotów. Wszystko to będzie wtedy, gdy władza państwowa będzie miała program polityki narodowej, dzięki któremu Ukraińcy będą czuli się na Ukrainie przytulnie, jak w domu. Natalia SZAŁAK, obwód winnicki
Trzeba natychmiast zmienić władzę. Bo ta — obecna — nie ma tego miejsca w głowie, w które można włożyć ideę narodową. Mykoła SUKONNYK, m. Makiejewka
Koniecznie trzeba wymienić obecną władzę na wszystkich szczeblach, zaczynając od rejonów i miast. Porządek w państwie zacznie się wtedy, gdy nastanie surowa dyktatura Prawa — dla wszystkich. PRZYCHODCZENKO T. S., m. Illicziwśk
Potrzeba od góry do dołu wymienić władzę istniejącą na władzę ukraińskich patriotów — porządną, uczciwą, profesjonalną. Pawło ZGERSKIJ, wieś Jasnohirka, obwód żytomierski
Trudno coś proponować w kwestii zmian realiów ukraińskiego życia, bo chce się wymienić wszystkich Ukraińców chociażby na Niemców. Mamy znikomą liczbę prawdziwych obywateli i za dużo gadatliwych patriotów. Trzeba zrobić na odwrót. I wtedy będzie ukraińska władza, a życie — bogate. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
DO DIALOGU
Zbliża się granica półrocza — etap pośredni naszego gazetowego maratonu po ścieżce nieznanej przyszłości. Co nas czeka tam, za zakrętem? Jakie kurczęta będziemy liczyć? Zależy to od naszej solidarności, od naszego wzajemnego wsparcia, partnerstwa i wzajemnego zrozumienia. W tym także — od Państwa, szanowny Czytelniku. Jeśli łaska, pomóżcie nam swoimi odpowiedziami na następujące pytania: 1. Państwa imię i nazwisko, jaki region Ukrainy reprezentujecie _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ 2. Proszę wymienić najważniejsze problemy Państwa regionu w dziedzinie kultury _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ 3. Państwa propozycje dotyczące zmian realiów ukraińskiego życia _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ 4. Co Państwo myślą na temat przyszłych wyborów prezydenckich? _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________ 5. Państwa życzenia dla gazety _____________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________
Машинний переклад
Zdjęcie H. Oborskiej. Nakład to problem samych Ukraińców, a nie gazety. Ale tej najważniejszej kwestii nie warto oddawać na pastwę obwodowych „Proświt”. Nie dawajcie darmowej prenumeraty wyższym uczelniom i różnym instytucjom — tylko wiejskim szkołom. Trzeba wprowadzić zmianę do statutu „Proświty” o obowiązkowości prenumeraty gazety w celu zapewnienia jedności informacyjnej organizacji. Najlepiej prenumerować gazetę przypadkowym ludziom z warunkiem (w gazecie) zaprzestania prenumeraty, jeśli do redakcji nie wpłynie potwierdzenie o otrzymaniu 5. egzemplarza, a także informacja o przekazaniu gazety znajomemu. Punkt odniesienia — gazeta aktywnego Ukraińca, jego cotygodniowy doradca i pomocnik (jaką pozycję warto zająć w życiu, polityce, co robić mieszczaninowi, a zwłaszcza wieśniakowi w tym momencie). Ukraińca trzeba uczyć trzech rzeczy: jak być obywatelem, czym jest ukraiński styl biznesu i życia oraz jak wszystko to bronić słowem i przez sąd. Trzeba jakoś uczyć Ukraińców pracy w organizacjach społecznych i musi to być nauka nieco inna od proponowanej przez fundację Sorosa i fundację Wspierania rozwoju demokracji. Uczą nas nie tego. Nie wolność słowa, a zdolność posiadania rdzennie narodowych, skutecznych organizacji jest istotą demokracji, czyli wolność działania społecznego z rezultatem. W innym państwie na obecną podwyżkę cen benzyny odpowiedzią byłby potężny strajk transportowców i rolników, który doprowadziłby do dymisji premiera i przeglądu obecnego stosunku do Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej w górnych szczeblach władzy. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. FAŁSYFIKAT. Władza milczy. Czy to nie rozumie, czy zgadza się z tą niebezpieczną dla życia kraju praktyką wrogich sił… Poniżeni obywatele do sądu podają rzadko. A jeśli czasami nawet podają w sprawie już skrajnie oburzającej publikacji, to żadnej z tych gazet czy kanałów telewizyjnych nie zamknięto i nie nadano temu niewiarygodnie porażającemu zjawisku światowego rozgłosu. Przecież wiemy, że niemało rosyjskojęzycznych gazet tylko tym się zajmuje, że hańbi i poniża wszystko, co ukraińskie, w tym także Hymn, Flagę, Konstytucję Ukrainy, czyli niszczy Ukrainę od wewnątrz, w duszach ludzi. Co więcej — czasami można usłyszeć wezwania do likwidacji ukraińskiej państwowości. Więc za przykładem Jurija Illenki, chwytajmy za broń intelektualną i aktywnie ją wykorzystujmy do samoobrony! Lida MADOJAN, Sewastopolskie centrum kulturalno-oświatowe, Wira LISOWA, członkini Ogólnoukraińskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych
Машинний переклад
WIERSZE Z LISTÓW Choć raz na dwa lata Ukraina potrzebuje Pinocheta, żeby oczyścił drogę od komunistycznego śmiecia dla normalnego życia. Iwan MELNYK, m. Zaporoże Jak kiedyś Japonię, tak i nas może uratować tylko „cud gospodarczy”, którego jednym z głównych składników była praca, praca i praca! My zaś przyzwyczailiśmy się płakać i ciągle żyć z wyciągniętą ręką… Wasyl ŁATANSKYJ, wieś Prudy, Krym Przestrzegać Konstytucji w kwestii języka państwowego. Hańba deputowanym, którzy do tej pory występują w ukraińskim parlamencie w języku innego państwa. Trzeba już nie wzywać, a karać tych, którzy znieważają naszą Konstytucję, w tym w radiu i telewizji. Uważam, że należy zabronić sprzedaży książek z Rosji i dać możliwość naszej książce znaleźć drogę do swojego czytelnika. Niepokoi to, że nasza młodzież wyjeżdża za granicę na służbę, a dzieci swoje zostawia babciom, które nie mogą sobie z nimi poradzić. Panuje rozpusta. Tak dalej żyć nie można. Władzę trzeba zmieniać! Iłaria LEWIŃSKA, m. Dubno Moje propozycje: dymisja Ł. Kuczmy, likwidacja Administracji Prezydenta, rozwiązanie Rady Najwyższej, nowe wybory, ukrainizacja, reformy gospodarcze i edukacja. Wiktor KOBZAR, wieś Switłohirśke, obwód dniepropetrowski Nam, Ukraińcom, trzeba częściej przypominać przysłowie: „Nie narzekaj na lustro, kiedy twarz jest brzydka”. Ile byśmy nie narzekali na władzę, nic się nie zmieni, jeśli nie zmienimy się sami. Ktokolwiek byłby u władzy — Kuczma, Juszczenko, Janukowycz czy jeszcze ktoś inny — nie mają oni sił, żeby zmusić „Ukraińców” do rozmawiania i myślenia po ukraińsku, czytania ukraińskich gazet i książek. Tego oni muszą chcieć sami. Ukraińska elita, jeśli rzeczywiście chce nią być, musi przemyśleć swoją rolę w sprawie rozwoju ukraińskiego społeczeństwa na obecnym etapie. Nie grać w opozycję, nie zwalczać się nawzajem i obrzucać błotem, nie krzyczeć o tym, kto bardziej przejmuje się narodem, i nie zaglądać w usta dobrym wujkom zza granicy, a zakasawszy rękawy, pracować na odrodzenie ukraińskiego narodu — oto co dzisiaj jest potrzebne. Tysiąc razy rację ma J. Illenko, wzywając nas do zaprzestania „płaczu Jarosławny” i wzięcia się do roboty. Wałentyn DERKACZ, wieś Szyroke, obwód dniepropetrowski Problemy nie są bolesne, a palące, jak nasze niewesołe życie. Czterdzieści lat uczę dzieci w krymskich szkołach języka ojczystego i literatury, historii Ukrainy i nie przestaję się dziwić, oburzać: kiedy wreszcie zrozumieją tam, na górze, ci, którzy zatwierdzają programy nauczania, że przez jedną godzinę tygodniowo uczniowie klas 10—11 nie nauczą się literatury ukraińskiej, nie opanują oni też języka w tych i innych klasach w ciągu dwóch godzin tygodniowo. Nie przesadzam. Zajrzyjcie w tak zwaną „siatkę godzin” choćby na ten rok szkolny, żeby uwierzyć i się przekonać. Co prawda, ta „siatka” zaleca, jeśli zechce tego administracja szkoły, w starszych klasach jeszcze jedną godzinę lub jej połowę „dodać” do lekcji z literatury ukraińskiej kosztem części wariatywnej. Moim dziesięcioklasistom, na przykład, „poszczęściło się”: wydzielili pół godziny. Nie wiem, może w innych obwodach Ukrainy nie ma takiego „dozowania”, jak w szkołach autonomii. Choć wydawałoby się, że w rosyjskojęzycznych szkołach lekcji języka ukraińskiego i literatury powinno być nie mniej niż w ukraińskich. Bo właśnie na takich lekcjach trzeba wychowywać prawdziwego, a nie wiecowego patriotę, obywatela Ukrainy. Weźcie pod uwagę, że tyle samo godzin wydziela się też na naukę języka rosyjskiego i literatury. I nie ustaje hałas tak zwanych „niezależnych” gazet, w szczególności „Krymskiej Prawdy”, o „ukrainizacji”, o tym, że język rosyjski rzekomo jest wypierany z placówek oświatowych. Oto i wychodzi, że przy takiej liczbie godzin starszoklasiści tylko „przelatują” bogatą i oryginalną twórczość ukraińskich pisarzy, nie czytając ani tekstów, ani nawet analiz literaturoznawczych. Bo czyż można w ciągu jednej lekcji ogarnąć, powiedzmy, „Cienie zapomnianych przodków”, „Intermezzo” M. Kociubynskiego czy poezję niedoścignionego P. Tyczyny? W ciągu dwóch tygodniowych godzin, wydzielonych na naukę języka, uczniowie nie pojmą całego bogactwa leksyki, frazeologii, stylistyki. Zdążyć by „przejść” części mowy, jako tako nauczyć poprawnie pisać. Na szkolnych peryferiach
Машинний переклад
PUNKT WIDZENIA znajduje się także taka dyscyplina ukrainoznawcza, jak historia Ukrainy. Na jej naukę — po jednej godzinie w klasach 5—11 (!). Czyż trzeba powtarzać oczywistą prawdę: we wszystkich czasach społeczeństwo, jeśli dbało o wyraźne oblicze narodowe, pragnęło zbadać, poznać działania swoich przodków, wziąć z historii nie tylko ogień, jak to jeszcze niedawno głoszono, ale i popiół po to, by posypać sobie głowę na pamiątkę błędów i rozczarowań. Przypomnijmy, że już w czasach Rusi Kijowskiej współcześni chcieli wiedzieć, skąd, z jakiego pokolenia pochodzą i z jakiej studni wodę piją. A jak ceniono znajomość historii w czasach ukraińskiego odrodzenia czy w XIX wieku, kiedy został napisany przez P. Kulisza pierwszy historyczny romans „Czarna rada”, stworzone obok „Hajdamaków” T. Szewczenki dziesiątki historycznych poematów, dramatów, wierszy. Cywilizowany świat też nie był obojętny na naszą przeszłość, która otworzyła się przed nim w głębinach ukraińskich dum. To nieprawda, że w nasz racjonalny, pragmatyczny wiek ludzie zmieszczanieli i żyją tylko myślami o jedzeniu i zagranicznych łachmanach. U nich także pojawiła się potrzeba wydeptywania ścieżek do historycznych studni. Tę potrzebę trzeba wychowywać od szkoły. A my na poznanie tych ścieżek przeznaczamy zaledwie jedną lekcję tygodniowo. I czy winni są tu nauczyciele? Nie, oczywiście. Nie winni są oni i tego, że w rosyjskojęzycznych szkołach historia Ukrainy wykładana jest w języku innego państwa. Według podręczników przetłumaczonych z ukraińskiego na język rosyjski (!). Dochodzi do śmieszności. Dzieci już od pierwszej klasy pragną opanować język ukraiński, a w starszych klasach historię ich państwa wykładają w obcym języku. Nie ma, widzicie, wskazówki z góry, by uczyć tego ważnego przedmiotu w języku państwowym. Nauczyciele-historycy nijak „nie przebudują się”, czyli nie nauczą się ukraińskiego. Dzieci mogą, a oni — nie. Powołują się na to, że, rzekomo, podręczniki wydano po rosyjsku i trzeba je w myślach tłumaczyć. Prawda, ciekawy temat? I pytanie to jest dalekie od retorycznego. Kto więc podejmie się jego rozwiązania? Wasyl ŁATANSKYJ, wieś Prudy, Krym. W gazecie „Hołos Ukrajiny” z 10.03.2004 r. zamieszczono niewielką notatkę Jurija Perebajewa „Mądry teść Europy”. Autor z sympatią opowiada o naszym wielkim księciu Jarosławie Mądrym. Jednakże zaraz potem używa terminów, które podmieniają pojęcia: „Pragnąc zmniejszyć zależność cerkwi od Bizancjum…”; „…kazał tłumaczyć na język słowiański…”; „…przypisuje mu się najdawniejszy ruski pomnik prawa… „Ruska Prawda””. Można by podkreślone terminy przypisać niewiedzy autora, tłumacza czy też redaktora gazety, co teraz już nie jest dziwne, gdyby nie wpisywało się to w szeroko zakrojoną systemową rusyfikację Ukrainy w obecnych warunkach. W taki oto przebiegły sposób od czasów Piotra I do teraz, niby niezauważalnie, zakłada się w świadomość i podświadomość pokoleniu za pokoleniem Ukraińców, że oni już nie są Ukraińcami, a Słowianami (nawet w nazwach produktów mlecznych, gazet itd.). Nazwa sera żółtego z Irklijiwa, kiełbasy „Kozaczok” już nie wywołuje w naszej wyobraźni heroicznego obrazu naszego przodka. Sprzedawcy, wywiedzeni w pole, wyjaśniają, że to — na cześć słynnego tańca (!). Hetman u nas — to wódka! Gazeta — „Stolyczka”. Jaka tam uroczystość przy wzmiance o głównym mieście państwa?! A Ruś i Rosja — to jedno i to samo… I lawina podobnych publikacji oraz kadrów, które migają na ekranach telewizorów, fałszują naszą historię i kulturę, niszczą światopogląd, zombują młode pokolenie, które urodziło się i wyrosło w niepodległej Ukrainie. Otwarcie i cynicznie poniżają ludzką i narodową godność Ukraińców. W tym bierze udział produkcja, byt, reklama, Cerkiew MP. I wreszcie, systematyczne oblewanie błotem wielkich ludzi naszej ziemi, którzy swój talent, nawet życie oddawali za utwierdzenie i podniesienie swojej zniewolonej ziemi, zrujnowanej rodzimej kultury! Ta lawina falsyfikatu, otwartej ukrainofobii wywołuje u obywateli Ukrainy sprawiedliwe oburzenie. Pamiętając o naszym ukraińskim czynniku, spieszcie do najbliższego urzędu pocztowego i proście o „Katalog”… Otwórzcie go na stronie 127, a ostatnią w tabeli zobaczycie nasze ogłoszenie: „Indeks 30617. Słowo Proświty. Kulturoznawczy tygodnik. Człowiek w kontekście polityki, języka ojczystego, kultury, historii, religii, literatury. Obraz współczesnego człowieka w anturażu epoki, społeczno-politycznych i życiowych zainteresowań”. Koszt wydania z oprawą i dostawą na drugie półrocze 2004 roku — 16 hrywien 56 kopiejek. Liczymy na Państwa wsparcie naszej gazety. BĄDŹMY RAZEM!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
obwodu kijowskiego 1621,00 Kłymenko J. I., m. Dniepr 5,00 Kozacka Szkoła Ogólnokształcąca rejonu berysławskiego obwodu chersońskiego 112,00 Kolektyw Krzemienieckiego oddziału realizacji i dostaw gazu obwodu tarnopolskiego 1000,00 Kostenjuk M. A., obwód chmielnicki 132,66 Kraweć J. I., m. Lwów 100,00 Krupa D., m. Lwów 15,00 Liceum “Łohos”, m. Zaporoże (przez Oreł H. M.) 140,00 Martynenko O. H., m. Kijów 40,00 Mykołiw I. M., Nastasów obwodu tarnopolskiego 50,00 MP “Pidkowa”, m. Tarnopol 40,00 Nesmijan J. O., wieś Bezruki rejonu dergaczowskiego obwodu charkowskiego 30,00 Nesmijanow O. I., m. Torez obwodu donieckiego 10,00 Omelczenko W. S., m. Czehryń obwodu czerkaskiego 10,00 Orun O. W., m. Tarnopol 20,00 Peresta M. J., wieś Czynadijowo rejonu mukaczewskiego obwodu zakarpackiego 10,00 Datki nr 4091 przez Oszczadbank w Margancu obwodu dniepropetrowskiego 200,00 Datki od ludności nr 1053 z 08.06.2004 r. (przez lwowski bank “Big ENERHIA”) 75,00 Poniuk M. I., wieś Szutromińce rejonu zaleszczyckiego obwodu tarnopolskiego 69,00 RES, m. Zaleszczyki obwodu tarnopolskiego (przez Łopuszynskiego A. B.) 100,00 Rówieńska organizacja obwodowa Ludowego Ruchu Ukrainy 300,00 Rodzina Dywoniak, m. Bursztyn obwodu iwanofrankiwskiego 100,00 Rodzina Szewczenków: Taras, Ludmyła, Łesia, Wołodymyr, Natałka, Lila, Olha z Zaporoża i Odessy 250,00 Sawka K. M., m. Kopyczyńce rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego 196,00 Sało M. I., rejon obuchowski, obwód kijowski 200,00 Samborski szpital przeciwgruźliczy obwodu lwowskiego 49,00
Машинний переклад
Kontynuacja. Pocz. w nr 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14, 16—18, 20—24 za 2004 r. Abramow I. A., m. Netiszyn obw. chmielnickiego 5,00 Kolegium Rolnicze, m. Stryj obw. lwowskiego 428,40 Bezusyj O. M., m. Kijów 50,00 Bieriozkina Z. I., obw. tarnopolski 100,00 Bilar K. P. 100,00 Błaszczak F. I., m. Połtawa 30,00 Browczenko R. S., Wojcechiwska L. Je., wś. Mohylne rej. hajworońskiego obw. kirowohradzkiego 25,00 Buczacki Zarząd Finansowy, obw. tarnopolski 61,00 Wasyłenko T. Ju., m. Kijów 100,00 Waczuła W. H., m. Lwów 50,00 Wołyńska Państwowa Szkoła Kultury i Sztuki, m. Łuck (przez Antoniuk A.) 563,50 Hawrysz B. J., m. Lwów 20,00 Herasym I. S. oraz Herasym O. S. 200,00 Honczarenko W. H., m. Charków 100,00 Hren O. M., m. Lwów 10,00 Hrinka H. D., m. Roweńki obw. ługańskiego 100,00 Danyluk W. O., m. Trościaniec obw. iwanofrankiwskiego 10,00 Denysenko S. P., m. Kijów 200,00 Dobrynśka L. M., m. Donieck 10,00 Dolni M. H., m. Tarnopol 10,00 Dubrowśkyj W. Ja., m. Dniepropietrowsk 100,00 Żółkiewska Szkoła Ogólnokształcąca z internatem m. Lwów 90,00 Zajika T. M., wś. Pawliwka, poczta Orlyne, Sewastopol-5 100,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 100, m. Kijów (przez Dowhoho B. T.) 20,00 Isak M. Ju., wś. Biłki obw. zakarpackiego 10,00 Kałuska filia MT “Proświta” iwano-fran-
Машинний переклад
Oddział Skosarowski Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” 40,00 Smakota O. W., „Proświta”, m. Dniepr 50,00 Soroka J., wieś Buczacz obw. tarnopolskiego 50,00 Związek Więźniów Ofiar Nazizmu, m. Switłowodśk obw. kirowohradzkiego 54,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Starym Niżborku rejonu husiatyńskiego obw. tarnopolskiego (przez Krymską M. W.) 48,00 Stasiuk I. J., wieś Ośmyhowyczi rejonu turzyskiego obw. wołyńskiego 200,00 Suszko W. W., m. Prosyna rejonu pokrowskiego obw. dniepropetrowskiego 20,00 Technikum Automatyki Przemysłowej (przez Płachtij H. S.) 130,00 Tyśmienicka Rejonowa Administracja Państwowa obw. iwanofrankiwskiego 140,00 Tkaczuk M. W., m. Włodzimierz Wołyński obw. wołyńskiego 10,00 Spółka z o.o. „Ukraińskie Centrum Eksperckie”, m. Mikołajów 500,00 Towarzystwo „Źródło Nadziei”, m. Mariupol obw. donieckiego 58,00 Towarzystwo „Łemkowszczyzna”, m. Drohobycz obw. lwowskiego (przez Kuleszko L.) 300,00 TP „Szyndak O. M.”, m. Iwano-Frankiwsk (przez Salij B.) 10,00 Uczniowie klas 1 (5)-A, B, W, 5 (9)-W Gimnazjum Maryińskiego, nauczyciele Storożuk L. W., Darijenko N. B., m. Odessa 300,00 Fedyn I. M., m. Lwów 35,00 Forbiszewski M. W., wieś Turka rejonu kołomyjskiego obw. iwanofrankiwskiego 100,00 Furs O. J., m. Browary obw. kijowskiego 60,00 Charytonowa T. L., m. Stachanow 2,00 Chłopicki K. W., obw. winnicki 60,00 Cholicki O. W., m. Lwów 50,00 Chonycz W. I. 4,00 Chór „Czerwona Kalina” rejonu samborskiego obw. lwowskiego 100,00 Chrapaj L. P., m. Browary obw. kijowskiego 3,00 Chreptak H. I., obw. tarnopolski rejon podhajecki wieś Hnyłcze 100,00 Chrystiuszyna L. W., m. Kirowsk obw. ługańskiego 10,00 Chudin M. W., m. Pryłuki obw. czernihowskiego 10,00 Chupczenko H. P., m. Kijów 10,00 Cygan Olga w pamięci o córce Iwanie, m. Zaleszczyki obw. tarnopolskiego (przez Borejko M. S.) 50,00 Czerkaski Liceum Drogowe 35,00 Szkoła we wsi Czukwa rejonu samborskiego obw. lwowskiego 43,12 Szukatka B. S., m. Sokal obw. lwowskiego 50,00 Szczurko M. J., m. Czerwonogród obw. lwowskiego 20,00 POPRAWKI I SPROSTOWANIA Zamiast „Krutyj W. S., m. Biała Cerkiew obw. kijowskiego — 25 hrywien” (numer 23 z 2004 r.) należy czytać „Kutnyj W. S. — 25 hrywien”; „Wasylczenko W. F., m. Romny — 30 hrywien” (numer 21 z 2004 r.) należy czytać: „Wasylczenko Wiaczesław Wołodymyrowycz — 10 hrywien; Wasylczenko Wołodymyr Fedorowycz — 10 hrywien; Wasylczenko Wałentyna Mychajliwna — 10 hrywien”; „Melnyk, m. Zaporoże” — „Melnyk I. S., m. Zaporoże”; „Pyłypenko, m. Berdiańsk” — „Pyłypenko I. W., m. Berdiańsk”.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Chudoba P. Ch. 50,00 Kasjanczyk K. W. 5,00 Janyckyj W. I. 5,00 Burbela W. H. 10,00 Buhajczuk I. P. 10,00 Buhajczuk M. P. 10,00 Jurczuk W. L. (od chóru cerkiewnego św. „Łukijiwskiej UPC”KP), wieś Ulbariw, rejon dubieński 50,00 Samczuk O. S., wieś Obariw, rejon równieński 20,00 Kolesnyk L., wieś Pietriwka 10,00 Huź L. H., wieś Prywilne, rejon dubieński 10,00 Sawczuk L. K., wieś Prywilne, rejon dubieński 10,00 Bahrij M. N., wieś Obariw, rejon równieński 20,00 Bojarska K. M., wieś Obariw, rejon równieński 20,00
Dworżak W. A. 10,00 Nesterczuk T. K. 50,00 Kyryczuk I. K. 50,00 Kordonecz W. D., wieś Hruszwycia, rejon równieński 10,00 Necziporuk W. F. 10,00 Szyszkowskyj W. H. 25,00 Stepaniuk M. I., wieś Hrabiw, rejon równieński 20,00 Briże L. H. 20,00 Witoszko S. S. 5,00 Mamaj M. O. 4,00 Hożyj W. I., miasto Kostopil 20,00 Żdaniuk M. R. 10,00 Hončariwśka A. S. 15,00 RAZEM: 603,50
Zespół „Barwy” Równieńskiej Obwodowej Filharmonii. Środki zebrane podczas dobroczynnego koncertu szewczenkowskiego 23 maja 2004 r. w mieście Równe: Taras Denysiuk – zasłużony artysta Ukrainy; Halina Toporowska – zasłużona artystka Ukrainy; Halina Hryciuk – zasłużona artystka Ukrainy; Mykoła Szwydkiw – laureat konkursów międzynarodowych; Mykoła Beszta – laureat konkursów ogólnoukraińskich; Ludmyła Hurowa – laureatka konkursów ogólnoukraińskich; Switłana Żukowska – artystka filharmonii; Irena Kryworuczenko – artystka filharmonii; Iryna Kozaczuk – koncertmistrz filharmonii. RAZEM: 124,50
Awramenko M. H. 2,00 Buhlowa T. T. 5,00 Borysenko W. M. 10,00 Bilan L. H. 2,00 Bojko P. S. 10,00 Baturewycz Iryna (klasa 8) 3,00 Baturewycz Olha (klasa 2) 2,00 Hulywajło Ja. T. 15,00 Berehowyj W. M. 6,00 Wownenko L. O. 10,00 Hrebeń R. I. 5,00 Hrebin L. I. 5,00 Horbunowa O. H. 20,00 Hlazman K. L. 3,00 Dudnyk O. F. 20,00 Zinewycz N. P. 50,00 Zapisoczna R. W. 2,00 Iwaszczyk K. I. 10,00 Iwczenko W. H. 5,00 Ilczyszyna N. I. 5,00 Iszczenko H. Ch. 5,00 Kostiuk N. O. 10,00 Kowalyk W. M. 15,00 Kara L. S. 2,00 Kowal L. T. 5,00 Kowal O. L. 5,00 Kowal O. W. 5,00 Kostenko S. F. 5,00 Kardaszewśka H. H. 5,00 Kolomijczuk W. O. 5,00
Kowalenko M. H. 5,00 Kamczatnyj H. T. 20,00 Kowalenko R. P. 5,00 Łazorenko R. A. 50,00 Łappo L. I. 5,00 Łanczuk O. T. 5,00 Łobok M. F. 7,00 Łuczyszyn O. H. 25,00 Łahoda I. (klasa 7) 2,00 Lewczenko O. Ju. 5,00 Miszczenko S. H. 5,00 Marczenko K. R. 5,00 Mychajluś A. I. 10,00 Parchomenko L. O. 10,00 Porażyńska R. B. 5,00 Petryk H. S. 5,00 Pasko T. P. 2,00 Romeneć H. I. 5,00 Umanec A. P. 10,00 Frołow Stepan (klasa 2) 2,00 Fedosowa N. P. 10,00 Chripta O. W. 50,00 Szewczenko L. I. 10,00 Cychanowskyj W. K. 5,00 Jaworska O. O. 4,00 Jaremenko H. I. 15,00 Hermaniuk Ja. L. 5,00 Nazarenko N. H. 15,00
Razem: 554,00
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Krupej T. Є. — dyrektor szkoły 20,00 Sadowska H. I. — zastępca dyrektora ds. wychowawczo-dydaktycznych 20,00 Plodzidym P. W. — zastępca dyrektora ds. wychowawczo-dydaktycznych 20,00 Jadłoś J. J. — zastępca dyrektora ds. języków obcych 20,00 Syrotiuk L. A. — zastępca dyrektora ds. wychowawczych — 20,00 Wychowawcy klas: kl. 5-D — Saliha N. M. 20,00 kl. 7-H — Fedas R. I. 10,00 kl. 10-H — Osinczuk L. M. 20,00 Klasy: 1-A 30,00 1-B 30,00 1-W 25,00 1-H 30,00 2-A 30,00 2-B 30,00 2-W 20,00 2-H 30,00 3-A 30,00 3-B 55,00 3-W 30,00 3-H 27,00
5-A 12,00 5-B 30,00 5-W 28,00 5-H 30,00 5-D 25,00 6-A 40,00 6-B 30,00 6-W 36,00 6-H 49,00 7-A 27,00 7-B 25,00 7-W 20,00 7-H 22,00 8-A 30,00 8-B 58,00 8-W 7,00 8-H 32,00 9-A 35,00 9-B 40,00 9-W 31,00 9-H 33,00 10-A 20,00 10-B 28,00 10-W 31,00 10-H 86,00 11-B 32,00 11-W 18,00 Uczniowie: 3+B — Kowalyk B. 10,00
5+A: Zabrodski Hnat 10,00 Dacz Marta 30,00 Karpczuk Zofia 25,00 Karpczuka Nastasija 25,00 5+D: Baranowska Kateryna 10,00 Liczko Anastasija 10,00 Słoboda Iryna 50,00 Reszetiwski Markijan 20,00 Malinycz Rostysław 10,00 Mucha Jurij 10,00 Antonowa Wiktoria 20,00 Makowejczuk Oksana 10,00 6+H: Samojłenko Ołeksandr 16,00 Palczyn Anna 10,00 8+W: Bobyk Stanisław 10,00 Laniuk Jewhen 10,00 Mycyk Olena 13,00 Rak Jaryna 10,00 Trochymczuk Tetiana 10,00 10+H: Hrycaj Chrystyna 10,00 Liapiński Witalij 10,00 Fedyszyn Julia 10,00
Razem: 1721,00
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Ambrozewicz P. S. 10,00 Afanasijenko W. J. 5,00 Bajdenko W. O. 10,00 Bereza A. I. 5,00 Izwarina L. Ju. 5,00 Kozłow W. O. 10,00 Krawczuk W. P. 50,00 Linkewicz S. M. 20,00 Ljaszenko O. L. 5,00
Maszyn O. W. 5,00 Nietiaha O. D. 5,00 Petroszczuk N. K. 5,00 Proniekin M. A. 5,00 Roszczin W. K. 10,00 Soroka L. P. 5,00 Stiopoczkina L. O. 5,00
Razem: 160,00
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Honczaruk H. P. 1,00 Hranowska O. W. 3,00 Hunko L. W. 1,00 Dżurynska N. N. 5,00 Dziubenko I. A. 1,00 Zariczanska N. D. 1,00 Kowtun L. W. 2,00 Kulij N. K. 5,00 Maniuk H. O. 1,00 Myronowa O. M. 1,00
Nikolenko O. Ju. 1,00 Papka A. W. 3,00 Rożnow O. P. 2,00 Rożnowa O. O. 2,00 Tymczuk W. I. 2,00 Titarenko T. A. 2,00 Chrucz H. M. 1,00 Czeczenin S. O. 5,00 Szkarepko A. L. 1,00 RAZEM: 40,00
W SUMIE NA RACHUNEK TARASOWEJ CERKWI — 458 822 hrywny 25 kopiejek.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Podjeżdżamy do Kaniowa. I oto z wysokiego prawego brzegu oczom ukazuje się szeroki, błękitny pas wody, kąpiący się po obu stronach w gęstych zaroślach wierzbowych i leśnych gąszczach. Jego górny bieg biegnie w dal i zdaje się gubić nie na ziemi, a w chmurach, w niebie. Tak samo na południu, dokąd płynie wielka rzeka. Cóż za potęga, cóż za siła, aż dech zapiera! Zdaje się, że nie ma ani wsi, ani miast, ani innych oznak cywilizacji, i człowiek znajduje się gdzieś w epoce kozackiej, i oto zaraz wypłyną zza przylądka bojowe kozackie statki-czajki z armatami i czubatymi rycerzami, którzy płyną „do sułtana w gości”. Albo jeszcze dalej — łodzie wojownika Światosława kijowskiego w białej wyszywanej koszuli, z czubem-oseledcem na ogolonej głowie, z mieczem obosiecznym w dłoniach. A wraz z nim — wojownicy-drużyna płyną wojować dumną i chytrą Bizancjum, „szukając dla siebie czci, a dla księcia sławy”. Ech, Sławutyczu-Borystenie, ileż łodzi, pokojowych i wojowniczych, nosiłeś na wodach swoich! Dawno odeszły w przeszłość tamte czasy, zapomniało się wiele z tego, co godnego Szewczenkowskiego rezerwatu na Czerniczej Górze. Nie ma hotelu dla przyjezdnych. A w rodzinnej wsi Wielkiego Kobziarza, Moryńcach, w szkole przestano nauczać języka ukraińskiego: jedyna nauczycielka, ratując się przed nędzą, wyjechała za chlebem za granicę… Obecnie mija 190 lat od dnia urodzin T. Szewczenki. Pod tym znakiem odbywa się wydarzenie. Do świętego dla wszystkich Ukraińców miejsca zjechali się wielbiciele z bliska i daleka: oto śpiewa pieśni do słów Tarasa amatorski chór ze Lwowa, dalej — z Czerkas, Tarnopola. A my z naszymi proświcianami spotkaliśmy się z przewodniczącym „Proświty” Pawłem Mowczanem, znajomymi z innych obwodów Ukrainy. Następnie odwiedziliśmy Tarasową świetlicę-chatę nieco dalej za pomnikiem. W takiej mieszkał ponad 50 lat dozorca grobu Tarasa Szewczenki Iwan Ołeksijowycz Jadłowśkyj (zginął w tragicznym 33. roku z głodu). Chata jest analogiem prawdziwej, w której było pierwsze muzeum T. Szewczenki i którą rozebrano w 1939 roku. W chacie z dwóch pokoi (odbudowana w 1991 r.) po lewej stronie znajduje się pokój-muzeum. W nim — podarowane wyszywane ręczniki, portret Szewczenki pędzla I. Riepina (kopia), obraz D. Bezperczego „Bandurzysta”, dywany, wieńce itp. W pokoju po prawej stronie — rzeczy osobiste I. Jadłowśkiego, który mieszkał tu z rodziną. Uważnie oglądają eksponaty, coś notują sobie proświcianie, wykładowcy naszego uniwersytetu pedagogicznego Maria Masłowśka, Wałentyna Prus, Hennadij Machoryn, Wołodymyr Biłobroweć, bibliotekarka wiejskiej szkoły Wałentyna Kowalczuk, kozacki osauł Anatol Tuz, nauczyciele Petro Kostiuk z córką-studentką Bohdaną, Iwan Ostrohlad, Olha Kowalczuk, Żanna Karpyk, Tetiana Zwinerewśka, Natalja Jakymowycz. Wszystko, co tu zobaczone i usłyszane, na Czerniczej Górze, zostanie opowiedziane studentom i uczniom. Aby i oni przyłączyli się duszą do naszych duchowych świętości… W porze obiadowej zachmurzyło się, zaczął padać drobny deszcz; samo niebo opłakiwało Wielkiego Syna Ukrainy. A pod rozłożystymi gałęziami klonów siedział kobziarz, grał na bandurze, którą podarował mu Wiktor Juszczenko. I uważnie słuchali Wiktor Andrijowycz z żoną Kateryną i dziećmi śpiewu kobziarza Horobcia. A słońce już toczy się z południa. Pora do domu. Ostatni raz oglądamy Tarasową Górę, pomnik poety, gaj-rezerwat, potężny Dniepr-Sławutycz i znów liczymy stopnie, już w dół. I na zakończenie powiem: spotkanie i rozmowa z Wielkim Kobziarzem udała się żytomierskim proświcianom na chwałę. Światosław WASYLCZUK, przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświta”, Żytomierz-Kaniów
Машинний переклад
Do tej podróży zbieraliśmy się jeszcze od zimy: zbyt mocno pragnęli nasi proświcianie odwiedzić kraj Szewczenki — Kaniów, Górę Czerniecza, Dniepr-Sławutycz, pokłonić się miejscu, które przyjęło na wieczny spoczynek ciało Wielkiego Ukraińca, buntownika, proroka, od którego w naszym ludzie utrwaliły się nazwy — Ukraińcy, Ukraina. Nie „chochoły-małorosjanie”, jak nazywał nas z wyższością i pogardą rosyjski imperialny kolonializm; nie „rusini”, „małopolacy”, jak nazywali nas polscy szowiniści. Jak, wreszcie, Austria, w skład której wchodziły ponad sto lat Galicja, Bukowina i Zakarpacie, — nie uznawała za tamtejszymi Ukraińcami prawa do samostanowienia. Nazwa „Ukraina”, która wybrzmiała sto-dwustukrotnie w szewczenkowskim wolnym słowie ze stron „Kobziarza”, — stała się symboliczna, jednocząca dla wszystkich naszych ziem, gdzie mieszkali ci, którzy rozmawiali w języku ukraińskim. Mogę śmiało twierdzić: właśnie od Tarasa poczuliśmy, uświadomiliśmy sobie, że jesteśmy odrębnym narodem ze sławną historią, oryginalną kulturą, przebogatymi, sięgającymi tysiącleci zwyczajami i tradycjami. Właśnie od Tarasa zaczyna się szerzenie wśród Ukraińców świadomości narodowej, dumy narodowej, tożsamości narodowej oraz państwowotwórczego myślenia setek i tysięcy patriotów, co wreszcie doprowadziło do jedynej słusznej myśli: my, jak i inne narody świata, mamy prawo do swojej ziemi, do jej bogactw, musimy stworzyć tutaj swoje państwo narodowe. Dlatego też zachciało się pobyć w kraju, gdzie urodził się Taras, pochodzić po ziemi, „którą schodził Taras małymi bosymi nogami”, „którą skropił Taras gorzkimi rosami-łzami”, jak później napisze nasz sławny rodak, poeta Maksym Rylski. I oto nowy piękny autobus lwowskiej produkcji na 45 miejsc wyruszył w niedaleką drogę. Jednoczymy się we wspólną wspólnotę. Część środków wyłożyło obwodowe przedstawicielstwo bloku „Nasza Ukraina”, reszta — składka. Blok reprezentował w podróży Wasyl Markiw, kierownik jego miejskiej filii. Ledwie wzeszło ciepłe majowe słoneczko, a my — w drodze, naprzeciw niemu, na wschód, na Kijów i dalej — do Dniepru. Jakaż ty piękna, miła, rodzinna ukraińska ziemio, zwłaszcza w maju! Za oknami widać bujnie ulistnione lasy, jaskrawozielone pola, łąki, łęgi. Wszystko wokół rozpaczliwie zielone, młode, radosne, wesołe... Przyroda buja, płodzi się, sprawia odwieczną baśń życia i wieczności. Mijamy Kijów, Obuchów, Kaharłyk, Myroniwkę. Tutaj ostro skręcamy na wschód, do Dniepru-Sławutycza. Już gdzieś niedaleko on, praojciec ukraińskich rzek, bo powiało wilgocią i zakrzyczały w powietrzu mewy. działo się na brzegach twoich. Zasłoniła wszechwładna zasłona czasu. A ty płyniesz Ukrainą, taki sam krzepki, pełnowodny, piękny, kąpiesz się w pięknie i sile, nasz nieśmiertelny, nasz wieczny Dnieprze, nasza słwo i dumo! Oto i przystań na rzece dla statków wycieczkowych — białych, dużych, lekkich, jak mewy. Zdaje się, wzbiją się i polecą razem z tymi wodnymi szybkimi ptakami… A oto jeszcze jedna przystań — dla autobusów. I masa ludzi wokół: idą z miasta świątecznie ubrani mężczyźni i kobiety, chłopcy i dziewczęta. Niemało tutaj i dzieciarni. Wielu w wyszywanych koszulach. Trzepoczą na wietrze flagi. Przybyli ludzie z różnych zakątków Ukrainy, przyjechali pokłonić się duchowemu Ojcu narodu, skłonić w znak szacunku głowę przed mogiłą Tarasa, stanąć do szczerej rozmowy z Wielkim Synem Ukrainy. I cały ten barwny tłum zmierza do wysokiej, zdaje się, aż do chmur, urwiska na prawym brzegu rzeki i nieskończonym wężem wije się-wznosi w górę do świętego miejsca — do mogiły-pomnika Tarasa Szewczenki. Bo właśnie tutaj, na Górze Czerniecza w Kaniowie, „pośród stepu szerokiego na Ukrainie miłej” znalazł swój wieczny przytułek Wielki Ukrainiec. Takim był jego testament. Przypomnę, że zmarł poeta w marcu 1861 roku w Petersburgu i został tam pochowany. Ale, wypełniając jego wolę, przyjaciele i krewni przewieźli ciało Tarasa na Ukrainę: z Petersburga do Moskwy pociągiem, stamtąd do Kijowa końmi — w sumie w dziesięć dni. W Kijowie smutny pochód spotkała patriotyczna młodzież studencka i, zaprzęgnąwszy się w karetę, wiozła trumnę T. Szewczenki przez całe miasto do cerkwi, gdzie odprawiali panichidę. Z Kijowa do Kaniowa dostarczali trumnę parowcem „Kremenczuk”, gdzie i pochowali na wysokim urwisku nad Dnieprem 22 maja 1861 roku. Tutaj wymurowali mu ceglaną kryptę, usypali wysoką mogiłę z drewnianym krzyżem. W 1884 roku przyjaciele i krewni na nowo urządzili mogiłę: podwyższyli pagórek, ustawili metalowe ogrodzenie, żeliwny krzyż z płaskorzeźbą poety. Tak było do września 1923 roku, kiedy bolszewicka okupacyjna władza postanowiła po swojemu: krzyż zrzucono w przepaść, gdzie on i rozbił się. „Religia — opium dla ludu!” — darli się komuniści-moskale i ich podszczuwacze chochoły-małorosjanie, wspólnie niszcząc Ukraińskie państwo w 1917—20-tych latach. Państwo, o którym marzył Taras, za które i wzywał lud swój „do siekiery”; którym żył i marzył, i które stało się głównym sensem jego życia, jego pasją, jego wszechpochłaniającą i płomienną miłością. Jedyną na całe życie. Taką płonącą, że zapaliła miliony Ukraińców. Swoją Ukrainę kochajcie… Kochajcie ją… W czasie srogim. I, wreszcie, w 1991 roku został otwarty muzeum na Górze Czerniecza. Pomnik T. Szewczenki, przetrwawszy ciężkie czasy i rzeź niemiecko-faszystowskich i moskiewsko-stalinowskich okupantów, wznosi się na urwisku. 22 maja stało się w USRR (aż do 1991
roku) zakazaną datą: w tym dniu nie wolno było iść do Szewczenki, składać kwiatów. Bo, widzicie, tak robią „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści” w Ameryce i Kanadzie. Przypominam sobie koniec lat 60. — początek lat 70. w Kijowie, gdzie studiowałem na Uniwersytecie Szewczenkowskim. W dniu 22 maja, jeszcze rano, milicja otoczyła pomnik Szewczenki, który znajduje się naprzeciwko czerwonego korpusu KDU, i nie przepuszczała tam studentów. Nas, narodowo świadomych chłopaków i dziewcząt, zebrało się kilkuset. Grupowaliśmy się, przebijaliśmy przez gęsty pierścień straży. Zaczynała się przepychanka, starcia z policjantami i kagiebistami po cywilnemu. Kogoś aresztowano, bito. Inni w tym zamieszaniu, wśród nich i ja, złożyli jednak pod pomnikiem niewielki wieniec, owinięty drutem kolczastym z napisem: „Walczcie — a zwyciężcie! T. Szewczenko”. To było superrewolucyjne! Jak wybuch bomby. Komuniści całej stolicy na zebraniach w kolektywach straszyli wiernopoddańczych sowietów nami, studentami, „ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami”. Wielu usunięto z uczelni. Do tej liczby trafiłem i ja. Lecz wróćmy na Górę Mnisią. Kręte schody zygzakiem — w górę. Naliczyłem ich 340. Do samego pomnika trzeba jeszcze pokonać 43 stopnie; w sumie — 383. Dużo. Jednak ludzie idą i zdaje się, że nie czują zmęczenia, nie zważając nawet na poważny wiek wielu z nich… I oto naszym oczom ukazuje się wspaniała panorama: z prawej strony, daleko w dole, — błękitna wstęga Dniepru, z lewej — cienisty gaj, budynek muzeum, a w centrum — znany z czytanek pomnik Wielkiego Kobziarza. Idziemy ze sporym bukietem kwiatów, które przywieźliśmy ze sobą, i składamy je u podnóża postumentu. Stoimy w milczeniu, każdy w myślach rozmawia z Kobziarzem. Każdy sprawdza według niego swoje myśli i czyny. A Taras nieruchomo patrzy na Dniepr, na nas wszystkich, którzy zebrali się na Górze Mnisiej (tutaj właśnie wrzał liczny wiec zwolenników bloku „Nasza Ukraina”), na powiew flag i zdaje się mówić: Kaci znęcają się nad nami. A prawda nasza pijana śpi. Walczcie — a zwyciężcie! Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami sława I wola święta! Kilkutysięczna grupa słucha uważnie wystąpienia lidera bloku „Nasza Ukraina” Wiktora Juszczenki, deputowanych Rady Najwyższej, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana, Jewhena Hirnyka. To właśnie jego ojciec, Ołeksij Hirnyk, — w dalekim już 1978 roku, 21 stycznia, dokonał aktu samospalenia tutaj, przy pomniku Tarasa Szewczenki, na znak protestu przeciwko polityce rusyfikacji, ucisku Ukrainy, okrutnego tłumienia przez komunistyczną Moskwę wszelkich przejawów ukraińskiego ducha narodowego. Człowiek rozrzucił przed tym tysiąc ulotek, które napisał odręcznie. Ofiarnie złożył życie za wolność Ukrainy. Oficjalna władza to wydarzenie przemilczała. Tutaj, na Górę Tarasową, należałoby wozić dzieci, młodzież, opowiadać całą prawdę i o samym Tarasie, i o moskiewskich okupantach, i o swoich chochołach-janczarach, ówczesnych i obecnych. Góra Mnisia powinna stać się swoistą Mekką Ukrainy: pobyt tam powinien uważać za zaszczyt każdy z nas. Ale „bracia milczą sobie, wybałuszywszy oczy”. Bracia urzędniczy, władczy. Przecież do tej pory nie uporządkowano dróg do Kaniowa; nie ma w wielu miejscach choćby drogowskazów kierunku ruchu do narodowo-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
— A czy nie zapomnieliście, w czyich rękach jest lokalna prasa? — W rękach organów władzy. I nie powinna nas wprowadzać w błąd przebiegła statystyka, którą często przytaczają przedstawiciele władzy. Mówią, że na Ukrainie tylko 10—15 procent gazet wydają organy władzy. Tutaj trzeba uwzględniać nakłady, przy czym nakłady prenumerowane. Przecież prenumerata to gwarantowany, stały czytelnik, to dostawa gazety w najdalszy zakątek państwa. Oto wymowne liczby dla obwodu czernihowskiego, typowe również dla całej Ukrainy. W obwodzie zarejestrowano około 150 gazet. Ale z nich realnie wychodzą i są ogólnospołecznymi wydaniami tylko około pięćdziesięciu, czyli jedna trzecia. Reszta to wydania reklamowe lub gazety, które mają znikomą objętość, częstotliwość (mogą wychodzić raz lub dwa razy w roku), nie mają ani jednego prenumeratora. I oto, mniej niż trzy dziesiątki państwowych wydań obwodu (a to zaledwie 20 % zarejestrowanych) mają do 90 % nakładu prenumeraty. Łączny nakład 25 rejonowych i miejskich gazet obwodu wynosi ponad 100 tysięcy egzemplarzy. Jeszcze ponad 100 tysięcy nakładu mają łącznie trzy obwodowe gazety państwowe — wydania rady obwodowej i administracji państwowej. Zatem,
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
INICJATYWA Siłom narodowo-demokratycznym potrzeba rozwijać swoją prasę, a dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na rozwój mediów drukowanych. Po pierwsze, elektroniczna przestrzeń medialna (przede wszystkim wiodące kanały telewizyjne) jest już podzielona między siły pro rządowe i do wyborów prezydenckich sytuacja tutaj raczej się nie zmieni. Po drugie, przy całej powszechności mediów elektronicznych zaufanie ludności do nich jest niższe niż do mediów drukowanych, zwłaszcza dawnych, znanych, „wypromowanych” gazet. Zresztą, zaufanie do takich wydań jest o wiele większe niż do produktów ulotkowych: lepiej jeden egzemplarz gazety niż dziesięć ulotek. Właśnie tak twierdzi redaktor naczelny gazety „Siwerszczyna”, znany dziennikarz i pisarz Petro Antonenko, którego zaprosiliśmy do rozmowy. — Prasa lokalna jest najpopularniejsza wśród ludności? — W sferze mediów drukowanych ludność daje pierwszeństwo prasie lokalnej. Mieszkaniec jakiejś odległej wsi może mieć nadzieję przeczytać coś nawet o sobie, o swoich znajomych, swojej wsi, wreszcie o rejonie, który zna, właśnie w gazecie rejonowej. Mniej dotyczy to gazet obwodowych, a tym bardziej wydań ogólnoukraińskich. Do tego ludziom potrzebna jest użyteczna informacja lokalna. Stąd i statystyka nakładów prenumeraty. Nakład jednej oddzielnej gazety rejonowej jest oczywiście mniejszy od nakładu gazety obwodowej, ale sumaryczny nakład „rejonówek” znacznie przewyższa nakład gazet obwodowych. Powiedziane dotyczy też stosunku wydań obwodowych i centralnych. Nawet jeśli gazeta ogólnoukraińska ma 100 tysięcy prenumeratorów (a to bardzo wysoki nakład dla Ukrainy), to średnio na obwód przypada po 4 tysiące. Przy czym, im dalej w głąb kraju, tym ta proporcja maleje. Czyli z tych 4 tysięcy jedna trzecia, jeśli nie połowa, może przypadać na centrum obwodowe. Podobnie jest ze stosunkami między prasą obwodową a rejonową. Gazeta obwodowa, która ma 25–30 tysięcy prenumeratorów, średnio na rejon ma ich gdzieś z tysiąc. Ale średni nakład gazet rejonowych waha się od 2 do 10 tysięcy. POGLĄD WEZWANIE DO AUTOCENZURY? NIE, DO PROFESJONALIZMU — Właśnie — powiedzą doświadczeni redaktorzy — przecież tego chcą czytelnicy, oto wszystkie rankingi pokazują, że poziom zainteresowania tym tematem nie spada. Całkiem możliwe. Ale z jakiegoś powodu bardzo rzadko ktoś publikuje metodyki określania tych rankingów. Jeśli są one określane tak, jak jeden z ogólnokrajowych kanałów określa rankingi swojej produkcji reklamowej (miał nieostrożność o tym poinformować), to należy mówić o ogromnej części przypadku w takich sondażach, a w żadnym wypadku nie o prawidłowości. Lecz właściwie, jeśli nie uwzględniać czynnika rankingowości, jednak zjawisko istnieje, znaczy, że powinno być odzwierciedlone. Ale jak? W wielu redakcjach, poddawszy się hipnozie owianych złą sławą rankingów, rzucono się zaspokajać ten popyt w pośpiechu i byle jak. Raczej nie odkryję sekretu dziennikarskiej kuchni, jeśli powiem, że wiele (jeśli nie większość) wydań po prostu przepisywało meldunki milicyjne z ostatniego dnia czy dwóch, dodawało do tego kronikę sądową (skleconą tą samą metodą), tragiczne wypadki na drogach i podawało czytelnikowi podobny koktajl. Potem boom nieco opadł. Solidniejsze wydania zaczęły przejawiać pewną wybiórczość, ale niektórzy kontynuują podążanie tą samą drogą, co więcej, ten dobór (czy zabór?) meldunków milicyjnych czasem wykonują nawet nie dziennikarze, a byli pracownicy milicji (czego tam, oni przecież lepiej wiedzą, do jakich drzwi wchodzić i gdzie leży dziennik rejestracji). Żadne moralne, ludzioznawcze, społecznioznawcze aspekty tego niezwykle delikatnego i drażliwego tematu takich dziennikarzy nie interesują. Oni ich z racji swojej nieprofesjonalności oko w oko nie widzą. I nie chcą widzieć. Tak jak tego, że organy ochrony porządku prawnego u nas przekształciły się faktycznie w osobne państwo, żyjące według swoich, niestety, dość bliskich światopoglądowi kontyngentu, który obsługują, pojęć. Dziennikarzy, którzy o tym piszą kompetentnie i analitycznie, jest bardzo mało, tak samo jak tych, którzy bez komunikatów prasowych MSW są zdolni ciekawie pisać o głośnych zbrodniach, oceniać przebieg śledztwa. Za to w mediach jest wał doniesień o napadach, krwi, przemocy. W żadnym wypadku nie wzywam do autocenzury w tej sferze — przemilczać, upiększać tego, co się dzieje, nie można. Ale przecież nieprofesjonalne podejście do naświetlania tego tematu prowadzi do narzucania społeczeństwu niebezpiecznego stereotypu niezwyciężoności, wszechobecności zła. ponad 200 tysięcy egzemplarzy nakładu jednorazowego gazet władzy na obwód. Co znaczą przeciwko temu 4–5 tysięcy egzemplarzy na obwód ogólnoukraińskich wydań narodowo-demokratycznych? Na kogo pracują gazety władzy, jest całkiem jasne. Te gazety nie po prostu „informują” ludność o działalności organów władzy, jak przebiegle zapewniają przedstawiciele tejże władzy, te gazety sławią, reklamują i wspierają władzę, która kieruje tymi samymi gazetami. — To znaczy, że w tych warunkach siłom narodowo-demokratycznym skrajnie niezbędne jest tworzenie własnych miejscowych obwodowych i rejonowych wydań… — Ale to sprawa nie jednego dnia. Stworzyć i „wypromować” nowe wydania nie jest tak łatwo i na to potrzeba czasu. Dlatego teraz, w okresie prezydenckiej kampanii wyborczej, należy rozwinąć wydawanie miejscowych dodatków (obwodowych i rejonowych) do już istniejących gazet. Są różne warianty tej sprawy. Odnośnie dodatków obwodowych do wydań ogólnoukraińskich, to najprostszymi pod względem poligrafii i dostarczania gazet są regionalne wydania specjalne w strukturze samej gazety. Czyli w gazecie ogólnoukraińskiej, która ma, powiedzmy, 16 stron, 8 środkowych stron (wkładka) MUZYKA ZZA KRAT
To uczucie emocjonalnie utwierdza muzyka, która rozbrzmiewa w miejscach publicznych — w kawiarniach, w marszrutkach. Kryminalne piosenki, blatniak brzmią tu na każdym kroku. Można odnieść wrażenie, że absolutna większość kierowców marszrutek i menedżerów kawiarni to byli więźniowie. Ale przecież tak nie jest. Niemałą rolę odgrywa to, że takie piosenki nadają stacje radiowe FM, na które nastawione są odbiorniki w marszrutkach. U wielu ludzi wciąż działa stereotyp: jeśli to radio, znaczy, że wszystko w porządku. I rzeczywiście, dlaczego by nie posłuchać takiej sobie wyzywająco-egzotycznej piosenki z wszelkimi finkami, bratkami, fuflem — ona dość łatwo wpada w rozluźnioną duszę. I jeśli nie masz nic przeciwko tym pojęciom i tej energetyce, którą niesie ta piosenka, odpowiedniej ochrony psychologicznej (a dotyczy to przede wszystkim ludzi młodych, którzy naturalnie odbierają świat szczerze, otwarcie, chłoną go jak gąbka wodę, która nie przesiewa się przez sito zdobytej wiedzy i doświadczenia), koniecznie wpadasz w jej aurę, która wpływa na twój osobisty model postrzegania świata. Narzuca ona swoje wartości, swoje pojęcia, niby krępuje ludzką wolę, przytępia postrzeganie tego, co wysokie, czyste i wzniosłe. A my potem pytamy, dlaczego nasza młodzież jest taka cyniczna, obojętna, apatyczna? Nawet część dorosłych już taka się staje — kiedyś, zwracając uwagę w marszrutce, otrzymałam żelbetową odpowiedź: czego pani chce, u nas cały kraj taki… Na szczęście — nie. Z inicjatywy kirowohradzkiego okręgu Płastu-NSOU, którą poparła miejska organizacja „Proświty”, trwała zbiórka podpisów na znak protestu przeciwko rozbrzmiewaniu blatniaka w miejscach publicznych. Niemało ludzi chętnie się podpisywało, dodając własne komentarze o tym, jak męczy ich taka muzyka „zza krat”. Ale… sondaż wśród studentów Kirowohradzkiego Uniwersytetu Technicznego pokazał, że młodzież dość przychylnie odnosi się do blatniaka. I to nie może nie niepokoić. POTRZEBNA „KARTA — ANTYZŁO”? Ukraińscy dziennikarze zorganizowali organizację społeczną „Karta-4”, która występuje przeciwko czarnemu PR w mediach, materiałom na zamówienie, za czystością prowadzenia kampanii politycznych, za priorytetem rozumu i argumentów nad siłą kłamliwych kompromatów. Czy nie czas dziennikarzom (a tutaj ich krąg powinien być niezmiernie szerszy), tym, którzy rozumieją siłę wpływu słowa, obrazu artystycznego na ludzką świadomość, zjednoczyć się przeciwko przenikaniu na antenę i na strony gazet wszystkiego, co potworne, wstrętne, cyniczne, tego, co sławi zło we wszystkich jego przejawach, utwierdza jego siłę. Przecież odczuwacie wewnętrzny opór, kiedy spotykacie się z czymś podobnym? Zrealizujcie go w miarę swoich możliwości. Rozumiem pewną naiwność tej propozycji. Ale przecież dziennikarz to ten, kto kształtuje przestrzeń informacyjną, a nie ten, kto się w niej zagubił… Switłana OREŁ, m. Kirowohrad Problem wolności słowa już omawialiśmy. I chociaż struktury europejskie od czasu do czasu niemrawo przypominają nam o niej, a ostro — kolejne fakty bezprawnego zatrzymania dziennikarza, napady czy nawet zabójstwa, większości wiadomo: przy obecnym stanie rzeczy radykalnie rozwiązać ten problem jest niemożliwe. Do tego niezbędna jest wola polityczna, szereg skoordynowanych zdecydowanych działań zarówno ze strony władzy, jak i ze strony ogółu dziennikarskiego. Ale temu ostatniemu, jak dla mnie, życie rzuca inne wyzwanie: nadmierna, krytyczna kryminalizacja przestrzeni informacyjnej. jest specjalnym wydaniem dla regionu. Na przykład „Narodne słowo — Charków”. Takie specjalne wydanie (właściwie jest to część samej gazety) drukuje się i dostarcza czytelnikom w zwykłym trybie. Istotną wadą tego wariantu jest to, że takie specjalne wydanie będzie mało czytelne wśród czytelników pozostałych 24 obwodów Ukrainy, czyli dla nich praktycznie przepadnie połowa powierzchni gazetowej. Lepszym jest wariant dodatków, który istnieje w Polsce. Ta sama 16-stronicowa gazeta składa się z dwóch części. Powiedzmy, 8 stron jest wspólnych dla całej Ukrainy, a 8 stron — zmiennymi, regionalnymi. W tym celu w obwodzie tworzy się redakcję regionalną. Tutaj przez Internet przesyłane są ze stolicy, z redakcji, 8 wspólnych dla całej Ukrainy stron. A pozostałe 8 — wkładkę regionalną — robią w miejscowej redakcji, w obwodzie. Drukuje się taką kombinowaną centralno-regionalną gazetę razem w obwodzie, realizuje w zwykłym trybie (w prenumeracie, w sprzedaży detalicznej) tylko na terytorium danego obwodu. Ostatni wariant wydaje się najlepszym, ponieważ w regionie tworzy się, w istocie, alternatywne do oficjalnych wydań władzy wydanie. Znaczenie jego będzie ogromne. Przecież tylko tutaj mieszkańcy prowincji mogą przeczytać o miejscowych sprawach to, czego nigdy nie przeczytają w państwowych gazetach obwodowych i rejonowych. Dowodem tego na Czernihowszczyźnie jest gazeta rejonowa „Icznianszczyna” — wydanie Iczniańskiej rejonowej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej. Choć gazeta póki co wychodzi tylko raz na jeden-dwa miesiące w nakładzie do 2 tysięcy, ale popularność jej w rejonie jest ogromna. Są dwa poziomy wydań miejscowych dodatków. Pierwszy — obwodowe dodatki do wydań ogólnoukraińskich. W obwodzie czernihowskim (i, być może, jeszcze w niektórych) już nie ma potrzeby w tym, bo tutaj jest własna demokratyczna prasa. Przede wszystkim gazeta „Siwerszczyna”, której idzie już 12. rok, dobrze ją znają w obwodzie i poza jego granicami. Średnioroczny nakład prenumeraty gazety wynosi około 20 tysięcy. Redakcja „Siwerszczyny” wydaje także drugą gazetę — „Biła chata” (nakład do 5 tysięcy) — cotygodniowe wydanie ze swoją osobną prenumeratą. Wspominano już „Icznianszczynę”, która jest osobno zarejestrowanym wydaniem. Jest jeszcze szereg miejscowych demokratycznych wydań. Dlatego Czernihowszczyzna już jest gotowa do drugiego etapu rozwoju miejscowej demokratycznej prasy — wydań rejonowych. Póki UNP razem z „Proświtą”, innymi organizacjami przygotowuje się do stworzenia jeszcze kilku gazet rejonowych typu „Icznianszczyny”, już rozpoczęto wydawanie dodatków rejonowych do gazety „Siwerszczyna”. — Już wyszły takie dodatki dla Bachmacza, Koriukiwki, Meny, Nowogrodu Siewierskiego, jeszcze kilku rejonów. Jakimi są te wydania? — To gazety o objętości 4 stron formatu A3, w nakładzie 2—3 tysięcy egzemplarzy. Około trzy czwarte objętości gazety zajmują ostre problemowe materiały na miejscowe, rejonowe tematy. Jedna strona przeznaczona jest pod publikacje agitacyjne o charakterze ogólnoukraińskim o UNP, „Naszej Ukrainie”. Nawet jeśli taka gazeta wychodzi raz na miesiąc (a częściej póki co wydawać ją trudno, jeśli mówić o wydawaniu gazet w kilku rejonach), to ma ona ogromne znaczenie agitacyjne. W planie twórczym i technicznym mamy możliwość wydawać takie dodatki własnymi siłami. Autorzy — zarówno z liczby profesjonalnych dziennikarzy gazet, jak i z liczby pozasztabowych aktywistów. Potrzebne są tylko środki na wydanie tych gazet — stosunkowo niewielkie, biorąc pod uwagę ważność tej sprawy. Rozpowszechnianie takich gazet odbywa się przez struktury UNP, „Proświty”, innych organizacji społecznych. Jeszcze jeden aspekt. Takie dodatki sprzyjają i agitacji za same nasze gazety, przecież w nich powiedziano, że to — wydanie takiej a takiej istniejącej gazety, której czytelnicy może jeszcze nie znają i którą mogą zasubskrybować. Na pytania „Słowa Proświty” odpowiadał Petro ANTONENKO, redaktor naczelny gazety „Siwerszczyna”, m. Czernihów
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kiedy przejawy nowego myślenia wychodzą na powierzchnię życia i współistnieją ze starym (stan dwuwładzy), przejmują inicjatywę i stają się silniejsze. A w ciągu trzech ostatnich lat cyklu Metona następuje triumf nowego systemu, jego „gwałtowny atak” i utwierdzenie we wszystkich sferach życia. Na potwierdzenie badacz przytacza wyraziste przykłady. Zacznijmy od przejścia od carskiej Rosji do ZSRR: 1914—1922: zagłada carskiej i założenie radzieckiej epoki, fizyczna i polityczna katastrofa Niemiec, wyjście nazistów na arenę polityczną; 1924 r. — napisanie przez Hitlera pracy programowej „Mein Kampf”, 1924—1930 — stabilizacja gospodarcza w warunkach współistnienia socjaldemokratów i nazistów; 1930—1933: zwycięstwo hitleryzmu w 1930 r., 1933 r. — wybór Hitlera na kanclerza Rzeszy. ODŁAMEK IMPERIUM Wszystko powiedziane wyżej pozwala zrozumieć, co dzisiaj dzieje się z Ukrainą. Mykoła Czmychow tych przemian. System się ustabilizował, oligarchowie w zasadzie podzielili własność państwową, polityczni kameleonowie zaadaptowali się do słów „niepodległa Ukraina” i „trójząb”, władza niemal zniszczyła ukraińskie wydawnictwa książkowe, poziom życia narodu obniżył się, jego liczebność spadła, a pasjonarność spadła niemal do zera; 1999—2002: naród zaczyna rozumieć, że otrzymał ten sam „radziecki gadziniec” (wprawdzie z rozkradzioną własnością państwową i nieodpowiedzialną polityką socjalną). Życie polityczne nabrało cech breżniewowskiego zastoju: różnorodne jarmarki próżności, epidemia wręczania sobie nawzajem orderów państwowych i kościelnych, kupowanie tytułów rycerskich, pompatyczne parady niezdolnej do walki armii, retoryka propagandowa w radziecko-komunistycznym stylu, unifikacja ogólnokrajowych mediów, surowa cenzura i „temniki” itp. W 2002 roku przemiany cyklu Metona doszły do logicznego zakończenia, więc nowo utworzone państwo znalazło się bez celu. Dokładniej, celem tego wewnętrznie słabego pseudo-ukraińskiego państwa stało się samozachowanie za wszelką cenę. Rok 2003 pokazał próchnicę, wewnętrzne spustoszenie i brak perspektyw istniejącego systemu państwowego. Gwałtowny skok cen chleba jeszcze raz przypomniał sytuację w ZSRR na etapie jego ostatecznego gnicia. Apoteozą stała się „ogólnonarodowa dyskusja” nad prezydenckim projektem reformy politycznej (!) oraz państwowe świętowanie na Ukrainie 85-lecia utworzenia rosyjskiego (!) komsomołu. Obecny reżim jest bezbożny, niemoralny i niekompetentny. Pod koniec 2003 roku stał się jeszcze nielegalny — po tym, jak proprezydencka większość Rady Najwyższej „zagłosowała rękami” za zmianami w Konstytucji, a Sąd Konstytucyjny przyjął antykonstytucyjne decyzje o możliwości wyboru Prezydenta nie w sposób ogólnonarodowy, a przez Radę Najwyższą, oraz o możliwości wyboru Leonida Kuczmy na trzecią kadencję. — Ale na czym polega sens powstania na ukraińskiej ziemi tego tymczasowego państwa? — Rzecz w tym, że Ukraina nie była peryferiami Związku Radzieckiego (na wzór krajów bałtyckich, Kaukazu czy Dalekiego Wschodu), a jego systemotwórczym rdzeniem. Dlatego tworzenie prawdziwego ukraińskiego państwa może odbyć się tylko w 2 etapach: najpierw względne uniezależnienie jako odłamka imperium ZSRR, a dopiero potem przekształcenie tego odłamka w pełnowartościowe ukraińskie państwo. Tę dwuetapowość jeszcze mało kto zrozumiał, stąd — wyobrażenie o „nieprawdziwości” niepodległości. Przez 12 lat swojego istnienia ten postimperialny klon przeszedł pełny cykl — od pseudonarodzin w 1991 roku (bo w rzeczywistości nie było to jakościowo nowe tworzenie, a podmalowana część istniejącego) do starczego marazmu w 2003 roku. Analogia z klonem nie jest przypadkowa: dokładnie ustalono, że klony już rodzą się wewnętrznie stare, dlatego szybko zewnętrznie starzeją się i umierają. Wielu dziwi, dlaczego to państwo nie przejmuje się swoją przyszłością, w szczególności nie troszczy się o dorastające pokolenie, stan środowiska i w ogóle nie ma długoterminowej strategii, a jedynie reaguje na bieżące podrażnienia. A odpowiedź jest prosta: to państwo obiektywnie zmierza do swojej śmierci, dlatego, podobnie jak stary ateista, interesuje się nie przyszłością (bo w nią nie wierzy), a jedynie walką z obecnymi bolączkami, które coraz mocniej je obsiadają.
Машинний переклад
CYKLE I EPOKI MYKOŁY CMYCHOWA
Wybitny ukraiński uczony, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk historycznych Mykoła Ołeksandrowycz Cmychow (1953—1994) badał cykle kosmiczne oraz ich wpływ na przyrodę i społeczeństwo. Żyjemy w świecie cykli: dzień i noc, pory roku, zmiany aktywności słonecznej, zmiany faz Księżyca, dobowe i miesięczne wahania aktywności ludzkiego organizmu i inne. Jeśli wspomniane cykle bezpośrednio wpływają na rozwój indywidualnego ludzkiego organizmu, to organizmy społeczne, w szczególności etnosy, superetnosy i rasy, znajdują się pod potężnym wpływem znacznie bardziej skalowalnych cykli. Jak wykazał Mykoła Cmychow, na terytorium Ukrainy bardzo wyraźnie obserwuje się wpływ 532-letniego cyklu etnotwórczego: co 532 lata na tej ziemi rodzi się nowy ukraiński etnos — Skołoci, Sarmaci, Antowie, Rusini, Kozacy, a każda epoka (1596-letni cykl) rodzi nowy superetnos — Samary-Kimerowie-Sumerowie, Ariowie, Galowie, Słowianie. Wiele cykli, w szczególności wspomniane, a także cywilizacjotwórczy 7980-letni cykl, kończą się jednocześnie w 2015 roku. Ten rok będzie „działem wód” między współczesną cywilizacją-III (3. poziomu psychoinformacyjnego) a następną cywilizacją-IV (4. poziomu). Przejście od współczesnej „cywilizacji twórczości” do następnej „cywilizacji całości (mądrości)” oznaczamy terminem „Przejście-IV”. Mykoła Cmychow niedługo przed śmiercią opublikował pewne informacje o strukturze tego procesu przejściowego. Po pierwsze, zniszczenie podstaw starej epoki powinno nastąpić w ciągu lat 1983—1996. Po drugie, „czasem przejścia do następnej epoki będą lata 1996—2015”.
CYKL METANOI, CZYLI ODNOWIENIA
Pryncypialny wkład w zrozumienie struktury międzyepokowego przejścia wniósł redaktor naukowy czasopisma „Przejście-IV” Serhij Wasylczenko. Badając przekształcenia systemów społeczno-politycznych, zainteresował się tzw. „cyklem Metona” — 19-letnim „kołem Księżyca” (po 19 latach fazy Księżyca przypadają na te same liczby kalendarza): „Według tradycji astrologicznej, na przełomach koła Księżyca ludzie przewartościowują (zazwyczaj podświadomie) przebytą drogę i zmieniają życiowe priorytety. Narodziny człowieka wiążą się z konkretną sytuacją astronomiczną i powtarzając się po 19 latach, jakby na nowo rozpoczynają życie tego człowieka, zakładają jego jakościowo nową »mikrocywilizację«”. Nazwa cyklu pochodzi od słowa „metanoia” (meta — wyżej, noia — odnowienie): „odnowienie z góry”, „zmiana świadomości”, „pokuta”. Przeanalizowawszy historię świata, Serhij Wasylczenko odkrył, że wielkoskalowe przekształcenia społeczno-polityczne — przejście od starego do nowego systemu — dobrze wpisują się w cykl Metona. A najbardziej zdumiewające stało się jego odkrycie struktury cyklu Metona: 19 = 8 + 8 + 3. W ciągu pierwszych 8 lat nowe tendencje znajdują się w stanie nieprzejawionym, ukrytym (w świadomości poszczególnych ludzi, na łamach gazet i czasopism), stopniowo rośnie pasjonarność populacji. Następna ośmiolatka zaczyna się pasjonarnym wybuchem i „przewróceniem” sytuacji (rewolucją),
upadek Lenina (wyczerpanie przez niego sensu swojej działalności jako niszczyciela starego); przyjście w 1921 r. na stanowisko sekretarza generalnego partii komunistycznej Stalina — twórcy nowej cywilizacji, przyjęcie przez X zjazd RKP(b) decyzji o przejściu do NEP-u; 1922 r. — utworzenie ZSRR; 1922—1930: NEP (klasyka dwuwładzy), który trwa do 1930 r., choć już w 1928 r. Stalin zaczyna go tłumić; 1929 r. — wprowadzenie dyktatury Stalina; 1930—1933: gwałtowne przejście do nowego stanu przy apoteotycznych przejawach totalitaryzmu (całkowita kolektywizacja, zorganizowane wielkie głody, początek masowych represji). Pouczające jest przejście Niemiec od monarchii do Trzeciej Rzeszy: 1914—1922: wojna, 1918 r. — przekształcenie Niemiec w republikę parlamentarną na czele z socjaldemokratami; 1919 r. — upokorzenie i ograbienie Niemiec na mocy traktatu wersalskiego i, w konsekwencji, utworzenie partii nazistowskiej; 1922—1930: okupacja Zagłębia Ruhry w latach 1923—1924, kryzys ekonomiczny wyjaśnił, że zniszczenie starej cywilizacji rozpoczęło się w 1983 roku. Serhij Wasylczenko wskazał konkretne powiązanie historyczne. Wychodząc ze struktury cyklu Metona, kluczowymi w zniszczeniu starej cywilizacji powinny być lata 1983, 1991, 1999 i 2002. Teraz zrozumiała jest istota przekształceń lat 1983—2002: wyodrębnienie Ukrainy z imperialnego organizmu ZSRR jest równoznaczne z jego zniszczeniem zgodnie ze znaną formułą: „los imperium rozstrzyga się nie w Moskwie, a w Kijowie”. Spójrzmy na „konkretykę”: 1983—1991: Andropow w swoim artykule programowym po raz pierwszy zachwiał podstawami zdegenerowanego marksizmu-leninizmu, gorbaczowowska „pieriestrojka”, stopniowy wzrost pasjonarności, proklamowanie niepodległości Ukrainy i rozpad ZSRR w 1991 roku; 1991—1999: ustanowienie Ukrainy jako niepodległego państwa, przyjęcie nowej Konstytucji (1996 r.). Ponowny wybór na prezydenta Łeonida Kuczmy (1999 r.) pokazał ostateczną klęskę ideologii komunistycznej (w drugiej turze rywalizował z komunistą Petrem Symonenką) i zwijanie systemów
STRUKTURA WIELKIEGO PRZEJŚCIA
Według obliczeń Mykoły Czmychowa, uformowanie nowej, alternatywnej cywilizacji powinno nastąpić w ciągu 19 lat — od 1996 do 2015 roku. Faktycznie wskazał on granice nowego przejściowego cyklu Metona. A zgodnie z odkrytymi przez Serhija Wasylczenkę jego możliwościami tworzenia cywilizacji, kluczowymi datami wspomnianego przejścia międzyepokowego powinny być lata 1996, 2004, 2012 i 2015, co oznacza, że puls nowej istoty społecznej zaczyna bić jeszcze w ciele starej. Zniszczenie starej cywilizacji rozpoczęło się od publikacji artykułu Andropowa, czyli od upublicznienia idei. Logicznie jest przyjąć, że zapoczątkowanie nowej cywilizacji również powinno było rozpocząć się od upublicznienia jej podstaw koncepcyjnych. — Czy rzeczywiście coś takiego stało się w 1996 roku? — W styczniu 1996 roku w teoretycznym i społeczno-politycznym czasopiśmie Rady Najwyższej Ukrainy „Wicze” ukazał się mój programowy artykuł „Naprzód… do ustroju kastowego” (nr 1, s. 84—101) podpisany: „Myro Produm, towarzystwo naukowe WSPÓLNE DZIAŁANIE”. Uzasadniano w nim nowy, zgodny z naturą model ukraińskiego społeczeństwa XXI wieku jako kluczowy element przezwyciężenia aktualnego kryzysu globalnego. Sama zaś idea przejścia do nowej niszy ekologicznej poprzez dokonanie przełomów światopoglądowych, organizacyjnych i technologicznych została upubliczniona w sierpniu tego samego roku w moim artykule „Czy nakryje nas +trzecia fala+” (gazeta „Finansowa Ukraina”). W ciągu 1996 roku ukazało się drukiem półtora tuzina artykułów, które odsłaniały różne aspekty nadchodzącego przejścia cywilizacyjnego. Wszystkie te publikacje były popularyzacją wyników moich badań, wyłożonych w pracy „Ukraina: Złota ścieżka. Strategia przetrwania w warunkach kryzysu planetarnego” (Kijów, styczeń—luty 1996). Wymowne jest również to, że właśnie latem 1996 roku Serhij Wasylczenko opublikował artykuły „Alogiczna epoka w kontekście kosmicznym” (gazeta Rady Najwyższej „Hołos Ukrajiny”) oraz „Człowiek, który połączył oba końce czasu” (gazeta „Zerkalo niedieli”), czym zapoczątkował naświetlanie teorii cykliczności Mykoły Czmychowa, a także własnych wniosków dotyczących ogólnych prawidłowości ruchu cywilizacyjnego. W ciągu kolejnych 8 lat położono naukowo-światopoglądowy fundament Wielkiego Przejścia: stworzenie strony internetowej www.perehid.org.ua (1998), zapoczątkowanie czasopisma „Perechid-IV” (1999), stworzenie koncepcji „Wyszna Boria — Ziemia Wepra” (2002), opracowanie modelu nowego państwa ukraińskiego — Trzeciego Hetmanatu (2003). Zgodnie ze strukturą cyklu Metona, począwszy od 2004 roku powinno nastąpić „wyjście na powierzchnię” idei Wielkiego Przejścia — na poziom ogólnokrajowych mediów, literatury masowej i programów politycznych. Przewiduje się też gwałtowny wzrost pasjonarności. W ten sposób, zgodnie z prawidłowościami cykliczności przyrodniczo-społecznej, pierwsze widoczne oznaki („owoce”) transformacji cywilizacyjnej Ukrainy będziemy mogli zobaczyć już w 2004 roku. Ale najciekawsze jest to, że kolejne 10 lat Wielkiego Przejścia wyraźnie wpisują się w prawidłowość, o której istnieniu wiedziano przynajmniej 5 tysięcy lat temu — w postaci ezoterycznej nauki o cykliczności rozwoju. Ihor KAHANEĆ, redaktor naczelny czasopisma nowej elity „Perechid-IV”. Zaostrzenie sytuacji na Ukrainie i na świecie wywołuje przeczucie bliskiego rozwiązania. Wiadomo, że czas ostatecznego dojrzewania „owoców” i zdecydowanego oddzielenia tego, co Boże, od tego, co diabelskie, „pszenicy” od „kąkolu”, Jezus Chrystus nazywał ŻNIWAMI. Kiedy więc się one rozpoczną — Żniwa Pańskie? Trzy niezależne podejścia wskazują na ten sam punkt odniesienia — rok 2004.
Машинний переклад
Niedawno w Jałcie odbyła się Siódma międzynarodowa wystawa-targi książki „Krymska wiosna-2004”. 78 wydawnictw z Ukrainy i Rosji zaprezentowało ponad 8000 książek literatury pięknej, krajoznawczej, dziecięcej, popularnonaukowej, informacyjnej i innej. Celem organizatorów — komitetu ds. informacji Autonomicznej Republiki Krymu oraz OAO „Krymkniga” — było zapoznanie krymczan i gości półwyspu ze współczesnymi wzorcami produkcji książkowej. w sierpniu-październiku — w Kijowie, Lwowie i Chersoniu. Wkrótce rozpoczniemy jeszcze jeden projekt — „Twórcy książki dziecięcej Ukrainy” z informacjami o autorach tekstów, ilustratorach i wydawcach. Wyniki konkursu na najlepszą książkę „Krymska wiosna-2004” podsumowano podczas wielkiego teatralizowanego święta. Jałtańska bandurzystka, kompozytorka i wykonawczyni Łarysa Iwaszczenko wykonywała pieśni do wierszy Dmytra Biłousa i Wasyla Wasylaszka. A autorytatywne jury wyłaniało najlepszych z najlepszych w pięciu kategoriach konkursowych. W najbardziej prestiżowej — „Utwór roku” rywalizowało około trzydziestu książek spośród siedmiu dziesiątek kandydatów. Zwycięzcą została powieść-baśń o dzieciństwie T. H. Szewczenki „Tarasowe pióro”, stworzona przez zespół wydawnictwa „Proświta”. Po raz pierwszy w ciągu siedmiu lat trwania „Krymskiej wiosny” najwyższą nagrodę zdobyła książka w języku ukraińskim. Można mieć nadzieję, że to dopiero początek. Trudno powiedzieć, które z wydarzeń głównej części wystawy, Dnia książki ukraińskiej, było najgłośniejsze. Może ekspozycja „Nowe książki Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich”? Niewielka objętościowo, zaledwie pięćdziesiąt wydawnictw, przyciągnęła do siebie niemałą uwagę. A może zwiedzającym bardziej zapadły w pamięć spotkania z prezesem SPU, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Ihorem Rymarukiem oraz autorem głośnych ukraińskich kryminałów Wasylem Szklarem? Młodym zwiedzającym spodobała się wystawa laureatów Pierwszego ogólnoukraińskiego konkursu książek stworzonych przez dzieci „Tarasowymi ścieżkami”. Gdzie indziej zobaczy się tyle własnoręcznie wykonanych arcydzieł? Patrząc na utwory rówieśników z różnych zakątków Ukrainy, krymczanie sami zastanawiali się, jak lepiej wykonać własne książki. Znany prozaik Andrij Kurkow opowiedział o specyfice pracy pisarskiej oraz o tym, ile zna języków: — Oto teraz rozmawiamy z państwem po ukraińsku. I to nikogo nie dziwi. Bo każdy człowiek powinien znać język swojego państwa. Osobiście mówię w siedmiu językach. Moja nauka języków obcych zaczęła się w dzieciństwie od… hodowania kaktusów. Zebrałem ich ponad półtora tysiąca. A ponieważ każdy z nich miał własną nazwę po łacinie, nauczyłem się mnóstwa nieznanych słów. Teraz jeżdżę po świecie i znajomość języków obcych bardzo mi pomaga. Od kogo zależy przyszłość literatury ukraińskiej? Zależy ona od czytelników. Nie będzie czytelników, nie będzie wydawców i pisarzy, nie będzie kultury. Więc czytajcie więcej i uczcie się języków. Laureat konkursu „Tarasowymi ścieżkami” Artemij Janczar wręcza własne rysunki Andrijowi Kurkowowi. Uczestnicy nazwali tę wystawę ukraińską. I nie tylko dlatego, że wśród organizatorów jest Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. I nie tylko dlatego, że odbywała się ona w centrum kultury przy ulicy Rudanśkiego, całkiem blisko grobu poety i muzeum Łesi Ukrainki. Po raz pierwszy na „Krymskiej wiośnie” przeprowadzono serię działań na rzecz propagowania książki ukraińskiej. Po słowach powitania skierowanych do uczestników wystawy przez przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Iwana Czyża, dyrektor centrum badań rankingowych „Elit-Profi” Hałyna Rodina zaprosiła na otwarcie wystawy „Najlepsze książki Ukrainy — zwycięzcy konkursu „Książka roku”. Jaskrawe stoiska z wysokiej jakości produktami — podsumowanie wytrwałej pracy krajowych wydawców — zademonstrowały wysoki poziom kunsztu poligraficznego twórców ukraińskiej książki. Pani Hałyna opowiedziała o najbliższych planach: — Jednym z problematycznych zagadnień współczesnej literatury ukraińskiej jest brak wystarczającej informacji o pisarzach i ich osiągnięciach twórczych. Kilka lat temu redaktor naczelny czasopisma „Knyżnyk-rewju” Kostiantyn Rodyk zaczął przygotowywać wystawę fotoportretów czołowych literatów Ukrainy. Obecnie ta wystawa istnieje i działa. W sierpniu planujemy przeprowadzić prezentację broszury „Sucukrlit” z portretami i danymi bibliograficznymi o naszych twórcach książki na festiwalu książki ukraińskiej w Teodozji, we wrześniu trwa akcja „Książka ukraińska dla bibliotek Krymu”.
Pięcioklasista z Jałty Artemko Janczar — laureat konkursu „Szlakami Tarasa” — podarował pisarzowi portret Szewczenki, który sam namalował, i przeczytał swoje opowiadanie „Rysuję Szewczenkę”. A przy ekspozycji Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich kłębił się studencki tłum — na wystawę przyszli przyszli filolodzy, którzy studiują w jałtańskim instytucie humanistycznym. Czytali na głos wiersze z książek „Poeta w powietrzu” Wasyla Herasymjuka oraz „Dziewica Obyda” Ihora Rymaruka i „Krew nietoperza” Wasyla Szklara. Czytali i pytali: „Ile kosztuje?”. A ja wzruszałem ramionami, bo to przecież jedyny egzemplarz wystawowy. Książki ze stoisk SPU można by sprzedać w mgnieniu oka… Deficyt ukraińskiej książki na Krymie jest odczuwalny dotkliwie. Na półkach jałtańskiego „Domu Książki” jest ponad pięć tysięcy tytułów książek. Ukraińskich — tylko 139. Z nich: literatura piękna — 24, dziecięca — 68, specjalistyczna — 47. Sprzedawcy „Domu Książki” przyznali, że czasami kupujący pytają o utwory współczesnych ukraińskich autorów, których nazwisk nigdy nawet nie słyszeli. I tak wychodzi paradoks: ukraińskiej książki nie kupują, dlatego że jej nie ma, a ukraińskiej książki na Krymie nie ma, dlatego jej nie kupują. Czy warto przeprowadzać dni ukraińskiej książki na „rosyjskojęzycznym” Krymie? Dla mnie odpowiedź jest jednoznaczna: „Warto!”. Zbierając na wypoczynek daleką i bliską zagranicę, Krym może odgrywać swoistą rolę akumulatora naszych osiągnięć kulturowych. Unikalne położenie geograficzne półwyspu trzeba aktywniej wykorzystywać do popularyzacji ukraińskiej kultury i ukraińskiej książki jako jednego z jej ważnych nośników. O tym i nie tylko mówiono przy „okrągłym stole” „Współczesna ukraińska książka: czego oczekiwać?”. Specjalnie na to wydarzenie dyrektor Narodowej Izby Książki Ukrainy Mykoła Senczenko przekazał dane statystyczne o stanie współczesnego krajowego wydawnictwa książek. Dane, szczerze mówiąc, niepocieszające. Na przykład w minionym 2003 roku na Ukrainie wydrukowano książek i broszur w łącznym nakładzie 39 413 tysięcy egzemplarzy. Dla porównania: w 2002 roku — 47 863 tysiące egzemplarzy. Czyli mniej niż jedna książka na każdego z nas. A co będzie jutro? Młode państwo ukraińskie potrzebuje nie tylko uczciwych, trzeźwych polityków i urzędników-państwowców. Ukraina potrzebuje troski o swoją przyszłość, która zaczyna się od kultury narodowej i krajowej książki. Żaden Harry Potter nie uczyni naszych chłopców obrońcami Ojczyzny, a Barbie nie wychowają z naszych dziewczynek strażniczek ogniska domowego. Słowo wstępne „Książka i państwo. Spojrzenie w przyszłość” przygotował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Przy „okrągłym stole” występowali pisarze, pedagodzy, wydawcy, dziennikarze, dystrybutorzy książek, pracownicy bibliotek i placówek kultury. Oto fragmenty niektórych wystąpień. Wasyl Szklar, pisarz, redaktor naczelny wydawnictwa „Dnipro”: — Będzie normalne państwo — będzie ukraińska książka. Na przykładzie naszego wydawnictwa można mówić o stosunku państwa do ukraińskiej książki. Wydawnictwo „Dnipro” swego czasu było jednym z najpotężniejszych w Europie. Co roku wydawano do 250 książek. Dzisiaj — 10. Przez nacisk podatkowy pracować jest niemożliwe. Przez pierwsze półrocze tego roku komercyjne wydawnictwa praktycznie zaprzestały wydawania ukraińskich książek. Jednym z problemów jest niski poziom sprzedaży książek w języku państwowym, zwłaszcza na wschodzie, w niewielkich miastach i na wsiach. Nasz czytelnik tradycyjnie kupuje utwory napisane po rosyjsku, co z kolei prowadzi wydawców do niekonwencjonalnych rozwiązań. Ja w ostatnim czasie napisałem trzy powieści: „Klucz”, „Elemental” i „Krew nietoperza”. Ich, zgodnie z umową, zabroniono tłumaczyć na język rosyjski. Nakłady stopniowo są wykupywane. Czyli nie trzeba wpadać w przygnębienie. Ihor Rymaruk, poeta, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki: — Na dzisiaj nasze wydawnictwo książek znajduje się w niepocieszającym położeniu. Zamrożono plany wydawnictw, zmniejszają się nakłady. Wydawcy zmuszeni są w poszukiwaniu czytelnika iść na ryzykowne projekty. Jeden z takich opracowało wydawnictwo „Dnipro” i jego redaktor naczelny Wasyl Szklar. Wymyślił on zaadaptowany dla uczniów wariant ukraińskiej klasyki. Już zrobiono tłumaczenie „Tarasa Bulby” i innych utworów. Switłana Koczerha, założycielka muzeum Łesi Ukrainki w Jałcie: — W ostatnim czasie poeci stają się czytelnikami swoich poezji. Wydaje się, że prawdziwego zainteresowania książką my dzisiaj wychować nie możemy, bo proces to skomplikowany. Studenci czytają literaturę ukraińską, bo od tego zależy otrzymanie dyplomu. A czy będą oni czytać jutro? Moda na książkę minęła. Czytać po prostu nie jest prestiżowo w porównaniu, powiedzmy, z umiejętnością kierowania autem czy pracy na komputerze. Uważam, że dzisiaj, kiedy państwu jest obojętne, czy będzie na Ukrainie książka czy nie, inteligencja powinna szukać różnych niestandardowych sposobów na odnowienie zainteresowania książką. Te kilka konkursów literackich, które są przeprowadzane na Ukrainie, — to dobrze. Ale dla poszukiwania talentów literackich powinno ich być więcej. Do tego procesu trzeba angażować jak najwięcej intelektualnych rezerw. Konkursowiczami powinni być nie tylko profesjonalni literaci. Tutaj na wystawie jest stoisko utworów laureatów Ogólnoukraińskiego konkursu książek stworzonych przez dzieci „Szlakami Tarasa”. Jakie ciekawe rozwiązania! Jaka fantazja u maluchów! To — nasza rezerwa. Niech oni nie zostaną pisarzami. Niech te dzieci jutro będą po prostu czytelnikami, — ale czytelnikami świadomymi. Teresa Wolan, bibliotekarka, deputowana rady miejskiej Jałty: — Jakoś spróbowałam przeanalizować, co z literatury ukraińskiej czytają więcej. W ciągu ostatnich dwóch-trzech lat czytelnicy zwrócili się ku ukraińskiej książce. Inna sprawa, że jej brakuje. Czytają przeważnie klasykę, bo współczesnej książki pięknej po prostu nie ma. Brakuje książek dziecięcych. Oprócz Nestajki, nie ma czego zaproponować. Na szczęście pojawiła się książka „Sławne imiona Ukrainy” wydawniczego centrum „Proświta”. Ale jedyny jej egzemplarz trzymamy w czytelni. W naszej bibliotece jest tysiąc dwieście stałych czytelników, ale na rok przychodzi zaledwie 15 nowych książek po rosyjsku i ukraińsku. Aby wpajać dzisiaj miłość do literatury ukraińskiej, książek musi być w wystarczającej ilości. Pytanie uzupełnienia księgozbioru bibliotecznego trzeba rozpatrywać na szczeblu państwowym. To, że próbujemy finansować zakup książek z budżetu lokalnego, problemu nie rozwiąże. Będzie godna ukraińska książka — będzie przyszłość u państwa. Żanna Szczurowa, dyrektor OAO „Krymkniga”: — Ukraińskiej książki w sklepach jest bardzo mało. Ale nie dlatego, że nie chcemy jej sprzedawać. Popyt na nią jest niewielki, ale jest. Problem w tym, że wydawcy, oferując nam swój produkt, wymagają albo przedpłaty, albo rozliczeń w bardzo krótkich terminach. Krym — to nie Kijów i nie Lwów. Dajcie w komis — będziemy współpracować. A gdzie wydawcy literatury pięknej i dziecięcej? Ich na wystawie jest zaledwie kilku. Ukraińska książka na Krymie będzie wtedy, kiedy wydawcy spojrzą w naszą stronę. Dzień ukraińskiej książki w Jałcie — to jeden z impulsów, które sprzyjają ustanowieniu języka państwowego na południu. Czy będzie kontynuacja? A propos. Rozmowę o problemach współczesnej ukraińskiej książki postanowiono kontynuować w sierpniu na festiwalu ukraińskiej książki „Teodozja-2004”, a materiały z „okrągłych stołów” wydać w osobnej publikacji w WC „Proświta”. Podczas „okrągłego stołu” mówiono także o stanie spraw w bibliotekach szkolnych, podsumowano akcję charytatywną „Ukraińska książka — bibliotekom Krymu”. Słowa wdzięczności zostały skierowane do Wasyla Kliczaka, dyrektora wydawniczego centrum „Proświta”, który przekazał piętnastu krymskim bibliotekom komplety „Kobzarzy”, książki dziecięce „Sławne imiona Ukrainy” i „Pióro Tarasa”. Prezydent SPU Ihor Rymaruk zaproponował zorganizowanie objazdowej wystawy książek. A redakcja gazety „Deń” podarowała krymczanom książki „Dwie Rusi” i „Ukraina Incognita”. Mówiono też o działaniach licznych „rosyjskich” partii, bloków i ruchów, które metodycznie robią swoje. Brakuje podręczników historii w szkołach? — Otrzymujcie nasze, uczcie się historii Rosji. Nie ma nowych książek w bibliotekach? — Macie za darmo od północnej sąsiadki. I zapytałem obecnych: „A gdzież lobbowanie ukraińskich interesów na ukraińskim Krymie?”. Ale milczeli moi współmyśliciele. Wydaje się, że cała Ukraina na początku czerwca śledziła przesłuchania parlamentarne w sprawie budżetu-2005. Może posłucha rząd apeli deputowanego Pawła Mowczana o osobnej pozycji w budżecie na rozwój języka państwowego i ukraińskiej książki? Można ile się chce mówić o problemach języka ukraińskiego i krajowej książki, bez końca wyliczać niepowodzenia związane z urządzaniem ukraińskojęzycznego środowiska na Ukrainie — i wszystko pozostanie bez zmian. A można po prostu zrobić dla wspólnej idei swoją, choć niewielką, sprawę. „Krymska wiosna” przemówiła po ukraińsku… My to zrobiliśmy!
Jewhen BIŁOUSOW, koordynator projektu “Krymska wiosna-2004”, Jałta—Kijów. Od lewej do prawej: Ihor Rymaruk, Wasyl Szklar, Andrij Kurkow, Jewhen Biłousow
Машинний переклад
DALSZY CIĄG NASTĄPI Po spotkaniu z pisarzami, które odbyło się pod koniec maja, Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn zwrócił się z listami do Prezydenta Ukrainy Ł. D. Kuczmy oraz do Przewodniczącego Sądu Najwyższego Ukrainy W. T. Malarenki z prośbą o „uważne zbadanie sytuacji, która zaistniała w sądach lokalnych wokół rozpatrywania spraw dotyczących Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy”. Według słów przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Jaworiwskiego, działalność Związku została już odblokowana: 14 czerwca zaczęły działać telefony, Ministerstwo Kultury wycofało swój podpis pod dokumentem, na mocy którego pieczęć NSPU stała się własnością N. Okolitenko, wstrzymano decyzję Sądu Rejonowego Swiatoszyńskiego z 11 grudnia 2003 r. o uznaniu za prawomocne zebranie garstki buntowników do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego. Sprawę przekazano do rozpatrzenia składowi Izby Sądowej ds. Cywilnych Sądu Najwyższego Ukrainy. „Ostatnie miesiące Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy pracował w niezwykle trudnych, wręcz blokadowych warunkach: zablokowano konto bankowe, odłączono telefony, przez pewien czas nie otrzymywaliśmy poczty. Zrozumiałe, że ani w Kijowie, ani w terenie ludzie nie otrzymywali płac — „Dnieprowi” potrzebny jest status Narodowego Wydawnictwa, wszak to najstarsze wydawnictwo na Ukrainie i cała jego historia, osiągnięcia twórcze świadczą: wydawnictwo zasługuje na taki status. Jest to tym bardziej ważne i pilne, gdyż w ostatnim czasie na wydawnictwo „nacierają” przedsiębiorcy. Część pomieszczeń została już sprywatyzowana. „Dnieprowi” pozostało 500 metrów kwadratowych powierzchni. Można oczywiście powiedzieć, że zmniejszenie powierzchni w żaden sposób nie powinno dyktować zmniejszenia wydawania książek. Ale przyczyna tkwi głębiej. Warunki przetrwania na rynku gospodarczym stają się coraz bardziej surowe. Liczba wydawnictw, o czym mówiono na konferencji prasowej, gwałtownie rośnie. W większości są to wydawnictwa komercyjne. A państwowe dzisiaj z nimi przegrywają, bo żyją z funduszy państwowych. A fundusze te są takie, że można za nie co najwyżej wegetować, a nie żyć. Zatem jedynym wyjściem ze złożonej sytuacji gospodarczej jest bycie konkurencyjnym. Ale i w takich warunkach pracowaliśmy w zwykłym rytmie: przeprowadziliśmy na Kijowszczyźnie międzynarodowe święto szewczenkowskie, w Irpieniu — Ogólnoukraińską naradę twórczej młodzieży. W Domu Pisarzy odbywały się wieczory autorskie, prezentacje i spotkania z ciekawymi ludźmi — mówi sekretarz NSPU Nina Hnatiuk — żadne prześladowania władzy nie są w stanie złamać ducha pisarzy”. z Inf. Zdjęcie Hanny Oborskiej sytuacji — być konkurencyjnymi. I „Dniepr” może takim być. Na przykład w 1978 roku wydawnictwo wydało 205 książek w łącznym nakładzie 10,7 miliona egzemplarzy. Obecnie te lata wydają się bardzo odległą przeszłością. Wybitne ośrodki kultury słusznie pretendują do opieki państwowej. Kierownictwo „Dniepru” jest przekonane, że status Narodowego Wydawnictwa pomógłby realizować złożone projekty humanistyczne dotyczące wydawania publikacji o znaczeniu społecznym, godnie reprezentować kulturę narodową na forach światowych, umacniając międzynarodowy autorytet Ukrainy. Jest to tym bardziej ważne, że obecnie nasz kraj jest wprost zasypywany obcojęzycznymi wydawnictwami, nierzadko o kierunku antyukraińskim. Przy wsparciu państwa „Dniepr”, obrazowo mówiąc, mógłby skutecznie pokonywać najnowsze progi na potoku książkowym. z Jarosława SOŁONSKA BEZ KOMENTARZA
Машинний переклад
Znany amerykański aktor telewizyjny i filmowy Dżek Palans odmówił przyjęcia nagrody na festiwalu rosyjskich filmów w Hollywood i opuścił salę na znak protestu, oświadczywszy: „Jestem Ukraińcem, a nie Rosjaninem!” Dżek Palans, urodzony w 1920 roku jako Walter Jack Palahniuk, jest Amerykaninem ukraińskiego pochodzenia. Razem z innym amerykańskim aktorem Dastinem Hofmanem miał otrzymać tytuł artysty ludowego Rosji. Kiedy doszło do wręczania nagród, Palans wyszedł na scenę i oświadczył, „że ma wrażenie, iż trafił nie tam, gdzie trzeba.”
Dżek Palans nieco zakłopotany powiedział, że wydaje mu się, iż znalazł się na festiwalu rosyjskich filmów przez jakąś pomyłkę. „Jestem Ukraińcem, a nie Rosjaninem, dlatego bardzo przepraszam, po prostu czuję się trochę nie w swoim żywiole. Lepiej będzie, jeśli ja i moi przyjaciele po prostu stąd wyjdziemy”.
Kontrastem do stanowiska Dżeka Palansa była mowa na cześć rosyjskiej nagrody, wygłoszona przez Dastina Hofmana, który powiedział, że jego przodkowie pochodzą z „rosyjskiego miasta Kijów” i że jest za to wdzięczny narodowi rosyjskiemu.
Następnie kierowana przez Dżeka Palansa Hollywoodzka Fundacja Artystyczna opublikowała oświadczenie, w którym zaznaczono, że podobne geograficzne wpadki w wykonaniu Dastina Hofmana nie są być może całkowicie jego winą. Fundacja Dżeka Palansa stwierdziła, że jest dość smutne, iż pan Hofman nie zna dokładnie historii własnej rodziny, ale jego niewiedza o faktach szokuje. W oświadczeniu zaznaczono również, że Dastin Hofman, być może nie chcąc tego, przyczynia się do poniżania Ukraińców, a także samego siebie.
Przyjmując nagrodę na festiwalu, na którym pokazywano „głęboko obraźliwy i rasistowski film rosyjskiej produkcji »72 metry«”. (Chodzi o film Wołodymyra Chotinenki „72 metry”, w którym, zdaniem krytyków, Ukraińcy przedstawieni są jako głupkowaci błazny, a w stosunku do nich używa się obraźliwych określeń). W filmie grupa rosyjskich marynarzy rzekomo odmawia złożenia przysięgi wierności Ukrainie i przejmuje okręt podwodny, odpływając nim do Rosji.
Oświadczenie Hollywoodzkiej Fundacji Artystycznej podsumowuje, że ostatni przykry incydent świadczy o dalszej rosyjskiej ekspansji wobec Ukrainy.
z
WITAMY!
Oleh RAC, BBC, Londyn
Машинний переклад
Państwowemu Wydawnictwu Literatury Pięknej „Dniepr” właśnie stuknęło 85 lat. Osiągnięcia, a także współczesne problemy wydawnictwa jak dotąd stały się przedmiotem dyskusji na konferencji prasowej w UNIAN, choć są warte tego, by zainteresowały się nimi władze.
SMUTNY JUBILEUSZ
Z historii wydawnictwa warto przypomnieć, że u jego początków stali wybitni pisarze i artyści: Pawło Tyczyna, Wasyl Ellan-Błakytnyj, Heorhij Narbut, Dmytro Zahul… Przez dziesięciolecia „Dniepr” zasłużenie zajmował miejsce lidera w wydawnictwach książkowych nie tylko na Ukrainie. Wchodził do piątki największych wydawnictw świata i eksportował książki do 110 krajów. W ciągu ostatnich 50 lat „Dniepr” (przypomnijmy, wcześniej znany jako Derżlitwydaw Ukrainy) wydał ponad 10 tysięcy tytułów książek o łącznym nakładzie około 600 milionów egzemplarzy. Szczególną popularnością wśród czytelników cieszyły się takie serie wydawnicze, jak „Szczyty światowego piśmiennictwa”. W wydawnictwie „Dniepr” ukazały się także książki w tłumaczeniach z ponad stu języków obcych. Powiedzmy, czterotomowe wydanie dzieł Ernesta Hemingwaya w ukraińskim przekładzie do dziś nie ma analogii nawet wśród wydań w Stanach Zjednoczonych. Jeśli chodzi o literaturę piękną, na przykład utwory Tarasa Szewczenki wyłącznie w czasie powojennym doczekały się 127 wydań o łącznym nakładzie ponad 10 milionów egzemplarzy. Pojedyncze utwory Ołesia Hončara i Ostapa Wyszni wychodziły w nakładach po 300 tysięcy egzemplarzy. Dziś jednak, jak zauważył główny redaktor wydawnictwa „Dniepr”, sytuacja jest nieco inna. Mimo trudności ekonomicznego charakteru wydawnictwo i obecnie stara się nie zatrzymywać, lecz wydawać i wydawać. Tylko w ostatnim czasie ukazały się tu fundamentalne wydanie „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej”, edycje podarunkowe „Taras Bulba” M. Gogola, ormiański epos ludowy „Dawid Sasuński” oraz jedno z najpiękniejszych we wszystkich czasach wydań „Kobzarza” Tarasa Szewczenki w opracowaniu wybitnego Mykoły Storożenki. Jednak współczesne realia wyraźnie ograniczają możliwości wydawnictwa. Jak mówi poeta Dmytro Pawłyczko, „wydawnictwo wiele straciło przez to, że nie cieszyło się należnym szacunkiem państwa”. Kierownictwo „Dniepru” – główny redaktor Wasyl Szkliar, kierownik działu poezji Ihor Rymaruk, radca prawny Arkadij Łućkyj – zwraca się dziś do rady miejskiej z prośbą o dotacje z państwowego majątku, a go-
Машинний переклад
W Czerniowcach odbył się wieczór autorski Mojseja Fiszbejna, wybitnego poety, tłumacza, laureata Nagrody im. Wasyla Stusa oraz nagrody czasopisma „Сучасність”, członka Ukraińskiego Centrum Międzynarodowego PEN-Klubu i Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
Mojsej Fiszbejn (urodzony w 1946 roku w Czerniowcach) żartobliwie nazywa siebie „etnicznym Bukowińczykiem”. Podczas wieczoru czytał czerniowiczanom swoje wiersze i przekłady utworów austriackich klasyków – Rilkego i Artmanna, a także pamflety i wreszcie „aferyzmy”, które weszły do jego nowej książki. Krajanie usłyszeli także najnowsze utwory, napisane już po powrocie poety na Ukrainę. W wywiadzie dla korespondenta UNIAN Mojsej Fiszbejn powiedział: „Widzicie szczęśliwego człowieka. Człowieka, którego w swoim czasie sowieckie KGB wyrzuciło z Ukrainy bez prawa powrotu. Człowieka, który kiedyś pożegnał się z Ukrainą na zawsze i któremu Bóg po wielu latach dał szczęście powrotu”. Odpowiadając na jedno z licznych pytań z sali, Mojsej Fiszbejn m.in. zauważył: „Nie popierać dziś Wiktora Juszczenki – to narodowy masochizm”.
Mojsej Fiszbejn jest autorem książek: „Ямбове коло” (przedmowa Mykoły Bażana, Kijów, 1974), „Збірка без назви” (przedmowa Jurija Szewelowa; Nowy Jork, 1984), „Дивний сад” (Kijów, 1991), „Апокриф” (Kijów, 1996), „Розпорошені тіні” (Lwów, 2001), „Аферизми” (Kijów, 2003).
z
Inf.
Машинний переклад
ARCHETYPY
W sali Kijowskiego Domu Aktora odbył się sprawozdawczy koncert uczniów Walentyny Antoniuk — p.o. profesora Katedry Śpiewu Solowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, doktor kulturoznawstwa, zasłużonej artystki Ukrainy, członkini NSPU. Partię fortepianu wykonywała laureatka międzynarodowych konkursów Natalka Kyrycewska. Poświęcony
Z okazji 190. rocznicy urodzin ukraińskiego Proroka wieczór wokalny studentów Akademii Muzycznej, Ukraińców i cudzoziemców, zabrzmiał godnym akordem na zakończenie Międzynarodowego Szewczenkowskiego Święta w Kijowie (bardzo symboliczne jest, że 9 marca br. właśnie tutaj odbył się występ Walentyny Antonjuk z programem „Śpiewane słowo Tarasa” — częścią dobroczynnego autorskiego cyklu artystki „Antologia ukraińskiego solo-śpiewu”, w którym zebrano najlepsze wzory ukraińskiej muzyki wokalnej). Pod portretem Kobzarza, przyozdobionym barwnym ręcznikiem (praca matki pani Walentyny, 75-letniej wiejskiej nauczycielki języka i literatury ukraińskiej, która mieszka na ziemi Szewczenki), jedna po drugiej występowały młode, piękne dziewczęta, które przyjechały uczyć się ukraińskiego belcanta z całego świata. Każda z nich przejmująco i poruszająco, z pełnym zrozumieniem sensu śpiewanego tekstu, interpretowała wiersze Kobzarza. Zabrzmiały „Sadoczek wiśniowy koło chaty” do muzyki Piotra Czajkowskiego, „Polubiłam ja na smutek swój” Siergieja Rachmaninowa, „Chusteczko moja” Aloisa Jedličky, „Od wsi do wsi” Julija Mejtusa, „Ach, sama ja, sama” Mykoły Łysenki, „Gdybym miał trzewiki” Andrija Sztohareńka, „Pływaj, pływaj, łabędziu” Kyryła Stećenki oraz część cyklu wokalnego „Muzyka do «Kobzarza»” Witalija Kyrejki — „Płynie woda spod jaworu”, „Topola”, „Hopak” z poematu „Hajdamacy”. Śpiewali laureaci V Międzynarodowego Konkursu „Ekologia i Duchowość” Ljupka Rac (Republika Serbii) i Liu Zhan (ChRL), dyplomantka Międzynarodowego Konkursu Śpiewaków „Sztuka XXI wieku” Kateryna Jeroszkina, a także Walerija Tulis, Hu Fan, Xia Jin, Han Xiaoyan, która z powodzeniem wykonała również pieśń Semena Klymowskiego „Jechał kozak za Dunaj” w opracowaniu Ludwiga van Beethovena na trio instrumentalne (w składzie chińskich studentów). Wśród licznych słuchaczy koncertu obecny był Narodowy Artysta Ukrainy, kompozytor Witalij Kyrejko, którego wieloletnią twórczą współpracę z Walentyną Antonjuk potwierdzają liczne wspólne koncerty i projekty. Walentyna Antonjuk jest dobrze znaną autorką koncepcji śpiewu prozdrowotnego (znane są jej programy radiowe i telewizyjne z końca lat 80. i z lat 90. „Słowo i pieśń”, „Idę do was”, „Świecadło”). Opracowała lingwokulturową teorię ukraińskiej szkoły wokalnej (w jej dorobku ponad 100 prac, w tym monografia „Ukraińska szkoła wokalna” oraz podręczniki „Dźwiękowe mówienie w ludowo-obyczajowym użyciu Ukraińców” i „Emisja głosu”). Swoją metodę pedagogiczną uzasadnia kształceniem głosu poprzez studiowanie ukraińskiego repertuaru ludowo-pieśniowego.
z
Ołeksij HUBKO
Машинний переклад
Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” stale pracuje z dziećmi i młodzieżą Ukrainy. O tym, na naszą prośbę, opowiada zastępca przewodniczącego, sekretarz odpowiedzialny Mykoła NESTERCZUK: — W przeddzień Dnia Ochrony Dzieci, pod koniec roku szkolnego, w Peczerskim Pałacu Dzieci i Młodzieży wspólnie z Głównym Zarządem Oświaty i Nauki stolicy podarowaliśmy dzieciom i rodzicom święto literacko-artystyczne „Paleta ukraińskiego słowa”. Praca z dziećmi i młodzieżą zajmuje wiodące miejsce w działalności „Proświty”. Bieżący rok to rok 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Wymienię tylko niektóre scentralizowane przedsięwzięcia, które mówią same za siebie. A mianowicie: konkurs „Szlakami Tarasa” — pierwszy Ogólnoukraiński konkurs książek stworzonych przez dzieci. Udział wzięło ponad 400 uczniów. Laureatami zostało 71 książek. Coroczny konkurs literacko-artystyczny „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”, konkurs „Szewczenko w sercu moim” — wspólnie z Fundacją „Szewczenko — XXI wiek” — odbywał się w sześciu kategoriach (literatura, muzyka, teatr, krajoznawstwo, recytacja). Wspólnie z Głównym Zarządem Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej — konkurs recytatorów poezji T. Szewczenki. Celem konkursów jest przede wszystkim: — intelektualny rozwój zdolności twórczych dzieci; — wychowanie w ludziach miłości do Ukrainy, do ojczystego słowa jako najcenniejszego skarbu narodu; — wychowanie uczuć dobroci, szczerości, przyzwoitości, sprawiedliwości; — wychowanie dumy i godności narodowej. Co wnosi w wychowanie nasza rzeczywistość? Co widzą i słyszą nasze dzieci? Z ekranów TV płyną wciąż te same wątki — morderstwo, przemoc, seks, okrucieństwo, cynizm. Czego mamy oczekiwać od tego wszystkiego? Przecież dzieci chłoną wszystko jak gąbka. Rodzice dobrze rozumieją, co to znaczy i czym może się skończyć. Dzieci, dorastając, odtwarzają to, co widziały, słyszały, czego się nauczyły! Zachować wszystko, co dobre i humanitarne, co jest właściwe tradycyjnej ukraińskiej rodzinie — to nasze zadanie. Dlatego każde przedsięwzięcie „Proświty”, adresowane do dzieci, ma swój cel. Na wspomnianym przeze mnie święcie podsumowano konkurs rysunków dziecięcych na temat: „Ukraińskie słowo”. To znaczy, że dzieci poprzez kolor, poprzez farbę przekazywały swoje rozumienie i postrzeganie słowa. Specjalnie opracowano Regulamin, zatwierdzony przez Zarząd Główny „Proświty”. Dzieciom zaproponowano, aby poprzez kolor, poprzez rysunek wyraziły na papierze swoje rozumienie, swoje postrzeganie, swoje uczucia do ukraińskiego słowa. W pewnym stopniu jest to trudne zadanie, ale dzieci błyskotliwie sobie z nim poradziły, przekazując rolę i miejsce ukraińskiego słowa w dziecięcej wyobraźni, w swojej świadomości. Konkurs przeprowadzono wśród trzech grup wiekowych: grupa młodsza — 7—9 lat, grupa średnia — 10—13 lat, grupa starsza — 14—17 lat. Na konkurs wpłynęło ponad 100 prac. Ich tematyka była różnorodna. Ukraińskie słowo kojarzy się dzieciom z kaliną, matką, słońcem. Znaczna część rysunków to ilustracje do utworów T. Szewczenki, do ukraińskich pieśni ludowych. Dzieci szczerze malują przyrodę. W przeważającej większości rysunków znajdujemy las, rzekę, pole zalane słońcem, kalinę, topolę itp. Prace dziecięce są bardzo interesujące. Wyróżniają się szczerością i bezpośredniością, bogactwem kolorów. Sprawnie oddano myśli bohaterów i ich charaktery. Prace oceniali czołowi artyści Ukrainy: Wałerij Franczuk, Wołodymyr Harbuz. W każdej grupie wiekowej wyłoniono trzy miejsca (I, II, III) oraz supernagrodę. Zgodnie z Regulaminem wyznaczono 12 zwycięzców. Jury przyznało jeszcze 19 nagród pocieszenia. Wszystkie prace były piękne. Jury proponowało wyróżnić je nagrodami. Przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan nagradza Sołomiję Dobrowolską. Trzy nagrody specjalne — magnetofony. Za pierwsze miejsca — odtwarzacze. Za trzecie i drugie — aparaty fotograficzne. A nagrody pocieszenia — biblioteczki z książek wydanych w Centrum Wydawniczym „Proświta”: „Kobziarz”, „Pióro Tarasa”, „Szlakami Tarasa”, „Ukraińskie bajki ludowe”. Kijowski Miejski Zarząd ds. Rodziny i Młodzieży Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej przyznał zdobywcom nagród specjalnych bezpłatne skierowania na wypoczynek do obozu letniego „Zmina”. Skierowaniami ulgowymi nagrodzono zwycięzców, którzy zajęli I, II, III miejsca. Dzieciom-zwycięzcom gratulowali: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, artysta Wałerij Franczuk, zastępca naczelnika Głównego Zarządu Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Wasyl Herasymenko. A potem odbył się wielki koncert świąteczny w wykonaniu zespołów artystycznych rejonu peczerskiego stolicy. W koncercie wzięli udział: zespół bandurzystów „Malwy” (kierownik artystyczny L. Kyjanycia); zespół tańca „Witereć” (kierownik Ju. Kolisnyczenko); teatr dziecięcy „Spałach”; kółko tańca towarzyskiego i inne. Chciałoby się, aby nasza młoda zmiana wierzyła w Ukrainę, aby dzieci wierzyły w Prawdę, Dobro. Aby kochały Ukrainę, bo ona jest najlepsza! Nigdzie nie ma takiej ziemi, takich gajów, rzek, takich śpiewnych słowików, takich utalentowanych i pracowitych ludzi, jak u nas, i nie ma lepszego miasta niż nasz Kijów. Kochajmy swoje tęczowe słowo, chrońmy je, szanujmy i zawsze korzystajmy z ojczystego języka. Bądźmy razem, dzieci i dorośli! Mykoła NESTERCZUK Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ
Машинний переклад
Niezwykle udanie w Doniecku odbył się IV Ogólnoukraiński festiwal pieśni, tańca, malarstwa i sztuki ludowo-użytkowej „Źródło talentów”. Z wielu zakątków Ukrainy zjechali się talenty w wieku od 7 do 60 lat. Na doniecką ziemię przybyli wykonawcy z obwodów czerkaskiego, mikołajowskiego, odeskiego, iwano-frankiwskiego, czerniowieckiego, dniepropetrowskiego, z Charkowa, Ługańska, Chersonia, Kijowa. Festiwal miał naprawdę ogólnonarodowy charakter. Każdy solista lub zespół prezentował po 2 utwory o tematyce ukraińskiej. Zarazem było to bardzo demokratyczne wydarzenie, ponieważ nie obowiązywały żadne ograniczenia co do stylów, maniery i techniki wykonania. Przede wszystkim jednak członkowie jury zwracali uwagę na mistrzostwo artystów.
go, Serhija Hałcewa, Marii Haponowej, Mariny Zinjakowej. Każda praca jest niepowtarzalna, oddaje głęboki obraz za pomocą farby, węgla, ołówka, a przede wszystkim światopogląd. O każdym z uczestników można by napisać osobny artykuł, bo każdy zasługuje na uwagę. Najważniejsze jednak, co każdy nosi w swoim sercu, to miłość do ukraińskiej pieśni, tańca, do wszystkiego, co łączy w sobie wspaniałą Ukrainę. I jeszcze jedno ważne wydarzenie odbyło się w ramach festiwalu: składanie kwiatów i koncert konkursowiczów przy pomniku Kobzarza. Być może mali artyści nie wszyscy uświadamiali sobie patriotyczne i historyczne znaczenie tej imprezy, ale obojętnych wśród nich nie było. Małe utalentowane „źródełka” wlały się w potężne „Źródło talentów”.
Jest jeszcze jedno życzenie dla organizatorów konkursu: wyjść na poziom międzynarodowy. Zatem do zobaczenia na V Ogólnoukraińskim festiwalu. Albo — Międzynarodowym!
Materiały przygotowała Chrystyna PRYSIAŻNIUK, uczennica klasy 11-A szkoły nr 119, m. Donieck
z
Машинний переклад
W przeddzień Międzynarodowego Dnia Dziecka w szkole ogólnokształcącej nr 119 odbył się koncert charytatywny „Lecznicze źródło”. Dokładniej mówiąc, nie w szkole, a na szkolnym podwórku, pod gołym niebem, śpiewali i tańczyli uczniowie oraz wykładowcy szkoły ogólnokształcącej nr 119 i szkoły sztuk pięknych nr 1 w Doniecku. Myśl o przeprowadzeniu takiego wydarzenia zrodziła się dawno, ponieważ od dawna trwa przyjaźń zespołów obu szkół, organizowane są wspólne święta, lekcje i tym podobne. Program koncertowy trwał trzy godziny, obserwowało go prawie dwa tysiące mieszkańców rejonu budionnowskiego w Doniecku. Widzowie gorąco oklaskiwali zarówno małych, jak i dorosłych artystów. Brzmiały piosenki estradowe i ludowe — występowały szkolne zespoły wokalne, swoje umiejętności demonstrowali uczniowie oddziału cyrkowego szkoły sztuk pięknych oraz zespołu choreograficznego „Szachtaroczka”. Nawiasem mówiąc, „Szachtaroczka” w maju tego roku została laureatem nagrody Ogólnoukraińskiego festiwalu „Źródło talentów”. Bardzo ważnym momentem naszego koncertu są wspólne występy uczniów i nauczycieli w jednym numerze. To bardzo podnosi autorytet pedagoga oraz umiejętności i odpowiedzialność ucznia. Dzisiaj kończę 11 klasę i chcę podziękować wykładowcom szkoły ogólnokształcącej nr 119 oraz szkoły sztuk pięknych nr 1 za to, że nauczyli nas nie tylko pisać, czytać, grać na instrumentach muzycznych. Nauczyli nas nie być obojętnymi: przejmować się innymi, cieszyć się z ich sukcesów, być miłosiernymi. Z takim bagażem dzieciom nie strasznie wchodzić w dorosły świat. To było główną myślą koncertu „Lecznicze źródło”, który rzeczywiście był leczniczy dla ludzkich dusz. I jeszcze jedna ważna cecha tego festiwalu — dla każdego z 500 uczestników pobyt na donieckiej ziemi był bezpłatny. A wszystko to dzięki organizatorom: Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, Donieckiemu zarządowi do spraw rodziny i młodzieży, Donieckiej Radzie Miejskiej oraz Donieckiej organizacji obwodowej „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Bardzo symboliczne, że nasz konkurs odbywał się w roku duchowości na Doniecczyźnie. I proszę mi wierzyć, że każdy występ był przykładem wysokiej duchowości naszego narodu. Mnie, jako prowadzącej galę koncertową, bardzo ciekawie było obserwować za kulisami i na scenie konkursowiczów. Mnie i wszystkich obecnych oczarowały swoimi głosami Kateryna Buryk, Da-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
— Wieczornice to swoisty wstęp przed festiwalem „Kraina Mrij” (Kraina Marzeń). Kiedy i jak powstał jego pomysł? — Wszystko zaczęło się od tego, że w 1988 roku zaproszono nas do Polski na międzynarodowy festiwal w ramach Zjazdu Ukraińców całego świata w Warszawie. Po zagranym koncercie i części oficjalnej zebraliśmy się grupą podczas biesiady i przy akompaniamencie bajanu śpiewaliśmy pieśni ludowe. Wtedy po raz pierwszy zaczęliśmy grać muzykę ludową, czując moment prawdy. Nam samym tak bardzo się to spodobało, że po tym zaczęliśmy pisać piosenki, włączając do nich elementy etniczne. Tych elementów stawało się coraz więcej. W albumie „Muzika” została nagrana piosenka „Horila sosna” (Płonęła sosna). Później nakręciliśmy do niej teledysk. Rok temu, w lipcu, robiliśmy prezentację tego teledysku na Polu Śpiewaczym w Kijowie i w tamtym czasie miałem już wielu znajomych, którzy profesjonalnie zajmują się folklorem. Właśnie podczas rozmów na Polu Śpiewaczym powstał pomysł stworzenia wielkiego festiwalu etnicznego. Teraz co miesiąc organizujemy wieczornice, które są swoistymi próbami przyszłego festiwalu. Chcemy, żeby się udał. — Wielu jest chętnych do wzięcia udziału w przyszłym festiwalu? — Bardzo wielu. Na skrzynkę elektroniczną z całego świata codziennie napływa duża liczba zapytań dotyczących udziału w festiwalu. Najwięcej z Ukrainy, Białorusi, Polski, a także od amerykańskiej i kanadyjskiej diaspory. Oprócz listów otrzymujemy płyty z nagraniami audio. Codziennie przesłuchuję ich dużą liczbę. Czyli wybór wykonawców jest duży i są bardzo dobrzy wykonawcy. Naszym maksymalnym pragnieniem jest, aby ten festiwal miał kontynuację. I żeby miał element wieczornic. — Ktoś wspiera festiwal? Państwo pomaga? — I państwo, i potencjalni sponsorzy prowadzą ostrożną politykę. Mówią: wy zróbcie, a my zobaczymy. Ale ta pozycja w końcu niszczy ideę, bo jeśli nikt nie pomoże, to nic się nie wydarzy i nie będzie na co patrzeć. Oto na przykład w aktywnej grupie festiwalu jest Stowarzyszenie Młodych Folklorystów Ukrainy, którego rdzeniem jest zespół folklorystyczny „Bożyczi”. Ten zespół otrzymał wsparcie państwa. A sam festiwal — nie. Dlatego pokładamy nadzieję w sponsorach. Przeprowadzono wielką pracę, chciano zapewnić sobie wsparcie wielu krajowych marek handlowych, ale naszej inicjatywy nie poparł prawie nikt. Chociaż pozytywem w tym procesie jest to, że stworzyła się swoista grupa aktywistów festiwalu „Kraina Mrij”. To ludzie, bez których urzeczywistnienie idei festiwalu byłoby niemożliwe. Są nawet tacy, którzy dla jego organizacji gotowi są wyłożyć środki z własnej kieszeni. Problemy materialne zostaną rozwiązane, ale teraz nie wiadomo, jak bardzo skalowalna może być impreza. Czy to będzie jedna scena, czy dwie-trzy, czy zdołamy przywieźć zachodnią „gwiazdę”. Jeszcze przed festiwalem bardzo chce się wydać album „Bożyczi”, który jest całkowicie gotowy, ale trzeba zebrać siły i zrobić jego prezentację. To już wydarzenie. Bo chociaż festiwal jeszcze się nie odbył, to już będzie odgrywał rolę firmy producenckiej. Ot, taki rodzaj działalności też dobrze byłoby aktywizować, aby produkować pewne projekty etniczne, folklorystyczne. WE FRANCJI CHYBA TYLKO PEŁNY „BARAN” NIE INTERESUJE SIĘ POLITYKĄ — A propos współczesnej etniki, która przyniosła Rusłanie zwycięstwo na „Eurowizji”. Zdaje się, że Europa zainteresowała się Ukrainą? Z ROSY I WODY! Lider grupy „Wopli Widoplasowa” nie tylko uczynił swój zespół zjawiskiem kultowym, ale także zainteresował młodzież autentyką. Kto był na zorganizowanych przez Skrypkę wieczornicach, przekonał się o tym. Widowisko zgodnie z pradawną tradycją odbywało się pod gołym niebem w środku Kijowa z udziałem niesamowitej liczby młodzieży w wyszywankach, a sam Skrypka czarował nad kociołkiem z czymś smacznym. Wtedy właśnie poznał autor tych słów lidera grupy „WW”, a podczas nocnych posiedzeń w jego kuchni przekonał się — planów Ołeha wystarczy na całą „Krainę Marzeń”.
Машинний переклад
— Jestem wielkim optymistą. Obserwując procesy, które trwają między Ukrainą a Europą, odczułem na sobie pozytywne zmiany, które zaszły w tym roku. Na przykład pewien angielski zespół przyjechał na Ukrainę, aby zrealizować wspólny projekt z „WW”, potem odbyło się wydarzenie pod nazwą „Francuska wiosna”, którego na Ukrainie dotąd nie było. Francuzi włożyli wiele wysiłku w jego przeprowadzenie. Potem były Dni Europy, które w tym roku okazały się o wiele poważniejsze i bardziej masowe niż w ubiegłym. I wreszcie, Ukraina zwyciężyła na „Eurowizji”. Chociaż my, dorośli ludzie, możemy zrozumieć, że takie wydarzenia jak „Eurowizja” nie odbywają się bez polityki. To znaczy, że pewne kręgi polityczne w Europie chcą zwrócić właśnie pozytywną uwagę na Ukrainę, stworzyć jej pozytywny wizerunek. Była to pomoc z zewnątrz, bo ani Rusłana, ani jej sponsorzy nie mieli tak dużych środków, zważywszy na to, że „Eurowizja” kosztuje bardzo drogo. Teraz odczuwamy zainteresowanie ambasad państw zagranicznych, co z kolei oznacza, że w ich programach figurują właśnie takie rodzaje współpracy z Ukrainą. Na przykład pomagają sprowadzić na nasz festiwal zespoły z ich krajów i to jest wielki plus. Na tym tle negatywny wizerunek ma nasze państwo, które praktycznie nie wspiera projektów podobnych do „Kraju marzeń”. Przy tym wspiera pewnych wykonawców, których muzyka absolutnie nie pasuje młodzieży. Czyli przeważa posowiecka kultura muzyczna. Dziwisz się, kogo mogą zainteresować te „playbackowe” koncerty? Państwo wspiera pewne stereotypy kulturowe, które już nie odpowiadają współczesnym gustom Ukraińców. A dlatego młodzież, przy braku pozytywnych zmian w naszym państwie, patrzy na Zachód, chłonie te pozytywne ruchy muzyczne, w szczególności modę na etnikę, na folklor, który ostatnio jest bardzo popularny w Europie. Ale to prawdziwy, autentyczny folklor, a nie postsowiecki, który kojarzy się z czerwonymi syntetycznymi szarawarami i wykonywaniem ludowych pieśni pod instrumenty klawiszowe, z zajeżdżonym hopakiem w czerwonych gumowych butach. — Chciałoby się usłyszeć o Pana stosunku do polityki. Czy ona jakoś przecina się z twórczością? — W obecnych warunkach nie interesować się polityką jest niemożliwe. Pomieszkaliśmy we Francji i zobaczyliśmy, że w Europie bycie nie na bieżąco z wydarzeniami politycznymi oznacza, że człowiek jest po prostu „baranem”, jest nienowoczesny i obojętny na własny los. Że ma wreszcie niewolnicze myślenie. A jeśli chodzi o styczność naszej działalności twórczej z polityką, to zespół często zapraszają na wydarzenia, które mogą być pod patronatem pewnej siły politycznej czy lidera politycznego. I trzeba rozbierać się, co się dzieje, co propaguje ten czy inny działacz, w jaki sposób wykorzystuje wizerunek artysty. Także trzeba wiedzieć, że w warunkach kampanii wyborczej to „wykorzystanie” się nasila. Nawet jeśli proponują zagrać na Dniu miasta czy, powiedzmy, Dniu młodzieży, może to mieć pewien podtekst polityczny. Co więcej, orientuję się na swoje sympatie czy antypatie. Kiedy wykonawca nie ma twardej pozycji, w tym społecznej czy politycznej, i jest mu wszystko jedno, dla kogo grać — byle tylko dali pieniądze — oznacza to, że człowiek obniża swoją poprzeczkę moralną. Dlatego, że dzisiaj zarobiłeś pieniądze i pomogłeś jakiejś osobie dojść do władzy, a jutro ta sama osoba uczyni twoje życie gorszym. Czyli wykonawca zrobił może i lepiej sobie, ale obywatelom Ukrainy — wręcz przeciwnie. — Często jeździ Pan za granicę. Jaki jest stosunek do Pana jako wykonawcy z Ukrainy i do Ukraińców w ogóle? — Ogólnie pozytywny. Jest pewna sympatia. Za granicą mamy lekkie i przyjemne koncerty, bo czuć sympatię i nostalgię, zwłaszcza wśród Ukraińców, którzy tam mieszkają. Tam nie potrzeba wiele wysiłku, żeby podnieść publiczność, zmusić ją do tańca. Na przykład w Rosji jest pewien ruch antyukraiński, ale ten odsetek agresywnych elementów jest bardzo niewielki. Ogólnie Rosjanie dość życzliwie odbierają Ukraińców. — Czy stosunek do Ukraińców w Rosji w ostatnich latach się zmienił? — Według moich obserwacji, istotnie się zmienił. 4-5 lat temu był pełen pozytyw w stosunku do nas. Teraz wizerunek naszego państwa zmienia się dzięki samej Ukrainie i dzięki tworzeniu tego — z reguły negatywnego — wizerunku przez wyspecjalizowane rosyjskie struktury poprzez środki masowego przekazu. Na początku lat 90. Rosjanie uważali Ukraińców za „braci mniejszych”, którzy zabłądzili i z głupoty nie chcą szybko wrócić z powrotem. Teraz już wiadomo, że Ukraińcy świadomie nie chcą wracać do Związku Radzieckiego, dlatego pojawia się swoista nostalgia za kolonialną przeszłością, za dawnym imperium. I już pojawia się złość. Czyli pojawia się pewien negatyw, choć powtarzam, że w większości stosunek do nas jest pozytywny. Bohdan HDAL. Wasyl Czepurnyj skończył 40 lat. Przewodniczący organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiej „Proświty”, pełnomocnik Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa i informacji w obwodzie czernihowskim, znany dziennikarz i działacz społeczny, Wasyl Fedorowycz wraz ze swoimi towarzyszami z „Proświty” i Ruchu w grudniu 1992 roku założył gazetę „Siwerszczyna”, pełnił obowiązki jej pierwszego redaktora, owocnie pracuje w „Siwerszczynie” i obecnie, tak samo jak w gazecie „Biła chata”, w ostatnim numerze której znajduje się autorska strona „Prawosławny Czernihów”. Swoją drogą, Wasyl Fedorowycz wiele wysiłku wkłada we wzmocnienie naszej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. A jeszcze jest głęboko wykształconym człowiekiem, znawcą literatury ukraińskiej i światowej. A jeszcze — zapalonym ogrodnikiem i działkowiczem (w końcu wychował się na wsi, w Awdijiwce w rejonie sosnyckim). A jeszcze, wraz ze swoją żoną Inesą Ftomową, redaktorką gazety „Biła chata”, wychowuje syna-ucznia Arsena. Swoją drogą, Inesa Ihoriwna też obchodzi swoje urodziny, ją też witamy. Małżeństwo dziennikarzy imieniny ma właśnie w przeddzień Dnia dziennikarza Ukrainy. Zarząd obwodowej „Proświty”, kierownictwo organizacji obwodowej Ukraińskiej Partii Ludowej (jubilat jest jeszcze członkiem rady obwodowej UPL), proświcianie obwodu szczerze powitali Wasyla Fedorowycza z jubileuszem. W Czernihowskim Muzeum M. Kociubynskiego obwodowa „Proświta” uczciła jubilata — przeprowadziła wieczór w formie czytań proświciańskich, gdzie wysłuchano kilku bardzo ciekawych referatów. Zasłużony dziennikarz Ukrainy, historyk i krajoznawca Serhij Pawłenko przedstawił właśnie ukończoną przez siebie książkę o współpracownikach sławnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy — wielu wybitnych Ukraińcach, naszych rodakach. Lekarz Iwan Osadciw poruszył ciekawy temat — duchowość i leczenie. A jubilat wygłosił referat o stosunkach ukraińsko-rosyjskich w kontekście historii i teraźniejszości. Prowadzący wieczór, zastępca przewodniczącego obwodowej i przewodniczący miejskiej „Proświty”, zasłużony lekarz Ukrainy Serhij Bohdan udzielił głosu licznym gościom wieczoru. Powitali W. Czepurnoja także ze stolicy — z Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. wolności słowa i informacji, Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiej „Proświty”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki, były też powinszowania od kolegów-dziennikarzy, pisarzy, artystów, prośwician. Brzmiała poezja, pieśni, panowała ciepła i szczera atmosfera proświciańskiego święta. Petro ANTONENKO
Od redakcji. Odpowiadając na ankietę „Słowa Proświty”, Wasyl Czepurnyj poradził nam przeprowadzenie wywiadu z Ołehem Skrypką. Zamówienie wykonaliśmy. Niech będzie to naszym prezentem dla kolegi Wasyla Czepurnego. Mnoga leta!
Машинний переклад
Dualistyczne (dwujedyne) postrzeganie świata jest charakterystyczne dla większości mitologii, niezależnie od tego, co jest uznawane: jedność czy mnogość bóstw. Jedność z reguły jest pierwotną podstawą, źródłem narodzin wszechświata. A para — niezbędnym warunkiem wstępnym jego uporządkowania i wyjścia z chaosu. Obrazowe określenie pary w wątkach mitycznych i mitopoetycznych (folklorystycznych) jest niezwykle różnorodne. Przejmuje ono mnóstwo form rozwoju świata od początku aż po realia dnia dzisiejszego. Tak więc, zgodnie z mitycznym przekazem jednego z plemion południowoamerykańskich, zamieszkujących terytorium współczesnej Brazylii, świat stworzyła boska para: ojciec Karu i syn Rairu. Inne plemię indiańskie, Hopi, zamieszkujące już południe USA, opowiada, że świat stworzyła para bogiń o imieniu Guruing-Wuti: jedna z nich przebywała na wschodzie pierwotnego oceanu, a druga — na zachodzie. Prawdopodobnie uosabiały one jutrzenkę i gwiazdę wieczorną. Według mitu greckiego, początek i rozwój wszechświata warunkuje również boska para: Gaja i Uran, z których miłości rodzą się tytani. Pierwsi ludzie, według wielu podań, również pojawili się dzięki boskiej parze. Jako para, a nie stado czy grupa osób, występują w podaniach także pierwsi ludzie. Ukraińska legenda apokryficzna opowiada, że pierwszego mężczyznę Bóg stworzył z pszennego ciasta (przypomnijmy także bajkę „Kołobok”) i postawił go pod słońcem, żeby wysechł. A pies podkradł się i zjadł pierwszego człowieka. Wtedy Stwórca ulepił mężczyznę z gliny. A żeby glina nie rozmiękała, dał mu rogową skórę. Pierwszą kobietę dla Adama Stwórca początkowo stworzył z róży (malwy niepełnej). Ale nie spodobała się ona mężczyźnie. I wtedy Bóg stworzył mu kobietę z żebra. A tę, która została stworzona z malwy, odesłał do nieba na miejsce Bogurodzicy. Według innego podania, pierwszego mężczyznę stworzono z gliny, a kobietę — z ciasta. A kiedy pies zjadł wzorzec z ciasta, to za drugą próbą kobietę zrobiono z żebra. Boska para, przez którą powstaje świat lub nowy rozwój jego bytu, często objawia się nie w postaci człowieka, a w formie jakiejś alegorii. Tak, według mitycznych wyobrażeń plemienia Muskogów, świat zapoczątkowała boska para w postaci gołębi. One, latając nad wodą, zobaczyły źdźbło trawy i stworzyły ziemię. Dwa gołębie zapoczątkowują świat także w jednej z ukraińskich kolęd: Kiedyś to było z początku świata, Wtedy nie było nieba, ani ziemi, Nieba, ani ziemi, ani sinego morza, A pośrodku morza te dwa dęby. Usiadły-upadły dwa gołąbki, Dwa gołąbki na dwa dęby, W dawnym mitologicznym światopoglądzie przodków, a także w folklorze i tradycji obyczajowej Ukraińców ważne miejsce zajmuje para. Wyłania się ona jako zasadnicza zasada jedynego medalu wszechświata — dwubiegunowości — i jako warunek harmonijności jego dalszego rozwoju. Pierwotnie — w formie trójjedni: ojciec, matka, dziecko. Tradycyjnie, do wypiekania korowaja dla młodych wołają tylko te kobiety, które dobrze żyją w parze małżeńskiej. Zaczęły sobie radę radzić, Radę radzić i gruchać: — Jak mamy świat założyć? Para zakochanych również zapoczątkowuje swój świat. Dlatego przytoczony motyw rozbrzmiewa w pieśniach o miłości: My tacy sparowani, my tacy sparowani, Jak gołębie malowane! Dość często boska para, która tworzy świat, występuje także w obrazach ciał niebieskich: Szedł-przeszedł Księżyc po niebie; Za nim gwiazdeczka, jego siostrzyczka… I znów ten sam motyw przenosi się na grunt ludzkiego życia: Oj ty, Księżycu, ja gwiazdeczka jasna; Oj ty młodzieńcze, ja dziewczyna piękna, Ja ci konia pasłam… Kiedy para szczęśliwie łączy się w małżeństwie, to młodzieniec-księżyc staje się panem-gospodarzem, a daleka gwiazda-siostrzyczka — piękną żoną, i teraz już przejmuje obraz najbliższej gwiazdy — Słońca: Jasny księżyc — pan-gospodarz, Piękne Słońce — żona jego, Drobne gwiazdy — ich dzieci. Boska para widziana jest także jako Słońce i gwiazda (poranna), która w mitopoetyckim wyobrażeniu występuje jako dziewczyna-piękność. Samo pojęcie „para” w ludzie rozumiane jest nie po prostu jako dwoje, a jako wzorzec harmonijnego połączenia dwóch początków. „Najlepszy związek, — mówi ludowe przysłowie, — mąż i żona”. To przykład doskonałości i pełności pierwowzoru rodziny. Bo my tacy sparowani, Jak garnuszki malowane. Uważa się, że para, jako szczęśliwe połączenie dwojga, jest zamysłem Bożym. W ideale takie połączenie to zjawisko wyjątkowe. I dlatego rozstanie pary jest niedobrą, złą sprawą — ciężkim grzechem. A dla rozłączonych — niepowetowaną stratą. Szeroko znana w wielu wariantach ukraińska pieśń ludowa o parze gołębi opowiada o tym, jak zły strzelec zabił gołębia, a gołębicę złapał i przyniósł do domu. Gołębica nie je i nie pije. A na propozycję gospodarza, by wybrać dowolnego z siedmiuset gołębi, które ma u siebie, odpowiada: Oj ja latałam, ja wybierałam, nie znalazłam takiego, jak utraciłam. Toteż sprawcy i przyczyny rozstania w pieśniach i legendach poddawane są nie tylko osądowi, ale i przekleństwu: Oby te szare gęsi z piórkami przepadły, Co nas rozłączyły z pięknej pary! Albo: Żeby te trawy powysychały, co wcześnie zakwitły, Żeby ci ludzie szczęścia nie znali, co nas rozłączyli. Przyczyna stosunku ludu do rozłączających, jak do ciemnych, złych sił, wynika z samej natury bytu. Wszak rujnacja zakochanej pary, z reguły, obraca się rujnacją świata, zapoczątkowanego przez nią, uniemożliwieniem jego dalszego rozwoju. A samych rozłączonych odrzuca na niższy stopień rozwoju rodowego życia człowieka. A nawet, w ogóle, wyrzuca poza granice istniejącego bytu. Dlatego tak ciężko tęskni i cierpi dusza, która doznała straty: Nie sam ja płaczę, płaczą kare oczy, Że nie ma spokoju ani w dzień, ani w nocy. Ciekawe, że człowiek, który nie ma pary, uważany jest za wolnego. Ale jednocześnie człowiek, który stracił parę, czuje się tak, jakby popadł w niewolę: Oj co teraz ja w wielkim smutku, Co teraz moja główka w niewoli… Oj sam ja, sam nie wiem, Co robić sobie mam, A że przy sobie żony nie mam! Oczywiste jest, że takie odczucie nie jest ani dowolne, ani przypadkowe. Wszak dobrze wiadomo, że nie wszystkie zwierzęta są zdolne rodzić w niewoli. Oprócz tego, całe domowe (zniewolone) bydło i ptactwo, w odróżnieniu od dzikiego, już nie paruje się. Ono niewolniczo przechodzi w formę stadnego współżycia. To znaczy — na niższy stopień rozwoju. Charakterystyczne, że w dzikim (wolnym) życiu nawet pszczoły parują się. A dopiero potem zakładają rodzinę (rój). Bociany, którym nie udało się wyprowadzić potomstwa, w następnym roku często gnieżdżą się w nowym miejscu, ale nie rozstają się. Interpretując powiedziane na dzień dzisiejszy ludzkiego życia, myślę sobie, że zjawisko rujnacji rodzin (szczęśliwych par), które stało się niemal epidemią, — to nie tylko wielkie zło, a jednocześnie i oznaka moralnego zubożenia oraz degradacji człowieka, oznaka jej duchowego zniewolenia. To — ciemny ług ludzkiego bytu. A ród i rodzina — jedno z największych kulturowych osiągnięć ludzkości przez wszystkie jego wieki, fundamentalna podstawa społeczeństwa. Nie na darmo ludowa mądrość mówi: Wyrównaj góry z doliną, Zeswaj przyjaciela z małżonką, A kozaczka z dziewczyną! I na koniec: nie można zbudować Ukrainy, rujnując rodzinę. Mykoła TKACZ
Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrajiny». Zam. nr 3301225. Nakład 14 000. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nie zwraca nadesłanych rękopisów oraz fotografii. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Машинний переклад