Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №29 за 2009 рік

16 с. · 35 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

WOJNA W NAS SAMYCH

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Tak bywa przed narodowym wyborem. Ukraińskość ogarnia niemal widoczna wewnętrzna walka, zrozumienie siebie i historii narodowej. Jednak znów mroczna pokusa rzuca nas w niezadowolenie z kolejnego błędnego wyboru. W imię uspokojenia sumienia wymyśliliśmy słowo „ruina” jako określenie czegoś fatalnego, na co nie ma rady, jakbyśmy wszyscy byli ofiarami wojny w nas samych. W rzeczywistości wynika to ze zwykłego lenistwa i słabości, choć nieprzyjemnie nam o tym nawet myśleć. Jeśli tak nie jest, to dlaczego zbyt często stajemy się ofiarami cudzych manipulacji, a niechęć do uznania tego faktu popycha nas do przejawów złości, wymierzonej przede wszystkim we współczesnych ukraińskich przywódców? Może dlatego swoich geniuszy uznajemy dopiero po śmierci? Na świecie nie ma stworzenia bardziej okrutnego niż leniwa ofiara, wiecznie niezadowolona z życia, która wpada w skrajności emocjonalnego samobiczowania lub cichego „przetrawiania” własnej przyszłości w tępym żołądku konsumpcjonizmu. Reakcja ofiary zawsze skierowana jest na słabszych i tych, którzy znaleźli się w pobliżu. Bardzo trudno nam rozstać się ze „słodką” historyczną rolą ofiary nawet teraz. Nazwawszy się obywatelami niepodległego państwa, myślimy, że się zmieniliśmy, ale w rzeczywistości nie dzieje się to natychmiast. Zbyt długo powtarzaliśmy mantrę o wyciskaniu z siebie niewolnika i słownie skupiliśmy się na pokonaniu kompleksu ofiary, ale zrobiliśmy mało praktycznych kroków. Niepostrzeżenie w nasze życie wkradły się nowe, już współczesne zagrożenia — zmniejsza się ukraińskie nadawanie informacyjne. W naszą przestrzeń informacyjną jako gospodarze weszli obcy ludzie z obcym językiem. Już do tego przywykliśmy i nas to nie oburza. Powraca dawna, zwyczajna rola mimowolnej ofiary. Mówią, że proces „dociskania” ukraińskości minął już punkt bez powrotu. Wojna nerwów nabiera tempa. Chce się zatrzymać to świństwo, jednak każdy myśli o tym osobno. A trzeba razem, w imię spokoju życia. Tak, ukraińskość jeszcze nie dojrzała do zorganizowanego oporu, dlatego wszystko, co się nawarstwiło, zjada nas od wewnątrz. Trwa wojna wewnątrz każdego z nas i obraca się w furię lub wyrzuty w próżnię. Wydaje się, że jeszcze nie czas wskazywać na kogoś palcem, a prosty człowiek boi się obcojęzycznej bogacącej się siły, która zawisła i jest gotowa oskarżyć o faszyzm za działanie patrioty lub po prostu zetrzeć nas z powierzchni ziemi cicho, pojedynczo. Już blisko ten moment, kiedy trzeba będzie Ukraińcowi dokonać kolejnego wyboru pod cyniczny rechot bydłoelity i zaklęcia, że nic się nie zmieni z woli narodu. Czas na walkę. Kogo wybrać na prezydenta? Logika państwa ukraińskiego i przełomowego momentu kształtowania się narodu podpowiada jedno rozwiązanie: prezydentem powinien być godny z etnicznych Ukraińców, którego boli mimowolna wojna wewnątrz Ukraińca i przeciwko Ukraińcowi, który pragnie porządku, aby rozmawiać po ukraińsku i żyć wolno, nie oglądając się na północnych sąsiadów i nie przepraszając nikogo na Ukrainie za taką niedogodność — własną ukraińskość. Ostatnio natrafiłem w Internecie na zamówiony artykuł, jakoby Ukraińcy byli skazani na wybranie sobie ustroju parlamentarnego, bo nie mają spośród siebie godnego kandydata na prezydenta i nie są zdolni na kimś zatrzymać wyboru. Jakoby Juszczenki sami Ukraińcy nie poparli i z rozpaczy znienawidzili, do tego nie znaleźli mu godnego zastępstwa, dlatego prezydentem będzie człowiek godny, ale tylko nie etniczny Ukrainiec. I zrobi ten prezydent silną ręką nam państwo, gdzie tradycyjnie z boku będzie i ukraińska chata, a ukraińskość będzie żyła, jak zdoła, w wolnej konkurencji pośród drwin. Były czasy, kiedy Ukraina zmuszona była godzić się z losem kolonii, choć zawsze powstawała i znów znajdowała się w sidłach zależności. Jedyne, czego nie przeżyje ukraińska dusza, to nieukraińskiej Ukrainy, wielkiej rezerwacji z produkowania małorosjan i nowożytnych poszukiwaczy „gruszek na wierzbie”, nieważne, czy ta wierzba jest amerykańska, rosyjska czy czyjaś inna. Lepiej wesprzyjmy każdego Ukraińca u władzy, któremu i tak przychodzi pokonywać szalony opór tłumu i krytykę „swoich”. Może wewnątrz nas przebudzi się zalążek pojednania i jedności, rodowa miłość, proste niedziecinne zrozumienie niemożliwości wszystkiego i zaraz. Może z czasem otworzy się przyczyna nagłej zarazy niezadowolenia, nawet furii wielu Ukraińców wobec urzędującego Prezydenta? Może dlatego, że zbyt byliśmy zajęci, jak by głośniej powtórzyć o niewypełnionych obietnicach Majdanu? Dlaczego nie podnieśliśmy na fali opinii ludowej dwóch-trzech godnych liderów-Ukraińców, gotowych choćby jutro iść na prezydenta, bo Ukrainiec-prezydent nie jest potrzebny tym, którzy już widzą siebie jako panów losów na Ukrainie? Może i naprawdę strach sumiennemu człowiekowi przejść straszną próbę samobójcy, żeby rządzić Ukraińcami? A dalej stać się ofiarą ludowego niezadowolenia, które zawsze dojrzewa wewnątrz nas. Wszystko to splata się w ciasny kłębek wewnętrznej wojny i będzie męczyć aż do wyborów, żeby znów w gniewie zagłosować nie tak, byle szybciej wszystko się skończyło. Wszystko od początku, na kolejne koło ukraińskiego piekła… Dość nam być wiecznymi grzesznikami, choć i bogobojnymi, ze sławną przeszłością, ale tradycyjnie niesprawiedliwymi przede wszystkim wobec współczesnych liderów spośród nas! KATERINA BIŁOKUR: ZERWANY KWIAT 10–11 WALKA O EKRAN

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Nadia KYRIAN Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ 21 lipca minęły 103 lata od dnia urodzin wybitnej ukraińskiej poetki, działaczki społecznej Ołeny Telihy, która została rozstrzelana w Babim Jarze w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. W symbolicznym miejscu stracenia ukraińskiej patriotki i jej towarzyszy broni zebrał się wiec pamięci. Otworzyła go przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy Łarysa Lachocka. Ksiądz Petro Dumycz, proboszcz cerkwi Świętej Katarzyny, odprawił panichidę, modląc się o Królestwo Niebieskie i wieczny spokój ukraińskich bohaterów. Antyukraińskie siły przygotowały „prezent” na ten dzień — w nocy z 14 na 15 lipca zniszczyły krzyż i tablicę pamiątkową ku czci Ołeny Telihy. W związku z tym barbarzyń-

Машинний переклад

ZABLOKOWANA ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Uczestnicy wiecu pamięci Ołeny Telihy 21 lipca 2009 roku w sprawie tego czynu ksiądz powiedział: „Chcę przypomnieć, dlaczego w społeczeństwie chrześcijańskim, w prawosławnej Ukrainie szanuje się krzyże. Kiedy ludzkość dotarła do moralnej przepaści, Bóg posłał swojego Jednorodzonego Syna, aby zbawił ludzkość, przyjmując śmierć na krzyżu. Śmierć na krzyżu uważano za najbardziej haniebną — na nich krzyżowano przestępców. Syn Boży uniżył się tak, aby wykupić ród ludzki. Po takiej ofierze odkupienia znak krzyża stał się mostem przejścia z ciemności w światło. Krzyż to główny symbol naszej wiary, dzięki której przetrwaliśmy jako naród. Dzisiaj widzimy, jak plądrują nasze symbole. Mam nadzieję, że nasza władza zwróci się ku nam twarzą, zdoła powstrzymać te zbrodnie”. Ludzie z szacunkiem podchodzili do miejsca rozstrzelania bohaterów, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy, składali kwiaty: od URP „Sobór”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa imienia Ołeny Telihy, kijowskiej organizacji miejskiej, młodzieżowego skrzydła towarzystwa, Fundacji imienia Ołeha Olżycza, Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, kijowskiej szkoły specjalistycznej nr 97 im. Ołeny Telihy. „Imię Ołeny Telihy powróciło na Ukrainę po ogłoszeniu Niepodległości. Za władzy radzieckiej o niej nie wspominano — zaznaczyła Łarysa Lachocka. — Obecnie jest możliwość poznania prawdy o wydarzeniach 1942 roku. O działalności Ołeny Telihy opowiadają w szkołach, na uczelniach, czytają jej wiersze. W 2006 roku wydano Dekret Prezydenta Ukrainy o obchodach 100-lecia urodzin poetki, podjęto decyzję o wzniesieniu jej pomnika. Przeprowadzono konkurs na najlepszy projekt tego pomnika, projekt zatwierdzono. Ale Kijowska Miejska Administracja Państwowa do tej pory nie znalazła środków na jego realizację. Czy wszystko jest w porządku w naszym kraju? Stają się normą akty wandalizmu, niszczenie pomników. W 2006 roku, w przeddzień 65. rocznicy pierwszego rozstrzelania ofiar w Babim Jarze, rozbito pomnik memorialny, teraz — nowa zbrodnia”. Wezwanie do zaprowadzenia porządku w naszym domu, zakończenia plądrowania pomników bohaterów brzmiało w wystąpieniach deputowanej ludowej Ukrainy, przewodniczącej Związku Ukrainek Lilii Hryhorowycz, honorowej przewodniczącej towarzystwa imienia Ołeny Telihy Olhy Kobec, profesora, obrońcy praw człowieka Władysława Werstiuka, dyrektora generalnego Fundacji imienia Ołeha Olżycza Serhija Kota, pisarki Marii Morozenko, zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Myr wody, innych mówców. Uczestnicy wiecu przyjęli apel, w którym potępili czyn wandali, którzy zniszczyli krzyż. Petro ANTONENKO Wielostronnie umęczona czwarta sesja Rady Najwyższej Ukrainy VI kadencji została wreszcie zamknięta. Prawnie. Bo faktycznie „zamknięto” ją dwa tygodnie wcześniej — blokowaniem trybuny parlamentu, który nie zdołał w tym czasie uchwalić nie tylko ustawy, ale nawet uchwały. Blokowała posiedzenia sesyjne frakcja regionalów. Motywacja — priorytetowe uchwalenie projektów ustaw o podwyższeniu płacy minimalnej i minimum socjalnego, a dopiero potem — praca nad wszystkim innym. Motywacja demonstracyjnie naciągana, bo w rzeczywistości działo się nic innego, jak polityczne gry i targi, przedwyborczy PR. A wszystkie podobne motywacje to populizm i spekulacja na problemach, aby można było, pokazując palcem na politycznych oponentów, mówić narodowi: „Oto kto jest przeciwko ochronie socjalnej”. Ale nikt nie jest przeciw, i „minimalkę” trzeba podwyższać. Inna sprawa, że to niewiele daje. Znacznie skuteczniejsze byłoby podwyższenie realnych płac i indeksacja inflacji — dewaluacji pieniądza przez niekontrolowany wzrost cen i taryf. Oto do tego z jakiegoś powodu ręce władzy nie docierają. Charakterystyczny świeży przykład — dziki, inaczej nie nazwiesz, wybryk kijowskich władz miejskich z kolejną podwyżką taryf komunalnych w niektórych pozycjach niemal 8-krotnie. Na razie ten rabunek sąd wstrzymał, ale czy ktoś może powiedzieć, czego zwykły Ukrainiec ma się spodziewać jutro? Słowem, nie było wielką tajemnicą, że za paraliżem pracy parlamentu stoi nieustająca polityczna kłótnia naszej władczej wierchuszki. Jeśli chodzi o blokowanie, to doszło do absurdu. Ostatniego dnia sesji zablokowano przewodniczącego Rady Najwyższej — wprost w jego gabinecie. Łytwyn zdołał się stamtąd wyrwać i dotrzeć do sali posiedzeń tylko dzięki odblokowaniu przez oponentów regionalów, w większości z frakcji BJuT. Oni od samego rana „blokowali blokujących”, czyli ochraniali prezydium parlamentu, gdzie wreszcie zdołali zająć swoje miejsca pracy spiker z zastępcami. Ale dalej i tak zaczęła się znana już hańba, którą tego dnia zobaczyły miliony telewidzów — wyborców, którzy wybrali przed dwoma laty ten parlament. Bójka wokół trybuny i prezydium parlamentu, łamanie mikrofonów. I wreszcie przebicie się kilku deputowanych-regionalów do systemu głosowania „Rada” i wyłączenie go z użytku, po czym jakiekolwiek głosowania stały się niemożliwe. Dobrze, że choć w oblężeniu, ale przed spikerem jeszcze działał mikrofon w prezydium i Łytwyn zdołał zamknąć sesję. Deputowani zdołali jednak uchwalić w pierwszym czytaniu projekt ustawy o podwyższeniu płacy minimalnej i minimum socjalnego — większością ponad 400 głosów. Projekt ustawy czeka na rozpatrzenie w drugim czytaniu. Ale deputowani nie zdążyli „przepchnąć”, jak ktoś bardzo chce, zmian w ustawodawstwie o wyborach Prezydenta. Odłożono na później. Sparaliżowany w połowie parlament, po raz pierwszy w naszej historii wybrany na przedterminowych wyborach, już znowu jakoby „rozwiązany” jeszcze zeszłej jesieni Dekretem Prezydenta, potem wstrzymanym. I nikt nie może wyjaśnić, co oznacza to wstrzymanie. Słowem, taki parlament po prostu odzwierciedla sytuację polityczną, która stała się chroniczna — z ostrej fazy przekształciła się w nawykową. I to już nie jest blokada trybuny czy jakiegoś mikrofonu, nawet parlamentarnego. To blokada odpowiedzialności elity politycznej przed narodem. I na próżno spiker przez wszystkie ostatnie tygodnie sypał rytualnymi zaklęciami do przywódców naszych elit, kierowników państwa: mianowicie, zbierzmy się wreszcie wszyscy razem w parlamencie i poszukajmy wyjścia z kryzysu. Przyszliby tam Prezydent i premier, dołączyłby do nich lider opozycji, a co dalej? A dalej usłyszelibyśmy z trybuny kolejne ataki jednego lidera na drugiego, wytykanie się nawzajem i oskarżanie oponentów o wszystkie ukraińskie niepowodzenia. Przykro, kiedy najwyższy organ ustawodawczy państwa przekształca się w cyrk. Kopuła nad budynkiem na Hruszewskiego — to jeszcze nie analogia z kopułą na placu Zwycięstwa. Ale, parafrazując znane przysłowie, musimy przyznać: jakie społeczeństwo, jaka elita polityczna, taki i parlament. Polityka, niestety, robi się nie tam, a za kulisami. Dlatego dajmy deputowanym ludowym spokojnie odpocząć od narodu w ich ustawowy półtoramiesięczny urlop, a od 1 września wziąć się za pracę ustawodawczą. A elitom politycznym — przygotowywać się do wyborów i nie wciągać ludzi w swoje kłótnie.

Машинний переклад

BITWA POD POŁTAWĄ TRWA

Petro Antonenko Haniebne — inaczej nie da się nazwać decyzji sesji Połtawskiej Rady Miejskiej z 15 lipca. Wstrzymała ona ustawienie i odsłonięcie w mieście pomnika hetmana Iwana Mazepy. Pomnik ustawia się zgodnie z Dekretem Prezydenta, decyzją rządowego komitetu organizacyjnego. Zamawiającym prac jest Połtawska Obwodowa Administracja Państwowa, a ogólnonarodową zbiórkę pieniędzy zorganizowało Połtawskie Obwodowe Zrzeszenie WUT «Proświta» im. T. Szewczenki. 22 sierpnia 2008 roku sesja Połtawskiej Rady Miejskiej podjęła decyzję o przydzieleniu działki pod pomnik, co faktycznie jest zezwoleniem lokalnych władz na jego ustawienie. Wykonano wszystkie wstępne prace, dokonano wszystkich uzgodnień, w tym obwodowej i miejskiej służby architektonicznej w sprawie dokładnego położenia pomnika. A co najważniejsze — zebrano pieniądze. I to mimo tego, że Rada Obwodowa faktycznie «przegapiła» i nie zdołała wykorzystać przydzielonych na pomnik ponad miliona państwowych hrywien. Ale wbrew urzędnikom proświtianie, patrioci z całej Ukrainy przy wsparciu obwodowej administracji zdołali zebrać pieniądze. Pomnik, nad którym pracuje rzeźbiarz Mykoła Bilyk, jest już prawie gotowy. Pomnik wybitnego hetmana, który tak wiele zrobił dla sławnego kozackiego miasta, miano odsłonić 27 czerwca tego roku. Lecz na prośbę miejskich władz odsłonięcie odłożono — do zakończenia obchodów 300-lecia Bitwy Połtawskiej. O tym haniebnym aspekcie można mówić osobno. Uważam za bluźnierstwo, przejaw niewolniczego poddaństwa, słabości państwa to «świętowanie» rocznicy zwycięstwa naszych wrogów i klęski Ukrainy — na szczeblu państwowym, za państwowe pieniądze. A przejawem niewolniczego poddaństwa stało się żądanie wstrzymania odsłonięcia pomnika hetmana, aby «nie drażnić» okupantów Ukrainy. Siły patriotyczne, obwodowa administracja poszły na kompromis. Odsłonięcie pomnika przesunięto na 24 sierpnia. I oto, mimo obietnic i zapewnień miejskiego głowy, przedstawiciela BJuT Matkowskiego, z inicjatywy tych bjutowców, regionałów i komunistów (oto taki symbioza!) zwołano nadzwyczajną sesję rzekomo dla ostatecznego uzgodnienia pewnych kwestii dotyczących odsłonięcia pomnika. «Uzgodnienie» wylało się w próbę uchylenia zeszłorocznej decyzji sesji rady miejskiej. Do tego zabrakło kilku głosów. I wtedy przyjęto jezuicką decyzję, zgodnie z którą należy na nowo «rozstrzygnąć kwestię określenia zamawiającego i przygotować projekt decyzji na rozpatrzenie kolejnej sesji rady miejskiej o udzieleniu zezwolenia na wzniesienie pomnika Iwanowi Mazepie». Za tym biurokratycznym słownym «płotem» kryje się nic innego jak uchylenie wszystkich wcześniejszych decyzji. Inicjatorem i zamawiającym ustawienia pomnika proponuje się teraz uczynić samą radę miejską. Ale jak to wszystko zaczynać przy żyjącym, że tak powiem, zamawiającym, przy niewzruszonych wcześniejszych decyzjach? Takie rzeczy mogą dziać się tylko w naszym prawnym chaosie. Jeśli taka decyzja wejdzie w życie, to o żadnym odsłonięciu pomnika 24 sierpnia, do Dnia Niepodległości Ukrainy, nie może być mowy, bo w biurokratycznych gęstwinach u nas wszystko tonie miesiącami i latami. Nie bez podstaw też przypuszczenie, że wrogowie Ukrainy woleliby rękami takich miejskich władz po prostu «utopić» sprawę pomnika hetmana. Ale Bitwa Połtawska trwa. Patrioci Ukrainy raczej zmienią nieudolną władzę, niż odstąpią od dążenia do zbudowania wreszcie silnego państwa ukraińskiego.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Prezydentowi Ukrainy W. A. JUSZCZENCE

APEL My, przedstawiciele ukraińskiej społeczności naukowej i oświatowej, pisarze, działacze kultury oraz duchowieństwo, a także wielbiciele programów Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba” oraz „Porozumiewajmy się po ukraińsku”, zwracamy się do Pana z następującą prośbą: przyznać znanemu ukraińskiemu naukowcowi, literatowi i działaczowi Proświty, działaczowi społecznemu i politycznemu Anatolijowi Hryhorowyczowi Pohribnemu tytuł Bohatera Ukrainy z wręczeniem Orderu Państwa za znaczący osobisty wkład w ustanowienie i rozwój niepodległego państwa ukraińskiego (pośmiertnie). W historii Ukrainy doby odrodzenia jej Niepodległości imię i czyn Anatolija Hryhorowycza Pohribnego połączyły taki zasób przeżytego, przemyślanego i potwierdzonego codzienną, pełną poświęcenia pracą, że każda z hipostaz jego unikalnego daru zasługuje na uwagę i szacunek. Szeroko znany działacz społeczno-kulturalny; doktor filologii, profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. H. Szewczenki oraz Międzynarodowego Instytutu Lingwistyki i Prawa; dziekan wydziału ukrainistyki Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (m. Monachium, RFN); akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy i Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk (m. Nowy Jork, USA); członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki; przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; założyciel i przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki, a także nagród O. Biłeckiego, I. Bahrianego, D. Nytczenki, I. Ohijenki, B. Hrinczenki oraz Międzynarodowej Fundacji im. Tarasa Szewczenki. A. H. Pohribnyj to człowiek o encyklopedycznej wiedzy. Utalentowany naukowiec — jeden z najgłębszych badaczy historii narodowego piśmiennictwa XIX—XX wieku. Ogółem jego pióru przypada około trzech dziesiątek prac naukowych, ponad tysiąc artykułów, w których literatura ukraińska jest rozumiana jako fenomen światowej kultury duchowej. Należą one do „złotego funduszu” narodowej humanistyki. Z podręczników i pomocy naukowych A. H. Pohribnego studiują rodzimą literaturę piękną w średnich i wyższych zakładach nauczania. Czołowi dziennikarze Ukrainy, którzy w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki słuchali wykładów profesora Pohribnego, uważają za zaszczyt nazywać siebie jego uczniami. Wraz z powstaniem masowego ruchu ludowego na rzecz niepodległości państwa ukraińskiego początku lat 90. XX wieku A. H. Pohribnyj należał do awangardy tych, którzy z oddaniem wywalczali państwowość Ukrainy. Wchodził w skład grup inicjatywnych, które założyły Towarzystwo Języka Ukraińskiego (Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki), Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres Ukraińskiej Inteligencji, był członkiem Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej. Szczególną zasługą Anatolija Pohribnego wobec Ukrainy była jego konsekwentna i wytrwała praca na rzecz ochrony, rozwoju i umocnienia języka ukraińskiego. Tej sprawie oddał całe życie, poświęcił setki artykułów i publikacji, wystąpień publicznych i wykładowych oraz apeli zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Prawdziwym życiowym wyczynem uczonego-oświeceniowca stała się założona przez niego w 1997 roku na falach Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy wieloletnia seria audycji „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”. Za nią miliony wdzięcznych słuchaczy uhonorowały Anatolija Pohribnego tytułem „ukraińskiego ludowego profesora”. Jesteśmy przekonani, że wielostronna naukowa i kulturalna, literacka i oświatowa, społeczna i polityczna, a przede wszystkim patriotyczna działalność Anatolija Hryhorowycza Pohribnego godna jest najwyższego państwowego uhonorowania na Ukrainie. Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy FILARET; Metropolita Dymitr (Rudiuk), namiestnik Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie, rektor Kijowskiej Akademii Duchownej; JUCHNOWSKI Ihor Rafaiłowycz, Bohater Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji, dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Ukrainy; KRIUKOWA Niła Wałerijiwna, Bohaterka Ukrainy, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; HORYŃ Mychajło Mykołajowycz, deputowany ludowy Ukrainy, dysydent i więzień polityczny w czasach radzieckich, honorowy przewodniczący Republikańskiej Chrześcijańskiej Partii Ukrainy; PAWŁYCZKO Dmytro Wasylowycz, Bohater Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; OŁIJNYK Borys Illicz, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji; DRACH Iwan Fedorowycz, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji; IWANYSZUK Roman Iwanowycz, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; BRIUCHOWECKI Wiaczesław Stepanowycz, Bohater Ukrainy, profesor, doktor nauk filologicznych, honorowy rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; MATWIJENKO Nina Mytrofaniwna, Bohaterka Ukrainy, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; MUSZKETYK Jurij Mychajłowycz, pisarz, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; ŻULYNSKI Mykoła Hryhorowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; MATIOS Marija Wasyliwna, pisarka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, zastępczyni przewodniczącego Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; KONONENKO Petro Petrowycz, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego i Akademii Nauk Politycznych, laureat Międzynarodowej Nagrody im. J. Herdera, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; LUBKIWSKI Roman Marjanowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, profesor Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; JAWORIWSKI Wołodymyr Ołeksandrowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości; MOWCZAN Pawło Mychajłowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy; MOKRENKO Anatolij Jurijowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, profesor Narodowej Konserwatorium im. M. Łysenki, artysta ludowy Ukrainy; NABRUSKO Wiktor Iwanowycz, prezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy; DACENKO Łeontij Antonowycz, wiceprezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy; TEODOROWYCZ Tetiana Iwaniwna, redaktor naczelna Głównej Redakcji Audycji Literacko-Muzycznych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy; MARUSYK Wasyl Andrijowycz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, korespondent Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy; MUŻUK Łeonid Petrowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy; RIZUN Wołodymyr Wołodymyrowycz, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki; SEMENIUK Hryhorij Fokowycz, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki; HRYNIW Ołeh Iwanowycz, pisarz, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, laureat nagrody im. I. Ohijenki; OSADCZUK Petro Illicz, pisarz, deputowany ludowy Ukrainy I i II kadencji, laureat nagród im. M. Ostrowskiego, W. Sosiury, P. Tyczyny, S. Rudanśkiego; DONCZYK Witalij Hryhorowycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, akademik NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, laureat nagrody im. I. Franki; MATWIJENKO Anatolij Serhijowycz, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący URP „Sobór”; KARPENKO Witalij Opanasowycz, deputowany ludowy Ukrainy, profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki; KOBEC Ołha Semeniwna, deputowana ludowa Ukrainy, honorowa przewodnicząca Ukraińskiego Towarzystwa Kobiet im. O. Telihy; PONOMARIW Ołeksandr Danyłowycz, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, laureat nagród im. I. Franki oraz B. Hrinczenki; PORTJAK Wasyl Wasylowycz, scenarzysta filmowy, laureat nagrody im. P. Usenki; BIŁOUS Wiaczesław Ołeksandrowycz, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy; KADYROWA Łarysa Mykołajiwna, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, artystka ludowa Ukrainy; BENIUK Bohdan Mychajłowycz, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; HUMENIUK Feodosij Maksymowycz, malarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; HOŁOTA Lubow Wasyliwna, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”, laureatka nagrody literackiej im. W. Sosiury; SYDORŻEWSKYJ Mychajło Ołeksijowycz, publicysta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny gazety „Nacja i derżawa”; KONOŁAWENKO Olha Stepaniwna, redaktor naczelna gazety „Oswita”; CZEREDNYCZENKO Dmytro Semenowycz, historyk sztuki, poeta, tłumacz, laureat nagród im. P. Czubynskiego, M. Rylskiego, I. Ohijenki; JABŁONSKA Hałyna Hiliariwna, artystka ludowa Ukrainy; JAKOWEC Anatolij Wołodymyrowycz, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; KŁYMENKO Natalija Mychajliwna, dyrektor generalny Narodowego Muzeum T. Szewczenki, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; SŁABOSZPYTSKYJ Mychajło Fedotowycz, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, laureat nagród literackich imienia Łesi Ukrainki, Ołeny Pcziłki, W. Symonenki; PROTOIEREJ ANDRIJ (Własenko), proboszcz parafii Świętego Archanioła Michała, Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego „Pyrohów”; NESTERCZUK Mykoła Trochymowycz, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; STEPOWYK Dmytro Własowycz, doktor nauk teologicznych, filozofii i historii sztuki, profesor, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy; HOŁOWKO Dmytro Andrijowycz, pisarz, laureat nagrody literackiej im. P. Tyczyny; PŁACZYNDA Serhij Petrowycz, pisarz, laureat nagrody im. I. Koszełiwcia; ŁUPAKOW Jewhen Ołeksandrowycz, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji; HIRNYK Jewhen Ołeksijowycz, deputowany ludowy Ukrainy; HNATKEWYCZ Jurij Wasylowycz, deputowany ludowy Ukrainy; SZEWCZENKO Ołeś Jewhenowycz, deputowany ludowy Ukrainy poprzednich kadencji; KOWALSKA Wałentyna Wasyliwna, artystka ludowa Ukrainy; JUSZCZUK Iwan Pyłypowycz, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego; TYMOSZYK Mykoła Stepanowycz, doktor nauk filologicznych, profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; HERASYMENKO Wasyl Mychajłowycz, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki; CHOMENKO Ołeksandr Anatolijowycz, kierownik działu literatury ukraińskiej Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy; SYDORENKO Iwan Dmytrowycz, kandydat nauk medycznych, profesor; ŁUPIJ Ołeś Wasylowycz, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; KOŁOMIIEC Wołodymyr Rodionowycz, poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; KIRAL Sydir Stepanowycz, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry ukrainoznawstwa Narodowego Instytutu Lotniczego; HRYCYK Ludmyła Wasyliwna, profesor, kierownik katedry Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; HRYMYCZ Hałyna Mychajliwna, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; KŁICZAK Wasyl Josypowycz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta”; OHNEWJUK Wiktor Ołeksandrowycz, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, rektor Kijowskiego Miejskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. B. Hrinczenki

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zdrowie, ziemia — dobrobyt itd. Oto liść winogrona, połączony na cztery strony świata. Listki przeplatają się między sobą. Oto cztery kwiaty, wewnątrz swarga. Z takich elementów składają się różne wzory. Rzeźbą osiągam ażurowość” — opowiada pisankarz. Wycina on ornamenty szybkim narzędziem diamentowym. To skomplikowana technologia. Dmytro Denysenko na swoim stanowisku wdraża narodową kulturę tradycyjną. Posiada kilka wyższych wykształceń: muzyczne, reżyserskie, filologiczne. Uczy w szkole języka ukraińskiego i literatury. Popularyzować ukraiński w rosyjskojęzycznym środowisku pomaga sztuka. „Właśnie piękno ocali świat — jest przekonany pisankarz. — Kto ze mną rozmawia — przyłącza się także do języka ukraińskiego. Możliwe, że jestem jedyną osobą w mieście, która rozmawia po ukraińsku stale. Słuchają mnie, sprzyja temu sztuka”. Muzeum pisankarstwa odwiedzają ludzie w różnym wieku — od dzieci po osoby w podeszłym wieku. Dmytro Denysenko uważa, że cel został osiągnięty, bo każdego odwiedzającego przenika piękno sali wystawowej. Kolory i symbolika zachwycają zarówno miejscowych, jak i ludzi z innych obwodów właśnie niepowtarzalnym wzorem i symboliką pisanki słobożańskiej. Muzeum pisankarstwa wchodzi w skład trasy turystycznej „Złota podkowa Czerkaszczyzny”. Hotel oferuje usługi dla wycieczkowiczów. Tak, rozwój turystyki określa przyszłość Ukrainy. Wygląda na to, że zaczynają to rozumieć w gabinetach władzy. Jedziemy do Szewczenkowego (Kieryliwki), gdzie minęły dziecięce lata poety. Przy posiadłości-muzeum wszystko oddycha pięknem, towarzyszy nam zapach ziół, uroczysty spokój i cisza. Te jary, lasy, doliny, jezioro oddychają starożytnością, one też zaszczepiły w swoim dziecku ukraińskiego ducha. Obok w sadzie spoczywa Matka — ta, która dała życie geniuszowi. A oto Budyszcze — letnia dacza pana Engelhardta. W tym majątku Taras służył jako kozaczek. Zachowały się stare dęby, aleje, stawy. Jedziemy do Kaniowa. Wchodzimy po nieskończonych schodach, napełniamy się uroczystością i błogością. Stoi nasz Prorok w głębokim zamyśleniu „na Ukrainie miłej”, myśli dumę. Składamy kwiaty i chórem recytujemy: „Jak umrę, to pochowajcie”… Muzeum jest w remoncie już pięć lat. Wydaje się, że tego czasu wystarczy na wykonanie prac. Ale im nie widać końca… Odwiedziliśmy chatkę Jadłowskiego, gdzie wiszą ręczniki, które wyszyły Łesia Ukrainka i jej przyjaciółka, odeska proświcianka Marharyta Komarowa, postaliśmy w zadumie przed znakiem pamięci, gdzie spalił się Ołeksa Hirnyk, podziwialiśmy krajobrazy. Nie znam lepszego miejsca na Ukrainie! To piękno stworzone przez Boga, a my musimy je zachować. Spoczywaj, Ojcze! Byliśmy w Mlijewie — kolebce Symyrenków. Boleśnie było przewracać strony niedawnej historii: okrutne wyniszczenie najlepszych synów i córek Ukrainy przez reżim komunistyczny. Dlaczego na ojczystej ziemi nie było miejsca dla potomków Symyrenków, Franków, Drahomanowych, Kosaczów, Czykałenków? Kto za to odpowie? Dlaczego do tej pory pokazujemy cuda tolerancji, trzymając niedaleko miasta Stary Kaniów pomnik kata narodu ukraińskiego Lenina i ulicę jego imienia? Przejeżdżamy przez wieś Wilchiweć i widzimy szyld „Posiadłość-muzeum Wiaczesława Czornowoła”. Weszliśmy do niewielkiej schludnej chaty, obejrzeliśmy fotografie, rzeczy, dokumenty, zostawiliśmy wpis w księdze odwiedzających

Машинний переклад

TRZEBA BIĆ NA ALARM

Pan Dmytro planuje przeprowadzić badania właściwości leczniczych pisanek, wykonanych według tradycyjnej technologii. W tym celu chce zaprosić ekstrasensów, którzy określiliby głęboką duchową siłę ukraińskiej pisanki. A także ma nadzieję, że we wrześniu muzealna kolekcja Artemiwska jak najszerzej naświetli rozwój pisankarstwa Wschodniej Ukrainy w Kijowie. czów, sfotografowali się przy popiersiu Bohatera Ukrainy. We wsi Lehedzyne w rejonie talniwskim wspomniano, że mieszkańcy Horodyszcza opowiadali o wykopaliskach archeologicznych. Wznosi się niedokończony duży budynek, a z boku — domy-lepianki z epoki trypolskiej. Okazuje się, że całkiem niedawno odbyła się tu Ogólnoukraińska tołoka. Zjechali się ludzie z całego obwodu, głównie młodzież, na budowę Centrum Kultury Trypolskiej. Mieliśmy szczęście zobaczyć wykopane eksponaty, film „Trypolski świat”. Obserwujemy ofiarność i wzniosłość myśli obywateli na tle całkowitej obojętności wysokich urzędników. Państwo nie przekazało na budowę muzeum ani jednej kopiejki. Prace finansują… Anglik i Francuz. Minister kultury pan Wowkun nawet nie dotrzymał obietnicy przyjazdu na tołokę. Ukrainę trzymają tacy ludzie, którzy pracują na tołoce, wkładają miłość do ojczyzny w dusze młodych — proświcianie. Więc zgłębiajmy „Kobziarza” wciąż od nowa, godnie budujmy nasze ukraińskie jutro. Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński. Proświcianie Nowej Kachowki wysłuchali sprawozdania przewodniczącej zjednoczenia rejonowego Wiry Łytwynowej o wrażeniach z udziału w VIII zjeździe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i doszli do wniosku: za wcześnie się poddawać, opuszczać ręce — to grzech. Przez wieki duchowo niszczony naród ukraiński, choć zaczął tracić pamięć historyczną, choć zaczęły rozmywać się brzegi jego odrębności, to zachowawszy taką narodowo niezłomną, potężną siłę, jak „Proświta”, musi wyjść ze wszystkich wstrząsów zwycięsko. Wśród hałasu tych, którzy ogłaszają się obrońcami narodu, czasami trudno ustalić, do której kolumny przystać, kogo poprzeć w walce o nasze narodowe świętości. Nierzadko w duszę zapadał niepokój, czy doświadczonym potworom w maskach dobroczyńców nie uda się zbić z kursu sił proświciańskich, rozproszyć ich. Zjazd pokazał, że próby nieżyczliwych osób, by niepostrzeżenie wciągnąć „Proświtę” w szeregi tych, którzy wybrali antyukraiński kurs, zakończyły się fiaskiem. Szanowny Pawło Mowczan swoim referatem skierował działalność wszystkich zjednoczeń proświciańskich na drogę ochrony naszych narodowych świętości. Popierajmy jego inicjatywę przeprowadzenia w Radzie Najwyższej przesłuchań parlamentarnych „Tożsamość narodowa na Ukrainie w warunkach wyzwań globalizacyjnych: problemy i drogi zachowania”. Kwestia ta jest paląca, bo niepokoje związane z rozmywaniem naszej odrębności się nasilają. A dzieje się tak dlatego, że los „podarował” nam sąsiada, który kolonizował naszą ziemię i zamieniał gospodarzy w niewolników nie tylko w przeszłości, nie szczędzi on wysiłków i środków na to także w naszych czasach. Jeśli inne imperia pomagają byłym koloniom tworzyć państwa narodowe i odradzać duchowe dziedzictwo, to nasz północny sąsiad kontynuuje rozpuszczanie oznak tożsamości narodowej w rosyjskim morzu. Niektórzy zachodni „życzliwi” również nie mają nic przeciwko przekształceniu nas w społeczeństwo obywatelskie ludzi bez korzeni. Dlatego trzeba bić na alarm. Czyż może Ukraina wzmocnić swoją państwowość, nie mając narodowej przestrzeni informacyjnej, patriotycznych gazet, których liczba stale się zmniejsza? Niedawno z bólem dowiedzieliśmy się, że przestała wychodzić „Narodna hazeta”, zbyt mały nakład ma „Słowo Proświty” i inne gazety. W naszym mieście z pięciu gazet — ani jednej ukraińskiej. Nie ma takiej również w Chersoniu. A miejscowi dziennikarze w najlepszym razie Ukraińców nie zauważają, a w najgorszym — oblewają błotem, wzywają do organizowania czarnosotnieńskich oddziałów. Razem z niektórymi przedstawicielami władzy oskarżają siły patriotyczne o rozłam Ukrainy, choć sami to rozłączenie pogłębiają, wypierając język ukraiński ze wszystkich sfer użycia, mimo że Ukraińcy są nie tylko nacją tytularną, ale i przeważają liczebnie (na Chersońszczyźnie — 78%). Byliśmy i jesteśmy jednolitym narodem z własnymi tradycjami, zwyczajami, pieśnią i językiem. Jeśli jego melodyjne dźwięki są gdzieś przytłumione, to jest to skutek imperialistycznego ucisku. Ci, którzy proponują zjednoczenie na zasadach imperialistycznych, nadal popełniają zbrodnię. Przyjaciele Ukraińców nie mogą płonąć nienawiścią do nich i ich tradycji, przeciwnie, powinni pomagać odrodzić to, co utracone. Dlatego proświcianie powinni nie tylko poprzeć przesłuchania parlamentarne, które proponuje Pawło Mowczan, ale i rozpocząć ofensywę przeciwko tym, którzy zniekształcają naszą historię, stają w obronie bałwochwalstwa w osobie katów narodu ukraińskiego, deklarują: dopóki my tu jesteśmy, nazwa żadnej ulicy nie zostanie zmieniona. Ale same przesłuchania nie zatrzymają ulewy antyukraińskiej propagandy. Rozmywają naszą tożsamość przeciwnicy ideologiczni, zjednoczeni wspólnym celem — zniszczyć naszą państwowość i przyłączyć do „jedinego otieczestwa”. Czyżby więc nasz wspólny cel — zachowanie państwowości — nie zjednoczył nas? Przyszłe wybory prezydenckie i parlamentarne mogą przynieść zwycięstwo narodowi ukraińskiemu tylko dzięki naszej jedności. Więc w imieniu prośwician naszego miasta wzywam wszystkie siły patriotyczne do zjednoczenia.

Машинний переклад

PŁYNIE «CZARNOMORSKA FALA»

Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ W Donieckim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbyła się finałowa część konkursu twórców ludowych „Niepowtarzalność”. Pod względem kunsztu, znajomości materiału i ekskluzywności zwycięzcą został przewodniczący Artemiwskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” Dmytro Denysenko za rzeźbienie na strusim jaju. Był on inicjatorem utworzenia muzeum pisankarstwa w Artemiwsku w 2008 roku. Od 2000 roku zajmował się odtwarzaniem materiałów etnografów XIX wieku, dotyczących pisankarstwa, oraz zbieraniem materiałów. Obecnie zgromadzono ponad tysiąc eksponatów ze wszystkich regionów Ukrainy. „Symbole rzeźbione na strusich jajach są tradycyjne: ich podstawowe elementy to woda, ogień, powietrze, ziemia, które wykorzystywano w pisankarstwie. Powiedzmy, ornament roślinny symbolizuje zdro- Walentyna SYDORUK, przewodnicząca Illicziwskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód odeski. Każdy naród ma szczególnie drogie miejsca, które rozgrzewają serca i cieszą dusze, gdzie ludzie nabierają natchnienia. U Ukraińców takie miejsca są związane z życiem Tarasa Szewczenki. Niedawno illicziwscy proświcianie przy wsparciu miejskiej komórki partii „Batkiwszczyna” odwiedzili Czerkaszczyznę. W Horodyszczu powitali nas pracownicy miejskiej szkoły nr 14, którzy byli naszymi przewodnikami. Kłaniamy się nisko wszystkim, zwłaszcza Anatolijowi Semenence. Jednym z ważnych wydarzeń naszego pobytu na Czerkaszczyźnie było spotkanie z horodyszczeńskimi proświcianami. Oczywiście specyfika pracy proświciańskiej u nich i u nas na Odeszczyźnie bardzo się różni. Ale ludzie są podobni w patriotyzmie, miłości do Słowa, jasnej wierze w przyszłość Ukrainy. Było więc o czym porozmawiać, podzielić się doświadczeniem, wymienić prezentami i twórczymi zamysłami. Wzywam wszystkich prośwician: komunikujmy się, jednoczmy się, przyjaźnijmy! Bo mamy szczególną misję — niesiemy światło wiedzy. Opiekowała się nami podczas wyjazdu na Czerkaszczyznę także Ołena Feszczenko — przewodnicząca obwodowego oddziału „Proświty”. Jesteśmy gotowi przyjąć prośwician u siebie. Od Moryńców zaczyna się tu- Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy. Znowu na krymskiej ziemi, w sławnym mieście Sewastopolu, rozpoczął się tradycyjny festiwal twórczości ludowej „Czarnomorska fala”. Zapoczątkowano go 10 lat temu w celu rozwoju i popularyzacji kultury ukraińskiej wśród placówek oświatowych, wojskowych i obywateli miasta. Festiwal odbywa się w trzech etapach: do dnia założenia miasta Sewastopola, Dnia Sił Morskich Ukrainy oraz Dnia Niepodległości Ukrainy. Pierwszy etap festiwalu odbył się od 13 do 20 czerwca. W rundzie eliminacyjnej brało udział osiem zespołów twórczych z różnych zakątków Ukrainy. Z Kijowszczyzny — ludowy zespół folklorystyczny „Horłycia” (kierownik Lubow Raczynśka), z Wołynia — ludowy zespół amatorski „Mołodyczky” (kierownik Nina Wyrowycz), z Sewastopola — chór ludowy „Korabeł” (kierownik Mykoła Mirkułow), kozacki zespół ludowy „Tawrija” (kierownik Tetiana Hałkina), dziecięca grupa „Weselka” (kierownik Marija Ostradczuk), a także soliści piosenki estradowej z Sewastopola Julija Brażyna, z Kijowa — Ewa Łebid, z Dżankoja — Kristina Iwanowa. Pierwszy etap zakończył się koncertem w klubie Centrum Szkoleniowego Sił Morskich Sił Zbrojnych Ukrainy, który dał kijowski zespół wokalny „Mołodyczky” chóru ludowego imienia Witalija Łysenki pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Iryny Jakubowśkiej. Drugi etap rozpoczął się 5 lipca, przed Dniem Sił Morskich Ukrainy, a zakończył się koncertami 18 i 19 lipca w centrum miasta na letniej estradzie. Trzeci etap rozpocznie się 14 sierpnia i zakończy się koncertami 23 i 24 sierpnia przed Dniem Niepodległości Ukrainy. Zapraszamy zespoły twórcze kraju do współpracy.

Машинний переклад

Budowniczy soboru Wniebowstąpienia

Stanisław DEMBICKI, starszy pracownik naukowy Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław”, proświtianin W Perejasławiu-Chmielnickim, który niedawno obchodził 1100-lecie, odbył się mityng i panichida z okazji 300. rocznicy bitwy pod Połtawą. Organizatorami były rejonowa organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, rejonowe organizacje Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. Imprezy z okazji Dnia Pamięci hetmana Iwana Mazepy i bitwy połtawskiej rozpoczęły się panichidą w soborze Wniebowstąpienia, zbudowanym z inicjatywy i za środki Iwana Mazepy. W 1700 roku hetman przekazał soborowi Ewangelię Perejesławską, którą do 1867 roku przechowywano w Perejasławiu, a następnie przekazano ją do Połtawy. Panichidę odprawili duchowni UPCz KP: ojciec Wasyl, ojciec Iwan i ojciec Michał. Mityng otworzył doktor nauk filologicznych, profesor, proświtianin Mykoła Korpaniuk, który podkreślił znaczenie jedności ukraińskiej elity i szerokich warstw społeczeństwa. „Moskiewscy władcy nigdy nie zaprzestali prób podporządkowania sobie Ukrainy — stwierdził profesor. — Jedynie pielęgnowanie własnych wartości, zdrowego nacjonalizmu pozwoli zachować Państwo Ukraińskie”. Przemawiali przewodniczący rady rejonowej Wiktor Szeremeta, kandydat nauk historycznych kobzarz Mykoła Towkajło, starszy pracownik naukowy NIEZ „Perejasław” kobzarz Mykoła Syדorenko oraz inni. Kierownik Muzeum Kobzarstwa NIEZ „Perejasław” Walerij Mormel zaproponował umieszczenie na ścianie soboru Wniebowstąpienia tablicy pamiątkowej ku czci Iwana Mazepy oraz organizowanie uroczystości upamiętniających hetmana co roku.

Машинний переклад

I OJCZOWIE TO WROGOWIE, I DZIECI TO WROGOWIE

Wadym MYCYK, dyrektor Talniwskiego Muzeum Historii Rolnictwa Życie Iwana Łobura zaczynało się wspaniale. W pracy, w pieśni, w pięknie rodzinnego Wysznopola. Wszyscy żyli wśród swoich na zakątku Łoburiwka. Wspierali się nawzajem w radości i w smutku. Dlatego inaczej życia sobie nie wyobrażał. Tutaj od brata Ołeksija przejął miłość do poezji. Ten sam pisał wiersze, a jeszcze w 1908 roku prenumerował co miesiąc zeszyty poetyckie „Ukraińska muza”. Zaczytywali się nimi w rodzinie Łoburów, a także przyjaciele Płaton i Jakiw z rodziny Koczereszków. Nawet wojna rosyjsko-niemiecka go nie przestraszyła — mężczyznom przystoi walczyć. Powołali go do 468 Narymskiego pułku, który stacjonował w Odessie. Dowódca pierwszego plutonu, unter-oficer Iwan Łobur, po pół roku frontowych walk odznaczył się taką odwagą, że nagrodzono go dwoma srebrnymi Krzyżami św. Jerzego. Kiedy w 1918 roku wojska niemieckie przybyły na Ukrainę, Iwan Łobur zorganizował w Wysznopolu oddział samoobrony, który stoczył walkę z obcymi. Nie oparli się wysznopolanie najeźdźcom. Iwana oraz jeszcze kilku mężczyzn wzięto do niewoli i wywieziono do wiedeńskiego więzienia. W chłodnej porze roku uciekli z niego rurami kanalizacyjnymi: dwóch zmarło z przeziębienia, a silny zdrowiem Iwan przeżył. W Wysznopolu zabrał się za rozwój życia kulturalnego, grał w przedstawieniach ukraińskich klasyków. Zafascynował się tworzeniem gospodarstw zbiorowych, bo jeszcze z dzieciństwa wiedział, że wspólnie dobrze się pracuje. Na zakątku Łoburiwka stworzył towarzystwo wspólnej uprawy ziemi (SOZ) i przewodniczył mu. Nazwali je „Nadija” (Nadzieja). Nawet do głowy mu nie przyszło, że nie będzie z niego żadnej nadziei. W 1930 roku pięć SOZ-ów — „Nadija”, imienia Szewczenki (przewodniczący Hryhorij Usatenko), „Prohres” (M. Dowho- Wasyl Łobur, m. Humań, lata 60. XX wieku. szyja), „Umanec” (Hryhorij Piczko), „Komunar” (Martijan Usatenko) połączono w kołchoz „Pierwszy Sierpnia”, bo właśnie tego dnia odbyło się zebranie. Wszyscy przewodniczący zostali brygadzistami. Lecz to ulgi nie przyniosło. Iwan nie znosił niesprawiedliwości, przemocy, bezczelności, które przyszły wraz z kolektywizacją. Szczególnie dokuczył głód. Wiosną 1932 roku w wiosce głód zaczął już wymarzać ludzi. Całe zboże zabrano i w 1933 roku ludzie umierali śmiercią głodową. Iwan jak tylko mógł, ratował żonę z dziećmi, ale dwaj synowie jednak zmarli. Lecz nieszczęście nie chodzi po świecie samo, a i biedę za sobą prowadzi. Ledwie latem 1933 roku żyto zaczęło dojrzewać, jak do wioski wpadł pełnomocnik z rejonu babańskiego, naczelnik wydziału politycznego stacji maszynowo-traktorowej Wynohradow z jakimś Jahodą. Wszystkim brygadzistom nakazano natychmiast skosić niedojrzałe żyto na ziarno. Hryhorij Usatenko, na pokaz, wziął się za kosę. Iwan kategorycznie odmówił koszenia, bo z zielonego żyta ziarna nie będzie. Wynohradow oskarżył rolnika o sabotaż. Następnego dnia „sabotażystę” aresztowano. Powołując się na postanowienie Centralnego Komitetu Wykonawczego oraz Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 1 lutego 1930 roku „O środkach Nina Dulśka, wś. Wysznopil, lata 20. XX wieku. w sprawie wzmocnienia socjalistycznej przebudowy rolnictwa w rejonach pełnej kolektywizacji i w sprawie walki z kułactwem”, skazano go na zesłanie wraz z rodziną w rejony Północy pod nadzór spec-komendantury. Dziewczynka Jaryna Baraniuk (po mężu Mycyk), która mieszkała z Loburami na jednej ulicy, widziała aresztowanie Iwana Lobura i później opisała to w książce „Hołod u Wysznopoli” (Talne, 1993): „Drugiego dnia poprowadzili go szlakiem babańskim pod strażą. Stąpał twardo, a między palcami bosych stóp pryskał kurz. Za nim pochylona szła jego żona z dziećmi. Iwan patrzył przed siebie niewzruszenie. Wydawało się wtedy, że był wyższy od chat i drzew. Takim też odszedł na zawsze. Usatenki nie znaleźli — w nocy uciekł. Jego żona Łarysa została z trojgiem dzieci…”. Żona Iwana miała na imię Neonila Hryhoriwna. Razem ze skazanym małżeństwem do Kraju Zachodniosyberyjskiego jechały także dzieci „wrogów ludu”, które również stawały się „wrogami”: Ołeksandra ur. w 1920 r., Mychajło ur. w 1925 r., Iwan ur. w 1927 r., Wasyl oraz Jewhen ur. w 1930 r. Na miejsce zesłania wyznaczono im miasto Anżero-Sudżensk, obecnie w obwodzie kemerowskim. Wokół znajdowały się kopalnie, ale pracy zesłańcom nie dawano. Stworzyli im rolniczą artel „Majak” i wydzielili część cedrowej tajgi. Na miejscu wypalisk zbudowali z bali domy, osadę nazwano Majak. W dwóch pokojach takiego domu osiedlono siedmioosobową rodzinę Iwana Lobura. Wyczerpani głodem 1933 roku, z powodu surowego klimatu i nieznośnych warunków życia, Iwan (30.05.1934) i Mychajło (8.06.1934) zmarli. Nadwątliło się także zdrowie Neonili i 30 maja 1935 roku ona również odeszła w wieczność. Iwan Pawłowycz ożenił się z pochodzącą z rodzinnego Wysznopola Niną Floriwną Dulską, która miała już córkę Jewheniję Iwaniwnę, urodzoną w 1930 roku. Z tego małżeństwa urodziły im się jeszcze dwie córki — Ołena (ur. 1936 r.) oraz Lidija (ur. 1938 r.), które również trafiły do kategorii „wrogów”. Jedyną pociechę w ciężkich chwilach dawała, duchowo wspierała i koiła smutek „Ukraińska muza”. Brat Ołeksa Lobur zszył wszystkie dwanaście poetyckich miesięczników w zbiór. Bliski sercu almanach był również tym, że na jego stronach pozostały imiona Ołeksy oraz przyjaciół Płatona i Jakiwa Koczereszków. Wieczorami ojciec czytał dzieciom wiersze w języku ukraińskim i wszyscy w myślach ulatywali w rodzinne strony. Moja Wkraino, ty mój raju, Ty czariwnyczeńko moja, Ja bez kincia tebe kochaju, Szcze bilsz kochaty budu ja. Gdyby ktoś ze strażników dowiedział się, jaka jest treść „Ukraińskiej muzy”, to I. Lobur nie uniknąłby obozu koncentracyjnego czy nawet obozu śmierci. Przez ciężkie lata zesłania Iwan Pawłowycz przyniósł zbiór i pozostał on dla rodziny najdroższą relikwią. Matka, gdy udawało się zdobyć książkę czy nawet kawałek gazety w ojczystym języku, dawała czytać dzieciom, żeby pamiętały język. Bibliotekarz wiedział o zamiłowaniu I. Lobura do literatury i zawsze dobierał mu nowości literackie. Na osiedlu specjalnym wszyscy nazywali go „partyjnym”, bo nie przeklinał, wódki nie pił, a czytał książki. Tylko o jednym rodzice z dziećmi nie rozmawiali: jak i dlaczego trafili z kwitnącej ziemi w syberyjskie śniegi. Nina Floriwna czasami mówiła, że to język ojca doprowadził do tego, i nakazywała dzieciom nikomu nic nie mówić o domowych rozmowach. Każde nie tak wypowiedziane słowo władze mogły zinterpretować jako zbrodnię przeciwko państwu i jeszcze surowiej ukarać „wrogów ludu”. Najstarsza Ołeksandra z powodzeniem ukończyła szkołę felczersko-położniczą. Pracowała jako felczer w osadzie Tisul. Jako pierwszą, 5 sierpnia 1940 roku, na mocy postanowienia Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 22 października 1938 roku, zdjęto ją z ewidencji jako osadnika specjalnego. Z początkiem wojny w 1941 roku poszła na ochotnika na front. Starszy sierżant służby medycznej Ołeksandra Lobur 22 stycznia 1944 roku zmarła „na ciężką chorobę” (?) podczas przełamywania blokady Leningradu. Z początkiem wojny w 1941 roku osadnicy specjalni na syberyjskich rubieżach stali się szczególnie niebezpieczni. Ktoś z funkcjonariuszy NKWD zobaczył w aktach Iwana Lobura, że służył w pułku narymskim, uciekł z austriackiego więzienia przez kanalizację, a zatem jest „skłonny do ucieczki”, i postanowiono zesłać go wraz z rodziną jeszcze dalej — w zmarzlinę Kraju Narymskiego (obecnie Nikolsk w obwodzie tomskim). Dwie rodziny Ukraińców wykopały sobie ziemiankę i zamieszkały razem. Jewhenija Dulska, która po Hołodomorze 1933 roku zaczęła tracić wzrok, zachorowała na reumatyzm, który z latami się komplikował, stała się inwalidką pierwszej grupy. Rodzina i tutaj głodowała. A do tego władza podesłała chłopca-Chińczyka Córki (od lewej do prawej) Ołena, Jewhenija, Lidija na zesłaniu w Anżero-Sudżensku, 20.11.1947 r. Sun Sina, żeby się nim opiekowali. Nina Floriwna żartobliwie sparafrazowała jego imię na „sukinsyn”, a potem długo się martwiła, żeby nie donieśli do „specczęści”. Ciężka choroba serca o mało nie wpędziła do grobu Iwana Pawłowycza. Ale los choć w tym pozostał dla niego łaskawy. Dopiero po wojnie, w 1946 roku, władze przesiedliły rodzinę Loburów z powrotem do osady Majak. Niedaleko kopalni „Krasnaja zwiezda” rodzinie wreszcie udało się zbudować dom. Był choć mały, ale własny kawałek ogrodu, sprawili sobie prosiaka i krowę. Na maszynie, którą Nina Floriwna przywiozła jeszcze z Wysznopola, obszywała i dzieci, i sąsiadów. Zatem życie trochę się układało. Kiedy otrzymali zawiadomienie o śmierci poległej córki Ołeksandry, Iwan Pawłowycz przez cztery lata z rzędu pisał do różnych instancji, aby jego rodzinę zwolniono i umożliwiono wyjazd na Ukrainę. Jednak władze milczały. Co prawda, Jewhena i Wasyla zdjęto z ewidencji osadników specjalnych 25 grudnia 1946 roku, ale dokąd pojadą dzieci bez rodziców? Tak i zostali z nimi, by odsiedzieć termin. Z tej okazji, że „wódz narodów”, „ojciec wszystkich uciśnionych i biednych”, a zarazem najwyższy kat Stalin kończył 70 lat, łaskawie rozkazał amnestionować pewną liczbę „wrogów”. Wtedy przypomniano sobie o listach I. Lobura, że jego córka zginęła za „socjalistyczną ojczyznę”. Iwan Pawłowycz Lobur, Nina Floriwna Dulska i trzy córki — Jewhenija, Ołena oraz Lidija 3 października 1950 roku zostali zwolnieni z osiedla specjalnego. W styczniu 1952 roku rodzina wróciła do Wysznopola, ale w chacie mieszkała inna rodzina. Siła była wtedy prawem, a nad rodziną ciążyło piętno „wrogów ludu”. Iwan Pawłowycz na kolejny Iwan Lobur z synami Wasylem (po lewej) i Jewhenem w Anżero-Sudżensku, 1937 r. na żadne upokorzenie nie poszedł. W Humaniu mieszkała ciotka żony, Stepanida Łukjaniwna Zdrajkowska (z wysznopolskiego rodu Paszkowskich). To ona przygarnęła krewnych z dziećmi — tych wielkich męczenników stalinowskiego reżimu, którzy utrzymywali ją aż do śmierci. W Humaniu Iwan Łobur często spotykał się z przyjacielem młodości Jakiwem Koczereszkiem. Kiedy ciężko zachorował, z Kubania przyjechał go odwiedzić Hryhorij Usatenko (ten, który nocą 1933 roku uciekł ze wsi) z córką i wnuczką. Iwan Łobur zmarł 6 kwietnia 1960 roku w wieku 65 lat. Pochowano go na cmentarzu Nowo-umańskim. W tej szerokiej mogile pochowano także Ninę Floriwnę (zm. 28.01.1985) oraz Jewheniję Iwaniwnę (zm. 13.06.2007). Córki Ołena i Lidija na płycie nagrobnej, oprócz fotografii, umieściły tabliczkę ze zdjęciem siostry Ołeksandry. Mogiła zjednoczyła rodzinę. W sprawie tragicznego losu rodziny Łoburów Lidija Iwaniwna (po mężu Baranowa) zwróciła się do Kemerowskiego Zarządu MSW Rosji. Okazało się, że rodzina rzeczywiście była represjonowana. Dzieciom, które pozostały przy życiu, wydano zaświadczenia jako ofiarom represji, na podstawie których miały prawo do określonych świadczeń państwowych. Na podstawie zaświadczenia archiwalnego Kemerowskiego Głównego Zarządu Spraw Wewnętrznych MSW Rosji, wniosków L. Baranowej oraz dyrekcji muzeum historii rolnictwa, Komisja ds. przywrócenia praw osób rehabilitowanych przy Radzie Rejonowej w Talnem przywróciła dobre imię Iwanowi Pawłowyczowi Łoburowi, Ninie Floriwnie Dulskiej, Neonili Hryhoriwnie Łobur oraz synom Iwanowi i Mychajłowi jako bezpodstawnie skazanym przez stalinowsko-bolszewicki reżim. Los niejednej takiej rodziny został zniszczony: zamordowani, zmarli na obczyźnie, zrusyfikowali się i na zawsze zostali straceni nie tylko dla rodziny, ale i dla narodu. O tym z goryczą pisała w listach Jewhenija Iwaniwna Dulska (1.02.2006 r.): „Ona (mama — W. M.) korzystała z każdej okazji, żeby nie zapomnieć ojczystego języka. Niestety, słabo się starała, a i ja boleję, że nie mogę w języku ukraińskim wyrazić tego, co przyszło w życiu przeżyć, zobaczyć, usłyszeć, co zachowało się w pamięci z przypadkowych wzmianek niezbyt rozmownych rodziców. Stalinowski socjalizm ograbił nie tylko moich rodziców, ale i mnie, ukradł mi zdrowie i ojczysty język. Stalinizm połowę najlepszych Ukraińców wymiótł na nawóz w bezpłodne syberyjskie ziemie, a na ich miejsce napędzono setki eszelonów rosyjskich przesiedleńców-okupantów, którzy teraz dążą do rozerwania Ukrainy na kawałki. O tych potwornych, haniebnych i tragicznych stronach historii Ukrainy teraz wstydliwie się milczy… Z poważaniem, dwukrotna inwalidka pierwszej grupy Dulska Jewhenija Iwaniwna”.

Машинний переклад

«JA TO MOJE DZIEŁA…»

Nina HORYK, Łuck. Jubilat nie wyraził zgody na uroczyste obchody. „W tym, że się urodziłem, nie ma mojej zasługi! Nie ma co w środku lata sprawiać kłopotu ludziom, żeby rzucali swoje sprawy i szli składać mi życzenia… I nie szukajcie, bo mam prawo spędzić swój dzień tak, jak sam chcę. Chcę pójść do cerkwi, podziękować Bogu za przeżyte lata, pomodlić się za przyszłość… Nie lubię jubileuszowych pochlebstw, choć pewnie ktoś powiedziałby i szczere słowo, od serca… Niech wybaczą. A o mnie jako o pisarzu mogą powiedzieć tylko moje dzieła, wszystko to, co zdołałem zrobić” – powiedział stanowczo i nie uległ namowom. I przypomniały mi się wersy z jego noweli „Biały Stok” – dedykacji dla Hioba Konzelewicza: „Banalne, ale ja to moje dzieła. Jeśli jesteś na tyle dociekliwy, odszukaj moją pracę, a wtedy koniecznie dowiesz się, kim jestem”. Rzeczywiście, o swojej ludzkiej i twórczej istocie, o troskach i nadziejach, postawie obywatelskiej i twórczej mocy nasz jubilat, laureat obwodowej nagrody artystycznej im. Ahatanhela Krymskiego, opowiada w swoich dziełach. Dorobek twórczy jest znaczący: prawie półtora tuzina książek dla dzieci, dziesięć zbiorów poetyckich, nowele, opowiadania, powieści, poematy dramatyczne, scenariusze filmów dokumentalnych… A do tego zbiór powieści filmowych „Kwiat dzikiej szandry”, który w 2006 roku został wyróżniony Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Bohdana Nestora Łepkiego, powieści: „Kruciu, kruciu, żurawie” (1996), „Huczwa” (2001), „Stochód” (2004), „Czarny prips” (2008). Mało kto wśród pisarzy próbuje swoich sił w niemal wszystkich gatunkach literackich tak, jak udało się to Josypowi Struciukowi! Bibliografia „Pod skrzydłami gwiazdy” (Łuck, 2008), przygotowana do druku przez zespół Wołyńskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. Ołeny Pcziłki (opracowanie Walentyna Babij), świadczy o tym wymownie. Wiersze i bajki dla dzieci J. Struciuka od czasu do czasu pojawiają się w czytankach i podręcznikach, zainteresowanie twórczością wołyńskiego autora wykazują „grube” czasopisma („Dzwin”, „Kyjiw”). Prawdziwym prezentem dla pisarza stało się czytanie fragmentów jego powieści „Koływo” w jednej z audycji literackich Ukraińskiego Radia. Lecz niestety, ani do stolicy, ani „po tamtej stronie Dniepru” (i nie tylko!) książki nie mają teraz drogi – ani do księgarni, ani do bibliotek. A przecież zawierają one artystyczne odbicie wielu aspektów naszej ukraińskiej prawdy, jeszcze nie wyrażonej do końca, nie przedstawionej w całości. W szerokich płótnach prozatorskich Josypa Struciuka ożywa los jego stron – pobuskich, wołyńskich, smaganych niespodziewanymi błyskawicami fatum, karanych wszystkimi nieszczęściami totalitarnego systemu i współczesnymi trudnościami. Pisarz o wielkiej skali, interesujący, ogólnoukraiński, znany w kręgach literackich. O jego twórczości z szacunkiem wypowiadali się tacy mistrzowie słowa jak Mykoła Bażan, Dmytro Pawłyczko, Roman Fedoriw, akademik-literaturoznawca Mykoła Żułynski. Josypowi Struciukowi dane było urodzić się na Chełmszczyźnie. „Jeśli z centrum mojej rodzinnej wsi Strilci pójść w kierunku lasu, to koniecznie wejdziecie na wzgórze. Z tego wzgórza w pogodny dzień, mimo odległości 30 kilometrów, widać kopuły soboru Przeczystej na Daniłowej Górze. Mój dziad, pradziad i pra-pra-pra… wszyscy oni na Przeczystą zaprzęgali konie i jechali do Chełma” – opowiada pisarz w książce „Pod aresztem nocy”. A jeszcze wspomina, jak płonęły ukraińskie wsie na Chełmszczyźnie, jak formowała się samoobrona, jak siłą wyrywano z rodowych korzeni rodziny chełmszczaków i wywożono jak najdalej od Bugu, w głąb radzieckiej Ukrainy, jak po roku czy dwóch deportowane rodziny torowały drogę na Wołyń, bliżej rodzinnych stron. O tragedii przesiedleńców zza Buga pisarz napisze później „Huczwę” – „powieść smutnych lat”; o epoce ludowych udręk, obywatelskich konfliktów, rozpalonych pochodnią zdradzieckich idei – „Stochód” – „powieść okrutnych lat”. Ale Struciuk-prozaik nie zamyka się na jednym temacie. Świadczy o tym wymownie nowa książka „Czarny prips”, która zawiera powieść pod tym samym tytułem o cynizmie epoki partyjno-komsomolskiej oraz kilka powieści o bolesnych problemach współczesnej Ukrainy – międzywyznaniowych waśniach w poleskiej wsi („Zaworit”), o tułaczce naszych rodaków na przymusowych zarobkach (powieść „W królestwie ziemskim, albo Salute amore”). Bohaterami powieści, nowel i esejów Struciuka stawali się wybitne postacie: Hiob Konzelewicz, Iwan Piddubny, Sołomija Kruszelnyćka, Mykoła Winhranowski, Anatolij Paszke- Swoje poważne 75-lecie obchodzi wołyński pisarz Josyp Struciuk, którego twórczość jasnym akcentem wpisana jest w kontekst współczesnej literatury ukraińskiej. Poeta, pieśniarz, prozaik o szerokim spektrum gatunkowym, dramaturg, pisarz dla dzieci, scenarzysta filmowy, publicysta, mentor twórczej młodzieży… Mało komu udaje się w ciągu życia twórczego tak szeroko rozwinąć swoje artystyczne horyzonty. „Słowo, napromieniowane talentem” – tak określił twórczą istotę jubilata pisarz i dziennikarz Wiktor Werbycz. wicz (z dwoma ostatnimi pisarz utrzymywał przyjazne stosunki). Josyp Struciuk pisze gruntownie, bez pośpiechu, barwnie i prawdziwie nakreśla charaktery. Wydaje się, jakby pisarz stał na językowym brzegu swojego narodu z dyktafonem — jego język jest tak naturalny, zindywidualizowany, bogaty we frazeologiczne perły, które można usłyszeć tylko w głębokim środowisku ludowym. Jak rażony piorunem jawor, Josyp Struciuk niesie w słowie ból swojej ziemi i własny ból, akumuluje nastroje, przeżycia i światopogląd rodaków, zmusza do analizowania przeszłości i myślenia o teraźniejszości oraz przyszłości. Czy nie dlatego na powieść „Kruciu, kruciu, żurawie” wołyńska pedagog, zbieraczka folkloru Ołeksandra Kondratowycz, odpowiedziała niegdyś takimi wersami: „Czytasz i łapiesz się na myśli: i ty tak kiedyś czy nawet teraz myślisz, tylko spóźniłeś się, a to po prostu bałeś się wypowiedzieć własne słowo, a oto autor zdążył i nie bał się”. Pióru jubilata należą się ciekawe utwory dramatyczne. Spektakl „Roman Mścisławowicz — wielki książę wołyński i halicki” według dramatu poetyckiego „Romen” z sukcesem był wystawiany na scenie Wołyńskiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki, a poemat-baśń dla dzieci „Sławny rycerz Kożumiaka” opracował muzycznie wołyński kompozytor Wiktor Tymożynski. Oddany tematyce historycznej w poezji, prozie i dramaturgii, pisarz i dziś przewraca warstwy informacyjne, szukając odpowiedzi na niełatwe zagadki ukraińskiej przeszłości. Tę cechę J. Struciuka swego czasu subtelnie zauważył Mychajło Stelmach: „W jego twórczości ważny jest pierwiastek badawczy. Gruntowne studiowanie rodzinnego kraju, jego historii, pieśni pomogło zgłębić tajniki współczesności”. I mimo wszystko Josyp Struciuk jest poetą. W zamkniętej recenzji wydawniczej na drugi tomik poetycki młodego autora „Zaświadczenie” (1969) Lina Kostenko pisała: „Główne jest to, że przed nami — prawdziwy poeta. W swej istocie jest nieprzeciętny, jest uczciwy wobec siebie i wobec ludzi, szuka własnego toru wodnego na głębinach”. Tak, Josyp Struciuk, wyznając tradycje pokolenia lat sześćdziesiątych, nie bił w bębny komunistycznej ideologii, nie schlebiał przebiegłemu systemowi. A kiedy nie udawało się wydrukować prawdziwego słowa — milczał, zamykał się w sobie. To, co wycierpiane w samotności, w 1991 roku ukazało się jako „Cierpkie strony”, które pobłogosławił brat, bliski przyjaciel wołyńskiego poety Wołodymyr Łuczuk: „Napisane w różnych latach, Struciukowe „wiersze z szuflady” tworzą jedność, spójny obraz duchowego świata człowieka, który żyje nadzieją na lepszą przyszłość”… Nadchodziło przecież na Ukrainę, a duszę przenikał chłód minionych lat: Wieczór aż dzwoni gwiazdami, w śniegach skrzypi zima. Poszedłbym z kolędnikami, lecz kolędników nie ma. Rok nowy — i ten nie w porę, przerażony naród. Ze szczodrującymi obok, gdzież wziąć tych szczodrości? Rozkradli, rozgrabili, wiary już w nic nie ma. Czego nie zdążyły Kos-Aralskie, ostudziła Kołyma. 1966 Później były „Wieże strażnicze”, „Po tamtej stronie ciszy”, „Dziesiąty dzień tygodnia”, wyróżniony nagrodą literacką „Błahowist”. Lecz w twórczych zrywach i poszukiwaniach stylistycznych nie zgubiła się jedna z najbardziej atrakcyjnych cech poezji Struciuka — pieśniowość. W dorobku jubilata znajdują się dwa zbiory pieśni: dla dorosłych „Ty — mój cierpki pieśniowy cud” i dla dzieci „Skowronkowa Wielkanoc”. Stworzył ponad półtorej setki pieśni we współpracy z wybitnymi kompozytorami: A. Kos-Anatolskim, O. Biłaszem, A. Paszkewyczem, I. Karabycem, H. Majborodą, O. Nekrasowem. Kos-Anatolski zaznaczał: „Josyp Struciuk — jeden z naszych najlepszych poetów, którego słowo naturalnie układa się do muzyki”. Na Wołyniu mało który wieczór artystyczny odbywa się bez pieśni do jego słów. Wielostronny, twórczo nieoczekiwany, zagłębiony w sobie i zakorzeniony w losie własnego narodu, Josyp Struciuk zadziwia także zainteresowaniami: reżyser i scenarzysta amatorskiego studia filmowego, zbieracz folkloru, kompilator zbiorów pieśni, entuzjasta muzealnictwa. To jest to, czemu poświęcał lata i dziesięciolecia. Posiadając wykształcenie muzyczne, zapisywał nie tylko teksty, ale i melodie. Do śpiewnika „Nie zgasłaś, gwiazdo jasna. Pieśni Chełmszczyzny i Podlasia”, opracowanego przez niego, weszło ponad 200 tekstów pieśni i melodii. Na pojawienie się tego śpiewnika ciepło zareagował F. Kołessa. Na początku lat 60. półtora roku pracował w Muzeum-Zagrodzie Łesi Ukrainki w Kołodnie: zapisywał wspomnienia o Kosaczach, dbał o odnowienie, otwarcie w Neczymnym muzeum-domku „Pieśni leśnej”, we współpracy z I. Czerneckim napisał dwa przewodniki. Jako pracownik naukowy Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego wraz z akademikiem P. Żołtowskim i starszym pracownikiem naukowym muzeum O. Oszurkewyczem J. Struciuk odnalazł dziesiątki ikon, które zasiliły fundusz muzeum „Ikona Wołyńska”, brał udział w odnalezieniu i przewiezieniu na Wołyń najstarszej na Ukrainie cudownej ikony Chełmskiej Bogurodzicy. J. Struciuk przez prawie dwadzieścia lat kierował studiem literackim „Lesyn kadub” i dał przepustkę do literatury wielu młodym pisarzom. O studiu literackim, którym kierował Josyp Heorhijowycz, jako o literackim cudzie nie raz wspominano na ogólnoukraińskich seminariach twórczych i naradach. Wielostronna praca Josypa Struciuka na niwie artystycznej Ukrainy, a w szczególności Wołynia, została uhonorowana tytułem Zasłużonego Działacza Sztuk Ukrainy. Dajże, Boże, naszemu jubilatowi wielu lat, natchnionych twórczością i ogrzanych ludzką miłością!

Машинний переклад

Parasolka od Tarnaszynskiej

Anna Łobanowska Obecnie, gdy we współczesnym procesie literackim pisarze w większości starają się prezentować twórczość w formach powieściowych (nawet gdy powieść liczy zaledwie 120 stron), niewielu jest tych, którzy mogą udowodnić, że wirtuozerskie władanie słowem najlepiej ujawnia się w małych formach, zwłaszcza w nowelistyce. Zbiór prozy Ludmiły Tarnaszynskiej „Parasolka na każdy deszcz” (Kijów: „Nieopalima kupina”, 2008) jest właśnie takim przykładem. Pisarka potrafi mistrzowsko pokazać złożoną psychologię człowieka, który na pierwszy rzut oka wydaje się przeciętny („W piątek po południu”, „Goście z obcej strony”), opowiedzieć o tragicznym wydarzeniu w życiu człowieka prosto, lecz z takim ściskiem serca, że czytelnik zdolny jest uronić łzy, odczuwa ów ból jak własny („Nienarodzona Marta”). Książka nowel, opowiadań i małych powieści zawiera utwory z wielu cykli, które autorka tworzyła przez dwadzieścia lat. Wydanie bardzo długo docierało do czytelnika. Ale nawet ta niewielka książka dowiodła, że czytelnik ma szansę spotkać się z prawdziwym mistrzem psychologicznej noweli. Liryka codzienności w nowelach L. Tarnaszynskiej kojarzy się z wyszukaną koronką, którą wykonuje wzorowa gospodyni domowa nie tylko po to, by ozdobić dom, lecz także by zostawić po sobie wiele miłych wspomnień dzieciom i wnukom. Proza Tarnaszynskiej jest jednym z jaskrawych wzorów współczesnego ukraińskiego pisarstwa kobiecego wysokiej jakości. Oczywiście można rozpatrywać jej twórczość w określonym kontekście, na przykład rustykalnego sentymentalizmu Lubow Ponomarenko, wczesnej nowelistyki Jewhenii Kononenko (która, przeciwnie, wyraźnie jest urbanistyczna). Ludmiła Tarnaszynska znana jest nie tylko jako pisarka — jest ona też sumiennym badaczem-teoretykiem na gruncie literaturoznawczym: niedawno ukazała się jej praca naukowa „Presumpcja celowości. Zarys współczesnej koncepcji literaturoznawczej”; w 2001 roku wydano publicystykę „Prawo piramidy. Dialogi o literaturze i społeczno-kulturowym klimacie wokół niej” oraz zbiory tekstów literacko-krytycznych „Sezon wieczności”. Tym bardziej interesujące jest, że czytelnik odkrywa kolejną grań talentu Tarnaszynskiej-prozaiczki, która pracuje właśnie z małą prozą, wymagającą filigranowej dopracowanej formy i wirtuozerskiego władania sztuką słowa.

Машинний переклад

Gwiazdozbiór laureatów powiększył się

11 lipca minęłoby 70 lat od dnia urodzin znanego ukraińskiego poety Borysa Necherdy. Jego imię należy do wieczności, a Liga Mecenasów co roku przyznaje nagrodę im. Borysa Necherdy za najlepszy tomik poetycki. Fundatorami nagrody są Liga Ukraińskich Mecenasów, redakcja czasopisma „Kijów” oraz Odeska Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W 2009 roku tę nagrodę otrzymał Pawło Wolwacz za tomik wierszy „Trwanie podróży”. Doceniono odważne eksperymenty twórcze, poszukiwania nowego języka poetyckiego. „„Trwanie podróży” to jedna z najmocniejszych książek poetyckich, jakie miałem szczęście przeczytać w ostatnich latach” — zaznaczył przewodniczący jury nagrody Mychajło Słabosz­pyćkyj. „Pawło Wolwacz to jeden z tych, którzy określają oblicze współczesnej poezji” — taka jest opinia naczelnego redaktora czasopisma „Kijów” Wiktora Baranowa.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...świat”. To prawdziwe show — muzyka, animacja i pantomima! „Mimirichi” należy do pięciu najlepszych na świecie zespołów klaunadowych. Współpracuję z nimi od 1986 roku, piszę muzykę do przedstawień. Wcześniej było „Papierowe życie” i inne. Objechaliśmy niemal wszystkie największe miasta Europy, zwłaszcza w Belgii, Holandii, Anglii, Francji, Szwajcarii, Irlandii, Hiszpanii… Byliśmy też w Hongkongu. Teatr „Mimirichi” jest niepowtarzalny, a jeśli producenci dostrzegą coś interesującego, zawsze są gotowi do współpracy. Ten zespół zapraszają wszędzie, a gościnne występy zawsze odnoszą ogromny sukces! — Kiedy zaczął Pan pisać muzykę? — Od dzieciństwa! Moja mama, Ella Pawłowna Sparyńska, absolwentka Konserwatorium Lwowskiego, nauczycielka klasy fortepianu, zaczęła uczyć mnie gry na fortepianie, gdy miałem cztery lata. Często występowałem z koncertami już w latach szkolnych, nie zauważając nawet, kiedy zacząłem pisać muzykę. Kompozycja to proces, który wymaga ciągłego odnawiania, intensywnej pracy i nieustannej nauki. Moimi pierwszymi słuchaczami i krytykami są mama i córeczki Hanna i Maria. Bardzo lubię pisać wesołą muzykę dla dzieci. To nie jest łatwe, dzieci nie znoszą fałszu, żeby utwór im się spodobał, trzeba bardzo się postarać. Rozmawiała Nika KRYŻANIWSKA

Машинний переклад

A MUZYKA BRZMI…

Niedawno odbyła się prezentacja nowej płyty multimedialnej kompozytora Ołeksandra SPARYNSKIEGO „Czary nocy kupałowej”. Jest to oryginalna, współczesna interpretacja ukraińskiego dziedzictwa tradycyjnego za pomocą środków muzyki elektronicznej. To trzecia płyta w dorobku kompozytora w ciągu dziewięciu lat. Słuchając, odczuwałam prawdziwą przyjemność, zanurzając się w autentyczny śpiew ludowy, który harmonijnie brzmi na tle instrumentów ludowych i świergotu ptaków. Płyty zawierają bogaty materiał audio i wideo, na którym przedstawiono informacje o starodawnych ikonach, malarstwie, ukraińskich obrzędach i zwyczajach, instrumentach ludowych, pisankach, potrawach, tekstach i nutach pieśni, kalendarzu ludowym, fragmentach obchodów świąt w różnych regionach Ukrainy. Każda płyta to prawdziwa encyklopedia ukraińskich świąt, która zwraca nas w głąb tysiącleci, do czystych źródeł naszego narodu. Dziś gościem naszej redakcji jest kompozytor Ołeksandr Sparynski. — Panie Ołeksandrze, proszę powiedzieć, co zainspirowało Pana do stworzenia nowej płyty „Czary nocy kupałowej”? — Święto Iwana Kupały jest jednym z najbardziej tajemniczych. Nazwę święta wiąże się z imieniem Kupały — bóstwa płodności, urodzaju, dobrobytu i roślin. W tym dniu czczono również młodość, piękno, miłość i oczyszczenie. Uważano, że w tym czasie letniego przesilenia ciało niebieskie osiąga największą moc i zwraca ku zimie, że Słońce jako uosobienie światła i dobra świętuje zwycięstwo nad ciemnymi siłami, i cała przyroda również triumfuje z tego powodu. Zbierałem materiały prawie rok. Opracowano dziesiątki książek. Nawiasem mówiąc, na okładce płyty znajduje się reprodukcja obrazu Wałerija Franczuka „Kupałowe sny”. Nadzwyczajny popyt i niemal całkowity brak podobnych współczesnych wydań zainspirowały do kontynuacji. Wśród wykonawców są Nina Matwijenko i trio „Złote klucze”, gitarzysta Enwer Izmajłow oraz bandurzysta Roman Hrynkiw, Akademicki Chór Ludowy im. H. Werowki, chór kameralny „Kijów”, Teatr ukraińskiego folkloru „Berehynia”, znane grupy folklorystyczne „Jaworyna”, „Krałycia”, „Lubystok”. Nawiasem mówiąc, współczesna interpretacja autentyki jest bardzo popularna na Zachodzie, dlatego płyty znajdują się w Bibliotece Kongresu USA, największym zbiorze informacyjnym planety. — Czy często bywa Pan za granicą? Zdjęcie Ksenii Hładyszewej — Tak. Razem z Teatrem klaunady i pantomimy „Mimiriczi” odbyłem europejskie tournée ze spektaklem „Plastico-

Машинний переклад

Na falach «Liry»

Oksana CZYSTA Wieczorne studio „Lira” — program informacyjno-muzyczny emitowany na żywo w „Ukraińskim Radiu «Kultura»” (3. kanał Narodowej Radiokompanii Ukrainy) cztery razy w tygodniu o 18.05. Gośćmi studia są mistrzowie muzyki akademickiej: kompozytorzy, wykonawcy, organizatorzy festiwali, konkursów, koncertów itp. Słuchacze mają możliwość usłyszeć perły ukraińskiej i światowej klasyki, muzykę współczesną, dowiedzieć się o najciekawszych wydarzeniach życia muzycznego w Ukrainie i na świecie, porozmawiać z gośćmi. Znany kolekcjoner, autor cyklu radiowych szkiców „Najlepsze nagrania najlepszych wykonawców XX wieku” Ołeksandr Kuczerenko jest częstym gościem „Liry”. Wszechstronnie uzdolniona osobowość, posiada cztery wyższe wykształcenia. Od dzieciństwa zakochany w muzyce. Ukończył konserwatorium ludowe przy Kijowskim Konserwatorium im. P. Czajkowskiego. Swoją kolekcję gromadzi od początku lat 90. Wtedy właśnie upadła „żelazna kurtyna”, Ukraina uzyskała niepodległość i dla melomanów stały się dostępne najlepsze krajowe i zagraniczne nagrania audio. Obecnie kolekcja Ołeksandra Kuczerenki liczy ponad dwa tysiące płyt kompaktowych. Za każdym razem pan Ołeksandr odkrywa mało znane fakty z życia i twórczości bohaterów i przedstawia je słuchaczom radia. Temat jednej z kolejnych audycji — „Swiatosław Riechter — nasz genialny rodak”. Na prośbę stałych słuchaczy — miłośników „Wieczornego studia »Lira«” — Ołeksandr Kuczerenko wraz z prowadzącą Hiuzel Sabitową opowiedzą o Swiatosławie Riechterze (20.03.1915—1.08.1997). Mistrzostwo wykonawcze tego wielkiego pianisty-nowatora zostało uznane za wzorcowe już za życia artysty. Los Swiatosława Riechtera jest nierozerwalnie związany z Ukrainą. Urodził się w Żytomierzu w rodzinie muzyka, karierę profesjonalnego wykonawcy rozpoczął w Odeskim Teatrze Operowym. Programy koncertowe Swiatosława Riechtera to bogactwo światowej muzyki fortepianowej. Szczególną uwagę pianisty przyciągały arcydzieła J. S. Bacha, W. A. Mozarta, L. van Beethovena, R. Schumanna, F. Schuberta, F. Liszta, C. Debussy’ego, M. Musorgskiego, S. Rachmaninowa, S. Prokofiewa, P. Czajkowskiego. Swiatosław Teofilowicz bardzo kochał Kijów, koncertował w stolicy i w innych ukraińskich miastach. W zasobach Narodowej Radiokompanii Ukrainy przechowywane są liczne nagrania, zrealizowane podczas koncertów Swiatosława Riechtera.

Машинний переклад

Wiejskie dzieci też chcą czytać!

Olena SZULHA Że wiejskie biblioteki znajdują się w skrajnie zaniedbanym stanie, nie na żarty niepokoi opinię publiczną. Wieś i tak mało czyta, a skąd ma wziąć książkę dociekliwy mały czytelnik, do tego na Polesiu? W związku z tym w Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa, na której zaprezentowano społeczno-kulturalny projekt „Książka do września dla wiejskich bibliotek ukraińskiego Polesia, które ucierpiało od Czarnobylskiej awarii”. Akcję zainicjowało Państwowe Przedsiębiorstwo „Gazetno-Żurnalne Wydawnictwo Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy”. Minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun, występując na konferencji prasowej, zauważył, że 2008 rok był bogaty w ukraińską kulturę, ponieważ w zeszłym roku państwo przydzieliło 26 milionów hrywien, co pozwoliło zaopatrzyć w literaturę biblioteki południowej i wschodniej Ukrainy. W tym roku, niestety, nic. „Jesteśmy w długu wobec ukraińskiego Polesia, które stanowi łącznik między współczesną Ukrainą a dawną Rusią. We wsi, gdzie dorastałem, była uboga biblioteka, a teraz zupełnie jej nie ma. Dlatego, kiedy tam jadę, wożę książki”. Minister przyszedł na konferencję prasową z trzytomową „Antologią ukraińskiego mitu”, aby przekazać ją do biblioteki. Obiecał dbać o to, by odrodzić wiejskie biblioteki i by należycie funkcjonowały. Dyrektor Państwowego Naukowego Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego przed katastrofami technogennymi Rostysław Omelaszko poparł akcję rozpowszechniania książek na Poleskie. Jest zaskoczony, że na przyszły rok nie przewiduje się finansowania czarnobylskiej nauki, na wyprawy brakuje pieniędzy, a bezcenna aura Polesia znika, ludzie umierają, informacja ginie. Akcję trzeba skierować do dużych wsi i stolic rejonów, gdzie zachowały się biblioteki, bo tam jest dużo młodzieży. „Jesteśmy gotowi pomóc i wesprzeć tę szlachetną misję” – powiedział Rostysław Omelaszko. Dyrektor PP „Gazetno-żurnalne wydawnictwo Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy” Witalij Satarenko planuje, że w ciągu lipca i sierpnia zostaną zebrane ukraińskie książki. Przekażą je wiejskim bibliotekom Polesia przed Dniem Bibliotek 30 września. Oprócz tego bibliotekom zostanie wykupiona roczna prenumerata pakietu periodyków „Kultura”, w skład którego wchodzą czasopisma „Pamiatky Ukrainy: istoriia ta kultura”, „Muzyka”, „Ukraińska kultura”, „Ukraiński teatr”, „Teatralno-koncertnyj Kijów” oraz gazety „Kultura i żyttia” i „Krymśka svitlycia”. Witalij Satarenko ma nadzieję, że akcja „Książka do września dla wiejskich bibliotek ukraińskiego Polesia, które ucierpiało w wyniku katastrofy czarnobylskiej” stanie się corocznie. Prezes Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek Ołeksandr Afonin urodził się we wsi Jelczyne w rejonie poleskim, obecnie strefa czarnobylska. Dlatego bliski mu i bolesny jest temat Polesia. „Ukraina w latach niepodległości nie zdołała pokonać głodu książkowego. Obecnie u nas ponad 18 tysięcy bibliotek podlega Ministerstwu Kultury i Turystyki, prawie 22 tysiące bibliotek szkolnych. W bibliotekach szkolnych literatura pozaszkolna stanowi 1–2,5 procent potrzeb. Ukraina katastrofalnie traci potencjał kulturalny i intelektualny. Konsekwencją tego jest zniszczenie nauki. Średni nakład ukraińskiego wydania wynosi 1580 egzemplarzy (łącznie z podręcznikami i pomocami, które wydaje się z budżetu państwa i które nie są przedmiotem sprzedaży); 13 tysięcy tytułów książek (a to prawie połowa) ukazuje się w nakładach mniejszych niż 500 egzemplarzy. Nietrudno więc policzyć, ile książek trafi do każdej biblioteki. Zatem takie akcje są potrzebne, muszą stać się przestrogą dla władzy, aby zrozumiała, że bez bibliotek jako centrów informacyjnych i kulturalnych społeczeństwo nie zdoła się rozwijać. Stowarzyszenie Wydawców i Dystrybutorów Książek ogłosi wśród swoich członków zbiórkę literatury, aby książki trafiły do bibliotek”. Doktor nauk medycznych, profesor, główny lekarz Kliniki Medycyny Laserowej Olha Bohomolec odczuwa własną odpowiedzialność za to, że wśród specjalistycznych książek medycznych nie ma wydań w języku ukraińskim. Kolektyw kliniki jest gotów przekazać książki do bibliotek. Pani Olha wezwała, by nie być obojętnym, bo za 7–10 lat nie będzie kto leczyć: w naszym kraju nie jest modne bycie profesjonalistą. „Być może ta akcja wpłynie na mentalność i bibliotekarze pójdą do dzieci, będą opowiadać o nowych ciekawych wydawnictwach, a to zmniejszy agresywny wpływ środków masowego przekazu na świadomość uczniów”. Dyrektor generalna Narodowej Parlamentarnej Biblioteki Ukrainy Tamara Welehżaninowa poinformowała, że w 2007 roku badano stan zbiorów bibliotek. Wyniki badań świadczą o tym, że zasoby się zestarzały, połowa książek jest rosyjskojęzyczna. Czytelnicy często nie wiedzą, co nowego pojawiło się na rynku, nie znają współczesnego procesu literackiego. Sytuacja z prenumeratą czasopism jest katastrofalna. Rady wiejskie prenumerują po cztery tytuły periodyków, a to bardzo mało. Choć w kraju co roku ogłasza się programy wspierania zaopatrzenia bibliotek w literaturę, finansowanie jest niewystarczające i książki nie docierają do czytelników. Narodowa Parlamentarna Biblioteka Ukrainy od wielu lat bezpłatnie rozpowszechnia książki za pośrednictwem wymiennego funduszu rezerwowego. Do niego trafiają wydawnictwa dzięki organizacjom społecznym, wydawcom; wiele pomaga „Proświta”. Tamara Welehżaninowa zaprasza bibliotekarzy do skorzystania z tego funduszu. Zatem akcja wystartowała. Czy jednak stanie się ona rzeczywiście skuteczna, czy to tylko kolejny projekt, o którym wkrótce zapomną, jak zapomniano o resortowym programie z 2006 roku „Dziecięca książka – dzieciom wsi”? Wtedy też zamiary były szlachetne, ale pozostały na poziomie programu, bo nie zostały poparte finansowo. Dlatego jak posuwa się ta akcja, dowiemy się dopiero pod koniec września.

Машинний переклад

«ZŁOTA PEKTORAŁ» PODOLIA

W sali konferencyjnej Czortkowskiego Medycznego Kolegium odbyła się prezentacja kolejnego numeru literacko-artystycznego czasopisma „Złota Pektorał”, które od trzech lat wydaje miejscowy dziennikarz Wołodymyr Pohoreckyj. W czasopiśmie Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy drukują się znani pisarze, mistrzowie pędzla i fotografowie Południowo-Zachodniego Podola oraz całej Ukrainy. W prezentacji wzięli udział przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji NSPU Jewhen Bezkorowajnyj oraz jego kolega z obwodu iwano-frankiwskiego Jewhen Baran, członkowie NSPU i naukowcy z Tarnopola oraz innych miast, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Pawło Hirnyk. Do obecnych przemówił również przewodniczący rady rejonowej Roman Czortkiwskyj. Obiecał on zabiegać o przydział środków z budżetu lokalnego na finansowanie czasopisma, gdyż dotychczas wydawane jest ono z ofiar lokalnych mecenasów i na zasadach społecznych zespołu twórczego. Roman OSTROWSKYJ, redaktor Czortkowskiego Rejonowego Radiofonii, członek NSŻU

Машинний переклад

PODNIEŚĆ WIDZA DO POZIOMU GENIUSZA

Siedemdziesiąt lat skończył niezrównany mistrz sceny Anatolij Nestorowycz Palamarenko, rycerz słowa artystycznego, które bujnie rozkwitało w XX wieku, a w XXI stało się gatunkiem „dla wybranych”. Kiedy widzi się tak potężną postać twórczą, staje się ciekawe, jak dorastała jej dusza, jak zdołała pokonać tyle twórczych prób i zdołała przynieść ludziom tak wiele światła. — Anatoliju Nestorowyczu, proszę wspomnieć świat swojego dzieciństwa. — Wychowałem się w osadzie Makarów w obwodzie kijowskim. Do dziś pamiętam cudowne, bezkresne lato. Wszystko wokół było tak czyste, że piasek przykładano do ran — i pomagało. Garściami piliśmy wodę ze źródełka — taka była przejrzysta. Wokół panowała romantyczna cisza. Rano śpiewały skowronki. Mama wcześnie rano mnie budziła, żebym mógł wypasać krówkę. W tamtym czasie dzieci pasały krowy tylko na poboczach dróg, nie wypasano ich stadami, jak teraz. A w domu czekała na mnie polewka, której nawet nie zawsze zdążyłem zjeść, bo padałem jak zabity — byłem bardzo zmęczony. A jeszcze biegaliśmy, graliśmy z sąsiadami w „gorodki”. A gdzie teraz ta gra? Często widzę stawy, zamarznięte zimą, a na nich nie ma dzieci. A my? Kto na jednym drucie przyczepionym do butów czy walonek, kto na sankach, kto na ruletkach (coś w rodzaju snowboardu, zrobionego z deski i łyżew). I lecisz! Dzieciństwo było tak piękne! Choć w głodzie, w chłodzie, ale w domu czekali na mnie rodzice, proste jedzenie, i to było szczęście. Z wczesnego dzieciństwa pamiętam wojnę. Płakałem, żegnając brata idącego na front, skąd nie wrócił. Chowaliśmy się przed wybuchami, „katiusza” stała na naszym podwórku. Niemcy zatrzymywali się w naszej chacie, pamiętam nawet zapach konserwowanych malin z puszek. Pewnego razu postąpiłem jak bohater — chwyciłem bicz i smagnąłem Niemca po cholewie. Mama rzuciła się do niego, błagając, żeby nie bił, bo przecież jestem mały, miałem jakieś trzy latka. A faszysta poszedł do siebie, wziął czekoladę i dał mi. Dziwne, że u małego dziecka, którym wtedy byłem, wyrobił się tak negatywny stosunek do Niemców jako najeźdźców. Zginął brat, ojca zabrano do niewoli, siostrę wywieziono do Niemiec na przymusowe roboty. Mama wtedy bardzo cierpiała, biła się jak ta czajka przy drodze, biegała po wróżkach. A ja jakoś powiedziałem: „Mamo, tak zawaliłaś chatę, że nawet żyć nie można”. Starsza dziewczynka Hala Tokarenko prowadziła mnie do klubu, gdzie wyświetlano filmy i obowiązkowo rozbrzmiewało „Wstawaj, strana ogromnaja”. A potem była już i radość: wróciła siostra. Jakoś siedzimy z mamą przy oknie, a za oknem jarmark. Widzimy — zbliża się czarna kropka. Mama aż przywarła do okna, a potem jak krzyknie: „Nestor!”. To ojciec wrócił z Buchenwaldu. — Jak Pan poczuł pierwszy pociąg do słowa? — Obok naszej chaty była studnia. Sąsiedzi zbierali się przy niej, a mnie, małego, stawiano na taborecie i ja czytałem. Tak wszystko się zaczęło. A już w drugiej klasie, w 1947 roku, zacząłem występować w szkolnej amatorszczyźnie. Momentu, kiedy zawołają mnie na próbę, czekałem, „jak anioły czekają na dzwon cerkiewny na Wielkanoc” u Dowżenki. Czytałem Gogola, Szewczenkę, Czechowa. Byłem mały, niewysoki i pulchny. A wyciągnąłem się i schudłem, kiedy pojechałem uczyć się do technikum, bo nie dostałem się do teatralnej. Za 150 rubli musiałem przeżyć miesiąc, a to było trudne. Ratowała mnie… chałwa. Dwieście gramów chałwy z wodą — i to trzymało. W moim życiu wszystko składa się z drugiego podejścia, „na bis”. Tak samo otrzymanie Nagrody Szewczenkowskiej i wiele innych rzeczy. I do instytutu teatralnego dostałem się za drugim razem. Uczyłem się u Vlada Nelli, którego uważam za geniusza. Do dziś nie znam inscenizacji „Żywego trupa” lepszej niż jego. On zaczął lepić ze mnie prawdziwego aktora. A do nauczania miał ogromny dar. — Czy równo układało się Pana życie twórcze? — Zawsze chciałem czytać, żeby sprawiać ludziom przyjemność. Zaczynałem od aktualnych miniatur o tematyce wiejskiej, występując w okolicznych wsiach: czytałem Ostapa Wysznię, Pawła Hłazowego, Stepana Olijnyka. Ludzi zawsze było dużo, czułem się potrzebny. Potem z brygadą agitacyjną naszego wiejskiego klubu występowaliśmy na fermach — przy kopcach, oborach, chlewach. Karmiono nas za to, a to już był nie lada honorarium. Z czasem zostałem artystą filharmonii i zacząłem badać swoją publiczność. Z tych obserwacji wyciągnąłem bardzo ciekawe wnioski. Tak, w zachodnich regionach mieliśmy zupełnie inną „temperaturę” sukcesu, lepiej przyjmowano słowo w Ukrainie Centralnej i Wschodniej. A jeśli dokonać podziału według zawodów, to najlepiej humor przyjmowali pracownicy medyczni. Robotnicy w zakładach, gdzie występowaliśmy w przerwie obiadowej, to bardzo uważna i wdzięczna publiczność. Dla wsi dobierałem osobny repertuar — o tematyce wiejskiej — i też miałem sukces. Pamiętam, jak jedna babcia wyszła z sali czerwona od śmiechu: „Kłamczuuuuch!!!”. Jestem wdzięczny losowi, że zetknął mnie z Pawłem Hłazowym, z którym łączyła nas wieloletnia przyjaźń twórcza. Pisał „pode mnie”, ja podrzucałem mu niektóre własne wątki. Wśród współczesnych autorów takiego szczęśliwego znaleziska dla mnie już nie ma. — Anatoliju Nestorowyczu, jak zmieniło się Pana życie twórcze w naszych czasach? — Kontynuuję pracę w fil- Zdjęcie Ksenii Hładyszewej harmonii. Dzięki wsparciu Prezydenta Ukrainy nagrałem kilka płyt kompaktowych z utworami Ołeksandra Dowżenki, Ostapa Wyszni, „Rodziną Kajdasza” Iwana Neczuja-Łewyckiego, „Dumami moimi” Tarasa Szewczenki i „Trąbi Trubiż” Borysa Olijnyka. Można mnie usłyszeć w radiu „Kultura” z programem „Tarasowy los”. Niedawno występowałem z koncertem, który składał się z utworów Gogola. Czytałem w języku rosyjskim z ukraińskim akcentem. I taką sceniczną prezentację bardzo dobrze przyjął nasz widz. Chcę zrobić program z nowel Hryhora Tiutiunnyka, Wasyla Symonenki, innych mistrzów słowa. Wielu ukraińskich geniuszy wykorzystywało ten gatunek i w nim można bardzo głęboko się otworzyć. Często pytają, dlaczego nie widać mnie w telewizji. Ależ teraz zupełnie nie ma ukraińskich koncertów, które były nawet za czasów radzieckich. Gdzieś zniknęło ukraińskie sceniczne humorystyczne słowo, które zawsze było dla ludzi jak sól do barszczu. Rozmyślając o naszych czasach, wspominam prorocze pismo Tarasa Szewczenki: „Objmijcie się, bracia moi. Proszę was, błagam!”. Kiedy już nasz naród zjednoczy się, jak w „Hajdamakach”: „Zeszli się stary, mały, ubogi, bogaty, połączyli się”? Kiedy naród Ukrainy uświadomi sobie, że może stracić ostatecznie ukraińską władzę? Przyjdą cudzoziemcy, którzy tak kłamią, że nawet zakładają ukraińskie koszule, żeby pokazać, jak kochają Ukrainę. Może dopiero wtedy ludzie otrząsną się i zjednoczą, bo z jakiegoś powodu naszemu narodowi dla zdecydowanych działań zawsze potrzebny jest wrogi impuls. — Jako wykładowca wydziału filologicznego uniwersytetu i konserwatorium, co może Pan powiedzieć o młodzieży? — Wykładowcą pracuję już 23 lata. Niestety, bywają rozczarowania. Młodzież mało czyta, często jest mało wykształcona, duchowo słaba: za słowem absolutnie nie potrafi wyobrazić sobie obrazu i emocjonalnie się naładować. Jakoś na filologii mowa była o Szewczence i Puszkinie. Studenci znają „Testament” Szewczenki, ale autora słów „Ja pomnik sobie wzniosłem nie ręką ludzką” nie wspomnieli. Utworu „Lilia” przeanalizować nie mogą. Niech do specjalności odnoszą się tylko jako do sposobu zarabiania pieniędzy. Ale przecież mają zostać rodzicami! Czyż zaśpiewają piosenkę o kotku własnemu dziecku? Jakże będą mogli wychować z niego człowieka? Co więcej, absolwenci wydziału filologicznego często zostają nauczycielami, nie rozumiejąc, że dziecka nie trzeba zmuszać do zakuwania literatury. Lepiej niech przeczyta cztery wersy, ale tak, żeby poczuło każde słowo, żeby zobaczyło emocjonalne barwy języka. Przecież wokół jednego słowa można napisać cały utwór. Oto „Lilia”. To delikatne brzmienie, wyobrażenie o tym, jaka ona jest piękna. To kwiat i imię jednocześnie, za którym ukryte jest jakieś zauroczenie, bo piękno w cynicznym świecie zawsze jest w niebezpieczeństwie. Dzieci potrafią płakać, być złymi, lirycznymi, dobrymi, smutnymi. Wszystkie te uczucia natura im dała. Więc pytam studentów: „Dlaczego słowo widzicie tylko okiem i nie wpuszczacie do serca?”. Dorastają takie sobie robotopodobne stworzenia, traci się to, co ludzkie w ludziach. Kiedy czytam z „Mykoły Dżeri”, jak Lubka płacze nad matką, nie mogę powstrzymać łez. A młodzież przechodzi obok tych uczuć z absolutnie zimną duszą. A oto przypadek z życia. Mieszkam na Akademmisteczku i muszę przejść półtora kilometra, kiedy wracam z pracy. Jakoś w gołoledź jakby podcięło mi nogi — upadłem na wznak, aż czapka ze mnie spadła. Obok przeszli młodzi ludzie i choćby spojrzeli w moją stronę, nie mówiąc o tym, żeby rękę podać. Przecież nie jestem pijakiem, przyzwoicie ubrany. Tak samo obojętnie odnoszą się do słowa. Ale widziałem też inną młodzież. W konserwatorium są utalentowani śpiewacy, którzy mają głos, mają uczucia. Żartuję: „Tam gdzie ropa, tam i gaz”, bo kiedy człowiek ma coś cennego wewnątrz, to znajduje sposób, jak to wypchnąć na zewnątrz. Słowo artystyczne to unikalny przedmiot. Połowa zajęć ze studentami poświęcona jest technice mówienia: wyrabianiu wyrazistości mowy, poprawnej ortoepii, artykulacji. A potem dopiero przechodzimy do rozkodowania słowa, do tego, co ono niesie. Sztuki słowa artystycznego prawie nigdzie nie wykładają, istnieje inny przedmiot — „słowo wyraziste”. Ale wykonując, powiedzmy, Gogola, trzeba stworzyć szczególną melodykę, położyć cienie, wyodrębnić to, co najważniejsze. Słowo artystyczne to arcytrudna sztuka. Dramatycznych artystów jest wielu, tam łatwiej pracować. Tam partnerzy, kostiumy, muzyka, makijaż pomagają na scenie. A tutaj tekst, który brzmi dwie godziny, trzeba go nauczyć się na pamięć i trzymać salę w stanie uwagi. I trzeba podnosić siebie do poziomu autora, żeby ludzie poczuli jego potęgę. Czytasz Gogola — to żeby to był Gogol, Dowżenkę — to Dowżenko. I tutaj sam sobie jesteś i literaturoznawcą, i reżyserem. I jeszcze trzeba mieć piękną mowę, wielką miłość do Ukrainy, nie mówiąc już o poprawnym oddychaniu i emisji głosu. I wszystko to musi być w harmonii. Od czasów studenckich co wieczór szedłem albo do Opery, albo do teatru dramatu ukraińskiego lub rosyjskiego. Była to dla mnie ogromna przyjemność i razem z miłością do sztuki zaszczepiłem w sobie pewien profesjonalizm. Wyobrażam sobie, co śpiewak powinien mieć oprócz głosu i tym podnoszę swój przedmiot. Ale są różni ludzie, ktoś się leni, ktoś nie rozumie. A potem ci ludzie cierpią, bo nie mogą napełnić słowem pieśni. Więc podaję przykład Szalapina. To cud nad cudami. Oto tak śpiewak musi pracować nad słowem. — Co, Pana zdaniem, przyniosła naszemu społeczeństwu zachodnia kultura, która zalała przestrzeń antenową? — Przede wszystkim postawiła wszystko na inne tory. A tam, gdzie pojawiają się pieniądze — rozłam, nieszczęście. Nasz człowiek jeszcze intelektualnie do demokracji nie jest gotowy. A sam „produkt”? Przysadzista muzyka rozrywkowa dla nóg. Jest dobra do porannej gimnastyki. Ale kiedy przeradza się w widowisko, zalewa wyobraźnię — to smutne. Poziom smakowy współczesnej kultury jest bardzo niski. Pewnie łatwiej obniżać widza do pewnego poziomu percepcji, niż podnosić. Przyzwyczaiłem się do tego, że prawdziwy aktor powinien łączyć trzy hipostazy: poety, filozofa i bojownika. Wtedy wykonawca nie kuleje, a naprawdę czyni człowieka człowiekiem, podnosi go. Kiedy czytam Dowżenkę, Neczuja-Łewyckiego, Gogola, to widzę, jak ludzie zbliżają się do poziomu myślenia autora. To fantastyczne uczucia. Ale, niestety, cała ta popkultura, show tak bardzo opanowało ludzi swoją biznesową potęgą, że muzy milczą. A człowiek duchowo musi mieć wszystko, co potrzebne do życia, jak białka, tłuszcze i węglowodany w odżywianiu. Teraz z filharmonii występujemy głównie w szkołach. Nauczyciele zamawiają występy, żeby dotrzeć do dzieci z twórczością ukraińskich pisarzy. I trzeba być bardzo wyrazistym, oryginalnym, potężnym wykonawcą, żeby dziecko skoncentrowało się na jakimś autorze i umieć wewnętrznie zapłakać. Ale tym cenniejszy jest sukces. Kiedy wykonuję „Matkę” Dowżenki, to czując początkowo niemrawość i chłód słuchaczy, mimo wszystko przebijam się do nich. Potęga uczuć, moc daru autora czyni cud. A kiedy Gwynplaine płacze, to jeszcze bardziej chwyta za duszę. Ale potem tych ludzi znowu pochłania tanie show. — Anatoliju Nestorowyczu, jako solenizant o czym Pan marzy, czego Pan sobie życzy? — Wszystko opiera się na miłości. Marzę, żeby miłość nie opuszczała mnie — do ludzi, do sztuki, do wszystkiego, czego dotykam. I żeby to było wzajemne. Chcę dożyć do tego, żeby zobaczyć początek: że Ukraina jednoczy się miłością do Ukrainy, do swojego narodu. Ukraina jest taka piękna! Po prostu trzeba wychowywać miłość do niej. A od czego miłość się zaczyna? Od słowa. Dlaczego osiemnastolatkowie w naszym państwie są rosyjskojęzyczni i dzieci wychowują na rosyjskojęzyczne? Bo w nich nie wychowano tej miłości. Jeśli pluję obcym językiem w duszę swojemu krajowi — jestem już przestępcą. Cieszę się, że jeszcze za czasów radzieckich odchyliłem się od imperialnego światopoglądu i tylko ukraińskie wyznawałem, w historii widziałem ukrytą prawdę. A większość w swojej świadomości pozostała „podnóżkami” Moskwy. Ale ogólnie mało kto włącza kwestię narodową w krąg własnych interesów — każdy myśli o tym, co państwo powinno zrobić dla niego, i mało kto pyta siebie: „A co ja zrobiłem dla państwa?”. — Anatoliju Nestorowyczu, jest Pan teraz Bohaterem Ukrainy. Co Pan czuje w związku z tym? — Oczywiście, to, że uhonorowano moją twórczość, wywołało radość i dumę. Ale pozostanę tym samym człowiekiem, którym byłem. Rozmawiała Ludmyła ILJENKO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Nina HNATIUK Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Od dawna w Domu Ukraińskim nie było takiego tłumu: na godzinę przed rozpoczęciem tego wieczoru literacko-artystycznego miłośnicy ukraińskiej poezji i pieśni zajmowali miejsca dla krewnych i znajomych. Ci, którzy przyszli tuż przed początkiem, musieli stać niemal trzy godziny, bo w przestronnej sali nie było ani jednego wolnego miejsca. Pawło Mowczan podszedł do koncepcji swojego wieczoru naprawdę twórczo: żadnych długich i, jak zwykle, nudnych przemówień, żadnych powitań od ministrów, partii, instytucji. W sali królują wyłącznie poezja i pieśń. Wyjątek uczyniono jedynie dla Mychajła Słaboszpyckiego, który wygłosił słowo o Mowczanie-poecie, oraz dla zastępcy szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Jurija Bohuckiego, który odczytał życzenia Wiktora Juszczenki i ogłosił tekst Dekretu o odznaczeniu jubilata Orderem Jarosława Mądrego III stopnia. A potem nastąpiło niezwykle piękne, pełne siły poetyckie wydarzenie. Na tle przezroczystego welonu, który tworzył Zespół Muzyki Dawnej pod kierownictwem Kostiantyna Czeczeńi, Pawło Mowczan czytał nowe wiersze z książki „Ty”. Wiersze recytowali również laureatka nagrody im. W. Stusa Halina Stefanowa oraz laureatka Nagrody Szewczenki Larysa Kadyrowa. Burzą oklasków zala powitała zasłużone artystki Ukrainy, laureatki nagrody im. W. Stusa Lesię i Halę Telniuk. Podarowały jubilatowi nie tylko „Modlitwę” do wiersza Jewhena Małaniuka, ale także owoc wspólnej twórczej inspiracji — piosenkę „Wszystko będzie proste”. Pieśniowych prezentacji tego wieczoru było sporo. Narodowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko wykonała „Psalmy” Pawła Mowczana (muzyka Iryny Kyrylinej). Z kolei folklorystyczny zespół „Wesołe Muzyki” włączył do swojego repertuaru piosenkę „Kozak Mamaj”, stworzoną przez poetę wspólnie z kompozytorem Ołeksandrem Spariańskim. W finale koncertu zabrzmiała jeszcze jedna ich piosenka — „Witaj życie”. Niezrównanym wykonawcą „Szalonych kołomyjek” był zasłużony artysta Ukrainy Kyryło Stecenko. Słuchaczy ucieszył wysokim kunsztem ludowej pieśni Ołeksandr Wasylenko. Piosenkę z repertuaru Franka Sinatry we własnym ukraińskim przekładzie podarował jubilatowi kolejny narodowy artysta Ukrainy — Wiktor Szportko. Wdzięk młodości i radości życia zaprezentowały zasłużone artystki Iryna Szynkaruk i Ałła Popowa. Kiedy Miejska Akademicka Męska Kapela Chóralna im. L. Rewuckiego śpiewała jubilatowi „Mnohaja lita”, do tych potężnych głosów dołączali swoje także obecni na sali. Jak błogi letni deszcz użyźnia ziemię, tak niech Boże błogosławieństwo doda Panu, Pawle Michajłowiczu, sił, zdrowia, natchnienia, odwagi w obronie narodowych świętości, w zabezpieczaniu i utwierdzaniu ukraińskiego słowa, w oświecaniu umysłów i dusz tych, którzy wciąż błąkają się w imperialnych ostępach minionej epoki. I przypomniały się wiersze Pawła Mowczana z utworu „Step”: Ten step święty — dłoń Boża otwarta, z której wszystko widać z góry: przeszłość zgwałcona, rozryta, spłyci się i zniknie na końcu wieków. Śpiewaj, śpiewaj żałobną, czumaku, dopóki jeszcze otwarty jest niebokraj, dopóki w piersiach jeszcze gorące są słowa, nieśmiertelną, ponadczasową śpiewaj! Siewaj, śpiewaj przeciągłą, wędrowcze, o wolnej woli; złote jarzmo, nieskończony szlak w niemych stuleciach, a słowo wciąż jest przestronne dla myśli. Szczerze dziękuję wszystkim państwowym instytucjom i organizacjom społecznym, kolegom-deputowanym, przyjaciołom, pisarzom, ukraińskim wspólnotom z innych państw, twórczym związkom, organizacjom Proświty i rodakom z Kijowszczyzny — wszystkim tym dobrym ludziom, którzy szczerze i serdecznie pogratulowali mi jubileuszu. Szczególne podziękowania składam Najświętszemu Patriarsze Kijowskiemu i całej Rusi-Ukrainy Filaretowi oraz Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence za wysokie odznaczenia, którymi uhonorowali moją pracę na niwie społecznej i literackiej. Pracujmy razem i poświęćmy się szlachetnej sprawie odrodzenia duchowości, jednoczenia narodu ukraińskiego, triumfu idei narodowej, rozkwitu i utrwalania ojczystego ukraińskiego słowa. Chwała Ukrainie! Wasz Paweł MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dano mi szansę uratować życie geniusza, a ja byłem bezsilny”. Kilka dni wcześniej zmarła matka. Chata została sierotą, obrazy również. Niektóre porozbierali ludzie, jeszcze za życia wiele rozdała sama Kateryna Wasyliwna. Potem fundator i wieloletni dyrektor muzeów w Jahotynie Ołeksandr Neporożnij zbierał to wszystko najpierw w muzeum historycznym, z czasem wywalczył posiadłość Riepninów pod galerię obrazów i tam oddano prace. Niektóre obrazy są w Kijowie. Oryginałów w Bohdaniwce jest tylko kilka, inne to reprodukcje: nie ma warunków do przechowywania, ochrony. Obecnie w tej chacie znajduje się muzeum pamięci, które odwiedzili goście z ponad 25 krajów świata. Za każdym razem gospodyni, której rzeźbę stworzył Iwan Biłokur, syn brata Hryhorija, wita uśmiechem, zamyślonym spojrzeniem. Kiedy ją ustawiono, synowa Chrystia Jakiwna powiedziała: “Wreszcie, Katrio, jesteś w domu”. Chatę, w której mieści się muzeum, ojciec zbudował w 1909 roku. Przy bramie rośnie wiąz, piękny olbrzym, który ma ponad dwieście lat. To drzewo posadził pradziadek artystki. A ona podlewała je, dbała o nie. Pod drzewem zbierała się społeczność Bohdaniwki, sąsiadki, przyjaciele Kateryny Wasyliwny. Takich kwiatów, jak na tym podwórku, w tamtym czasie nikt nie miał. W miarę możliwości wszystko tu zachowano — nawet wieloletnie kwiaty rosną dokładnie tam, gdzie za życia Kateryny. Już od wielu lat mieszkańcy Jahotyna, w szczególności Jewdokija Osmak, marzą o zbudowaniu kapliczki przy grobie Kateryny Biłokur, aby każdy mógł pomodlić się za jej duszę, ale nie mogą zebrać funduszy. Mamy nadzieję, że znajdą się zamożni ludzie, którzy pomogą.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

KATERYNA BIŁOKUR: „ZERWANY KWIAT TO STRACONY LOS”

Nina Wasyliwna Kałyta, którzy zorganizowali kółko dramatyczne, wystawiali ukraińską klasykę: „Natalkę-Połtawkę” Kotlarewskiego, „Najmyczkę” i „Beztłanną” Karpenki-Karego. Była tu i malarką, i artystką. Rodzice pozwolili brać udział w kółku pod warunkiem, aby nie przeszkadzało to w pracy w ogrodzie i w gospodarstwie. W 1928 roku postanowiła wstąpić do Kijowskiego Technikum Teatralnego. Tam, jak i w Myrhorodzie, zapytali o wykształcenie. Na tym jej nauka się zakończyła. Malować, jak i wcześniej, nie pozwalali. Był przypadek: namalowała koniki, a ojciec pociągnął ją butem ze słowami: „Ach, ty ścierwo taka! Nadiya KYRYAN Zdjęcie autorki W przyszłym roku mija 110 lat od dnia urodzin sławnej ukraińskiej malarki Kateryny Biłokur. Na Jahotynszczyźnie już teraz przygotowują się do obchodów tej daty. Dziś nikt nie ma wątpliwości, że ich ziemia podarowała światu wybitną osobowość. Od pierwszego do ostatniego dnia przeżyła w wiejskiej chacie w Bohdaniwce ówczesnego rejonu pyriatyńskiego guberni połtawskiej (obecnie rejon jahotyński obwodu kijowskiego), gdzie urodziła się 7 grudnia 1900 roku, w dniu Świętej Wielkomęczennicy Kateryny. Rodzice jej mieli dom, inwentarz, dwa i pół dziesięciny ziemi. Oprócz Kateryny w rodzinie było dwóch synów — Hryhorij i Pawło. Wcześnie nauczyła się czytać, ale na tym jej edukacja się zakończyła — zdecydowali, że dla dziewczyny wystarczy, a oszczędność dla rodziny duża. Talent do malowania ujawniła dość wcześnie, opowiadają, że czternastoletnią zastali ją, gdy malowała węglem na kawałku płótna. Zabronili zajmować się tymi głupotami, jak uważała matka i przeważająca większość wieśniaków. Kateryna malowania nie porzucała. W znacznej mierze wsparł jej talent sąsiad i krewny Mykyta Tonkonih, który pasjonował się teatrem i zorganizował we wsi studio teatralne. Kateryna malowała dekoracje do teatru, grała na scenie. Matka biadała: „Ukarał nas Pan córką! U ludzi córki w tym wieku już za mąż wyszły, dzieci mają, a nasza (nie przy stole wspominając) diabły maluje!” 22-letnia Kateryna dowiedziała się, że w Myrhorodzie jest technikum ceramiki artystycznej. Dziewczyna wzięła swoje rysunki i wyruszyła do Myrhorodu. W komisji rekrutacyjnej zapytali ją, czy ma dokument o siedmioletnim wykształceniu. Dokumentu nie było, a bez tego nawet z nią nie rozmawiali. Dziewczyna nie mogła uwierzyć w to, co się stało. Wyszła z technikum, przerzuciła rysunki przez płot, czekała, że choćby studenci je zobaczą, zainteresują się, zawołają z powrotem… Nie zawołali. Wspierali Katerynę bohdaniwscy nauczyciele Iwan Hryhorowycz oraz Przewodniczka Olha Szapował zaprasza do muzeum pamięci Będziesz nas przed całą wsią hańbić”. Nie wytrzymała, pewnego razu poszła, jak mówią we wsi, „topić się”. „Topić się wcale mi się nie chciało — pisała potem Kateryna Wasyliwna — ale trzeba było nastraszyć rodziców, wyrwać to pozwolenie na malowanie”. Poszła nad brzeg, wchodziła coraz głębiej w zimną listopadową wodę, aż matka krzyknęła: „Katre! Maluj już, czy choć głową swoją głupią o pień bij”. Od tamtej pory bolały ją nogi. To było w 1934 roku. Wtedy zdecydowała ostatecznie: „Będę malarką!” I już w tym roku stworzyła „Brzózkę” — jeden z obrazów, który przyniósł jej światową sławę. Śpieszyła się malować. Pokój Kateryny Biłokur w Jahotyńskiej Galerii Obrazów Farby mieszała, biorąc kawałek szkła lub po prostu na rękawie. Początkowo wytwarzała je sama. Akwarelą czy ołówkiem malowała niechętnie. Pędzelki robiła z kociego ogonka. Prosiła wielbicieli o przesyłanie farb olejnych. Czerwona cynober, niebieski kobalt — najbardziej ulubione. A przysyłali często nie te i trzeba było malować nimi. Jeśli nie było oleju lnianego, używała zwyczajnej pokostu, oleju słonecznikowego. Wspomina: „Namalowałam obraz i postawiłam go z boku. Kiedy rzuciłam się do niego, to farby zrudziały, straciły blask, kolor”. Płakała nad każdą straconą pracą. Przeżyła wojnę domową i Wielką Wojnę Ojczyźnianą, głodomory, kołchozy, ciężko pracowała. Ale to nie odbiło się w obrazach. Na nich — tylko piękno. „Wieśniaczka z pochodzenia, wieśniaczka z życia i artystka tak wysokiego lotu. U niej dusza zawsze była jakby podzielona na pół. Między wieśniaczkę a artystkę. To była taka rana, która przechodziła przez samo serce. To rozdzierało ją. Pewnie przez ten rozdzierający ból zdołała wznieść się tak wysoko, do takiej poetyzacji kwiatu” — opowiada badaczka twórczości malarki, ziomkini, naczelnik wydziału kultury i turystyki Jahotyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Jewdokija Osmak. Kwiaty — to szczególna miłość malarki. Nigdy ich nie zrywała, „żeby nie naruszyć światowej równowagi”, uważała, że każdemu kwiatowi na ziemi odpowiada gwiazda na niebie. Opowiadają, że kiedy odwiedzała kółko dramatyczne, był tam chłopak Ołeksandr Krawczenko, który jej sympatyzował i podarował bukiet. Rozgniewała się: „Jeśli ty wobec kwiatów jesteś okrutny, to na jaką łaskę liczyć mi od ciebie?” Mężczyzny, który zdołałby zrozumieć i przyjąć ją taką, jaka jest, nie znalazło się. Sztuki nie poświęciła. Żyła sama. Kateryna Wasyliwna subtelnie odczuwała naturę, miała bogatą wyobraźnię: wyobrażała sobie na pniu jesień, która siedziała i myła się łzami, i wycierała żółtymi klonowymi listkami. Kwiaty malowała tylko z natury. Kwiat utożsamiała z człowiekiem: „Zerwany kwiat — to stracony los” — mówiła. Żeby namalować konwalię, chodziła za trzydzieści W muzeum w Bohdaniwce kilometrów do Pyriatyna. Malowała tylko to, co leżało na duszy. Na zamówienie wykonała jedyny obraz — z flagami. Po tym zawsze od takich zamówień odmawiała. Kochała pieśń, ludzi. Wszystkich, nawet dzieci we wsi, nazywała per „Wy” i uprzejmie kłaniała się. Kiedy przyjeżdżali goście z Kijowa, zamawiała cukierki i rozdawała dzieciom. Kochała swój kraj. Mówiła: „Gdzie nie spojrzysz, tam obraz”. Chodziła nad staw, siedziała nad Supojem, podziwiała. Jej los zmienił się na lepsze w 1939 roku, kiedy goszcząc u siostry, usłyszała pieśń Oksany Petrusenko i wysłała jej wzruszający list z rysunkiem na kawałku płótna. Śpiewaczka poczuła jej talent, zwróciła się do Tyczyny, Kasijana, do Centralnego Domu Twórczości Ludowej. 1940 rok — jej pierwsza wystawa indywidualna w Połtawie z 11 obrazów. W 1949 przyjęto ją do Związku Artystów Ukrainy, później otrzymała tytuł zasłużonego działacza sztuk Ukrainy, ludowego artysty Ukrainy. W 1954 roku trzy jej obrazy: „Brzózka”, „Car-kłos” i „Pole kołchozowe” trafiły na Wystawę Międzynarodową do Paryża. Tam zobaczył je Pablo Picasso, który powiedział: „Gdybyśmy mieli malarkę takiego poziomu, to zmusilibyśmy cały świat, by o niej mówił”. Zmarła malarka 10 czerwca 1961 roku w szpitalu jahotyńskim. Pochowali ją w centrum wsi Bohdaniwka. Opowiadają, że ją, chorą, przywieźli do szpitala jahotyńskiego, chcieli robić operację, rozcięli, ale było już za późno. Młody lekarz aż rozpłakał się: „Los podarował”

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…Wszyscy oni ledwo wiązali koniec z końcem, w pogoni za chlebem powszednim często nie mieli głowy do spraw duchowych. Powołani do pokonywania oceanicznych przestrzeni i odkrywania przed ludźmi nowych kontynentów, ci duchowi Kolumbowie zmuszeni byli z całych sił zmagać się w bagnie drobnych życiowych kłopotów, aby po prostu przeżyć — nie utonąć. Teraz świat, który sam postawił ich w takich warunkach, nie ma moralnego prawa wyrzucać im nieodkrytych wysp. Po prostu nie mieli możliwości tego zrobić: daleko nie odpłynie ten, kto wszystkie siły traci, by choć jakoś utrzymać się na powierzchni. „Oceniam tę wysoką nagrodę jako zaliczkę na przyszłość…” — jak to przyjęte w podobnych przypadkach, ale nie bez ironii i goryczy powtórzył szablonową frazę już całkiem siwy i słaby artysta i poczłapał do swojego krzesła starczymi nogami. Jak drogo zapłacił za tę zaliczkę! Fragment dramatycznego poematu „Sumerowie” Było i ciało usiane sińcami. I dusza była poniżona i niema. Świat lubi drwić z pieśniarzy, choć wielu ich u niego nie ma. Świat mści się na pieśniarzach! …Za to, że nie padli na twarz. Za prawdę w oczy. Za nieustanny smutek. Za to, że ich harfy i cymbały już nie raz głuszyły dźwięki surm! I sami stawali się surmami później, kiedy nadchodziła ciężka pora i kiedy, by pozostać narodem, było za mało liry i pióra. Wtedy pieśniarze gromili wrogie siły. A potem znów budowali mosty. …Pieśniarze nigdy światu się nie mścili! A on wciąż się mścił! I mścił. I mścił. I mścił. Na czołach stawiał piętna i na wierszach. Robił z proroków więźniów i starców. I tak już wytrwale ich wieszał, jakby to było przeznaczenie artystów. Oni zaś zostawiali hymny i chorały, „Płacze” pożegnalne, pełne goryczy. …I mimo wszystko poeci umierali, a żyć pozostawali ich kaci… Jakie talenty zginęły w otchłani! Ktoś mówi, że na próżno. Nie wierz. Świat byłby jeszcze okrutniejszy dzisiaj, gdyby nigdy nie słyszał naszych lir. A tak nie złapał jeszcze strzemienia. …I ręka ziemi wciąż na jego ramieniu. A to znaczy, że nie na próżno — nie na próżno! — pieśniarze życiem płacili za płacze.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Strony przyszłych książek

Wałerij HERASYMCZUK Czytam i czytam listy Kateryny Biłokur i po raz kolejny przekonuję się, że nasza ukraińska elita jest najgorszą na tym świecie… Boże mój! Cóż to za naród taki — Ukraińcy?! Wszechmogący zsyła mu artystkę unikalną, a tę artystkę stawiają w takich warunkach bytowych i twórczych, że „chce się powiesić — i tyle”! To nie są listy… To nawet nie jest krzyk duszy… To oskarżycielskie świadectwa zabitego człowieka, moralnie i fizycznie zniszczonej Artystki, po śmierci której kłamliwie i cynicznie na cały świat ogłoszono: „Lata pięćdziesiąte dla Kateryny Biłokur były najbardziej płodne. Temu, oczywiście, sprzyjały także wspaniałe warunki stworzone dla artystki” (W. Nahaj. „Droga do uznania”). Kłamstwo! Podłe kłamstwo!!! A przecież jeszcze w 1946 roku Kateryna Biłokur pisała do tegoż W. Nahaja: „…w takich okolicznościach żyję, że sam diabeł na moim miejscu by oszalał”. A jakie „wspaniałe warunki” stworzono dla artystki w latach 50., widać z jej wycierpianych listów z tamtego okresu… „…Bratowa tak mnie znienawidziła, tak znienawidziła, że no nijak żyć nie można — choć się wieszaj… Pewnie zagryzie…” (1952); „…bratowa obrazi — tak płaczę. A jak popłaczę, a jak popłaczę, to wtedy nie widzę, żeby pisać czy malować. A tak bywa prawie każdego dnia” (1954); „…tak już się do tego wypłakałam, że już i widzę słabo” (1956), „…w chacie było tak zimno, że zamarzała woda…”; „Ja i jednej zimy nie pamiętam, żeby było ciepło przez całą zimę w mojej chatce, gdzie pracuję. A bywało tak, że zupełnie nie było czym palić: w nieogrzewanej pracowałam. Na ręce chucham, a na nogach palce odmrażam, a latem potem paznokcie schodzą…” (1953); „…Ja w swojej chatce siedziałam na małym stołeczku, zgięłam się i płakałam… Ręce drżały…” (1955); „…ze Związku nawet nie odpowiedzieli, a z Centralnego Domu Twórczości Ludowej przyjeżdżali do mnie do Bohdaniwki, ale farb nie przywieźli, mówią, że takich, jakich potrzebuję, farb nie ma” (1955); „Boże mój, Boże, oto już niedługo będzie wiosna, a ja przez zimę prawie nic nie namalowałam” (1956); „A żyć mi teraz jeszcze gorzej” (1959); „…bardzo ładnie wypowiadacie się o mojej pracy, niski wam ukłon za to, ale coś nie tak. A dlaczego w dni dekady o wszystkich pisali, a o mnie nikt nawet pół słowa nie wspomniał?..” (1959); „Halu, dzieciątko, gdybyś wiedziała, jak mi ciężko tę zimę było przeżyć!” (1960)… Oto one — „wspaniałe warunki stworzone dla artystki”! Krewni wykańczają, w chacie zamarza woda, farb nie ma, twórczość przemilczają, od ciągłego płaczu pogarsza się wzrok, ręce drżą… U artysty — ręce drżą!!! To u niej, u Kateryny Biłokur, która całe życie malowała „takimi cieniutkimi pędzelkami, jak igiełki”! „A czy ja teraz jestem artystką? Ja — Kopciuszek. Póki wybiorę popiół, napalę w piecu, koło starej chorej matki pochodzę, kozę póki oporządzę (żebyż ona im zdechła, męczennica!) no i drewna naszukam, w jarze narąbię… A dzień teraz jaki? Oto i wszystko! A wiosna przyjdzie — choć i dni długie, to wtedy i roboty jeszcze więcej: póki skopię, posadzę ogród, to z drugiej strony już pielić trzeba, póki wypielę — tam już żyto żąć trzeba, a póki wyżnę — młócić, ziemniaki wybierać trzeba… I tak mijają tygodnie, miesiące. A mi o mojej drogiej pracy i myśleć nie ma kiedy. Często do serca taka złość i żal podchodzi, że chce się powiesić — i tyle…” (1960). „Oj ludzie dobrzy, oj, współczujcie, a choć usłyszcie moją wielką biedę! Jak u mnie zimno w chacie, jak u mnie nie ma co jeść, to ja tak nie będę się martwić, jak od tego, że kiedy nie mam czasu malować! Jakże mi dalej być? Ja przecież wiem, że mijają dni, tygodnie, a ja palę w piecu, noszę popiół, chodzę koło chorej osoby, piorę szmaty, a praca moja droga stoi — i nie mam czasu nad nią pracować. Ja od tego często i zdrowo płaczę, a wtedy i sama choruję… I jakże to tak będzie, że ja nie mam czasu pracować nad moją pracą? A ile tych zamysłów cudownych! I przez ten piec, popiół, kozę, szmaty nie mam możliwości ich zrealizować!” (1960). „A najbardziej mnie dopieka to, że ja teraz nie maluję, że ja teraz nie jestem artystką, skoro nie pracuję. I jak mi nie wstyd, ale muszę przyznać, że do tak wielkiej jubileuszowej wystawy szewczenkowskiej nic nie przygotowałam, bo póki rozdmucham torf, napalę w piecu, koło matki się oporządzę, a wtedy biorę siekierę i idę w jar, może tam gdzie znajdę i wyrąbię suchą gałąź na rozpał torfu — i oto tak mijają moje dni, tygodnie i miesiące… Jeszcze mam siłę tworzyć piękno, a muszę prać szmaty, nosić popiół, po pół dnia stać przy piecu i rozdmuchiwać wilgotny torf. Innym razem tak podchodzi do serca, że chce się powiesić… A pomóc mi nie ma komu” (1961). „…gdyby mi była możliwość choć godzinę dwie-trzy dziennie malować, to liczyłabym to za szczęście. A tak mijają dni, tygodnie, miesiące i lata, a ja, Boże mój, cóż bym ja przez ten czas wykonała piękna, jakie wspaniałe dzieła! A ja tylko płaczę, patrząc, że stoją płótna, leżą farby, a ja oto noszę do chaty torf, a z chaty wynoszę popiół, szukam i rąbię drewno na rozpał torfu, piorę szmaty, palę w piecu, chodzę koło chorej matki, oporządzam ich kozę, żebyż ona im zdechła! — ot tak mijają moje dni. I sama jestem chora. I ja teraz nie jestem artystką, a Kopciuszkiem. Ot tak to jest” (1961). I już na samym końcu: „…na swoje rączki patrzę, i powtarzam, i płaczę: „Oj rączki moje złote, drogie, cóż byście za piękno stworzyły, ileż byście czarownych obrazów stworzyły, a wy grzebiecie się w popiele i chlupiecie w brudnej wodzie!” I tak dopiekło, i tak żal czasu drogiego, że jeszcze bym mogła cokolwiek stworzyć!” (1961). Nie, Kateryno Wasyliwno, Wielka Artystko i Wielki Człowieku, to nie Pani powinna się wstydzić za nienapisane obrazy, a ten naród i to państwo! O ukraińskiej elicie już nie mówię — mogli i powinni byli, po prostu byli zobowiązani pomóc i rzeczywiście stworzyć warunki! Ale gdzie tam… Toż to… Ukraińcy! Oni niczego tak nie kochają, jak chować czy przenosić szczątki swoich wielkich artystów, aby potem mieć możliwość nosić na ich groby kwiatuszki i pozować przed kamerami z tymi kwiatuszkami… Na pochowanej sławie wielkich rośnie popularność małych! I do tego w pełni wykorzystują słynne ukraińskie czarnoziemy… Czym to wyjaśnić? Jak zrozumieć ten nasz ukraiński fenomen? (nie tylko ukraiński, wiem, a jednak…) „To było bardzo dawno, jeszcze w 1949 roku, jak byłam pierwszy raz w Kijowie, to jest takie, że nigdy dla mnie niezapomniane, bo ile w tym wielkim mieście Kijowie artystów, pisarzy, poetów i tak wszelakich wybitnych ludzi, ale nikt z nich mnie nie przywitał, nikt nie podał przyjaznej dłoni”, — napisała Kateryna Biłokur dziesięć lat później, bo to rzeczywiście „takie, co nigdy… niezapomniane”. Niezapomniane, bolesne i tragiczne dla każdego artysty. Takim było i dla Kateryny Biłokur. Takim było i dla Ołeksandra Dowżenki, który z bólem pisał w „Dzienniku”: „Ku wielkiemu smutkowi i żalowi, kiedy obejrzeć się wstecz, na przeżyte życie, trzeba przyznać, że wszystko, co zaznałem najlepszego w swoim twórczym życiu i w swojej nawet pozycji, wszystko zaznałem w Moskwie pośród rosyjskiego, a nie ukraińskiego społeczeństwa. Od swoich zaznałem w większości zniewag i prowincjonalnej dzikiej pogardy”. Tak, to trzeba przyznać. I to nawet można przyznać. Ale jak to wyjaśnić?! Jak wyjaśnić to, że tak wielkiego, już światowej sławy, ale ciężko chorego aktora Iwana Mykołajczuka elita rodzima i diasporowa porzuciła, by umierał bezradnie i samotnie?! „Dusza nie daje sobie rady” dlatego, że nijak nie udawało się i nie udało rozproszyć jego urazy na biały świat i na nasze czasy”, — napisał w pamiętnikach jeden ze znajomych aktora. A co zrobili nasi Ukraińcy, żeby jej nie było — tej urazy Mykołajczuka?! Niewiele, skoro on, już umierając, nikogo widzieć nie chciał… W jednym z listów Kateryna Biłokur napisała: „Kiedyś, zdaje się, w gazecie „Radianśke mystectwo” zamieszczono artykuł o Riepinie i o jego daczy, gdzie mieszkał. Oj, cóż tam za piękno! I oto rzeczywiście przeżył człowiek, jak przystało artyście żyć: pracował pięknie, żył pięknie i pięknie odpoczywał”. Czyż będzie kiedyś w Ukrainie tak, że pojawi się artysta światowego formatu i przeżyje na tej ziemi tak, „jak przystało artyście żyć”? Czy ze wszystkiego tego piękna, które powinno towarzyszyć życiu i twórczości wielkiego artysty, czekać go będzie tylko jedno — piękny pogrzeb? To nie samobiczowanie — to mój ból. Ból za naród, który najpierw rodzi wielkich geniuszy, a potem oddaje ich los w ręce marnych duchowych kanibali. Czy może się mylę? Wtedy wyjaśnijcie mi, dlaczego Ukraińcy w XX wieku palcem o palec nie kiwnęli, żeby stworzyć choćby elementarne warunki bytowe i twórcze dla Kateryny Biłokur?! Ona przecież sama (wy tylko wyobraźcie sobie — sama w pełnym tego słowa znaczeniu: w głuchym wiejskim zakątku, nie ucząc się w żadnych akademiach, nie kontaktując się z żadnymi innymi artystami, nie mając ani płótna, ani farb, ani czasu, ani doradców, ani wzorców, niczego, absolutnie niczego!) opanowała technikę i zgłębiła tajemnice artystycznego rzemiosła, i to w takim stopniu, że podbiła swoimi obrazami i Moskwę, i Paryż, i samego Pabla Picassa! „Gdybyśmy mieli artystkę o takim poziomie mistrzostwa, zmusilibyśmy cały świat, by o niej mówił!” — wykrzyknął zdumiony Hiszpan. A Ukraińcy spokojnie pozostawili tę artystkę na pastwę losu — rąbać drewno, kopać ogród i prać brudne szmaty… „Nasz naród przypomina mi tytoń. Jest cały czas ogławiany. Ma duże, tęgie liście, a kwiat gdzieniegdzie” — pisał Dowżenko. I największa nasza tragedia w tym, że ogławiają najczęściej… swoi! A w tych przypadkach, kiedy nie ogławiają, to spokojnie, a nawet złośliwie obserwują, jak ten i tak rzadki ukraiński kwiat brutalnie obrywają obcy. Nie przesadzam, nie zajmuję się oczernianiem, jak zaczną po tych moich słowach syczeć fałszywi patrioci. To naprawdę tak jest i w końcu musi do nas kiedyś dotrzeć: jeśli będziemy dalej szukać tylko zewnętrznych wrogów i uparcie zamykać oczy na nasz rodzimy duchowy kanibalizm, — przepadliśmy. „Sztuka powinna prowadzić człowieka do duchowego spokoju i oświecenia. Ale do tego musi być święty i oświecony stan artysty-twórcy. Oto dlaczego dzisiaj u nas nie ma sztuki” — bardzo trafnie zauważył kiedyś Ołeksandr Dowżenko. Prawda, nie ma. I jeszcze długo nie będzie. Bo skądże się weźmie, ten „oświecony stan artysty-twórcy”, kiedy, jak pisała Kateryna Biłokur, „prawdę mówiąc, tego pięknego życia — jest tak mało, że za niepięknym go nie widać”? Kiedyś nijak nie mogłem zrozumieć, dlaczego niektórzy niezwykle utalentowani artyści zostawili po sobie tak mało wierszy, nowel, sztuk, obrazów, rzeźb, pieśni, innych utworów. I dopiero po tym, jak zapoznałem się ze szczegółowym opisem ich życia, wszystko stało się zrozumiałe. Gatunek nowej książki znanego ukraińskiego pisarza, zasłużonego działacza sztuki Wałerija Herasymczuka „Obite płatki” trudno określić. To nie dzienniki, nie krytyczne notatki na marginesach przeczytanych książek, nie eseje o twórczości wybitnych i znanych, nie rady dla początkujących autorów. Wałerij Herasymczuk określił gatunek prosto i trafnie: myśli o literaturze. Od siebie dodam: te myśli są szczere i bolesne, krytyczne i uderzające swoją głębią. Żeby nosić je pod sercem, rozjaśnić rozumem i uświęcić sumieniem, za mało jednego życia. Dlatego pomocą dla pisarza stało się doświadczenie innych mistrzów: Wałerij Herasymczuk należy do bardzo uważnych i utalentowanych czytelników, którzy potrafią należycie ocenić osiągnięcia jednych i szlachetnie zasmucić się twórczymi niepowodzeniami innych, przeanalizować, dlaczego losy artystów często były tak ciężkie i tragiczne. Wziąwszy do rąk elegancko wydaną książkę — białą jak wiosenne kwitnienie, już nie mogłam jej odłożyć, dopóki nie przewróciłam ostatniej strony. Ale to nie jest książka, do której można więcej nie wracać. Petro Soroka we wstępie zaznaczył, że przeczytał te myśli wiele razy: „Książka jest spójna, harmonijna pod względem architektonicznej budowy i przypomina gotycką katedrę, w której unosi się duch Pański”. Mam nadzieję, że czytelnicy naszej gazety nie pozostaną obojętni na myśli Wałerija Herasymczuka o literaturze, sztuce. I niech w jego losie też będzie mniej obitych wiatrem płatków, a więcej dojrzałych owoców miłości i natchnienia. A teraz czytajcie strony przyszłej książki Wałerija Herasymczuka, poświęcone losom Kateryny Biłokur. Nina HNATIUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dwa-trzy miesiące — i znowu do domu”, — wyjaśnia Wasyl Antoniw. Trudno powiedzieć na pewno, czy Ukraińców w Rosji przybywa, czy ubywa i jaki procent wraca do domu. Wołodymyr Melnyczenko twierdzi, że z każdym spisem ludności liczba Ukraińców maleje, a w rzeczywistości jest ich coraz więcej. „Głównym naszym problemem jest tutaj to, że tracimy samoidentyfikację, większość ludzi ulega zruszczeniu”. Inny mój rozmówca, Wasyl Marusiak, który również interesuje się życiem ukraińskiej społeczności w Rosji, mówi: „Osiem lat temu w jednej podmoskiewskiej miejscowości pracowało tylko z mojej wsi sto osób. Teraz jest ich znacznie mniej”. Surowsze stały się zasady rejestracji i trudniej jest zatrudnić pracownika z zagranicy, ponieważ w samej Rosji jest dziesięć milionów bezrobotnych. Ale mimo to popyt na ukraińską siłę roboczą nie maleje. Ludzie, z którymi rozmawiałam, mówią, że na pewno wrócą na Ukrainę, bo życie w Rosji, a zwłaszcza w Moskwie, jest ciężkie. „Mieszkać w Moskwie? Nigdy w życiu!” — wykrzykuje Ihor. „Nawet jeśli dadzą mi tutaj jakikolwiek domek za darmo: bierz i mieszkaj — nie chcę”. Wszyscy uczestnicy naszej delegacji otrzymali prezenty. Upominki od mieszkańców Brzeżan wręczyli Ihor Ostrowski i Mykoła Budar. Podczas wyjazdu nie brakowało też gier i zabaw, uczt, kąpieli w basenie. Były też wycieczki, w szczególności do miasta Opole, gdzie brzeżanie mieli okazję delektować się muzyką klasyczną w filharmonii; na Górę Świętej Anny, gdzie obejrzeli sanktuaria, a także miejscowy rezerwat, Muzeum Czynu Powstańczego, opolskie zoo i inne ciekawe miejsca. Przyjemny był pobyt w hotelu we wsi Łowkowice z ciepłymi rozmowami i smacznym poczęstunkiem. Jednym z najważniejszych momentów wyjazdu było zawarcie umowy o partnerstwie między Gimnazjum im. B. Łepkiego w Brzeżanach a Publicznym Gimnazjum nr 2 w Bogacicy, którą podpisali kierownicy tych placówek oświatowych przy udziale dyrektora Administracji Oświaty w Kluczborku Tadeusza Konarskiego oraz kierownika projektu Anny Litner. Umowa przewiduje wspólną działalność w sferach edukacji, kultury, sportu, ekologii, współpracę między zespołami pedagogicznymi i uczniowskimi. Młodzież obu krajów rozumie: dzięki przyjaznym stosunkom udaje się poszerzyć światopogląd, wzbogacić się o wiedzę, przejąć pożyteczne doświadczenie, popularyzując kulturę, tradycje własnego narodu, wreszcie, obecnie i w przyszłości być osobami o podobnych poglądach na wspólnej drodze bez granic, w kierunku przyjaznego współżycia w europejskim domu, poprawy sytuacji ekologicznej, zachowania pokoju na planecie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

(NIE)BLISKI ŚWIAT

Marta SZOKAŁO, Ukraińska służba BBC Ukraińskich pracowników zarobkowych najwięcej jest w Rosji. Główna masa skupiona jest w Moskwie. Według danych rosyjskiej służby migracyjnej, Ukraińców jest tu 3,5 miliona. Dalej są Uzbecy, Tadżycy i inne narodowości. Na Rublowce tylko słychać: to zbudowali Ukraińcy. Pawłowo to typowe podmoskiewskie miasteczko domków jednorodzinnych dla bogatych i bardzo bogatych. I tradycyjne miejsce pracy Ukraińców. Wita mnie Ihor z Romnów w obwodzie sumskim. Buduje dom dla byłego dyrektora zakładów piekarniczych. To czteropiętrowa budowla, w której ja sama kilka razy się zgubiłam. Ihor opowiada, że w ich brygadzie prawie wszyscy to Ukraińcy, jest kilku Białorusinów i Mołdawian. — Dlaczego Ukraińcy najczęściej wykonują takie prace? — Chyba najlepiej pracujemy. — Słyszałam, że teraz konkurencję tworzy wam tania siła robocza z Azji — Tadżycy, Uzbecy. — Oni tylko zbijają cenę, ale do pracy przyjmują ich niechętnie. Oni kopią ziemię. Ihor jest w Moskwie już osiem lat i zamierza zostać jeszcze przynajmniej dwa. Opowiada, że wielokrotnie zapraszano go do pracy w Kijowie, ale nie chce, bo tam, mówi, oszukują. A w Moskwie — nie. Pensję zawsze płacą na czas. Ihor jest glazurnikiem. Chwali się, że czasami w miesiąc zarabia po kilka tysięcy dolarów. Na Ukrainie buduje własny dom i kiedy wróci, zamierza otworzyć własny biznes. Mówi, że zna ludzi, którzy przyjeżdżają do Moskwy z Europy: teraz tutaj są lepsze zarobki. Jeszcze jedna zaleta — blisko do domu. Dlatego większość Ukraińców przyjeżdża tutaj na niedługo. Miesiąc czy dwa pracują, kilka miesięcy w domu. „Nie mogłabym ani we Włoszech, ani w Portugalii, bo trzeba żyć latami. Przecież w domu mąż, dzieci. A ludzie tutaj są tacy sami jak my i język — dla mnie to bardzo ważne”, — opowiada Raisa. Jest ze Żmerynki, pracowała na stanowiskach kierowniczych. Tutaj — gosposia już ósmy rok. Raisa chwali gospodarzy, są już jak członkowie jej rodziny. Mieszka w osobnym dwupiętrowym domku, gdzie, jak mówi, jest wszystko do pełnowartościowego życia. — Więc podoba się pani pani życie? — Trudno nawet powiedzieć, czy się podoba, — uśmiecha się kobieta. — To już ode mnie nie zależy. Tak się stało, że po prostu muszę teraz tutaj być. Pieniądze trzymają. Na Rublowce najbardziej uderza mnie różnica między tymi, którzy, tak jak ja, przyjechali elektryczką, a tymi, którzy tutaj mieszkają. Stare domki letniskowe, tak jak ich właściciele, dożywają swoich dni. Zastępują je posiadłości, których nie widziałam nigdzie indziej. Taki przepych kontrastuje z ogólną rosyjską biedą. W tej okolicy ar ziemi kosztuje 100 tysięcy dolarów. Ale są miejsca, gdzie nawet po 200 tysięcy. Jak wyjaśnia Raisa, im bliżej elity i daczy Putina, tym drożej. W odróżnieniu od ukraińskich miasteczek domków jednorodzinnych, infrastruktura jest bardziej rozwinięta: nienaganne drogi, czysto, salony sprzedaży ekskluzywnych aut, supermarkety. Słyszę od Raisy: „Kiedy mnie pytają, ile zarabiam, mówię: dlaczego nie pytacie, co ja tam robię i jak się czuję? Jeśli finansowo mamy więcej, to moralnie tutaj bardzo cierpimy. Nasze dzieci żyją bez nas, domy stoją bez nas”. W jednym kolorowym magazynie wyczytałam, że teraz wśród bogatych Rosjan panuje moda na duchowość. Teraz chwalą się nie liczbą aut czy rozmiarem jachtu. Najbardziej prestiżowo jest mieć własnego spowiednika, pościć itp. Ale mimo że w Rosji mieszka około dwudziestu milionów etnicznych Ukraińców, tutaj do tej pory nie ma ani jednego ukraińskiego kościoła. „Próbowaliśmy stworzyć ukraiński kościół w Moskwie, — opowiada Wasyl Antoniw, przewodniczący pierwszego w Rosji związku Ukraińców „Sławutycz”. — Był jedyny pod Moskwą, pięć lat istniał, ale go zniszczyli. Przyszedł OMON, na księdza założyli kajdanki i na tym jedyny ukraiński kościół się skończył”. Tak samo w Rosji nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, oprócz niedzielnej przy Centrum Kultury Ukrainy, które znajduje się na Arbacie. Na lewo od niego ukraińska restauracja „Uwaha”, na prawo — ukraińska księgarnia. Wygląd budynku jest elegancki, wewnątrz marmur, pozłota. Centrum zostało założone w 1993 roku, na jego budowę wydano osiemdziesiąt milionów dolarów z budżetu Ukrainy. Jest tu hotel, sala wystawowa, biblioteka, gdzie można przeczytać ukraińskojęzyczną prasę, — więcej jej nigdzie nie znajdziesz. Szczególną dumą dyrektora centrum Wołodymyra Melnyczenki jest sala widowiskowa, która nie ustępuje filharmonii. Krzesła są tu z kijowskiego teatru operowego, być może jeszcze stołypinowskie. Wołodymyr Melnyczenko mówi, że teraz raczej nie udałoby się zrobić takiego ukraińskiego centrum w Moskwie. Czasy się zmieniły. Rozmawiając z Ukraińcami w Rosji, dochodzisz do wniosku, że ukraińskie organizacje i sami Ukraińcy są tutaj niezintegrowani. Na śpiewy czy wydarzenia kulturalne zbierają się chyba tylko ci, którzy mieszkają tu dawno, ale nie pracownicy zarobkowi. „Oni nie idą do naszych towarzystw. Rejestracja, nie chcą się „świecić”. Zresztą Ukraina jest blisko. Oni przyjadą na PO SĄSIEDZKU Tetiana BIDZILA, m. Brzeżany Od niedawna kulturalno-oświatowe kontakty środowiska młodzieżowego naszego regionu z zagranicznymi partnerami zaczęły rozwijać się intensywniej. Świadczy o tym kolejna podróż delegacji nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Brzeżanach im. B. Łepkiego, przedstawicieli władz rejonowych, Przedszkola „Złoty kluczyk” do Kluczborka — polskiego miasta partnerskiego Brzeżan w województwie opolskim, z którym już dawno ułożyły się wspaniałe relacje partnerskie. Tegoroczna wizyta brzeżańskiej delegacji w Kluczborku i partnerów w Brzeżanach odbyła się w ramach projektu „Polak i Ukrainiec — obywatele Europy”. Polsko-ukraińska współpraca o krótkiej i jednocześnie głęboko znaczącej nazwie „Razem” daje możliwość realizowania wymiany delegacji uczniowskich dwóch sąsiednich krajów, pogłębiania współpracy dorosłych i młodzieży dla przyszłego komfortowego życia we wspólnym europejskim domu. Zrealizować bogaty program pobytu brzeżan w Polsce w ciągu tygodnia pomagali dyrektor administracji oświaty w Kluczborku Tadeusz Konarski, dyrektor Gimnazjum nr 2 w Bogacicy Robert Wietrzyk, dyrektor Publicznego Gimnazjum nr 5 w Kluczborku Roman Kamiński, koordynator projektu Anna Litner (Gimnazjum nr 2), członkowie kole- Księgarnia na Arbacie Mieszkanie pracownika zarobkowego

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Współpraca — dla przyszłości

gii, realizującej projekt, nauczyciele gimnazjów Małgorzata Chmura, Piotr Noculjak, Andrzej Matlong, Katarzyna Paluch oraz wielu innych szczerych i mądrych ludzi, którzy dokładali wszelkich starań, aby pobyt bereżańczyków w ich malowniczym kraju był przyjemny, interesujący i pożyteczny. Już w pierwszych dniach uczniowie gimnazjum i ich opiekunowie — dyrektor gimnazjum Mykoła Budar, nauczycielki Hanna Smereka, Natalia Matus, Oksana Haleszczuk, Jarosława Senyszyn, a także kierownik wydziału oświaty Bereżańskiej RDA Ihor Chudyj, kierowniczka przedszkola „Złoty kluczyk” Maryja Wynnyk, zastępca przewodniczącego administracji rejonowej Ihor Ostrowski, kierowniczka służby do spraw dzieci RDA Ljubow Ostrowska — mieli możliwość zapoznać się z osobliwościami samorządu miejskiego, funkcjonowaniem polskich gimnazjów i placówek przedszkolnych. W gimnazjach nr 2 i nr 5 młodzi Ukraińcy i Polacy prowadzili wspólne zajęcia w podgrupach — dziennikarskiej, teatralnej, artystycznej, promotorów, uczestniczyli w sesji młodzieżowej rady miasta, w podgrupach na temat samorządu z „wyborami burmistrza”. Wielu gimnazjalistom na długo zapadnie w pamięć „udział” w „kampanii wyborczej”. Z zainteresowaniem losowali — jednym udało się zostać „kandydatami” na „burmistrzów”, innym — „członkami komisji wyborczej”, „uczestnikami głosowania”, „zwolennikami kandydata” itd. Te treningi były niezwykle interesujące i wesołe. Bereżańczyków serdecznie powitał wiceburmistrz gminy Andrzej Nowak.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

SZKOŁA POCZĄTKUJĄCYCH

Olga SOŁOHUB. Dziennikarska nauka trwa! Dzisiaj dowiecie się, jak mi, młodej, komunikatywnej dziewczynie, przyszło przez cały miesiąc egzystować bez telefonu komórkowego. Pomyślałam: skoro nasi przodkowie spokojnie radzili sobie bez komputerów, ekspresów do kawy i telewizorów, to czyż brak telefonu jest w stanie zepsuć mi życie? Nie wzięłam pod uwagę jednego: moi przodkowie ani śnili, ani nie wiedzieli o takich cudownych urządzeniach, komórka zaś stała się nieodłączną częścią mojego bytu. Na początek postanowiłam przygotować się do doświadczenia: powiadomiłam przyjaciół, znajomych, krewnych, szefa o tym, że jedynym źródłem dostępu do mojej osoby w ciągu następnych trzydziestu dni będzie tylko telefon stacjonarny. Swój telefon komórkowy schowałam jak najdalej, żeby nie pojawiała się chęć skorzystania z niego. Więc o moich „przygodach” bez telefonu czytajcie dalej. Wszystko zaczynało się wspaniale, dopóki nie nastał poranek pierwszego dnia mojego eksperymentu. Skutki braku komórki od razu dały o sobie znać: spóźniłam się do pracy. Każdego ranka byłam przyzwyczajona budzić się przy żywiołowych rytmach Shakiry czy Avril Lavigne, które brzmią jako sygnał budzika w moim telefonie. Tego ranka komórka spokojnie odpoczywała w szafie, a ja zamiast zbierać się do pracy, śniłam siódmy sen. Dlatego, żeby podobne kazusy się nie powtarzały, musiałam odszukać na strychu stary budzik. Wyobraźcie sobie: cały miesiąc z przerażeniem budziłam się od straszliwego terkotania i dzwonienia radzieckiego cud-aparatu. Co więcej, musiałam kupić też zegarek na rękę, żeby kroczyć w rytm czasu. W pierwszym tygodniu odkryłam dla siebie całe piękno otaczającego świata. Komórka dawno przestała być tylko środkiem łączności między ludźmi. Muzyka, zdjęcia, wideo, różnorodne gry, Internet stały się nieodłącznymi składnikami każdego telefonu. Więc w metrze i marszrutce, czy po prostu „z nudów” w potrzebie stawał mój drogi telefonik. Wkładasz w uszy słuchawki i zanurzasz się w inny świat. Do swojego telefonu ściągałam wszystko, co można: od piosenek, melodii, żartów, obrazków aż po filmy fabularne, bajki i programy telewizyjne. Więc w wolnych chwilach zawsze było co robić. Teraz jestem zmuszona szukać alternatywy. W ciągu miesiąca zawartość mojej torebki zwiększyła się trzykrotnie. Wlokłam za sobą czasopisma, gazety i książki. Co więcej, w transporcie publicznym zaczęłam obserwować ludzi i ich zachowanie. Swoją drogą, bardzo ciekawe, i można rozwinąć pamięć, uwagę i wyobraźnię według rad K. Stanisławskiego. Czekały na mnie prawdziwe odkrycia: od wspaniałego głosu dziadka, który przy akompaniamencie kobzy wykonuje ukraińskie dumy w przejściu podziemnym, do sklepu z kwiatami, który otworzył się obok mojego domu, a ja go nie zauważałam. Tak się złożyło, że prawie wszyscy moi przyjaciele i znajomi mieszkają w akademiku. Więc jedynym środkiem łączności z nimi był, oczywiście, telefon komórkowy. Teraz żadnemu z nich nie mogę wyznaczyć spotkania. Wreszcie los się do mnie uśmiechnął: na uniwersytecie spotkałam znajomą i umówiłam się, żeby pójść z nią do kina. Ale, jak na złość, marszrutka, która wiozła mnie na miejsce spotkania, utknęła w korku. Spóźniając się jakieś trzydzieści minut, postanowiłam zadzwonić, mechanicznie ręce powędrowały do torebki, żeby znaleźć komórkę — prosić koleżankę, żeby poczekała. „A niech to! Przecież mam eksperyment!” Jak już się domyśliliście, kiedy przyjechałam na miejsce spotkania, czekał na mnie tylko samotny pomnik… Jeszcze długo musiałam przepraszać koleżankę. Jeszcze jeden z wielu przypadków, kiedy przy braku komórki zostawałam z niczym. A więc: w piątek wieczorem pracuję, więc zaproszenie na świętowanie urodzin kuzynki musiałam odrzucić. Z uniwersytetu, z pełną głową ciężkich myśli o opuszczonej imprezie, człapię do pracy. Ledwo weszłam do gabinetu szefa, dowiedziałam się nowiny: dzisiaj mam niezaplanowany dzień wolny. Dzwoniono do mnie do domu, ale słuchawki nikt nie podniósł (oczywiście, przecież byłam na uniwersytecie). Oto taki podwójny zawód: ani pieniędzy nie zarobiłam, ani na święcie nie pobawiłam się. Ledwo zdołałam uspokoić ten sztorm negatywnych emocji, który wirował w duszy. Tydzień trzeci — eksperyment na granicy zerwania… Przyczyna banalna do śmiechu: właśnie przebrzmiała „Eurowizja—2009”, i piosenka zwycięzcy Aleksandra Rybaka brzmiała jako dzwonek w niemal każdym telefonie komórkowym. Mnie niemal doprowadziła do szaleństwa myśl, że do mojego jeszcze nie ściągnięto tej „złotej” melodii. I rzecz nie tylko w piosence. Często komunikacja między rówieśnikami sprowadza się do wymiany różnorodnych mobilnych żartów, wideo i muzyki. W takie momenty czułam się zbędnym elementem, przecież pochwalić się nie miałam czym. U mnie zaczynała się depresja, która do końcowego czwartego tygodnia natchnęła takimi „filozofowaniami”: hura! Finiszowa prosta! Każdy telefon komórkowy, oprócz swojej podstawowej funkcji, ma wiele innych, które znacząco zmieniły styl życia. Oto kilka z nich: 1. Możliwość wysłania wiadomości tekstowej. Żeby wyrazić uczucia, teraz niekoniecznie trzeba się spotykać i dobierać słów, przecież są emotikony. Żółte buźki poproszą o wybaczenie ukochanego, podarują uśmiech koleżance czy pokażą język młodszej siostrze. Twoja elektroniczna odpowiedź na sms mamy: „Kiedy będziesz w domu?” — to gwarancja jej spokoju i poczucia kontroli nad kochanym dzieckiem. A co dopiero mówić o cudownym ratunku sms-a z odpowiedzią na egzaminie! Myślę, że wszyscy studenci mnie zrozumieją. 2. Żeby pogratulować drogiej wam osobie z okazji święta, teraz niekoniecznie trzeba kupować kartkę i wysyłać ją pocztą. Jaskrawe kolorowe mms-y zrobią całą robotę za was. Elektroniczne kartki lecą z komórki do komórki, gratulując z okazji świąt. Ale, szczerze mówiąc, mnie o wiele przyjemniej otrzymać papierową kartkę. Możliwe, że to staromodne, ale gratulacje, napisane własnym charakterem pisma, promieniują ciepłem i energią tego, kto ją wysłał. 3. Zdjęcia i nagrywanie wideo. Ta funkcja daje możliwość każdemu z nas na zawsze zachować najcenniejsze momenty życia: od koncertu ulubionego wykonawcy rockowego do wręczenia dyplomu na uniwersytecie. Warto tylko nacisnąć przycisk — i gotowe. Przypomniałam sobie ciekawy przypadek: studenci, leniąc się pisać notatki, nagrywają wykład na dyktafon. Ale był w mojej grupie wynalazca, który nagrywał na telefon wszystko, bardziej trafili do tego grona z ciekawości niż z duchowego odbioru muzyki rockowej. Festiwal „Taras Bulba” znów stał się znaczącym wydarzeniem dla artystyczno-kulturalnego postępu miasta i ogólnie dla rozwoju ukraińskiej muzyki rockowej. Mimo że gusta artystyczne członków komisji konkursowej diametralnie się rozeszły, zwycięzców udało się wyłonić. Wszyscy oni są z Kijowa. A zatem trzecią nagrodę otrzymał zespół „Haliak”. Na drugiej pozycji, powtarzając zeszłoroczne osiągnięcie, znalazł się zespół „Hapoczka”. Jeszcze jeden stołeczny kolektyw „SЮR Band” zajął trzecie miejsce. A Grand Prix festiwalu oraz główną nagrodę – zestaw aparatury nagłaśniającej – zdobyła grupa folkowa „Czar-zillia”. to, co działo się na zajęciach. Motywował to tym, że lepiej uczyć się materiału, nie tylko odbierając go słuchem, ale i wizualnie! I, nawiasem mówiąc, otrzymywał piątki. 4. Jeszcze jedna przydatna funkcja komórki – wyjście do Internetu. Światowa pajęczyna dostarcza informacji na każde zapytanie: od prognozy pogody po skład kwasu siarkowego. Miałam szczęście: fanatykiem wirtualnej egzystencji nazwać się nie mogę. Czaty, gry, portale randkowe nie wywołują u mnie uzależnienia. W moim przypadku Internet to źródło informacji. Jedynym sposobem na wejście do sieci w domu był dla mnie telefon komórkowy. W trakcie eksperymentu, aby znaleźć potrzebny adres, numer telefonu, zapowiedź wydarzeń w Kijowie, materiały przydatne w nauce, musiałam brać do ręki informatory, czasopisma i książki w bibliotece. Czasu zajmowało to znacznie więcej, ale wyobraźcie sobie, ile pieniędzy zaoszczędziłam w ciągu miesiąca, nie doładowując konta telefonicznego, które topniało w oczach od moich „wypadów” do Internetu. 5. Podczas doświadczenia znów przypomniałam sobie o notatniku i długopisie. Ponieważ jestem osobą twórczą, a genialne pomysły w mojej głowie rodzą się czasem w niezbyt dogodnym momencie (w godzinach szczytu w metrze, supermarkecie czy na ulicy), to aby moje twórcze znaleziska nie zniknęły bez śladu w labiryntach pamięci, telefon był dla mnie „magiczną różdżką”: nagrywam informacje na dyktafon w komórce lub zapisuję w „Notatkach”. Przez miesiąc mojego eksperymentu wersy wierszy (pod nieobecność notatnika) zapisywałam nawet na rękach, żeby nie zapomnieć. W odpowiednim dniu wesoły dzwonek funkcji „Przypomnienie” powiadamiał mnie o tym, bym nie zapomniała złożyć życzeń wykładowcy z okazji urodzin, odebrać sukienkę z atelier, zapłacić za usługi komunalne czy podlać kwiaty. Dlatego telefon stał się mimowolnie bezcennym schowkiem przydatnych informacji: od zaplanowanych na najbliższy czas spraw po ciekawe aforyzmy. Przez miesiąc doświadczenia nosiłam ze sobą trzy notatniki, które „pękały” od wszelakich zapisów. Ale i tak ciągle zapominałam coś zrobić albo po prostu nie chciało mi się zapisywać. I oto wreszcie doczekałam się ostatniego dnia eksperymentu. Chcę podzielić się swoimi wrażeniami z tej awantury: pojawiła się u mnie myśl, jakobym była odcięta od otaczającego świata przez cały miesiąc, tak bardzo przyzwyczaiłam się zawsze być w centrum wydarzeń i trzymać wszystko pod kontrolą. Telefon komórkowy to najszybszy sposób na otrzymanie „gorących” wiadomości ze wszystkich zakątków planety. Mówią, że kto posiada informacje, ten posiada świat. Dlatego bardzo się cieszę, że w XXI wieku wszyscy mamy dostęp do tego atrybutu postępu technicznego. Jednak moja rada dla was: nie pozwalajcie telefonicznym „bajerom” podporządkowywać waszej woli, uwagi i rozumu, wszak obok dzwonków, sms-ów i mms-ów mogą istnieć książki, gazety, koncerty, teatry i niezastąpione żywe komunikowanie się.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ołeh Bijma — wybitny ukraiński reżyser, autor 120 filmów różnych gatunków, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Po ukończeniu w 1972 roku Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. I. Karpenki-Karego pracuje w studiu filmowym „Ukrtelefilm”, od 2001 roku — jest jego dyrektorem generalnym. Taka stałość i oddanie zawodowi, co zdarza się niezwykle rzadko, godne są podziwu. Rozmowa z Ołehem Bijmą dotyczyła daleko nie tylko twórczości. Od 2007 roku walczy on… o studio. Studio filmowe „Ukrtelefilm” znajduje się przy ulicy Howhannesa Tumanjana 15 — po drugiej stronie kanału od Rusaniwki. Jego malowniczy teren przyciąga nowo upieczonych bogaczy i nie daje im spokojnie spać. Dwa lata temu Ołeha Iwanowicza zwolniono ze stanowiska dyrektora generalnego, była próba rajdowego przejęcia pomieszczeń. Ale pracownicy studia się nie poddali. Uciekli się do pikietowania Gabinetu Ministrów, przeszli przez sądowe batalie i w końcu wywalczyli swoje prawo do twórczości. Jednak… wojna trwa. Kadr z filmu „Pasja” — Ołehu Iwanowiczu, co właściwie się dzieje? — Nuworyszy przyciąga nasze pomieszczenie, teren, na którym jest położone. Niedaleko budują dom, gdzie naszemu studiu należy się 6 000 metrów kwadratowych powierzchni mieszkalnych i tysiąc — biurowych. Kosztem realizacji tych powierzchni chcieliśmy zbudować nowy korpus, bo kapitalny remont naszego pomieszczenia nic nie daje, kupić nowy sprzęt, podnieść wynagrodzenie, uruchomić kilka projektów, przede wszystkim filmy dziecięce i młodzieżowe. Jednak „tam” zdecydowali, że to musi w całości należeć do nich, rozłożyć wszystko po kieszeniach (a to kilka milionów dolarów). Dwa lata temu był to Prutnik, a teraz — jego następca, pełniący obowiązki przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Anatolij Murachowski. Tworzą nam niespokojne życie, nie dają twórczo pracować. Czasami chce się wszystko rzucić, bo wydaje się, że żyć w takim rytmie jest niemożliwe. Byłoby wygodniej zachować zdrowie (cała ta szarpanina powoduje ogromne napięcie nerwowe), pójść tam, gdzie jest możliwość tworzenia. Ale od tego, że czuję tę niesprawiedliwość, ten bandytyzm, zaczynam szaleć. Nie mam prawa dać im możliwości wejścia w otwarte wrota, nie mogę milcząco złożyć rąk i obserwować. Można się poddać — tak jest spokojniej i wygodniej, ale to nie moja droga. Ta awantura, która trwa już trzeci rok, bardzo ciężko się daje. Uświadamiasz sobie, ile straciłeś — i psychicznie, i twórczo. Oni naciskają na psychikę: przeciwko mnie otwierano sprawy karne, zwalniano z zajmowanego stanowiska, zajęli pomieszczenie, półtora roku nikt nie mógł tu wejść… W zeszłym roku, kiedy przez sąd przywrócono mnie na stanowisko dyrektora generalnego, musieliśmy przyjść z komornikiem sądowym, aby móc dostać się do miejsca pracy. Wtedy tutaj był całkowity podział łupów. Zniszczono pomieszczenie, gdzie udźwiękawiano filmy, a tam była unikalna akustyka, gdzie specjaliści czynili cuda. — Czy zachowały się archiwa? — Na szczęście do archiwów nie zdołali się dostać. Nasze archiwa w 90 procentach są ekskluzywne. To utrwalona na taśmach ukraińska kultura, literatura od lat 60. do naszych dni. To unikalne nagrania, unikalne postacie: Rylski czyta własne utwory, Tyczyna, Małyszko, młody Winhranowski, Dracz, Mowczan. To także filmy muzyczne, gdzie bohaterami są Jewhenija Mirosznyczenko, Anatolij Sołowjanenko, Nina Matwijenko, chór imienia Hryhorija Werowki. Wszystkich geniuszy i wszystkich wybitnych wykonawców „Ukrtelefilm” nagrywał na taśmę i przechowuje jako dziedzictwo narodu. Takie taśmy zachowują się tylko w naszym studiu, inni się tym nie zajmowali. Jeśli obecnie badać historię ukraińskiej kultury, to z naszych archiwów można stworzyć pełną panoramę. Oczywiście, kręcono tu też „parkietowe” filmy („Partia i Lenin — bliźniacy-bracia”). I to jest przekrój czasu, kiedy żyliśmy, jak żyliśmy, co myśleliśmy, jak czuliśmy się w tej żywiole. — Co znajduje się na tym terenie? — Na powierzchni 2,7 hektara — pawilony, garderoby, kostiumernie. Tutaj jest ogromny zbiór historycznych kostiumów, wszak kręcono filmy o tematyce historycznej. Gdybyśmy mieli normalny — nie chcę mówić kraj, a państwo, maszynę — „Ukrtelefilm” można by przekształcić w ukraiński Hollywood, wszak do tego są wszystkie możliwości: archiwa, kostiumy, sprzęt, specjaliści, którzy tym żyją. Największym naszym skarbem są ludzie. Kiedy było rajdowe przejęcie studia, cały kolektyw się zjednoczył. Razem broniliśmy swoich praw pod Gabinetem Ministrów, pod Sekretariatem Prezydenta — ani jedna osoba nie pozostała na uboczu, nie była obojętna. Nie jest nas wielu — 75 osób. I rzecz tu nie w kryzysie, wszak finansowanie państwowe zawsze było niewystarczające. U nas każdy wie, co robi. Studio powinno finansować Państwowe Radio i Telewizja, które z nami walczy i cały czas próbuje zlikwidować klasyczną rajdową drogą — doprowadzić do bankructwa, sprzedać, zburzyć te pomieszczenia. — Kanał telewizyjny „Kultura” — to wasze dzieło? — W 2001 roku my na entuzjazmie zrobiliśmy ponad 200 godzin materiału — filmów i programów, zapoczątkowując kanał „Kultura”. Wtedy trwały rozmowy o potrzebie kanału. Ktoś wymagał na jego stworzenie 50 milionów hrywien, ktoś — 30 milionów. My nie prosiliśmy o ani jedną kopiejkę. Wtedy, kiedy wszystko było gotowe do wyjścia na antenę, państwu pozostawało tylko zgodzić się z tym, że ukraiński kanał telewizyjny „Kultura” istnieje. To trochę zdziwiło urzędników, bo przyzwyczaili się, że najpierw proszą o pieniądze na stworzenie czegokolwiek, potem — „łapówki”, wszelakie finansowe machinacje i transakcje, a dopiero później coś tam piszczy w rodzaju jakiegoś kanału. U nas wszystko było inaczej: zaczęliśmy od niczego — od zera, bo mamy utalentowany kolektyw z kolosalnym twórczym potencjałem, ludzie nie z tego świata, jak mówią na Zachodniej Ukrainie, wariaci. — Nad czym pracujecie teraz, czy kręcicie coś? — Nie w kryzysie problem, że mało nowych filmów. Pełnowartościowo pracować nam nie dają. Prawie zakończyłem zdjęcia z Mykołą Żułyńskim, trzeba siadać do montażu. Pozostało dodać niektóre szlify. Ta praca trwa kilka lat — i w tragicznych, i w komicznych, i w pompatycznych sytuacjach. Ponieważ Mykoła Hryhorowycz — to nieprzeciętna osobowość, to i pracować z nim jest niezwykle ciekawie. Gotowy jest film o chóralnej kompozytorce Łesi Dyczko, on także czeka na montaż. Obecnie w studiu reżyser Olha Dżygurda nakręciła bardzo ciekawy materiał o unikalnym ukraińskim śpiewaku operowym Mykole Worwulewie. Jeszcze zanim bandyci wdarli się do nas do studia, rozpoczęliśmy cykl „Nostalgiczne portrety niezapomnianych”. Wtedy nakręciliśmy taśmy o Belli Rudenko, Juriju Hulajewie, Mykole Worwulewie. W tym absurdalnym świecie, absurdalnej sytuacji staramy się nie tracić twórczej strony naszego życia. Mimo wszystko studio powinno produkować filmy, inaczej nie jesteśmy nikomu potrzebni, chyba że jako teren, gdzie można budować. Budynek administracyjny studia „Ukrtelefilm” zrobić luksusowe kasyna, hotele, restauracje, burdele z wyjściem na cieśninę Rusaniwską. — Nawet ludziom dalekim od sztuki znane są Pana filmy „Grzech”, „Pułapka”, „Zbrodnia z wieloma niewiadomymi” i bez wątpienia „Wyspa miłości” — według utworów Iwana Franki, Marko Wowczoka, Wołodymyra Wynnyczenki, Hnata Chotkewycza, Mychajła Mohylanskiego. Dlaczego właśnie klasyka ukraińska? — Wszystko zaczęło się pod koniec lat 80. od tego, że byłem zły na kolegów, którzy ignorowali wszystko, co ukraińskie, jako coś wtórnego, niegodnego ekranizacji. Z tej złości najpierw nieświadomie, a potem całkiem świadomie zacząłem kręcić klasykę ukraińską. Postanowiłem: zrobię to. I ludzie zobaczyli, że klasyka ukraińska jest wysokiej próby, filmy na podstawie tych utworów są nieprzeciętne i nie dlatego, że to moja interpretacja, a dlatego, że to fantastycznie ciekawy materiał. Pierwszym w tym szeregu był film na podstawie powieści Jurija Muszketyka „Ból”, który miał kolosalny rezonans; potem dramat Łesi Ukrainki „Błękitna róża”. Wtedy zrozumiałem, że właśnie to jest moja nisza. Robić ekranizację Czechowa czy Marka Twaina? Niech robią w tym kraju, do którego narodu oni należą. Od tamtej pory z tej rzeki nie wypływam. Czasami płynę pod prąd, ale trzymam się w tych wodach. Zamysł obrazu „Wyspa miłości” również powstał jako złość na utarty pogląd, że seks i Ukraina to rzeczy niekompatybilne, że jesteśmy cnotliwi, że u nas istnieje tylko miłość do rodzinnej wsi, a najwięcej, na co nas stać, to stanąć na ślubnym ręczniku. Mnie interesowało nie tyle zrobienie filmu o seksie po ukraińsku czy miłości po ukraińsku, co o tym, jak to pojęcie w naszej mentalności i literaturze transformowało się na przestrzeni wieków, jak od wysokiego romantycznego pojęcia miłości doszliśmy do rozpusty. Ostatni film — według utworów Jewhena Hucała, które pod koniec życia autora naznaczone są drwiną i ironią. Więc postanowiłem zbadać, jak relacje erotyczne zmieniały się, transformowały, jak miłość można podmienić surogatem — brutalnym seksem bez żadnego cienia uczuć. Dlatego wszystkie dziesięć filmów jest różnych. Nie robiłem epatowania i myślę, że go tam nie ma. Co więcej: swego czasu miałem okazję demonstrować kilka serii zagranicznej publiczności — Francuzom, Niemcom, Włochom. Zdziwiło ich, jak elegancko i ze smakiem jest to zrobione, nie ma śladu wulgarności. Obraz „Wyspa miłości” to także mój pogląd na miłość. Uważam, że to czyste uczucie i brudnymi rękami nie można go dotykać. Film wywołał polemikę, były różne poglądy, często przeciwne — od aprobaty do całkowitego nieprzyjęcia czy bezpodstawnego oczerniania. Patrzę na to filozoficznie: ile ludzi, tyle opinii. Uważam, że film miał swoją misję na ukraińskim ekranie telewizyjnym, choć demonstrują go przeważnie po godzinie pierwszej w nocy. — Moim zdaniem nie do końca poprawnie się Pan wyraził: nie miał, a ma. Ale po godzinie pierwszej w nocy — to niewygodne dla człowieka, który pracuje. Czy Pana filmy są na nośnikach cyfrowych? — Bez wątpienia są. Kiedy film jest zapisany na płycie, można go obejrzeć wtedy, kiedy jest wygodnie, kiedy jest wolny czas i nastrój. Wiem, że taki popyt istnieje i zgodnie z prawami rynku popyt rodzi podaż. — Większość Pana filmów kręcił operator Leś Zocenko. Czy to Pana oczy? — Z Lesiem Zocenką pracujemy razem gdzieś od osiemnastu lat. A znamy się od siedmiu — od pierwszej klasy siedzieliśmy w jednej ławce. Jesteśmy kolegami z klasy, ale ja byłem prymusem, a on — uczniem słabym. Podsadzili go do mnie, żebym go „ciągnął”. Kadr z filmu „Wyrok”, serial „Wyspa miłości”. Więc razem skończyliśmy szkołę, ja — z wyróżnieniem, a on — przeciętnie. Jednak nie przeszkodziło mu to zostać błyskotliwym operatorem, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej. W 1995 roku na posiedzeniu Komitetu Szewczenkowskiego zabrakło nam jednego głosu i postanowiłem, że nie warto żyć marzeniami: głupi żyje nadziejami. Ale Mykoła Żułynski nalegał, żebyśmy składali dokumenty w 1996 roku i wtedy komitet zagłosował „za”. Jakoś wpadła mi w ręce książka o Nagrodach Szewczenkowskich. Tam Łarysa Briuchowećka pisze, że u nas, rzekomo, nie było nagród w dziedzinie sztuki filmowej. Co prawda, filmy Bijmy „Pułapka” i „Zbrodnia z wieloma niewiadomymi” otrzymały, ale ona uważa, że to obrazy niskiego poziomu, są przeciągnięte, nieciekawie się je ogląda. 12 lat pracowałem w Komitecie Szewczenkowskim i polemizowałem z panią Łarysą. Mam nadzieję, że wkrótce nasza walka z Państwowym Komitetem Telewizji i Radia zakończy się i dadzą nam możliwość pełnowartościowej pracy, tworzenia nowych filmów, a o studiu filmowym „Ukrtelefilm” świat jeszcze usłyszy. Rozmawiała Ołena Szułha. Zdjęcie autora

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

symboliki. Na przykład gwiazdozbiór Wozu przedstawiono jako krowie kopyto z podudziem. Krowa to święte zwierzę bogini nieba Nut i bogini Hathor, córki boga słońca Ra. Prognozy zaćmienia słońca rysowano różnie, w zależności od pełności zjawiska. Na mapie z Dendery wyodrębniono ciekawy wątek. Złowrogi wężopodobny bóg Apop w otoczeniu pewnych symbolicznych figur całkowicie pochłonął słoneczną tarczę Ra. Niemiecki astronom Berg wyliczył, że post factum pokazano całkowite zaćmienie słońca w 364 r. p.n.e. Mapa bardzo „odmłodniała”. Dalej posuwać się nie mogli. To był problem wszystkich muzeów Europy, Ameryki Północnej itd. W magazynach znajdowały się zrabowane rarytasy z pismem klinowym i hieroglificznym. Alfabetu do nich jeszcze nie ułożono. * * * Dopóki u naukowców trwał time-out, eksponat z Luwru nadal inspirował niezmordowaną paryską publiczność. Popularny mistyk i parapsycholog Eliphas Lévi starszy sporządził obszerny wykaz klejnotowych symboli zodiaku. Z czasem nieco dodał Eliphas młodszy i wyszło na każdy gust. Obszerność tabeli wiąże się z ówczesną popularnością mistyków. Od dawna dzielili oni znaki zodiaku na cztery żywioły — ognia, wody, powietrza, ziemi, które miały własną atrybutykę kosztowności. Dodano ją do wykazu znanych biblijnych 12 kamieni. Obecnie wśród produktów reklamowych istnieje różnorodność takich tabel. Najszczersi zwolennicy klejnotowego cudu uważają, że ograniczeń nie powinno być. Człowiek i naturalny kamień to krewniacy dzieci planety. Powinno być odczucie, co pasuje do wewnętrznego stanu i wyglądu w określonym czasie. Wracajmy do eksponatu z Luwru. W dziedzinie lingwistyki zabłysło imię młodego geniusza Jeana-François Champolliona. W 1799 roku, kiedy znaleziono Zodiak z Dendery, miał dziewięć lat. Wtedy francuscy żołnierze, umacniając fort, odkopali słynną płytę z Rosetty z jej trójjęzycznym tekstem egipskich kapłanów. Początkowo to właśnie ona zafascynowała francuskiego chłopca. Trzy lata później zaprezentował on referat naukowy o prawdopodobieństwie liter alfabetu wśród egipskich hieroglifów. Wyobraźmy sobie zebranie wysokoczołych brodatych akademików, których poucza 12-letni prelegent. W 1822 roku, mając już taki alfabet, Champollion zainteresował się napisami na znalezisku z Dendery. Odszyfrował słowo „autokrator”. Był to tytuł urzędowy, który noszono tylko w I w. n.e. i tylko dwaj rzymscy cesarze — Neron i Klaudiusz. Wiek Zodiaku z Dendery został określony ostatecznie: to koniec epoki ptolemejskiej, czyli grecko-rzymskiej epoki Starożytnego Egiptu. Grecy mieli wtedy dostęp do egipskich świątyń. Zachwycała ich żmudna praca kapłanów-astronomów. Zamiast kropki można skorzystać jeszcze z jednego cytatu z M. Wołoszyna. Są trzy ognie: Wygodny ogień w piecu; Straszny ogień podpaleń i buntów; Jest ognik rozumu, który chce poznawać — Niech będzie dar utrzymać w sobie. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

TAJEMNICE ZNAKÓW ZODIAKU

Ludmiła DECHTIAROWA Mija 210 lat, odkąd w kultowej budowli Egiptu znaleziono dzieło astrologiczno-astronomiczne — Zodiak z Dendery. Było to znaczące wydarzenie dla nauki końca XVIII i początku XIX wieku. Słowo „zodiak” w astronomii oznacza pas gwiazdozbiorów między 16° a 18° sfery niebieskiej. W granicach pasa zodiakalnego przebiega ekliptyka — linia corocznego słonecznego cyklu. Ona, niczym nitka gigantycznego naszyjnika, przenika 12 olbrzymich gwiazdozbiorów. Odległość między nimi jest różna. Dlatego dawni astronomowie podczas tworzenia kalendarza graficznie podzielili pas gwiazdozbiorów na 12 równych segmentów — po jednym gwiazdozbiorze w każdym. Tak osiągnięto potrzebną rytmiczność — Słońce przechodzi każdy segment w ciągu miesiąca. Segmenty nazwano znakami. Każdy otrzymał własne imię od swojego gwiazdozbioru. Jeśli mówi się na przykład, że moment równonocy wiosennej następuje, gdy Słońce wychodzi ze znaku Ryb i wchodzi w znak Barana, jest to terminologia astronomiczna. Inna rzecz, że przyswoiła ją astrologia, która rozwijała się jednocześnie z astronomią jako jej mistyczna nadbudowa. W niej pojęcia astronomiczne nabierały losowego znaczenia. Aurę znaleziska z Dendery promieniują wersy poematu „Kosmos” Maksymiliana Wołoszyna: Z wysokich wież, wzniesionych przez ludzi, Z tłustej gliny po potopie Potomek Kaina w zachwycie studiował Pismo klinowe diamentowych gwiazdozbiorów. A niebo bawiło się błyszczącymi zwierzętami, Które niełatwo było policzyć Nad świątyniami ze skrzydlatymi bykami. Toczyło Słońce po ognistym torze Wielkiej areny zodiaku. Pod muzykę subtelną sfer niebieskich I mędrcy Chaldei, i pasterze Suchych szczytów sąsiedniego Iranu, Wsłuchując się w śpiewy gwiazd, Przyszłość królestw własną określali. I wszystko było na dole, jak i na górze, Wielkich współzależności rezultatem. (Przekład z rosyjskiego L. Dechtiarowej) Rzeczywiście, była epoka, kiedy w całej Eurazji wznosiły się majestatyczne budowle kultowe — płaskowierzchołkowe świątynie Egiptu z kolumnadami; siedmiopiętrowe wieże — zigguraty Babilonu; wykute w skałach świątynie Fenicjan, Persów i Semitów Wyżyny Armeńskiej; przypominające ogromne torty budowle hinduistyczne i buddyjskie Indii, Chin, Cejlonu. Służebnicy kultów, oprócz modlitw, zajmowali się potrzebami ogólnoludzkimi. Precyzowali astronomiczne oznaki terminów sezonowych prac rolniczych, określali stałe punkty nawigacyjne na niebie. Potrzebowały tego liczne karawany kupieckie, grupy przesiedleńców, oddziały wojskowe, poszukiwacze przygód i podróżnicy. Kompasu jeszcze nie było. Nocnych przewodników, gwiazdy i gwiazdozbiory czczono, sakralizowano. Powiedzmy, gwiazdozbiór Wozu czczono od dawna, bo zawsze wskazuje na Gwiazdę Polarną. Uważa się, że tak powstała przypowieść o gwieździe betlejemskiej, która doprowadziła do Jedynego Boga. * * * Czas zamienił świątynie w ruiny; dawną różnorodność językową — w „martwe języki”. Kiedy w XVIII wieku pojawiła się moda na astronomię (na astrologię nigdy nie słabła), powstało pytanie, która z dawnych cywilizacji pierwsza opracowała doskonały system astronomiczny „wielkiej areny zodiaku”. Pytanie okazało się niezwykle trudne, ponieważ jedynym podręcznikiem do historii Starożytnego Świata na poziomie potocznym służył Stary Testament. Nawiasem mówiąc, wydarzenia historyczne, z pewnymi wyjątkami, przedstawione są w nim z chronologiczną dokładnością. Pewnego dnia 1799 roku czasopisma Paryża podały świeżą wiadomość. Pierwszy konsul Republiki Francuskiej Napoleon Bonaparte właśnie przybył z Egiptu. Rano spotykał się z delegacją Narodowej Akademii Nauk. Zebranie odbyło się w oddzielnej sali pałacu Luwru. Właśnie tam wystawiono Zodiak z Dendery, który dostarczono z Egiptu. Dyrekcja musiała przepraszać wzburzony tłum zwiedzających, których liczba codziennie rosła. Między innymi ceny usług astrologicznych podskoczyły do nieba, jak i wartość kosztowności z symboliką zodiakalną. I to wtedy, gdy po rewolucji wykorzeniano żądzę luksusu! Na naradzie uzgodniono skład komisji, która będzie badać eksponat z Luwru. Przewodniczyć będzie wybitny astronom i matematyk Laplace, nauczyciel Napoleona w akademii artyleryjskiej. Tego samego wieczoru odbył się wielki bal kostiumowy. Na damach lśniły kosztowności „znaki zodiaku”. Ale z odzieży miały na sobie tylko lniane mgiełki. Jak się okazało, modele skopiowano z figur znaleziska z Dendery. Pierwszy konsul tańczył z Józefiną. Na jej kuszącym biuście mieniła się diamentami kolia „Dwanaście gwiazdozbiorów”. Ciekawe, za czyje Koziorożec. Gagaty, onyks, obsydian, czerwone korale, chryzopraz i inne zielone półprzezroczyste kamienie szlachetne Wodnik. Szafir, szafirin, lazuryt, aleksandryt Ryby. Perły, różowe korale, akwamaryn, błękitny topaz pieniądze, przecież u Napoleona kieszenie zawsze puste. Weseli Wodnicy napełnili kieliszki szampanem, i Bonaparte wygłosił toast za sukces naukowców, którzy będą badać egipskie trofeum. On z pewnością utrze nosa zuchwałym Brytyjczykom, którzy zdążyli ograbić mnóstwo świątyń i piramid. (Czyli my będziemy grabić jeszcze lepiej). Wiwat Francja! W tamtym czasie gwiazda przyszłego imperatora szybko wędrowała w górę. Udana kampania wojskowa w Egipcie wypierała Anglię, pozbawiając ją kolonii. Przy wojsku Napoleona pracowała ekspedycja naukowa. Jej uczestnicy nie tylko określali wartość znalezionych rarytasów. Prowadzili samodzielne poszukiwania i pewnego razu dotarli do miasta Dendera, 300 km od Kairu, dawnej stolicy kultu bogini Hathor. Luksusowe budowle świątynne zostały zniszczone. Zaglądając do jednej, Francuzi zamarli w zachwycie. Na wysokim suficie wspaniale zachował się majestatyczny okrągły rysunek. Była to swoista mapa astronomiczna sfery niebieskiej. Na jej tle po okręgu rozmieszczono 12 symbolicznych figur znaków zodiaku, jakoby znanych z licznych przerysowań średniowiecznych astrologów. Ale jaka technika malarstwa, ile nieznanych detali! W zagraconym kącie stał ograbiony kamienny sarkofag. Na jego wieku było takie samo przedstawienie, tylko prostokątne. Żadnej wątpliwości, że to dawny oryginał. Pod nazwą „Zodiak z Dendery” wpisano go Rak (krab). Akwamaryn, szmaragd. Kolorowe perły, macica perłowa, skorupa żółwia Baran. Rubin, pirop i inne czerwone przezroczyste kamienie, diament czystej wody Byk. Kacholong i inne białe nieprzezroczyste kamienie szlachetne, demantoid (zielony przezroczysty granat z diamentowym blaskiem) Lew. Pomarańczowy szafir, topaz, diament, karneol, sardoniks, cytryn Bliźnięta. Ametyst, dwukolorowe topazy, różnobarwne jaspisy, chryzolit Panna. Kryształ górski, opal, bursztyn, jaspis krajobrazowy do katalogu najcenniejszych rarytasów i natychmiast przetransportowano do Paryża pod ochroną. * * * Paryska komisja z góry nastawiła się na dawny wiek eksponatu. Obejrzeli i ogłosili: 15 tysięcy lat. Egiptolodzy kategorycznie się nie zgodzili i ustalili 4 tys. p.n.e. Najszerszym polem działalności była mapa astronomiczna. Podczas jej deszyfrowania do Francuzów stopniowo dołączali specjaliści z całej Europy Zachodniej (oprócz Brytyjczyków, oczywiście). Doświadczenie prac ze starodawnymi mapami gwiezdnego nieba już mieli. Ale wariant egipski — zbyt twardy orzech do zgryzienia. Aby go rozgryźć, potrzebna jest doskonała wiedza o religii Starożytnego Egiptu. W tamtym czasie jej jeszcze nie było. Wszystko, co dotyczyło nieba, w krainie faraonów sakralizowano. Dlatego świątynni kapłani-astronomowie korzystali z oznaczeń religijnych Waga. Turmaliny, cyrkony, opal, ametyst Skorpion. Akwamaryn, wszystkie topazy, malachit Strzelec. Rubin, hiacynt, turkus Rysunki G. HLIBOWEJ ze zbioru „Zodiak”, 1978 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Roman KOWALSKI, m. Winnica. Skręcasz w Mohylowie Podolskim w prawo, jeszcze 20 minut jazdy wiejskimi drogami przez Serebryję i Niemię, placówka graniczna w Ladowie — i stoisz przed tysiącletnią historią, do której pozostaje 300 stopni w górę. Lecz najpierw, przed podejściem do jednego z siedmiu cudów ziemi winnickiej, oczarowuje tutejszy krajobraz — potężny Dniestr właśnie naprzeciwko monasteru w Ladowie robi ostry zakręt, i całe piękno podolskiej ziemi — woda, zielone pola, surowe skały — jak na dłoni. Właśnie w tej chwili rozumiesz, dlaczego, wracając z Atosu, wielebny Antoni, jeszcze przed założeniem Ławry Peczerskiej w Kijowie, w 1013 roku dał początek temu monasterowi na stromym brzegu rzeki. Nie bez powodu dawne podania niosą do naszych dni to błogosławieństwo, które Antoni otrzymał przed wyprawą na Ruś i zapoczątkowaniem tutaj życia monastycznego zgodnie z tradycją atońską. Mówią, że przełożony wspólnoty, błogosławiąc mnicha w drogę, przepowiedział mu, że na ziemi ruskiej stanie się on „ojcem wielu czernoryzców” — protoplastą ruskiego mnichostwa. Ladowskie wysokie kredowe skaliste brzegi Dniestru przypominały mu święty Atos. Być może dlatego wielki asceta postanowił zatrzymać się właśnie tutaj. W tych skałach wykuł celę i zgromadził wokół siebie uczniów. Lecz z czasem, pozostawiwszy braciom wskazówki i ojcowskie błogosławieństwo, wyruszył dalej na wschód, aż do Kijowa, gdzie założył monaster Kijowsko-Pieczerski. — Oto ta cela, gdzie na kamiennej ławie prawie tysiąc lat temu nocował wielebny Antoni — inicjator naszego monasteru, — opowiedziała cichym głosem miejscowa matuszka Paraskiewia. — Za czasów, skrzydło ma zranione i on na razie nie lata… Reszta — to piękni i piękne, z którymi codziennie rozmawiam jak z ludźmi, oni wszystko rozumieją, poprawiają mi nastrój. Jesteśmy prawdziwymi przyjaciółmi… Nie wierzycie? Wtedy patrzcie, jak znajdujemy wspólny język! — Czy poważni goście też do was przylatują? — Na brzegu Dniestru przy monasterze jest lądowisko dla helikoptera, ale Prezydent czy Julia u nas nie bywali. Prawda, przelatywali obok naszych okien podczas powodzi, ale usiąść właśnie tutaj nikt się nie odważył. — Czy bywają dni, kiedy ze świata zewnętrznego nikt tutaj nie zagląda? — Wielebny Antoni tysiąc lat temu założył ten monaster dla ludzi, ale dni bez gości rzeczywiście zdarzają się rzadko. Ale wy dzisiaj znaleźliście ścieżkę do świątyni, pomodliliście się, zapaliliście świecę i pójdziecie stąd z oświeceniem duszy… Zatem jego dzieło i wiara żyje. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 09029 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

DO 1000-LETNIEGO JUBILEUSZU KLASZTORU W LADOWEJ

które minęły, tutaj prawie nic się nie zmieniło… Może prąd doprowadzili tutaj albo telefony komórkowe pojawiły się dla wygody kontaktu z otaczającym światem. Ale w celach i skalnej świątyni podczas nabożeństwa nigdy nie korzystamy z elektryczności — palimy świece. I wy zapalcie świecę, postawcie jedną „za zdrowie”, a drugą „za spokój” najbliższych wam ludzi, nikogo nie zapomnijcie, bo tutaj jest szczególne miejsce do rozmowy z Bogiem… Uwierzcie mi, jestem tutaj od 2000 roku i znalazłam w tych murach taką łaskę… — A dlaczego, matuszko Paraskiewo, zdecydowała się pani porzucić światową marność? — Mąż mój zmarł, zostałam sama, wydawało się, że życie się skończyło. Ale w sercu była wiara i zdecydowałam się poświęcić resztę życia Bogu. Oto taka moja historia… I jestem szczęśliwa tutaj! — Nie jest pani samotnie bez telewizora, gazet, wiadomości? — Wcale nie, bo wszystko, co pani wymieniła, to światowa marność, a wiara jest wieczna! Żeby poczuć to, wyłączcie choć na godzinę telefon, zapomnijcie na chwilę o samochodzie, pracy, długach… Umyjcie się uzdrawiającą wodą z tego źródła i spójrzcie na tę majestatyczną rzekę — czas leci, ludzie przychodzą i odchodzą, a Bóg pozostaje ponad tym wszystkim. Posiedźcie tutaj sami i choć na chwilę poczujecie nastrój mojej duszy. — Do 2013 roku — tysiąclecia klasztoru — zdążycie odbudować świątynię? — Cerkiew i wierni wszystko robią własnymi rękami i za własne środki. Są, prawda, dobrzy ludzie, którym nie szkoda pieniędzy i oni ofiarowują, kto ile może na odbudowę świątyni. Dlatego prace trwają, a ile zdążymy — zobaczymy za 3—4 lata… Pośpiechu nie ma, codziennie trwa praca. Piasek, cement i kamień dowożą nam z góry, a mistrzowie wkładają wszystko w oto taką piękność… — To prawda, że człowiek, któremu w 1938 roku rozkazano wysadzić świątynię na Ladowskiej skale, sam się wysadził? — Tak, ludzie mówią, że komuniści rozkazali mu wysadzić trzy świątynie — naszą i jeszcze w dwóch sąsiednich wsiach. Dwie zdążył wysadzić w powietrze, a kiedy przygotowywał się do trzeciego wybuchu, spotkało go nieszczęście — trotylem go rozerwało na kawałki i dusza jego, zapewne, do tej pory nie znalazła spokoju. — Te gołębie — to pani przyjaciele czy po prostu listonosze, którzy noszą listy do innych świątyń Podola? — Nam je podarował jeden bardzo dobry człowiek z Winnicy na pamiątkę o sobie. Były dwie pary, potem — już dziesiątka, ale teraz zostało dziewięć. Jedną gołębicę rozerwał jastrząb — tak żałowałam jej. Wśród gołębi — jest tylko jeden listonosz, ale on teraz ma złamane skrzydło. 31 lipca—2 sierpnia na Lwowszczyźnie odbędzie się festiwal kultur narodów świata „Świrz” z udziałem wielu światowych i ukraińskich gwiazd, zespołów teatralnych, grup śpiewu autentycznego, literatów. 35 hektarów festiwalowego terenu i trzy doby nasyconego programu w różnych gatunkach czekają na gości w obwodzie lwowskim, w otoczeniu gór i jezior, niedaleko od starodawnego zamku Świrz. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Łamanie komputerowe Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Serhij KLYMKO Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10.B, m. Kijów, 01001 E.mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301229 Nakład w lipcu — 27500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Zapowiedź – tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN p.o. redaktora naczelnego: Nina GNATIUK Kolegium redakcyjne: Ljubov HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego: Nina GNATIUK, tel. 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин