Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №31 за 2007 рік

16 с. · 47 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

RÓŻNE ASPEKTY JEDNEJ TECHNOLOGII

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Ukraińcy przekonali się o konieczności kontrolowania władzy i jednocześnie przekonali się, że jest to prawie niemożliwe. Trzeba będzie szukać wrażliwych bolesnych punktów rządzącej elity i tak uczyć się demokracji. Elita władzy pisze uchwały, dlatego żadne zebrania niczego nie rozstrzygają, a wiece są jedynie akcjami mającymi osiągnąć z góry znany komuś cel. Demokracja nie zaczyna się i nie kończy na wiecach. Aby realnie kontrolować władzę, potrzebne są nie tylko wiece, a przede wszystkim silne ukraińskie organizacje obywatelskie, ale budowanie ich nie leży w interesie żadnego z dzisiejszych polityków. Prawdziwa demokracja „stawia w ramach” wielką politykę i przeszkadza wciskać kit przeciętnemu Ukraińcowi. Dlatego na masowe akcje polityków lud nie powinien szczególnie liczyć, są one potrzebne jedynie jako tusowanie i miejsce spotkań aktywnych Ukraińców, by szukać swojej prawdziwej formy demokracji, okresowo budzić się z apatii czy zrzucać brzemię depresji. To okazja, by uważnie przyjrzeć się uczestnikom politycznych show jak marionetkom, wyobrażając sobie tych, którzy niewidocznie trzymają w rękach sznurki i z daleka uważają siebie za potężnego Karabasa-Barabasa. Drogie polityshow jest pożyteczne tym, że naród przechodzi szkołę demokracji za darmo, bo ktoś z ludu nigdy nie zdołałby tak pięknie i drogo wszystkiego urządzić: z muzyką, sceną, mówcami grupy rozgrzewającej publiczność i długo oczekiwanym triumfalnym wyjściem głównego „guru” z „tłumu ludu” na improwizowany, oszałamiający dźwiękiem i widowiskiem „pancernik”. To — klasa! Najwyższa politryczna elita nie bez powodu organizuje drogie akcje polityczne. Obecni politycy koniecznie potrzebują wyników badań terenowych obywatelskiej aktywności mas. Po pierwsze, badania socjologiczne i usługi politechnologów to drogie przyjemności, które prawie nie pomagają w wyborach. Prawdziwej prawdy ta brać nigdy nie powie, bo nie wie. Po drugie, Ukraińcy prawie nigdy nie działają tak, jak obiecują. Ukraińska „dulia w kieszeni” dawno zepsułaby oligarchom polityczną zabawę, gdyby nie kupione media i stałe sztuczne sytuacje wyborów bez wyboru. Kapitał inwestuje i pilnuje polityki, traktując Ukrainę jedynie jako ogromny hazardowy projekt biznesowy, bez choćby cienia sentymentu do etnicznych Ukraińców i wszystkich potencjalnych wyborców. Nie potrzebują oni niespodzianek elektoratu, dlatego płacą wielkie pieniądze za projekty badań terenowych nastrojów ukraińskiej społeczności. To jest warte milionów, bo słynna „stabilność” chroni miliardy wszystkim, którzy skutecznie się bogacą na ukraińskich ziemiach, zamieszkanych przez dobrych i pracowitych Ukraińców. Bardzo interesujący byłby projekt ruchu obywatelskiego protestu o prawa, kontrolowany przez doświadczonego społecznego prowokatora (w dobrym sensie tego słowa). Ruch społeczny — to pożądana dla najwyższej polityki forma ruchu protestu obywatelskiego. Dadzą one nikłą, niebolesną dla biznesu i budżetu dodatkę do pensji, emerytur, jałmużny… Jednocześnie naród zademonstruje światu, że na Ukrainie jest demokracja. Bardzo ważne, by był to ruch obywatelski, a nie partia, i na to należy stale kłaść nacisk. W naszym spolaryzowanym i zamąconym społeczeństwie tylko ruch obywatelski może dawać szerokie pole manewru i dobrze być odbieranym na całym terytorium Ukrainy. Ludzie intuicyjnie czują realną możliwość ogólnoukraińskiego zjednoczenia tylko we wspólnocie organizacji na rzecz sprawiedliwości. W głowach tkwi hasło jeszcze z tamtych wyborów: „Sprawiedliwość istnieje, warto o nią walczyć!” Na czym polega sprawiedliwość dla Ukraińców, nikt nie wyjaśnia. Czyżby w wyższych pensjach, emeryturach i jałmużnie dla biednych? Wkrótce informacja o prawdziwych zamiarach i możliwościach różnych warstw ukraińskiego społeczeństwa w różnych regionach kraju będzie na wagę złota. Nie ma żadnej wątpliwości, że dla takiej informacji finansuje się masowe akcje. Potem, w wyborach, Ukraińcom obiecają dokładnie to, czego tak głośno domagali się na wiecach, a nawet to, czego nie odważyli się wypowiedzieć na głos. W tym nie ma nic złego. W poprzednich wyborach to zadziałało — Ukraińcom mówiono to, co chcieli usłyszeć, i dzięki tej technologii stawali się zwycięzcami. Chociaż nie, lepiej nie zdradzać Ukraińcom tego sekretu, który właściwie leży na powierzchni, ale jest zamazany różowymi barwami demagogii, społecznych obietnic i populizmu. Na drogich polityshow etnicznym Ukraińcom nie będzie się mówić o specyficznej ślepocie wpływowych sił politycznych wobec problemu języka państwowego i rusyfikacji i nikt nie będzie krzyczeć z drogiej „popowej” sceny do ludu: „Dlaczego tak mało świadomych etnicznych Ukraińców w polityce, u władzy i na wpływowych stanowiskach w kluczowych dziedzinach działalności społecznej?” Nikt nie wyjaśni społeczności, dlaczego od udziału wpływu etnicznych Ukraińców bezpośrednio zależy los państwa i sukces życiowy obywateli. Może właśnie w nikłości wpływu ukraińskiego czynnika etnicznego kryje się przyczyna wszystkich problemów władzy, biedy i nieszczęścia wielu prostych obywateli? Dlaczego ruchu na rzecz sprawiedliwości naturalnie nie kierują narodowi demokraci, a zamiast tego parę z „ukraińskiego czajnika” puszcza „swój” socjalista Łucenko? W przeddzień wyborów ktoś potężnie i za pieniądze przejmuje inicjatywę narodowych demokratów. Bez pieniędzy na drogie teatralizowane akcje polityczne i bez dostępu do mediów będzie bardzo trudno dowodzić narodowi swojej wagi i siły. Istnieje jednak dowcipny i tani sposób: spróbować wykorzystać cudze opłacane widowisko z maksymalną korzyścią dla narodu, udzielać Ukraińcom lekcji demokracji zamiast stać z boku i słuchać demagogii przyjezdnych obcych zawodowych budzicieli narodu. Ukraińcy powinni dowiedzieć się, jak uczynić Ukrainę ukraińską bez pomocy polityków, zwłaszcza tych, którzy przez lata niepodległości nie zdołali pomóc etnicznym Ukraińcom samookreślić się na Ukrainie. Lepiej późno, lecz naród ukraiński powinien samookreślić się bez pomocy władzy i progre- Zakończenie na s. 3 GŁOS WIEKÓW I POKOLEŃ ODNALEZIONE SŁOWA Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rach. 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zostało doprowadzone do końca. I trzeba jeszcze wiele zrobić, aby wyrównać te wahania w gospodarce kraju i iść dalej, tak jak planowano wcześniej. Zmiana władzy nie jest najlepszym wariantem dla kraju, ale to, co dzieje się dzisiaj z Ukrainą, mało kogo zadowala. 2) Nie sądzę, aby deputowani prowadzili ostrą kampanię wyborczą. Będzie to na poziomie reklamy w telewizji oraz ulotek i plakatów w mieście – nie więcej. Nie zauważyłam póki co jakiejś jawnej agresywnej walki o popularność i przychylność, ale przed nami sierpień, wrzesień i nie wiadomo, co może wypłynąć. 3) Wejdą te same siły, oprócz SPU. Chciałoby się, żeby i komuniści nie weszli, ale nasz kraj jeszcze nie odszedł od tematu Związku Radzieckiego. To, że komuniści, socjaliści i witrenkowcy się połączą, jeszcze nic nie oznacza, bo jest tam taki gracz jak Moroz, i znając jego zmienność, do wyborów mogą się jeszcze rozdzielić. Osobiście będę głosować na Julię Tymoszenko. Ten blok ma i siłę, i poparcie, i duże szanse na stworzenie większości oraz wyprowadzenie kraju na należyty poziom. Jurij, prawnik: 1) Nie oczekuję niczego dobrego od wyborów. Chcę zmian, ale bardziej radykalnych. Moim zdaniem Rada Najwyższa nie jest nam potrzebna, ten organ przedstawicielski nie wypełnia swoich funkcji. Rząd może kierować gospodarką, a projektami ustaw, które nie mają związku z taktycznymi zmianami w społeczeństwie, mógłby zajmować się organ, który nie jest formowany na bazie systemu partyjnego. 2) Już teraz zauważalna jest tendencja do nieuczciwej, brudnej kampanii wyborczej – znów wracamy do tematu chleba, podziału Ukrainy na zachodnie i wschodnie terytoria. Nie widziałem w żadnym programie partii racjonalnej argumentacji, skierowanej do intelektualnego wyborcy. To znaczy, przeważnie orientują się na coś masowego i powierzchownego. 3) Nic się nie zmieni. Socjaliści mogą nie przejść, ale ostatnie wiadomości są takie, że doszło do zjednoczenia i ich szanse znacznie wzrosły. Ludzi, którzy widzą w nich siły lewicowe i fanatycznie popierają ideę komunizmu, już nie tak wielu pozostało. Nie sympatyzuję z partiami jako takimi, ponieważ bazują one na pieniądzach, a nie na idei i kierunku gospodarczym. Od redakcji. Szanowni Czytelnicy! Czekamy na Wasze listy o przebiegu kampanii wyborczej 2007 w miastach i wsiach Ukrainy.

Машинний переклад

POLITYKA

VOX POPULI Maria SKRYNNYK, Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Switłana, lekarz(terapeuta: 1. Obowiązkowo pójdę na wybory i wszystkich do tego wzywam. Szczególnie chcę, żeby młodzież była bardziej aktywna. Kibicuję młodzieży, gdyż te wybory są ważne właśnie dla niej. Ona wybiera sobie przyszłość, a zatem wybór powinien być przemyślany, żeby w Ukrainie wszystko robiono dla ludzi, a nie dla urzędników. 2. Sądzę, że kampania wyborcza będzie śmieszna. Bardzo zabawnie jest obserwować to, jak każda z partii stara się pokazać w pełnej krasie i będziemy mieli na co popatrzeć. 3. W nowym parlamencie chciałabym widzieć więcej centrystów i nacjonalistów. Jestem z Jałty i z jakiegoś powodu oskarżają nas o antypatriotyzm, ale to nieprawda. Kibicuję Ukrainie i chcę, żeby zwyciężyła „pomarańczowa” drużyna. Wałentyna, ekonomista: 1. Nie wierzę w jakiekolwiek zmiany w Ukrainie. Nic szczególnego od tych wyborów nie oczekuję, dlatego że widzę: trwa walka o prawa i interesy deputowanych, a nie zwykłego narodu. 2. Chciałabym, aby kampania wyborcza była informacyjna, aby ludzie więcej wiedzieli, z jakim programem ta czy inna partia idzie do parlamentu. A w praktyce, oprócz brudu, którym bloki oblewają się nawzajem, my, niestety, niczego nie widzimy. To nieciekawe. Zresztą politycy nie mogą zniżać się do poziomu obelg, plotek i oszczerstw. 3. Ja i moja rodzina głosowaliśmy i będziemy głosować na Partię Regionów. Widzę w tych politykach profesjonalistów, starają się pomóc ludziom, rozwiązując ich problemy. A co do parlamentu — pomimo tego, że BJuT i „Nasza Ukraina” są wrogami, jednocząc się, stuprocentowo wejdą. Jewhen, student: 1. Chcę, żeby zmienił się stały skład Rady Najwyższej, gdyż stare partie już się pokazały i czas działać młodym specjalistom. Spo-

Машинний переклад

Znowu na wybory?...

2 sierpnia rozpoczyna się kampania wyborcza – 2007. Jaka ona będzie? Przecież nieufność wyborców oraz cynizm politycznych liderów pozostają niezmienne. Czy wreszcie będziemy chronieni przed nieograniczoną siłą władzy, na co liczymy i komu sympatyzujemy? O tym „Słowo Proświty” dowiadywało się na ulicach Kijowa. 1) Czego oczekujecie od parlamentarnych wyborów – 2007? 2) Jaka, Waszym zdaniem, będzie kampania wyborcza – 2007? 3) Jak sądzicie, które siły polityczne wejdą do Rady Najwyższej? Komu należą Wasze sympatie? …mam nadzieję, że po wyborach poprawi się poziom życia, wzrośnie pomoc społeczna dla ludności, wynagrodzenia i emerytury. To nie jest tak trudne, po prostu politycy nie są zainteresowani. 2. Przed wyborami deputowani zaczynają walkę o wyborców, ale żadna jednorazowa pomoc materialna ani paczka żywnościowa nie rozwiążą problemów ludzi. Kampania wyborcza będzie kosztowna dla polityków, bo reklama kosztuje drogo. 3. Osobiście jestem przeciw wszystkim. Przecież zasadniczo nic się nie zmieni – będą te same partie w tym samym składzie. Wszystkich ich dobrze znamy, a przez pół roku mało kto zmienił stosunek do nich. Roman, budowlaniec: 1. Te wybory niewiele zmienią. Ja osobiście nikomu nie wierzę i uważam, że ludzie powinni liczyć na siebie, a nie czekać od polityków na „cud”. 2. Będą się kłócić między sobą – oto cały sens tej kampanii. Być może ktoś na tym zarobi duże pieniądze, komuś uda się wykorzystać ją i dostać pracę… Wiemy już wszystko, co trzeba wiedzieć o tej czy innej sile politycznej. 3. Zwyciężą te partie, które już były, bo włożono w nie pieniądze i są popularne wśród ludzi. Głównymi konkurentami pozostaną „biało-błękitni” i „pomarańczowi”, i chciałbym, żeby większość głosowała na tych drugich. Ałła Mazur, prezenterka telewizyjna: 1. Obawiam się, że nic się nie zmieni, bo pozostaną ci sami bohaterowie. 2. Szybka, droga i agresywna. 3. Moim zdaniem nie nastąpią istotne zmiany w nazwach partii, które wejdą do parlamentu. Jedyną intrygą tych wyborów są socjaliści. Siedząc w Kijowie, nie bardzo realnie wyobrażamy sobie nastroje wyborców. Niestety, na Ukrainie istnieje duża nieufność wobec wszelkich oficjalnych informacji, partyjni działacze korzystają z nie do końca wiarygodnych informacji swoich sztabów partyjnych, które są zainteresowane tym, aby powiedzieć szefowi, że jest on najbardziej lubianym i najskuteczniejszym politykiem na Ukrainie. Aby uzyskać rzeczywiste dane, politycy powinni by popracować nad tym, by wybory były uczciwe. Mimo wszystko mam nadzieję i bardzo liczę na to, że te wybory będą jawne, uczciwe i niepersonalizowane. Naród jest zagubiony i nie bardzo rozumie, po co znów wybierać spośród tych, którzy już w tę grę grali. Walery, pogranicznik: 1. Te wybory nie poprawią sytuacji w kraju, ale też jej nie pogorszą. Politycy lekceważą Konstytucję i prawa, i dopiero wtedy, gdy my, wyborcy, w końcu zwrócimy się do nich, nie będziemy musieli organizować wyborów 10 razy w roku. Oczywiście chce się żyć lepiej, ale naród to tylko broń w rękach polityków, a nie cel, by pracować lepiej i skuteczniej. Ile razy można oszukiwać naszych ludzi? Wszyscy dążą do kryteriów narodowych — żeby Ukraińcy stali na czele państwa — a na kwestie socjalne nikt nie zwraca uwagi. Zmiany są potrzebne, ale na razie nie warto na nie liczyć. 2. Myślę, że kampania wyborcza będzie bardzo brudna i wyborcy powinni być na to przygotowani, bo wypłyną niewiarygodne fakty, zaczną się intrygi, plotki, skandale. Siły, które nie są pewne siebie, już zaczynają uprawiać brudny PR. Mają do tego środki. A to, czym telewizja zombifikuje nas w przerwach między serialami, to dopiero początek. 3. Jeśli naród myśli rzetelnie i rozsądnie, to spośród wszystkich bandytów wybierze tych, którzy pracują najwięcej. A dla ludzi najwięcej pracuje Partia Regionów. Wszyscy inni tylko obiecują. Oprócz regionałów, myślę, do parlamentu wejdą komuniści, a wszyscy pozostali pozostaną na swoich pozycjach. Iryna, nauczycielka: 1. Nie spodziewam się żadnych zmian. Teoretycznie te wybory mogą zmienić sytuację w kraju, ale wydaje mi się jakoś, że jeszcze długo będziemy żyć tak, jak dziś, choćby ile wyborów nie przeprowadzono. 2. Od razu chciałam powiedzieć, że ta kampania będzie brudna (pewnie stereotyp), ale myślę, że wszystko będzie spokojnie, bo niedawno wybieraliśmy sobie parlament i niczego nowego od partii szczególnie nie oczekuję, skład parlamentu się nie zmieni. 3. Jedyne, co może cieszyć, to spadek poparcia socjalistów. Mogą właśnie nie przejść progu. Ale ewentualne blokowanie Wітrenko, Symonenki i Moroza daje im dużą szansę. Osobiście jeszcze nie do końca zdecydowałam, na kogo zagłosuję, ale to na pewno będzie albo BJuT, albo „Nasza Ukraina”. Bohdan, inżynier: 1) Bardzo liczę na to, że siły demokratyczne połączą się, aby zaprowadzić porządek w naszym państwie. Powinna obowiązywać zasada praworządności, a obecnie widzimy jedynie bezwład, korupcję, bezprawie. Wybory mogą wiele zmienić, potrzebne są tylko wysiłki, nie tylko polityków, ale i narodu. Dotyczy to zwłaszcza młodzieży, która ma przyjść na miejsce starej władzy. 2) Partia Regionów liczy na przejęcie całej władzy w kraju i to właśnie ona rozpowszechnia ten brud, który przed wyborami stale wylewa się na kandydatów „pomarańczowych”. Kampania będzie prowadzona z własnymi „czarnymi” sensacjami, bo to przynosi rezultaty, nasi ludzie jeszcze nie nauczyli się oddzielać prowokacji od prawdy i gier politycznych od prawdziwej sytuacji w kraju. To metody władzy radzieckiej i już dawno czas zrozumieć, że jesteśmy cywilizowanym europejskim krajem i mamy prawo do uczciwości i przejrzystości. 3) Mam nadzieję, że BJuT połączy się z „Naszą Ukrainą”, dołączą do nich „Narodna Samoobrona”, „Prawica” i inni demokraci, i wszyscy razem utworzą większość. Partia Regionów również wejdzie do nowego parlamentu, ale nie będzie to już w takiej liczbie, jak dotychczas. Choć ich potencjał jest duży. Sympatyzuję ze wszystkimi partiami o orientacji narodowej, szczególnie z „Prawicą”, ale potrzebują one zjednoczenia, bo tylko razem stanowią siłę. Liczę na to, że socjaliści nie przekroczą progu, a co do komunistów – myślę, że są potrzebni tylko Regionom podczas głosowań w Radzie Najwyższej. Iryna, bibliograf: 1) Liczę na lepsze. Trudno powiedzieć, co dokładnie się zmieni, ale kurs, który obrano w 2004 roku, nie

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ukraińcom napluła w twarz rosyjska władza imperialna, a w niepodległym państwie robią to azarowy, janukowycze, kolesnikowy i im podobni. Nie tylko kwestia językowa będzie aktualna dla regionalów podczas kampanii wyborczej. Zwracają oni uwagę także na okrzyki z Moskwy dotyczące rosyjskiej floty, która bazuje na ukraińskiej ziemi: w rosyjskim parlamencie trwa wrzawa, że rosyjska Flota Czarnomorska pracuje na rzecz wspólnego bezpieczeństwa w regionie, a jej przebywanie na Krymie jest ważnym czynnikiem stabilności w stosunkach rosyjsko-ukraińskich. A były dowódca rosyjskiej Floty Czarnomorskiej (1991—1992) admirał Igor Kasatonow wyraził nawet przekonanie, że Sewastopol pozostanie główną bazą dla rosyjskiej Floty Czarnomorskiej także po 2017 roku. I obecnie w Moskwie przyjęto już program patronatu rządu Moskwy nad rosyjską flotą, a w szczególności nad Sewastopolem. Ukraińska strona prezydencka i rządowa zajęły wobec zachowania rosyjskiej floty w Sewastopolu postawę kontemplacyjną i wyczekującą. A powinny rozumieć, że ich nieokreślona polityka drażni ludzi. Agresywna zaś polityka przedstawicieli rosyjskich sił politycznych na ukraińskiej ziemi w kwestii bazowania rosyjskiej floty będzie wpływać także na wybór ludzi w wyborach parlamentarnych. szybciej mogli dojść do uświadomienia tego, że ludziom trzeba mówić prawdę. — To złożone pytanie, w jakim stopniu to, co człowiek czyta, kształtuje jego światopogląd i postrzeganie świata. Zbyt mocno idealizowaliśmy informację. Wydawało nam się, że wystarczy dać ludziom informację, a oni zaczną zachowywać się inaczej. — Ile już różnego rodzaju materiałów dokumentalnych opublikowano, przekonujących dokumentów wydrukowano, które, wydawałoby się, powinny postawić kropkę nad „i” w naszej skomplikowanej historii, a one, te teksty, z jakiegoś powodu „zawisają”, bardzo często informacji ze „speczbiorów” ludzie nie odbierają tak, jak powinni. Obrazowo mówiąc, współczynnik użyteczności takich publikacji jest dzisiaj zbyt mały. — Miałem złudzenie, kiedy upadła cenzura (stało się to w 1989 roku) i napłynęła informacja, że ludzie będą się zmieniać, będzie zmieniał się ich światopogląd i rozmowa będzie się zmieniać. A okazało się, że cenzura upadła tylko POLITYKA

Машинний переклад

Закінчення статті «RÓŻNE ASPEKTY JEDNEJ TECHNOLOGII», с. 1

RÓŻNE ASPEKTY TEJ SAMEJ TECHNOLOGII

Zakończenie. Pocz. na s. 1. ...aktywnego ludzkości. Czas przypomnieć sobie, jak to jest być wolnym Ukraińcem, mówić w języku ukraińskim i w ten sposób zwracać Ukrainie ukraińskość, samodzielność i państwową siłę. Uczciwi politycy o emeryturach i taryfach powinni mówić, dopiero wypowiedziawszy słowo prawdy o sztucznych przeszkodach w pełnym samostanowieniu Ukraińców na Ukrainie i zbyt dużym wpływie sił zewnętrznych na ukraińskie życie i władzę. Kiedy największa, podstawowa pod względem liczebności wspólnota etniczna — Ukraińcy — do tej pory nie samostanowiła się i nie może zrealizować własnej językowej, kulturowej, religijnej i gospodarczej odrębności, nie może żyć wolnym życiem, mówienie o obywatelskiej samoobronie zamiast wzywania do obywatelskiego i etnicznego samostanowienia Ukraińców jest co najmniej nieuczciwe. Jeśli Ukraińcy zrozumieją, kim są i czyich rodziców są dziećmi, o samozachowaniu będą musieli myśleć ci, którzy pragną nędzny i dyskryminowany stan Ukraińców ostatecznie i na wieki „ustabilizować”. Aby kontrolować władzę, Ukraińcom wystarczy nauczyć się szanować własne wartości, uczynić język ukraiński, kulturę, tradycje i wiarę wartościami elity władzy, elity biznesowej i polityków. Zamiast ludowej samoobrony potrzebne jest szybkie i pełnowartościowe ludowe samostanowienie i samookreślenie Ukraińców na Ukrainie. ...i ojciec jego byli księżmi, i on zna wszystkie święte teksty, dla niego takie czytania są świętością, i to przekazuje się z pokolenia na pokolenie. Na tym budowała się tradycja i dziedziczność, i nie kładę nacisku na arystokrację jako szlachtę. U nas była arystokracja wiejska. Byli to ludzie, którzy bardzo cenili swoje imię, gotowi byli drogo płacić za nie, bo trzeba płacić za każdym razem, i którzy przeżywali, aby dziecko czy ktoś z krewnych nie splamił swojego imienia. Nie byli to ludzie wysoko wykształceni, ale kiedy Franko czyta „Mojżesza” chłopom, to daj Boże nam takich chłopów teraz, którym można by czytać „Mojżesza” i którzy wiedzieliby, kim jest Franko. To też bardzo ważne, ponieważ trafi on do ludzi prymitywnych, a oni będą pytać: „Po co ten wujek przyszedł ze swoją książką nam czytać?”. To była arystokracja, to była pewna szkoła, pewna dziedziczność, poziom szacunku do samego siebie, poziom honoru, kult honoru, nawet kult honoru w rodzinie. Ale bolszewicy zniszczyli to w sposób radykalny, przy czym nie tylko przez prymitywizm swoich aktywistów. U nich było to założone w teorii, oni w zasadzie negowali genetykę, dziedziczność, cała światowa psychologia uznawała dziedziczność, jej wpływ (na 70—80 %) na osobowość, a bolszewicy mówili, że może tylko mały procent, a wszystko zależy od wychowania. W ten sposób ogłosili teorię „czystej karty”, od której zaczyna się człowiek. A w nauce był taki Łysenko Trochym Denysowycz, którego zrobili akademikiem; był przekonany, że dziedziczność, pula genowa nie mają żadnego znaczenia, bo takiego w ogóle nie ma, i wyprowadzał tak zwaną rasę byczków. To było jego ulubione zajęcie. Elitarne byczki… My wtedy nie słyszeliśmy o elicie, ale o byczkach elitarnych już słyszeliśmy. Zatem wyprowadzał je metodą wzmocnionego tuczenia. Uważał: jeśli w pierwszym pokoleniu wzmocnionym karmić byczki, a potem i w drugim, to wyjdzie nowa rasa. Wydaje mi się, że to w pewnym stopniu było podświadome klonowanie aparatu partyjnego i nomenklatury. Przy czym, u nich był dobór według najgorszej cechy, ponieważ w dobrych społeczeństwach na wierzch wybijali się ludzie honoru, których rodzice kośćmi kładli się za prawdę, a u nas ci, którzy trzymali nos „z wiatrem”: konformiści, donosiciele, ludzie, którzy łatwo wymieniali zasady i łatwo przystosowywali się do każdego wodza. Dlatego mamy strasznie zepsuty materiał ludzki na wszystkich poziomach. I ten zepsuty materiał ludzki wypływa na powierzchnię w naszych czasach i zaśmieca ją. Rzeka płynie, rzeka ma swój stały nurt i będzie go miała, ale powierzchnia — zaśmiecona do tej pory. — Zatem musimy się ratować, sami siebie leczyć i wyleczyć z chorób, które przyniósł nam komunizm, „rozwinięty socjalizm” i dzisiejszy dziki kapitalizm — korupcyjny, antyukraiński, amoralny, bezkulturowy. — Musimy! Rozmowę prowadził Ołeh ROMANCZUK, redaktor naczelny czasopisma „Universum”

Машинний переклад

LIPIECKI PRZEŁOM

Halyna ŁEWICKA, członkini NSŻU, Kijów. Polityczny upał 2007 roku potęguje się jeszcze upałem naturalnym. Dlatego wielu polityków i zwykłych Ukraińców stara się ukryć czy to nad wodą, czy gdzieś w Karpatach. Jednak i na łonie natury spokój nie jest gwarantowany. Jaskrawym świadectwem tego jest niedawna katastrofa z fosforem w obwodzie lwowskim. Prawda, w planie informacyjnym już odeszła w cień. I nie dlatego, że wszystko wyjaśniono, a dlatego, że przykrywają ją nowe, bardziej gorące wydarzenia. Należy do nich zamiar Ołeksandra Moroza zwołania nadzwyczajnego posiedzenia sesji Rady Najwyższej i w ten sposób „wybicia” z rąk Prezydenta podstawy prawnej do przeprowadzenia przedterminowych wyborów parlamentarnych. Jest to pośrednio związane z lwowską katastrofą fosforową. Choć pociąg z fosforem jest już poza granicami Ukrainy, jednak politycy domagają się dymisji ministra transportu. Rada obwodowa we Lwowie na sesji podjęła decyzję, że minister transportu i łączności Rudkowski oraz główny kolejarz kraju Kozak powinni zostać zwolnieni ze stanowisk, ponieważ nie zdołali zapewnić niezawodności przejazdu tego ładunku przez terytorium Ukrainy. Już 2 sierpnia na Ukrainie oficjalnie startuje kampania wyborcza, więc naturalne, że sytuacja z dymisją zarówno ministra transportu, jak i głównego kolejarza będzie się zaostrzać. Tym bardziej, że premier na posiedzeniu rządu również mówił o konieczności przeglądu kadr w transporcie kolejowym. Jednak nie w ministrze transportu tkwi główna ostrość kampanii wyborczej. Potęguje ją również to, że 46 deputowanych ludowych jeszcze 23 lipca skierowało do Sądu Konstytucyjnego kolejny wniosek w sprawie zgodności z Konstytucją dekretu Prezydenta „O wyznaczeniu przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy” z 5 czerwca 2007 roku. Prawda, eksperci uważają, że 10 głosów, niezbędnych do podjęcia tej czy innej decyzji w tej sprawie, nie zbierze się. I Sąd Konstytucyjny nie stanie się przeszkodą dla przeprowadzenia 30 września przedterminowych wyborów. Politolodzy twierdzą, że do wyborów parlamentarnych dojrzała już partia premiera „Regiony Ukrainy”. I choć oficjalną decyzję ma ogłosić 4 sierpnia, jednak aktywna działalność wielu regionalnych polityków, w szczególności pierwszego wicepremiera Mykoły Azarowa, pozwala wyciągać jednoznaczne wnioski. Przebywał on już w stolicy Federacji Rosyjskiej i prowadził negocjacje z putinowską partią „Jedna Rosja”. Azarow chce w przededniu wyborów jeszcze bardziej wzmacniać więzi gospodarcze z FR i tym, oczywiście, chwalić się przed wyborcami, aby głosowali na regionalnych. Również przedstawiciele partii premiera już zaktywizowali się w terenie. W szczególności w Doniecku uciekają się nawet do takich przedwyborczych sztuczek: na obchody 75-lecia obwodu donieckiego do programu koncertowego zaproszono głównie rosyjskich wykonawców. Z ukraińskich artystów byli tylko ci, którzy śpiewają w języku rosyjskim. Wyjątek zrobiono dla „Mad Heads XL”. Ludzie na placu w Doniecku ich piosenki w języku ukraińskim, w szczególności „Nadia je” (Nadzieja jest), bardzo dobrze przyjmowali, jednak lokalny kanał telewizyjny „Ukraina” (finansowany przez regionalnego miliardera Rinata Achmetowa), który transmitował koncert, wyciął ukraińskie piosenki. I jak tu nie zacytować wersów z trzeciego tomu „Dzienników” Olesia Honczara: „Jak brutalnie rusyfikowano szkoły, nawet wieczorowe. Wchodzi do klasy dyrektor-szowinista: — Komu trudno dajetsia ukrainskij, podnimitie ruku — oswobozhu… A robotnicy w większości wiejscy chłopcy, Ukraińcy… Tak oto pluli im w duszę”. To w duszę ukra- AUTORYTATYWNIE Ołeh ROMANCZUK: Panie Jewhenie, jakoś wyraził Pan myśl, że jądro duchowej arystokracji zawsze jest w opozycji. Jak ocenia Pan tę myśl w naszym obecnym życiu? Jewhen SWERSTIUK: Niestety, mało co zmieniło się w naszym życiu, i rozczarowanie naszej elity pozostaje takie, jakim było i w tamtych czasach. A czasy nawet trochę się zepsuły, dlatego że do polityki idzie lżejszy element. Polityka się zdyskredytowała, i duchowo aktywni ludzie unikają tej sfery profanacji wartości. A Rada Najwyższa jest ostrym przykładem degradacji w wielu aspektach. Ja nawet myślę, że ona o wiele przegrywa w porównaniu z tym, co miała Ukraina dziesięć lat temu. — Nasza Rada Najwyższa nijak nie mogła określić się z terminem ludobójstwa, popełnionego przeciwko narodowi ukraińskiemu, przeciwko Ukraińcom. Jak Pan uważa, dlaczego nie ma zrozumienia tej tragedii wśród, zapewne, większej części deputowanych Rady Najwyższej? — Chciałbym zróżnicować różne siły w Radzie Najwyższej. Ale my teraz mówimy o tak zwanej „większości”. I jeśli mówić o tych, którzy reprezentują tę większość, to nie są ludzie sumienia, nie są ludzie wiedzy i nie są ludzie poprawnego politycznego myślenia. To ludzie, którzy mają swoje interesy, i te interesy u nich przeważają, i bardzo często to prowincjonalni kierownicy garaży, administratorzy, którzy nawet nie bardzo wyobrażają sobie, co to jest myślenie narodowe i odpowiedzialność narodowa. Ja myślę, że ogólnie oni są zorientowani na te impulsy, które do trzeciorzędnych obywateli Ukrainy przychodziły z Kremla. Krym nie uznaje ludobójstwa dlatego, że ta straszna decyzja podejmowana była na poziomie kryminalnego klanu. Tam nie pozostało żadnych śladów, żadnych podpisów, tak samo, jak nie ma i podpisu Hitlera pod polityką ludobójstwa Żydów. Wszystko robiono potajemnie, i my jesteśmy zmuszeni teraz badać to tak, jak bada się przestępstwo kryminalne. I śledztwo musi być sumienne przed obliczem prawa i prawdy. Jeśli u człowieka nie ma odpowiedzialności przed prawdą, i on tylko bawi się w prawdę, to zawsze będzie dostarczać polityczne koniunktury. Faktycznie wszyscy ci ludzie w Radzie Najwyższej, o których my teraz mówimy, — to niewolnicy politycznej koniunktury. — I władzy, oczywiście? — Odpowiednio, i władzy. Oni są zobowiązani wobec tych, którzy ich organizowali, którzy ich prowadzili, którzy teraz są ich szefami. A przebijać się wbrew koniunkturze, wbrew osobistej korzyści do prawdy może tylko człowiek bardzo wielkiej skali lub wielkiego sumienia. Dla przeciętnego politykiera jest to absolutnie niemożliwe. Dlatego oni nawet nie odczuwają wstydu, że dziesiątki krajów świata uznały ludobójstwo narodu ukraińskiego, a Parlament Ukraiński nie chciał uznać. Wstyd o tym mówić, a im nie wstyd. — Możliwie, mówić o wstydzie tutaj

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JEWHEN SWERSTIUK: «ŚLEDZTWO MUSI BYĆ SUMIENNE WOBEC OBLICZA PRAWA I PRAWDY»

uzagalni nie dowodzi się. Straszne słowo „prawda”, uznanie ludobójstwa za prawdę, najwyraźniej nie tylko rozmija się z sumieniem, lecz na poziomie genetycznym wywołuje podświadomy lęk przed tym, czego dopuścili się ich poprzednicy. Chodzi więc o nieuświadomiony do końca strach, który ciąży nad nimi, i oni, potomkowie tych, którzy popełniali zbrodnie przeciwko narodowi ukraińskiemu, boją się spojrzeć prawdzie w oczy, bo boją się pokutować. — Może i tak, właśnie jako psychologiczny warunek ich postępowania. To ludzie wychowani w systemie, w którym istniała tylko jedna prawda — gazeta „Prawda”. Każdy człowiek, który wykraczał poza ramy tej gazety z inną prawdą, już był dysydentem, już był podejrzany. Dlatego ludzie nie chcieli obciążać się inną prawdą, woleli nie wiedzieć, nie słyszeć, nie rozumieć, i to było opłacalne. Myślę, że w psychologii ludzi tej szkoły jest to zakodowane. Choć oni rozumieją, że istnieje polityczne zamówienie na określone zachowanie, to w nich żyje niewolniczy strach przed prawdą, która jest niewygodna, która do dobra nie doprowadzi, i każdy z nich wie: setki tysięcy ludzi siedziały w obozach koncentracyjnych tylko za to, że powiedziały wsłuch jakąś małą prawdę. — Pan jest redaktorem gazety „Nasza wiara”. Jestem przekonany, że gdyby Pańską gazetę regularnie czytali ci, którzy w Radzie Najwyższej stanowią większość i nie uznają ludobójstwa, to dla tych, którzy walczyli przeciwko niej i chcieli, aby upadła... A jest wielu tych, którzy nie odczuwali braku informacji, czuli się dość komfortowo w warunkach wskazówek i instrukcji. W latach 90. zauważyłem, że wielu ludzi nie przyjmuje nowych informacji, do których jest dostęp, nie interesuje się nimi, wygodniej im żyć w przytulności wczorajszych iluzji. Ogólnie ludzie w swoim myśleniu kierują się stereotypami i rozbijanie tych stereotypów jest niezwykle trudne. Wszyscy jesteśmy w pewnym stopniu nosicielami stereotypów. Tylko człowiek otwarty jest gotów do dialogu i do rozważań o prawdzie, a człowiek zamknięty agresywnie przyjmuje każdą informację, broni się przed nią. — Trzeba życzyć naszej inteligencji, jeśli ją w ogóle mamy, aby szła własną drogą — drogą prawdy. A jeśli w nas istnieje arystokracja duchowa, to ona także najwyraźniej musi coś robić, iść tą niełatwą drogą do prawdy, aby utwierdzało się nasze państwo jako państwo ukraińskie, aby jego obywatele identyfikowali się z ukraińskością. — Z duchową arystokracją zawsze był problem, bo jest ona w wielkiej mierze dziedziczna. Nie wymyślisz Andrija Szeptyckiego i go nie znajdziesz. To praca wielu pokoleń. Weźmy dobrego kapłana (nie jakiegoś byłego kryminalisty, który zostaje biskupem Mefodiuszem), który chce pracować z ludźmi i służyć Kościołowi, to w przeszłości i dziad,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nieczystości niektórzy czasami wyrównują rachunki polityczne, niektórzy zbijają kapitał polityczny, nie w tym rzecz. A w tym, że społeczeństwo raz na zawsze oceniło kilkadziesiąt lat swojej historii. Wreszcie, oceniło samo siebie. Tę ocenę, której u nas wciąż nie mają odwagi wystawić. Tak, jak zrobiono nie tylko w Polsce, ale i w Czechach, na Węgrzech, w krajach bałtyckich. U naszych niedawnych współwięźniów z socjalistycznego obozu koncentracyjnego. …Niedawno w Kijowie „Inicjatywna grupa ds. przygotowania Międzynarodowego trybunału nad zbrodniami komunizmu” przeprowadziła „okrągły stół” pod hasłem „Ideologia komunistyczna — zagrożenie dla ludzkości”. Wśród uczestników byli naukowcy z Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk kraju, Akademii Nauk Pedagogicznych, Narodowego Instytutu Badań Strategicznych, Związku Oficerów oraz szeregu innych organizacji społecznych. Pełny tekst wygłoszonych referatów i wystąpień w dyskusji liczy dziesiątki i dziesiątki stron. I są to dość poważne badania. Na przykład bardzo ciekawe rzeczy mówili Bohdan Horyń, Maksym Stricha, Wołodymyr Serhijczuk i inni mówcy. Szkoda tylko, że jak zawsze były to wystąpienia dla samych siebie, dla garstki ludzi, bez dotarcia do szerokiej publiczności. Bez tej „masowej informacji” dla milionów współobywateli poprzez nasze tak zwane „środki masowego przekazu”, bardziej skłonne do żałosnych sensacji niż do poważnych problemów. Tak czy inaczej, kwestia oczyszczenia naszego społeczeństwa z dziesięcioleci komunistycznej nieczystości pozostaje niezwykle aktualna. Pewnego razu odwiedziłem kuzynkę. Chata była zamknięta na zasuwkę. Poszedłem za chatę sprawdzić, czy jest tam ktoś z bliskich. Pod lipą, która wypuszczała młode pędy, siedział w kucki sześcioletni Danyłko, rwał młode listki z pędów i jadł je. Danyłko podniósł koszulkę, nacisnął paluszkiem na brzuch, na którym była opuchlizna: — Patrzcie — dołek. On długo będzie. W sadzie zakukała kukułka. Danyłko spojrzał na mnie: — Ja nie umrę, bo kukułka nakukała mi wiele lat. Usłyszałem głos siostry, która przyszła z buraków: „Danyłku, chodź jeść zupę z otrąb!”. Twarz siostry była opuchnięta, a na bosych, spuchniętych nogach rozczapierzyły się palce. Moja rodzona siostra pracowała jako nauczycielka klas młodszych. Opowiedziała, że wiele dzieci w maju już nie uczęszczało do szkoły. U dzieci pojawiły się oznaki puchliny. Pewnego razu zauważyła na lekcji, że dzieci nie widzą, co jest napisane na tablicy. Z głodu zaczęły niedowidzieć. „Dopadła je kurza ślepota” — mówią w ludzie. Siostra pozwoliła im podchodzić bliżej, żeby widziały, co tam jest napisane. Wiele matek zmuszonych było zostawiać dzieci na dworcach, żeby milicja zabrała je do domów dziecka. Tak byli „uszczęśliwiani” ludzie „na naszej sławnej Ukrainie”. A w gazetach wychwalano na wszystkie sposoby rajskie życie w kołchozach. Zachowało mi się kilka gazet z tamtego czasu. W jednej z nich w związku z obchodami Dnia Zwycięstwa pisze się: „Nadszedł dzień wyzwolenia, skończyły się biedy i męki”. Wszystkie trzy wielkie głody były organizowane w latach nieurodzaju. Tak kremlowscy władcy maskowali swoją katowską działalność. Choć był niedobór zbiorów, w 1946 roku niszczycielskiego głodu mogło nie być. Jego przyczyną była nienawidząca ludzi stalinowska polityka. Chruszczow w swoich wspomnieniach pisał, że chleb w kraju był, ale on jako pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy nie miał prawa wziąć nawet 100 gramów bez pozwolenia Stalina. Chruszczow wspomina również, że prosił o pozwolenie dla ukraińskich kołchozów na zakup chleba na Kubaniu za własne środki, ale Stalin i Kaganowicz nie pozwolili. W czasie trzeciego wielkiego głodu ludzi zmarło mniej niż w latach 1932—1933. Pomogły zachodnie obwody, gdzie nie było jeszcze kołchozów. Statystyka świadczy, że tylko od 10 marca do 31 czerwca 1947 roku zmarło 101 637 hospitalizowanych osób. A to daleko niepełne dane, bo ludzie umierali w swoich chatach, na drogach, w polu. Naukowcy skłaniają się ku opinii, że zmarło około dwóch milionów mieszkańców Ukrainy, w większości chłopów. W 1947 roku na Ukrainie zdarzały się też przypadki kanibalizmu. Gazeta „Silśki wisti” z 20 kwietnia 2007 roku donosiła, że w 1947 roku pociągnięto do odpowiedzialności 132 osoby, które zabijały swoje dzieci, rodziców i spożywały ludzkie mięso. A w tym czasie, gdy ludzie w ciężkich mękach umierali z głodu, partyjni kierownicy otrzymywali specjalne przydziały żywności.

Машинний переклад

DZWONY PAMIĘCI

Petro ANTONENKO O społeczny sąd nad reżimem komunistycznym słyszymy pogaduszki tyle samo czasu, ile lat ma niepodległa Ukraina. A może i dłużej, jeszcze od końca lat 80. Nawet nazwę dla tego procesu znaleziono: „Norymberga-2”. Trafnie nazwane! Tworzono nawet komitety organizacyjne na czele z szanowanymi ludźmi. Ile przez te lata odbyło się forów, wieców, soborów, zjazdów… Wszystko, oprócz tego samego sądu. I już nie dziwimy się, że pozostał jedynie świstkiem dekret Prezydenta sprzed 15 lat, zgodnie z którym można było dawno zburzyć kamiennych i z brązu idoli komunoimperium z centralnych placów i ulic Ukrainy. I pustą frazą pozostały słowa naszego „najdłużej urzędującego” Prezydenta: „Jeszcze jednego socjalizmu Ukraina nie wytrzyma”. JEDYNYM pomnikiem na centralnej ulicy stolicy niepodległego państwa Ukrainy jest pomnik zagranicznego führera. A na przewodniczącego i pierwszego zastępcę przewodniczącego parlamentu tego państwa spokojnie wybierają przedstawicieli socjalkompartii tego führera. W czym więc rzecz? W braku jeszcze jednego dekretu — już bezpośrednio o takim sądzie? Bo tak zwana społeczność, dziesiątki partii, które nazywają siebie i narodowymi, i demokratycznymi, do niczego nie są zdolne bez dekretów? Tradycyjna nasza skłonność do dużo gadania i nicnierobienia? Pewnie. A jeszcze, mówią, obawa niektórych, jak by na takim sądzie z oskarżonego nie przekształcić się w pod- Mykoła HNATYSZ, osiedle typu miejskiego Kalyniwka, rejon wasylkowski, obwód kijowski. Zarówno carski, jak i moskiewsko-bolszewicki reżimy trzymały się twardego kursu na zniszczenie całego narodu ukraińskiego duchowo i fizycznie, aby uczynić naszą etniczną ziemię „odwiecznie rosyjską”. Główny i najcięższy cios narodowi ukraińskiemu zadał reżim komunistyczny, organizując trzy wielkie głody. Rekwizując żywność w latach 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947, „starszy brat” dopiął swego, niszcząc ponad 14 milionów ludzi. W bieżącym roku mija 60 lat od strasznej tragedii narodu ukraińskiego — głodu lat 1946—1947. Był to trzeci głód na Ukrainie. Wspomnijmy niektóre wydarzenia, które poprzedzały trzeci wielki głód. Jeszcze trwała wojna. Wojska radzieckie wyzwalały terytoria imperium moskiewskiego od faszystów. Nazywano to wyzwoleniem. „Wyzwolili” Krym — wywieźli krymskich Tatarów, wszak Stalin uważał ich za zdrajców. „Wyzwolili” Ukrainę — na rozkaz Berii i Żukowa rozpoczęli deportację Ukraińców w trudnodostępne, niezamieszkane rejony ZSRR. Ile ludzi zginęło w wagonach-komorach gazowych, ilu poległo na obczyźnie! Po wojnie w kołchozach prawie nie było koni, wołów, traktorów. Ludzie wychodzili w pole z łopatami, kopali ziemię ręcznie. Sierpami zbierali plony. Do młocarni nosili snopy w płachtach. Przychodziło pracować także w nocy. „Rodzona” partia prowadziła okrutną politykę wyciskania zboża, aby w spichlerzu rolnika nie pozostało ani ziarno. Przy młocarni siedział pełnomocnik rejonowego komitetu partii i pilnował, aby całe ziarno z klepiska wysyłano do punktów skupu zboża pod hasłami: „Wypełnimy pierwsze przykazanie!”, „Chleb — do spichlerzy Ojczyzny!”. Rolnicy ciężką pracą uprawiali zboże, a im w najbardziej bezwstydny sposób je zabrano bezpłatnie. Już jesienią 1946 roku ludzie jechali do zachodnich obwodów Ukrainy po zboże. W 1946 roku w kołchozach wydano na dniówkę obrachunkową zaledwie po 50 gramów ziarna. Moja matka katorżniczą pracą przy burakach cukrowych i innych robotach wyrobiła 160 dniówek, ale przyniosła do domu zaledwie osiem kilogramów ziarna. Oto cały zarobek za rok. Dławili rolnika także nie do zniesienia podatkami, które nakładano nawet na każde drzewo owocowe. Były też podatki w naturze: kołchozowe gospodarstwo powinno oddać mięso, mleko, jaja. Działało „prawo o pięciu kłosach”. Na polecenie „z Kremla” szalały „ludowe” sądy, które wydawały okrutne wyroki. Ludzi, którzy wracali z prac polowych do wsi, przeszukiwali milicjanci oraz przewodniczący, aktywiści rad wiejskich. Tych, u których znajdowano choćby garść ziarna, oddawano pod sąd. We wsi Dowżok w rejonie pohrebyszczeńskim z pola szło pięć dziewcząt. Aby skrócić drogę, trzeba było przejść ścieżką przez skraj lasu. Dochodząc do lasu, zobaczyły kupkę pszenicy, która leżała w ściernisku. Postanowiły

Машинний переклад

CZY BĘDZIE SĄD?

Tegoroczne smutne rocznice znów wyostrzyły przed Ukraińcami dawny problem: oczyszczenie z komunistyczno-imperialnej zmazy. Mija 90 lat od Rewolucji Październikowej, bolszewickiego przewrotu, zgodnie z którego zarządzeniami Ukraina musiała żyć niemal do końca XX wieku. Mija 70 lat od początku wielkiego terroru 1937 roku, mija 60 lat od głodu 1947 roku. Właściwie terror towarzyszył wszystkim siedmiu z górką dziesięcioleciom komunistycznego reżimu. Ale nawet na tym czarnym tle ten rok wyróżnia się swoim mrokiem. Nieprzypadkowo niedawno ukazał się nawet specjalny Dekret Prezydenta Ukrainy o upamiętnieniu ofiar tego terroru. Nawiasem mówiąc, zbieg rocznic może być zupełnie nieprzypadkowy. Wtedy, w 1937 roku, również był jubileusz — 20-lecie Października. A obchodzenie jubileuszy krwawymi orgiami było właściwe komunistycznemu reżimowi. Mojego dziadka, jego młodszego brata i jeszcze dziesiątki osób z jednej tylko polesiańskiej wsi (a takich wsi były tysiące) w kwietniu 1938 roku aresztowano jako „angielskich szpiegów” i pospiesznie rozstrzelano — tę udaną akcję apologetów reżimu poświęcono kolejnej rocznicy urodzin Lenina. sądu. Co tu powiedzieć? A ogólnie mądrze powiedział kiedyś Jewhen Swerstiuk: wszyscy byliśmy w strefie, jedni — po tamtej stronie krat, inni — po tej. Ale o czym my mówimy? O jaką prawdę historyczną, o jakie odtajnienie i udostępnienie archiwów, skoro na kierownictwo archiwów państwowych stawia się komunistów. Jakie udostępnienie, jaka prawda! Niewiele nadziei także na nowo utworzony Instytut Pamięci Narodowej. To, że Prezydent go utworzył, jest bardzo pozytywne. Ale u nas już tyle wszystkiego powstało na papierze, co w życiu pozostało bezsilne. podzielić się. Jedna z nich garściami rozdała wszystkim. Dziewczęta schowały ziarno: jedna do kieszeni fartucha, druga do chusteczki. Tuż przy samym lesie z jaru wyskoczyli milicjant i przewodniczący rady wiejskiej. Dziewczęta zaprowadzono do rady wiejskiej. Po drodze weszli do sklepu spożywczego, zważyli, ile która "ukradła". Wyszło po 150–170 gramów. W radzie wiejskiej spisano akt o zbiorowej kradzieży. Proces był pokazowy, w wiejskim klubie. Każdej, zgodnie z wyrokiem, dano po pięć lat. Dziewczęta odbywały karę w kopalniach Norylska. W tej samej wsi zdarzył się jeszcze jeden podobny przypadek. Jesienią kołchoźnice szły do domu z pola buraczanego. Każda wzięła do worka trochę liści buraków dla krowy. Przy wsi z zasadzki wyskakuje milicjant: — Wysypujcie liście z worków! Kobiety wytrząsnęły. Milicjant nogą rozgarnął liście i u kołchoźnicy Zofii Kryworuczko znalazł burak o wadze 400 gramów. Zofię skazano na pięć lat więzienia. A ma ona dwoje dzieci: jedno ma rok, drugie dwa. Zofia odbywała karę w kamieniołomach pod Dniepropetrowskiem. Dzieciakami opiekowała się babcia. W pamięci przywołują się obrazy sprzed sześćdziesięciu lat. W latach 1946–1947 ja pra- Na razie nie chodzi o to, by dorównać analogicznemu Instytutowi Pamięci Narodowej w Polsce, choć dlaczego by nie? W kraju, który być może najbardziej zdecydowanie rozliczył się z komunistyczną przeszłością, wspomnianemu Instytutowi przyznano niemal uprawnienia sądowe. Przynajmniej sądy lustracyjne, pracujące na materiałach tego Instytutu, były upoważnionymi organami państwowymi. Obecnie sprawy lustracyjne przeszły w gestię sądów powszechnych, ale lustracja od tego się nie zatrzymała. I niech czasem dochodzi do skrajności, niech w procesie oczyszczania z komuno- Matka ukraińskiego świata. Artysta Walerij Franczuk

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

TRZECI GŁÓD

pracował w dziale zaopatrzenia Tarnopolskiego Obwodowego Trustu Budowlanego. Codziennie chodził do pracy i z pracy przez teren stacji kolejowej, gdzie tłoczyły się setki strapionych ludzi ze Wschodniej Ukrainy. Przyjeżdżali, by wymienić swoje rzeczy na produkty, bo sytuacja z zaopatrzeniem w żywność w Zachodniej Ukrainie była znacznie lepsza. Milicja transportowa w większości nie wpuszczała ludzi, bo opowiadali Galicjanom straszliwą prawdę o kołchozach, a to utrudniało kolektywizację. Specjalne oddziały milicji transportowej początkowo konfiskowały ludziom kupione zboże pod pozorem „bezpieczeństwa sanitarnego”. Jednak w zimowych miesiącach 1946–1947 napływ ludzi wzrósł do tego stopnia, że milicja nie mogła sobie z nimi poradzić. Przechodząc przez tory kolejowe, patrzyłem na rzędy strapionych, niemytych ludzi, obok których stały worki z kupionym zbożem. Byli tu także dawni frontowcy w szynelach i kufajkach. Do poczekalni milicja ich nie wpuszczała: „Zdieś niet miesta miešočnikam. Asvabadiciе pamieščieniе”. Na mrozie ludzie męczyli się w dzień i w nocy, aż doczekają się towarowego pociągu. Ogrzewali się, jak mogli: chowając ręce w rękawy, chodzili po podkładach, uderzając noskami butów o obcasy, wsuwając ręce pod pachy, by je ogrzać. Była to podróż ciężka, nierzadko śmiertelna. W czasie niepogody — deszczu, śniegu, silnych mrozów — wyczerpani mężczyźni i kobiety jechali na otwartych platformach pociągów towarowych, na dachach wagonów pasażerskich. Przenikał ich mroźny wiatr aż do kości. W obwodach zachodniej Ukrainy rozpowszechniano ulotki, w których OUN-UPA zwracały się do miejscowych chłopów, by podzielili się produktami z braćmi z obwodów wschodnich. Prawie codziennie musiałem jeździć po miastach obwodu, gdzie znajdowały się budowy naszego tresta: Zbaraż, Czortków, Kozowa, Bereżany. Wszędzie na drogach stali ludzie z zakupionym zbożem, „łapali okazję”, by dowieźć je do stacji kolejowej. „Zatrzymaj się — mówiłem do kierowcy — podwieziemy, ile zdołamy”. W związku z pracą musiałem bywać na przygranicznej stacji Czop, skąd wysyłano transporty pszenicy jako bezinteresowną pomoc dla krajów obozu socjalistycznego: Rumunii, Bułgarii, Czechosłowacji. Oto i bezinteresowna pomoc! Pod koniec maja 1947 roku przyjechałem na urlop do domu, do wsi Spyczynci na Winnicczyźnie. Kwitła akacja, na polach zbóż kłosiły się kłosy. Był to szczyt głodu, najcięższy czas dla ludzi. Za miesięczną pensję można było kupić bochenek chleba. Z opuchniętymi nogami kołchoźnicy ledwo chodzili, ale trzeba było odrabiać sowiecką pańszczyznę. Jedli, co kto mógł: wytłoki, makuchę, gotowali barszcz z lebiody, pokrzyw. W wielu wsiach dochodziło do przypadków zjadania zwłok zwierząt i ludzi. Kobiety całymi dniami pod palącym słońcem pieliły i przerywały buraki cukrowe. Pielącym sowiecka władza zorganizowała „jednorazowy codzienny wydział gorącej strawy”, którą ludzie nazywali bałandą, kandiorem. Kobiety połowę bałandy zjadały, a połowę przelewały do butelki i wieczorem niosły do domu dzieciom.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

LUDOBÓJSTWO

ręce w ręce świeżą gazetę (przy tytule były dwa ordery ZSRR). Masowe występowanie memoratów o głodzie potwierdzają wspomnienia mojej matki, Tetiany Warawy, Tekli Rudyk, Hanny Kreszczenko, Paraski Tetianiuk… Na przykład Tekla Rudyk wspomina swoją rozmowę o głodzie z Ołhą Wozniuk w latach 70. na klepisku kołchozowym, z Darką Kytajczuk i innymi. T. O. Bołdecka, T. W. Warawa (moja matka) bezpośrednio głodu nie przeżyły, opowiadają tylko o tym, co słyszały od swoich rodziców — a mimo to te opowieści należą do memoratów i uważamy je za materiał źródłowy. Dlaczego? Ustna tradycja narracyjna ma charakterystyczną dla siebie cechę: każdy narrator za każdym razem (a widać to z powtórnych zapisów!) jedno i to samo opowiadanie powtarza niemal tymi samymi słowami, z jednakową intonacją, nawet z jednakowymi gestami. To wielokrotne powtarzanie, skierowane do konkretnego słuchacza (w szczególności do dzieci i wnuków), osiąga postawiony cel: tekst utrwala się w pamięci w takiej formie, w jakiej podaje go narrator, jakby konserwuje się tam, a przy okazji „wydobywa” i rozwija w swojej pierwotnej postaci. Tak przekazywana jest tradycja ustna, to sposób życia tekstu folklorystycznego. Zatem nie mamy podstaw, by nie ufać tym świadectwom — bez wątpienia adekwatnie odtwarzają one źródło, zmienia się jedynie zabarwienie stylistyczne, forma kompozycji. Istnieje istotna różnica między opowieściami mężczyzn i kobiet. Każdy mężczyzna jest przede wszystkim surowym dokumentalistą, jego wspomnienie zawsze jest nasycone konkretnymi faktami, komentarzami, uogólnieniami, historycznymi paralelnymi, własną analizą wydarzeń. Wspomnienia kobiet, przeciwnie, są jaskrawo-emocjonalne, obrazowo-artystyczne, napełnione głębokimi osobistymi przeżyciami, porażają swoim dramatyzmem, który opiera się na drobnych, ale wyrazistych szczegółach, których nie można zapomnieć. Ludowi narratorzy mimowolnie przekazują słuchaczowi ten stan emocjonalny, którego doznali podczas wielkiego głodu — stan skrajnego przygnębienia, rozpaczy, beznadziei, strachu, poczucie krzyczącej niesprawiedliwości, żalu i gniewu. Memoraty o głodzie z 1947 roku przeplatają się ze wspomnieniami o wojnie, ciężkiej pracy w latach okupacji, wywózkach do Niemiec. Głównymi tematami tych opowieści są kara za zerwane na polu kłosy, sądy kołchozowe, przymusowe roboty i zsyłki, samowola lokalnej władzy, wyjazdy na Zachodnią Ukrainę, gdzie nie było kołchozów, aby zarobić kawałek chleba. Niezwykle cennym świadectwem o czasach ludobójczej kołchozowej rzeczywistości jest wspomnienie Paraski Tetianiuk, którą za niewyrobione dniówki wysłano na przymusowe roboty aż na Daleki Sybir (zob. „Dwie — jak rodzone siostry”, „Słowo Proświty”. — 2006. — Nr 47). Głównym lejtmotywem tych opowieści jest myśl o tym, że na zsyłce było lepiej niż w kołchozie. Wielu narratorów konstatuje również fakt, że nawet „za Niemców” było lepiej niż w kołchozie: „Niemiec płacił za pracę, głodu nie było, poodkrywali cerkwie i można było modlić się do Boga…”. T. M. Rudyk opowiada, że „za Niemców” odzyskała zrabowane podczas rozkułaczania dobro, i do dziś, jako najcenniejszą pamiątkę, przechowuje u siebie w domu ten stół, ławę i skrzynię. Interesowała mnie też psychologia relacji na wsi: jak dawni aktywiści, którzy wyrządzili ludziom tyle krzywd, patrzyli w oczy swoim współmieszkańcom? Przecież po tym żyli oni obok nich co najmniej jeszcze czterdzieści lat. Jak ich traktowano we wsi? „Byli u władzy, szanowano ich jako weteranów, sadzano w prezydium, wręczano nagrody…”. Za ujawnienie prawdy okrutnie mścili się na swoich współmieszkańcach, bezprawnych i zawsze poniżanych. Psychologię mają jedną: grabić, wszystko jedno kiedy i kogo — byle tylko pożywić się darmowym dobrem. „Komu wojna, a komu matka rodzona!” — mówi F. N. Stepaniuk o jednym z aktywistów wielkiego głodu, który za władzy niemieckiej był policjantem, brał udział w pogromach żydowskich. Wielu ludowych narratorów postrzega chorobę lub niezwykłą śmierć dawnych aktywistów jako karę Bożą za brak miłosierdzia wobec swoich współmieszkańców. Charakterystyczny pod tym względem jest wniosek Marianki Krutiuk („Zmarło w domu siedem dusz”): „Ich ukarał Bóg! Oleśce w lesie kłoda wybiła rękę. „Czyż” pomieszał się, to ganiał po wsi. Waśka leżała i żywcem gniła, robaki toczyły. „Saczychę” zgięło do dołu. Filimona traktor udusił… Ich wszystkich ukarano, oni nie umarli jak ludzie!” Fotoreprodukcja Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Машинний переклад

USTNE MEMORATY O GŁODZIE

Ludmiła IWANNIKOWA Trzeba mieć nie lada siłę ducha, aby podjąć się badania tego tematu. Materiał jest niezwykle ciężki, wydarzenia i fakty, o których opowiadają naoczni świadkowie, są tak porażające, że często nie poddają się komentowaniu ani analizie naukowej. Psychicznie trudno bywa nie tylko zapisywać, ale i rozszyfrowywać te materiały, wszak każdy z nas w taki czy inny sposób jest związany z tą tragedią. Przeżyte i zasłyszane od dzieciństwa we własnej rodzinie, we własnej wsi, do dziś nie pozwala mi abstrahować na tyle, by pracował jedynie pragmatyzm naukowca — i tak przeważają emocje, uczucie bólu, gniewu, czasem po prostu grozy. Być może potrzeba na to czasu — stulecia czy dwóch, aby „wyjść z materiału”, z dystansem postrzegać historyczną przeszłość i związany z nią folklor, podobnie jak obecnie postrzegamy dumy ludowe, legendy i podania z czasów najazdów turecko-tatarskich. Być może… A póki co mamy do czynienia z opowiadaczami-świadkami, z których każdy emocjonalnie opowiada o tragicznym losie własnej rodziny, sąsiadów, przyjaciół, współmieszkańców wsi, przytaczając konkretne fakty historyczne, które porażają swoim okrucieństwem, cynizmem, czasem nagim naturalizmem. Istnieje kilka terminów na określenie właśnie tych utworów — „opowiadanie” („opowieść”), „memorat” („wspomnienie”), „podanie”, „świadectwo”. Taka rozbieżność w terminologii powstała dlatego, że za zbieranie materiału zabrali się przede wszystkim historycy i pisarze, i każdy na swój sposób określał zapisane przez siebie utwory. Dla historyka jest to przede wszystkim świadectwo o pewnym okresie, w jakiejkolwiek formie by ono nie było, wszak jego celem jest zapis i gromadzenie dokładnych danych dokumentalnych (w formie ustnej lub pisemnej), związanych z określonymi wydarzeniami historycznymi, które powinny uzupełnić materiał archiwalny i odnowić wszystkie „białe” (czy „czarne”?) plamy w nauce. Dlatego wśród historyków utrwalił się termin „świadectwo”. Rosyjski folklorysta S. M. Azbielew zauważa, że memorat to właśnie „świadectwo o samych wydarzeniach, przeżytych przez naród, i o tym, jak naród te wydarzenia postrzegał i rozumiał”. Zatem oba terminy mają prawo do istnienia. Historyk ceni prawdę faktów przedstawionych w opowiadaniu, dla niego ważna jest dokładna fiksacja miejsca wydarzeń, imion i nazwisk, dlatego patrzy na te utwory jak na swoistą ludową archeografię. Folklorysta bada specyfikę przekazywania tradycji ustnej, proces komunikacyjny, doświadczenie duchowe narodu. Zatem te dwie nauki, które zawsze szły obok siebie i nierzadko miały wspólny przedmiot badań, nie wykluczają, a jedynie uzupełniają i wzbogacają się nawzajem. W formie memoratu przekazują swoje opowieści naoczni świadkowie wydarzeń, a ich dzieci i wnuki opowiadają jakościowo nowe, o innym zabarwieniu artystyczno-stylistycznym utwory, które należą już do podań historycznych i opierają się nie na własnych wspomnieniach, a na tym, co słyszeli od swoich rodziców, krewnych, współmieszkańców wsi. Pewne trudności pojawiają się podczas zapisu materiałów o głodzie w latach 1932—1933. Niełatwo bywa w komunikacji z opowiadaczem, zwłaszcza gdy pracuje się metodą ekspedycyjną, przełamać barierę nieufności. Czasem opowiadacz po prostu boi się ciebie i to, rzecz jasna, nierzadko zmusza do odpowiedzi na szereg pytań: po co to zapisujesz, kto będzie tego słuchał lub czytał, czy zapis opowieści nie zaszkodzi samemu opowiadaczowi itd. Kiedy zaufanie zostanie ustanowione (a temu może sprzyjać nawet wspólny posiłek (na stypie, na święcie parafialnym, wspólna modlitwa w cerkwi itp.), rozpoczyna się szczera spowiedź, której dalszym losem nikt już się nie interesuje. Czasem opowiadacz pozostaje ostrożny i, opowiedziawszy szczegółowo i dokumentalnie dokładnie o wszystkich wydarzeniach, odmawia podania swojego nazwiska, nazwisk swoich krzywdzicieli. Przyczyna może być dwojaka: albo taka, że respondent jednak nie do końca ufa folkloryście, albo taka, że niosąc przez całe życie piętno syna lub córki „wroga ludu”, człowiek otrzymał tak nieodwracalną traumę psychiczną, że nie jest już zdolny wykonać tego kroku — ciężar strachu gnębi go do dziś. A dlaczego tak szczera opowieść? A dlatego, że, jak zapewniają sami opowiadacze, męczy ich to, co zobaczyli i przeżyli w dzieciństwie, nie daje spokoju nieodparte pragnienie wygadania się, pragnienie, aby o jego osobistej krzywdzie dowiedzieli się wszyscy! I ilu ich jeszcze, pokrzywdzonych, złamanych moralnie i duchowo, niewinnych ofiar, które przeżyły rozkułaczanie, niszczenie cerkwi, wielkie głody, zesłania, obozy koncentracyjne, niesłychane znęcanie się. Zdarzają się też paradoksalne przypadki, kiedy ludzie, którzy przeżyli te okropności, żałują za władzą radziecką, za reżimem komunistycznym. “Dlaczego?” — zapytałam grupę opowiadaczy ze wsi Hubcza w rejonie starokonstantynowskim obwodu chmielnickiego. “Ja żałuję za władzą radziecką! — wykrzyknęła L. M. Kreszczenko, która właśnie opowiadała o rozkułaczeniu swojej babci. — Władza radziecka dała mi wykształcenie, Lenin dał mi dobrobyt, pokój, szczęście…”. Ta kobieta całe życie pracowała jako wiejska bibliotekarka, organizowała radzieckie święta i obrzędy, prowadziła ateistyczną propagandę — to była jej ideologia, z którą nawet teraz żegna się niechętnie i dzięki której nie jest zdolna adekwatnie ocenić wydarzeń, które przeżyła ona i jej rodzina. Właśnie ona najbardziej ufa propagandzie o tym, że głód zorganizowali “swoi”, i to jeszcze w poszczególnej wsi, a Stalin o tym nic nie wiedział, bo jego również oszukiwali wiejscy aktywiści. Ludmiła Markiwna opowiada: “I przy tym zbieraliśmy się w klubie wieczorem i pisaliśmy list do Stalina, że jemy pachnący miód, a nasze dzieci jedzą białe pampuszki!.. Zmuszali moją mamę do podpisania się… Pisali, że nasze dzieci jedzą pachnący miód, a my mieliśmy w chacie łobodę i zgniłe ziemniaki! To w 47. roku! Mama płakała cały dzień, jak przyszła! Bo w domu była tylko woda i nic więcej!”. Jeszcze bardziej “zombie” wiarą w “nieskazitelność” i “świętość” Stalina i Lenina jest była sprzedawczyni, a teraz kościelna śpiewaczka Marianka Krutiuk. Choć z głodu w 33. roku wymarła nie tylko cała jej rodzina (ojciec, matka, dwaj bracia i trzy siostry), ale i ulica, na której mieszkali, ona mimo wszystko ubóstwia Lenina i Stalina, przeklina niepodległe państwo ukraińskie, żałuje za utraconym “komunistycznym rajem”. Na pytanie, dlaczego więc ta “sprawiedliwa” władza nie ukarała tych “swoich” za popełnione okrucieństwa i bezprawie, odpowiada: “Ich ukarał Bóg, a władza nie ma tu nic do rzeczy, takie były czasy!”. Na szczęście to pojedyncze przypadki, z reguły większość opowiadaczy adekwatnie ocenia tragiczne wydarzenia lat 30., przeklina katów, starając się na wszelkie sposoby ich potępić, i życzy sobie, aby ta tragedia nigdy się nie powtórzyła. Zatem zapis memoratów o Hołodomorze może odbywać się tylko w atmosferze pełnego zaufania między opowiadaczem a słuchaczem. Czasami obok opowiadacza trzeba spędzić pół dnia lub nawet cały dzień, wysłuchać wspomnień o jego losie, losie rodziców i bliskich krewnych, opowieści o jego stanie moralnym i sytuacji materialnej, poglądach na współczesne wydarzenia polityczne na Ukrainie itd. Wtedy opowieść o głodzie wplata się w zbyt długi, ale wybolany latami kontekst, z licznymi komentarzami i próbą usłyszenia “słowa prawdy” od samego słuchacza. Nierzadko zdarza się tak, że przy wzmiance o Hołodomorze opowiadacz zaczyna niepowstrzymanie szlochać i przez łzy nie może mówić. Czasem to wspomnienie jest tak bolesne, że ludzie w ogóle odmawiają mówienia o tamtych wydarzeniach, odtwarzania w pamięci najstraszniejszych obrazów niespotykanego ludobójstwa. “To tak wielki smutek, że ani opowiedzieć go nie można, ani opisać — ja nie wiem, jak ja dotąd jeszcze żyję!” — oto co najczęściej odpowiadają ludowi opowiadacze. Dopiero po kilku konkretnie zadanych pytaniach człowiek uspokaja się, zwięźle odpowiada na nie i, zorientowawszy się, rozwija swoją opowieść dowolnie. Najpierwsze zapisy ludowych opowieści o głodzie zrobiłam w 1989 r. Na 2006 rok zaszły już istotne zmiany zarówno w świadomości opowiadaczy, jak i w stanie zachowania materiału. Najważniejsze — prawie odszedł ten totalny strach, który krępował opowiadaczy: nazywane są konkretne nazwiska i imiona ludzi, których wcześniej określano w stylu “jeden człowiek”, “jedna kobieta”, “był tu taki”. Ludzie śmiało wyrażają swoje poglądy na wydarzenia i stosunek do konkretnych osób (Stalina, Lenina), pragną chociaż drogą ujawnienia zbrodni zemścić się na swoich krzywdzicielach (“Napisz wszystko to, niech czytają, niech wiedzą — ja będę rad, jeśli wydrukują!”). Zatem teraz można zebrać materiał lepszy, pełniejszy, dokumentalnie dokładniejszy. To — pozytywne zmiany. Ale są i negatywne. W tym czasie prawie wymarło pokolenie, które w świadomym wieku przeżywało kolektywizację i głód, nie spotkasz już na wsi ani byłego “kułaka”, ani członka “brygady uderzeniowej”. Ci bezpośredni świadkowie odeszli na przełomie lat 70. i 80. Krytycznego wieku osiągnęły dzieci represjonowanych, które mogą jedynie fragmentarycznie nakreślić obrazy ogólnonarodowego smutku. Lecz choć ich uwaga koncentruje się wokół swojej rodziny czy bliskich sąsiadów, wrażenia z dzieciństwa bywają tak silne, że opowieść wychodzi artystycznie wyrazista, emocjonalnie nasycona. Takimi są wspomnienia urodzonej we wsi Pilawa w rejonie starosieniawskim obwodu chmielnickiego Lubow Tymofiijiwny Mykołajeć, urodzonego we wsi Tiutky w rejonie winnickim Feodosija Nykyforowycza Stepaniuka i in. I choć mowa bywa o jednej konkretnej rodzinie, takie wspomnienia mają wielką wartość, wszak w historii każdej rodziny, jak w małym lusterku, odbija się cała historia narodu ukraińskiego. Dzisiejsi informatorzy — to z reguły wnuki ofiar stalinowskich represji, czyli trzecie pokolenie, ich wspomnienia nierzadko sprowadzają się do chronologicznego wyłożenia faktów. Teraz już nadchodzi ten moment, kiedy ustne memoraty przestają być właściwie dokumentalnymi świadectwami, co jest ważne dla historyków, a przechodzą w inny status — folklorystyczny. Minie jeszcze trochę czasu, — i ten folklor przestanie być dokumentalną bazą dla historii Ukrainy, dlatego dla historyków ważne jest właśnie teraz zebrać ten bezcenny materiał źródłowy. A dla folklorystów ten materiał będzie cenny zawsze. To miara naszej narodowej i ludzkiej godności. Jednak pojawiają się trudności z odtworzeniem imion i nazwisk represjonowanych w latach 30., — większość ich potomków wyjechała ze wsi, a starzy mieszkańcy pamiętają tylko uliczne przezwiska. Odtwarzając z niebytu imiona represjonowanych w mojej rodzinnej wsi, byłam zdumiona tym, że okazali się nimi moi dalecy krewni, a nawet najbliżsi sąsiedzi, których znałam od dzieciństwa, zapisywałam od nich legendy o rusałkach, mawkach, domownikach, — i nikt z nich nawet na początku lat 90. nie wspomniał o tragedii, którą przeżyli! To niepowetowana strata dla mnie jako kronikarza swojej wsi. Oto skutek tego “wielkiego” 70-letniego milczenia, zorganizowanego krwawym terrorem! Lecz choć o Hołodomorze nie wolno było mówić oficjalnie, pamięć ludowa nie milczała — o nim mówiono wszędzie przy okazji: rodzice — dzieciom, dziadkowie — wnukom, i świadectwem tego są zapisy Tetiany Ołeksiijiwny Bołdeckiej, urodzonej we wsi Zatyszszia w obwodzie odeskim oraz Jewheniji Petriwny Mykołajeć, urodzonej we wsi Pilawa w obwodzie chmielnickim. “Ten Hołodomor my pamiętamy, — zwraca się Je. P. Mykołajeć do swojej matki, — my wchłonęłyśmy go z twoich piersi razem z mlekiem! My pamiętamy to od samego dzieciństwa, wszystkie twoje wspomnienia — i moje dzieci, a twoje wnuki i prawnuki…”. Jewhenija Petriwna opowiada, że za każdym razem, kiedy jej mały syn przyjeżdżał do babci, to prosił ją: “Opowiedz, jak ty biedowałaś!” — i babcia, Lubow Tymofiijiwna Mykołajeć, opowiadała mu o głodzie 33. roku, po czym on bardzo płakał, ale następnym razem znowu prosił babcię opowiedzieć o tym… “Sierp i młot — śmierć i głód!” — za każdym razem powtarzała moja babcia, Ksenija Warawa, be-

Машинний переклад

„Nie ma ofiary zbyt wielkiej, gdy chodzi o Ukrainę”

Ołeksandr SZEPNIWSKI, członek Proświty Zdjęcie autora Wyszedłem z metra „Dorohożyczi” na powierzchnię i byłem miło zaskoczony: nad Babim Jarem rozciągało się błękitne niebo i świeciło słońce, a grupa ludzi z wielobarwnymi flagami zebrała się przy drewnianym krzyżu, będącym symbolicznym grobem Oleny Telihy. Uroczystość otworzył przewodniczący centralnego zarządu Ukraińskich Nacjonalistów-Państwowników Pawło Dorożynski. Modlitwę za zmarłych odprawił arcybiskup żytomierski Izjasław, którego wspomagali ojciec Roman z Żytomierza i ojciec Iwan z cerkwi św. Jana Chrzciciela w Kijowie. Pawło Dorożynski krótko opowiedział o działalności Oleha Olżycza i udzielił głosu przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Jewhenowi Pronijukowi, który podkreślił potrzebę prawdziwego opowiadania o działalności bohaterów i poznawania ich życia; ważne jest, aby ludzie starszego pokolenia, którzy pamiętają wojnę, mówili młodym prawdę o niej, prawdę o naszej historii, o takich bohaterach jak Teliha i Olżycz. Prowadząca uroczystość, aktorka Halina Jabłońska, udzieliła głosu pani Kateryni Kryworuczko, starszej pracownik naukowej Centralnego Państwowego Archiwum, która powiedziała, że dziś po raz pierwszy wspólnie obchodzimy urodziny Oleny Telihy i Oleha Olżycza. Olżycz wszędzie pisał, że urodził się 8 lipca. Pani Kateryna ustaliła, że Olżycz urodził się 8 lipca według starego stylu, czyli według nowego stylu 21 lipca (ten fakt potwierdził Pawło Dorożynski, otrzymawszy kopię dokumentów metrykalnych z Żytomierza, miasta, w którym Olżycz przyszedł na świat). Pani Kateryna zacytowała wiersz Oleha „Białe łabędzie”, opowiedziała biografię Oleny Telihy i Oleha Olżycza, a także powiedziała, że miesiąc temu wśród dokumentów znalazła spisane ręką Olżycza przykazania dla współczesnych. Oto te wiersze, odczytane przez Kateryną Kryworuczko, które Olżycz napisał w 1941 roku: „Pamiętaj, że wszędzie i zawsze jesteś Ukraińcem, i nie ma innego imienia ani przed, ani za grobem, dlatego żyj i postępuj tak, abyś nie pozwolił nikomu zohydzić tego imienia. Nie będziesz miał wyższego prawa niż dobro narodu ukraińskiego, więc podporządkuj mu wszystkie myśli i czyny całego swego życia. Przypominaj sobie, płonąc ze wstydu, wszędzie i zawsze, że Ukraina jest w niewoli, i poświęcaj na jej wyzwolenie wszystko, co masz. Nie ma ofiary zbyt wielkiej, gdy chodzi o Ukrainę; całą siłą swego rozumu i serca gardź wrogami twojej Ojczyzny, inaczej pozostaniesz nędznym niewolnikiem. W każdym Ukraińcu widź swego brata i jego dążenia do wolności przyjmij za własne. W sobornej jedności narodu ukraińskiego jest niezwyciężona siła, a w rozłamie – zguba. Pamiętaj, że swoje prawo i prawo narodu zdobędziesz tylko walką, dlatego nie płacz, nie proś, nie znoś cierpliwie przemocy wroga; twoja tchórzliwa uległość skazuje twój naród na okowy i śmierć. Polegaj tylko na własnych siłach swojego narodu i pomnażaj je wszystkimi sposobami; jego los jest w twoich rękach. Czcij wielkie dni naszych walk o wyzwolenie i skłoń głowę przed bohaterami, którzy złożyli życie za honor i wolność Ukrainy. Ich śmierć przyjmij jako najwyższe wyróżnienie i stań się jej godnym sam. Wiedz, że honor traci się tylko raz i na zawsze, dlatego bądź wierny Ojczyźnie aż do zguby. Wiedz, że nie ma siły, która mogłaby powstrzymać naród ukraiński, gdy wszyscy jego synowie, jak jeden mąż, zapragną wolności i świadomie oraz nieugięcie będą toczyć bój w szeregach ukraińskiej rewolucji narodowej o utworzenie samodzielnej sobornej Państwa Ukraińskiego”. Od krzyża – symbolicznego grobu Oleny Telihy – uczestnicy uroczystości przeszli kolumną na ulicę Olżycza, gdzie przy tablicy pamiątkowej na budynku kontynuowali oddawanie czci bohaterowi. Brzmiały tam wiersze, pieśni i dobre słowa poświęcone Poecie. ra, Kijowa, Korostenia, Malina, aby uczcić pamięć bohaterów. Przy pamiątkowym znaku — mnóstwo niebiesko-żółtych i czerwono-czarnych flag. Prawie połowa obecnych to młodzież. Panichidę za poległych bohaterów odprawił kapłan Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego ojciec Leonid. Odbył się wiec obywatelski, który prowadziła Halina Żemaćkas. Rozpoczął go wójt wsi Fedir Charczenko. Przemawiali przewodniczący obwodowego oddziału Towarzystwa „Proświta” Swiatosław Wasylczuk, który podkreślił, że pomimo wszelkich starań totalitarnego reżimu, zajadłego wroga ukraińskiej państwowości, by wymazać z pamięci narodu bohaterskie karty jego historii, — prawda bierze górę, wszystko, co tajne, staje się jawne. Przemawiali uczestnicy walki OUN-UPA Karpo Szostak, Myhajło Franczuk z Korostenia (niestety, kolejny uczestnik — Olha Orłowska — zmarła w marcu tego roku). Na wiecu przemawiali także przewodniczący obwodowej organizacji WO „Swoboda” Ruslan Kocyubynski, Dmytro Skoropad („Narodowy Alians”), przewodniczący korosteńskiej organizacji weteranów Borys Czernysz, mieszkaniec osiedla Buča w obwodzie kijowskim Mykoła Trochymenko, nauczyciel-etnograf Mykoła Bryczun, autor książki o UPA na Żytomierszczyźnie Wołodymyr Płotnicki, który niedawno skończył 85 lat.

Машинний переклад

UCZCZONO PAMIĘĆ OŁENY TELIHY

Mychajło SOPIWNYK 21 lipca 2007 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wspólnie z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów uczciły 101. rocznicę urodzin Ołeny Telihy — wybitnej ukraińskiej poetki. W miejscu rozstrzelania i pochówku Ołeny Telihy w Babim Jarze w Kijowie zebrali się przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz OUN, aby pomodlić się i złożyć kwiaty pod krzyżem na symbolicznym grobie bojowników o Ukrainę, którzy zostali rozstrzelani w Babim Jarze w lutym 1942 roku. Wydarzenie rozpoczęło się od żałobnej panichidy. Następnie wystąpili przedstawiciele patriotycznej społeczności Kijowa, młodzież czytała wiersze Ołeny Telihy. Obecni oczyścili się w myślach i duszach jej patriotyczną, utalentowaną poezją, a także ciepłym letnim deszczem, który nie przeszkodził w przeprowadzeniu uroczystości. Po zakończeniu tych obchodów przyszli przedstawiciele KUN, którzy przeprowadzili własne wydarzenie. Znowu, osobno, — i dokąd tak?!

Машинний переклад

PAMIĘĆ BOHATERÓW JEST ŚWIĘTA

Swiatosław KARPENKO, m. Korosteń na Żytomierszczyźnie. „Armią nieśmiertelnych”, „armią niezwyciężonych” nazywali bohaterską Ukraińską Powstańczą Armię jej współcześni nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. „Gdybym miał taką armię, but niemieckiego okupanta nie deptałby Francji” — tak wysoko ocenił działalność UPA prezydent Francji, organizator Ruchu Oporu przeciwko hitlerowcom w latach 1941–1944, Charles de Gaulle. Ta armia prowadziła bezkompromisową walkę o niepodległość Ukrainy aż do 1955 roku włącznie. W jej szeregach walczyli przedstawiciele całej Ukrainy, a nie tylko zachodnich obwodów, jak podawała moskiewska propaganda. Aktywnie działała OUN-UPA również na Żytomierszczyźnie, gdzie funkcjonowały krajowe, nadrejonowe, rejonowe, kuszczowe, staniczne Prowody OUN, oddziały i bojówki UPA, odbywały się rajdy sotni i kureni UPA, które toczyły walki z okupantami. Mając wsparcie miejscowej ludności, dobrze orientując się w terenie, przestrzegając surowej konspiracji, wiele bojówek UPA stawiało opór na Żytomierszczyźnie jeszcze w latach 50. ubiegłego wieku. Były to, między innymi, bojówki „Budźka” (Sylwestra Prymaka) w rejonie radomyskim, „Artema” (Iwana Małymona) w andruszowskim oraz „Romana” (Wołodymyra Kudri) w korosteńskim. Ostatnią zginęła bojówka sotennego „Romana” latem 1955 roku we wsi Suszki w rejonie korosteńskim. Stało się to przez zdradę. 8 lipca 1955 roku zagrodę Marii Jacenko na zachodnim skraju wsi otoczyło kilkuset funkcjonariuszy KGB, którzy przez głośniki zażądali od powstańców, aby ci się poddali (tych ostatnich w kryjówce było dwóch: sotenny „Roman” oraz żołnierz „Łys” — Ołeksij Usacz, jak ustalono dopiero po czterdziestu latach). W odpowiedzi kaci usłyszeli: — Żołnierze UPA nie poddają się! Rozpoczęła się nierówna walka, w której na jednego powstańca przypadała ponad setka oprawców. W walce zginęli obaj powstańcy. Były straty również wśród napastników. Represjonowano rodzinę Marii Jacenko, która udzieliła schronienia powstańcom. Prześladowań doznała nie tylko gospodyni — synowi Wołodymyrowi, córkom Ulianie i Parasce zasądzono po 10 lat syberyjskiej katorgi. Chatę spalono. Żeby nic nie przypominało ludziom o bohaterskiej karcie życia wsi. Ale pamięć o bohaterach jest niezniszczalna. O działalności bojówek UPA na Żytomierszczyźnie zebrał informacje w 1992 roku, na 50-lecie utworzenia UPA, za pośrednictwem obwodowego zarządu SBU przewodniczący krajowego Ludowego Ruchu Ukrainy, deputowany rady obwodowej Swiatosław Wasylczuk. A po 12 latach w Suszkach ustawiono znak pamięci poległym powstańcom w miejscu chaty Marii Jacenko i ostatniej walki UPA na Żytomierszczyźnie. Przede wszystkim zasługa w tym stanicznej Korosteńskiego Bractwa OUN-UPA Haliny Jewhenijiwny Żemackas, uczestniczki walk wyzwoleńczych OUN-UPA, wieloletniej więźniarki moskiewskich obozów koncentracyjnych na Syberii. I oto 8 lipca br., w rocznicę ostatniej walki upowców, do Suszek znów zjechali się patrioci z Żytomie-

Машинний переклад

UKRAIŃCOM JUŻ NIEDALEKO NAWET DO BIEGUNA

KONTAKTY Trudno powiedzieć, co się stało, ale od zeszłego roku do Międzynarodowej Szkoły Ukrainistyki, gdzie do niedawna słuchaczami byli wyłącznie młodzi obywatele USA, Niemiec, Kanady, Polski, Włoch, Chorwacji itd., zaczęli ciągnąć ludzie, na których paszportach widnieje dwugłowy orzeł. I nie są to tylko moskwianie i petersburżanie. Od Kubania i Przedkaukazia na południu po małą ojczyznę Michaiła Łomonosowa na północy — taka w ogólnych zarysach geografia zadziwia skalą. Lecz bardziej ucieszyło to, że tegoroczni absolwenci MSU, przedstawiciele tak zwanej wschodniej diaspory, zgodnie odwiedzili „Proświtę”. Cel ich wizyty na Chreszczatyku 10-b był jeden: kto, jeśli nie „Proświta”, może pomóc z literaturą ukraińską — piękną, popularnonaukową, informacyjną, artystyczną itd. — dla bibliotek przy ukraińskich centrach kulturalno-oświatowych w Moskwie, Petersburgu, Archangielsku, Krasnodarze i innych? I rzeczywiście. Więc mimo związanej z „martwym sezonem” małej liczby ludzi w gabinetach i korytarzach, kijowscy proświcianie z entuzjazmem odpowiedzieli na prośbę swoich braci i sióstr z Rosji, którzy właśnie otrzymali dyplomy ukrainistów. Efekt okazał się obopólny: aktywiści wschodniej diaspory odkryli dla siebie obecną kontynentalną Ukrainę, jej nieznane dotąd struktury, takie jak „Proświta”, a my dowiedzieliśmy się, że plotki o amorficzności i bezczynności ukraińskich centrów na rosyjskich obszarach są, delikatnie mówiąc, nieco przesadzone. Książki książkami — a zebrali ich proświcianie niemało — ale nie mniejsze znaczenie miało żywe spotkanie. Ołena KARASIOWA, wykładowczyni śpiewu ludowego Ukraińskiego Centrum Narodowo-Oświatowego przy szkole nr 124 w Moskwie: — Moskwa to metropolia i tym powiedziano wszystko. Ukraińców w stolicy Rosji mieszka wielu, ale czasy, kiedy osiedlali się małymi koloniami i nawet nadawali nazwy moskiewskim ulicom — Morosiejka (Małorosiejka) — dawno minęły. Ukraińców jest wielu, ale ich rozproszenie po różnych dzielnicach wielkiego miasta nie pozwala uformować gdzieś w centrum choćby jednej klasy ukraińskiej szkoły. Nie twierdzę, że administracja Łużkowa aż nadto przejmuje się tym, by zrealizować to nasze marzenie, ale i oporu szczególnego nie odczuwamy. Obiektywne przyczyny, proszę mi wierzyć, są o wiele ważniejsze. Ale to nie oznacza, że siedzimy z założonymi rękami. Centrum, kierowane przez Wałerija Semenenkę, doprowadziło do stworzenia fakultetów z kilku dyscyplin w języku ukraińskim. „Doprowadzić” nie było trudno choćby dlatego, że dyrektor 124. szkoły Switłana Beriozkina sama pochodzi z Siczosławszczyzny i z wyrozumiałością odnosi się do naszych propozycji. Ciekawe, że na zajęcia przychodzą nie tylko Ukraińcy. Rosjankę Darię Nalepiną przyprowadziła do nas ciekawość. Zaczęli z synem uczyć się ukraińskich pieśni, pomagać w planie organizacyjnym. I nie jest to odosobniony przykład. Co prawda, trzeba zaznaczyć, że szkoła nr 124 ma specyfikę: uczą się w niej uczniowie, którzy słabo władają językiem rosyjskim. Są to przybysze z Kaukazu, Azji Środkowej, był nawet Mongoł. Mogłabym, jak to bywa, powołać się na naszą biedę, brak pieniędzy, który często jest synonimem bezprawia. Ale w naszych szeregach są też ludzie dość zamożni i wpływowi w Moskwie. To biznesmen Władysław Kyryczenko, który jest gotowy finansować taką moskiewską ukraińską szkołę, która przygotowywałaby dzieci do wstępu na ukraińskie uczelnie wyższe. To Ołeksandr Usynski, który, między innymi, jest zastępcą przewodniczącego zjednoczenia Ukraińców Moskwy. Oprócz centrum, w Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży na Wzgórzach Worobiowych działa grupa ukrainistyki. Język wykłada tu doświadczona filolożka Nina Szowhun, folklor prowadzę ja. A przy liceum lingwistycznym nr 1555 niedawno otwarto grupę języka ukraińskiego (klasy 8—11). Hałyna BOJKO, dyrektor wykonawcza Archangielskiej Regionalnej Autonomii Narodowo-Kulturalnej „Ukraińcy Rosji”: — Nasza organizacja liczy około 1000 członków. Mało to czy dużo? Jeśli wziąć pod uwagę to, że podczas ostatniego spisu ludności Ukraińcami w regionie nazwało się 27 tysięcy osób, to liczba, proszę się zgodzić, przyzwoita. I książki, które z łaski Towarzystwa „Proświta” wieziemy na Pomorze, tutaj niechybnie znajdą swojego czytelnika. Właściwie potrzeba ich była odczuwalna dawno. I nie tylko, zapewne, w Archangielsku. W Rosji bez przesady istnieje głód literatury ukraińskiej, periodyków, informacji w ogóle. Dlatego dziwne, dlaczego kierownictwo Międzynarodowej Szkoły Ukrainistyki tak długo nie zauważało licznych i dość potężnych ośrodków wschodniej diaspory. Już samo to, że przywozimy do swoich regionów przekazane przez „Proświtę” książki, można nazwać proświtańskim informacyjnym i duchowym przełomem na tereny Rosji. W każdym razie Archangielsk to nie Moskwa. Mamy swoje osobliwości, specyfikę. Na przykład znaczną część naszych aktywistów stanowią potomkowie represjonowanych przed wojną Ukraińców. Przecież chodzi o północ Rosji — miejsce obozów koncentracyjnych i osiedli dla zesłańców. Z jednej strony w tych rodzinach, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, kultywowano ducha buntu, wysoką świadomość narodową, z drugiej — trwała odrębność od macierzy dała się we znaki: zapomniano język, historię, zwyczaje. Właśnie ten kontyngent szczególnie potrzebuje kulturalno-duchowego kontaktu z Ukrainą. Wśród działań, które prowadzimy w Archangielsku, są wieczory poświęcone wybitnym Ukraińcom — Tarasowi Szewczence, Iwanowi Frankowi, Łesi Ukraince. Sądzę, że to dopiero początek, choć ważny. W perspektywie, mam nadzieję, niedalekiej, jest odkrywanie zapomnianych, przemilczanych, zakazanych imion, wśród których mogą okazać się i krewni tych, którzy żyją teraz w pobliżu koła podbiegunowego. Dmytro HRUSZEWSKIJ, student Krasnodarskiego Uniwersytetu Kultury: — Ukrainistyka dla mnie to sprawa nowa — nie będę kłamał. Zresztą ojczysty język na razie znam słabo. Ale chęć do pracy jest ogromna. Literaturę, którą wiozę do domu, planuję rozpowszechniać przez struktury naszych ukraińskich organizacji w Kraju Krasnodarskim, ale nie tylko. Nauka w Kijowie wywarła na mnie niezwykle silne wrażenie. Byłem pod pomnikiem Mychajła Hruszewskiego obok Domu Nauczyciela. A to przecież brat stryjeczny mojego prapradziadka. Takie korzenie, proszę się zgodzić, do wielu rzeczy zobowiązują. Doradziliśmy Dmytrowi, by następnym razem odwiedził dom obok targu Kureniwskiego w Kijowie, gdzie mieszkał i nauczał ojciec prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej, i życzyliśmy mu sukcesów w opanowywaniu języka ukraińskiego. A wszystkim naszym szanownym gościom — szczęśliwej drogi i nowych osiągnięć w tej niełatwej, ale zaszczytnej sprawie, którą dla siebie wybrali. Zapisał Mykoła CYWIRKO

Машинний переклад

«WESOŁY ALFABET» — DLA TROSKLIWYCH RODZICÓW I DZIECI Największy w sieci ukraińskojęzyczny serwis dla dzieci ma 5 lat!

Bohdana PROCAK, przewodnicząca Związku Ukrainek, proświcianka, m. Sewastopol „Jest nadzieja, że ta strona stanie się schronieniem dla ukraińskiego dziecka, przytulnym kącikiem w bezkresnym oceanie obcojęzycznej Sieci. Jest nadzieja, że dorośli wujkowie i ciocie, którzy marnotrawią narodowe pieniądze na obce i wrogie Ukrainie sprawy, jak to kawueeny, mamadu-kakadu, wierki serdiuczki, w końcu przypomną sobie, że mają swoje, ukraińskie dzieci”. Od tych słów rozpoczęło się istnienie w Internecie strony „Wesoły Alfabet” http://abetka.ukrlife.org/ — składowej portalu „Ukraińskie życie w Sewastopolu” http://ukrlife.org/. Ważności tego zasobu trudno nie docenić, a radość z poznawania dostępnych materiałów jest odczuwalna i trwała. Dowiedziałam się o tym po tym, jak nasz dziennikarz i niestrudzony pracownik na niwie oświatowej Mykoła Władzimirski pokazał tę stronę internetową. Strona rzeczywiście stała się schronieniem dla troskliwych rodziców i dzieci, odwiedzają ją nauczyciele, wychowawcy i językoznawcy, o czym świadczą liczne podziękowania, z których niektóre dołączam do wiadomości. „Nam swoje robić. Będziemy rozbudowywać i tę stronę” — oświadczył pięć lat temu autor i osiągnął wielką pełnię odzwierciedlenia w Sieci twórczości ukraińskich prozaików, poetów, artystów dla dzieci. Kontakty z autorami, wydawnictwami, redakcjami czasopism i gazet, skanowanie książek, które przesyłają nam dobrzy diasporanie — właśnie to, według słów pana Mykoły, poszło na korzyść strony „Wesoły Alfabet”, której objętość przekracza już 100 megabajtów. Obecnie tylko kolekcja ukraińskich alfabetów wierszowanych na stronie internetowej sięga ośmiu dziesiątek. A do tego — ludowe i autorskie bajki, bajki w formacie mp3, których można słuchać w domu na komputerze, tysiące zagadek i przysłów, setki łamańców językowych, wyliczanki, dziecięce gry ludowe, kołysanki w formacie mp3 i drukowane, uśmiechy, duży i ciekawy dział „Czytanka” — wszystkich smakołyków i ciekawostek trudno zliczyć. Właściwie wiedzą o tym użytkownicy Internetu, których liczba przekracza 1300 na dobę. Z opiniami w księdze gości strony będzie ciekawie zapoznać się czytelnikom gazety. Ołena z Jużnoukraińska w obwodzie mikołajowskim pisze: „Wasza strona — SUPER! Można pokazać dziecku, że komputer istnieje nie tylko dla rozrywki. Serdecznie dziękuję za dużą ilość ciekawego, pouczającego, potrzebnego materiału!”. Wiaczesław, m. Kijów: „Wasza strona internetowa jest wspaniała i pożyteczna. Pożyteczna dla rozwoju zarówno dorosłego człowieka, jak i malucha. Ciekawe i oryginalne opracowanie pozostawia po jej przejrzeniu przyjemne uczucie w sercu. Dziękuję Wam za Waszą stronę”. Ataman, m. Odessa: „Bardzo dziękuję za wspaniały i niezbędny serwis, teraz przygotowuję za jego pomocą informacje dla uczniów do kącika kozackiego! Dla swojego młodszego syna „ściągnąłem” kołysanki — jeszcze raz dziękuję”. Ola, m. Monachium, Niemcy: „Bardzo dziękujemy Wam za tak wspaniałą stronę. Jutro wywiesimy Wasz adres w ukraińskiej szkole sobotniej. Czekajcie na nowych odwiedzających. Sukcesów Wam we wszystkich dalszych przedsięwzięciach, wytrwałości i optymizmu. Z poważaniem nauczyciele, uczniowie, komitet rodzicielski”. Wołodymyr Tatuś, m. Lwów: „Klasa pomysł, klasa wykonanie, klasa zawartość, klasa ideologia. Jeden z niewielu serwisów, które można śmiało polecić synowi. Dziękuję autorowi”. Hałyna Wołczkowa, m. Everett, USA: „Chyba nikt nie cieszył się waszą stroną tak, jak ja! W tym tygodniu zaczynam nauczać języka ukraińskiego w miasteczku Everett (stan Waszyngton), i wszystko, co znalazłam tutaj, jest jak uzdrawiające źródło na pustyni! Szczere podziękowania dla was i najlepsze życzenia”. Anatolij Docenko, m. Moskwa, Rosja: „Moja córka ma już 8 lat. Gdyby tak z 5 lat temu znaleźć mi podobny serwis! Wпрочем, i teraz jeszcze nie jest za późno. Córka wyrosła w Moskwie, ale po ukraińsku mówi biegle. A my z żoną jakoś zaplanujemy jeszcze drugie dziecko, więc serwis nam się przyda! Wielkie podziękowania dla wszystkich, którzy przyczynili się do stworzenia serwisu! To — promyk słoneczka w Ukrnecie…”. Ołeh Jurkin, m. Berno, Szwajcaria: „Szczerze wdzięczny za ten serwis! Grupa ludzi o podobnych poglądach po raz pierwszy w Szwajcarii zorganizowała ukraińską szkołę pod nazwą „Słonecznik”. Materiały z Waszego serwisu wykorzystujemy na zajęciach. Z poważaniem i alpejskim pozdrowieniem Ołeh Jurkin, dyrektor ukraińskiej szkoły „Słonecznik” w Szwajcarii”. Jurij Pidopryhora, os. Green Bank, Wirginia Zachodnia, USA: „Panie Boże, ratuj Was za taki serwis! Co tu mówić… Mam łzy w oczach”. Myrosława: „Mieszkam w Pradze z dziećmi, dlatego znalezienie Waszej strony — to powrót do domu. Dziękuję Wam i życzę sukcesów”. „Po przeczytaniu księgi gości oraz Waszych listów czuję się człowiekiem, który robi potrzebną sprawę” — pisze Mykoła Władzimirski. Autor we wstępie wyraża szczere podziękowania pani doktor Marii Fischer-Slyż oraz pani Łesi Chraplywej-Szczur „za wsparcie i zrozumienie konieczności rozwoju życia narodowego także w Sieci”. Są podziękowania również dla autorów, którzy przesłali w formie elektronicznej swoją twórczość, oraz dla tych, którzy nie odmówili możliwości zapoznania się z ich najlepszymi utworami wszystkim, którzy zechcą. Jeszcze chcę zacytować autora serwisu z jego wstępu: „Jakoś na przystanku autobusowym usłyszałem, jak mały sewastopolczyk mówił swojej mamie: „A wiesz, jak będzie „dziękuję” po ukraińsku? DJAKUJU!”. Ku mojej radości, chłopiec poprawnie zaakcentował wszystkie słowa, i w oczkach jego była niewymowna radość, że wie coś takiego, czego nie wie mama”. Cieszy to i nas, którzy troszczymy się o przyszłość Ukrainy, w szczególności także w Sewastopolu. „Serwis „Wesoły Alfabet” w Sieci od 13 lipca 2002 roku urósł stukrotnie, ale doskonałość nie ma granic, dlatego będę rad sam i ucieszę wszystkich troskliwych rodziców i dzieci, gdy prześlecie coś swojego lub zeskanowanego” — wzywa do współpracy odwiedzających stronę internetową pan Władzimirski. Za jego pozwoleniem podaję adres do korespondencji: skr. poczt. 121, Sewastopol-6, 99006, Ukraina. Adres poczty elektronicznej jest na stronie.

Машинний переклад

OD ULUBIONEGO — DO ZASŁUŻONEGO

Oleksandr STUSENKO, członek NSPU, absolwent Szkoły Średniej nr 1 w Barze. Zdjęcie autora. Gdyby mnie zapytano, czy mógłbym pracować w szkole, odpowiedziałbym szczerze i jednym słowem: nie. Oczywiście, w szkole można pracować jako dyrektor, kierownik gospodarczy czy bufetowa, ale najcięższy krzyż — to krzyż nauczyciela. I właśnie go, obok swoich kolegów, już trzydziesty szósty rok niesie Borys Mychajłowycz Netupśkyj, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w Szkole Średniej nr 1 w Barze, w obwodzie winnickim. W minionym roku szkolnym jego znaczący wkład w rozwój edukacji został wreszcie godnie uhonorowany: Borys Mychajłowycz został zasłużonym nauczycielem Ukrainy. Kiedy on, kończąc Winnicki Instytut Pedagogiczny i odsłużywszy w wojsku, przyszedł do barskiej szkoły nr 1, klas z pogłębionym nauczaniem języka ojczystego i literatury było w obwodzie winnickim zaledwie trzy: w Winnicy, Koziatynie i Barze. Lecz chyba najciekawsze lekcje dla „pogłębionych” dawał właśnie Borys Netupśkyj. Każda jego godzina — to nie tylko zagłębianie się w życiową drogę i laboratorium twórcze pisarza: naukę o literaturze Borys Mychajłowycz przekształcił w naukę bycia człowiekiem. Jego lekcje — to przede wszystkim lekcje humanizmu, i nawet najbardziej zagorzali rozrabiacy oraz uczniowie, dalecy od książki, wynoszą dla siebie z czterdziestu pięciu minut wnikliwego kontaktu z nauczycielem to nieuchwytne i niewysłowione, co potem wielokrotnie będzie odzywać się w ich duszach w najróżniejszych sytuacjach życiowych. Lekcje Borysa Netupśkiego — to ponad sześćdziesiąt spotkań w formacie „Lekcję prowadzi pisarz” lub „Lekcję prowadzi aktor”. W jego klasach bywali Wołodymyr Jaworiwśkyj i Hanna Czubacz, Marija Ludkewycz i Nina Hnatiuk, Natalja Sumśka i Anatolij Chostikojew, Petro Perebyjnis i Anatolij Bortniak, Abram Kacnełson i wnuk Wielkiego Słonceluba Julij Kociubynśkyj, mecenas z Australii Mychajło Hojan oraz wielu innych pisarzy, artystów, działaczy społecznych. Lekcje Borysa Netupśkiego — to wystawne spektakle jednego aktora, to wycieczki po rodzinnym mieście (w Barze mieszkał i uczył się M. M. Kociubynśkyj), to próby i wystawienia szkolnego teatru „Historie życiowe”, wreszcie, to wyjazdy z uczniami na różnorodne twórcze konkursy i olimpiady, skąd nigdy lub prawie nigdy Borys Mychajłowycz nie wracał bez zwycięzcy czy laureata. Nawet swój raport twórczy, benefis, gdzie gratulowali mu wdzięczni uczniowie i koledzy, deputowani i literaci, Borys Mychajłowycz zbudował w formie lekcji, która zaczęła się od jego słowa wdzięczności dla swojej pierwszej nauczycielki Dory Iwaniwny Rudyj, a zakończyła niepowtarzalnym śpiewem trio „Złote klucze” w składzie Niny Matwijenko, Mariji Mykołajczuk i Wałentyny Kowalśkiej. Jednak benefis, jak każde święto, szybko ucichnie, prezenty i słowa wdzięczności odejdą na dalszy plan, i jeszcze tutaj, w sali barskiego kina im. Tarasa Szewczenki, widzę, jak już jutro skromny człowiek z szlachetną siwizną i głębokimi oczami, trzymając w ręku duży teczkę, gdzie zawsze chowa się jakaś niespodzianka dla uczniów, pójdzie swoją zwykłą ścieżką do szkoły. Poniesie swój ciężki nauczycielski krzyż… Pomimo „zasłużoności”, problemów Borysa Netupśkiego nie ubyło. Znacznie przybyło pracy na plantacji dalii, a on je niezwykle kocha, pielęgnuje, i nawet ma kilka patentów na własnoręcznie wyhodowane odmiany. Trzeba niestrudzenie dbać o ogromny księgozbiór (a to tysiące książek, na które szła czasem cała pensja nauczyciela-metodyka), a także unikalne szkolne muzeum. Z jakiegoś powodu obwodowi organizatorzy uroczystości z okazji urodzin Mychajła Kociubynśkiego znów pominęli uwagą szkolne muzeum pisarza, gdzie jest na co popatrzeć i jest komu o tym opowiedzieć. A jeszcze niektórzy pragmatycy od edukacji żądają przekształcenia klasy z pogłębionym nauczaniem języka ojczystego i literatury w klasę z pogłębionym nauczaniem ekonomii… Jednak głowa do góry, drogi i bliski wielu Borysie Mychajłowyczu! Wam na wszystko wystarczy sił i determinacji. Bo nawet kiedy dziennikarze poprosili was o zrobienie zdjęcia z trio „Złote klucze”, wy kategorycznie odmówiliście fotografowania się bez swoich uczniów, oświadczając, że zdjęcie dla prasy ma być tylko takie. Długich i płodnych wam lat, drogi mój nauczycielu, wysokiej mądrości wam i natchnienia, by dalej mocno stać w prawdzie! Swiatosław KARAWANŚKYJ. WYSZUKIWAĆ czy WYSZUKUWAĆ? Biorąc pod uwagę poprzednie, czytam: „Wyszukując w ziemskim nieziemskie…” W żadnym z posiadanych przeze mnie słowników słowo „wyszukiwać” nie figuruje. Zatem neologizm. W zgodzie z wyczuciem językowym? Chyba nie. Nasze wyczucie językowe, poza wszystkim innym, nie pochwala zbyt długich słów. Po co mówić „wyszukiwać”, kiedy istnieje krótsze — „wyszukiwać”? Czy „wyszukiwać” ma jakieś estetyczne przewagi nad słowem „wyszukiwać”? Żadnych. Jak widzimy, wyczucie językowe w pewnym stopniu zgadza się ze zwykłą logiką: po co zbędne dźwięki? POCZUĆ TWARDY GRUNT POD NOGAMI czy POCZUĆ PEWNOŚĆ W SOBIE? Do neologizmów należy zaliczyć przeróbki utartych zwrotów o przeciwnym lub nieco innym znaczeniu. Znany autor pisze: „Proszę o wybaczenie, — …wtrącił się Liebig, „poczawszy twardy grunt pod nogami”. Istnieje szereg utartych zarejestrowanych zwrotów ze słowem „grunt”: „wybić grunt spod nóg”, „stracić grunt pod nogami”, „mieć twardy grunt pod nogami” itd., ale zwrotu „poczuć grunt pod nogami” — nie ma. To autorska innowacja, autorska praca nad słowem. Neologizm obrazowy i pasuje do utworu literackiego. CZUĆ SIĘ W SWOIM TALERZU czy CZUĆ SIĘ W RODZIMEJ ŻYWIOLE? Do przeróbek standardowych wyrażeń należy i użycie zwrotu „czuć się nie w swoim talerzu” bez zaprzeczenia: „czuć się /poczucie się/ w swoim talerzu”. Na przykład, pisze autorka: „Wśród książek ja „czuję się w swoim talerzu”. Wyczucie językowe taką przeróbkę może tylko powitać. I krótko, i prosto, i zrozumiale. WPaŚĆ W DZIECIŃSTWO czy ZDZIECINIEĆ? Czasami autor musi dla dokładnego przedstawienia wydarzenia lub faktu iść pod prąd ustalonego użycia słów, a nawet uciekając się do zapożyczeń. Kryterium stosowności takiego kroku będzie sukces artystyczny lub porażka. Wszystko rozstrzyga celowość twórcza. Oto pisarka rozmyśla o Bożym Narodzeniu: „Boże Narodzenie — to szansa i prawo każdego stać się dzieckiem… — cieszyć się, „wpaść w dzieciństwo”. Zgodnie z normami języka ukraińskiego, wyrażenie „wpaść w dzieciństwo” — to rusycyzm, bo mamy słowo „zdziecinnieć”. Ale zwroty ze słowem „wpaść” są całkowicie ukraińskie: „wpaść w rozpacz”, „wpaść w grzech”, „wpaść w niepamięć”, „wpaść w ambicję” itd. W tym tekście powiedzieć „…stać się dzieckiem… — cieszyć się, „zdziecinnieć” po prostu nie ma jak, bo tymczasowo stać się dzieckiem — to jednak nie „zdziecinnieć”, a „wpaść w dzieciństwo”. I nasz język ma wszelkie prawa korzystać z tego wyrażenia, jeśli tego wymaga opowieść. Ale „wpadać w dzieciństwo” trzeba ostrożnie. Tego wyrażenia nie należy używać, na przykład, jak to zrobił inny autor: „…gadanina… przypominała majaczenie… człowieka, który na starość „wpadł w dzieciństwo”. Tutaj właśnie na miejscu byłoby „zdziecinniał”. PREZENTACJA Mówiąc o neologizmach leksykalnych, trzeba podkreślić, że twórczość słowotwórcza jest udana wtedy, gdy nie sprzeciwia się wyczuciu językowemu. Ktoś może zapytać: „A czym jest wyczucie językowe? Jak je zdefiniować?”. Zacznijmy od smaku w ogóle. Biorę słownik języka polskiego. Słowo smak ma kilka definicji. Do wyczucia językowego najlepiej pasuje taka: „Rozwinięte poczucie piękna, zdolność do oceny estetycznej”. Nasz język z estetyką są nierozłączne. Jeśli chodzi o to, jak zdefiniować „poczucie piękna” i „ocenę estetyczną”, to nie będziemy zagłębiać się w meandry ludzkiej mądrości. Prawda, wiemy, że „o gustach się nie dyskutuje” i „każdy ma inny gust”. Zatem zarówno wyczucie językowe, jak i „poczucie piękna” mogą być różne. Jak tu być? A bardzo prosto — ja wyrażam swój punkt widzenia, a kto ma inny, niech wyrazi swój. Najlepiej w takiej sytuacji przejść do przykładów, umówiwszy się, że neologizmem jest słowo dotąd nieodnotowane w większości znanych słowników lub użyte w nieznanym dotąd znaczeniu.

Машинний переклад

NOWA STARA «WIECZIRKA»

Mykoła CYWIRKO W zeszły czwartek kijowianie z zdziwieniem zauważyli pojawienie się w mieście kolejnej gazety — tygodnika „Wieczornyj Kijów — 100”. Ci czytelnicy, którzy wiedzą, jak wyglądają sprawy w stolicy, jedynie ze zrozumieniem pokiwali głowami. Nie wzbudziła w nich zbędnych pytań także cyfra „100” w tytule: zawiłości prawne dotyczące logotypów i znaków towarowych to rzecz znana. Tak więc mamy przed sobą pierwszy numer pisma o… stuletnim stażu. Paradoks? Być może. Ale zespół wieczorkowców nie podjął tego kroku z dobrej woli. We wstępnym „Słowie do czytelników” dziennikarze przedstawiają swoje stanowisko i wyjaśniają kijowianom, dlaczego zdecydowali się na ten krok. Starzy bywalcy „Wieczorki” z bólem patrzyli, jak ich gazetę, która w styczniu 2006 roku obchodziła jubileusz wieku, wkrótce zaczęto przekształcać w niskich lotów, poddańczą wobec władzy Czerniwieckiego agitkę, specjalizującą się w prymitywnym wychwalaniu mera i jego najbliższego otoczenia oraz w posługiwaniu się brudnym pędzlem, jeśli te czy inne siły w mieście nie zgadzają się z polityką mera. Przy tym jedno i drugie robi się niezwykle grubo i nieprofesjonalnie, czego czytelnicy, którym czarną w dosłownym znaczeniu „gazetę” wpychają przy stacjach metra, oczywiście dawno się zorientowali. Oczywiście nie dało się pogodzić z tym, że honor pisma, które w swoim czasie było uosobieniem walki o niepodległość Ukrainy i jej odrodzenie narodowe i duchowe, a więc zasłużyło sobie na niezwykle wysoką reputację wśród ludzi, tak bezwstydnie i cynicznie się deptze. Dlatego ukazał się „Wieczornyj Kijów — 100”, mimo zgrzytu zębów i syczenia węża ze strony tych, którzy hańbią dobre imię ludowej gazety, bezlitośnie niszczą jej tradycje i dorobek. Nowa — stara — gazeta będzie ukazywać się co tydzień. Można ją będzie zaprenumerować w każdym urzędzie pocztowym. SZPIGAJĄCY czy SZPIGUJĄCY? Czytając udanie napisane opisy utalentowanych autorów, mimowolnie zauważasz potknięcia mistrzów pióra. Pisze pierwszorzędny stylista: „… wyprawione winchestery wyzierały spośród… toporków, siekaczy i jeszcze jakichś „tnących”, „kłujących”, „szpigających” narzędzi zabójstwa”. Czy nie brzmiałoby lepiej …„tnących”, „kłujących”, „szpiegujących” narzędzi zabójstwa”? Mówimy przecież „skaczący” od „skakać”, „śpiewny” od „śpiewać”, a dlaczego nie powiedzieć „szpigujący” od „szpigać”? Smak językowy tutaj nie zdradzi autora. AKULA PIÓRA czy BORZOPISIEC? Systemy polityczne swoją natrętną propagandą mogą tak zaezopować poszczególne jednostki leksykalne, że budzą w czytelniku niesmak. Dlatego pojawienie się udanych synonimów zamiast „ogranych” wyrażeń bywa w języku po prostu konieczne. Na przykład wyrażenie „akule pióra” na oznaczenie pewnej kategorii dziennikarzy, których prasa „dojrzałego socjalizmu” nazwała „borzopisami”, świadczy o niewątpliwym smaku językowym tych, którzy używają tego nowszego synonimu. Podobnie jak wraz z epoką caratu odeszły w niebyt słowa i wyrażenia „przykazczyk”, „żółty bilet”, „stołeczny gród” itp., odchodzi lub już odeszła cała wiązka słów i wyrażeń charakterystycznych dla prasy czasów komunistycznych. Pogrążając się w otchłani zapomnienia, „pięciolatki”, „udarne budowy”, „partkomy” i „profkomy” pociągają za sobą także ulubieńca czerwonej propagandy, „borzopisa”. Niech ziemia im będzie puchem! Chcecie być oryginalni w języku? Pielęgnujcie smak językowy i poczucie piękna!

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Wasyl OWSIIENKO, laureat nagrody im. W. Stusa Na targu w mieście Wuhłedar w obwodzie donieckim pośród bezimiennych sklepików pyszni się jeden jedyny z jaskrawym szyldem — „CHOCHŁUSZKA”. My wraz z panią Marią Olijnyk, zastępczynią przewodniczącego Donieckiej obwodowej organizacji „Proświta”, przepytaliśmy z dziesięciu przechodniów, jak odnoszą się do takiej nazwy. Wszyscy powiedzieli: „Normalnie. Nic obraźliwego. Kto jak chce, tak i nazywa”. Kiedy zaś pytałem: „A gdyby sklep nazywał się „Kacapka” lub „Żydówka”, to odpowiadali: „To byłoby niedobrze”. A jakiś mężczyzna nawet powiedział, że na terytorium Rosji, na Syberii „chochłuszka” — to „znak jakości”. „Chochłuszka” w Rosji — to gospodarna gospodyni, dobra kucharka. Zatem Donbas on uważa nie za Ukrainę, a za Rosję… Ponieważ byłem w wyszywance i pytałem w języku ukraińskim, jedna kobieta powiedziała: „Wy już i tutaj dotarliście”. Odgadłem jej myśl: „Tak-tak, ja banderowiec, petlurowiec i mazepiniec. Oto wytoczę z kryjówki armatę i rozstrzelam ten sklep”. Pani oburzyła się, bo zapewne szczerze uznała mnie za agresora, który nielegalnie przedostał się na jej „odwiecznie rosyjską ziemię” i jeszcze grozi armatą. Dopytaliśmy się o nazwisko właścicielki sklepu „Chochłuszka”: Babycka Ludmyła Mychajliwna. Nawet jej telefon 8-0567-652-26. Prawda, okazał się on błędny. Powiedziano nam, że pani Babycka to „Ukrainka”. Cóż, są tacy ludzie. Z okrojoną świadomością narodową, którzy nawet nie potrafią poprawnie wymówić nazwy swojej narodowości. Niedoukraińcy. Małorusini. Chochły. Chcieliśmy wyjaśnić właścicielce, że jej sklep stoi jednak na ukraińskiej ziemi. Że znaczną część Ukraińców Doniecczyzny bolszewicy wymorzyli głodem, wywieźli na Syberię, a ukraińską inteligencję (całkiem niedawno — Ołeksę Tychyja, Wasyla Stusa) zgnoili w więzieniach tylko za to, że byli Ukraińcami, a nie chochłami. A w zamian do wymarłych wsi nawieźli obcej ludności, której nie nauczyli szacunku do represjonowanego rdzennego narodu. Nazywało się to „dosiedlenie”. A potem „werbunek” do kopalń i PRAKTYCZNA PRACA Pawło MAZUR, m. Mariupol Podstawową bronią proświcianina jest słowo, mowa ustna. Stosować tę broń, i szczególnie na Doniecczyźnie, czasami trzeba w trudnych warunkach. I to wtedy, kiedy proświcianin, który wyszedł „do ludu”, nie ma prawa do porażki w działaniach i słowach. Od jego zdolności oratorskich, opanowania i odwagi w dużej mierze zależy sukces tego czy innego przedsięwzięcia. Wystąpienie na zebraniu, udział w dyskusji, indywidualnej rozmowie itp. — wszystko to wymaga językowo-logicznej spójności nie tylko z punktu widzenia treści, ale i formy przekazu. Ale czy każdy z nas, przeciętnych prośwician, zna podstawy sztuki oratorskiej, doskonale włada nimi? Kiedy i gdzie się tego nauczyć? Póki co główna nadzieja w własnych siłach — samokształceniu i samodoskonaleniu. * * * Swego czasu w Mariupolskiej miejskiej organizacji „Proświty” zainicjowaliśmy dyskusję nad problemem „Słowo — podstawowa broń proświcianina”. Okazało się, że to dość aktualny temat, do niego wracaliśmy jeszcze i jeszcze. Stopniowo zarysował się początkowy algorytm działań proświcianina — mistrza pięknej mowy. Czy nie pierwszy stopień w nim — zwracanie uwagi na stan audytorium: życzliwie czy negatywnie jest ono nastawione do wykładowcy z „Proświty”, tematu i treści jego wykładu czy rozmowy? A dalej szereg pytań: jak roztopić „chłodek” w relacjach między wykładowcą a audytorium? Jak, unikając otwartej konfrontacji, podporządkować sobie audytorium? Jak zaangażować słuchaczy do aktywnego odbierania tematu i treści wykładu, chęci zadawania pytań wykładowcy, aby rozebrać materiał głębiej? Jak uczynić aktualnym wykład materiału, nawet jeśli jest on poświęcony dawno minionym wydarzeniom poza granicami Ukrainy?.. * * * Kierownictwo „Proświty” wyznaczyło mi w cyklu „Postacie historyczne” wygłoszenie w jednym z kolektywów pracowniczych wykładu o Giuseppe Garibaldim — 4 lipca minęło 200 lat od dnia jego urodzin. W wyznaczonym czasie przyszedłem do kolektywu. Organizator wykładu od razu stawia warunek: „Nie więcej niż 5— 7 minut… Bo na ulicy taki upał, a i temat pańskiego wykładu nie ma bezpośredniego związku z Ukrainą, naszym obecnym rozczochranym życiem-bytowaniem…” Co robić? Postawić swoje warunki, zawiązać słowną przepychankę w obecności słuchaczy? A może demonstracyjnie zawrócić i trzasnąć drzwiami?.. Czuło się, że tylko tego ode mnie oczekują… Postanawiam: spróbuję pracować w ramach postawionych mi warunków. A potem zobaczymy… Ogłaszam temat wykładu „Rycerz dwóch półkul”. Demonstracyjnie spojrzałem na wskazówkę zegarka. Odliczanie

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

“budowy socjalizmu”. Tego dnia na targu nie spotkaliśmy ani jednego wuhledarczyka-Ukraińca, który czułby się urażony nazwą “Chochłuszka”. Ani porządnego nie-Ukraińca. Ale przypuszczamy, że tacy w Wuhłedarze są, lecz pamiętając gorzkie doświadczenia przodków, nie chcą z nikim konfliktować, bo przecież muszą tu żyć. Dlatego my, proświcianie, a ja dodatkowo członek Charkowskiej Grupy Obrony Praw Człowieka, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej od 1978 roku, w przeszłości więzień polityczny, jesteśmy zobowiązani wystąpić w obronie godności narodowej Ukraińców. Chociaż pani Babycka uważa się za “chochłuszkę”, mieliśmy zamiar poprosić ją pokojowo o zdjęcie tego szyldu. Bo w słownikach napisano: CHOCHOŁ, chochoła, r.m., daw., pot., znieważająca nazwa Ukraińca. skiego uczonego-biologa I. I. Miecznikowa — naszego pierwszego laureata Nagrody Nobla. W bitwie pod Neapolem L. Miecznikow kierował pracami fortyfikacyjnymi. Na specjalne polecenie Garibaldiego w 1864 r. brał udział w przygotowaniu powstańczej ekspedycji morskiej na wybrzeże czarnomorskie Ukrainy. Chłopi południa Ukrainy czekali na Garibaldiego jak na swojego wyzwoliciela, którego nazywali “Zahrybajło”. W połowie XIX w. rewolucyjną agitację wśród chłopów Kijowszczyzny prowadził Andrij Opanasowycz Krasowski. Z powodu prześladowań zmuszony był emigrować za granicę. 1859 CHOCHŁUSZKA, -y, r.ż., daw., pot. (Słownik języka ukraińskiego (w 11 tomach). — Kijów: Naukowa dumka, 1980); CHOCHOŁ, chochoła, r.m., daw., pot., znieważająca nazwa Ukraińca. CHOCHŁUSZKA, -y, r.ż., daw., pot. (Słownik wyjaśniający języka ukraińskiego. W czterech tomach. — K.: Akont, 1999); marynarzem sardyńskiej floty handlowej. W wieku 26 lat był już kapitanem szkunera handlowego. Garibaldi nie raz w 1820 r. — pierwszej połowie lat 30. odwiedzał Odessę, Teodozję, Kercz, Taganrog. Czy nie kluczowe wydarzenie w życiu Garibaldiego związane jest z Priazowiem. A było to tak. Latem 1833 r. sprawy handlowe przywiodły Garibaldiego na Morze Azowskie. Jego szkuner zawijał do portów Berdiańska, Mariupola, Taganrogu… Do portowej karczmy w Taganrogu, gdzie zazwyczaj zbierali się zagraniczni marynarze, jakoś zajrzał i Garibaldi. Tutaj usłyszał płomienną przemowę w języku włoskim. Nieznajomy mó- CHOCHOŁ, chochoła, r.m., daw. Znieważ. nazwa Ukraińca. CHOCHŁUSZKA, -y, pot. r.ż. od chochoł. (Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego / Oprac. i red. gł. W. T. Busel. K.: Irpień: WTF “Perun”, 2002. — 1440 s.). A gdyby pani Babycka odmówiła zdjęcia szyldu, to mieliśmy zamiar obiecać jej złożenie pozwu do sądu na podstawie artykułu 161 Kodeksu karnego Ukrainy “Naruszenie równouprawnienia obywateli w zależności od ich przynależności rasowej, narodowej lub stosunku do religii”, gdzie napisano: “Umyślne działania, skierowane (…) na poniżenie honoru i godności narodowej (…) — karane są grzywną do pięćdziesięciu nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli albo pracami poprawczymi na okres do dwóch lat, albo ograniczeniem wolności na okres do pięciu lat, z pozbawieniem prawa zajmowania określonych stanowisk lub prowadzenia określonej działalności na okres do trzech lat lub bez takiego”. (Naukowo-praktyczny komentarz do Kodeksu karnego Ukrainy. — wyd. 2, przerobione i uzupełnione / Red. odp. S. S. Jacenko. — K.: A.S.K., 2002 — s. 331-332). To, że pani Babycka poniża samą siebie, jest jej prywatną sprawą. Ale niechby robiła to nie w taki sposób, i to jeszcze publicznie. A obrażać nią wszystkie Ukrainki — nie wolno. Za każdym razem, będąc w Taganrogu, przychodzę z kwiatami w rękach do obelisku, jeszcze raz odczytuję słowa wyryte na nim i myślę o tym, jak bardzo potrzebni są dzisiaj Ukrainie tacy przywódcy jak Giuseppe Garibaldi. * * * To już wszystko. Znowu demonstracyjnie spojrzałem na zegarek: “Równo siedem minut!.. Czyż nie tak?” Wpatruję się w oczy słuchaczy. Widzę w nich zainteresowanie, chęć o coś zapytania. “To może są jakieś pytania?..” I się zaczęło: — A co Pan miał na myśli, mówiąc, że Ukrainie teraz potrzebni są tacy przywódcy jak Garibaldi? — A jak rozumieć: “Rycerz dwóch półkul?..” Co Garibaldi robił w Ameryce Południowej? — Dziwne twierdzenie: Taganrog — odwieczna ukraińska ziemia… Czyżby tak było? — Proszę opowiedzieć szczegółowiej o Lwie Illiczu Miecznikowie. My o nim nic nie słyszeliśmy. — Co można przeczytać o Garibaldim w utworach ukraińskich pisarzy? Gdzie je dostać?.. I jeszcze, i jeszcze… Dopiero po godzinie ja sam poprosiłem o zwolnienie mnie… Żegnając się, organizator wydarzenia, przyjaźnie uśmiechając się, powiedział: “A dobrze Pan mnie nauczył!.. Serdecznie dziękuję!..” * * * Już idąc do domu, skrupulatnie analizowałem swoje działania. Jeśli określić ich istotę, to chodziło o to, jak wykładowcy zdołać nawiązać kontakt ze słuchaczami, stać się na czas swojego wystąpienia jakby częścią ich kolektywu. Ale to za mało. Trzeba stopniowo stać się liderem, podporządkować swojemu wpływowi wszystkich obecnych, skierować ich uwagę na określone tory, poprowadzić słuchaczy za sobą. Jeśli audytorium wspiera wykładowcę, czuje się on pewnie, swobodnie, jego mowa wpływa na stan emocjonalny i wolę słuchaczy. Oni ufają mu. Trzeba, prowadząc opowieść, śledzić nastrój audytorium, nie pozostawiając bez uwagi reakcji żadnego słuchacza. Przecież w pewnym momencie jego reakcja może stać się reakcją całej sali. Dobrze, jeśli będzie ona pozytywna, a jeśli nie?.. Co wtedy robić?.. Warto poszukać odpowiedzi właśnie na to pytanie, kontynuując dyskusje na temat “Słowo — główna broń proświcianina”.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Bez prawa do porażki

czasu się rozpoczął… Dalej podaję stenogram mojego wykładu, nagranego na dyktafon. * * * 4 lipca minęło 200 lat od urodzin społecznego, politycznego i wojskowego działacza, generała i narodowego bohatera Włoch Giuseppe Garibaldiego (1807–1882). Garibaldi był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli rewolucyjno-demokratycznego ruchu XIX w. w walce o wolność uciskanych narodów Europy i Ameryki Południowej. Dlatego jeszcze za jego życia nazywano go „rycerzem dwóch półkul Ziemi”. Garibaldi odegrał decydującą rolę w wydarzeniach, które przesądziły o losach Włoch: w obronie Republiki Rzymskiej w 1849 r., w działaniach bojowych strzelców alpejskich przeciwko austriackim okupantom w 1859 r., w lądowaniu „Tysiąca” na Sycylii i rozgromieniu despotycznego reżimu neapolitańskich Burbonów w 1860 r., w wyzwoleniu Wenecji w 1866 r. i innych. …Wiadomo, że w wyzwoleńczych wyprawach Garibaldiego bezpośrednio uczestniczyli nie tylko Włosi, a i Polacy, Chorwaci, Rosjanie – ochotnicy-rewolucjoniści. A czy nie było wśród nich Ukraińców? Czy nie istniały bezpośrednie związki Garibaldiego z Ukrainą, z Ukraińcami? Odpowiadając na pierwsze pytanie, wymieńmy tylko kilka nazwisk. Adiutantem Garibaldiego w legendarnym „pochodzie Tysiąca” był geograf i socjolog Lew Iljicz Mieczników – brat znanego ukraińskiego i rosyjskiego… [dalsza część zdania w oryginale nieczytelna] …Krasowski, przebywając we Włoszech, wielokrotnie spotykał się z Garibaldim, zapoznawał się z jego doświadczeniem rewolucyjnej walki i uważał się za jego ucznia. Po powrocie na Ukrainę znów pogrążył się w wirze życia rewolucyjnego. W szczególności Krasowski rozpowszechniał odezwę do żołnierzy z wezwaniem, by nie tłumić siłą broni chłopskich wystąpień. Za to w 1862 r. został aresztowany i wysłany na dożywotnią katorgę na Syberię. W 1868 r. rewolucjonista tragicznie zginął podczas nieudanej ucieczki. Propagowaniem idei i działalności Garibaldiego zajmował się na łamach gazety „Kijewski Telegraf” Ja. Bekmen. Pod koniec 1850 r. na adres sztabu Garibaldiego w Genui przychodziły z Ukrainy pieniądze na zakup broni i wyposażenia dla armii wyzwoleńczej. Wyczyny Garibaldiego znalazły odbicie w twórczości Marka Wowczka, A. Swydnickiego, H. Daniłewskiego, M. Dragomanowa, M. Maksymowicza, S. Rusowej, M. Kocyubińskiego. Pedagog i literaturoznawca, działaczka społeczna i kulturalno-oświatowa Zofia Rusowa, na przykład, wydała w Rostowie nad Donem w 1906 r. książkę „Biografia G. Garibaldiego, wyzwoliciela Italii”. …Teraz zwróćmy się do drugiego pytania: czy istnieją bezpośrednie, bliskie związki Garibaldiego z Ukrainą, z Ukraińcami? Syn marynarza, Garibaldi wcześnie pokochał morze, został prawdziwym żeglarzem… [mówił] o tym, nad czym już nie raz zastanawiał się Garibaldi: o dawnej wielkości Włoch i o ich obecnym upokarzającym stanie, o samowoli feudalnych władców w kraju rozdartym na osiem księstw i królestw, o znienawidzonym uciskiu Austriaków, którzy zajęli północ Włoch… Mówca wzywał do wstąpienia do tajnego stowarzyszenia „Młoda Italia” i przygotowywania się do powstania zbrojnego… Jakaś siła poderwała Garibaldiego, rzucił się do nieznajomego ze słowami: „Przysięgam, że od tej chwili jestem twoim towarzyszem na całe życie!” I rzeczywiście, to przypadkowe spotkanie odmieniło całe dalsze życie Giuseppe Garibaldiego. Wstąpił on na drogę rewolucyjnej walki i nie zszedł z niej aż do końca swojego życia… (Zauważę, że przed rewolucją Tahanrog i okręg tahanroski wchodziły, podobnie jak Mariupol i powiat mariupolski, w skład guberni jekaterynosławskiej, czyli w skład Ukrainy, albo – według ówczesnej terminologii – Małorusi.) I dziś o tym jasnym epizodzie biografii Garibaldiego przypomina obelisk stojący na brzegu Morza Azowskiego w Tahanrogu. Na nim znajduje się płaskorzeźba Garibaldiego i napis: „W 1833 roku Giuseppe Garibaldi, przebywając w Tahanrogu, przysiągł poświęcić swoje życie sprawie wyzwolenia swojej ojczyzny Włoch. Pod przewodnictwem narodowego bohatera Włoch Giuseppe Garibaldiego kraj został wyzwolony i zjednoczony”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

poziomu Buzyny, jednak wysokie materie myśli intelektualnej interesować będą jedynie specjalistów. Szkoda, że Prezydent Ukrainy swoim Ukazem nie przydzieli części czasu antenowego w kanałach państwowych, aby zawodowi historycy mieli możliwość opowiedzieć szerokiemu ogółowi, czym była bitwa pod Połtawą. Często wydarzenie historyczne w narodzie sprowadza się do emocjonalnych stereotypów i jednolitych reakcji. Przyczyną tego jest brak materiału faktycznego, dlatego „chodzenie do ludu” w formacie mediów mogłoby być skuteczne. Spojrzenie na bitwę pod Połtawą powinno być jednoznaczne, tylko tak uda się pozbyć zbędnych nieporozumień i różnic w interpretacji. Jednak, jak zaznaczył profesor Wiktor Horobec, przedstawiona wersja musi być jasno argumentowana i uzasadniona, gdyż poziom wykształcenia współczesnego społeczeństwa nie pozwala na przyjmowanie faktów na wiarę. Trzeba przekonywać o słuszności własnego zdania, a do tego warto zorganizować szerokie dyskusje społeczne, w tym także dyskusje internetowe. Ale najważniejsza dzisiaj jest odpowiedź Prezydenta w formie Ukazu. Chociaż i tutaj są swoje niuanse: oto w Połtawie, na przykład, władze zabroniły budować pomnik Symona Petlury, chociaż jeszcze rok temu Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko mówił o ważności takich projektów kulturalnych. Czyżby rola Głowy państwa sprowadzała się do funkcji człowieka od imprez, który nie może własną decyzją powstrzymać przynajmniej dzisiejszego pełzającego zagrożenia sporami z powodu budowy postumentów? Smutne jest też to, że w Połtawie istnieje Muzeum Bitwy Połtawskiej, podległe nie Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy, a Radzie Miejskiej Połtawy. Więc dlaczego by nie podnieść statusu Muzeum, aby w ten sposób pomóc ukraińskiej kulturze? Widocznie nie wszyscy są gotowi uznać Ukrainę za samodzielny od innych sił podmiot geopolityczny. Między innymi, właśnie teraz Rosjanie kończą pracę nad kanonicznym filmem o bitwie pod Połtawą i o bohaterze wszystkich czasów i narodów słowiańskich Piotrze I. Zrozumiałe, jaki będzie kąt widzenia filmu i spojrzenie na historię. Ale niech Rosja buduje taką historię, jaką chce. Ukraina musi zaproponować alternatywny projekt i w ten sposób stworzyć system ochrony narodowej przed przenikaniem innych wersji historii. Swego czasu film J. Hoffmana wywołał wiele hałasu w życiu kulturalnym Ukraińców, Polaków i Rosjan. Ten film kręcił Polak (a nie Ukrainiec), który zaproponował polskie (dość interesujące dla widzów) lustro dla realiów historycznych, związanych także z Ukrainą. Cóż zdoła zaproponować Ukraina? Wreszcie, trzeba uświadomić sobie, że historia ukraińska to historia państwa ukraińskiego, a Iwan Mazepa był jednym z czołowych hetmanów, który walczył o ukraińską niepodległość. wsparcie grantem Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki w USA przy pomocy finansowej Natalii Danyłczenko. Opowieść przeplatała się z występami muzycznymi zasłużonego artysty, członka Narodowego Związku Bandurzystów Iwana Nowobrancia. Na sali panowała cisza i wzruszenie, zwłaszcza przy wykonaniu pieśni „Czajka” do słów Iwana Mazepy. Także I. Nowobraniec przedstawił obraz „I. Mazepa z koniem”. Uczestnicy „okrągłego stołu” poparli apel do organów władzy o uczczenie pamięci działaczy epoki kozacko-hetmańskiej, związanych z Połtawą. Wśród zaproponowanych działań – przeprowadzanie wieczorów, budowa pomników I. Mazepy, P. Orłyka, I. Wełyczkowskiego, W. Koczubeja, ustanowienie tablic pamiątkowych, przemianowanie nazw ulic i inne.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

NAOCZNY ŚWIADEK I KRONIKARZ

Dmytro DROZDOWSKI, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” „Pospiesz się — odpowiedział hetman, — Czas armat i szabel, nie słów! Z wrogich zasadzek nasza droga — Na kozaka po pięciu rębajłów”. G. Byron, poemat „Mazepa” W Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” odbył się „okrągły stół” pod tytułem „Ukraina: próba jubileuszem 300-lecia sojuszu ukraińsko-szwedzkiego i bitwy pod Połtawą”. Inicjatorem była właśnie Mohylanka (jej profesorowie — doktor nauk filologicznych, wiceprezes NaUKMA Wołodymyr Panczenko oraz doktor nauk historycznych, dziekan wydziału nauk humanistycznych Witalij Szczerbak). W spotkaniu uczestniczyli uczeni historycy, znani działacze społeczni Wiktor Horobec, Mychajło Kirsenko, Dmytro Pawłyczko, Taras Chuchlib, Ihor Juchnowski i wielu innych. „Okrągły stół” postawił sobie za cel opracowanie koncepcji obchodów 300-lecia bitwy pod Połtawą, gdyż to wydarzenie do dziś jest traktowane niejednoznacznie w historii ukraińskiej, rosyjskiej i szwedzkiej. Nie mniej pytań pojawia się również w związku z postacią hetmana Iwana Mazepy, który, jak zauważają jedni uczeni, jawi się jako wyzwoliciel, inni zaś — jako zdrajca. Skutki bitwy pod Połtawą są również niejednoznaczne — zarówno dla zawodowych historyków Ukrainy i Rosji, jak i dla przeciętnych obywateli. Zatem, kim jest Iwan Mazepa? Dlaczego Apostoł i Skoropadski go nie poparli? Czym jest bitwa pod Połtawą dla Ukrainy bez kontekstu ideologicznego? Na te pytania i Mazepa. Rysunek Jurija Illenki Hanna CZEWERYK, Iryna PASZKO 25 lipca 1687 roku, podczas Rady Kołomackiej, hetmanem Ukrainy wybrano Iwana Stepanowycza Mazepę. Uroczystości z okazji 320-lecia tego znamiennego wydarzenia odbyły się niedawno w osiedlu typu miejskiego Kołomak w obwodzie charkowskim. Przedstawiciele połtawskich organizacji obwodowych Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Ludowego Związku „Nasza Ukraina” nie musieli długo jechać, ponieważ osiedle położone jest na granicy naszych obwodów. Oprócz połtawian, na tę ziemię przybyli goście z Kijowa, Sum, Białej Cerkwi. W pobliżu sceny umieszczono wystawę-sprzedaż wyrobów haftowanych, ekspozycję obrazów kijowianina Serhija Jakutowycza. Artysta w alegoryczny sposób przedstawił linie losu hetmana, jego przygody, porażki i zwycięstwa. Zainteresowani przyglądali się, a w po- Jeśli historia ma czegoś nauczyć, to czego zdoła nauczyć historia wypaczona? Mimo to zaproponowano kilka formatów naświetlenia bitwy pod Połtawą i postaci Iwana Mazepy. Jeden z nich — 300-lecie bitwy pod Połtawą powinno być projektem pojednania między różnymi antagonistycznymi siłami w ukraińskim społeczeństwie. Drugi wiąże się z tym, że same pojęcia pojednania i rozłamu („Wschód i Zachód razem!”) są na tyle upolitycznione w ciągu ostatnich lat, że wywołają jedynie opór i niechęć. Ważna była teza o tym, że należy wydać fundamentalną pracę, która oficjalnie przedstawiałaby spojrzenie historii ukraińskiej na bitwę pod Połtawą, oraz zaprezentować ją we wszystkich miastach Ukrainy. Podobna praktyka z obchodami Rady Perejasławskiej okazała się skuteczna. Autorzy wielkiego wydania przejechali z prezentacjami przez całą Ukrainę i zobaczyli na własne oczy, że wszystkie podziały na Wschód i Zachód, którymi straszą z te- Reżyser Jurij Illenko w swoim filmie „Modlitwa za hetmana Mazepę” zburzył imperialne stereotypy wizerunku hetmana I. Mazepy

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

BITWA POD POŁTAWĄ: 300 LAT PÓŹNIEJ

szukali odpowiedzi ukraińscy uczeni, którzy postawili sobie za cel stworzenie koncepcyjnej strategii dla państwa ukraińskiego, a przede wszystkim dla Prezydenta Ukrainy, który musi wydać dekret dotyczący upamiętnienia pamięci Iwana Mazepy oraz 300. rocznicy bitwy pod Połtawą. Aby obalić mity ideologiczne, uczeni na „okrągłym stole” poruszyli szereg problemów dotyczących stosunku państwa do ukraińskiej historii narodowej. Zaznaczono, że koledzy rosyjscy często wyprzedzają ukraińskich, dlatego ważnym projektem dla środowisk naukowych historyków powinna być strategia wyprzedzająca. Bo w świecie toczy się walka o palmę pierwszeństwa w polu informacyjnym, a ukraińscy uczeni, którzy dążą do wejścia na światowy rynek idei naukowych, muszą odpowiadać wymogom czasu. Kto powinien zwrócić się do instytucji państwowych z petycją o wydanie pamiątkowej monety upamiętniającej 300. rocznicę bitwy pod Połtawą? Dlaczego milczy Instytut Historii, tak jak milczał podczas jubileuszu Dymitra Rostowskiego (Tuptały), pozwalając Rosji wyprzedzić go? Osobne pytanie dotyczyło także antyukraińskiej polityki samych instytucji władzy państwowej, które nie są zbyt zainteresowane kształtowaniem ukrainocentrycznej polityki państwowej oraz ukraińskiej narodowej państwowej „kanonicznej” historii. Historycy niepokoili się, aby przyszła uchwała Rady Ministrów, zainicjowana przez znanych zwolenników „ukrainizacji” à la Dmytro Tabachnyk, nie pogrzebała prób nowego spojrzenia na rzeczywistość historyczną, które usuwa ideologię wcześniejszych historii, pisanych pod nadzorem KPZR. Chrzest Motri. Rysunek Jurija Illenka z ekranów — manipulacja polityczna, ponieważ na terenie całej Ukrainy jest wystarczająco wielu ludzi gotowych przyjąć ukraińską wersję ukraińskiej historii. Trzeba przekonywać ludzi rzeczowymi faktami, które można zaczerpnąć z fundamentalnych badań. Ważne jest jednak także zrozumienie, że intelektualne horyzonty zawodowych historyków nie są dostępne dla wszystkich. Nie oznacza to, że należy zapomnieć o wysokiej jakości badaniach. Inna sprawa, że ukraińscy historycy powinni poszerzać horyzonty komunikacji, wychodzić do nowych form interakcji z czytelnikiem za pośrednictwem wydawnictw drukowanych, radia i telewizji. Nie chodzi o zsuwanie się do

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

POWRÓT PO TRZECH STULECIACH

Na wietrze unosił się aromat kozackiej kaszy, którą wkrótce podjadali wszyscy chętni uczestnicy święta. Do zebranej społeczności przemówili przedstawiciele władz obwodowych i rejonowych, organizacji kozackich, proboszcz miejscowej cerkwi prawosławnej w Kołomaku Mykoła Filozof. Przedstawili oni życiorys Mazepy i podkreślili jego rolę w walce o ukraińską państwowość. Z powitalnym słowem wystąpił także przewodniczący połtawskiej miejskiej organizacji partii „Narodowy Sojusz «Nasza Ukraina»” Ołeksandr Artemenko. Odmienne stanowisko reprezentowali członkowie organizacji „Słobożanski wybór”. Wyrażali je na transparentach, takich jak „Wiarołomca Mazepa przeklęty anatemą”, „Naszym dzieciom narzucają obcą historię”. Zauważono też czerwoną flagę z sierpem i młotem. Jak podkreślił regionalista Ołeksij Szynkarenko (kierownik rejonowej inicjatywnej grupy ds. wzniesienia pomnika Iwana Mazepy), nadejdzie czas, i tym ludziom otworzą się oczy na prawdziwą historię. Zrozumieją, że bronili błędnej myśli, narzuconej przez propagandę imperialną, i będą czcić narodowych bohaterów. Świadomi Ukraińcy złożyli kwiaty pod pamiątkowym znakiem w miejscu przyszłego pomnika hetmana Iwana Mazepy. Planuje się, że zostanie on wzniesiony jeszcze w tym roku. Przy tej samej okazji w Połtawie przeprowadzono także „okrągły stół”. Wśród obecnych byli również przedstawiciele władz: Petro Worona – zastępca przewodniczącego obwodowej rady, Serhij Solowij – kierownik aparatu OPA. Referentem wieczoru był Wołodymyr Swerbyhuz, kierownik działu redakcyjnego Międzynarodowej Szkoły Ukrainistyki MAN Ukrainy. Jest autorem książek: „Staroświecki ziemiaństwo, czyli I. Mazepa”, „Szlachecki skarbiec” i in. Większość wykładu prelegent poświęcił książce-badaniu „I. Mazepa w sarmacko-roksolańskim wymiarze wysokiego baroku” (2006 r., Wydawniczy Centrum „Proświta”), napisanej we współautorstwie z Rostysławem Radyszewskim. „Niezgłębienie wielka barokowa postać ukraińskiego hetmana I. Mazepy na podstawach estetyki konserwatyzmu jest dziś postrzegana i oceniana przez pryzmat wieków…” — tak zaczyna się 551-stronicowa książka-hołd dla sławnego hetmana. To bada-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE

Ukrainy na świecie była skierowana państwowa strategia „Zagraniczne ukraiństwo”, która dzisiaj, niestety, nie jest finansowana. W naszym kraju nie ma zrozumienia strategicznej roli zagranicznego ukraiństwa w budowaniu państwa. Taki niepocieszający wniosek wyciągnęli uczestnicy konferencji. — Z tego, co usłyszałem na konferencji, również odniosłem wrażenie, że ukraińskie ośrodki w wielu krajach istnieją dzięki własnemu entuzjazmowi i wsparciu krajów zamieszkania. — Zjednoczenie Ukraińców „Zapowit” na Białorusi, któremu przewodniczy zasłużony pracownik kultury Ukrainy Hanna Kalłużna, bada wybitne postacie ukraińskiej historii. Odkryciem stało się znalezione przez nich miejsce urodzenia hetmana na wygnaniu Pyłypa Orłyka — we wsi Kosuta na Wileńszczyźnie. O tym były publikacje w gazecie „Ukrajineć w Biełarusi”, która ukazywała się dzięki wsparciu materialnemu Ambasady Ukrainy w tym państwie. Jednak w ostatnich latach odmówiło ono wykupywania kwartalnika. 130 ukraińskich dzieci uczy się w Tbiliskiej szkole nr 41 imienia Mychajła Hruszewskiego. Pilnie potrzebują one podręczników do języka ukraińskiego i innych przedmiotów... Materiały konferencji są przygotowywane do druku w następnym numerze zbioru naukowego „Ukrajinśkyj wymir”. — A jakie są projekty wydawnicze Centrum? — Centrum posiada własną gazetę „Ukrajinśkyj dim”, która od 2001 roku jest rozpowszechniana na Ukrainie i w 24 krajach świata wśród ukraińskich towarzystw i jest jednym z niewielu źródeł informacji dostępnych dla zagranicznych Ukraińców. Wspólnie z centrum edukacyjno-metodycznym „Ukraina-diaspora” nasze Centrum wydaje także kwartalnik dla ukraińskich nauczycieli z zagranicy „Ridni dżereła”. Centrum współpracuje z wieloma wiodącymi ukraińskimi środkami masowego przekazu i agencjami, zajmującymi się rozwiązywaniem problemów zagranicznego Ukraińca. Planujemy stworzyć podręcznik do języka ukraińskiego i historii Ukrainy. Liczymy na wsparcie darczyńców. Przecież Centrum funkcjonuje dzisiaj za środki uniwersytetu, który jako jedyny pomaga nam wychodzić w światową przestrzeń edukacyjną, naukową i informacyjną. konieczne jest zbadanie materiałów archiwalnych, które świadczą o miejscu i czasie przebywania jeńców na robotach przymusowych. W ten sposób można ustalić, o kim z nich wspominano w dokumentach, kogo wywieziono do Niemiec jako jeńca wojennego, kogo na roboty przymusowe, kto zginął w wyniku wypadku przy pracy. Taką samą informację można znaleźć również w naszych archiwach o niemieckich żołnierzach, którzy trafili do niewoli radzieckich partyzantów. Tych żołnierzy w niewoli długo nie trzymano, przesłuchiwano ich i od razu rozstrzeliwano. O losie tych ludzi do dzisiaj nie wiedzą ich rodziny. Ale, na szczęście, dane archiwalne mimo wszystko pozostały. Dlatego teraz musimy szczegółowo badać książeczki żołnierskie, listy, dokumenty, aby ustalić, kto z radzieckich i niemieckich ludzi, którzy do tej pory uważani są za zaginionych bez wieści, gdzie i kiedy zginął. — Czy określono, kto będzie finansował tę pracę? — Na spotkaniach byli poważni przedstawiciele strony niemieckiej, którzy podkreślali aktualność i znaczenie poruszonych problemów i, jestem przekonany, dołożą wszelkich starań, aby zapoczątkować nowe projekty i zrealizować zaplanowane. — Czy umówiono się na takie spotkania na Ukrainie? — Niestety, jeszcze nie umówiono się, ale istnieje taka potrzeba. Dlatego miejmy nadzieję, że strona ukraińska w najbliższym czasie wykaże inicjatywę. Rozmowę prowadziła Wita TARAN, sekretarz prasowy UKRŚ

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

JEDNOCZMY SIĘ, BO JESTEŚMY TEGO WARCI

Nadiya ONYSZCZENKO, Niżyn. — Gimnazjum Nauk Wyższych księcia Bezborodki od czasu jego otwarcia w 1820 roku aktywnie wpisuje się w kulturę światową. Kierowali nim wybitni uczeni, dobrze znani w Europie. W drugiej połowie XIX wieku — na początku XX wieku w Niżyńskim Instytucie Historyczno-Filologicznym uformowano szkoły filologiczną i historyczną oraz nawiązano kontakty naukowe z uczonymi i placówkami edukacyjnymi Niemiec, Austrii, Francji, Hiszpanii, Jugosławii, Czech, Bułgarii, Polski, Anglii. Niestety, w drugiej połowie lat 30. oraz w latach 40.—50. XX wieku kontakty międzynarodowe nie były utrzymywane. Wznowiono je dopiero w latach 60. Znacznie szersze i bardziej różnorodne stają się zagraniczne kontakty uniwersytetu pod koniec lat 90., w szczególności z placówkami edukacyjnymi i ośrodkami USA, Grecji, Rosji, Białorusi, Polski. Aktywnie wymieniamy się z nimi literaturą naukową, uzupełniając księgozbiór biblioteczny, w którym około sto tysięcy egzemplarzy to rarytasy przechowywane w muzeum rzadkiej książki. — Najwyraźniej zauważalna rola Uniwersytetu Gogola w historii kształtowania i rozwoju rodzimej edukacji, nauki i kultury zdeterminowała stworzenie właśnie tutaj Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą. — Tak, nasz uniwersytet słynie ze swoich duchowych tradycji, zapoczątkowanych jeszcze w Gimnazjum Nauk Wyższych: niosło ono ludowi wiedzę, było centrum kształtowania świadomości duchowej i historycznej oraz wychowania elity narodowej. I jeszcze jedna przyczyna powstania takiej instytucji w Niżynie — to wielka niżyńska emigracja. Mamy na myśli tych ponad 30 niżyńców, którzy znaleźli się poza granicami Ojczyzny i należą do wybitnych działaczy kultury ukraińskiej na świecie. Jeszcze w 1993 roku Niżyńskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kierowane przez pierwszego dyrektora Centrum, doktora nauk filologicznych, profesora Ołeksandra Astafjewa, oraz katedra literatury ukraińskiej, kierowana przez doktora nauk filologicznych, profesora Ołeksandra Kowalczuka, opracowały program kulturalno-wydawniczy „Literacka diaspora”. Wielką rolę we wcielaniu programu odegrała gazeta „Proświta”, która otworzyła przed ogółem czytelników nazwiska Petra Odarczenki, Anatola Kalynowskiego, Leonida Połtawy, Marii Jurkewycz… Publikacje te wywołały wielki rezonans społeczny. Na zaproszenie katedry literatury ukraińskiej i towarzystwa „Proświta” do Niżyna przyjeżdżali Ihor Kaczurowskyj, Olha Mak, Iwan Kosheliweć, Emma Andijewśka, Jar Sławutycz, Omelan Kowal, Anatol Łysyj. Brali oni udział w konferencjach naukowych, wieczorach twórczych, prowadzili dla studentów kursy specjalistyczne. Wspólnie z wydawnictwem „Smołoskyp” zorganizowano zbiórkę literatury dla biblioteki Uniwersytetu Niżyńskiego. Napłynęło około 500 wydawnictw z Biblioteki Kongresu USA, wydawnictwa „Smołoskyp”, fundacji Iwana Bahrianego, zbiorów prywatnych. — W ostatnich latach Centrum zaczęło poświęcać więcej uwagi Ukraińcom wschodniej diaspory. — Dzisiaj Centrum utrzymuje ścisłe kontakty ze 109 organizacjami ukraińskimi, towarzystwami w 42 krajach świata. Przykładem takich kontaktów jest współpraca z towarzystwem „Kobzar” w Baszkortostanie (w Ufie przy uniwersytecie pedagogicznym otwarto oddział studiów nad językiem i literaturą ukraińską, i jest to jedyna we wschodniej diasporze wyższa uczelnia z przygotowaniem specjalistów-ukrainoznawców). Tutaj prowadzone są coroczne seminaria naukowo-praktyczne dotyczące problemów nauczania ukrainistyki w warunkach Rosji, zaczął działać letni ukraiński obóz językowy dla dzieci Baszkortostanu, Tatarstanu, Priuralia, Orenburżczyzny, w którym jako opiekunowie pracują wykładowcy i studenci Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego. Ciekawe formy współpracy zapoczątkowano z uniwersytetami w Biszkeku (Kirgistan), gdzie przy wsparciu Centrum Współpracy Humanitarnej i Ambasady Ukrainy stworzono dzisiaj trzy uniwersyteckie katedry ukrainoznawstwa, które stały się już dobrą szkołą ukrainistyki w Republice Kirgiskiej. Wszyscy pracownicy tych katedr przeszli różne formy stażu przy Niżyńskim Uniwersytecie Państwowym. Ścisłe kontakty edukacyjno-naukowe Centrum utrzymuje także z katedrami ukrainoznawstwa uniwersytetów w Biełgorodzie, Tiumeniu, Mińsku, Warszawie, Łotewskim Uniwersytetem Narodowym, Uniwersytetem Słowiańskim w Nowosybirsku, Ukraińskim Centrum Naukowym w Zurychu, centrum Studiów Ukraińskich Instytutu św. Andrzeja w Winnipeg, Ukraińskim Stowarzyszeniem im. Olhy Mak w Melbourne, Ukraińskim Uniwersytetem Katolickim w Rzymie, Instytutem św. Włodzimierza w Toronto, Uniwersytetem Manitoby, Uniwersytetem Wrocławskim i in. Centrum udziela pomocy edukacyjno-metodycznej ukraińskim szkołom średnim w Rydze, Tbilisi, Warnie, Syhocie, sobotnim i niedzielnym w Surgucie, Nieftiejugańsku, Tatarstanie, Tallinnie, Sillamäe, Kiszyniowie, Tyraspolu, Soczi-Łazariewskim, Jarosławiu, Niżnym Nowogrodzie, Budapeszcie. Przy wsparciu Centrum od października 2005 roku otwarto ukraińską szkołę niedzielną w Moskwie (przy Ukraińskim Centrum Kultury). — Proszę powiedzieć, czy udało się osiągnąć stronie ukraińskiej i niemieckiej zaplanowane rezultaty w rozwiązaniu poruszonego problemu? — Na spotkaniach, przeprowadzonych z inicjatywy społeczności ukraińskiej w Düsseldorfie oraz oddziału Ambasady Ukrainy w Niemczech w Bonn, poruszono niezwykle głęboki problem wykorzystania przymusowej siły roboczej na terytorium Trzeciej Rzeszy oraz wykorzystania pracy niemieckich jeńców na ziemiach ukraińskich po wyzwoleniu od niemiecko-faszystowskich najeźdźców w 1944 roku. Wydarzenie to wywołało niemałe zainteresowanie wśród społeczności Kolonii, Bonn, Akwizgranu i Eschweiler. Na potwierdzenie tego powiem, że burmistrz miasta Eschweiler, gdzie odbywało się ostatnie spotkanie, osobiście stanął na czele komitetu organizacyjnego. Stronę niemiecką reprezentowały doktor historii Gisela Schwarze, autorka dwóch książek o przymusowych robotnikach radzieckich, oraz doktor historii Tanja Penter. — A kto reprezentował stronę ukraińską na tych spotkaniach? — Przede wszystkim Iryna Jastreb, przewodnicząca społeczności ukraińskiej, oraz Dmytro Mieszkow, doktor historii, wykładowca wydziału filozoficznego uniwersytetu w Düsseldorfie. Z ramienia Centrum Ukrainoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki wystąpiłem ja, ponieważ od dłuższego czasu badam ten problem. Na spotkaniu w Bonn obecni byli także pracownicy oddziału. — Podczas pracy konferencji zwróciłam uwagę, że w odróżnieniu od dwóch poprzednich, jej uczestnicy więcej uwagi poświęcali obecnym problemom zagranicznego ukraiństwa, a nie tylko wybitnym postaciom historii. Bardzo aktualny był referat na posiedzeniu plenarnym Iryny Kluczkowskiej — dyrektor Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. — Prelegentka skoncentrowała się na światowych procesach migracyjnych: ponad 130 milionów ludności planety przebywa poza granicami swoich krajów. Obce państwa wykorzystują ich potencjał intelektualny, tanią siłę roboczą. W wielu krajach istnieją programy rządowe, które angażują emigrantów do współpracy. Na tworzenie dobrego wizerunku Już po raz trzeci w Niżyńskim Państwowym Uniwersytecie imienia Mikołaja Gogola na Międzynarodowej konferencji naukowej „Ukraińska diaspora: poszukiwania historyczne, zjawiska emigracyjne, dorobek kulturalno-artystyczny, funkcjonowanie placówek naukowych” zebrali się Ukraińcy z Gruzji, Rosji, Rumunii, Mołdawii, Białorusi, Australii, Niemiec. Zorganizowało ją i przeprowadziło Centrum Współpracy Humanitarnej z Ukraińską Diasporą, utworzone tutaj w 2000 roku postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy. A wsparły to przedsięwzięcie rektorat, Rada Miejska Niżyna, Ambasada Kanady na Ukrainie. O międzynarodowych powiązaniach Uniwersytetu Gogola i jego roli w rozwiązywaniu problemów zagranicznego ukraiństwa nasza rozmowa z prorektorem ds. pracy naukowej i powiązań międzynarodowych, doktorem nauk fizyczno-matematycznych, profesorem Ołeksandrem MELNICZUKIEM.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

NIEMIECKO-UKRAIŃSKIE POROZUMIENIE

Niedawno w czterech miastach Niemiec — Kolonii, Bonn, Akwizgranie i Eschweiler — odbyły się spotkania niemieckich i ukraińskich naukowców, poświęcone tematowi pracy przymusowej radzieckich i niemieckich jeńców w latach wojennych i powojennych. Spotkania te zainicjowali przedstawiciele czwartej fali ukraińskiej emigracji w Niemczech, a mianowicie Iryna Jastreb — przewodnicząca organizacji społecznej „Ukraiński Dom”, członkini rady Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala” oraz jej zastępca, doktor historii Dmytro Mieszkow (Düsseldorf). To właśnie oni odkryli w niemieckich archiwach dokumenty o pochówkach ponad 300 tys. ukraińskiej młodzieży, którą wywieziono do Niemiec na roboty przymusowe. W wydarzeniach brał udział Wołodymyr Serhijczuk — doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Proponujemy czytelnikom wywiad z Wołodymyrem Iwanowyczem. przedstawiciele Ambasady Ukrainy, w szczególności jej kierownik Anatolij Ilnycki. — Jakie główne problemy zostały omówione? — W odniesieniu do ukraińskiej siły roboczej położono nacisk na to, że początkowo praca Ukraińców w Niemczech uważana była za dobrowolną, w rzeczywistości jednak okazała się katorgą, nową formą niewolnictwa, ponieważ ludzie ci byli przymusowi, nie mieli możliwości swobodnego przemieszczania się, masowo ginęli od ponadludzkich obciążeń i niedożywienia. Choć to dziwne, dla wielu uczestników posiedzeń odkryciem stał się fakt pracy niemieckich jeńców na terytorium Ukrainy. Prawie nikt nie wie o tym, że Chreszczatyk w Kijowie czy znana na całym świecie dniepropetrowska fabryka rakiet „Piwdenmasz” były odbudowywane przez niemieckich jeńców wojennych. Mówiono również o tym, że zarówno Ukraińcom w Niemczech, jak i Niemcom w radzieckiej niewoli nie było lekko, ponieważ ani reżim stalinowski, ani hitlerowski nie przestrzegały Konwencji o prawach jeńców, w wyniku czego zginęły nie tysiące, a miliony ludzi. A ci, którzy wracali z niemieckich katorg, poddawani byli nowym prześladowaniom ze strony reżimu radzieckiego. Przechodzili przez obozy filtracyjne, specjalne sprawdzenia NKWD. — Czy strony zaplanowały jakieś działania w celu likwidacji skutków tego „faszystowsko-radzieckiego niewolnictwa”? — Tak, na spotkaniach uzgodniono przeprowadzenie prac nad poszukiwaniem zaginionych bez wieści zarówno w Niemczech, jak i na Ukrainie. Ta- Uczestnicy spotkania: dr Gisela Schwarze, dr Dmytro Mieszkow, dr Tanja Penter, prof. dr Wołodymyr Serhijczuk, tłumaczka Nadija Zimon

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zorganizujemy. Nie pozwolili. Więc powoli budynek niszczeje, ktoś szyby z okien powyjmował, prawda, biblioteka jeszcze działa. A w sąsiedniej wsi jej kuzyn Serhij zaczął kierować klubem i tak zorganizował młodzież, że wszyscy razem zrobili remont, przekopali klomby, nasadzili kwiatów i jeszcze przychodzą do niego i pytają, co jest potrzebne dla klubu. A młodszy brat Serhija — Wowczyk majstruje meble z drewna. Nie, nie uczył się tego, sam jest takim złotą rączką, i kołyski robi, i nawet koniki na biegunach dla dzieci. W ich rodzie wszyscy coś potrafią. Tata oto zmajstrował narzędzie, żeby ziemniaki sadzić, i pielić, i wybierać można było nie ręcznie. A ród ich jest bardzo duży, bo babcia Maria Pawliwna ma sześcioro dzieci. Po linii taty też rodzina jest wielodzietna. I teraz mają krewnych w całej Ukrainie. Jak na Boże Narodzenie i na Wielkanoc zbierają się u babci, to w domu się nie mieszczą. Babcia mówi: oto, poznaj się, twoja trzecia kuzynka z Chmielnickiego czy jakiegoś innego miasta. Wielu do nich w gości przyjeżdża, ze wszystkimi się bratają, więc trzeba mieć tyle ogrodów, bo każdemu trzeba choć trochę ziemniaków dać i jakiegoś buraczka, i cebulę. A tak to uprawiają nie na sprzedaż, tylko dla siebie i krewnych. W Kijowie też ma rodzoną ciotkę i wuja, więc jest gdzie się zatrzymać, dopóki będzie zdawać egzaminy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

RODOWÓD

Walentyna DAWŁYDENKO Słoneczne zajączki odbijały się na szybie autobusu i nie było jeszcze gorąco, bo za oknem jedwabiście falowały zielone wzgórza kaniowszczyzny i pachniały świeżo, jak po ulewie. Więc zapewne ktoś spojrzał na te ziemskie piękności przez swoją niebiańską soczewkę i przybliżył ostrość na dziewczynkę, w której postaci było po równo koloru porannej zorzy i bieluchnej bieli (letni sarafan, sandałki, włosy). Nie rzuciło mi się to w oczy od razu, nawet o jej imię zapytałam dopiero po przyjeździe do Kijowa po naszej długiej rozmowie. Najistotniejsze jest to, że nie był to wywiad, moja sąsiadka z autobusu nie wiedziała, że jestem dziennikarką. A jej samej, ze względu na młody wiek i szczerość charakteru, nie przyszło do głowy chwalić się czy, według współczesnych wyobrażeń, tworzyć sobie wizerunek. Nasz dialog biegł jak letnia ścieżka po wzgórzach, to obierając określony kierunek, to przerywając się i znów pojawiając na krótką chwilę. Białe sandałki, myślę, te same, które zakładała na bal maturalny, i album ze zdjęciami kolegów z klasy wystarczająco określiły wiek mojej sąsiadki. Dalej moja ciekawość nie sięgała, motywem jej podróży do stolicy były najwyraźniej egzaminy wstępne. Nie prowadzę rozmów w drodze, bo nie piszę nowel ani powieści, żeby zaglądać w cudzy świat w poszukiwaniu wątków i charakterów. Znacznie silniejszym impulsem dla mnie są krajobrazy, patrzenie w okno — o, szczęście, jakie dolinki z kwitnącymi ziołami i biały krwawnik aż po miedzę. Taki bukiet krwawnika wiozę i ja od przyjaciółki-artystki. Dzwoni do mnie niedługo po wyjeździe z Kaniowa. Zapewniam, że czuję się wspaniale, już dwadzieścia minut w drodze. Widocznie wtedy przemknął słoneczny zajączek na szybie, w ognisko niebiańskiej soczewki wybrano — z całej planety, kraju, kaniowskich widnokręgów — ten doprawdy naiwny obiekt w dwóch kolorach: porannej zorzy i białym. Bo to dziewczę samo zaczęło rozmowę: “Przepraszam, czy nastawiła Pani swój stoper, kiedy ruszyliśmy z Kaniowa?” Jestem trochę oszołomiona i rozbawiona: nie, a po co? Poważnie informuje: ona to zrobiła na swoim telefonie komórkowym, zatem teraz jest równo dwadzieścia pięć minut, odkąd odjechaliśmy z Kaniowa. Dalej pobiegła ścieżka naszej rozmowy, początkowo zapytałam tylko dla przyzwoitości, na jaką uczelnię będzie zdawać, czy jest z Kaniowa. Ani na chwilę nie zapominając o bukiecie krwawnika, który trochę drapał mnie w kolana, ani o tym krwawniku za oknem, którym chciało się zachwycać. Przytaczam teraz tylko odpowiedzi mojej młodej sąsiadki — to jak gobe-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JEST NADZIEJA!

len, utkany z prostego przędziwa, cały wzór staje się widoczny dopiero po ukończeniu płótna. Ona jedzie ze wsi Chmilna, to 17 kilometrów od Kaniowa. Album swojej klasy zabrała do Kijowa, a ma jeszcze zdjęcia na CD i cały film, który im nakręcili na zakończeniu szkoły, bo mają taką szkołę ładną, taką ładną! Nie wyobraża sobie, jak teraz będzie bez niej! Kiedy ogląda ten film, aż łzy napływają do oczu. Tak niedaleko od domu i szkoła. Ona sama bardzo ładnie rysuje, no, jakby to powiedzieć… niby pięknie. Więc na zakończenie szkoły z koleżanką postanowiły przygotować gazetki ścienne, dwie noce rysowały, nie spały. Potem zakończenie, kiedy wróciła, do rana wyprała i wyprasowała sukienkę, bo brała na wypożyczenie i trzeba było od razu zwrócić, spakowała rzeczy i tego samego dnia pojechała do Kijowa na kursy przygotowawcze na uczelnię. Mama denerwowała się — strach! Przecież nawet do Kaniowa rodzice po raz pierwszy zaczęli puszczać ją dopiero od siódmej klasy. A ona mamie przypomniała: a ciebie przecież babcia kiedyś puściła po szkole do Czerkas! Mama tam się uczyła i potem pracowała w produkcji, długo mieszkała w akademiku, a potem wróciła z powrotem do wsi. I trzeba było, równo tydzień po tym, jak opuściła miasto, tam zaczęli przydzielać mieszkania od zakładu pracy. Ale mama o tej okoliczności wspomina beztrosko: od losu nie uciekniesz. Tak jak z tatą: długo za nią chodził, zanim zgodziła się wyjść za mąż. A tata u nich jest najlepszy, wszystkie koleżanki zazdroszczą: jaki ty masz tatę! Czasami u niej dziewczyny bawią się, zajrzy do pokoju: a ja wam już rybki usmażyłem! Ich, dzieci, troje w rodzinie, ona najstarsza, więc od dzieciństwa pilnowała braciszka i siostrzyczki, bo rodzice w pracy. Tata wcześniej pracował jako kombajnista, za to ich rodzinie teraz dali dom na kilka pokoi. A wcześniej było trochę ciaśniej… Ziemi mają pod dostatkiem, tylko ziemniaków nasadzają 20 arów, a jeszcze wszelkich warzyw na taką samą działkę i duży zagon arbuzów. Nie, nie jest ciężko tego wszystkiego doglądać, ona sama zdąży uporać się ze wszystkimi grządkami, przecież mama nie ma czasu, pracuje jako operator linii w przedsiębiorstwie. Wiecie, „Weres” się nazywa. Do nich teraz do wsi ludzie nawet z innych obwodów przyjeżdżają, bo mogą zarabiać w „Weresie”. Ale rodzice czasami i na nocną zmianę tam pracują, więc ona musi rano i krowy wydoić, trzy, a jeszcze dwa cielaki, cukinii im narżnąć czy zamieszać jakąś paszę, no i brata i siostrę do szkoły nakarmić i samej do szkoły zdążyć. A jaka szkoła ładna się stała, kiedy u nich nowa dyrektorka się pojawiła, Olga Petriwna Pustowojt. Ona dopięła swego, żeby im i pomieszczenia rozszerzono, oto w albumie widać, Rodzina Chomenków na święcie Ostatniego dzwonka jaka piękna szkoła, i stołówka jest, bezpłatnie karmią uczniów. Oni sami i remont zrobili, myli, malowali klasy. A jeszcze zarabiali, pieli warzywa, żeby nowy sprzęt kupić, za to jest teraz i drukarka kolorowa, i kamera wideo w szkole. Ot, gdyby jeszcze im takiego kierownika przysłali i do domu kultury! Bo ten budynek też ładny, sala tam duża. Kiedy kołchoz zaczął podupadać i wszystko razem z nim, starsi chłopcy poprosili u wiejskiego kierownictwa: pozwólcie nam prowadzić dyskoteki w klubie za jakąś opłatą. Za te pieniądze wyremontujemy i pomieszczenie, i zezwolenie- Kiedy dokumenty sama przywiozła na uniwersytet, trochę się bała, trzeba było wszystkiego się dowiadywać, a tam drugi raz nie dopytasz, bo się złoszczą. Ale wszyscy kandydaci z rodzicami, a ona sama. Ale nic, poznała dziewczyny na kursach przygotowawczych, potem zdała egzaminy i przeszła przez konkurs, ale na wydział płatny. To duża suma dla jej rodziców, przecież jeszcze braciszek młodszy też jest absolwentem, po dziewiątej klasie chciał składać papiery, ale mama powiedziała: nie, ja dwojga studentów naraz nie wykształcę. Dalej będzie chodził do szkoły. A ona właśnie jedzie, żeby przy tej samej uczelni dostać się do technikum na wydział bezpłatny, wtedy po ukończeniu będzie mogła dalej na uniwersytecie uczyć się bezpłatnie. Jutro egzamin. Ma nadzieję, że zda, bo dobrze się przygotowywała, no i świadectwo z dobrymi ocenami. Język ukraiński jeszcze na kursach udoskonaliła, bo wykładowczyni bardzo zrozumiale tłumaczyła. A z angielskiego już sama wyuczyła się wszystkich pytań testowych. Ot, śmiechu było, kiedy po tej bezsenności z gazetkami ściennymi i zakończeniem szkoły, a jeszcze egzaminami tak się zmęczyła i zasnęła, że przegapiła 20 telefonów od mamy na komórkę. U nich wszyscy w klasie pilnie się uczyli, choć były, oczywiście, wyjątki. Ale we wsi młodzież jest pracowita, pijaków nie ma, są jacyś wśród starszych ludzi, ale ci nawet z domów swoich nie wychodzą. Chłopcy wcześniej owszem, popijali, a teraz jakby i zainteresowanie tym stracili. U nich wieś jest nad Rysią, a naprzeciwko na tamtym brzegu inna, tam tylko starzy ludzie mieszkają i wiele domów było opuszczonych. Więc „kruci” z Kijowa kupili te podwórka, bo tam każdy ogród wychodzi na rzekę. No i pobudowali pałace sobie, a nasi chłopcy tam też teraz dobrze zarabiają. Czy dół kopać, czy basen budować — oni tam dnie i noce spędzają. A w zeszłym roku u nich w rodzie tyle wesel było! Wszyscy bracia i siostry się żenili! …A widzicie, tam lasek, podobny jak i koło naszej wsi, często jako uczniowie tam chodziliśmy, taka nauczycielka ładna wykładała rysunek, no i kompozycje z materiału przyrodniczego robiliśmy, różne obrazy… A okno moje, wyobrażacie sobie, wychodzi prosto na szkołę… Zamiast posłowia. Tani Chomenko ze wsi Chmilna w rejonie kaniowskim obwodu czerkaskiego przyznałam się już później, że chcę napisać o niej, i poprosiłam o zdjęcie. W albumie znaleźliśmy fotografię jej rodziny na święcie Ostatniego dzwonka. Petro Ołeksijowycz, Oksana Ołeksijiwna i ich dzieci Tania, Fedir oraz Ira Chomenkowie. I jeśli taki ród jest w całej Ukrainie — to jest jeszcze nadzieja!…

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

FESTIWAL HUCULSKI POTWIERDZA POWRÓT UKRAIŃCÓW DO SWOICH KORZENI

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wraz z rodziną wziął udział w zamknięciu XVII Międzynarodowego Festiwalu Huculskiego w mieście Jaremcze (obwód iwano-frankiwski). „Każda minuta festiwalu poświęcona jest Ukrainie, ukraińskiej historii, ukraińskiej pieśni, naszym tradycjom. Dziś jesteśmy świadkami tego, jak powracamy do swoich korzeni, czego nam teraz potrzeba jak nigdy dotąd” – zaznaczył W. Juszczenko. Prezydent Ukrainy pozdrowił także obecnych z 220-leciem miasta Jaremcze. Podziękował jaremczańskiemu merowi Mykole Paliczukowi za ochronę i odtworzenie miasta oraz wręczył merowi państwowe odznaczenie. Z serwisu internetowego Prezydenta Ukrainy

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

RODZINA PREZYDENTA GOŚCIŁA NA IV ŚWIATOWYCH BOJKOWSKICH FESTYNACH

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wraz z żoną panią Kateryną Juszczenko wziął udział w imprezach IV Światowych Bojkowskich Festynów, które odbyły się we wsi Jawora (obwód lwowski). W swoim wystąpieniu Głowa Państwa wyraziła przekonanie, że Bojkowskie Festyny są nie tylko imprezą folklorystyczną, ale mają znaczenie narodowe. Każdy naród, który dba o jutro, zaznaczył Prezydent Ukrainy, powinien strzec swoich tradycji. W imieniu całego państwa Prezydent Ukrainy pozdrowił uczestników festynów. Przypomniał, że Bojkowszczyzna jest ziemią sławnych tradycji i wybitnych ludzi, w tym Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, Iwana Franki, Oleksy Dowbusza. Na Bojkowszczyźnie prowadzona była aktywna walka Ukraińskiej Armii Powstańczej. Wiktor Juszczenko zapewnił, że jako Prezydent kieruje wszystkie swoje wysiłki na to, aby Ukraina była niepodzielna i zamożna. Zaznaczył także, że jednym z kroków do stabilizacji sytuacji w kraju jest przeprowadzenie przedterminowych wyborów parlamentarnych 30 września tego roku. W festynach wzięło udział prawie 10 tysięcy przedstawicieli diaspory ukraińskiej z Kanady, USA, Polski, Wielkiej Brytanii, Portugalii, Hiszpanii, Włoch, Białorusi, Rosji.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Z ROSY I WODY!

2 sierpnia patriarcha ukraińskiej poezji Ołeksij Jakowycz JUSZCZENKO skończył 90 lat. Swój jubileusz poeta powitał przy biurku, na którym leżą szkice nowych wierszy, wspomnienia o tych drogich sercu ludziach, którzy pozostawili w jego życiu dobry ślad. Ołeksij Juszczenko to nie tylko autor wielu dziesiątek tomików poetyckich, znanych pieśni, szeregu książek wspomnieniowych „U I marzymy też o przyszłych dniach, Kiedy takie usłyszymy pieśni Z ust całej Ukrainy rodu. Świat narodził się nowy, doba nowa, Ale jak ta rodzina, jeszcze nie śpiewa. Lecz wierzy się — podobny śpiew kwartetu Jeszcze radością obejmie całą planetę, Bo nie na darmo i sen mi się przyśnił: Nowy świat pracy i pieśni się narodził. TYLKO W BAJCE POJAWIAJĄ SIĘ SKRZYDŁA… W celi, na ścianie więzienia gestapo, Ołena TEŁIHA zrobiła napis: — Tutaj siedziała i stąd idzie na rozstrzelanie Ołena Tełiha. Obok słów wydrapany był znak tryzuba. 21 lutego 1942 roku została rozstrzelana w Babim Jarze. Już na dworze wiosenna odwilż, A zima oddycha w duszę moją… „Tutaj siedziała… Ołena Tełiha”… Zatrzymuję się. W zadumie stoję. Poetka, Tełiha Ołena, — Noce, dni tutaj ostatnie jej, Nie zobaczy wiosennych sztandarów, Nie będą witać już słowiki. Szara cela, niby grobowiec, — Ani promyczka, ani wietrzyka… Nawet Wolność tutaj się nie przyśni, Wiosennego nie będzie gońca, — Nie przeniknie słowo iskrzące Ani Olżycza, ani Samczuka: Czarne królestwo tutaj niemca — faszysty, Gdzie wcześniej było królestwo CzeKa, — Może i inne imię miało — DePeU — sprawa, oczywiście, nie w tym… Ile dusz promienistych przepadło W kącie kamienistym, głuchym… Te słowa przeczyta, być może, Ktoś w inne czasy na ścianie. Burzyła się w duszy burza, ulewa… Tutaj ostatnie i noce, i dni… „Tutaj Ołena Tełiha siedziała…” Myśli wiją się, jak chmury smutne. „Tylko w bajce pojawiają się skrzydła, Lecz one nie były pisane mnie…” I myślom stąd nie polecieć, Nie usłyszy nikt głosu twego. Dzikusy grają role elity W dramacie śmierci, katów i prostytutek. I o Wolność daremne nadzieje. Swoją porę kończy zima. … Ja stoję, a już wieczór jaśnieje, Wiatr skrzydła co chwila podnosi. Babi Jar — to nie jar, a mogiła, Babi Jar pełen żalu, popiołów… Gdzież byliście wy, bajek dziwne skrzydła, Czemu ratunku nie przyniosły? … Już i wiosna bujnokwiatna, szalona. Ja przechodzę po ulicy tej I słowa „Tutaj siedziała Ołena” Niby słyszę: „Zatrzymaj się, postój…” Zatrzymuję się, wyglądam, Widzę — obraz jej wypływa. Ktoś szepcze — dobrze znam — To Ołeny Tełihy słowa: „Stłumię swoje nieustanne wspomnienie, Będę radość dawać i śmiech. Tylko tym dana Zwycięstwo, Kto i w bólu śmiać się zdołał!” * * * Lata mijają. Smutku szara Chmura odpływa, kruszeje. I wyrasta w sercu wiara, I siła rozkwita i piękno. Byli zimni i głodni, Jak marzenie — chleb, żywe ciepło… Tę drogę przejść od początku gotowi, Byle nie zmartwychwstało zło. Niech ono skamieniałe W muzeach — czarny negatyw… Sławmy trud — bezmierną siłę, Co przepaść żalu zasypał.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

ZNALEZIONE SŁOWA

NA STRAŻY JĘZYKA OJCZYSTEGO Pamięci B. Antonenki-Dawydowycza, autora wielu książek o kulturze języka. Jemu babcia mówiła: — W rzece, na samym dnie, Tam pełna złota beczka – Dostać jej już nie dla mnie… Kto znajdzie ukryte skarby Jeszcze z kozackiej doby?… I marzył chłopiec o owym Bogactwie dawnym, złotym: Jak urosnę — zacznę szukać Owe ukryte dukaty! Już nie jeden surowy wiek Skarby pilnuje wodnik. I chłopiec odpowiedział babci: — Wodnika się nie ulęknę! …Lata mijały i bajki Płynęły falami rzeki. Lecz nie zapomniał młodzieniec o nich, Tych legendarnych, złotych, — On marzył, wyrastał, mężniał, Wzrastała z nim skarbnica słów. I nawet w okrutnej dobie Odnajdywał stare skarby, Wiodła do poszukiwań miłość — Niezmierne pokłady znalazł: One z kwiatu, ze źródeł, Z wysokości, których nie wziął orzeł, One z ojczystej ziemi, Nie zniszczyły ich siły złe. One z głębi Suły Do serca ciepłego płynęły, Cenniejsze niż wszystko na świecie, Narodową miłością lane. Oświecone promieniem czystym, Uwieńczone liściem laurowym, Błękitem delikatnego barwinka, I radośnie brzmiały, dźwięcznie. One — to znalezione słowa, Narodu mowa wiekowa, Wielka ukraińska mowa, Życia narodowego podstawa, — Ich nie pobije mrozów srogość, Uściski ponurej Syberii, Słowa nie znikną, nie umrą, One wlewają w dusze wiarę, Którą nam daruje czarnobrewy Nasz Antonenko-Dawydowycz: Jego to obraz nie starzeje się, Bo wieczna mowa, świeże marzenie O losie naszym i Wolności, O sławie naszego narodu. SZEWCZENKOWA WIERZBA W drodze na przystań w Gurjewie, miasteczku, poeta podniósł na ulicy wierzbową gałązkę, a w Nowopietrowsku posadził w garnizonowym ogrodzie (1850 r.). Wierzbową gałązkę, bezradną, cienką, Ktoś rzucił na gorącym piasku. On podniósł ją, nieszczęsną, zwiędłą, Nagle myśl w nim dojrzała W ową upalną przyaralską chwilę, By uratować ją, by wskrzesić: Jak przyjmie się ona, to i on doczeka się Swojej Wolności, wróci w rodzinny kraj, I stukot wzruszonego serca Mówi jakby: — Boże, pomagaj! Więc posadził, przyniósł wiadro wody, Podlał pod wieczór i w szczęśliwym śnie Zobaczył kędzierzawą wierzbinę I pędy i listki na nich obfite. Cieszył się, że się przyjęła… I odzywał się potem Do niej, jak do rodzonej siostry — Okopywał, łzami kropił i potem, I wierzby wspominał, i dnieprowskie jawory. Stawało się na duszy i lżej, i jaśniej, Listki gładził, nawet całował, W duszy rosły pędami wiersze, Jak kwiaty wschodziły między słonecznych polan; Rośnie wierzbina i jemu daruje Mały cień, choć nie chłód: …Do ciebie na spotkanie idę ja. Do ciebie krok, do marzenia — WOLNOŚCI — krok!.. 30.VI.2001 Rusaniwśki Sady. IRPIEŃSKIE DĘBKI Owe dębki sadziliśmy my kiedyś — Już wysoko gałęziście się podniosły. Ponad ścieżką ich dwa rzędy. I mój między nimi. — Do mnie podejdź! — Jakby zaszumiał i gałęzie wyciąga… A od wszystkich ogarnia zapał Mnie teraz. Lecz i smutek obejmuje: Jak przyjaciół wielu już nie ma…. Oni już nie pobędą w chłodku I nie zobaczą, choć płytkiej, rzeki, Nie zażartują: — Coś nadchodzi lenistwo… Zbierajmy się prędzej do Irpienia!.. Jak nasz Taras, w siwą starożytność, W Kaczaniwce, w porę wiosenną, Mówił towarzyszowi, kiedy sadził dębka: Czy los uśmiechnie się nam taki, Że my, w upał, usiądziemy pod nim, Pod gałęziami odpoczniemy gęstymi?… pamięci mojej”, ale i niestrudzony badacz życia literacko-artystycznego XX wieku. Jego archiwum można pozazdrościć, wszak tam — bezcenne rękopisy, fotografie, afisze, programy koncertów, inne materiały o życiu i twórczości wybitnych artystów Ukrainy i wielu krajów świata. Poeta ma setki wielbicieli. Przechowuje ich listy, pocztówki, poetyckie dedykacje. Oto wersy z listu weteranki pracy pedagogicznej ze wsi W. Kisnycia w rejonie jampilskim obwodu winnickiego Ludmiły Fiedotowny Bryk: “O Pańskich poezjach można mówić wiele dobrego, szczerego. Skłaniam swoją siwą głowę w głębokim szacunku do Pana, zachwycam się Pana mądrością. Dziękuję losowi, że darował mi spotkanie z Panem. Pan — nasz kronikarz. Dziękuję, że odradzacie zapomniane imiona wybitnych ludzi” (23.01.2001 r.). My szczerze gratulujemy wybitnemu mistrzowi słowa, zasłużonemu działaczowi sztuki Ukrainy O. J. Juszczence z okazji znamienitego jubileuszu, życzymy niewyczerpanych źródeł zdrowia, natchnienia, nowych lat owocnej pracy. Gratulujemy także wydania nowej książki “Bandurzyści — orły siwe...” (Wydawnictwo “Proświta”). Opowiadanie o niej przedstawimy w następnym numerze gazety. Życie mija, wspomnienia płyną, I ja pokonuję już starczą drogę. Żegnajcie, drodzy moi dębki, Chodziłem wieczorami z przyjemnością Aleją między wami, i zdawało się Do mnie odzywał się cichutko ktoś… Możliwe, ktoś z tych, co też sadził, Lecz to już, widocznie, z krainy cudów… Żegnajcie, gęstoliści i mocni, Podarowaliście szczęście wy mi. Tak. Najszczęśliwszy, zapewne, ja — Mnie spotkała dwóch rzędów rodzina. 30 czerwca 1999 r. Irpień RADUJ SIĘ, ZIEMIO! Rodzinnemu kwartetowi bandurzystów JANICKICH — Józefowi, Marii, Romanowi, Tarasowi. Radujemy się kwartetu grze i śpiewowi, Ten przedzwon my słyszymy złoty, I jakby ogólnonarodową i szczęśliwą Rodzinę widzimy — cały kraj szczęśliwym swój. Ty, ziemio, raduj się: narodził się w walce Świat, który w marzeniach powstawał narodu, Ukraińscy poeci Rostysław Bratun, Dmytro Pawłyczko, Ołeksandr Juszczenko z siostrami Bajko. 1960 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ZRZUCIĆ WENECKI BERET…

Uliana GLIBCZUK W wydawnictwie „Juniverse” w serii „Laureaci Nagrody Nobla” ukazała się książka Jeana-Paula Sartre’a „Drogi wolności. Wiek dojrzały” w przekładzie Leonida Kononowycza. Żyli sobie Marcel, Mathieu, Gabrielle i Ivich. Wszyscy oni wyszli spod pióra noblisty Jeana-Paula Sartre’a z jego filozoficznej pracowni. Sartre smakował wolność. Próbował jej na czubku języka, płukał nią gardło… Wolność była dla niego zbyt realna, jakaś aż cielesna, by wytwarzać abstrakcje i wyciskać ją z gęstych wyziewów społeczeństwa. Wolność, gdy nie ma tyranii? Wolność, gdy demokracja? Wolność, gdy słowo rozwiązane i wolne? Ha-ha-ha! Słyszeliby państwo, jak żółcią szydzi pan Sartre… Wielki egzystencjalista, którego nie mniej wielki filozof Emil Cioran nazwał „złośliwym żółtym starcem”. Wybaczmy to Cioranowi. Sam pielęgnował ludzką… pogardę? Jakoś nie zdołało mi się pióro napisać — nienawiść… Tak więc Sartre urodził Mathieu, Gabrielle, Ivich i Marcel, aby na ich losach poćwiczyć się w sztuce bycia wolnym od społecznych narośli. Właściwie, by udowodnić, że wolność w żaden sposób nie przecina się ze społeczeństwem, urodził jeszcze jednego bohatera — komunistę Brunea. Akurat takiego, który rzekomo wyznawał znane hasło: „Wolność, równość, braterstwo”. Sartre nie to, żeby znęcał się nad swoim Bruneau… Widać, że wielki egzystencjalista sam był trochę lewicowy. Bruneau wyszedł mu jako mocny kloc. Taki sobie niezniszczalny Pinokio. Ale to już ja sobie pozwalam na sarkazm… A Sartre nie ironizował. Tylko tak miękko ułożył, że walka o wolność innych nie jest drogą do własnej wolności. Jego ulubieniec — Mathieu. Wykładowca-filozof, któremu już jest ponad trzydzieści lat. Wiek dojrzały… Ukochany Sartre musiał włożyć choć cząstkę osobistego „ja” w swoje dzieło. Musiał… Sartre pisał i obserwował siebie, młodszego Sartre’a-Mathieu… „— Nie jest zbyt ciekawe badanie siebie, — powiedział prosto Mathieu. — Wiem, — odparła Marcel, — ale to nie cel, to środek. Aby uwolnić się od samego siebie: patrzeć na siebie, sądzić siebie — to twoja ulubiona pozycja. Patrząc na siebie, wyobrażasz sobie, że nie jesteś tym, na co teraz patrzysz, że jesteś niczym. Zasadniczo to twój ideał: być niczym. — Nie. To nie to. Ja… ja chciałbym zależeć tylko od siebie…” Czyż nie tak, wolność jest piękna w słownych szatach? Ale w rzeczywistości w życiu jest zupełnie naga. W wieku siedmiu lat Mathieu świadomie roztrzaskał ciężki porcelanowy wazon. I powiedział w myślach: „Zrobiłem to ja”. Poczuł dumę, poczuł się wolny od świata, bez przywiązań, bez rodziny, bez korzeni… W wieku dwudziestu jeden lat, wnikając w filozoficzną wytworność Spinozy, powiedział: „Sam się uratuję”. Setki razy powtarzał swoje ślubowanie. Słowa zmieniały się z wiekiem, z poziomem intelektualnym, ale ślubowanie było to samo, co we wczesnym dzieciństwie… Zależeć tylko od siebie… Powtórzył je także w wieku trzydziestu czterech lat, na ławce wilgotnego parku. I zobaczył siebie z boku: dorosły zmęczony mężczyzna… Może jeszcze zdecydować, czy jechać na wojnę do Hiszpanii, czy zostać w słodkiej mieszczańskiej Francji, wstąpić do partii komunistycznej czy być wolnym odszczepieńcem, żenić się z Marcel czy się rozejść… Może… Ponieważ wolność jest poza moralnym wyborem… I jest wolny, by wybierać, żeby zależeć tylko od siebie. Tylko dlaczego jest mu tak ciężko? Dlaczego aż słabnie pod ciężarem życia? Gdzie radość, gdzie mięśnie nabite krwią, gdzie obojętność wobec moralności i amoralności? To, co działało w młodości i było lekkie i niezauważalne, w wieku dojrzałym doprowadziło do poczucia porażki, upadku… Biedny Mathieu. Wśród odłamków iluzji jest wolny w trumnie swojego życia… Czy warto wyciągać jeszcze jakieś wnioski? Może tylko po cichutku, żeby nikt nie usłyszał… Niejedna mądra głowa biła się nad zagadką wolności. I zdejmowała wenecki beret przed własną porażką…

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Artysta z Bożej łaski

Mykoła Cywirko Podzielę się małym sekretem. Książka „Wiktor Zarecki. Artysta zrujnowany epoką” (K., 2006) — obszerna, bogato i hojnie ilustrowana monografia z szerokim i różnorodnym materiałem informacyjnym — to pierwsza poważna praca jej autorki, młodej historyczki sztuki Lesi Miedwiedjewej. Dlaczego, zapytacie, to sekret? Otóż dlatego, że książka o znanym ukraińskim artyście lat sześćdziesiątych, nowatorze w wielu kierunkach sztuki, o europejskim poziomie, w żaden sposób nie robi wrażenia nieśmiałego debiutu, pierwszego płochliwego kroku. Gruntowność w przedstawieniu twórczej drogi Wiktora Zareckiego, drogi ściśle związanej z działalnością innych przedstawicieli lat sześćdziesiątych — pisarzy, artystów, uczonych, takich jak Iwan Drach, Iwan Dziuba, Walerij Szewczuk, Jewhen Swerstiuk, Iwan Switłyczny, Lina Kostenko, Tetiana Jabłońska, Heorhij Jakutowycz,Ałła Horska, Opanas Zalychaha i inni, ważkość w sądach i ocenach, wyważenie oraz dążenie do rozpatrzenia tego czy innego zjawiska z różnych punktów widzenia — to jedynie ogólne wrażenie ze znajomości z pracą Lesi Miedwiedjewej. Zapewne uważny czytelnik i badacz — a ta monografia to nie tylko wartościowy debiut historyczki sztuki, lecz także, z gruntu rzeczy, pierwsze w Ukrainie uogólnione opracowanie naukowe o oryginalnym artyście, którego badacze nie mogą nie wziąć pod uwagę — odda autorce sprawiedliwość także za wyjątkową taktowność w przedstawianiu pewnych dramatycznych, tragicznych epizodów w życiu i twórczości Wiktora Zareckiego. Nie odkryję Ameryki, jeśli powiem, że dziewięcioro na dziesięcioro jej rówieśników i rówieśniczek woleliby nie taktowność, lecz delektowanie się właśnie kryminalnymi szczegółami i nie żałowaliby na to słownych barw. Leся Miedwiedjewa godnie uczciła pamięć żony Wiktora Zareckiego,Ałły Horskiej, zamordowanej przez totalitarny reżim — utalentowanej artystki, jaskrawej osobowości o wyraźnej postawie obywatelskiej. Wszystkie jej portrety, wykonane przez męża, zaprezentowano w książce jako ilustracje, a mowa o niej jest ciepła i serdeczna. Ale celem wydawnictwa nie jest biografia artysty jako taka. Ważne było prześledzenie etapów twórczej drogi Wiktora Zareckiego, określenie jego miejsca nie tylko w ruchu lat sześćdziesiątych, lecz także w ukraińskiej sztuce plastycznej XX wieku w ogóle. Szczególnie dobitnie i przekonująco autorce udało się pokazać przywiązanie artysty do europejskich szkół, zwłaszcza twórcze poszukiwania w impresjonizmie i ekspresjonizmie, jego nowatorstwo w malarstwie monumentalnym, a także organiczne połączenie tego wszystkiego z narodowymi tradycjami, elementami sztuki ludowej. Wczesny okres twórczości Wiktora Zareckiego można było „delikatnie” ominąć albo ograniczyć się do krótkiego przeglądu. Socrealizm, rzecz jasna. Kto potępi, jeśli historyk sztuki XXI wieku powstrzyma się od głębokiej analizy obrazów o tematyce górniczej lub kołchozowej? Ale Lesia Miedwiedjewa świadomie nie unika „niewygodnego” czasu. I w płótnach o życiu górników dostrzegła to, co, według słów poety, nie umiera. A cóż dopiero powiedzieć o portrecie harfistki czy pełnych życia i dalekich od polityki i ideologii scenkach („Teściowa”, „Na kanapie”)? Natomiast opowiadać o rozdziałach poświęconych dojrzałym latom mistrza, jego jaskrawym wzlotom, które zdumiewają, czasem szokują nieoczekiwanymi zestawieniami barw, śmiałością form, nie będziemy celowo. Bo wyodrębniać tu coś nie warto i raczej nie zrobimy tego lepiej niż badaczka, która z honorem poradziła sobie ze swoim zadaniem. Na pierwszej stronie książki można przeczytać: „Grant Prezydenta Ukrainy”. Sądzimy, że komentować ten lapidarny napis nie ma potrzeby. Dobrze, że Głowa państwa wspiera takie projekty. Wdzięczna autorka dziękuje Ministerstwu Ukrainy ds. rodziny, młodzieży i sportu, Kijowskiemu Narodowemu Uniwersytetowi Kultury i Sztuki, a także wielu kolegom, których wykaz podaje we krótkim wstępie. Wzrusza dedykacja rodzicom — Walentynie i Wiaczesławowi. Książka Lesi Miedwiedjewej bez wątpienia wzbogaciła galerię krajowych portretów historyczno-artystycznych. Pozostaje życzyć tej młodej osobie dalszej pracy z takim samym natchnieniem i zapałem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

PIĘKNO I MĄDROŚĆ OBJĘŁY SIĘ!..

Wołodymyr KACZKAN, m. Iwano-Frankiwsk Bohdan Melnyczuk w filozofemie „Oleszkiwa” poprzez geograficzno-historyczny fakt i artystyczny archetyp prowadzi do rozgałęzienia sensu. Myśl z wiersza współczesności umiejętnie retrospektywnie przenosi on do tekstu sprzed dwudziestu lat — i jak współbrzmiąco tej epoce drga cięciwa myśli, jak boleśnie-genetycznie autor odczytuje historię narodu poprzez swoją „stolicę stolic” — rodzinną wieś. Prawda przecież, ile zniknęło z powierzchni ziemi tych małych „pąków”, które nie rozwinęły się w wielkość — naszych siółek, osiedli, przysiółków i podsiółków!.. Jakby echo prahistorycznej epoki babilońskiej, odczytuje się ów paradygmat syna marnotrawnego, poszukiwacza prawdy o ludzkim bycie, czysto życiowego schronienia, które ukazuje wieczny ruch, niezadowolenie z tego, co się ma: Nie morze mnie kołysało, nie staw, Nad oleszkowskimi rzekami dorastałem. „Oleszkowskie rzeki” — to głęboka idea minionej historii, która nie pozwala przekwitnąć teraźniejszości; „siwe grodziska” i „niebieski łęg” — wyczuwalne niemal w dotyku pamięci, wręcz palą dłonie, bo za tym, jak powszechne przekleństwo: „rozdziawiły paszcze głodne fronty”. Gdyby autor użył epitetu „krwawe”, potknąłby się o utarte, przebyte przez mistrzów poetyckiej pracowni; a tu — ów nowatorski kontrapunkt, który rozpościera w wyobraźni całą historyczną „głodną panoramę” narodu. Ta nadidea także rozszerza zamysł wierszy „Pieśń o Prucie”, „Oleszkowski południk”, „Na Pokuciu u nas…” B. Melnyczuk niepostrzeżenie potrafi „wyciągnąć” z grubego zwoju narodowego bólu właśnie tę nić, za którą myśl trafia prosto w samo jądro, a następnie wyprowadza na szkicowe tło całe nadzadanie — powiedzieć o przeżytej prawdzie tak, jak nikt nie powiedział: I jak nie gryzło do utraty zmysłów, I jak już bez końca nie było, Suchymi płakałem łzami, Jak i całe moje sioło… Zaznaczę jeszcze to: w książce dominuje pierwiastek wspomnieniowy. Autor nie „nakręca” nowotworzonej stylistyki, nie dąży do jakiejś niespodziewanej wybuchowości, lecz mądrze trzyma się tradycyjnego brzegu twórczości wierszowej, przy którym leży podstawowy trwały pokarm dla serca i myśli. „Za wsią na polu…” — swoisty kod młodości. Cud zaś jakiś: wierszowi pół wieku, a w nim huczy tak niezniszczalna krew ludowej pieśni, zdolna łamać każde „postmodernistyczne” słowotwórstwo. Tę nutę odczuwamy zarówno w poetyckich miniaturach, jak i w rozległych epickich wierszach „To nie śnieg”, „Zielone jabłka rozłożyste”, „To wszystko — jakby w bajce…”, „Sonety o ojcowskim sadzie”, „Żółte liście splotły się z zielonymi”. Poeta jest mistrzem precyzyjnego opisu. Nie maluje uogólniająco, lecz rozwija asocjacyjne widzenie poprzez drobny, często ledwie dostrzegalny detal artystyczny: to „śnieżynki ukośne”, „okno z doniczkami”, „sznurki ozimin”, „siwe matki”, „cętka namiotu”, „czereśnia rozkwitła”, „ręczniki haftowane jedwabiem”, „wiśnia dojrzała”… Szczególna moc tkwi w „Żurawinowym mieście”, cyklu, w którym przeżycie, pamięć, prognoza na jutro — jakby na drążku — przerzucają przeszłość w dzień obecny. I materiał słowny, i tonacja, i konkret wspomnienia — wszystko to przejaw osobistego, czysto poetyckiego wrastania w wieczny temat. W „hołdowniczym” zamorskim cyklu autor skupia wysoką synowską miłość do rodzinnej ziemi, ojcowizny. Uogólniony obraz pamięci refrenowo przemawia do sumienia „zagubionymi oleszkowskimi wujkami”, którzy na zawsze przeszli w niezniszczalne „kanadyjskie klony”. Spostrzegawczy, zagłębiony w najmniejszy, najdrobniejszy fakt historii czy kultury, zakorzeniony w pластach ludowej pieśni, wyszukany i wyważony w obrazowaniu, mistrz szerokiej palety świetlnej i pan formy — taki oto występuje od progu swojego jubileuszowego wyboru nasz krajan, wybitny literaturoznawca i kulturolog, doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Narodowego w bukowińskiej stolicy im. Jurija Fedkowycza, pan Bohdan Melnyczuk w książce „Na oleszkowskich rzekach” (K.: Akademwydaw, 2007. — 208 s.; il.).

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...muzycy całego zespołu — kiedy słucha się brzmienia naszych instrumentów muzycznych i melosu, pojawia się wrażenie, że lud opiewał swoją wspaniałą historię. Ali Kazemi, który od półtora roku mieszka w Kijowie i uczy się na Uniwersytecie Inżyniersko-Budowlanym, precyzuje, że muzyka irańska jest ściśle związana z religią. Dzieci od najmłodszych lat słuchały wielu pieśni religijnych. Duży wpływ ma także tradycyjna kultura. Ale nauczenie się grania i śpiewania tych pieśni nie jest takie proste; są mistrzowie, u których młodzi ludzie uczą się bardzo długo. Podobnie jak na Ukrainie, także w Iranie lubi się śpiewać w kręgu rodziny lub przyjaciół, jednak w przeciwieństwie do naszej muzyki nie ma wykonania polifonicznego. Dlatego Ali z zapałem opowiedział, że w Kijowie słyszał taki śpiew nawet wtedy, gdy zbierało się czterech amatorów. Ale w muzyce irańskiej interwały są dokładniejsze, a ta muzyka jest bardzo smutna, podobnie jak literatura. Z czym to jest związane, od razu nie da się określić. Oczywiście, źródeł należy szukać także w wydarzeniach historycznych, bo przez wszystkie czasy na terytorium kraju dążyli do jego podboju różni zdobywcy. Damon Rabatman studiuje na Uniwersytecie Narodowym im. T. H. Szewczenki na przygotowawczym oddziale wydziału mechaniczno-matematycznego. Ukraińskiego uczył się tylko dziesięć miesięcy, ale dobrze go rozumie i mówi. Bardzo podoba mu się Ukraina, ludzie, tradycyjna muzyka. Z przyjemnością słucha ukraińskich pieśni ludowych, zachwyca go barwność narodowych strojów. Jego zdaniem ubiór wydaje się nawet podobny do irańskiego. A muzyka natomiast jest zupełnie inna. Damon i Amir Chatalij grają na instrumencie podobnym do naszych cymbałów, który nazywa się santur. Jest to bardzo starożytny instrument muzyczny, nawet jak na Iran; ma ponad dwa tysiące lat. Kierownik zespołu Mahdi Jusefian opowiedział, że jego ojciec nie jest zawodowym muzykiem, ale zna niezliczoną liczbę pieśni. Dlatego nieprzypadkowo również syn wybrał muzykę jako swój zawód. Ukończył w Kijowie Narodową Akademię Muzyczną im. Czajkowskiego i założył zespół „Czasza Graala”. Kultura i filozofia jego narodu łączą całą historię stworzenia człowieka i ludzkości poprzez upadek w grzechach i karę Boga. Stąd też treść pieśni. „W nich stale obecny jest obraz kobiety — mówi Mahdi — ale w rzeczywistości jest to jedynie metafora, która uosabia miłość do Boga”. KULTURA

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

FRESKI Z UKRAIŃSKĄ BANDURĄ

W Muzeum Dziedzictwa Kulturowego (filii Muzeum Historii m. Kijowa) eksponowana jest wystawa artystyczna „Malarstwo. Stepan Chwyla” (Australia). Tego utalentowanego aktora, śpiewaka, malarza znają wielbiciele jego twórczości na różnych kontynentach. Ukrainiec z pochodzenia, większość swojego życia mieszkał i tworzył w dalekiej Australii. Minął rok, odkąd przerwało się życie znanego mistrza, a na Ojczyznę powróciły jego dzieła sztuki, przekazane muzeum przez żonę artysty. Na wystawie eksponowane są dwa jej portrety, stworzone przez twórcę w latach osiemdziesiątych. Walentyna DAWIDENKO Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Jego zagadkowe kompozycje z kwiatami i tancerzami trochę przypominają freski, ponieważ wykonane są w autorskiej technice, gdy malarz kładł warstwę za warstwą farby, a potem zdejmował zaschniętą powierzchnię, i na przekroju obraz zaczynał lśnić, jakby rozświetlony niewidzialnym źródłem światła. Stepan Chwyla malował portrety kobiet, jakby odgadując ich świat, trochę ekstrawagancki (stąd awangardowa maniera malarstwa w niektórych płótnach) szlak wspomnień i marzeń, które żywią każdą kobiecą duszę, przejętą fioletem smutku, z lazurową falą wspomnień. Jego obrazy „Egzotyka”, „Gum tree”, „Tańce”, „Wirtuoz”, „Ostatni aborygen”, „Dama trefl” — to rozmowa ze światem językiem symboli i metafor, zrozumiałym dla współczesnego człowieka, jak wymowne milczenie malarza i szansonisty przy stoliku w jakiejś kawiarni starego europejskiego miasteczka. Może tam właśnie oglądali tajemniczą nieznajomą przy absyncie, jej twarz, na wpół zasłoniętą kapeluszem. A już płótna „Moja bandura”, „Przewód” adresowo zaświadczają nie tylko rodowód twórcy, ale i jego duchowy azyl — to etniczna ojczyzna, Ukraina. Stepan Chwyla urodził się na Chełmszczyźnie, tam zdobywał wykształcenie w Seminarium Nauczycielskim, a potem w Szkole Wojskowej w Zambrowie oraz w Instytucie Politechnicznym w Równem. Jego talent przejawiał się od wczesnego dzieciństwa — miał wspaniały słuch i piękny głos (liryczny tenor), dobrze malował (lekcje rysunku i malarstwa pobierał u znanego polskiego akwarelisty Wasniewskiego). W latach II wojny światowej występował na scenach Równa i Drohobycza, grał w grupie Josypa Stadnyka, a później w Ukraińskim Teatrze Operowym Bohdana Piurki w Monachium. Do Australii przybył w 1949 roku i od razu zanurzył się w życie ukraińskiej społeczności w Sydney. Był współzałożycielem pierwszego kółka dramatycznego oraz kółka miłośników sceny. Nie porzucał też sztuk plastycznych, rozwijając i szlifując swój oryginalny talent. Z założeniem Związku Ukraińskich Artystów Plastyków Australii w 1967 roku brał aktywny udział w wystawach artystycznych Sydney i Adelajdy, Melbourne, Wollongong. W ciągu swojego twórczego życia zaprezentował 20 wystaw indywidualnych. Malarz miał odznaczenia i nagrody rządu australijskiego, wśród których — wyróżnienie Uniwersytetu Macquarie za obraz „Białe Gum tree”, nagroda Vivienne N. Parker Memorial za dzieło „Dowie”. Jego dzieła znajdują się w kolekcjach prywatnych, kolekcji Uniwersytetu Macquarie (Sydney), Odeskiej Bibliotece Narodowej. Na wystawie w Muzeum Dziedzictwa Kulturowego zaprezentowano 25 obrazów, które mistrz podarował Kijowowi. Nina HNATIUK Zdjęcie S. CHIMICZA Podczas wyjazdu służbowego do Winnicy dowiedziałam się od miejscowych dziennikarzy, że w domu-internacie dla osób w podeszłym wieku i inwalidów występować będzie trio „Złote klucze”. To występ w ramach inicjatywy społecznej „Samotności — nie!”, którą prowadził „Kyivstar”. Jeszcze na długo przed rozpoczęciem koncertu osoby starsze zajęły wszystkie miejsca w przestronnej sali widowiskowej. Babcie i dziadkowie wystroili się, niektórzy przyszli z bukiecikami aksamitek czy rumianków. Wszak przyjechała na spotkanie z nimi ulubiona artystka — Nina Matwijenko. I nie sama — razem z ludową artystką Walentyną Kowalśką i artystką Antoniną Snitko. Antonina jest bardzo podobna do matki, odziedziczyła po niej i babci piękny, silny głos. Nina Matwijenko obok córki bardziej przypomina starszą siostrę. „Złote klucze” podarowały weteranom wojny i pracy szereg ukraińskich pieśni ludowych. Niektóre z nich zostały zapisane na Hajsyńszczyźnie przez znaną folklorystkę Jawdochę Zujchę. Występując przed osobami w podeszłym wieku, Nina Matwijenko opowiadała o swojej rodzinie, w której dorastało 11 dzieci. Mała Nina była szczęśliwa, gdy ojciec z mamą w rzadkich chwilach odpoczynku razem śpiewali. Te pieśni z zimnego i głodnego dzieciństwa były jedynym skarbem, który poniosła ona ze wsi Nedylyszcze w rejonie jemilczyńskim w obwodzie żytomierskim w wielkie życie. A teraz cieszy się, że córka Antonina przejęła od babci Antoniny Ilkiwny głos, postawę i włączyła się do „Złotych kluczy”. Po koncercie ludzie garnęli się do Niny Mytrofańiwny, całowali ją, prosili o wspólne zdjęcie na pamiątkę. I choć na trio czekał już samochód — przed nimi miały być jeszcze koncerty w obwodach chersońskim, odeskim oraz Teodozji, artyści nikomu nie odmówili w rozmowie. Nina Matwijenko podeszła do 93-letniej Lidii Wasyliwny Michejewej, objęła ją, jak matkę. „Bądźcie z Bogiem! Nie zapominajcie się modlić, proście Boga o wybaczenie własnych i cudzych grzechów, bądźcie miłosierni, a to da Wam długi i jasny wiek. A pieśń — to najlepszy sposób, by zapomnieć o chorobach, o samotności.” Te słowa ulubionej artystki tego dnia ogrzały niejedną duszę. Podczas improwizowanej konferencji prasowej dziennikarze pytali Ninę Matwijenko o plany twórcze, gdzie zamierza przeprowadzić koncert jubileuszowy, jakie honorarium otrzymuje za swoje występy od „Kyivstaru”. Artystka opowiedziała, że program społeczny „Kyivstaru” „Samotności — nie!” obejmował nie tylko charytatywne koncerty w domach-internatach 10 obwodów Ukrainy, ale i znaczącą pomoc materialną dla tych placówek, prenumeratę dla nich periodyków. „Kyivstar” będzie również mecenasem koncertu jubileuszowego Niny Matwijenko w Kijowie. Dlatego jest wdzięczna darczyńcom za możliwość pośpiewania maminych pieśni, pogawędzenia z ludźmi. I jeśli twarze wielu z nich rozjaśniały, jeśli choć na dwie godziny zapomnieli o swoich chorobach i smutkach, to już jest szczęście.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

KOBIETA W PIEŚNI JAKO METAFORA

Walentyna DAWYDENKO Festiwal etniczny „Kraina marzeń” zabarwił stolicę melodiami narodów świata. I okazało się, że choć w różnych językach, to śpiewamy o jednym: o nadziei na szczęście, o smutku z powodu strat małych i wielkich, i, oczywiście, o miłości w jej wszechogarniającym znaczeniu. Etniczny zespół irańskich studentów, którzy studiują w Kijowie, nosi nazwę „Dżam”, co oznacza „Puchar Graala”. Znają go już liczni kijowianie, którzy słuchali irańskiej tradycyjnej muzyki w różnych salach. A na lipcowym festiwalu zespół wystąpił także na Śpiewającym Polu. W festiwalu „Kraina marzeń” Irańczycy biorą udział już po raz drugi. Swoje niezwykłe instrumenty muzycy przechowują nie tylko w pokrowcach, lecz także owinięte w tkaniny. W naszej przestronnej studiu, gdzie nagrywaliśmy zespół, Irańczycy usiedli nawet na podłodze i było to malowniczo i blisko naszych wyobrażeń o tym kraju z egzotycznymi krajobrazami i charakterystycznymi napiewami pod żarliwym słońcem czy nocnymi bezcennymi gwiazdami. Instrument, na którym gra Muja Hejdarij, nazywa się tombak. A muzyk Ali Zamanpur gra na dafie. Zdziwiłam się, gdy poinformowali mnie o tym po ukraińsku, i zapytałam, czy uczyć się ukraińskiego było łatwiej po opanowaniu rosyjskiego. A w odpowiedzi usłyszałam od Alego: „Ja w ogóle nie uczyłem się rosyjskiego, tylko ukraiński. Język perski i ukraiński, choć należą do grupy języków indoeuropejskich, nie są bardzo podobne. Tak więc uczyć się było niełatwo. Jestem już trzy lata w Kijowie, studiuję filologię, wciąż opanowuję także język francuski i angielski.” Muzyka, którą wykonuje zespół, jest w Iranie tradycyjna. Młodzież ją lubi, choć preferuje współczesną. Na moje pytanie o wrażenia z Ukrainy Ali powiedział tak: „Problemów jest wiele, ale chcemy skończyć studia, a w ogóle kocham Ukrainę. Bardzo spodobała mi się przyroda, kultura, wasz folklor”. Iman Sadekzadeh studiował na uniwersytecie lotniczym, uzyskał dyplom licencjata. Z zespołem występuje przed kijowską publicznością już półtora roku. Iman z dumą podkreślił, że ich cywilizacja, a więc i kultura, ma już cztery tysiące lat. Język pieśni przenika uczucie miłości, nie tylko ziemskiej, ale także bardziej wzniosłej: między człowiekiem a Bogiem. Co do ukraińskich pieśni – jego zdanie podzie­

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„Śmiejcie się, łabędzie: z niewoli, z niebytu prowadzi was w światy jasna konstelacja Liry...” Mychajło Draj-Chmara

wspaniała muzyka Mozarta — słowem, brawo! Jeśli na dwóch poprzednich spektaklach były komplety widzów, to na ostatnim musicalu „Pół żartem, pół serio” (reż. Ołeksandr Arkadin-Szkołnyk) był „nadkomplet”. Nie wszyscy chętni zdołali się dostać. Trzy godziny nieustannego śmiechu, szalonego tempa, muzyki, piosenek, tańców nie pozwoliły widzom się nudzić. Imponuje rozmach „Jazzu...”. Ta inscenizacja została zrealizowana po raz pierwszy w Ukrainie właśnie na scenie Teatru Donieckiego. Spektakl stał się zdobywcą Grand Prix dwóch festiwali teatralnych: regionalnego — „Teatralny Donbas” oraz międzynarodowego — „Melpomena Tawrii”, a jego autorzy i aktorzy otrzymali mnóstwo dyplomów i nagród, wśród których: za reżyserię, choreografię, za najlepszą główną rolę męską oraz męską rolę drugoplanową. Redaktor dyżurny Mykoła CYWIRKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301231 Nakład ogólny — 30000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Scena ze spektaklu „Zillia” (Ziele) Rodzynką i swoistym atutem spektaklu stał się błyskotliwy duet dwóch zasłużonych artystów Ukrainy w rolach głównych — Mychajła Krysztala (emocjonalny i nieco naiwny Jerry) oraz Andrija Romanija (energiczny i bystry Joe). W spektaklu zachwyca wszystko: ostry, subtelny jak kobiece szpilki humor, błyskawiczne przeobrażenia, mistrzowska gra aktorów na saksofonie i kontrabasie. Organiczną częścią spektaklu stała się muzyka, która dosłownie pulsuje rytmami i stylistyczną różnorodnością, a mobilna metalowa konstrukcja, zdolna w mgnieniu oka przekształcać się w najróżniejsze miejsca akcji: od wagonu pociągu i pokoju hotelowego po luksusowy jacht, a nawet windę, dodaje spektaklowi dynamiki, energii i lekkości. Wzruszeni, szczęśliwi artyści każdego wieczoru tonęli w owacjach i kwiatach. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 3 1 4 820095 780016 TEATR Artystka Ludmyła Jefymenko. Portret na tle białego ekranu TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ BRAWO, DONIECZANIE!

Niedawno na scenie stołecznego Narodowego Teatru im. I. Franki z sukcesem odbyły się występy znanego i autorytatywnego na Ukrainie zespołu — Donieckiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Ponieważ donieczanie regularnie odwiedzają stolicę ze swoimi nowymi inscenizacjami, kijowscy widzowie znają twórczość muzyczno-dramatycznego zespołu. Tym razem występy poświęcono obchodom 75-lecia obwodu donieckiego oraz 80-letniemu jubileuszowi samego zespołu. Obecny repertuar gościnny składał się z różnych gatunkowo spektakli: dramatu muzycznego „Zillia” według powieści O. Kobylańskiej, opery komicznej (proszę sobie wyobrazić!) „Wesele Figara” W. A. Mozarta oraz musicalu według znanego filmu „Pół żartem, pół serio”. Podczas części uroczystej, jak przystało w takich przypadkach, gości witano chlebem i solą oraz kwiatami, brzmiały pozdrowienia od Prezydenta i Premiera. Donieczanie po raz kolejny udowodnili, że sztuka jest uniwersalnym środkiem jednoczenia i wzajemnego zrozumienia. Przynajmniej jednoczenie artystów i widzów się udało. Donieccy aktorzy podarowali wiele śmiechu, radości, a nawet łez. „Zillia” — to wieczna i zawsze żywa klasyka. Wszak z problemami wyboru, miłości i zdrady zetknął się niemal każdy z nas. Podczas spektaklu wzruszone kobiety ocierały łzy z oczu, współczując bohaterom. Czyż nie jest to wyraźnym świadectwem żywej reakcji widzów na szczerą i emocjonalną grę aktorów? Za takimi prostymi rzeczami kijowski widz już zatęsknił. Jest to wielkoskalowy (w spektaklu bierze udział niemal cały zespół teatru), wypełniony materiałem etnograficznym, baśniowy dramat muzyczny. Inscenizację „Zillia” zrealizował zasłużony działacz sztuki Ukrainy Anatolij Kancedajło, niepowtarzalny huculski koloryt odtworzył w dekoracjach i kostiumach kijowski artysta Ołeksij Hawrysz. Muzyczne płótno spektaklu (kompozytor — główny dyrygent teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jewhen Kułakow) tworzą marzycielskie ukraińskie, zapalne i tęskne cygańskie oraz wesołe węgierskie melodie. Językiem muzyki i tańca (baletmistrz Hennadij Dybowskyj) bohaterowie mówią o swoich uczuciach. Zoriana Huska (Tetiana), Wołodymyr Sweć (Hryć) oraz Albina Terechowa (Mawra) zdołali jaskrawo i profesjonalnie oddać ostre charaktery swoich bohaterów, zmuszając widzów do ponownego przeżycia wzruszających momentów pierwszej, tak żarliwej i tragicznej miłości. Operę komiczną „Wesele Figara” pochwalili nawet sceptycy, którzy nie wierzyli, że taki materiał można zrealizować w dramacie. A dlaczego by nie, kiedy są siły twórcze. Duch zdrowego awanturnictwa nigdy nie zaszkodzi zespołowi artystycznemu. Wszak grupa realizatorska spektaklu (reż. Ołena Nehresku, dyrygent i aranżer Jewhen Kułakow, zasłużony działacz sztuki, artystka Switłana Kann, chórmistrz Tetiana Paszczuk, baletmistrz Hennadij Dybowskyj) stworzyła wykwintny, stylowy i oryginalny spektakl, w którym są wszystkie cechy gatunku: baśniowość, jaskrawość, przepych kostiumów w połączeniu z lekkością, wesołością, żartami, żywą muzyką i wykwintną plastyką. Osobliwością spektaklu jest to, że udział w nim biorą artyści-wokaliści, dla większości jest to profesjonalny debiut. Dmytro Fedorow (Figaro), Albina Jarowa (Zuzanna), Denys Fedorenko (hrabia Almaviva), Eleonora Szynkarchuk (Marcelina), Maksym Kwasnycia (Cherubino) oraz wielu innych podbiło serca widzów swoją szczerością, emocjonalnością, naturalną organicznością oraz wysokim profesjonalizmem. Piękne głosy, zapał i młodość wykonawców i, oczywiście, niezrównane „Wesele Figara”. Maria CZORNOBROWA Zdjęcie Wiaczesława PASZCZUKA Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Główny redaktor Lubow HOŁOTA Redakcja Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca głównego redaktora Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca głównego redaktora ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział pracy oświatowej Mykoła CYWIRKO 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин