Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №31 за 2017 рік

16 с. · 24 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 24 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 31 (927), 3–9 sierpnia 2017 GŁÓWNY PROBLEM MEDIÓW

Heorhij Łukjanczuk Pomysł stworzenia takiej ikony zrodził się wśród kapelanów wojskowych (obecnie na Ukrainie jest około 500 kapelanów, a większość z nich służy na wschodzie Ukrainy) oraz wśród weteranów ATO, którzy chcieli mieć własny obraz-ikonę. Na ikonie przedstawieni są ukraińscy wojownicy różnych epok: równoapostolny książę Wołodymyr, ruski wojownik, hetman Ukrainy Iwan Mazepa z buławą w ręku, w bojowych zbrojach wraz z kozakami, starszyzna armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, strzelcy siczowi i Czarni Zaporożcy, powstańcy UPA. Po lewej ręce Matki Bożej — kontynuatorzy tradycji ukraińskiego rycerstwa: bojownicy „Samoobrony Majdanu”, ochotniczych batalionów, Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy z żółto-niebieską chorągwią zgromadzili się wokół swojego niebiańskiego patrona ukraińskiego wojska, Archistratega Michała. Członkowie Komitetu, eksperci, instytucje kultury zgodnie z Regulaminem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki mogą zgłosić propo- SPRAWA MYCHAJŁA HRUSZEWSKIEGO

Машинний переклад

Ikona obrończyni ukraińskiego wojska

W Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w Kijowie poświęcono ikonę Opieki Matki Bożej — patronki ukraińskich żołnierzy, która stanie się główną ikoną Sił Zbrojnych Ukrainy. W poświęceniu wzięli udział przewodniczący Synodalnego Zarządu Duchowieństwa Wojskowego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego metropolita Joan oraz namiestnik Najświętszego Patriarchy metropolita Epifaniusz. „Dzisiejszy dzień można nazwać tym dniem, kiedy ukraińscy żołnierze otrzymali swój wizerunek, swój sztandar, swój znak modlitwy do Boga. Został on stworzony jako wizerunek obrończyni ukraińskich żołnierzy” — powiedział podczas poświęcenia ikony metropolita Joan. Kijowski malarz ikon Jurij Nikitin, spod którego pędzla wyszły oblicza świętych w pozycji dotyczącej udziału dzieła w konkursie tylko w jednej nominacji — „Literatura, publicystyka, dziennikarstwo”, „Sztuka muzyczna”, „Sztuka teatralna”, „Sztuka filmowa” lub „Sztuka wizualna”. Eksperci, członkowie Komitetu, instytucje kultury, które przedstawiają dzieło lub pracę do zdobycia Nagrody Narodowej, składają do Sekretariatu Komitetu zgłoszenie według formularzy, które zamieszczono na stronie internetowej Komitetu w dziale „Tryb zgłaszania dzieł” (patrz punkt 3. Wykaz i zasady sporządzania dokumentów). w wielu cerkwiach oraz cały ikonostas w jednej ze świątyń w Wyszogrodzie, przedstawił u dołu ikony czerwone maki jako symbol krwi, którą wszędzie zlana jest ukraińska ziemia. Podczas poświęcenia kapłani modlili się za niepodległość Ukrainy oraz za jej obrońców, którzy przebywają w strefie działań wojennych. W modlitwie za Ukrainę wzięli udział kapelani wojskowi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, którzy przez ostatnie dwa lata przebywają na froncie i opiekują się ukraińskimi żołnierzami w jednostkach bojowych. Do zgłoszenia dołącza się: ankietę wypełnioną osobiście przez kandydata (patrz Załącznik 3); zgodę na przetwarzanie danych osobowych (patrz Załącznik 4); publiczne recenzje w prasie na temat przedstawionego dzieła lub pracy (oryginały lub kserokopie — w jednym egzemplarzu); książki, katalogi prac artystycznych, nagrania audio i wideo zgłoszonych dzieł i prac w 5 egzemplarzach. Konsultacje udzielane są pod numerami telefonów: 270-59-49, 278-11-93, E-mail: [kontakt ukryty]. Sekretariat Komitetu Komitet Nagrody Narodowej Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki rozpoczyna przyjmowanie dzieł literacko-artystycznych. Od 1 września do 31 października włącznie bieżącego roku Sekretariat Komitetu będzie przyjmował dokumenty towarzyszące dziełom i pracom zgłoszonym do zdobycia Nagrody Narodowej 2018 roku pod adresem: 01001, m. Kijów, ul. Prorizna 2, 4. piętro, pok. 404-405, w dni robocze tygodnia (w piątek — do 16.45; 31 października — do 17.00). WOŁODYMYR SLEPCZENKO I JEGO PORTRETY RODZINNE POCZĘSTOWANIE OD WALENTYNY ANTONIUK OPOWIADA JURIJ ŁOHWYN 14-15

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zniszczenie Ukrainy jest ich podstawową, fizjologiczną potrzebą, która w rankingu znajduje się zaraz po „wódce” i „ogonie śledzia”, jedzeniu… Ten niezdrowy fenomen rosyjskiego społeczeństwa jest uwarunkowany kradzieżą ukraińskiej historii, ukraińskiego kościoła, ukraińskich bohaterów, ukraińskich działaczy kulturalnych, ukraińskich ziem, a także zrusyfikowaniem znacznej części etnicznych Ukraińców, którzy stali się rosyjską elitą i, niestety, często ci „elitariusze” są bardziej zajadli wobec Ukraińców niż mokselscy Rosjanie. Nie tylko dziennikarze, ale i politycy, urzędnicy wszystkich szczebli, deputowani muszą znać prawdziwą historię, dlatego trzeba czytać, uczyć się myśleć, pracować nad sobą bezustannie, analizować, aby być profesjonalnym patriotą. Wszak nieprofesjonalizm wielu dziennikarzy to główny problem ukraińskich mediów, który wymaga pierwszoplanowego rozwiązania. Moim zdaniem, musi zostać stworzona niezawodna zapora dla „informacyjnego śmiecia”. Patriotycznie profesjonalne, bezstronne, wiarygodne, nieprzekupne, nie subiektywne, pozbawione „dżinsy” materiały muszą być podstawą merytorycznej działalności niezależnych mediów. „Jeśli wolność słowa ma antyukraiński kierunek, to komu potrzebna jest taka wolność słowa?” Odpowiedź na to pytanie dałem w artykule, który pod takim tytułem opublikowała gazeta „Słowo Proświty”. Przypominam, że rozumienie wolności słowa i odpowiedzialności przez dziennikarzy, polityków, obywateli Ukrainy można podzielić na trzy części. a) Część dziennikarzy, polityków, obywateli Ukrainy rozumie wolność słowa jako uświadomioną potrzebę czynienia dobra i stawia ją w służbie wysokim zasadom moralno-duchowym, ukraińskim dążeniom narodowym, jasnym, zdrowym interesom człowieka. b) Druga część dziennikarzy, polityków, obywateli Ukrainy interpretuje wolność słowa jako samowolę i stosuje ją dla własnego wywyższenia, PR-u, korzyści korporacyjnej, co nierzadko przeradza się w polityczne bluźnierstwo wobec interesów narodowego budowania państwa. c) Do trzeciej części należą dziennikarze, politycy, obywatele Ukrainy, którzy wykorzystują wolność słowa do niszczenia ukraińskiego myślenia państwowotwórczego, rozmywania uczuć narodowych, moralno-psychologicznego poniżania patriotów w każdym wieku, polityczno-ideologicznego nękania ukraińskości, wpajania psychologii ugodowości, formowania u Ukraińców szczególnej formy rosyjskiej świadomości, której charakterystycznymi cechami są małorosyjskość, janczarstwo, mankurtstwo, „chachłujstwo”. Warto wspomnieć słowa Błogosławionego Lubomyra Huzara, które, moim zdaniem, mają bezpośredni związek z każdym z nas: „Wielu myśli, że pokój to brak wojny. Ale pokój to coś więcej. Pokój to także dobre relacje między ludźmi, kiedy nie kłamiemy sobie nawzajem, nie szukamy korzyści, nie życzymy zła. Pokój trzeba nieść każdego dnia, każdego dnia trzeba nawiązywać kontakty między ludźmi, szukać dobrej komunikacji”.

Машинний переклад

O postawie obywatelskiej i standardach zawodowych

Dobrze, że wreszcie autorytatywne umysły europejskie i amerykańskie zaczęły uświadamiać sobie, że na Ukrainę napadła Federacja Rosyjska i że Ukraińcy się bronią. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Uniwersytetu Lwowskiego imienia Iwana Franki Jednak każdy z nas, w zależności od postawy światopoglądowej, czuje i rozumie, że informacyjno-psychologiczna oraz wojskowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie spowodowała szereg polityczno-ideologicznych i społeczno-ekonomicznych manipulacji, których korzenie tkwią w wojnie hybrydowej, toczącej się na wszystkich frontach — w sferze gospodarczej, społecznej, politycznej, wojskowej i, co najważniejsze, humanitarnej. O różnych formach i metodach wojny hybrydowej, manipulacyjnej propagandy, o ich moralno-duchownej szkodliwości należy mówić z troską o bezpieczeństwo człowieka, rodziny, społeczeństwa, Ukrainy, państwa. Zwracam uwagę na kilka aspektów tego problemu, związanych z brakiem głębokiej wiedzy u wielu polityków, deputowanych, urzędników, dziennikarzy... Niezrozumienie tych czy innych terminów, zamęt, zamiana pojęć prowadzi do utraty zasad ukrainocentrycznych, profesjonalnego patriotyzmu, świadomego lub podświadomego wtórowania moskiewskiemu agresorowi oraz innym imperialnie myślącym pretendentom do odwiecznie ukraińskich ziem. Do dziś wielu polityków, dziennikarzy, urzędników, deputowanych myli pojęcia państwo i Ukraina. Najprostsze rozumienie jest takie: państwo — to swoista organizacja strukturalna, której instytucje mają służyć społeczeństwu, organizować życie ludzi na zasadach prawdy, wzajemnego szacunku, dobroczynności, moralności, prawa, demokratyzmu, sprawiedliwości społecznej itp. Ukraina — to nasza Matka, źródło żywotności, ducha narodowego, to — dana nam przez Boga świętość. Jeśli postrzegamy Ukrainę i Państwo jako jedność, w organicznym połączeniu i dla ich rozkwitu sumiennie pracujemy, to jest to wspaniałe, bo realizujemy ideał. Ale bardzo często, i widzimy to, czujemy, że Ukraina i Państwo istotowo się nie pokrywają, co więcej — są antypodami. Trzeba to rozumieć i nie szkalować Ukrainy, nie mylić jej z instytucjami państwowymi, które trzeba nie tylko wspierać i chwalić, ale także konstruktywnie, argumentowanie, życzliwie, pryncypialnie krytykować przedstawicieli instytucji państwowych za to, że nie dbają o matkę-Ukrainę, jej narodowe utwierdzenie, ignorują potrzeby obywateli, którzy powierzyli im zarządzanie procesami państwowymi, dbanie o interesy społeczne, a nie tylko o swoje zachłanne, egoistyczne, osobiste niemoralne potrzeby. Rosyjska manipulacyjna propaganda skierowana jest zarówno przeciwko Ukrainie, jako zjawisku bożemu, jak i przeciwko państwu ukraińskiemu, jako zjawisku instytucjonalnemu, przeciwko utwierdzeniu ukraińskiej tożsamości narodowej. Społeczeństwo ukraińskie potrzebuje sobornej wewnętrznej integracji. Ale na jakich zasadach? Bezsprzecznie, na zasadach wspólnej głębokiej historii, interesów narodowych, systemu bezpieczeństwa, a w żadnym wypadku na tle pseudoobiektywizmu, kosmopolityzmu, małorosyjskości. Dziennikarze muszą rozumieć rolę nauki, przede wszystkim prawdziwej nauki historycznej, bo bez niej nie może być Ukrainy, jej przyszłości, nie może być państwa ukraińskiego. Jest niemoralne, nieodpowiedzialne, jeśli dziennikarze Ukrainy biorą udział w manipulacji faktami historycznymi, wydarzeniami, zjawiskami, to — wielki grzech. Niestety, dość często narzuca się intelektualny prymityw pod hasłem postmodernizmu, co negatywnie wpływa na kształtowanie świadomości indywidualnej i masowej. To traktowanie można potwierdzić badaniami historycznymi wielu wybitnych uczonych, intelektualistów, publicystów, takich jak na przykład W. Horbulin, S. Hrabowski, J. Kałakura, L. Masenko, I. Mychajłyn, W. Monastyrski, W. Ohryzko, W. Torba, I. Farion, O. Szablij i inni. Powołuję się na ortodoksyjnego chasyda Aszera-Jozefa Czerkaskiego, który opuścił Krym zaraz po okupacji przez rosyjskich najeźdźców, poszedł na front jako ochotnik, został wolontariuszem. Obecnie jest deputowanym rady miejskiej Dniepru. Jego krótka, ale głęboko treściwa wypowiedź: “Na Ukrainie Rosja pragnie zająć nie tylko terytorium. Na Ukrainie potrzebna jej jest historia Rusi, żeby pozycjonować siebie jako dawne państwo”. Wojna rosyjsko-ukraińska dowiodła, że wróg naciera tam, gdzie jest zwłoka w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości narodowej, gdzie na marginesie jest język ukraiński, kultura narodowa. Rozumie to ortodoksyjny chasyd Aszer-Jozef Czerkaski, a wielu Ukraińców, którzy uważają się za elitę (do nich należą także dziennikarze), nijak nie może zrozumieć, że “ukrainocentryczność, ukrainoorientacja, narodowa samoświadomość” (L. Wołoszyna) — są głównymi przesłankami sukcesów gospodarczych i wojskowych Ukrainy. Gazety publikowały doniesienia, że w Swiatohirśku w obwodzie donieckim odbyło się Media Forum “Donbas w mediach: od populizmu do faktów”. Tutaj Anastasija Stanko, Ołeksij Macuka, Tetiana Popowa i inni ponownie wzywali do zmniejszenia mowy nienawiści w ukraińskich mediach. Niektórzy obcokrajowcy pouczali ukraińskich dziennikarzy tolerancji, ani słowem nie wspominając nie tylko o wojnie rosyjsko-ukraińskiej, ale nawet słów “Rosja”, “wojna” nie wymawiali, bali się jak diabeł święconej wody. Czyż nie rozumieją, że jest agresor — to Federacja Rosyjska, są wielkie ofiary, na zagrabionym ukraińskim terytorium są rosyjscy wojskowi, są najemnicy, są kolaboranci, są separatyści, jest strefa działań wojennych. Podczas wystąpienia na zjeździe dziennikarzy Ukrainy, w publikacjach “O wojnie… wartości”, “Ukrainocentryzm i standardy zawodu dziennikarskiego”, “Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji”, “Prawda historyczna — główna broń humanitarna” i innych podkreślałem, że ukraińskie media są powołane do nazywania ukraińskich bohaterów — bohaterami, wyczynu obrońców Ukrainy — wyczynem, separatystycznej zdrady — zdradą, rosyjskiego kłamstwa — kłamstwem, moskiewskiej zbrodni — zbrodnią, rosyjskich lizusów — niemoralnymi lizusami, moskiewskiej agresji — agresją. Trzeba prowadzić wyraźną linię między dobrem a złem, bo “neutralność moralna” oraz “ambiwalencja etyczna” są poważnym zagrożeniem dla ukraińskiego dziennikarstwa (Myrosława Barczuk). Twórczość dziennikarska ukraińskich pracowników mediów musi opierać się na zasadach ukrainocentryzmu, co jest przesłanką postawy obywatelskiej, ochrony ukraińskich wartości narodowych. Wezwania do pokoju za wszelką cenę rodzą niebezpieczne zjawisko: mówi się o możliwej demoralizacji naszych żołnierzy, moralnym rozbrojeniu. Narzucona dyskusja o jakimś przeciwstawieniu między standardami zawodu dziennikarskiego a patriotyzmem — to, przepraszam, nonsens. Na Ukrainie jest wojna. Prawdziwy ukraiński dziennikarz łączy postawę obywatelską i standardy zawodowe. Niemoralnie jest ulegać fałszywym hasłom, jakoby nie można było stosować “mowy nienawiści”, a udzielać głosu oponentom, bo mają inny punkt widzenia, inne spojrzenie na sytuację. I wtedy będzie prawdziwa dyskusja. Przepraszam, to — kompletny absurd, bo o czym można dyskutować z najeźdźcami i ich podlizywaczami? Moskiewska manipulacyjna propaganda skierowana jest na to, by uśpić czujność Ukraińców, rozwiać ich ducha narodowego. Temu służą także tacy jak Rusłan Kocaba. Swoją promoskiewską postawę maluje rytualnymi frazami: “Ja tak myślę. To moja opinia”. Czy mamy pokojowo żyć z takimi jak Rusłan Kocaba?! Przecież ich retoryka, parafrazując poetę Wasyla Kuchta, absolwenta naszego wydziału dziennikarstwa, — to manipulacyjna kontrabanda słów. Społecznie niebezpiecznym w dziennikarstwie Iwan Franko uważał typ hipokryty — przebiegłego, kłamliwego człowieka. Obecnie takich dziennikarzy nazywają “pożytecznymi idiotami”, którzy całkiem poważnie próbują ważne tematy zagadać “mową nienawiści”, pustymi dyskusjami o standardach zawodu dziennikarskiego. Standardy dziennikarskie to nie bezbarwność, brak skrzydeł, nie narzucanie myśli, że dziennikarz jest jakąś istotą planetarną, stworzeniem bez narodowości, że nie ma Ojczyzny, że jest bez rodu i plemienia. Nie! Mam nadzieję, że zgodzą się Państwo ze mną: główne wymogi standardów dziennikarskich to podawanie starannie sprawdzonej, prawdziwej informacji, niekłamanie, niemanipulowanie „ukrzyżowanymi chłopcami” i „zniszczonymi sikorkami”, a bycie moralnie uczciwym wobec czytelników, widzów, słuchaczy, całkowicie uczciwym wobec siebie, czerpiąc te cechy ze studni ducha narodowego. Najbardziej optymalnym sposobem rozwijania własnej zdolności do samodzielnego myślenia jest czytanie intelektualnej, prawdziwej literatury, która jest najlepszym „antydotum” na wszelkie rosyjskie manipulacje i podstępy innych wrogów Ukrainy. Wiadomo, że informacja to towar. Ale jaka jest treść tego towaru, jaką energią jest nasycony? Co sprzedaje dziennikarz – histerię, panikę, rozpacz, beznadzieję, czy rozpowszechnia historyczną i współczesną prawdę, rekomenduje optymalny sposób rozwiązania problemu, wywołuje pozytywne emocje, kształtuje pewność, przekonanie, że nasza główna broń – Prawda – zwycięży? Bezsprzecznie terminy, pojęcia to subtelna materia moralno-psychologiczna. Trzeba umiejętnie, rozważnie, mądrze oceniać sytuację na okupowanych częściach obwodów donieckiego i ługańskiego, w Autonomicznej Republice Krymu, aby nie urazić tych mieszkańców, którzy duchem są ukraińskimi obywatelami, ale zmuszeni są żyć na terenach zagarniętych przez moskiewskie wojska. Ale jak nazywać tego człowieka (obywatela Ukrainy), który wziął moskiewską broń, bo rzekomo nie miał pracy, a obecnie jest już przy zajęciu, bo walczy przeciwko ukraińskiemu państwu? W każdych okolicznościach człowiek ma prawo wyboru: iść bronić swój Donbas przed moskiewskimi najeźdźcami czy im wysługiwać się. Są też tacy zdrowi mężczyźni z Doniecczyzny i Ługańszczyzny, którzy na pokojowym terytorium zajęli postawę wyczekującą, bawią się w restauracjach i narzekają na Ukrainę, kiedy, jak mówią, zakończy ona wojnę. Czyżby nie docierała do nich prawda o przyczynach rosyjskiej polityki zaborczej wobec Ukrainy? Czy odpowiada im piekielne bagno, które tworzy mokselsko-rosyjski agresor? Niestety, wielu politykom, deputowanym, urzędnikom, dziennikarzom, działaczom społecznym trzeba przypominać, że wojna na Ukrainie nie jest domowa, a rosyjsko-ukraińska. Znany na Ukrainie i w świecie naukowiec Ołeksandr Sawczenko w książce „Antyukrainiec, albo Wola walki, porażki czy zdrady” jeszcze raz przypomniał, że wiecznym historycznym wrogiem Ukrainy jest Rosja. Piramida potrzeb, opracowana przez Abrahama Maslowa, dla Rosjan przekształciła się tak, że zagarnię-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

rorem. Boli dlatego, że jest ono — ukraińskie. I to jest moje prawo, i mój ból…” [Cz. 2, s. 82]. Jewhen Baran bywa samoironiczny, bywa sprzeczny w gustach literacko-artystycznych, ale jest bezkompromisowy w kwestiach tożsamości narodowej i w poglądach na ukraińską państwowość. „Nacjonalizm” Dmytra Doncowa, „Czarne wersy” Andrija Czajkowskiego, „Od legend do prawdy” Longina Cehelskiego, „Dzienniki” Jewhena Czykałenki, cytaty z których są przytaczane, — wszystko to krąg zainteresowań Człowieka, który pragnie pojąć przyczyny permanentnej bezpaństwowości kraju, który od dwudziestu pięciu lat uważa się, niby to, za niepodległy: „…To, że władza na Ukrainie jest właśnie taka, a nie inna, — to niewolnicza nieodpowiedzialność wiecznie głodnych. Oni nie chcą państwa, oni zawsze chcą jeść…” [Cz. 2, s. 123], „Przejdźcie się po galicyjskich patriotach postradzieckiej doby: popatrzcie, gdzie oni pracują i kim; zwróćcie uwagę na ich majątki i dochody; zainteresujcie się, gdzie mieszkają, czy uczą się ich dzieci, — i zrozumiecie, dlaczego można kochać papierową Ukrainę bez miłości do ziemi, na której się urodziło…” [Cz. 2, s. 16]. Szczerze i bez owijania w papierek mieszczańskiej hipokryzji. Aktualnie, bo żyjemy, czy pragniemy żyć, w czasie mówienia i wygadywania prawdy. Lecz czy znajdują te ziarna prawdy podatny grunt w świadomości społecznej, czy rozsypują się w proch wśród kamieni ignorancji i złości, które od czasu do czasu lecą w tego, kto tę potworną prawdę po raz kolejny wyciąga przed oczy wyszywankowych współobywateli, tolerancyjnych — czy bez zasad? — wobec kwestii języka i narodu?! Trzeba mieć skazanie Kasandry, czy cierpliwość Syzyfa, aby właśnie tak, na poziomie podświadomości, boleć nad wszystkim, co nazywa się Ukrainą, i tak świadomie, na poziomie psa Franki „szczekać raz po raz, żeby ona nie spała” (Iwan Franko „Siwowłosemu”). Co jeszcze dodać? Chyba jeden fragment z „Części innej”: „A ja już tyle razy biłem głową o mur chłopskiego uporu, i mur stoi, jak stał, a ja chodzę z rozbitą głową i zakrwawionym sercem. I nam, którzy was kochamy i dla was pracujemy, pozostaje jedno: albo z was, chłopów, zrobimy naród, albo upadniemy” [Cz. 2, s. 30]. Tak, to — cytat z wystąpienia Wasyla Stefanyka przed rusowskimi chłopami w 1909 roku, ale w tym cytacie jest więcej Jewhena Barana, niż samego Stefanyka. Jak mówią u nas, w Galicji, i nie ma na to rady… Kończąc przegląd „dziennikowych medytacji”, powróćmy do tego, od czego zaczęliśmy. W kontekście „Niedopisanej księgi…” Wieloznacznie. Do przemyśleń. „Błogosławiony mąż, który nie idzie za radą występnych, nie wchodzi na drogę grzeszników i nie siada w kręgu szyderców…” (Psalmy Dawidowe). Można powiedzieć więcej, lecz czy potrzeba?!

Машинний переклад

Księga przypowieści Jewhena

Switłana BRESŁAWSKA, członkini NSPU, Iwano-Frankiwsk. Gdyby chodziło o tekst artystyczny czy chociażby eseistykę, przeprowadzenie analizy strukturalnej byłoby znacznie łatwiejsze: temat, idea, cel, zadania, czy — co naturalne dla prozy — zawiązanie akcji, rozwój akcji, punkt kulminacyjny, główny bohater… Tego wszystkiego nie ma, ponieważ książki są zupełnie innego, nie do końca zwyczajnego planu. To niewielkie zbiory myśli, codziennych obserwacji, swoistych wniosków filozoficznych, tak czy inaczej powiązanych z sieciami społecznościowymi, a właściwie sieci społecznościowe, w naszym przypadku, zostały wykorzystane do utrwalenia czy gromadzenia tych zapisów. Autor żyje, myśli, formuje w warstwach empirycznych własny stosunek do wszystkiego, co dzieje się wokół i wewnątrz, tworzy słowotwory odpowiadające odczuciom. Część pierwsza to zapisy obejmujące mniej więcej rok 2015 i początek 2016 roku — można powiedzieć, „myśli na głos” o wszystkim i o wszystkich. Wojna, polityka, literatura, relacje osobiste — tematyka nieograniczona. Nie bez powodu Jewhen Baran nazwał swoje zapisy „dziennikowymi medytacjami”. Komentując wydarzenia, które mają miejsce w kraju ogółem i w bliskim otoczeniu bezpośrednio, autor za każdym razem powraca do kwestii książkowo-literackich: „W czasie wojny, zwątpienia, cynicznego i barbarzyńskiego stosunku do wartości chrześcijańskich, prosty i cichy głos literatury jest jedną z tych indywidualnych stacji, które bronią i odzyskują przestrzeń Człowieka” [Cz. 1, s. 97], „Literatura żywi się dziwnymi źródłami i rozwija się według dziwnych praw. Możemy coś nakreślić, ale nie możemy przewidzieć pojawienia się nieoczekiwanego” [Cz. 1, s. 96]. Te rozważania przyciągają uwagę, ponieważ wszystkim nam przychodzi żyć przede wszystkim w czasie nieczytania, kiedy książka staje się wybiórczą potrzebą poszczególnych warstw ludności, dlatego pojawia się zapotrzebowanie na określenie roli i znaczenia słowa drukowanego: „Przeżywszy trochę na tym świecie, twierdzę, że niczego lepszego w planach poznawczych i duchowych od książki nie spotkałem” [Cz. 1, s. 92]. Ponieważ życiową podstawą J. Barana jest świat literatury, wyraźnie rozstawia on w nim priorytety: „Sercem każdej literatury był, jest i będzie margines, który daje możliwość duchowego wzrostu i leczy z nieuzasadnionych ambicji…” [Cz. 1, s. 94], wyprowadza lakoniczną definicję zadania autora: „…napisać książkę uczciwą, a nie obiektywną. Obiektywnych książek nie ma” [Cz. 1, s. 96]. Własną działalność w literaturze utrwala jako dążenie do „kanonizowania przestrzeni” [Cz. 1, s. 87]. Tym bardziej odbiera się jako proroctwo, napisane przez Jewhena na długo przed katastrofą — powiedzmy tak — która wydarzyła się z grobem Ołeksandra Olesia w styczniu tego roku: „Stan grobów naszych działaczy kultury to stan ukraińskiej kultury ogółem i poziom kultury naszej władzy” [Cz. 1, s. 48]. Przeczytawszy nie jedną setkę książek, autor „Niedopisanej księgi” naturalnie wszedł w stadium filozoficznego zagłębienia się w sobie, własnej — nie freudowskiej — samoanalizy, właściwej nie tyle inteligencji, co bezpośrednio filologom — ludziom o szczególnym postrzeganiu świata, tym, którzy obok fabuły śledzą materię słowa. W tym kontekście określają się zasady życiowe i osiągnięcia: „Są dwie rzeczy, których nie zmienię. Moje filologiczne lenistwo i moje, czasami dziwne, pragnienie sprawiedliwości. W rezultacie mam tych bliskich ludzi, na których zasłużyłem” [Cz. 1, s. 85], „Brak wykształcenia filologicznego niekoniecznie uderza w dyplom, ale zawsze naświetla antyistotę…” [Cz. 1, s. 75]. Stan współczesnej rzeczywistości mieści się w dwóch lakonicznych frazach: „Mamy wszystkiego za dużo — i polityków, i pisarzy. Za mało konstruktywnej krytyki i konstruktywnych (strategicznych) krytyków” [Cz. 1, s. 82]. Podzielony na poszczególne punkty tekst można rozebrać na cytaty — powiedzmy, o polityce: „Zasada ukraińskiej polityki: potrzeba nie mądrych ludzi, a 'właściwych' mechanizmów partyjnych…” [Cz. 1, s. 52], czy chociażby o życiu codziennym: „Nie wpuszczajcie codzienności w swój świat, inaczej świat przekształci się w nieustanną codzienność…” [Cz. 1, s. 57], albo o roli tradycji: „Kultura czytania, jak i kultura codzienności, polityki, ekonomii, pielęgnowana jest tradycją” [Cz. 1, s. 45]. Takie konstruowanie myśli jest charakterystyczne właśnie dla J. Barana. Na tle analitycznego preparowania zjawisk społecznych i współczesnej literatury ukraińskiej, autor mimowolnie obraca spojrzenie do wewnątrz, wszak w świecie nieustannej profanacji Człowiek Myślący po prostu nie ma prawa nie być egocentrykiem. Nie potrzeba duchowo-duszewnego wywracania się, wystarczą poszczególne aluzje. Nazywając siebie „człowiekiem, który do tej pory wewnętrznie boi się, że ktoś 'starszy' zrobi mu uwagę” [Cz. 1, s. 67], autor przyznaje: „…ja zawsze wątpię. Nawet wtedy, gdy jestem twardy w przekonaniach i pisaniu. Możliwe, że w pisaniu twardszy…” [Cz. 1, s. 55]. „Ludzie dobrzy, istota nie w tym, że przemijam. Istota w tym, że świat, jak dziecięcy cukierek, topnieje, a ja nie mogę zrozumieć, co ja robię w tej taniej cukierce?!!” [Cz. 1, s. 46]. Lepiej nie powiesz. Chce się krzyknąć: Brawo! Bo to — o każdym z nas, kto czuje się śmiertelnie samotny, drobinką w oku globalizacyjnego potwora. Stale przebywając wśród słów, w słowach, ze słowami, Jewhen bierze na siebie odpowiedzialność stwierdzać: „Sens nie w słowach. Sens w przerastaniu do słów. Oto kamień obrazy. Dlatego nie ma sensu mówić. Jest sens milczeć” [Cz. 1, s. 24]. Lecz jednoznaczność, jak i jednowymiarowość, nie istnieje i znów pojawia się sprzeczność: „Im więcej słów, tym więcej podtekstów. Im więcej milczenia, tym więcej nieporozumienia. Ów 'złoty podział', niby drzwi do innego świata. Prawie niemożliwe do znalezienia” [Cz. 1, s. 14]. „Człowiekowi myślącemu czasami łatwiej się powiesić, aniżeli znaleźć adekwatnego rozmówcę…” [Cz. 2, s. 105] — jako przejście do drugiej części „Niedopisanej księgi…” „…Część inna” staranniej utrwala wszystko, co dzieje się z autorem i wokół niego w ciągu 2016 roku. Krótkie wzmianki biograficzne o rodzinie, komentarze dotyczące wydarzeń okołoliterackich, dat, uroczystości, wyjazdów, myśli z powodu śmierci wybitnych Ukraińców, wyłożone w porządku chronologicznym ich przeżywania. Od Próby 10-tej (tak nazwane rozdziały), do Próby 16-tej znów widzimy Jewhena Barana — eseistę i krytyka, który w krótkich recenzjach analizuje przeczytane książki, przytacza jako ciekawe przykłady (mistyfikacje) korespondencję T. Szewczenki z P. Kuliszem, takie wyzywająco-prowokacyjne strofy sonetu dziwnego tandemu W. Herasymiuk-I. Rymaruk; przejawia, być może, bardziej męskie niż zawodowe sentymenty dotyczące sylabotonicznych refleksji poszczególnych poetek; daje definicję literaturze: „Literatura — to próba swoje dziecięce marzenia i strachy przekształcić w sakralne fabuły. Zazwyczaj — bezskutecznie…” [Cz. 2, s. 116] i in. Jednak wśród tego nagromadzenia literatury i literaciny (jak mówi sam Jewhen), wyrasta J. Baran-obywatel — prawdziwie ostry i przekonujący w swojej chorobliwej ukraińskości. „…Ukraińska literatura nigdy nie miała sensu. Jedynie ten,” żeby małorosjaninowi wsadzić w tyłek główkę kapusty i zmusić go do krzyku, że on jest Ukraińcem” [Cz. 2, s. 177]. Jak to mówią, słów z pieśni nie wyrzucisz! Ale jest coś fatalnego we wspomnieniu o śmierci Wiaczesława Czornowoła i w komentarzu o śmierci ludzi na Łuku Switłodarskim, w czasie, gdy Rząd dokonywał machinacji z „Prywatbankiem”: „...Jeśli my to wszystko znosimy i akceptujemy, to ukraińska krew, przynajmniej od 22 stycznia 2014 roku, jest na naszych rękach. Ale jeśli nas ta krew nie szokuje, to my już dawno nie jesteśmy obywatelami...” [Cz. 2, s. 179]. Poza granicą bólu — kwestia historycznego porozumienia — nie mówimy już o wzajemnym przebaczeniu! — Polaków z Ukraińcami, które, ze względu na mentalną specyfikę, nie zostanie rozwiązane nigdy („Niestety, u większości Polaków kompleks państwowej wyższości, pańskości przeważa nad strategią ukraińsko-polskiego szukania rozsądnych kompromisów...” [Cz. 2, s. 69], „Gdybyśmy wystawiali Polakom rachunek za dawne krzywdy, to na Sądzie Ostatecznym te krzywdy rozpatrywane byłyby wieczność” [Cz. 2, s. 69]), tak jak nigdy nie będzie miało prawdziwego wyjaśnienia przypisanie tragedii Babiego Jaru tylko do jednej — nie ukraińskiej! — nacji: „...serce mnie boli za Ołeną Telihą i setkami tysięcy Ukraińców, rozstrzelanych w Babim Jarze, i milionami tych, którzy zostali zniszczeni przez Hołodomor i stalinowskim te... Baran J. M. Niedopisana książka... Medytacje dziennikowe, aforyzmy. — Iwano-Frankiwsk: Misto NV, 2016. — 116 s. Baran J. M. Niedopisana książka... Część inna... Medytacje dziennikowe, aforyzmy. — Iwano-Frankiwsk: Misto NV, 2017. — 188 s.

Машинний переклад

Czekiści i sprawa-formularz Mychajła Hruszewskiego

Serhij Bіłokіń, doktor nauk historycznych, Kijów. Swego czasu miałem zaszczyt znać kilku działaczy (Wsewołoda Mychajłowycza Hancowa, Borysa Fedorowycza Matuszewskiego, Jurija Lwowycza Jurkewycza, Jewheniję Jakiwnę Rudynską), represjonowanych w sprawie „Związku Wyzwolenia Ukrainy” (SWU), często się z nimi spotykałem. Niezależnie od wyroków, które odsiedzieli lub odbyli na zesłaniu, ogólnie ich życie było męczeńskie i straszne. Zbliżając się do jego końca, marzyli o rehabilitacji. Zwracali się do władz, otrzymywali odmowy, mówiąc, że sądzono ich jawnym, publicznym sądem, więc rehabilitacja jest w zasadzie niemożliwa. Po prostu byli zmęczeni i można to po ludzku zrozumieć. Pod koniec „pieriestrojki” (dokładniej, przebudowy aparatu partyjnego) pierwszy zastępca prokuratora USRR wniósł „protest” w sprawie „SWU”. 11 sierpnia 1989 roku na plenum Sądu Najwyższego USRR „uważnie go rozpatrzono”. Oficjalny stosunek do „SWU” zmieniono na całkowicie przeciwny. Jak wyrażali się prawnicy, sprawę „umorzono”. Rozpoczęły się publikacje, że żadna antyradziecka organizacja nie istniała. Przez wiele lat rozważanie problemów związanych z „SWU” budowano jako pochodną przeciwstawienia: taka organizacja istniała czy jej nie było? Nagromadzenie dużej ilości różnorodnych materiałów stawia pytanie inaczej: czy istniała w latach 20. XX wieku na Ukrainie opozycja polityczna? Na to pytanie nauka historyczna już dała jednoznaczną, dobrze uzasadnioną odpowiedź. Odkąd niepodległą Ukrainę stłumiono (1921), opozycja polityczna nie tylko istniała. Przejawiała się ona, na przykład, w formach wojny chłopskiej, więc przeprowadzenie Hołodomoru można zrozumieć jako odpowiedź administracji na całkiem konkretne realia. Przebywając w Niemczech, w 1992 i 1994 roku zdarzyło mi się spotkać z siostrzenicą Serhija Jefremowa, głównego figuranta procesu, oraz siostrą Mykoły Pawłuszkowa, Natalią Petriwną Pawłuszkową. W tamtych latach żyłem pod potężnym wrażeniem „Rozstrzelanego odrodzenia”. Książka Jurija Ławrynenki pod tym tytułem krążyła z rąk do rąk. „Klub Młodzieży Twórczej” prowadził wieczory pamięci Łesia Kurbasa, Mykoły Kulisza, Tarasa Szewczenki. W Związku Pisarzy odbywały się wieczory pamięci poległych działaczy kultury. Rozmawiając z Pawłuszkową, nie mogłem nie opowiedzieć jej o tym, czym żyli szestdziesiatnyky, postrzegałem lata dwudzieste jako niespotykany rozkwit kultury. Dla niej, przeciwnie, koniec lat dwudziestych – początek trzydziestych był czasem kolektywizacji, po którym zaczynał się Hołodomor i terror. Przypominam sobie późniejsze wrażenia. Odtajniono dokumenty „Bloku”, którego realizacja doprowadziłaby do tego samego terroru. W archiwum SBU więźniowie polityczni z roczników 1965 i 1972 oglądali swoje sprawy. Bohdan Horyń jako deputowany ludowy otrzymał przepustkę i wydając swoje archiwum (pod tytułem „Nie tylko o sobie”), wydał jego trzeci tom do dziewięciuset stron. W pamięci rozmowa z wdową po Wiaczesławie Czornowile – poetką Ateną Paszko. Dokumenty, które oglądała, wywołały u niej oburzenie. Była rozmowa z kierownictwem archiwum. Pani Atena opowiadała, że w papierach pełno kłamstw. Jawny agent konkretnie kłamie, nie było go w tamtym czasie w Kijowie. Historyk pyta: „Czyż spodziewała się Pani przeczytać w archiwum KGB o Wiaczesławie Maksymowyczu dobre słowo?! Nie po to te papiery zakładano!” – „Zniszczyć je!” – „Nie, proszę napisać własną ręką, jak było naprawdę. Kto będzie oglądał sprawy, przeczyta!” Pisała – wiersze. Własnego świadectwa nie napisała. Zmarła. Powstaje pytanie: a co, jeśli pokazać ludziom jeszcze jakieś zamknięte dokumenty? Niech nie wszystkie, nie materiały specjalnego sprawdzenia współpracowników, ale mimo wszystko?! Oto jeszcze jeden, dawno odtajniony dokument. Tutaj już nie jedno imię, a dwadzieścia jeden: „Przeglądowe zaświadczenie w sprawie operacyjnej ewidencji nr 23082 na 1. Belinga Dmitrija Ostapowycza, 2. Berkuta Leonida Mykołajowycza, 3. Bazylewycza Wasyla Mytrofanowycza, 4. Woskobojnykowa Mychajła Mychajłowycza, 5. Hiljarowa Ołeksija Mykytowycza, 6. Hiljarowa Serhija Ołeksandrowycza, 7. Kowanko Petra Leonidowycza, 8. Karpenkę Wołodymyra Wasyljowycza, 9. Masłowa Serhija Iwanowycza, 10. Nazarewskiego Ołeksandra Andrijanowycza, 11. Nowyckiego Mychajła Mychajłowycza, 12. Pasza-Ozerskiego (sic) Mykołę Mykołajowycza, 13. Peretza Wołodymyra Mykołajowycza, 14. Połonską-Wasyłenko Nataliję Dmytriwnę, 15. Rulina Petra Iwanowycza, 16. Sawczenkę Stefana Wołodymyrowycza, 17. Tyszczenkę Mykołę Fedorowycza, 18. Szmalhauzena Iwana Iwanowycza, 19. Janowskiego Wiktora Teofilowycza, 20. Janowskiego Mychajła Teofilowycza, 21. Ernsta Fedora Ludwyhowycza. Zaświadczenie sporządzono w związku z przeglądem archiwalno-śledczej sprawy nr 45425 w sprawie oskarżenia Nowyckiego Mychajła Mychajłowycza. Niniejsza sprawa założona 15 stycznia 1932 roku na podstawie materiałów śledczych „Leningradzkiego centrum” „Sojuszu odrodzenia Rosji” – protokołów przesłuchania byłych pracowników naukowych, oskarżonych Tarlego Jewgienija Wiktorowycza i Izmajłowa Mykoły Wasyljowycza o związkach moskiewskiej grupy „Sojuszu odrodzenia Rosji – SVR” z kontrrewolucyjnymi nacjonalistycznymi elementami Białorusi, Kazachstanu, Ukrainy i, w szczególności, z kijowskim kółkiem pracowników Ukraińskiej Akademii Nauk, kierowanym przez Hruszewskiego […]. Sprawa nr 23082 w dwóch tomach przechowywana jest w UAO KGB USRR. Śledczy UKGB po obwodzie kijowskim <podpis> (Żyromski)”. …W końcu nadszedł moment, kiedy podpisano ustawę o dostępie do źródeł. Po tygodniu byłem na przyjęciu u zastępcy dyrektora Branżowego Państwowego Archiwum SBU. Mówię: – Mam kilka książek: o Fedorze Ludwyhowyczu Ernście, Pawle Płatonowyczu Potockim, pisałem o Mychajle Lwowyczu Bojczuku, Mykole Kostjowyczu Zerowie, Alli Horskiej. Chciałbym przejrzeć ich sprawy operacyjnego nadzoru (DON). One musiały istnieć. Na drugi dzień spotykamy się znowu: – Wszystko spalono. Tymczasem dają mi sprawy, o których nie mogłem marzyć. To sprawy współpracowników, osobowe, a czasem i robocze sprawy agentów, sprawy-formularze. Sprawy-formularze, oprócz listów do charkowskiego kierownictwa, oprócz raportów do Moskwy, zawierają materiały perlustracji, doniesienia agenturalne. Perlustracją korespondencji M. S. Hruszewskiego kierował Filipp Siemionowycz Uger-Takke-Dołoresko (ur. 14/27. II.1902, m. Lida guberni wileńskiej — ?), zm. u pełnomocnik UCHO-SO KOOGPU. Początkowo mieszkał w Żytomierzu, gdzie jego ojciec służył jako rabin państwowy. Od grudnia 1920 roku służył w wołyńskiej gubernialnej CzeKa. Następnie przeniósł się do Kijowa. Od 1 lipca do 15 grudnia 1925 roku kierował „oswiedsiecią” przy uczelniach wyższych. „[...] Potrafi dobierać pracowników i kierować nimi. Zdolności organizacyjne ma, administracyjnych brak”2. Potem był więziony razem z żoną3. Perlustracja prowadzona była nieumiejętnie i niedbale. Takke podpisywał każdy dokument i czasami poprawiał poszczególne słowa. Doniesienia agencyjne sporządzał czekista po rozmowach z agentem. Tekst pisany był przeważnie w języku rosyjskim. W latach przedwojennych „przyjmowali” doniesienia „Jewgienii”, czyli zamawiali je Arbucki, Hanocki, Ułanowski, Szarow, Szubin i ich przełożony, naczelnik IV wydziału NKWD USRR kapitan GB Jaralanc. Działalność M. S. Hruszewskiego naświetlali liczni agenci. Tylko w pierwszych dwóch tomach sprawy-formularza zamieszczono doniesienia wielu agentów: „Azrael”, „Akademik”, „Aspirant”, „Biełyj”, „Bruniewski”, „Bywszyj”, „Własow”, „Galiczanin”, „Generator”, „Gercen”, „Diecha”, „Diduś”, „Diplomat”, „Dobrodij”, „Jewgienija”, „Jewropiejec”, „Zaporożskij”, „Zigiel”, „Kwitka”, „Kijewskij”, „Kooperator”, „Korbut”, „Krawczenko”, „Kulturnik”, „Litierator”, „Matiematik”, „Michajlenko”, „Nagornyj”, „Oktiabrina”, „OM”, „Pietrow”, „Piddubnyj”, „Siemionow”, „Stiepowik”, „Turbo”, „Turbogenerator”, „Tyczyna”, „Frant”, „Chitryj”, „Czarnyj”, „Czernomorskij”. Te pseudonimy do dziś nie zostały ujawnione. Jeśli wziąć pod uwagę wszystkie tomy, pseudonimów, które pisały donosy na akademika M. Hruszewskiego, jest jeszcze więcej. Póki co, dokładnie ujawnia się tożsamość przede wszystkim „Jewgienii” (inne jej pseudonimy to „Olga Iwanowna”, „Ksenia Aleksiejewna Kuźmina”), jest to Kateryna Jewheniwna Honczarowa, po mężu — Mińkiwska4. Zwerbowana w 1927 roku. Pseudonim jej męża, Ołeksandra Zacharowycza Mińkiwskiego, to „Nagornyj”. Sporządziła ona wykaz swoich zasług: „Obiekty, nad którymi pracowałam w okresie 1928—1938 lat. 1928—1930 lata. 1. Ukraińska organizacja nacjonalistyczna „SWU”: (Hryhorij [Hryhorowycz] Chołodnyj, Kryweniuk Mychajło, Łysenko Ostap Mykołajowycz, Pacharewski Łeonid, Petruszewski, [Wołodymyr Fedorowycz] Durdukiwskiśkyj, [Kostiantyn Tymofijowycz] Turkało, Doroszenko Olha Iwaniwna, później Zerow Mykoła [Kostowycz], Krawczuk Mychajło). 1928—1930 lata. 2. Ukraińska organizacja nacjonalistyczna młodzieży „SUM” (Matuszewski Borys [Fedorowycz], Matuszewski Wasyl [Fedorowycz], Burtan Olha, Kikoć Danyło, Durdukiwskiśkyj Petro, [Diodor Mykołajowycz] Bobyr, Kałynowski Mychajło). 1930, 1932, 1937 lata. 3. Grupa „Ukraiński Czerwony Krzyż”. Pomoc skazanym, wysiedlonym i ich rodzinom. Organizacja pomocy. Łączność z zesłaniem, łączność z zagranicą (Matuszewska Wira, Kowalenko Taïsija, Tarasenko Mychajło, Mandziuk Iwan, Kosacz Olha Petriwna, Ternyczenko Ołena, później Staryćka-Czerni[chi]wska, [Oksana Mychajliwna] Steszenko, rodzina Hruszewskich, Nehrobowa Kateryna [Borysiwna], [Fotij Stepanowycz] Krasyćkyj, akademik [Oksentij Wasylowycz] Korczak-Czepurkiwskiśkyj, Szamraj Serhij [Wiktorowycz] i inni, Kudryćka Emilija [Iwaniwna]. Część wymienionych osób, pomagających, później okazała się sama zamieszana w organizację „SWU”. 1933 rok. 4. Ukraińska grupa terrorystyczna Pidhajnego (Bojko Nina [Petriwna], Bezpojasko Wiktor, Pidhajnyj, Saniuksen Ołeksandr). 1933—1935 lata. 5. Ukraińska grupa terrorystów, rozstrzelanych i wysiedlonych w związku z zabójstwem Kirowa (Finicki Ołeksandr [Iwanowycz]). 1933—1936 lata. 6. Grupa ukraińskich eserów ([Natalia Antoniwna] Kociubynśka, [Wasyl] Chymeryk, Szewczukowa [Nadiia Antoniwna], Koszycia, Lubińscy, Ternyczenko [Ołena Iwaniwna], Lubczenko Panas [Petrowycz], Moskałenko Mychajło [Pawłowycz], Baczynśka Zinaïda [Ołeksandriwna])5. P.o. naczelnika drugiego oddziału SPO Hołdman napisał raport do naczelnika SPO GPU USRR: „Mając rozległe powiązania w ukr. k.r. kręgach, s/s „Jewgienija” dała za cały okres swojej pracy wiele cennych i interesujących materiałów. Szczególnie cenną jest praca „Jewgienii” w sprawie „SWU”. Opracowując sprawy agencyjne (nieczytelne) i „Inarak” — ten agent faktycznie dał sprawę „SWU”6. Dużo pisał mąż „Jewgienii” — Ołeksandr Zacharowycz Mińkiwskiśkyj (pseudo „Nagornyj”). Już jego pierwsze doniesienie, które trafiło do „Sprawy-formularza M. S. Hruszewskiego” (datowane na 5 stycznia 1927 roku), jest niezwykle interesujące. Napisano je w języku ukraińskim: „Po długim oderwaniu od Kijowa7 udaje mi się ponownie nawiązać kontakty ze swoimi byłymi nauczycielami oraz innymi znajomymi, którzy teraz odgrywają dość dużą rolę w życiu społeczeństwa radzieckiego. Spotkawszy się z profesorem [Hryhorijem Hryhorowyczem] Chołodnym, który kieruje Instytutem Języka Naukowego przy U.A.N., z W[ołodymyrem Fedorowyczem] Durdukiwskiśkyj, kierownikiem pierwszej szkoły pracy i innymi, udało mi się już przy pierwszym spotkaniu uzyskać od nich jedynie ogólne wiadomości o poglądach wierchuszki nauczycielstwa, ale ze słów ich wynikało, że myśli i poglądy nauczycielstwa w ogóle, to odbicie myśli tych przywódców, którzy zjednoczyli się obecnie wokół instytucji, która zwie się Akademią Nauk. Ogólne wrażenie po rozmowie z nimi jest takie, że U.A.N. w większości jest zbiorem zwolenników”

Машинний переклад

«Wspomnienia mojego życia»

U.N.R., którzy dzięki zbiegowi pewnych okoliczności w ostatnich latach musieli pogodzić się i pogodzić z obecnym ustrojem. Wielki wpływ na wszystkich nauczycieli i profesorów wywarł Mychajło Hruszewski swoim przyjazdem z zagranicy, przejściem na platformę władzy radzieckiej i przebudową swoich poglądów w socjalistycznym kierunku. Kiedy w rozmowie zadałem pytanie profesorowi Chołodnemu, „czy rzeczywiście Hruszewski pogodził się z faktem istnienia władzy radzieckiej, czy cierpi z powodu okoliczności”, to odpowiedział — „niestety, pogodził się i nawet politykuje, chyba znowu myśli budować karierę w administracyjnym kierunku”. O profesorze Ołeksandrze Hruszewskim Chołodny powiedział, że ten tak i pozostał przy swoich nieprzejednanych poglądach i zawsze unika rozmów na tematy polityczne, kiedy zaś przychodzi rozmawiać o władzy radzieckiej w ogóle, to zawsze się denerwuje, a w rozmowie z bliskimi znajomymi — łaje wszystko co radzieckie. Sam zaś Chołodny jest szowinistą bez granic, szanuje i poważa tylko to, co pachnie czysto ukraińską zgniłą patriarchalnością. Na wszystkie przedsięwzięcia odbudowy Republiki Radzieckiej patrzy, jak i wcześniej — sceptycznie. Jako były zwolennik petlurowszczyzny ma związki z zagraniczną emigracją, ale w tym czasie upewnił się, że od emigracji już nie ma czego oczekiwać, i jak mówi, „nam, powiada, wszystkim pozostaje tylko cierpieć i milczeć”. Do sowietyzacji nauczycielstwa odnosi się bardzo sceptycznie i nie szanuje wszystkich, którzy zmieniają swoje dawne poglądy. W. Durdukiwski jest dość wybitnym, znanym pedagogiem, ale jako były wychowanek starej szkoły duchownej, do dziś pozostał wierny zasadom starej daty. Charakterystyczną cechą jego jest to, że wbrew wszystkim [sowieckim] prawom do dziś pozostał człowiekiem religijnym, podczas gdy wszyscy inni jego przyjaciele dawno już zerwali wszelkie związki z religią. Na moje pytanie, jak czuje się w obecnych okolicznościach, tylko beznadziejnie machnął ręką i powiedział: „ech, nie mówcie! Związali nas po rękach i nogach, a teraz tańcz, wrogu, jak pan każe! Zabili w nas wiarę w coś pięknego, odebrali inicjatywę i w pracy, i w budownictwie, a tylko dyktują i dyktują. Nie myślcie, że to tylko ja mówię, to głos wielu lepszych pracowników w naszej linii”. Oto takie poglądy jednego z wybitnych pedagogów Kijowa. W ogóle, jak [ja] zauważyłem z rozmów ze wskazanymi osobami, większość nauczycielstwa sowietyzowała się tylko dlatego, że tego wymagały okoliczności, a część tylko przytaiła się i przystosowała. Do pierwszej kategorii trzeba zaliczyć młodzież oraz dzieci pochodzenia proletariackiego, a do drugiej — przestarzałych kontrrewolucjonistów oraz wychowanków szkół duchownych. W tym kierunku ja, bez wątpienia, podaję jedynie niewielkie charakterystyki niektórych osób, t[ak] że mnie, który przebywał w zupełnie innym otoczeniu, ciężko od razu nawiązać związki, ale w najbliższym czasie dam wyczerpujące informacje o tym, czym żyją i oddychają szczyty współczesnej ukraińskiej inteligencji”. 2 lutego 1927 roku datuje się następne doniesienie „Nahornego”: „6. Między moim [starym] teściem — księgowym Ukrmetu, a wychowawcą domu nr 55 toczyła się rozmowa o współczesnych „ukraińskich działaczach”. Mój teść powiedział, że władza radziecka mimo wszystko okiełznała takich jak [Mychajło] Hruszewski, [Jurko] Tiutiunnyk, [Andrij] Nikowski i inni, którzy w swoim czasie odgrywali znaczącą rolę, a jeśli oni teraz i pracują, to tylko w granicach pożądanych przez władzę radziecką. Kozak (sic) odpowiedział, że wcześniej on sam także myślał, że wskazane osoby, przyjechawszy z zagranicy, stały się ofiarą bolszewików, ale jego koledzy studenci wyjaśnili mu, że wyjeżdżając do ZSRR wiedzieli, na co idą, ale przyjechali po to, aby wspólnymi siłami choć trochę powstrzymać to niszczenie czysto ukraińskiej kultury, które prowadzą bolszewicy. I jako fakt przytoczył to, że tylko dzięki staraniom i autorytetowi Hruszewskiego utrzymała się w Kijowie Akademia Nauk, na równi z akademiami innych krajów, a tak w najlepszym wypadku musiałaby być w Charkowie filią Moskiewskiej Akademii albo i całkiem zlać się z Moskiewską. W ogóle ich praca, mówi, niby niezauważalna, ale wpływa w wielkiej mierze na bieg wydarzeń i za granicą wiedzą to i cenią. P/pełnomocnik IV gr. SW [= SO] (Chołodenko) Zgodnie: Takke”. Jak widzimy, Ołeksandr Mińkiwski („Nahornyj”) napisał przeciekawe z historycznego punktu widzenia rzeczy. Jaskrawo scharakteryzował swoją epokę. Jego doniesienia przypomniały mi społeczno-polityczną pozycję Pałuszkowej. Już na emigracji, na początku zimnej wojny (przemówienie Churchilla w Fulton — 5 marca 1946 roku), Natalia Petriwna przyłączyła się do Ołeksy Kałynnyka, oświadczając, że jako siostrzenica akademika Jefremowa chce zaświadczyć: „Związek Wyzwolenia Ukrainy” jako masowa antysowiecka organizacja rzeczywiście istniał i walczył przeciwko bolszewikom. Ale jest i coś nieoczekiwanego. Jako bolszewicki agent, z krytycznej strony naświetlał myśli i czyny własnej żony (a ona — jego) i teścia (Jewhena Kostowycza Honczarowa). Z punktu widzenia „kantoru” to, być może, był wielki „plus”, ale mimo wszystko, mimo wszystko… Dalszy ciąg nastąpi _______________ 1 CDAGO Ukrainy. F. 263. Op. 1. Nr 57013 FP / kor. 1388. Ark. 169—170. 2 GDA SBU. F. 6. Nr 69254 FP. Ark. 107; F. 12. Nr 11414. 3 Jego akta osobowe jako byłego współpracownika 15 lipca 1996 roku wydawano W. I. Prystajce. 4 Pierwsze studia jej „działalności” rozpoczęły się jeszcze w latach 90. XX wieku w pracy Iwana Biłasa „Represyjno-karny system na Ukrainie, 1917—1953” (K.: Łybid; Wijśko Ukrainy, 1994. S. 361, 362) i mojej książce „Masowy terror jako środek zarządzania państwem, T. 1” (K., 1999. S. 302). 5 Jej sprawa — GDA SBU. F. 60. Nr 30410. T. 1. 6 Tamże. F. 60. Nr 30410. T. 1. 2. rozdział. Ark. 3. 7 Przez kilka lat O. Z. Mińkiwski służył jako ksiądz. 8 Wołodymyr Durdukiwski uczył się w Kijowskiej Akademii Duchownej od 1895 roku do 1899. W tym samym roku otrzymał stopień kandydata teologii. 9 GDA SBU. F. 65. S — 7537. T. 2. Ark. 309. 10 GDA SBU. F. 65. S — 7537. T. 2. Ark. 368. 11 Tamże. Heorhij ŁUK’JANCZUK Z okazji obchodów 76. rocznicy Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego, ogłoszonego 30 czerwca 1941 roku we Lwowie, w ukraińskiej stolicy, w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyła się prezentacja książki Omelana Kowala „Wspomnienia mojego życia”. W programie prezentacji, którą prowadził przewodniczący KUN Stepan Bracuń, wystąpili znani działacze społeczno-polityczni: syn legendarnego Romana Szuchewycza — deputowany ludowy Ukrainy Jurij Szuchewycz, Andrij Hadamacha, Heorhij Filipczuk, Serhij Kwit i inni. Osobistymi wspomnieniami o ojcu podzielił się syn Omelana Kowala — Zenowij Kowal (belgijski dyplomata, który jest doradcą ds. UNESCO i OECP w przedstawicielstwie „Wallonia-Bruksela” przy Ambasadzie Belgii w Paryżu) oraz córka Wira Kowal. Obecnych powitali dyrektor Kijowskiego Domu Nauczyciela Rusłana Rudkowśka oraz Switłana Kobjuk z pieśnią ludową „Oj, rodzie nasz krasny”. Numery muzyczne zabrzmiały w znakomitym wykonaniu znanych ukraińskich artystów Tarasa Kompaniczenki i Wasyla Neczepy. Omelan Wasylowycz Kowal (pseudonimy „Dyr”, „Demian”) urodził się 24 lutego 1920 roku we wsi Rachynia w rejonie dolińskim obwodu iwanofrankiwskiego. Podczas II wojny światowej został aresztowany przez gestapo, przebywał w lwowskim więzieniu przy ul. Łąckiego, przeszedł przez krakowskie więzienie Montelupich i trafił do pierwszego transportu ukraińskich więźniów politycznych do obozu koncentracyjnego Auschwitz. W okresie powojennym znalazł się na emigracji w Niemczech, potem w Belgii i całe swoje życie poświęcił pracy społecznej na rzecz Ukrainy. Powrócił na Ukrainę i obecnie mieszka we Lwowie, jest honorowym obywatelem miasta Dolina. Odznaczony przez Prezydenta Ukrainy Orderem Wolności oraz wieloma innymi krajowymi i zagranicznymi odznaczeniami. Na emigracji był szefem Związku Ukraińskiej Młodzieży, przewodniczącym ukraińskiej społeczności w Belgii, wieloletnim członkiem Głównego Prowodu OUN (b), odpowiadał w Prowodzie za nawiązywanie stosunków międzypartyjnych na emigracji oraz edukację pokolenia urodzonego na wygnaniu. Omelan Kowal to znany działacz społeczno-polityczny, który w 1941 roku ogłaszał Akt odnowienia państwa ukraińskiego w mieście Dolina na Iwanofrankiwszczyźnie, jeden z założycieli Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, współpracownik Sławy Stećko, inicjator utworzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki, członek Ukraińskiego Zarządu Państwowego pod przewodnictwem Jarosława Stećki, były redaktor naczelny czasopism dla dzieci i młodzieży „Kryłati” oraz „Awanhard”. W książce „Wspomnienia mojego życia”, która stanowi wielki wkład w naświetlenie historii walki wyzwoleńczej Ukraińców w połowie ubiegłego wieku, autor opowiada m.in. o pobycie w nazistowskim obozie Auschwitz razem ze Stepanem Łenkawśkim i Petrem Mirczukiem oraz o tym, jak w obozie rozprawiano się z braćmi Stepana Bandery — Ołeksą i Wasylem. Książka zawiera wiele innych, nie mniej ważnych i unikalnych świadectw historycznych oraz wspomnień Omelana Kowala, które pozwolą szerokiej opinii publicznej spojrzeć pod innym kątem na historię ruchu narodowowyzwoleńczego na Ukrainie. Zdaniem historyków książka ta stanie się wielkim osiągnięciem w badaniu historii narodowowyzwoleńczej walki UPA i działalności politycznej ukraińskiej diaspory powojennej. Opracowaniem wydania zajął się Mykoła Posiwnycz, redaktorem jest Jarosław Swatko. Zenowij Kowal (syn Omelana Kowala, belgijski dyplomata, doradca ds. UNESCO i OECP w przedstawicielstwie „Wallonia-Bruksela” przy Ambasadzie Belgii w Paryżu) podczas prezentacji. Przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajło Hruszewski wśród profesorów i fundatorów Ukraińskiej Akademii Sztuki. 22 listopada (według starego stylu) 1917 r.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nazwali wydawnictwa naukowe Instytutu Ukraińskiego Języka Naukowego oraz Naukowo-Badawczego Instytutu Językoznawstwa „wojowniczym programem ukraińskiego faszyzmu w językoznawstwie, skierowanym na to, aby oderwać od kulturowego i językowego rozwoju naszych bratnich republik, w szczególności RFSRR”. Oskarżali oni również profesora M. Sułymę o „burżuazyjny nacjonalizm w składni”. Następstwem antyukraińskiego terroru językowego stało się to, że w drugiej połowie lat 30. XX wieku młode pokolenie Ukraińców zostało niemal całkowicie pozbawione literatury dydaktycznej do języka ukraińskiego. Zakazano podręczników, w szczególności popularnej „Gramatyki początkowej języka ukraińskiego” (1918) O. Kuryło oraz pomocy dla szkół wyższych, wśród nich — prac uczonego językoznawcy M. Sułymy. W 1935 roku Mykoła Fedorowycz podjął pracę na stanowisku profesora katedry ukrainistyki w Krymskim Instytucie Pedagogicznym (obecnie Uniwersytet Symferopolski). W latach II wojny światowej redagował ukraińską gazetę. Jednak po zakończeniu wojny został ponownie uwięziony i skazany za „antysowiecką” działalność na karę śmierci. Około 100 dni czekał na wykonanie wyroku. Jego żona, Paraska Tymofiwna, zmarła jeszcze przed jego aresztowaniem, a córka zaginęła, której tak i nie udało się odnaleźć. M. Sułyma odmówił możliwego ułaskawienia. Ale w tamtym czasie stalinowskim dekretem karę śmierci zniesiono i ciężko chorego uczonego skazano na dożywotnie więzienie. Profesor M. Sułyma przebywał w obozie „Spask”, który nazywano również „doliną śmierci”, położonym w obwodzie karagandyjskim w Kazachstanie. Obóz składał się z trzech części: robotniczej, kobiecej oraz strefy szpitalnej z barakami dla inwalidów. W barakach inwalidzkich, oprócz kalek, przebywali wycieńczeni więźniowie, doprowadzeni do dystrofii niedożywieniem i ciężką pracą w kopalniach. W połowie lat 50. XX wieku, w czasach politycznej odwilży, w obozach tworzono komisje, które rewidowały sprawy inwalidów oraz beznadziejnie chorych z ich późniejszym zwolnieniem. W ten sposób profesor M. Sułyma trafił na specjalne osiedlenie do miasta Uchta (Komi ASRR) do domu starców. Nie pozwolono mu wrócić na Ukrainę. Jeden z byłych więźniów — I. Korszynśkyj, który znał osobiście Sułymę i utrzymywał z nim kontakt, po raz ostatni wysłał do niego list 5 grudnia 1955 roku, ale został on zwrócony w związku „ze śmiercią adresata”. W najcięższych latach kształtowania się języka ukraińskiego — okresie hetmańskiego Państwa Ukraińskiego, Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Radzieckiej Ukrainy, Mykoła Fedorowycz Sułyma swoją działalnością nauczyciela, urzędnika, naukowca wzniósł go na najwyższy szczebel uznania. Biografię Mykoły Fedorowycza Sułymy, represjonowanego i skazanego za działalność zawodową i naukową, badali i opracowali liczni ukraińscy naukowcy. Jednak dorobek naukowy profesora M. Sułymy nie został jeszcze w pełni zbadany, ponieważ do poszczególnych danych archiwalnych dostęp jest ograniczony do dziś, a część prac ukraińskiego językoznawcy została zniszczona w latach II wojny światowej. Stronami książki „Sułymowie: dziedzictwo przodków”, tom 2.

Машинний переклад

Język też podlega osądowi

Ludmyła SULYMA Mykoła Fedorowycz Sułyma urodził się 15 sierpnia 1892 roku na Charkowszczyźnie w rodzinie księdza Fedora Sułymy († 1919), za co niejednokrotnie był poddawany nagonce w ciągu życia pełnego rewolucyjnych przemian. Wykształcenie Mykoła Sułyma zdobył na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Charkowskiego. Zbiegiem okoliczności jego daleki krewny Chrystofor Semenowycz Sułyma był pierwszym biskupem nowo utworzonej eparchii słobodzko-ukraińskiej i charkowskiej (1800–1813) oraz jednym z pierwszych, którzy wsparli i poświęcili Uniwersytet Charkowski, za co otrzymał wysokie odznaczenie — order św. Anny. Na Uniwersytecie Charkowskim studiowali także inni Sułymowie, którzy pozostawili ślad w historii. Mykoła Sułyma kontynuował naukę w warszawskiej wyższej uczelni (wówczas Królestwo Polskie było częścią Imperium Rosyjskiego), gdzie zdobył zawód lingwisty. Młody i utalentowany specjalista doskonalił swoje kwalifikacje w różnych średnich placówkach oświatowych Charkowa. Po przewrocie październikowym rozpoczęło się narodowe odrodzenie i pojawiła się możliwość duchowego odrodzenia, a język ukraiński stał się głównym narzędziem państwowości. I choć istnienie różnych rządów Ukraińskiej Republiki Ludowej i hetmańskiego Państwa Ukraińskiego było bardzo krótkie, język ukraiński zaczęto pielęgnować na szczeblu państwowym, udzielając jego rozwojowi szerokiego wsparcia. Począwszy od 1918 roku, w okresie rządów hetmana P. Skoropadskiego, który wykazywał szczególną troskę o szerzenie ukraińskich szkół i placówek oświatowych, Mykoła Sułyma nauczał w gimnazjum im. B. Hrinczenki. Z czasem w Ministerstwie Oświaty Państwa Ukraińskiego objął stanowisko inspektora. Przez trzy lata okresu władzy Dyrektoriatu URL nauczał w różnych placówkach oświatowych Charkowa. Był znawcą swojego fachu i bardzo odpowiedzialnym, gdy chodziło o czystość języka. Jedna z jego uczennic, L. Drażewśka, wspominała później, że ówczesny dyrektor szkoły M. Sułyma surowo poprawiał błędy uczniów w potocznym języku ukraińskim. Szerokie możliwości pracy twórczej i naukowej pojawiły się u Mykoły Fedorowycza w latach 20. XX wieku, kiedy rozpoczęła się aktywna faza ukrainizacji, wtedy nawet członkom rządu postawiono za obowiązek naukę języka ukraińskiego. W celu wprowadzenia języka ukraińskiego do wszystkich sfer działalności M. Sułyma od 1921 roku został wykładowcą Instytutu Oświaty Ludowej, później Wszechukraińskiego Instytutu Oświaty Ludowej (WINO). W 1922 roku zajmował się pracą naukową i wstąpił do aspirantury przy naukowo-badawczej katedrze językoznawstwa. Za owocną działalność naukową nadano mu tytuł członka rzeczywistego WINO. Jednocześnie zajmował stanowisko profesora naukowo-badawczej katedry językoznawstwa ówczesnego stołecznego Charkowskiego Instytutu Oświaty Ludowej (CHINO). Szereg autorskich prac Mykoły Sułymy — „Ukraiński artykuł” (1923), „Najjaśniejsze osobliwości frazy „Kobziarza” Szewczenki” (1924), „Frazeologia Mykoły Chwylowego” (1925), „Co nieco o zaginionych imiesłowach” (1927), „Problem normy literackiej w języku ukraińskim” (1928) i inne świadczą o rozkwicie twórczości językoznawczej Mykoły Sułymy. Uczony opracował kurs wykładów „Historia ukraińskiego języka literackiego” oraz pierwszy podręcznik z dialektologii „Ukraińska dialektologia” (oba weszły w skład „Historycznego kursu języka ukraińskiego”, Charków, 1928). Należy do niego około 80 prac drukowanych. M. Sułyma jest autorem kursu składni historii ukraińskiego języka literackiego (w zeszytach WZINO „Historyczny kurs języka ukraińskiego”, 1928). Jako doświadczony filolog-lingwista badał język utworów T. Szewczenki, Ł. Ukrainki, A. Tesłenki, M. Chwylowego. Mykoła Fedorowycz wystąpił jako redaktor składni języka literackiego w połączeniu ludowych cech językowych z najlepszymi wzorcami nowego języka literackiego XIX–XX w. — „Ukraińska fraza”, 1928. Autor licznych badań z zakresu ukraińskiej składni, słowotwórstwa, frazeologii i leksyki. Uczony badał z pozycji składni język ukraiński pisarzy nowej doby, w szczególności członków związku literackiego „Pług”. Jego badania stały się nie tylko podstawą „Ukraińskiej frazy”, ale także wykładami z ukraińskiej składni i popularnymi artykułami publicystycznymi na tematy językoznawcze. Naukowo-teoretyczne znaczenie prac M. Sułymy polegało na tym, że wcześniej badania zjawisk składniowo-frazeologicznych języka ukraińskiego były reprezentowane w literaturze lingwistycznej na ogół w przypadkowych, czysto fragmentarycznych, a nawet rzadkich formach. I nie dziwi to, gdyż będąc pod zakazem w Imperium Rosyjskim, język ukraiński nie rozwijał się i nie żył swoim pełnym życiem. Zbierając, analizując i systematyzując dorobek swojej pracy, Mykoła Fedorowycz uważał, że dziedzina składniowo-frazeologiczna ukraińskiej lingwistyki jest potrzebna właśnie teraz, bo w tej dziedzinie najbardziej kształtuje się młoda sprawa uniwersalnie użytkowego języka ukraińskiego. To skłoniło go do pójścia nie drogą gabinetowo-teoretyczną, lecz praktyczno-lingwistyczną lub publicystyczno-lingwistyczną (stąd forma i styl jego prac drukowanych). Uczony językoznawca starał się przystosować najbliższą mu dziedzinę nauki lingwistycznej do życia i wprowadzić ją z uwagi na potrzebę burzliwego, dynamicznego dnia. Oprócz badawczej, zajmował się pracą dydaktyczno-lingwistyczną, czytał wykłady i prowadził seminaria z językoznawstwa ogólnego, z elementarnego i historycznego kursu języka ukraińskiego (w CHINO), przygotowywał do druku programy, konspekty, podręczniki do języka ukraińskiego itp. 31 marca 1929 roku nowo utworzoną „skrypnykiwską” pisownię przyjęła jako oficjalny dokument Wszechukraińska Akademia Nauk, a 29 maja — Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki we Lwowie. Będąc profesorem naukowo-badawczej katedry językoznawstwa CHINO, Mykoła Fedorowycz Sułyma przewodniczył podsekcji językoznawstwa stosowanego sekcji lingwistycznej Charkowskiego Towarzystwa Naukowego, a na plenum katedry 25 listopada 1929 roku wybrano go kierownikiem sekcji współczesnego języka ukraińskiego przy Charkowskiej filii Naukowo-Badawczego Instytutu Językoznawstwa. Pisał w językach słowiańskim, niemieckim, francuskim, greckim oraz po łacinie, rozmawiał po ukraińsku, rosyjsku, polsku. Krąg jego badań naukowych obejmował ukraińską stylistykę i składnię, oprócz tego językoznawca interesował się historią ukraińskiego języka literackiego, a także dialektologią. Ale w tym samym roku w składzie uczonych WUAN „wykryto” kijowską grupę Związku Wyzwolenia Ukrainy, dlatego sekcję historyczno-filologiczną, którą kierował akademik WUAN M. Hruszewski, rozwiązano. M. Hruszewski wyjechał do Moskwy, gdzie otrzymał tytuł akademika Akademii Nauk ZSRR. Wtedy aresztowano około 50 czołowych uczonych i pisarzy. Nad nimi odbył się otwarty proces sądowy w 1930 roku, jako nad „pachołkami burżuazji w jej walce przeciwko rewolucji proletariackiej”, którzy pielęgnują „faszystowsko-interwencjonistyczne plany”. Z 55 uczestników charkowskiej Wszechukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej z 1927 roku 35 zostało represjonowanych, losy 11 z nich pozostają nieznane. Wtedy czarna chmura represji ominęła Mykołę Fedorowycza Sułymę, ale niedługo. Rozpoczęła się celowa walka reżimu komunistycznego przeciwko „starym burżuazyjnym tradycjom filologicznym” na Ukrainie. Rząd radziecki wprowadził cenzurę na wszystkie wydania WUAN. Profesora Sułymę aresztowano w kwietniu 1932 roku i prawie miesiąc poddawano brutalnym przesłuchaniom. Prawie rok przebywał w jednym z charkowskich więzień. Zwolniono M. Sułymę wyczerpanego, chorego i choć do poprzedniej pracy przyjęto, ale nękać nie przestano. A po 19 dniach ostatecznie zwolniono go z pracy za „próby skierowania rozwoju ukraińskiego języka literackiego na drogę burżuazyjno-nacjonalistyczną”, w szczególności za to, że utwór W. Wynnyczenki włączył do swojego podręcznika z historii języka ukraińskiego. O miejscu pobytu naukowca i jego dalszym zatrudnieniu po zwolnieniu z pracy z Charkowskiego Instytutu Oświaty Ludowej informacji brak. Według przypuszczeń badaczy, Mykoła Fedorowycz nie pracował w żadnej z instytucji naukowych i utrzymywał się z tymczasowych prac dorywczych. W 1933 roku komisja ds. pisowni na czele z zastępcą narkoma oświaty A. Chwylow naznaczyła „Ukraińską pisownię”, uznając normy z 1928 roku za nacjonalistyczne. W tym samym roku wydano osobną książką inną „Ukraińską pisownię”. W przedmowie A. Chwylow „Do wydania nowej ukraińskiej pisowni” zaznaczono: „Główne poprawki dotyczą wykluczenia wszystkich zasad, które orientowały język ukraiński na polską i czeską kulturę burżuazyjną, zniekształcały współczesny język ukraiński, stawiały barierę między językiem ukraińskim a rosyjskim”. W świetle tych wydarzeń rozpoczęło się prześladowanie narkoma oświaty M. Skrypnyka, który nie wytrzymał i odebrał sobie życie w lipcu 1933 roku. Rok później Biuro Polityczne KC KP(b)U podjęło decyzję o wycofaniu z bibliotek masowych i sprzedaży utworów M. Skrypnyka. A w styczniu 1934 roku w czasopiśmie „Językoznawstwo” pojawił się druzgocący artykuł leksykografów, autorów objaśniającego „Słownika języka ukraińskiego” w 11 tomach — P. Horeckiego i I. Kyryczenki, którzy na- Prawie wiek dzieli nas od wydarzeń o ważnym znaczeniu państwowym, kiedy to w maju — czerwcu 1927 roku w Charkowie odbyła się Wszechukraińska konferencja naukowo-praktyczna, na której w drodze demokratycznego głosowania przyjęto projekt nowej ukraińskiej pisowni. Uczestnikiem tej konferencji był językoznawca-ukrainista, profesor Wszechukraińskiego Instytutu Edukacji Narodowej (WINO) Mykoła Fedorowycz Sulyma. Dopiero rok później nowa „Ukraińska pisownia” została przyjęta na konferencji 6 września 1928 roku i zatwierdzona przez ludowego komisarza edukacji M. Skrypnyka, przez co czasami nazywa się ją pisownią „skrypnykowską”.

Машинний переклад

Sam na sam ze słowem i bólem Iwan Zacharczenko. Miłość nie wszystkie serca jednoczy. — Kijów: Ukraiński priorytet, 2017. — S. 368.

Z twórczością Iwana Zacharczenki jestem zaznajomiony, wydaje się, dość dobrze, przeczytałem, chyba wszystko, co opublikował ten wspaniały pisarz z wiejskiej kijowskiej głuszy, dlatego mogę stwierdzić, że nowa książka, w której znalazły się sztuka, opowiadania, publicystyka, recenzje, zapiski z dziennika i przemyślenia, jest na dziś najlepszą w jego dorobku twórczym. Mimo gatunkowej różnorodności, a może właśnie dzięki niej, książkę czyta się z niegasnącym zainteresowaniem, wszak mozaikowa budowa tekstu jest tak współbrzmiąca z naszym czasem, o czym, przy okazji mówiąc, nie męczę się powtarzać wciąż na nowo, a zatem i orędować za taką lekturą. Petro SOROKA W tej książce I. Zacharczenko osiągnął swój wzrost i siłę, czuć, że nie tylko dobrze włada piórem, potrafi poruszyć każdy temat, ale i to, że jego słowo jest rozświetlone szczególnym ogniem i zdolne zapalać serca. Pisarz twardo stoi na gruncie tradycji narodowej, jego proza jest wyraźnie realistyczna, ale nie można jej nazwać przestarzałą czy nieaktualną, bo ona porusza, nie odpuszcza i głęboko zapada w duszę. Przede wszystkim żywymi obrazami życia, głębokim psychologizmem, którego nie da się wymyślić, jaskrawo-reliefowymi obrazami artystycznymi. Pociągnięcie pędzla I. Zacharczenki jest pojemne, ale niewymuszone i zawsze celne. Ludzie w jego utworach (mam na myśli przede wszystkim sztukę i opowiadania) są żywi, przekonujący, co nazywa się, wyrwani z samej gęstwiny życia. Nie można nie poczuć, że pisarz pisze z natury, że to, do czego się zwraca, głęboko dotknęło jego samego, on to przeżył, przepuścił przez serce. Wiadomo, że I. Zacharczenko przez całe swoje niemałe życie pracował jako murarz, kierowca ciężarówek, elektryk, mechanik i… pszczelarz, od małego dobrze poznał, czym jest kołchozowe poddaństwo i bezbrzeżna harówka, nie poszczęściło mu się zdobyć wyższego wykształcenia, a wiedzę czerpał z książek i zajmował się samokształceniem, przewyższając wielu dyplomowanych i wykształconych ludzi swoich czasów. Przylega do niego określenie „ludowy samorodek”. Jego poprzednie książki nie przeszły niezauważone: z entuzjazmem wypowiedzieli się o nich Jewhen Swerstiuk, Wasyl Zacharczenko (zbieżność nazwisk, nie krewny), inni znani i wpływowi na Ukrainie pisarze. I w tej książce autor zamieścił rozwinięte, solidne, napisane z miłością i znajomością rzeczy recenzje M. Marcyna „W niewoli ziemskich myśli i zamysłów” oraz wspomnianego wyżej W. Zacharczenki „Głos z kołchozowego piekła”. I. Zacharczenko to człowiek wielkiego doświadczenia życiowego i niecodziennej duszy. Przyszedł do literatury z bezcennym bagażem życiowym, wiele poznawszy i przeżywszy na skomplikowanych życiowych zakrętach. Nie jest z tych, którym nie ma co powiedzieć i pozostaje popadać w formalne skrajności, wręcz przeciwnie — bogactwo życiowych wrażeń aż jakby go rozpiera, kolizje wyłaniają się same z siebie, a charaktery aż proszą się na papier. Czuć, że mógłby napisać wielką epicką powieść czy intrygujące opowiadanie, ale do tego musiałby się zmuszać. A zmuszać się nie chce, bo to nieuchronnie odczuje czytelnik. I wymyślać nie chce. Dlatego przedkłada małe formy artystyczne. Pragnie, żeby czytało się, jak oddycha. Chce być szczęśliwym pisarzem, który czyni szczęśliwym czytelnika. Właśnie tym przyciąga i porywa czytelnika. I. Zacharczenko nie męczy się zbytnio nad tym, jaka powinna być forma jego opowieści, nie szuka jakichś ekstrawaganckich rozwiązań. I jest to zrozumiałe. Oryginalne myśli prawie zawsze znajdują sobie potrzebne koryto, rodzą się już w nim, jak dusza w ciele. Oryginalna myśl nie może być nieoryginalnie wyrażona, forma jest jej częścią składową. Artysta zdaje się mówić nam: nie myślmy o formie, a przejmujmy się głębią i niecodziennością żywych myśli, forma pojawi się sama z siebie, bo kiedy wszystko zaczyna się od formy — to jest to już jak ciało bez duszy. Czuć, że Iwan Zacharczenko wzoruje się na klasykach realizmu, można mówić o odczuwalnym wpływie na jego prozę I. Neczuja-Łewyckiego, Hryhora Tiutiunnyka, Jewhena Hucała, Wiktora Blyznecia. Ale nikogo z nich nie powtarza, nie naśladuje, tylko trzyma się charakterystycznej dla nich jasności, prostoty, która przychodzi tak niełatwo, bacznej uwagi do obrazowego, rzadkiego i szczęśliwie odnalezionego słowa. A do tego jest wyjątkowo schludny w swoich wypowiedziach, chce, żeby jego pisarstwo pachniało łąkowymi ziołami, a nie odtrącało szokującymi wyziewami, jak to obserwuje się u młodych postmodernistów. Wydaje się, że może powtórzyć za A. Dimarowem: „Nigdy nie musiałem grzebać w słownikach, bo we mnie to poczucie języka, życia ukraińskiego żyło z ludu”. W centrum opowiadań pisarza zawsze stoi człowiek z dramatycznym losem, który wiele przeżył, doświadczył trudności czy nawet przeszedł przez prawdziwe ziemskie piekło. Lubi on także zderzać ludzi o różnych zasadach światopoglądowych i przekonaniach, jednak przy tym nigdy nie maluje życia tylko w dwóch tonach — białym i czarnym, a przedstawia je jako pstrokate, wielobarwne, a ludzi rysuje jako złożonych, sprzecznych i często do końca niezrozumiałych. Ale najważniejsze i najcenniejsze, co posiada pisarz, to umiejętność dynamicznego i ciekawego skrojenia fabuły, każdy, kto zacznie czytać jakikolwiek jego utwór, już nie będzie mógł odłożyć go, nie doczytawszy do końca. Bezcenna jakość, przez wielu współczesnych artystów nieodwracalnie utracona. Takie odczucie, że dzisiejsi pisarze piszą dla jakiegoś abstrakcyjnego, przesyconego nadmierną informacją sceptyka-estety, albo takiego, który w przyrodzie nie istnieje, a I. Zacharczenko zawsze widzi przed sobą swojego czytelnika — wnikliwego, zakochanego w świecie piękna i obrazowego słowa, spragnionego prawdy i autentyczności. Jego pisarstwo wzbogaca, daje ukojenie, pobudza wyobraźnię. Swoją opowieść I. Zacharczenko zaczyna z reguły niespiesznie, z charakterystycznym dla niego epickim spokojem, a nawet pewnym dystansem, ale dzięki obrazowemu słowu już pierwszymi frazami podkupuje czytelnika pięknem i głębią rysunku. Jako przykład przytoczę początek wspaniałego opowiadania „Jarzębinowa noc”. „Pora popołudniowa. Słońce żarzące, duszne, jakby ugrzęzło w jednym miejscu. Wiatru ani powiewu. Ani drgnie. W szopie spocony dziadek Todor, naprawiwszy nowe dno w kadzi, nabija na nią obręcze. Lesia, synowa córka, czerpie żurawiem wodę, podlewa kwiaty. Studnia na podwórzu. Obok niej bujnie rozrósł się krzew kaliny. Obfite grona jagód niezwykle zielenią się wśród przywiędłych liści. Za ogródkiem na warzywniku obsypują ziemniaki baba Stepa z córką Haliną. Obok nich, na miedzy, bawią się dwoje dzieci. Córki”. Oto taka prawie statyczna ekspozycja, ale dalej, w miarę rozwijania fabuły, napięcie rośnie i pod koniec opowieści nabiera wybuchowej dynamiki. Powiedzmy, w tym samym opowiadaniu jest tyle dramatyzmu, tyle kulminacyjnych momentów, że aż przekracza miarę. Akcja rozgrywa się podczas wojny i wszystko jest skrojone na konflikcie grubiańskiego i ambitnego Niemca Hansa, który przeszedł piekło wojny pod Stalingradem, i jednej chłopskiej rodziny. Hans upodobał sobie piękność Lesię, chce zmusić ją do współżycia, ale temu desperacko opiera się sama dziewczyna oraz jej bliscy. Hansowi sprzyja policjant Juchymczyk, a dziewczynę desperacko broni dziadek Todor, który woli raczej zginąć sam, niż pozwolić zbezcześcić swoją krew. Ostatnia końcowa scena jest wyjątkowo napięta: szaleje burza, błyskają pioruny i wstrząsają światem grzmoty, dziadek Todor ściera się w śmiertelnym starciu z Hansem, celuje w niego z fuzji, ale gwałciciela i mordercę spopiela błyskawica — Boża kara. Można byłoby zarzucić autorowi pewną nadmierność dramatyzmu, gdyby głęboko i przekonująco nie wypisał każdego charakteru i magnetycznie-przyciągająco nie rozwinął akcji. Wierzy mu się, bo wszystko jakby wyrwane z życia, przepuszczone przez duszę, zaprzęgnięte energetyką bólu. Tutaj nie ma ani fałszywych dialogów, ani książkowej sztuczności, wszystko napisane jest utalentowanie i uczciwie. Według jakichś niezgłębionych praw twórczości przekazuje się czytelnikowi to wzruszenie i duchowe oświecenie, którego doświadczył autor podczas pisania utworu. I. Zacharczenko, jak już podkreślano, jest zwolennikiem realistycznego pisarstwa, lubiącym fabuły tragiczne i nieoczekiwane. Surrealistyczna rzeczywistość, apokaliptyczne wydarzenia jakby nie pozwalają mu stoczyć się do nieuzasadnionych i wymyślonych wizji oraz aluzji. Wystarczy mu tego horroru, który zdarza się w życiu, i chciałby jedynie opisać go bardziej prawdziwie i psychologicznie przekonująco. Nie oznacza to jednak, że w jego prozie nie ma nic jasnego i radosnego, szczerego i słonecznego. Wcale nie. Życie jest pstre, świat różnorodny, ale swoje powołanie jako artysta widzi w naświetlaniu tragicznej istoty ziemskiego istnienia, dlatego w jego opowiadaniach jest dużo bólu, ludzkich cierpień i niepokoju („Człowiek to niepokój” — pisał Sartre). „Wysiadłszy z autobusu, Mychajło nagle się zdenerwował. Prawda, z nim i wcześniej tak bywało, kiedy wyrywał się myślami do rodzinnego kraju. Gdzie tak chciałoby się pobyć. A teraz, kiedy wymarzone się spełniło, poczuł się jakoś nieswojo. Po co on tu przyjechał? Tutaj nikt na niego nie czeka, nikt, chyba, i nie pamięta, już ponad pół wieku upłynęło, jak urwała się więź z rodzinnym krajem...”. Arsenał środków artystycznego wyrazu u Zacharczenki jest przebogaty: od metafor do metonimii, od alegorii do inwersji. Czuć, że to proza poety, który subtelnie odczuwa piękno słowa, jego głębię. W książce ciasno przeplotły się płomienna publicystyka i wysoka artystyczność, polityka i literatura, osobiste przeżycia i postawa społeczna pisarza-obywatela. Między prozą a publicystyką, a zwłaszcza notatkami dziennikowymi, u artysty jest bardzo krucha, prawie rozmyta granica. Opowiadania łatwo przechodzą w szkice, etiudy, fragmenty dziennika. Tak też są rozmieszczone w książce — na przemian. Pisanie na świeżo nie zawsze jest pożądane i jest niebezpieczne, bo wrażenia muszą odstać. To najbardziej wrażliwa strona jego dzienników. Ale w ich słabości jest też ich siła, choćby dlatego, że rodzą się z granicznej szczerości i otwartości. W dziennikach I. Zacharczenki, które noszą tytuł „Krople żywych myśli”, dominują dwie wyznaczające linie — polityka i literatura. Tutaj one tak ciasno się przeplatają, że wydaje się, iż nie mogą istnieć jedna bez drugiej, przynajmniej w duszy pisarza. „Oto tutaj przydałby się nam poeta-dzwonnik — potężny, o gromowładnym brzmieniu, od którego kamienie spadałyby z nieba na głowy dusicieli i krzywdzicieli. Nie słychać takiego. Wiersze w większości przeżute, pozbawione aktualnej treści — i nie rozczulają, i nie wprawiają w zakłopotanie. W tę ciężką godzinę ludzie śpią. I nie ma komu ich obudzić...”. Zawsze ciekawie jest obserwować, jak załamały się w sercu utalentowanego człowieka epokowe i brzemienne w skutki dla naszego kraju wydarzenia, dlatego ja osobiście część dziennikową przeczytałem, co nazywa się, jednym tchem. Tutaj moje serce biło w unisonie z sercem autora i ze wszystkimi jego ocenami, często zabójczymi i niszczycielskimi, chętnie się zgadzałem. Jestem pewien: pokrywają się te myśli także z myślami wszystkich nieobojętnych na los swojego narodu ludzi. „Ziemia — to sakralne miejsce, gdzie rodzi się, kipi nieśmiertelny duch życia. Ludzie, którzy tracą więź z ziemią, są skazani na zagładę. Oni jeśli nie znikają, to wiecznie wleką niewolnicze jarzmo. Jeśli będziemy spać, zbiją nas do kupy, jak potulne owce, gdzie będziemy deptać jedni drugich i czekać na „dobrego” pasterza, żeby wypuścił z obory trochę poskubać chwastu”. „Nacjonalizm, ale prawdziwy, — to duchowy miecz, który powstrzymuje wrogie najazdy i zamiary”. Słowo dla I. Zacharczenki — pisarza politycznie zaangażowanego — to broń i on szczególnie bezlitośnie bije nią janczarów-przebierańców, sprzedajnych polityków, korupcjonistów i wyzyskiwaczy, którzy doprowadzili Ukrainę do tak nędznego stanu, a przede wszystkim dobili wieś — ostatni forpoczt naszej duchowości. „My ludzie z przeszłości, na wskroś przesiąknięci niewolniczym duchem, który nie daje nam odwagi poskromić maruderów. Narody, które zamożnie żyją, w razie naruszenia ich praw wychodzą na ulice, przypominają władzy o sobie. O los i szczęście trzeba walczyć, a tutaj za skorupkę gryki sprzedają się. I jęczą, że mało dają. I giną, bo nie ma za co kupić leków, zapłacić za ciepło w mieszkaniu. Doszliśmy do krawędzi...”. „Ziemia — to nie krowa i nie świnia, których, wyhodowawszy, możesz swobodnie sprzedać. Ziemia — to niepodzielna świętość, handlować czy spekulować nią — to bezpośrednia zniewaga dla losu Ukrainy oraz jej ludzi, zarówno obecnych, jak i przyszłych pokoleń”. Coraz częściej łapię się na myśli, że interesuje mnie pisarstwo tylko doświadczonych, wzbogaconych życiową mądrością pisarzy. W młodości w większości przeważa gra, epatowanie, chęć szokowania i połaskotania nerwów czytelnikom oraz kolegom-literatom. Nieprzypadkowo znany francuski pisarz A. Maurois zaznaczał, że największe arcydzieła światowej literatury stworzyli ludzie starszego wieku, gdzieś po sześćdziesiątce. Poszczególne tytuły artykułów publicystycznych i rozważań mówią same za siebie: „Anatomia naszego nieszczęścia”, „Oni nie przestaną, ich trzeba zatrzymać”, „Czeczenia mała, a duch potężny”, „Stańmy twarzą do słońca, a rozumem do ziemi”, „Obudźmy się, walka o los języka trwa”, „Majory przedwyborczych batalii”, „Alkoholowy moloch”, „Na granicy niezgody i zdrady”, „Ciężkie czasy jeszcze przed nami”. „Imperium nie może istnieć w zamkniętym cyklu — słusznie podkreśla artysta. — Ono, jak jemioła, przerzuca się z drzewa na drzewo, pasożytuje i stale pragnie nowych terytoriów, przestrzeni. Ta jemioła spustoszyła naszą ziemię, zniszczyła nasze życie. Dzisiaj tylko ślepi tego nie widzą. Jakąkolwiek byłaby samodzielna Ukraina — biedną, rozgniewaną, zaślepioną, ale swoich dzieci nie niszczyłaby i nie mordowała. U nas nie ma ani Syberii, ani zimnej Północy, gdzie poległy miliony Ukraińców”. Osobny rozdział stanowią recenzje i szkice, w których autor analizuje twórczość Wiktora Hrabowskiego, Jewhenii Leszczuk, Mychajła Iwanczenki, Mykoły Siadrystego, młodych poetów lwowskiej szkoły pod nazwą „Grono” i innych. Słowem, książka wyszła wielościenna, polifoniczna, ale tym właśnie ciekawa. Każdy w niej znajdzie coś dla duszy i wierzy się, że na półkach księgarń nie będzie zalegać. Las Petrykiwski

Машинний переклад

Portrety literackie

Stanisław BUSZAK, historyk sztuki Każdy dociekliwy człowiek chce widzieć obok utworów swojego ulubionego mistrza słowa także jego portret wizualny, wiarygodny i dokładny. A tym bardziej, jeśli został wykonany przez utalentowanego artystę, który przekształca zwykły, rozpoznawalny wizerunek wybitnej osoby w wysokiej klasy dzieło sztuki, w procesie czego portret staje się obrazem epoki historycznej, w której żył i tworzył mistrz słowa. Moim zdaniem, Wołodymyrowi się to udało, a pisarze mieli szczęście, że uwiecznił ich artysta-psycholog o tak wielkim talencie. Tworząc portrety wybitnych mistrzów słowa, Słepczenko stosował ulubiony przez siebie zabieg plastycznej symboliki — oryginalne i nieoczekiwane odkrycie obrazowe, metaforę, którą tak często, umiejętnie i chętnie operują utalentowani i głębocy poeci. Pawło Mowczan Obecnie wykonano już w materiale wspaniałe portrety Dmytra Pawłyczki (urodzonego w 1929 roku), Jurija Szczerbaka (ur. w 1934 r.), Borysa Olijnyka (ur. w 1935 r.), Iwana Dracza (ur. w 1936 r.), Pawła Mowczana (ur. w 1939 r.), Mychajła Słaboszpyckiego (ur. w 1946 r.). Każdego z nich artysta zna osobiście, z niektórymi utrzymuje wieloletnie przyjacielskie stosunki, od wielu lat interesuje się ich twórczością, uzupełnia ich nowymi książkami swoją domową bibliotekę. W istocie są to nasi współcześni, żywi klasycy literatury ukraińskiej, których źródła twórczości sięgają legendarnej już dziś epoki — pokolenia „szistdesiatnykiw” (szestdziesiątników). Wielu ich towarzyszy, wojowników ducha na niwie kultury ukraińskiej, dawno już nie żyje. Mimowolnie przypomina się i Hryhir Tiutiunnyk (1931—1980), i Wasyl Symonenko (1935—1963), i Wasyl Stus (1938—1985), których znali osobiście i z którymi razem kiedyś kroczyli przez życie, rozpoczynając swoje wznoszenie się ku szczytom rodzimej klasyki. Jedynym z nich, który, niestety, niedawno zmarł (30 kwietnia 2017 r. — w 82. roku życia) — jest niezapomniany Borys Olijnyk, z którym Wołodymyr Słepczenko był osobiście zaznajomiony jeszcze od 1988 roku, kiedy to zorganizował za pomocą poety w nowo założonym „Ukraińskim Funduszu Kultury” (przy ulicy Łypskiej w Kijowie) swoją pierwszą w stolicy Ukrainy obszerną i udaną wystawę indywidualną z okazji swoich 40. urodzin. Na portrecie z 2016 roku twarzy Olijnyka dotyka skrzydło bociana, który szybuje w górę, pozostawiając po sobie symboliczny ślad w postaci wyszywanego ręcznika losu. Poezja poety — śpiewna, głęboko ludowa, wielokrotnie umuzyczniana przez wielu kompozytorów, nierzadko odwoływała się również do tych utrwalonych w kulturze ukraińskiej symboli. W bibliotece Słepczenki przechowywana jest książka poezji „Osnowy” (Kijów: Dnipro, 2005) z cennym autografem-życzeniami poety: „Drogiego Wołodymyra Słepczenkę, — z głębokim szacunkiem i wdzięcznością, — na przejmujące twórcze długoletnie życie! Bądźmy!!! Kijów, 7-VI-2007 r. Borys Olijnyk”. W wizerunku zaś Dmytra Pawłyczki (2017) — energicznego, zadziornego i zawsze niezmordowanego — artysta wykorzystuje symbolikę czerni i czerwieni, na wieki utrwaloną przez poetę w jego nieśmiertelnym utworze „Dwa kolory”, który dawno już zna i śpiewa cała Ukraina. Pawłyczko bardzo kocha konie, dlatego obok poety Słepczenko przedstawił skrzydlatego Pegaza, który całkowicie oddaje się żywiołowi niepowstrzymanego biegu, skierowanego naprzeciw Słońcu, w nieznaną, ale jasną Przyszłość. Nad głową Iwana Dracza przedstawiona jest Bogurodzica z dzieciątkiem, przypominająca o jego słynnym poemacie „Czarnobylska madonna”. Od oblicza Matki Boskiej bije blask, w świetle którego wyłania się wizerunek słynnego poety-nowatora, autora poematu „Nóż w słońcu” (1961), zbioru „Protuberancje serca” (1965) oraz wielu innych utworów, naznaczonych śmiałym eksperymentowaniem ze słowem. Nowatorskie podejście Dracza do ustalonych norm wersyfikacji przypomniało Słepczence jego ulubionego Kazimierza Malewicza, którego suprematyczne figury wykorzystał w formie geometrycznych elementów koszuli poety. Tutaj zaszyfrowana jest głęboka myśl o tym, że „słowo jest swoistym atomem języka”, którego kombinacja tworzy nieskończoną różnorodność Wszechświata. Filozoficzna głębia myśli, zanurzenie w pra-głębiach kultury ukraińskiej, nowatorska obrazowość i szczera miłość do rodzinnej ziemi nadają wierszom Pawła Mowczana wszechogarniającą kosmiczną skalę, podczas gdy jego publicystyka poraża pasją płomiennego słowa i żarliwym temperamentem duchowego przewodnika-kaznodziei. Wielu ludziom rozpaliły serca jego głębokie i pełne pasji wystąpienia w Radiu Ukraińskim, opublikowane także w formie artykułów literacko-publicystycznych w książkach „Klucz zrozumienia” (1990) oraz „Język — zjawisko kosmiczne” (1994). W kolorowym portrecie Pawła Mowczana Słepczenko nadaje wizerunkowi poety cechy legendarnego tytana, którego ciało wyrasta z tajemniczych głębin rodzinnej ziemi, a głowa wznosi się ku niebiosom, które obdarzają niepokonanymi siłami jego potężną twórczą osobowość. Dwa ptaki-gołąbki: jeden — w locie nad głową poety, a Autoportret Wołodymyr Słepczenko drugi — delikatnie wpleciony w pasmo jego włosów, symbolizują najbliższe kobiety-opiekunki Pawła Mychajłowycza — żonę Lubow Hołotę oraz córkę Pawłynę. W zbiorze poetyckim „Sól” (Kijów: Rad. Pysmennyk, 2014) Pawło Mowczan zostawił szczery wpis-życzenia dla rodziny artysty: „Drodzy moi Słepczenkowie! Setki Wam lat życia (u) Boga prosimy!” Udały się artyście także wizerunki dwóch mędrców-intelektualistów literatury ukraińskiej — Jurija Szczerbaka i Mychajła Słaboszpyckiego. Łączy ich gruntowna znajomość historii światowej i krajowej, szacunek dla dziedzictwa duchowego minionych czasów oraz wysoka kultura myśli ich utworów prozatorskich i badań historyczno-analitycznych. Jurij Szczerbak Jurija Szczerbaka — wybitnego eksperta ds. międzynarodowych i dyplomatę (przez długi czas był on nadzwyczajnym i pełnomocnym ambasadorem Ukrainy w Izraelu, USA, Meksyku i Kanadzie) — Slepczenko przedstawił pośród wieżowców Nowego Jorku, w samym centrum najbardziej wpływowego państwa współczesnego świata i jednocześnie — w rodzinnym Kijowie, obok Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, w pobliżu którego znajduje się Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy. Właśnie tutaj, w sercu starożytnego Kijowa, najwyraźniej rozbrzmiewają echem wydarzenia historyczne z życia Ukrainy, w jakimkolwiek zakątku świata by się nie rozgrywały. Właśnie tutaj, gdzie jeszcze w czasach książęcych wzniesiono majestatyczny sobór na cześć niebiańskiego patrona miasta — archanioła Michała, a obok, ze Wzgórza Włodzimierskiego, otwiera się wspaniały widok na bezkresne dnieprowe przestrzenie, dusza wznosi się aż do samego nieba od kontemplacji tych niewiarygodnych piękności, tutaj przychodzą do Jurija Mykołajowycza zamysły jego nowych utworów, rozmyślania o tysiącletniej historii rodzinnego narodu, wzniosłe olśnienia o europejskiej misji zmartwychwstałej Ukrainy. Energiczny obrót głowy podkreśla młodzieńczy charakter i niegasnącą twórczą potęgę Jurija Mykołajowycza, o czym świadczy jego ostatnia książka błyskotliwych esejów politologicznych „Ukraina w epicentrum światowego sztormu: oceny, prognozy, komentarze” (K.: Jarosławiw Wał, 2017). Zbiór jest pełen głębokich przemyśleń i świetlistych olśnień o losie Ukrainy w trzecim tysiącleciu historii powszechnej. Spojrzenie Szczerbaka, prześwietlone i czujne, skierowane jest ku niebiosom, ponad słynną amerykańską Statuą Wolności, gdzie widzi on przenikliwym wzrokiem wieszcza-proroka — potężną, odnowioną i szczęśliwą Ukrainę. Życie Mychajła Słaboszpyckiego jest nierozerwalnie związane z książkami — nośnikami wiedzy i strażnikami mądrości ludzkości. Jest on zarówno pisarzem, jak i wydawcą książek oraz mecenasem-popularyzatorem najlepszych utworów w języku ukraińskim. Jego, współprzewodniczącego rady koordynacyjnej „Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka”, dyrektora wykonawczego „Ligi ukraińskich mecenasów” oraz dyrektora wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, Slepczenko przedstawił w otoczeniu antycznych kolumn, poważnego, skupionego, pogrążonego w rozmyślaniach o nieprzemijających wartościach duchowych, wśród których dla każdego narodu zaszczytne miejsce zajmuje język ojczysty. Surowy asce- Do bezspornych osiągnięć artystycznych Wołodymyra Slepczenki należy seria portretów wybitnych rodzimych pisarzy — „Literacka elita Ukrainy”. Koncepcyjnie jest ona częścią składową projektu artystycznego „Wybrani przez czas”, wykorzystuje plastyczne techniki stylu „Art-Line”, ale wykonana jest w tradycyjnych technikach graficznych, włącznie z mieszaną techniką autorską. Borys Olijnyk Iwan Dracz

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Wołodymyra Slepczenki

tyczny wizerunek Mychajła Fedotowycza przypomina szlachetne marmurowe popiersia z epoki rzymskiej klasyki, a kolumny wywołują skojarzenia z majestatycznymi budowlami architektonicznymi, uwiecznionymi na słynnym fresku Rafaela „Szkoła ateńska” z Pałacu Watykańskiego w Rzymie, gdzie wielki malarz przedstawił słynnych mędrców i artystów przeszłości — Pitagorasa, Heraklita, Diogenesa, Sokratesa, Platona, Arystotelesa, Leonarda da Vinci, Michała Anioła, nie zapominając namalować także siebie. Budzi szczery podziw i szacunek wyjątkowa pracowitość pana Mychajła, jego unikalna zdolność błyskawicznego reagowania na wydarzenia polityczne i historyczne wyzwania epoki, a jednocześnie staranne i skrupulatne pracowanie nad głębokimi tematami, jak to na przykład robił przez ponad dziesięć lat, zbierając materiały do zrozumienia życia Mychajła Kociubynskiego („Co zapisano w księdze życia: Mychajło Kociubynski i inni” — Kijów: Jarosławiw Wał, 2012). W jego utalentowanej książce dokumentalno-publicystycznej „Wielka wojna 2014”, która ukazała się na początku 2015 roku, dokładna analiza wydarzeń została trafnie uzupełniona unikalnymi fotografiami i świadectwami współczesnych naocznych świadków, co czyni ją cennym pierwotnym źródłem tych niezapomnianych historycznych przemian. Książka kończy się dwoma rozdziałami o bardzo symbolicznych tytułach — „Czas nowych ludzi” oraz „Historia daje szansę”. Właśnie na początku tej książki autor zostawił znamienny autograf: „Sławnym Slepczenkom — z adoracją (sympatią — S. B.), z dobrymi życzeniami. 14.04.2015 r. Mychajło Słaboszpycki”. W ten sposób wizerunki wybitnych ukraińskich literatów w dziełach Slepczenki wywołują lawinę historycznych i kulturoznawczych skojarzeń, tworząc dodatkową warstwę „odczytania” jego wysoce artystycznych, wiernych w szczegółach, a jednocześnie nieoczekiwanie swobodnych i metaforycznych dzieł. Praca nad serią „Literacka elita Ukrainy” trwa nadal. W planach artysty jest stworzenie portretów literatów średniego pokolenia, którzy znajdują się obecnie w rozkwicie swoich sił życiowych i twórczej dojrzałości. Dosłownie w ciągu lata 2017 roku mistrz ukończył portrety takich znaczących pisarzy naszej epoki jak Lubow Hołota, Iwan Małkowycz i Oksana Zabużko. Lubow Hołota — poetka, prozaiczka, publicystka, redaktor naczelna ogólnoukraińskiego wydania „Słowo Proświty” (od 1995), laureatka nagrody imienia Tarasa Szewczenki (2008). W twórczości Hołoty zawsze czuć powiew kozackiego stepu, o czym świadczy także tytuł jej wczesnego zbioru poezji „Zrodzona w stepach” (1976). O pełnym szacunku stosunku pisarki do tajemnicy procesu literackiego badacz jej twórczości Pawło Szczyrycia wypowiada się tak: „Ze względu na swoją wymagalność wobec słowa, wydaje się, że u Hołoty nie ma przypadkowych słów; każde ma swój aromat, swoje światło (lub cień), swoją tonację”. „Słowo — to lustro”, — tak w książce prozy „Tam, gdzie nigdy” (Kijów: Jarosławiw Wał, 2015) pisarka formułuje swoje estetyczne credo, a Pawło Szczyrycia trafnie uzupełnia tę głęboką myśl — „kunszt autora potwierdza się, gdy czytelnik może siebie w tym lusterku zobaczyć”. Wizerunek poetki, stworzony przez Wołodymyra Slepczenkę, podbija subtelnym liryzmem: kwiaty obok niej kojarzą się z hojną różnobarwnością jej szczerej i głęboko psychologicznej poezji, a nazwisko „Hołota” przypomina o kryształowej czystości i niezłomności kozackiego ducha jej rodzinnej ziemi, od razu wywołując skojarzenia z bohaterem słynnej kozackiej dumy „Kozak Hołota”. Cudownie oddane są dłonie poetki, która, jakby oczarowana drżącą, ledwo słyszalną melodią nowego, jeszcze nienarodzonego wiersza, ostrożnie i z natchnieniem dotyka swoimi delikatnymi palcami niewidzialnych strun złotej lutni Apollina. Iwan Małkowycz na literackiej mapie Ukrainy reprezentuje jeden z jej najbardziej oryginalnych regionów — Huculszczyznę, a dokładniej — jej serce, rejon kosowski obwodu iwanofrankiwskiego, według poetyckich wersów ze słynnej piosenki Mykoły Mozgowego — „czarujący kraj Czeremoszu i Prutu”. Huculszczyzna — to kraj mnóstwa utalentowanych mistrzów tradycyjnego rzemiosła ludowego — garncarstwa, obróbki skóry, kowalstwa, tkactwa i haftu, snycerstwa, malarstwa ludowego, ciesielstwa i obróbki kamienia, śpiewaków i muzyków, w którym zakochani byli i który opiewali wielu wybitnych mistrzów ukraińskiego słowa artystycznego, w szczególności „wschodniacy” Mychajło Kociubynski i Hnat Chotkewycz. Małkowycz, wydaje się, nie tylko wchłonął w siebie sporą część tych wszystkich talentów, ale także pomnożył je dość rzadkim, nie tylko dla Huculszczyzny, ale i dla całej Ukrainy talentem organizatora procesu literackiego, wydawcy i mecenasa, wybitnego popularyzatora książki dziecięcej i rodzimej poezji. W portrecie Iwana Małkowycza — uznanego poety, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2017 roku, którego pierwsze kroki literackie wsparła sama Lina Kostenko, założyciela i dyrektora słynnego wydawnictwa „A-ba-ba-hała-ma-ha”, Slepczenko podkreślił jego rozmarzoną poetycką istotę, zakochanie w niebiańskiej muzyce sfer. Ukończywszy Iwano-Frankiwską Szkołę Muzyczną w klasie skrzypiec oraz wydział filologii ukraińskiej Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki, on i dziś codziennie bierze do ręki skrzypce, nastroiwszy ich struny w unisonie z brzmieniem wysokich poetyckich wibracji ukraińskiej poezji klasycznej. Artyście udało się uchwycić w wyrazie twarzy Małkowycza półdziecięcą wiarę w bajkowość otaczającego świata oraz jednocześnie — lekki, ledwie ironiczny smutek z powodu jego niedoskonałości. Oksana Zabużko należy do intelektualnej elity współczesnego ukraińskiego pisarstwa. Poetka, eseistka, prozaiczka. Obdarzona ostrym umysłem i jednocześnie darem żywego, wyrazistego słowa, szczęśliwie łączy w sobie naukowca, poetkę oraz publicystkę-kaznodzieję. Urodziła się i wczesne dzieciństwo spędziła w dawnym Łucku, który w ciągu XV—XVI wieku był drugą stolicą Wielkiego Księstwa Litewskiego i pierwszą — ukraińskiego Wołynia. Od ósmego roku życia mieszka w Kijowie, ukończyła tutaj wydział filozoficzny Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki oraz aspiranturę przy nim, pracuje w Instytucie Filozofii NAN Ukrainy. Uznana specjalistka w dziedzinie estetyki — jednego z najważniejszych kierunków filozofii, który bada fenomen sztuki. Wykładała historię kultury i estetykę w szeregu uczelni Ukrainy i USA. Laureatka wielu krajowych i międzynarodowych nagród literackich oraz wyróżnień. Utwory Zabużko przetłumaczono na 18 języków narodów świata. Wołodymyr Slepczenko przedstawił poetkę na Andrijiwskim Uzwozie, gdzie zmierza ona z górnego, Książęcego Kijowa, do Placu Kontraktowego (z tyłu — sławna Cerkiew św. Andrzeja, z przodu — słynna fontanna „Samson” przy Rzędach Handlowych). Tam, na Podolu, niedaleko od Dniepru — świętej rzeki Ukraińców — podróżnych wita Akademia Kijowsko-Mohylańska — najwyższa instytucja naukowa i edukacyjna państwa kozacko-hetmańskiego, główny ośrodek jej oryginalnej chrześcijańsko-hellenistycznej duchowości, gdzie blask Przykazań Pańskich nie wchodził w sprzeczność, a organicznie łączył się z nauką ojców europejskiej filozofii — Platona i Arystotelesa. Popiersie Oksany Zabużko organicznie wpisano w wykwintnie pełną wdzięku łukową architekturę barokowego Kijowa, a przenikliwe i lekko ironicznie-drwiące spojrzenie bohaterki doskonale odtwarza ostrość jej szybkiej myśli oraz niespodziewanie metaforyczną specyfikę poetyckiego myślenia. Poetka jakby zanurza się w gąszcz poetyckich obrazów, które powstają w jej wyobraźni od obcowania z rodzinnym miastem oraz z cieniami tych wielkich ludzi, którzy zdobili jego dawne ulice i place wybitnymi zabytkami sztuki. Mychajło Słaboszpycki Lubow Hołota Oksana Zabużko Iwan Małkowycz

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Święte jego duchowe wyspy Lupuł Omelan. Święta ziemia. Liryka. — Czerniowce: Ruta, 2016. — 200 s.

Wołodymyr ANTOFIJCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, m. Czerniowce A urodził się Omelan Lupuł 1 sierpnia 1950 roku we wsi, która już miała swoją literacką aurę. To Rarancza (obecnie Ridkiwci) pod Czerniowcami, gdzie w latach 1896—1904 mieszkała i nauczała, według słów Iwana Franki, „pierwsza ukraińska pisarka Bukowiny”, etnografka i folklorystka, oświatowiec, aktywna uczestniczka ruchu kobiecego, przyjaciółka Olhy Kobylańskiej, Jewhenija Jaroszynśka. W 2014 roku podczas odsłonięcia jej tablicy pamiątkowej w Ridkiwcach (którą, nawiasem mówiąc, Omelan Lupuł wykonał na własny koszt) poeta powiedział: „Ponad sto lat temu nad naszą Raranczą jasno rozbłysła twórcza gwiazda Jewhenii Jaroszynśkiej. Widocznie jakaś cząstka ciepła i światła od tej gwiazdy przeszła i na mnie. I zacząłem tworzyć piękne słowo”. We wczesnym dzieciństwie Omelan stracił rodziców, wychowywali go bliscy krewni. Po ukończeniu szkoły średniej został studentem Czerniowieckiego Instytutu Medycznego, który po roku porzucił i wstąpił na filologię ukraińską Uniwersytetu Czerniowieckiego. Bo wzywało go Słowo. I nie na darmo było takie „ryzyko” młodzieńca. Na dzień dzisiejszy dorobek literacki Omelana Lupuła to 31 wydań (prawie trzy tysiące lirycznych wierszy i ponad tysiąc bajek). O najnowszym z jego zbiorów — „Święta ziemia” — chce się powiedzieć osobno. Wydanie gustownie oprawił i ze smakiem zilustrował członek Związku Artystów „Klub Ukraińskich Twórców” A. Hryhoruk (m. Kosów). Kolorowe palety ilustracji i okładki harmonijnie się łączą. Wydanie zawiera lirykę Omelana Lupuła, napisaną w latach 2014—2016. „Święta ziemia” to siedem rozdziałów, w każdym z których za pomocą wysokiej poetyki odzwierciedlono nie tylko liryczne nastroje i przeżycia postaci artystycznych oraz samego autora, wyrażonego poprzez liryczne Ja, ale w pewnej mierze także współczesne problemy i wydarzenia, które poruszają świadomość każdego Ukraińca. Książka zaczyna się rozdziałem „Z zielonego lata”. To 34 osobiste listy do adresatki, do której liryczna postać zwraca się per „wy”. Ale od czasu do czasu tematycznie listy te przeplatają się z utworami o brzmieniu obywatelskim, jak na przykład ten: Zielone strofy skoszonych otaw. Wersy rozłożyły się po łąkach. A ponad nimi — chmur barwne gamy, Pijany poemat lata z oktaw. Jaki by smutek ten kraj nie otulał, Lecz tu moje Karaiby i Bahamy. Zielone strofy skoszonych oktaw. Wersy rozłożyły się po łąkach. Święte moje duchowe wyspy… Kwiat mlecza — to gwiazdy pod nogami. To tutaj rozmawiam z bogami — Bóg rzeczki. Bóg pola. Bóg trawy. Zielone strofy skoszonych oktaw. Każdy wiersz tego rozdziału to rondel, ale lekko przekształcony przez autora: piąty wers ostatniej strofy jest wyodrębniony. Wybiegając w przyszłość, zauważę, że prawie wszystkie liryczne wiersze Omelana Lupuła składają się z jednej strofy. Taki „ton” nadały, widocznie, rubai, które złożyły się na jego pierwszy zbiór „Skryżali”, gdzie umieszczono 180 poezji tego gatunkowego rodzaju. Chociaż są też wielostrofowe utwory. Rozdziały „Karpaty. Opad liści”, „Strofy ronsardowskie”, „Rozmyślania przy ognisku” — to rozległe poetyckie panoramy, z których każda napisana jest „swoją” strofą — decymą, strofą ronsardowską, septymą. Tutaj są i filozoficzne rozmyślania, i przeszłość Ukrainy oraz jej teraźniejszość w postrzeganiu lirycznych postaci poety. W wierszach Omelana Lupuła nie spotkać hurrapatriotycznych haseł-wezwań, on subtelnie, lirycznie maluje wydarzenia i ludzi, ich życiowe niepowodzenia oraz duchowe przeżycia, unikając przy tym negatywnie zabarwionych słów stylistycznych. I to nie przypadek: kunsztu słowa Omelan Lupuł uczył się u Mychajła Stelmaha, z którym miał szczęście widzieć się dwukrotnie. Tę wysoką lirykę i delikatność słowa w prozie klasyka Omelan Lupuł wcielił w swoją poezję. Dlatego tam, gdzie wydawałoby się, można było skorzystać z obniżonej leksyki, on pisze arystokratycznie pięknie: Łabędziem byłem w minionym życiu. Lecz nieodgadnione Pańskie ścieżki. Teraz jestem człowiekiem. Mieszkam na wsi. Szczęśliwy. Są przyjaciele. Chleb i sól na stole. To ciałem. Duszą — w głuchym kącie. A jeszcze jak zetkniesz się, bywa, ze złem, Tak chce się nieba sięgnąć skrzydłem. Prawie wszystkie poezje tej książki przesiąknięte są wielką miłością do wsi. Jego opisy wiejskiej przyrody — delikatne, miękkie, akwarelowe. Czyż nie dlatego, myślę, sam autor mieszka w rodzinnej wsi. W poprzednich utworach jego wieś dla niego to i Jabłunewija, i mały Paryż, a nawet jeden ze swoich zbiorów nazwał „Rarancza”. Albo oto ciekawy wiersz ze „Strof ronsardowskich”: Róże ściąłem. Otrzepałem rosę. Wnukowi bukiet ten poniosę — Do szkoły idzie na pierwszy swój dzwonek. Upłyną lata. Wyrośnie z chłopca mąż. I w czarnej chwili on z takich samych róż Mi pożegnalny przyniesie wieniec. Poezji tak głębokiej treści filozoficznej, które skłaniają czytelnika do zastanowienia się nad istotą ludzkiego bytu, jest niemało we wskazanych rozdziałach, jak i, nawiasem mówiąc, w całej książce. Profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego, doktor nauk historycznych Nestor Myzak w rozmowie z Omelanem Lupułem przyznał: „Ja dotychczas czytałem poezje mimowolnie. Ale kiedy zacząłem czytać Pańskie, to zrozumiałem, że to nie tak, jak u wszystkich. Przeczytawszy raz, przeczytałem książkę drugi raz, a za trzecim — już z żoną”. A oto i poezje w prozie — rozdział „Rapsodie”. To szczodrze nasycona liryką lekko zrytmizowana proza, która od czasu do czasu „przełamywana” jest refrenem. Takich utworów jest 14. Zakres tematyczny ich jest bardzo różnorodny — od tragicznego do lirycznie wzniosłego. W kalejdoskopie poezji jest i lament matki za poległym w ATO synem (ten temat refrenem przechodzi przez kilka rozdziałów książki), i wspomnienie o wojnie afgańskiej, i ironiczny etiud o współczesnym Ukraińcu, który bardzo żałuje, że majątkiem nie może równać się z bratem, który mieszka w Grecji. Nie mogą nie poruszyć czytelnika poezje „Weźcie mnie, mamo, za rękę”, „Do spowiedzi”, „Mama w niebie”, „Nasiejcie, mamo, kwiatów”. Zupełnie inaczej zbudowany jest rozdział „Góra Tabor”, który składa się z trzech podrozdziałów: „Gloria dolorosa” (bolesna chwała), „Exlibrisy”, „Kukułki na barwinku”. Każdy z nich stanowi swoistą trylogię, w której odbiły się rozmyślania o osobistym, ukraińskim i ogólnoludzkim. „Gloria dolorosa” napisana została na gorących (w dosłownym znaczeniu) śladach wydarzeń na Majdanie. Do podrozdziału weszło jedenaście różnowersowych (od 8 do 20) wierszy. Zacytujmy jeden z nich: Oj zakukała kukułka ta siwa Pośród zimy i nie bez powodu: Mama za synem zaszlochała — Stało się kukułce milczeć nie sposób. Ale liczyć lat nie zaczęła — Siwa kukułka płaczem się zaniosła — Maminy żal, mamine rany Niesie kukułka przez Majdany. W każdym z tych jedenastu utworów ból i smutek z powodu wydarzeń, które spotkały cały naród ukraiński. A jednocześnie i wątpliwość: „A czy / Te ofiary Ukrainy nie daremne, / Jeśli w moim państwie i dotychczas / Bezkarnie szabasują siły ciemne?..”. Ale mimo wszystko Ukraina dla autora to Góra Tabor, na której musi dokonać się przemienienie naszego narodu. „Exlibrisy” to 100 tercetów, które przypominają konstelację wierszy, którymi jakby inkrustowano całą książkę. Tutaj znów ażurowe splatanie obrazów i motywów, jak, w szczególności, w przytoczonych poniżej poetyckich perełkach: Złodziejskie pęcznieją portfele, Okradziona cierpi Ukraina — Święta ziemia w cierniowej koronie. *** We wspomnieniach mój tato koło bramy I mama, tak jak widzę, młoda. — Dwa anioły z niebieskimi darami. *** Tam, gdzie wczoraj płonęło zboże, obce pociski orzą nasze pole. Powiało wachlarzem wojny. *** Wiosna kipi rytmami Lehára, wszystkim w żyły dolewa upojenia. I kipi Niagary namiętność. Podrozdział “Kukułki na barwinku” — to znowuż cykl utworów z jednej strofy — oktawy; to znowuż klasyczny wiersz, ujęty w kanon cyklu poetyckiego. Tutaj, jak w kalejdoskopie, “przewijają się” wydarzenia, rozmyślania, pejzaże; i znowuż kipi potężny liryczny strumień: Lecą jesienne liście, jak listy do wieczności adresatom, lecz spóźnione, gdzie i “Pozdrawiam” radosne, i “Wybacz”, i sporów argumenty żelazne, — Lecą, niczym rozwarte mosty, przez które cierpią losy różne. Patrzę w ten lecący opad liści: A co, jeśli tam od Was do mnie list… “Sierpniowa sonata” — zamykający rozdział “Świętej ziemi”. Jego gatunek, według określenia autora, to instalacja na skrzypce z bólami duszy, wysokimi wiatrami i organami gromów. Trochę niezwykły jak na utwór literacki, lecz, jak przekonujemy się później, w pełni odpowiada jego strukturze. “Sierpniowa sonata” — utwór samodzielny, lecz bezfabularny. Z tego punktu widzenia można go ocenić jako eksperyment poetycki. Przestrzegając praw klasycznej budowy utworu muzycznego, poeta odpowiednio nazywa także rozdziały — Allegro, Andante, Appassionato, Adagio, które poprzedza swoisty wstęp: do syna w gości “aż z Raju” przychodzi mama i prosi go, by opowiedział o życiu. I oto przez pryzmat opowieści syna czytelnik rozpoznaje te decydujące wydarzenia, które przyszło przeżyć całemu naszemu narodowi, a co na pierwszy rzut oka wydaje się czysto osobiste, charakterystyczne tylko dla syna, to po głębokim przemyśleniu przeczytanego można zrozumieć, że to głęboka i wszechstronna mentalność Ukraińca. Nie wdając się w szczegóły, powiem: to prawdziwie poruszający — momentami nawet bolesny — utwór, prawdziwie artystyczny i nowatorski. Szczególnie nie pozostawia obojętnym czytelnika czwarty podrozdział rozdziału “Appassionato” — osiem ośmiowersowych (w dwa katreny) poezji o Mamie: Pod szkłem w pozłacanym bagnecie między obrazami Mama na portrecie płoną mi, jak gwiazda przewodnia, bronią od cara i lichwiarza. Więc ja w chwili natchnionej czy gorzkiej, jak to bywa często w życiu, modlę się, grzeszny, przed obrazami do Trójcy Przenajświętszej. I do Mamy. W “Sierpniowej sonacie” autor objawił się jako mistrz słowa w wielu odmianach poetyckich. Jeśli w poprzednich cyklach jest “skuty” klasycznymi kanonami, więc musi oszczędnie korzystać ze słowa (taki jego styl pisania Adela Hryhoruk w przedmowie do “1000 bajek” nazwała słowną grafiką), to tutaj poeta wykorzystuje całą różnorodność form i środków (nawet biały sonet), którymi, jak widać, sprawnie włada. I jeszcze jedno: w każdym z rozdziałów książki spotykamy obraz Mamy, a w “Sierpniowej sonacie” — cały utwór poświęcono Mamie. Zatem obraz Matki w twórczości poetyckiej Omeliana Lupula zasługuje na osobną uwagę badaczy. Kończąc rozmowę o “Świętej ziemi”, zaznaczę, że ukraiński czytelnik otrzymał wysokiej próby wzorzec liryki. Piękne Słowo Omeliana Lupula nie jest splamione słownym brudem, którym, niestety, przepełniona jest współczesna leksyka naszej wspólnoty. I ma to niebagatelne znaczenie właśnie teraz, kiedy trwa walka o przetrwanie języka ukraińskiego na Ukrainie. “Święta ziemia” Omeliana Lupula — to ten wyborny plon, który stał się skutkiem niestrudzonej pracy autora w ciągu 24 lat na niwie ukraińskiego pięknego piśmiennictwa. Zatem zasługuje na wysokie uznanie zarówno czytelnika, jak i krytyki literackiej. Omelian Lupul przyszedł do literatury w dojrzałym wieku. To jeśli brać za punkt wyjścia ukazanie się jego pierwszych trzech zbiorów: “Tablice”, “Oranta”, “Giganci i karły” (wszystkie — 1993 r.). Lecz, jak wiadomo, poetami się rodzimy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«Moje Horucko i Ukraina»

Chcę opowiedzieć o moim współmieszkańcu, a obecnie mieszkańcu USA Iwanie Mychajłowyczu Łuczeczku, o jego działalności oświatowej i stałej pomocy dla rodzinnej wsi. Maria HEW, m. Lwów — w. Hirśke. Łuczeczko Iwan Mychajłowycz urodził się 22 października 1928 roku we wsi Horucko (obecnie — Hirśke) w rejonie mikołajowskim, na Lwowszczyźnie. Naukę w wiejskiej szkole rozpoczął jeszcze za polskiej okupacji, a piątą klasę ukończył za rosyjsko-bolszewickiej. Wrzesień 1941 — wiosna 1944 roku to okres nauki Iwana Łuczeczki w gimnazjum w Stryju. Rodzice, Mychajło i Marija, starali się na wszelkie sposoby wspierać edukację jedynego syna. Dla Iwana Łuczeczki te cztery klasy gimnazjum stały się impulsem do dalszej nauki i zdobycia wykształcenia. W sierpniu 1944 roku, podczas okupacji wsi Horucko przez wojska niemieckie, Niemcy zabierali młodych mężczyzn i pieszo pod konwojem prowadzili do Drohobycza na punkt zborny, który znajdował się na terenie więzienia „Brygidki”. Wśród nich był też 15-letni Iwan Łuczeczko. Ludzi zabierano bosych, półnagich, głodnych. Z Drohobycza przewożono ich kolumnami do Użhorodu, a stamtąd pociągiem do Budapesztu, Wiednia, dalej — do Niemiec do pracy. Iwan Łuczeczko trafił do Hamburga, gdzie pracował razem z takimi samymi jeńcami w porcie nad rzeką Łabą w stoczni. Później Iwan Mychajłowycz wspominał, że te dziewięć miesięcy niewoli stały się szkołą życia i ludzkiego cierpienia. Był to czas surowego wyszkolenia i hartowania, głodu, chłodu, ciągłych bombardowań, nieprzespanych nocy, długich godzin wyczerpującej pracy, poznawania ludzkich charakterów, znęcania się i wielu innych rzeczy. W takich warunkach instynkt samozachowawczy opanowuje człowieka, a nastolatkowie dorastają w oczach. 8 maja 1945 roku przyszła wiadomość o kapitulacji Niemiec. Przed Iwanem Łuczeczką stanął wybór przyszłości. Z powodu trudnej sytuacji na terytorium radzieckim, Iwan postanowił udać się na Zachód. W latach 1945—1950 Iwan Łuczeczko mieszkał pod Hamburgiem w ukraińskim obozie dla uchodźców Haidenau. W tym samym obozie ukończył gimnazjum i w 1950 roku wyjechał do Ameryki. Cztery lata służył w amerykańskim lotnictwie wojskowym, nauczył się języka angielskiego, otrzymał obywatelstwo USA (5 listopada 1953 roku). Po demobilizacji z armii otrzymał stypendium i wstąpił na Uniwersytet Columbia. Młodzieniec całkowicie zanurzył się w świecie wiedzy. Ukończył aspiranturę na kierunku historia Europy Wschodniej i bibliotekoznawstwo, zdobył stopnie magistra bibliotekoznawstwa na Uniwersytecie Columbia (1961 r.) oraz magistra politologii w Hunter College w Nowym Jorku (1969 r.). Trzy lata wykładał na Uniwersytecie Columbia, później w State College w Jersey City (1962—1994 pp.), trzydzieści dwa lata był zastępcą dyrektora biblioteki New Jersey City University. W 1981 roku otrzymał nagrodę Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda za anglojęzyczną monografię bibliograficzną „Rosyjsko-ukraiński problem 1917—1921 lat: sklasyfikowany i opatrzony przypisami przewodnik o sowieckim reportażu politycznym w „Prawdzie” (The Russo-Ukrainian Problem. 1917—1921: A Classified and Annotated Guide to Soviet Reportage in Pravda). Iwan Łuczeczko tak ocenia tę pracę: „To jest klucz do wszystkiego, co „Prawda” w tamtych latach pisała o Ukrainie: działania wojenne, polityka, ekonomia, głód, dane statystyczne itp. Coś z tego, co wtedy napisano, i dzisiaj jest aktualne”. Od 1966 roku Iwan Łuczeczko zrealizował 30 wycieczek jako przewodnik grup turystycznych. Podróżował także do Związku Radzieckiego. Wszak w USA mieszka wielu Ukraińców, którzy chcieli odwiedzić ziemię swoich przodków. Organizując takie wyjazdy na Ukrainę, wielokrotnie odwiedzał też swoją małą ojczyznę. Ale 5 marca 1982 roku, po referacie-dyskusji na temat: „Pozytywy i negatywy wyjazdów na Ukrainę”, radziecka ambasada w Waszyngtonie przestała wydawać Iwanowi Łuczeczce wizy na dalsze trasy turystyczne „USA — Związek Radziecki”. Po rozpadzie radzieckiego imperium, w 1993 roku Łuczeczko jeździł razem z amerykańską misją edukacyjną do Magadanu, Władywostoku, Chabarowska, gdzie miał liczne spotkania z ukraińskimi społecznościami. W ten sposób odkrył dla amerykańskiej diaspory „kontynenty” (osiedla) Ukraińców na Zielonym Klinie, w Murmańsku, Archangielsku, na Wyspach Sołowieckich itp. W szczególności we Władywostoku pan Łuczeczko pomógł Towarzystwu Kultury Ukraińskiej — finansowo wsparł wydanie gazety „Ukrainiec na Zielonym Klinie” oraz działalność ukraińskiej szkoły sobotniej. Po powrocie do Ameryki wielokrotnie występował w Nowym Jorku w Ukraińskim Domu Narodowym z referatem „Ukraińcy na Zielonym Klinie” o wynikach podróży. A środki zebrane podczas tych wystąpień przeznaczano na akcję stypendialną Związku Ukrainek Ameryki dla studentów wschodniej diaspory. Iwan Łuczeczko lgnie do swoich rodaków, w miarę możliwości ich wspiera. Ważne miejsce w życiu Iwana Łuczeczki zajmuje działalność w Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. W latach 1986—1988 Iwan Mychajłowycz był członkiem zarządu muzeum, a w latach 1986—1987 pełnił obowiązki sekretarza w egzekutywie. W latach 1996—2000 zostaje Przewodniczącym Zarządu tej organizacji. Działalność Ukraińskiego Muzeum to ważny kamień milowy w historii ukraińskiej społeczności USA, którego głównym zadaniem jest zbieranie, przechowywanie, eksponowanie i interpretowanie, popularyzowanie przykładów ukraińskiej kultury i historii za pomocą wystaw, kursów edukacyjnych, publikacji oraz różnych imprez artystycznych. Iwan Łuczeczko pisał: „Wszystkie kulturalne narody świata mają swoje muzea, cenią je, opiekują się nimi, finansują. I dlatego reprezentatywne Ukraińskie Muzeum w Ameryce jest naszym wspólnym obowiązkiem obywatelskim wobec naszych przodków i naszych potomków”. Warto dodać, że Iwan Łuczeczko jest czołowym członkiem Płastu w Jersey City (staniczny) i członkiem płastowskiego oddziału „Czerwona Kalina”, członkiem dyrekcji spółdzielni kredytowej „Samopomoc” w Jersey City, uczestnikiem ukraińskiego chóru „Dumka” (w okresie 1957—1967 lat) oraz chóru cerkiewnego świętego Jura w Nowym Jorku. W 2007 roku uporządkował i przekazał Archiwum Płastowskiego Oddziału „Czerwona Kalina” (za okres 1925—2006 lat) Bibliotece Narodowej im. W. Stefanyka NAN Ukrainy (m. Lwów). W liście do mnie z 27 września 2009 roku Iwan Łuczeczko tak pisze o płastowskim oddziale „Czerwona Kalina”: „Oddział „CzK”, którego członkiem był Stepan Bandera, został niemal w 80% zniszczony przez bolszewików podczas wojny. Już po wojnie „Czerwona Kalina” odrodziła się w diasporze, a po ogłoszeniu Niepodległości odnowiła się także na Ukrainie”. Moje poznanie Iwana Mychajłowycza Łuczeczki miało miejsce 4 lipca 2004 roku, kiedy przyjechał on wraz ze swoją córką Adrijaną do rodzinnego Horucka. Z Górską szkołą łączy go wieloletnia ścisła współpraca. Swoją osobistą bibliotekę, w skład której wchodzą badania historyczne, prace naukowe itp., przekazał bibliotece szkoły ogólnokształcącej. Znaczną część materiału do tego artykułu zaczerpnęłam właśnie z tych źródeł. W liście do dyrekcji Górskiej szkoły (obecnie Górski Zespół Szkolno-Przedszkolny) z 28 maja 2001 roku Iwan Łuczeczko pisze: „Im człowiek starszy, tym częściej powraca wspomnieniami i myślami do swojego dzieciństwa i przeszłości. Dla mnie taką przeszłością jest moje Horucko i Ukraina. Pod wpływem takich myśli i uczuć wysłałem dzisiaj dla Górskiej (Horuckiej) szkoły średniej część swojego osobistego archiwum. Wszystko to, do pewnego stopnia, jest moim sprawozdaniem przed Horucką społecznością i Waszą szkołą, z której wyszedłem, o moim diasporowym życiu i działalności w latach od 1944 do 2000”. Rodzima szkoła szczyci się swoim ziomkiem, który osiągnął znaczne sukcesy w nauce i stawia go za przykład do naśladowania swoim uczniom. Na tablicy honorowej Górskiego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego „Nasza duma” Iwan Łuczeczko zajmuje czołowe miejsce jako uczony, historyk-badacz, mecenas oraz krzewiciel oświaty i kultury rodzinnej wsi. Wraz z żoną Jarosławą Łuczeczko (nazwisko panieńskie — Ostapiak), która pochodzi z miasteczka Nowy Lisiec koło Iwano-Frankiwska, wychowali dwie córki — Roksolanę i Adrijanę. W rodzinie przyjęte było rozmawianie między sobą tylko w języku ukraińskim. Iwan Łuczeczko, mieszkając przez długie lata w Ameryce, zachował w swojej rodzinie i nadal kontynuuje ukraińskie tradycje, kulturę, język, miłość do swoich współmieszkańców, ziomków-Ukraińców, rozrzuconych przez los po całym świecie. Warto wspomnieć o darowiznach rodziny Łuczeczków na wydanie podręczników dla szkół Ukrainy, na Fundację Wsparcia Przedstawicielstw Dyplomatycznych Ukrainy, na Narodowy Fundusz Pomocy Ukrainie itp. W liście do Górskiego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego z 2 października 1992 roku Iwan Mychajłowycz informuje, że Ukraińcy Ameryki zebrali już ponad pół miliona dolarów na wydanie podręczników szkolnych dla Ukrainy. Wraz z żoną wysłali dla Górskiego Zespołu Szkolno-Przedszkolnego paczki z przyborami szkolnymi, literaturę ukraińską — „Historię Ukrainy” M. Hruszewskiego, pięciotomową „Encyklopedię ukrainoznawstwa”, utwory Iwana Franki, Łesi Chraplywej oraz wiele innych książek. Książki, czasopisma w języku ukraińskim i angielskim Iwan Łuczeczko przesyłał rodzinnej szkole wielokrotnie. Sponsorował także komputery z całym niezbędnym do nich wyposażeniem, maszyny kopiujące. Dowiedziawszy się o otwarciu w Górskim szkoły katechetyczno-chóralnej „Pokrow” przy cerkwi Opieki Matki Bożej, udzielił pomocy charytatywnej na zakup instrumentów muzycznych. Pomoc charytatywną Iwan Mychajłowycz przekazał na renowację cerkwi Opieki Matki Bożej oraz budowę nowej cerkwi bł. Mikołaja Czarneckiego we wsi Górskie. W 2004 roku wraz z żoną Jarosławą ofiarowali środki na budowę patriarchalnego Soboru Zmartwychwstania Pańskiego UKGK w Kijowie. Bowiem bez wiary, uważają Łuczeczkowie, żadna dobra sprawa nie będzie miała sukcesu i kontynuacji. Dla Iwana Łuczeczki priorytetem w życiu stała się edukacja. Wielokrotnie wspierał, na wszelkie sposoby zachęcał swoich zdolnych, utalentowanych współmieszkańców do nauki. Ponieważ sam przybył do USA „goły, bosy i z gołą głową”, a edukacja przychodziła mu z trudem, serce pana Łuczeczki stało się bardzo wrażliwe i otwarte na tych młodych ludzi, którzy szczerze czegoś pragną w swoim życiu, ale z powodu braku możliwości nie mogą w pełni zdobyć tego, czego pragną. Kontaktując się ze mną, wysłał mi liczne numery gazety „Swoboda”. Dzięki jego wsparciu mój pierwszy tomik poetycki „Melodie mojego serca” trafił do biblioteki tygodnika „Swoboda”, a wiersze zostały opublikowane na łamach tego periodyku z listem przewodnim Iwana Łuczeczki: „19-letnia utalentowana dziewczyna Mariczka Hew pochodzi z mojej rodzinnej wsi Horucko. ...Jestem pewien, że pierwsza wzmianka o niej w ukraińskiej gazecie USA będzie dla niej wielką zachętą do dalszej pracy”. Iwan Łuczeczko wsparł mnie w wydaniu książek poetyckich „Twoja królowa czasu” (2009), „Światło zaufania” (2015) oraz zbioru nutowego utworów autorskich „Leć, moja pieśni” (2009). Dzięki niemu dobry przyjaciel rodziny Łuczeczków w USA, nauczyciel Wołodymyr Ostapiak, również dołączył się do wydania mojego dorobku twórczego. Moi rodzice od dzieciństwa wspierali moje dążenie do nauki i starali się na wszelkie sposoby zachęcać, pomagać. Dominującą sferą zainteresowań stała się dla mnie muzyka, twórczość — pisanie piosenek, wierszy, gra na instrumentach muzycznych (fujarce, gitarze, fortepianie). Po ukończeniu nauki w Górskiej szkole i Drohobyckim Państwowym Kolegium Muzycznym im. W. Barwińskiego wstąpiłam do Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki. W 2008 roku zostałam stypendystką Iwana Mychajłowycza. Od ogłoszenia niepodległej Ukrainy Iwan Łuczeczko pomógł już dziewięciorgu uczniom wiejskiej szkoły, którzy najbardziej tego potrzebowali, przeznaczając na to swoje imienne stypendia. Obecnie pracuję już w zawodzie jako wykładowca we Lwowskiej Państwowej Szkole Chóralnej „Dudaryky” im. M. Cacały. Iwan Mychajłowycz dał mi przepustkę w życie. Teraz już ja uczę dzieci, wpajam im miłość do sztuki, Ojczyzny, ojczystego języka i pieśni poprzez muzykę, zdobywam stopień naukowy „kandydata nauk o sztuce” we Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki. Z Iwanem Łuczeczką często korespondujemy, rozmawiamy przez telefon. Bardzo chciałabym, aby nie tylko na Ukrainie, ale i w USA dowiedziano się o dobrych uczynkach profesora Iwana Łuczeczki. Ta informacja została napisana na podstawie materiałów archiwalnych pana Łuczeczki, osobistej korespondencji ze mną oraz współmieszkańcami. Mieszkańcy wsi Górskie kochają, szanują i pamiętają swojego wybitnego ziomka. Horuczanin Petro Petryszyn w dwóch swoich książkach-badaniach „Historia wsi Górskie-Horucko” (2002) oraz „Życie to wieczna walka dobra ze złem: szkic autobiograficzny” (2008), w rozdziale „Intelekt naszej wsi” pisze o Iwanie Łuczeczce, w książce pochodzącego z Górskiego Iwana Kachnycza „Moja rodzinna wieś i jej wielcy ludzie: szkice” (2013) zebrano liczne materiały o jego życiu i działalności naukowej. Iwan Łuczeczko od 1994 roku jest na emeryturze, cały swój czas poświęca sprawom ukraińskim w USA oraz działalności społecznej. Teraz mieszka w stanie Floryda wraz ze swoją córką, ale „sercem w rodzinnym Horucku…”. I po raz kolejny wyznacza ziomkom swój życiowy drogowskaz: „Cieszmy się życiem, każdą jego chwilą. Bo życie to ruch jednostronny i trzeba w nim tworzyć wszystko, co najlepsze i dobre. Cofnąć czegoś wstecz nie można, dlatego już dzisiaj trzeba pracować nad swoimi dobrymi uczynkami i sprawami”. Iwan i Jarosława Łuczeczko wraz z dziećmi – Roksolaną i Adrijaną — Płastowska osada East Chatham, New York – lipiec 1969 roku.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Drodzy Czytelnicy! Chcemy wznowić na łamach tygodnika naszą dawną rubrykę „Rodowa kuchnia”, którą prowadziliśmy dzięki waszej aktywnej pomocy. Na propozycję naszego czytelnika zmienimy jej nazwę. Od dziś będzie to „Rodzinne repty”. Jeśli pamięć przechowuje jakiś niezwykły przepis, jeśli pamiętacie smak potrawy, której dziś nie da się skosztować, przyłączajcie się do naszej rubriki. Przysyłajcie przepisy dawnych rodowych potraw, a także wspomnienia o tym, gdzie i kiedy się nimi delektowano. przegotowanej, ostudzonej wody i pachnącego oleju. Makorżeniki i duszeniki Pieką przaśny, „żylasty” placek i przez cały czas, gdy stygnie, ucierają w dużej makitrze makogonem mak z cukrem. Potem dolewają przegotowanej i ostudzonej wody, wrzucają kawałki korża. Na koniec makitrę lekko stukają, żeby makorżeniki nie wyskakiwały. Do przygotowania duszeników podobnie ucierają umyte nasiona konopi z cukrem, rozcieńczają surową wodą, przecedzają, wrzucają kawałki upieczonego przaśnego korża i zapiekają w przykrytym żeliwnym garnku w rozgrzanym piecu, aż nabiorą przyjemnego czekoladowego koloru. Kwasza (zapisano ze słów mojej mamy, Antoniuk Haliny Wasyliwny). „Chcę przekazać w spadku następnym pokoleniom nasz ukraiński zwyczaj – leczenie organizmu kwaszą. Jak dziś widzę swojego dziadka ze strony matki – Mykołę Zadorożnego. Gdy przychodził do naszej rodziny, przymuszał nas – „dziecinki” – łamać owocowe gałązki, żeby mama mogła zaparzyć na post kwaszę. Dla nas było to prawdziwym cudem, bo w tym uczestniczyli wszyscy, od starego do małego. Jaka to była radość, kiedy mama wyciągała z pieca ugotowaną kwaszę w specjalnie przeznaczonym garnku i stawiała ją na ławie, żeby potrawa sama ostygła, jak się mówi, „doszła do rozumu”. Chwaliliśmy się przed kolegami: „A u nas kwasza już gotowa, zaraz będziemy jeść!”. Ta wieść zwabiała do chaty sąsiadów. Mama rozkładała na podłodze tkany domowy koc i stawiała dużą polewaną miskę, po brzegi wypełnioną pachnącą kwaszą. Siadaliśmy ciasno jeden przy drugim i nabieraliśmy łyżką tej, jak mówił nasz dziadunio, „zdrowotnej potrawy”. Jedliśmy czysto, nie siorbaliśmy, brałyśmy z wierzchu, nie zagłębiając się do dna miski, gdzie były smaczne wiśnie lub śliwki. Kogo poniosła niecierpliwość i kto złamie ten zwyczaj, od razu dostanie „buchaniec” w czoło od dziadkowej łyżki, żeby się nie „wiercił”. My, dojadając z miski, błagalnie spoglądaliśmy na dziadka Mykołę, żeby tylko powiedział mamie: „No, Chtodosko, dolej jeszcze dzieciakom, widzisz, jak pięknie zjadły!”. Dla nas była to wielka radość. Kiedy dziadunio wracał do domu w Neterebce, odprowadzaliśmy go wszyscy z kąta. Jak dziś pamiętam jego wygląd: czarna wysoka barania czapka, ubrany w czemerkę, obuty w dobre jałowe buty, które, jak mówił, kupił był na Krymie, gdy jeździł tam wołami po sól. Tak bardzo kochał swoje wnuki, że długimi zimowymi wieczorami opowiadał starszym, jak złoto kopie się na kurhanach: wiedział, gdzie zakopane ni skarby. Zmarł on w 1947 r. w wieku 92 lat. Był dobry, zawsze się uśmiechał, ile on nam okazywał czułości, dobroci, rad i mądrości, którą nam przekazywał, zwłaszcza w ciężkiej godzinie wojny. Dziadek Mykoła zawsze znajdował czas, by odwiedzać rodziny swoich córek Mar'jany, Zofii, Chtodośki, Marty i Horpyny, aby pomagać im radą i czynem. Niech mu ziemia będzie puchem! I dziś mam łyżki, chochlę, kopystkę, wałek, zrobione jego rękami. Dopiero teraz podaruję gospodyniom nasz rodzinny przepis na kwaszę. Na dzień przed jej przygotowaniem trzeba mocno zaparzyć drobne gałązki z różnych drzew owocowych w pięciu litrach wody; doprowadzić do silnego wrzenia, naciągnąć do czerwonego koloru. Wlać ten wywar do emaliowanego wiadra i dodać jeszcze tyle samo zimnej wody. Połowę mieszanki odlewamy i doprowadzamy na ogniu do wrzenia, a potem rozrabiamy po trzy garście mąki trzech rodzajów — gryczanej, żytniej, pszennej w ten sposób: ktoś jeden powoli leje na mąkę, a drugi ubija drewnianą kopystką, aby powstała jednorodna masa. Gdy wywar zawrze, szybko wlewamy go do tej masy, którą przed chwilą ubijaliśmy i cały czas mieszamy. Otrzymujemy dziesięć litrów kwaszy. Podczas jej ubijania wszyscy, kto jest w domu, rytmicznie powtarzają: „Szedł mnich z klasztoru i potknął się o dywizno, a naszą kwaszę — miód i wino!”. Dopiero wtedy będzie ona szczególnie smaczna i trochę mocna. Zatem kwaszę zaczyniliśmy, gęsto posypaliśmy mąką, przykryli i postawiliśmy w dużym naczyniu przy cieple, dobrze ją owijając. Rano otwórzcie, wymieszajcie i spróbujcie. Jeśli jest słodka, znaczy, że jeszcze nie jest gotowa. Nie przegapcie chwili, gdy stanie się kwaśno-słodka, bo jeśli przetrzymacie ją dłużej, będzie kwaśna. Wtedy przelejcie kwaszę do dwóch garnków i postawcie na ogniu. Gotujcie ostrożnie, cały czas mieszając, aby nie przypaliła się. Gdy zacznie wrzeć, zmniejszcie ogień, bo kwasza ucieka jak mleko. Ustawcie ogień tak, aby potrawa powoli bulgotała, a sami mieszajcie. Gdy nabierze koloru kakao — jest gotowa. Pod koniec wrzućcie do kwaszy dobrze umyte suche wiśnie lub śliwki-węgierki. Zdejmijcie z ognia i pozwólcie jej samej ostygnąć. Dopiero potem — jedzcie na zdrowie! Na zdjęciach nasza rodzina: ja z rodzicami na dyniach, mama w ozdobionym kwiatami wianku (1 sierpnia skończyła 88 lat) oraz mały Walerij z prababcią Chtodoską na progu rodzinnego domu. Derenkiwiec to jego rodzinna wieś, a on sam od dzieciństwa pięknie gotuje. Od redakcji. Więcej czytajcie w publikacji Walentyny Antoniuk // Wspominając ojca. — Kijów: „Switlica”, 2009.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Derenkiwski poczęstunek

Walentyna ANTONIUK, pisarka, Narodowa Artystka Ukrainy ...Każdej soboty o świcie babcia z mamą zagniatały ciasto w dzieży i piekły chleb. W tym celu rozpalało się piec drewnem grabowym. Ostrożnie przesuwano w piecu na rogaczach duże gliniane garnki z barszczem lub kapustą, żeliwne kotły z kaszą lub gołąbkami. Wstrzymując oddech, przystawiano na przypiecku, na wygrzebanym żarze, wysokie dzbanki z mlekiem. Potem, wsypawszy w rozpaloną paszczę pieca dwie garści mąki, wsadzano na pode knysze, paniaczki, bałabuszki, korżyki i pierożki, zręcznie przesuwając tu i tam płaską drewnianą łopatą, przykrytą liśćmi kapusty. Stosunek do jedzenia w rodzinie miał charakter kultowy: dawały o sobie znać przeżyte głody. Gości zawsze częstowano wszystkim najlepszym, a nawet dawano im prowiant na drogę. Te potrawy przygotowywano najczęściej. Zupa z szczawiu. We wsi mojej mamy, Derenkiwcu na Czerkaszczyźnie, soczysty, delikatnie zielony i okrągłolistny szczaw nieświadomie rośnie na pasiece w Ґenywomu lesie. Taką zupę gotuje się w żeliwnym garnku, postawionym z boku palącego się pieca. Sypie się garść dobrze wypłukanej kaszy jaglanej (jak na kandior), drobno kroi się ziemniaki, wlewa świeżą wodę ze studni. Zaprawia się podsmażoną marchewką i cebulą, na koniec soli się i dodaje szczaw. Je się tylko świeżą, a to, czego nie zjedzono, wysypuje się prosiakowi. Zatiruha. Najważniejsze w zatiruše to ciasto zagniecione na wodzie na gęsto, które należy starannie i długo ucierać między dłońmi, aż pojawią się drobne kuleczki, które następnie się suszy i przechowuje w płóciennym woreczku z boku pieca. Zatiruhę dodaje się do chudej zupy. Barszcz. Derenkiwski barszcz bywa zielony i czerwony, chudy i tłusty. Najpierw gotuje się w większym... w żeliwnym kotle wymoczone przez całą noc fasolę i ziemniaki, dodaje się podsmażone na mące marchew, cebulę i białe (cukrowe) buraczki; pod koniec – młodą pokrzywę, szczaw, buraczyny lub szczawiowe liście (do czerwonego barszczu – świeżą lub kiszoną kapustę), a obowiązkowo osobno zasmażkę z pomidora i czerwonych buraczków, do której rozgniata się jeszcze ze dwa ugotowane ziemniaki. Wrzuca się po pół garści suszonych węgierek i grzybów, a pod koniec dolewa się kubek serwatki i wlewa pół szklanki świeżej śmietany, solą, doprawiają do smaku przyprawami i zostawiają w piecu, żeby „przeszedł”. Podając na stół, zielony barszcz ozdabia się ćwiartkami twardo ugotowanych jaj i posypuje świeżą lub suszoną pietruszką. Do miski z czerwonym barszczem koniecznie wkłada się gorącą papryczkę. W warunkach miejskich taki barszcz należy gotować w grubościennym naczyniu żeliwnym. Gotowana kapusta To czysto lokalne danie, bez którego nie obędzie się żadna wiejska uroczystość. Późną kapustę (bez marchwi!) zakłada się na zimę w drewnianej beczce, nie siekając jej, jak zwykle, lecz rozdrabniając na małe kwadraciki specjalnym krajalnicą. Zatem bierze się pół miski takiej kapusty i tyle samo wody, ze dwa duże ziemniaki i gotuje na małym ogniu. Tymczasem trzeba utłuc pół szklanki dobrze wypłukanej kaszy jaglanej ze skrawkiem starego słoniny, rozgnieść ugotowane ziemniaki i dodać do kapusty razem z dwiema garściami drobno posiekanej cebuli, podsmażonej na mące i pomidorze. Cukier, sól i przyprawy – według smaku. Zdarza się, że w gotowej kapuście wszystko jest osobno: wtedy potrawa się nie udała. Podobną potrawę można przyrządzić, zastępując kapustę świeżymi cukiniami, startymi na tarce, a i tak będzie się nazywać kapustą. Kwas Do przygotowania kwasu bierze się trzylitrowy gliniany dzban ka i dwijko burjaczkiw: biały cukrowy ta czerwony stołowy, które kruszą w kółeczka i zalewają domową wodą na jakieś trzy dni. Kiedy kwas się sfermentuje, delikatnie go odcedza się i pije jako napój, schłodzony. Kisz O kiszu nie udało mi się usłyszeć nigdzie poza moją rodzinną wsią. Ciasto na nie przygotowuje się na zaczynie, jak na paniczki. Długo się je miesza. Kisz formuje się w kształcie pąka: rozpłaszcza się gruby, spory placek i nacina od brzegów ku środkowi. Smaruje się go ubitym jajkiem, zwija płatki do środka i układa w głębokim okrągłym naczyniu. Upieczonego w piecu kisza łamie się na lśniące „cyhłyszki”, którymi chętnie zajadają się dzieci, nacierając skórkę czosnkiem i solą. Bałabuszki Tak właśnie u nas nazywa się pampuszki z czosnkiem. Przygotowuje się bałabuszki z ciasta drożdżowego, uformowanego w kształt bochenków z charakterystycznymi głębokimi nacięciami. Piecze się je, a kiedy bałabuszki ostygną, rozrywa się je i smaruje polewą z czosnku, roztartego z solą z dodatkiem

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Wśród białych plam rodowodu

Jewhen HOLYBARD Zdjęcia autora Tajemnice rodzinne Często wspominam wspaniałą sentencję sławnego Borysa Olijnyka: „...Ile twarzy oswoiłem, a swojej nie uproszę. Istota nie po liściach — po korzeniu piętno prowadzi. Wiedz: nie ukryjesz się. Można — przed kimś. Przed sobą zaś — nigdy i nigdzie”. Zainteresowanie istotą, czyli własnymi korzeniami i ich badaniem — to jedna z najszlachetniejszych spraw ludzkiego życia. Ta sprawa otwiera i wzbogaca nam historię, w szczególności historię Narodu poprzez szczegóły życia naszych przodków na poziomie osobistym. Zresztą genetyka też ma tu coś do powiedzenia, wszak można całkiem realnie zobaczyć przyszłość wnuka przez pryzmat biografii i charakterów dziadka i pradziadka. Jednocześnie poszukiwania i studiowanie materiałów rodowodu — to bardzo żmudna, intymna, serdeczna, nierzadko bolesna sprawa. Bo dotyczy życia bliskich, drogich ludzi. A co powiecie, gdy nagle dowiecie się o istnieniu swoich krewnych za granicą? Babcia Olga zmarła, kiedy jeszcze uczyłem się na czwartym roku technikum górniczego, ale zdążyła zostawić głęboki, pełen wdzięczności ślad w mojej świadomości. Była moim bezkompromisowym nauczycielem. Pochodziła z miasta Biała w województwie krakowskim, skąd ojciec Aleksander przywiózł ją do Kijowa i urządził na posadę guwernantki-nauczycielki w rodzinie swojego przyjaciela. W tamtym czasie Ola miała 23 lata i biegle władała polskim, niemieckim, rosyjskim, francuskim i łaciną. W rodzinnym mieście, w rodzinie Leszniowskich, pozostali dwaj bracia Maksymilian i Leopold oraz dwie siostry — Nelli i Stefania. W 1910 roku wyszła za mąż za Wasyla Horianoho i urodziła moją mamę Jewheniję. Sowiecki system wykluczał kontakty z krewnymi za granicą. A dlatego jedyna pocztówka, która cudem trafiła do Kijowa od brata Maksymiliana z Łodzi w 1932 roku, została zlikwidowana ze strachu przed NKWD. Strach przed NKWD z nową siłą wybuchł u małżeństwa Wasyla i Olgi Horianych pod koniec 1945 roku w Polsce, dokąd dotarli podczas okupacji i gdzie w ciągu 1942–1945 lat przeżyli wojnę w rodzinie brata Olgi. Strach o rodziny dzieci, pozostawionych w ZSRR, zmusił ich do powrotu do Kijowa. Przyłączyli się do jednej z ostatnich kolumn obywateli, którzy pieszo przez Polskę wracali ze strefy amerykańskiej na terenach Niemiec. Na granicy ZSRR wszystkich załadowano do wagonów towarowych i przewieziono do obozu osób przemieszczonych w Motowyliwce. Zadziałała poczta pantoflowa i po trzech dniach mama wykupiła swoich rodziców u sierżanta obozu na punkcie kontrolnym za butelkę „Moskowskiej”, dwie puszki „tuszonki” i bochenek chleba... Szukając w Kijowie Jeszcze na długo przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości, mnie od czasu do czasu męczyło pytanie: czy nie można odnaleźć choćby jakichś śladów dziewczęcego życia babci i dalszych losów jej krewnych? Odpowiedzi nie znajdowałem, nawet nie wiedziałem od czego zaczynać. Zresztą wątpliwości dręczyły: po co? Wiadomo przecież: czasem bywa niebezpiecznym poruszać stare... Aż tu żona zaczęła budować swoje drzewo genealogiczne. Na trzeci rok tej pracy była już dobrze obeznana w systemie poszukiwań archiwalnych w różnych źródłach Kijowa, Żytomierza, Czernihowa i Warszawy, znalazła niektóre końce w internecie. Obecnie na jej drzewie rodzinnym znalazło się już około 80 osób, o wielu z których można napisać ciekawe opowieści. Doświadczenie żony zmusiło mnie do odrzucenia wątpliwości i przystąpienia do poszukiwań. Pomijając wiele ciekawych szczegółów ze wspomnień matki i moich własnych, dokumentalne uzasadnienie sprawy na początku poszukiwań było minimalne. Tylko tyle, że na wypisie z księgi parafialnej Kijowsko-Łybedzkiej Włodzimierskiej cerkwi o narodzinach mojej mamy, jej matka (Olga Aleksandrowna) była zaznaczona jedynie jako osoba „wyznania katolickiego”. Żadnego dokumentu, gdzie byłoby zaznaczone nazwisko panieńskie „osoby”, data i miejsce urodzenia lub narodowość, nie mieliśmy. Co więcej — ustne przekazy mojej mamy o jej matce miejscami nie zgadzały się z tym, co sam słyszałem od babci Oli. Pierwszym kamieniem obrazy było jej nazwisko rodowe: Liszniowska, Wiszniowska, Leszniowska? Zaczęliśmy od poszukiwań internetowych w zdigitalizowanych książkach adresowych, które zawierały imiona i nazwiska urzędników państwowych niektórych rejonów Polski. Wkrótce cieszyliśmy się jak dzieci — uważaliśmy, że znaleźliśmy braci Oli, ale później informacja nie potwierdziła się. Stało się zrozumiałe, że na sukces można liczyć tylko bezpośrednio w Polsce. Wspominając rok śmierci babci, my z moim bratem zatrzymaliśmy się na 1952–1953 i tym daremnie obciążyliśmy pracownicę jednego z Urzędów Stanu Cywilnego Kijowa, panią Oksanę, która sumiennie, ale daremnie przeszukała kilka książek w archiwum. Ruszyć z martwego punktu pomógł dozorca cmentarza Sołomiańskiego, który niemal od razu znalazł odpowiedni zapis w Księdze Ewidencyjnej sprzed 60 lat. To dało możliwość otrzymania w Urzędzie Stanu Cywilnego Odpisu z Państwowego rejestru stanu cywilnego obywateli i odpowiedniego Świadectwa, które oficjalnie potwierdzały fakt i datę śmierci w wieku 75 lat Olgi Aleksandrowny Horianej, Polki z narodowości. Zatem, ułożyła się (i została potwierdzona metrykami) ciągłość od babci przez matkę do mnie. Jednak nadal pozostawały w tajemnicy (tym bardziej — nie mieliśmy dokumentalnego potwierdzenia) nazwisko rodowe Oli, data i miejsce jej urodzenia, a co za tym idzie była nieznana droga do jej krewnych. Długimi były poszukiwania w Centralnym Państwowym Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy, gdzie my z żoną próbowaliśmy znaleźć zapis o ślubie małżeństwa Horianych, mając nadzieję odkryć nazwisko żony mojego dziadka. Praca komplikowała się liczbą świątyń, które wtedy działały w Kijowie, i odpowiednio dużą liczbą parafialnych ksiąg ewidencji. Przejrzeliśmy wiele ksiąg zapisów, jednak potrzebnego nie znaleźliśmy... Zatem, dokumenty trzeba szukać za Bugiem. Nawiasem mówiąc, dzisiejsi mieszkańcy zachodnich obwodów Ukrainy mogą szukać swoich przodków w Archiwum Głównym Akt Dawnych (Warszawa), gdzie, między innymi, skoncentrowane są księgi metrykalne i księgi zapisów stanu cywilnego oraz księgi parafialne wszystkich wyznań za okres do 1939 roku: agad.gov.pl, lub dla tych, którzy dopiero zaczynają poszukiwania: www.agad.archiwa.gov.pl/genealogia/poradnik.html W kłopotach poszukiwaczy istoty Kiedy nadarzyła się okazja wyjazdu do Polski w sprawach wydawniczych, zdecydowaliśmy z żoną znaleźć czas na badania w ojczystym kraju mojej babci. Łatwo zdecydować, ale nie prosto zrealizować. Ważąc wszystkie warianty, zaplanowaliśmy osiąść w Krakowie, skąd robić wypady do potrzebnych instytucji w Katowicach i Bielsku-Białej. Wybiegając naprzód, zauważę, że finansowy aspekt realizacji zamiarów w wykonaniu dwóch osób w ciągu 8 dni, okazał się do Teatr uliczny w Krakowie bywa kosztowny dla kieszeni. Przejazd autobusem Kijów–Kraków i Kraków–Kijów – 2000 hrywien (uwzględniając ulgi dla emerytów); hotel na 7 dni ze śniadaniami – 1200 złotych (8500 hrywien); dwa wyjazdy autobusem Kraków–Katowice i Kraków–Bielsko-Biała (i z powrotem) plus wyżywienie i częściowo transport miejski – 500 złotych (3600 hrywien). Jak by nie patrzeć, cała ta impreza kosztowała nas 14100 hrywien na dwie osoby. Co prawda w euro jest to całkiem przyzwoicie i niedrogo – 470, czyli 235 EUR na osobę. Zwłaszcza biorąc pod uwagę, że średnie wynagrodzenie w Polsce wynosi 1100 EUR. Co prawda w Austrii wynosi ono 2900, w Wielkiej Brytanii – 3300, w Danii – 4300 EUR, a w Bułgarii – zaledwie 450, czyli prawie dziesięć razy mniej niż w Luksemburgu (4350 EUR). Jak wiadomo, średnie wynagrodzenie na Ukrainie wynosi 4400 hrywien, czyli 147 EUR, albo 7,5 raza mniej niż w Polsce. Jest to prosta odpowiedź na pytanie: dlaczego prawie 80% młodych Ukraińców chce wyjechać na Zachód? I nie tylko chce, ale też aktywnie uczy się języków obcych (czasem nie znając zbyt dobrze ojczystego). W naszym przypadku problemu języka nie było po obu stronach granicy, a pieniądze wydaliśmy nie na rozrywki, a na wzbogacenie własnej wiedzy, wykorzystując ogromne możliwości, jakie dają polskie archiwa, muzea oraz kontakty z bardzo wykształconymi osobami. Wcześniejszy wywiad informacyjny w internecie oraz dokumenty znalezione w Kijowie skierowały nas do Archiwum Państwowego w Katowicach Oddział w Bielsku-Białej, przy ul. Piłsudskiego 43. Tydzień wcześniej wysłaliśmy z Kijowa list do kierownika tej państwowej instytucji, pana Pawła Gudzika, wskazując datę naszego przybycia, a zatem nasze pojawienie się było oczekiwane. Tutaj trzeba zaznaczyć, że pomimo dwóch wojen światowych i 46-letniego okresu panowania komunistyczno-sowieckiej ideologii oraz odpowiedniej organizacji życia społeczeństwa, w Polsce zachowano prawie wszystkie dokumenty historyczne, archiwalne i urzędowe, z których niektóre sięgają głębi IX–XI wieku. Szukaliśmy informacji w jakichkolwiek dokumentach z XIX wieku, gdzie może być nazwisko mojego pradziadka Aleksandra i jego dzieci. Położono nam na stole kilka Ksiąg Adresowych, z których dowiedzieliśmy się wielu ciekawych rzeczy o rozwoju miasta Biała, ale nie znaleźliśmy krewnych. W miejscowej Kurii, do której (narysowawszy plan, żeby trafić) poradzono nam się zwrócić w Archiwum, ksiądz Dariusz starannie próbował nam pomóc. Wspominał miejscową sytuację i wydarzenia w połowie przedostatniego stulecia, aż wreszcie ustalił, że zapisy, które nas interesują, mogą być w starych księgach parafii Opatrzności Bożej. Nie krótką i niełatwą drogę do wskazanego adresu pokonywaliśmy pieszo, uświadamiając sobie, że chodzimy śladami naszych dawnych bezpośrednich przodków. W gościach u sławnego Edwarda Staneka, teologa, autora ponad 100 książek. Dla spokoju duszy. W kancelarii parafialnej sympatyczna pani Dorota wysłuchała nas, zapisała wszystko, co dotyczyło naszych poszukiwań i poprosiła o telefon następnego dnia po południu. A póki co poradziła poszukać odpowiedzi na nasze pytania wśród dokumentów w Archiwum Krakowskiej Kurii Metropolitalnej oraz w Dziale Historycznym Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wyrabianie przepustek i wpisanie nas do rejestru czytelników odbyło się szybko, ponieważ w Bibliotece Uniwersytetu znajduje się dziesięć tytułów moich książek. Znacznie więcej czasu potrzeba było na wybór w katalogu potrzebnych Ksiąg Adresowych, wydanych na przełomie XIX i XX wieku. Niestety, wśród dziesiątek tysięcy nazwisk mieszczan, przedsiębiorców, urzędników państwowych, właścicieli i najemców nie było wymienionych naszych przodków. Następnego dnia powitano nas radosnymi uśmiechami w Kurii, gdzie znaleźliśmy się wśród profesjonalnych badaczy dawnych źródeł pisanych. Niektórzy z nich mieli rękawiczki i ostrożnie przewracali strony foliantów leżących na specjalnych pulpitach. Przyniesiono nam ogromną teczkę, w której umieszczono pięć ksiąg parafialnych miasta Biała z zapisami z całego XIX wieku i pozwolono fotografować niezbędne dokumenty o narodzinach i chrzcie. Ciekawa to była praca i nauka dla nas – studiować historię przez pryzmat faktów, które miały miejsce półtora wieku temu na terenach, które wtedy znajdowały się pod władzą Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Daty, imiona, nazwiska, miejsca osób w hierarchii społecznej, różne charaktery pisma, języki: łacina, niemiecki, polski. Zapis o narodzinach w czerwcu 1882 roku i chrzcie w styczniu 1883 roku Olgi Emilii Leśniowskiej, poświadczony obecnością jej ojca Aleksandra i matki, a także świadków, księdza i jego pomocnika-pisarza, znaleźliśmy następnego dnia, kiedy przeglądaliśmy księgi metrykalne za lata 1810–1889. A wkrótce znaleźliśmy też podobny zapis dotyczący Maksymiliana, brata Olgi. Tę wielką radość przeżywamy do dziś, mając nadzieję odnaleźć innych członków wielkiej rodziny Leśniowskich i ich potomków... Swobodne wyjście obywateli Ukrainy w wielki świat – to nie sam ruch bezwizowy, który otwiera bramy na granicy. Bo prawdziwe poczucie wolności i radości uświadamiają sobie ci, którzy wiedzą, że czekają na nich po drugiej stronie granicy. To wcale nie oznacza, że jest możliwość „wyrwania się” z Ukrainy. Poważne decyzje dojrzewają w głowie i sercu, w ich połączeniu z Duchem. Mamy dużo pracy na ojczystej ziemi, z której wyszliśmy i do której w swoim czasie wrócimy. Europejska droga rozwoju – to nie zgrane mantry politykierów, a nasza praca nad samodoskonaleniem siebie i budową Ojczyzny. Każdy ma swój los i swój świat szeroki. Świat szeroki – to pojęcie nie tylko geograficzne. Przede wszystkim jest to duchowe uświadomienie wielkiej wspólnoty rodzinnej, która wykracza poza granice materialnego. „Istota nie po liściach – po korzeniu znaczenie wiedzie”. Na stronach wspólnej ukraińsko-polskiej historii wpisano bardzo wiele świadectw o jednolitych korzeniach naszych przodków. Nie bardzo zauważalnym zjawiskiem współczesności (w każdym razie w mediach ten temat nie znalazł odpowiedniego odbicia) jest masowe zainteresowanie obywateli własną genealogią. Mówię: masowe, bo z tego powodu w urzędach stanu cywilnego Kijowa są kolejki, a w archiwach brakuje miejsc do pracy dla licznych odwiedzających. Dlatego bardzo proszę o wybaczenie mi aspektu osobistego, bo chcę na realnym przykładzie zachęcić czytelników do szlachetnej pracy nad sobą.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Dnieprowe „fregaty”

Jurij ŁOHWYN, pisarz i malarz, m. Kijów. W czasach mojego dzieciństwa najbardziej ponurym okresem był odcinek, kiedy kończyły się łyżwy, narty, sanki i lodowiska, a do ciepła było jeszcze daleko. Jedyną rozrywką był spływ lodowy. O tym dowiadywaliśmy się z dalekich wybuchów gdzieś w pobliżu mostu kolejowego. To saperzy wysadzali zatory lodowe, prawdziwe lodowe torosy, które napierały na miasto. Gdyby tego lodu nie zatrzymano i nie rozbito na mniejsze części, to mogłyby one po prostu zetrzeć filary mostu. Było to jednolite lodowe pole. I oto lód pękał. Pojawiały się pasy ciemnej wody. A z góry przypływały i przypływały nowe kry: większe i mniejsze, i całkiem lodowa kasza. Po widowisku spływu lodowego, kiedy po ciemnej wodzie sunęły pociemniałe, nabrzmiałe kry, woda w końcu oczyściła się. Przez stalowe ciemne wody wiły się drobnym marszczeniem fal pod podmuchami kłującego wiatru, który z jakiegoś powodu wiał z dołu. To zimno i wilgoć ciągnęły się, wydawało się, w nieskończoność. Ale potem zdążyliśmy zauważyć, że nad wodą szybko płynęły białe chmury, a między nimi coraz więcej stawało się błękitu. I Dnieprowe strumienie zmieniały się mnóstwem odcieni błękitu: od ciemnego indygo-fioletu, do koloru najlepszego i najdroższego turkusu. I wtedy na Dnieprze zaczynał się prawdziwy ruch. Z góry pojawiały się kołowe, przedpotopowe holowniki, które ciągnęły przeogromne tratwy drewna z Białorusi. Na nich przypływało najlepsze dobro kraju — wiekowe lasy. Z dołu szły barki samobieżne, wielkie kołowe parowce ciągnęły w górę karawany mniejszych barek, a na nich nasypane góry rudy. Pasażerskich parowców nie pamiętam, bo zapamiętywałem to, co mnie interesowało, co malowałem. A malować chciało się cały czas. Ale jeszcze było wilgotno i była zimna ziemia. My z babcią i małą siostrzyczką prawie codziennie spacerowaliśmy po Włodzimierskiej Górce. Do niej, po pierwsze, było najłatwiej dojść z naszego domu. Po drugie, siedzenie całymi dniami w głębokim piwnicznym pokoju było nie do zniesienia. Zatrzymywałem się na Włodzimierskiej Górce przy ogrodzeniu, aby nikt tam, w tę wielką przepaść, nie wpadł, i patrzyłem na ten nieustanny ruch w górę i w dół po błękitnym Dnieprze. Mnie ruch parowców po prostu kołysał do snu… A sam Dniepr z każdym dniem podnosił się i rozszerzał po bliższych wyspach, podkradał się do całej Dnieprowej równiny zalewowej na Lewym brzegu. Jak podnosiła się woda do Prawego brzegu, nie było mi widać. Zasłaniał go stromy stok kijowskich górek i granitowe bloki nabrzeża. A słońce z każdym dniem podsuszało wszystkie urwiska Prawego brzegu, które wtedy nie były zarośnięte drzewami, jak teraz, więc można było, stojąc na Włodzimierskiej Górce, obserwować, jaki był ruch na Nabrzeżu: jak szli ludzie, jeździły wozy, rzadko samochody... W końcu mogłem usiąść, przechodząc za ogrodzenie, mościąc się po prostu na ziemi na skraju stoku i malować Dniepr i parowce. Na tamten czas wszystkie zarośla wierzb, topoli czarnych i topoli białych wygrywały młodą i świeżą zielenią. To jeszcze silniej obrysowywało białe łaty piaszczystych, oślepiających brzegów. Jakby na moje zamówienie, z góry po Dnieprze sunął parowiec. Ciemny, zdaje się, czy nie czarnego koloru, z ogromnym kominem, na którym była czerwona smuga. Także nad tym długim, niskim, szerokim i płaskim parowcem sterczał długi maszt, a na nim powiewała chorągiewka. Za częścią, gdzie była sterówka kapitańska i tam jakieś pomieszczenia, dalej już tak, jak na ówczesnych parowozach, taki niby tender. Dalej była u tego samego parowca niska jego część, na której leżał, zdaje się, węgiel. I nad tym wszystkim wykrzywione żelazne łuki, na które potem naciągano jakiś brezent czy coś takiego. Parowiec poruszał się powolutku. Miałem wtedy dobry album, dobre farby, którymi ojciec pozwolił mi malować. I ja jakoś szybciutko zdążam namalować ten parowiec, prawie w tym momencie, kiedy dochodzi do stoku i zaczyna za niego wchodzić. Szybciutko maluję go akwarelą, a on jakby nawet zwalnia i nagle nad nim unosi się biała para. To znaczy, daje sygnał, ale tutaj, na górze, go nie słychać. Dźwięk zagłusza gwar z Podolskiego zjazdu i Pocztowej placu. Jak mi udało się to tak szybko zrobić, nawet nie wiem, ale ten rysunek u mnie i teraz jest... Potem już biorę się za malowanie wysp Truchanowych, kawałków zieleni i białego piasku, które widniały nad wodą. W ten sposób zdążyłem i z pamięci, i z natury naszkicować parowiec na papierze. A tutaj trzeba zrobić małą uwagę. Dalej robiło się cieplej, woda podnosiła się bardziej i zalewała wszystko dookoła. Jeszcze nie było żadnych elektrowni wodnych wzdłuż Dniepru, oprócz Dnieprogesu, więc bywały powodzie, które zalewały część Rybalskiego wyspy, dochodziło do ulic Kureniówki. Niektóre przybrzeżne ulice na Podolu podchodziły wodą. Największa powódź, którą pamiętam, była w maju. Wtedy już było ciepło, wzięliśmy z chłopakami czółno, taką szalupę, i popłynęliśmy między drzewami i krzakami z zatoki po Dnieprze w górę, gdzie za miesiąc-dwa już była plaża. Woda przezroczysta-przezroczysta, lekko złota. W niej kołysze się zielona trawa, a między nią, od naszych uderzeń wioseł, śmigają ogromne pasiaste okonie. Kiedy woda opadła i robiło się już gorąco, pamiętam, pojawił się jeden lub dwa statki wycieczkowe. Wtedy można było nimi pływać na wycieczki. Obecnie nazywa się to imprezą integracyjną, a wtedy mogły nimi, po wynajęciu, pływać jakieś instytuty czy, na przykład, akademia architektury. I oto na jednym z najbardziej luksusowych parowców kołowych nam, całej naszej rodzinie, przyszło odbyć daleką, jak na tamte czasy, podróż. Był to 1952 rok. Ojciec zrobił mi niesamowity prezent! W drewnianym pudełku akwarelowe farby, którymi malował jeszcze przed wojną, ktoś zachował je w czasie okupacji, chociaż ojciec był w armii, i te farby mi dał. Te farby wyprodukowano w Leningradzie w fabryce farb, na „Nabierieżnoj Czornoj Rieczki”, tak się nazywała, były lepsze niż współczesne najsłynniejsze angielskie farby Winsor & Newton. Ale nie o tym mowa. Ojciec zarobił tam jakieś pieniądze, robił perspektywy dla różnych organizacji budowlanych. I oto dorobił się takich pieniędzy, że mogliśmy całą rodziną pojechać do Krzemieńczuka. Trzypokładowy parowiec „Iosif Stalin”. Przed nami stanął wtedy dylemat: jak powiadomić przyjaciółki mamy, że przybywamy? Początkowo była taka wersja napisu: „Pływiom na Iosifie Staline”. Potem mama powiedziała: „Nie, Hryhoriju, tak nie można. To będzie antysowiecczyzna. Dajmy coś takiego: Płyniemy parowcem Iosif Stalin”. Ostatecznie zdecydowaliśmy się na taki telegram: „Wstrieczajtie nas parochodom Iosif Stalin takiego czisła i o takiej czasie”. Kiedy przyjmowano ten telegram, a my wszyscy we troje poszliśmy na pocztę, to telegrafistka nie miała żadnych pytań. I oto wyruszamy do dworca rzecznego. Z jakiegoś powodu nie jechaliśmy kolejką linową, chociaż mieliśmy niemało rzeczy, małe dziecko i cały mój artystyczny ekwipunek, ojciec wziął aparat fotograficzny, filmy i wszystko inne, co potrzebne do tej sprawy. Więc schodziliśmy w dół glinianą ścieżką na prawo od kolejki linowej. Wtedy prawie wszyscy kijowianie tak robili, żeby nie płacić 15 kopiejek. I tam, gdzieś w jednej trzeciej drogi, zobaczyliśmy starca, który siedział na rybackim stołku. Miał na sobie koszulę-tołstowkę przepasaną sznurem z chwostami, przed nim statyw. Na nim przymocowana harmonijka ustna, a w rękach niewielka, bardzo stara, z wyschniętym pudłem gitara. Grał „Na sopkach Mandżurii”, „Krutiatsia, wiertiatsia szar gołuboj” i akompaniował sam sobie na tej harmonijce ustnej, jeszcze przytupywał nogą w jakimś staroświeckim bucie na bosej stopie. Grał ładnie, błędów nie robił, trzymając melodię. Ale to wszystko takie słabe i ciche, jak on sam. Miał już gdzieś pod 80 lat. I dawali mu: kto 20 kopiejek, kto więcej. I w tym jego kapeluszu-kanotier było ze dwa ruble. To nie było zwykłe żebractwo, a on wszystko godnie zarabiał. Na Placu Pocztowym w jedynym miejscu był duży ruch transportowy. Tam jeszcze wtedy na wielkich nadmuchanych oponach ciągnęły się i ciężarówki, i zwykłe wozy z zaprzężonymi w nie końmi, samochody, tramwaj... Jakoś przeszliśmy drogę i znaleźliśmy się na dworcu rzecznym. Dworzec rzeczny był w tym samym miejscu, co obecny, może z 10 metrów wyżej lub niżej, ale nie więcej. To biały drewniany budynek, parterowy. Jeśli się nie mylę, to może od strony Dniepru był i dwupiętrowy, ale właśnie od strony placu w tym budynku był tylko jeden poziom. Na budynku jakaś wieżyczka, a na niej maszt, na którym powiewała flaga. I oto weszliśmy do poczekalni. Tam bardzo wytarta drewniana podłoga, gdzieniegdzie i zapluta, z resztkami łupin od nasion, a gdzieniegdzie i niedopałkami. Siedzieliśmy tam niedługo. W końcu przez głośnik ogłoszono, że rozpoczęło się wejście na nasz statek. Schodzimy. Na równi z tym dworcem górny pokład pięknego śnieżnobiałego parowca „Iosif Stalin”. Sprawdzają nam bilety, zeszliśmy niżej. Szukamy swojej kajuty, wejście do niej było przez wewnętrzny długi korytarz, ale okna wychodziły na galerię. Na nią również można było wyjść, przechodząc ten korytarz dalej, potem wychodząc przez wyjście tam, i w ten sposób przejść po całym obwodzie parowca. Tutaj już czekaliśmy długo. Parowiec dał sygnał. Stał rufą w dół z prądem, a dziobem pod prąd. I oto parowiec zaczął odpływać. Słychać było, jak pracuje ta maszyna, jak chlupocze woda. Powoli podnosiliśmy się w górę, a potem zaczęliśmy obracać się w dół. I właśnie, kiedy odpływaliśmy, zaczęły kłaść się głębokie cienie na dnieprowskie urwiska, które zwisały nad nami z prawej strony. Nasza kajuta była właśnie na prawej burcie. Woda właśnie stawała się jaśniejsza. Tak zawsze wieczorem: niebo ciemnieje, a woda jaśnieje. A tutaj było tak, że i woda, i niebo były prawie w tym samym odcieniu. A na kijowskich górach już kładło się słońce. Ale nie czerwone czy pomarańczowe zachodzące słońce, a lekko złotawe. I wtedy, po wielu latach, kiedy przeczytałem wiersz Mykoły Zerowa o Dnieprze, to zrozumiałem, że on niezwykle dokładnie oddaje ten stan, kiedy mijaliśmy Monaster Wydubicki. I już dalej góry zaczęły odchodzić od nas w prawo. Tak oto, w 1932 czy 1933 roku, na rok czy dwa przed swoim uwięzieniem i śmiercią w Sandarmochu, Zerow pisał: „Dniepr zaszklił się. Po górach ciepły cień. Rytmicznie, przedpotopowo biją koła. Zwróć się twarzą do nizinnego nurtu i choć w myślach rzuć wzywające wołanie”. Mieliśmy drugą klasę. Nie luksus. Tam, na tym parowcu, była i trzecia klasa, na dole. Jej iluminatory wychodziły właśnie nad wodę. Ale my tam nie schodziliśmy. Tam była biedna publika, ludzie ze wsi, którzy jechali ze swoimi torbami, koszykami, workami. My siedzieliśmy w swojej śnieżnobiałej kajucie. Na restaurację pieniędzy nie było, zapasy mieliśmy ze sobą. Babcia i mama przygotowały przeróżne kanapki, mors, rzadki kisiel dla siostry i dobry chleb. Kiedy rano się obudziłem, zobaczyłem, że już gór i urwisk nie ma po prawej stronie, a oba brzegi Dniepru jakby zeszły w dół i stały się, jak mi się wydawało, prawie na równi z wodą, co bardzo mnie zdziwiło.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Wyszliśmy na górny pokład. Odnosiło się wrażenie, że płyniemy znacznie wyżej niż te brzegi. Zielone, z tymi śnieżnobiałymi pasmami dnieprowego piasku. Pierwszy przystanek w Trypilliu. Dobiliśmy do przystani pod słynnymi Trypilskimi urwiskami. Teraz lewa burta wychodziła na brzeg — i ja czym prędzej pobiegłem do lewej burty, niemal na samą rufę. Tam, na rufie, była jakaś szafka czy wielka skrzynia. Ułożyłem na niej farby, swój nowiutki album i zacząłem malować zielone trypilskie urwisko. Schodziło ono do wody i zwracało się ku nam pasami ran żółto-złotawej gliny. Pasek śnieżnobiałego piasku lśnił na jakieś 15—20 metrów, a dalej woda przejrzysto-złota. Ta woda prastarego Sławuty, a na niej, w tym właśnie pasku, na jaskrawej trawie stał pływający czerwony pław z latarnią. Po co go tam postawili, czy może się suszył. Może go dopiero pomalowali. Farby czyste, niebrudzone, kładą się równo. Maluję po prostu tak, jak widzę. Teraz już tak nie potrafię, zaczynam myśleć, jak by to oddać, rozważam warianty. Kiedy tu, jak Filip z konopi, pojawia się facet w białym garniturze, białej czapce a la towarzysz Stalin i zaczyna krytykować mój szkic. Plecie jakieś nonsensy, jakieś niestosowne głupie uwagi. Podchodzi ojciec i ostro go przerywa. Prosi, żeby odszedł. Idźcie sobie, nie przeszkadzajcie. Wujaszek pogardliwie wykrzywia wargę i podchodzi do swojej damy w sukni z krepżorżetu z wielkimi poduszkami na ramionach. Wtedy było modne, żeby ramiona były pod kątem prostym do całego tułowia. I oto ten wujaszek, tak, żeby wszyscy słyszeli, oświadcza swojej damie: “Trypillia to straszne bandyckie miejsca. Co tu było w wojnę domową, trudno opisać. Oj-joj-joj, trudno opisać”. Nie wiedziałem wtedy, że za 12 lat wrócę w te “bandyckie miejsca” i będę malował ostatniego żyjącego bojownika oddziałów atamana Zełonego. Sławnego dziadka Majkę (Stepana Sajenkę). Co on jeszcze mówi swojej damie, nie słyszę, bo parowiec daje sygnał i ten wzlatuje w górę, aż nad urwiska. Stamtąd, od tych zielonych, niemal szmaragdowych urwisk, odbija się złotymi bliznami, gdzie widać tę gliniastą substancję, rozbrzmiewa echem nad błękitnymi rozlewiskami. Nieznośnie biały “Iosif Stalin” niespiesznie wychodzi na tor wodny i nabiera prędkości. Posuwa się do lewego brzegu. A brzeg ten aż świeci pasmem białego piaseczku niewysokiego urwiska, a nad nim rosną fioletowe i różowe pręty gęstej wikliny. Na nich matowa zieleń wąskich listków. Co jedli, jak spali, gdzie chodzili, poza tym, że na rufę, przypomnieć sobie nie mogę. Zresztą czasu minęło 65 lat. Za to zapamiętało się oto co. Tor wodny skręca w lewo i podchodzi do nas niski lewy brzeg. Na nim wujkowie widłami zrzucali z kopki siano i, niosąc nad sobą prawdziwą górę, spieszyli do łodzi. Tam inni wujkowie to siano przyjmowali i wywozili wielkie sterty na łodziach. Były szersze od łodzi i zwisały do samej wody. Kiedy z brzegu powiewał wiatr, przynosił do nas dziwny zapach świeżego siana z łąkowych traw, od czego na duszy rozlewało się jakieś błogostan. Potem tor wodny skręcał do prawego brzegu, gdzie był łagodny zjazd do wody, tam przyganiali stado, ono stało w wodzie, która dochodziła mu aż do wymion. Jedne ssały wodę, inne podniosły rogate głowy i jakby patrzyły gdzieś w dal, niby kogoś wypatrywały. W innym miejscu, gdzie urwiska trochę odstępowały od brzegu, pasły się konie. Z jakiegoś powodu wszystkie gniadej maści. Potem na brzegach nie było niczego. Za to nagle pojawiało się kilka siwych czapli, które leciały na lewy brzeg. Ciężko machały skrzydłami, a szyje złożyły wpół. I głowa, i dziób niby leżały między skrzydłami. Tylko ostre dzioby, niby bagnety, powystawiały do przodu. Ostroskrzydłe ruchliwe rybitwy wiodły korowody nad samą wodą. Nasz luksusowy parowiec mijał ubogie przystanie na pontonach. Na brzegu baby i młódki z koszykami coś próbowały wykrzyczeć, ale my nie słyszeliśmy. Krajobrazy ciągle się zmieniały. Z prawej strony rybacy łowili ryby, a dalej były zwykłe obrazy: stado, konie, ludzie... Dniepr, jak mi się wtedy wydawało, był bezkresny. Bardzo dziwne, że płyniemy cały czas od prawego brzegu do lewego i między tymi brzegami zawsze zostawał bardzo szeroki pas wody. Dlatego nie zawsze była możliwość wszystko obejrzeć, ale często udawało się Dziadek Majka. Grawiura. 1966 rok zauważać takie drobne dalekie detale, których z dorosłych nikt nawet nie widział. I oto tak podróżowaliśmy do samego wieczora. Pod wieczór byliśmy już w Perejasławiu Chmielnickim. Tutaj przystanek długi. Dla mnie to była radosna rzecz. Kiedy staliśmy zacumowawszy, teraz już prawą burtą do przystani, która była dwupiętrowa, nawet miała jakiś hotel czy coś. Sam budynek stacji pomalowany białą i błękitną farbą olejną, a góra na zielono. Tam, przy tej przystani, przywiązano wiele łodzi. W Kijowie jeździliśmy tylko na plażę i motorówką, której nie interesuje mnie malować, a tutaj były stare dnieprowe perły, prawdziwe łodzie dłubanki. Oto ja i zabrałem się do ich malowania. Tamtejsze łodzie malowałem ołówkiem. Te rysunki na arkuszach tamtego albumu u mnie jeszcze do dziś zostały. A potem był po prostu prezent od losu: niezwykle piękne, niskie, już przedwieczorne słońce. Moment, kiedy woda właśnie się szkli, niebo staje się ciemniejsze od wody. I tu widzę, że gdzieś metrów sto od naszego parowca płyną dwie łodzie. Jedna wypie- jeden wyprzedza drugi. I oto z tych łodzi zaczynają wybierać sieć. Kiedy podciągają ją do samej powierzchni, to nad nią pojawia się kilka dużych ryb. Szczupaków, czy może były to klenie albo bolenie. A rybacy już łączą łodzie między sobą i zaczynają wybierać tę rybę. Oto taki obraz. Jedną z tych łodzi, chociaż już się ściemniało, zdążyłem namalować. Po raz pierwszy w życiu zobaczyłem, jak rybacy „wyłamują” sieć. Byli to prawdziwi, profesjonalni, odwieczni dnieprzańscy rybacy. Zauważę, że Dniepr był wtedy pełnowodny, chociaż był to już sierpień. Zresztą, każdego roku, kiedy nie było Kijowskiej Elektrowni Wodnej, nie było Kaniowskiej czy Krzemieńczuckiej, aż do samego Dnieprogesu wszędzie był dobry nurt. I za każdym razem, w zależności od tego, jaka była zima, jesień i wiosna, to znaczy, czy były deszcze, czy wielkie śniegi, Dniepr cały czas zmieniał swój tor wodny. Dlatego na tych, którzy stawiali pławy, spadała wielka odpowiedzialność: przejść całą trasę, którą mieli ochraniać i strzec, i wiedzieć gdzie, jakie są mielizny czy doły… To byli prawdziwi piloci, znawcy swojego fachu. Przypadkowi ludzie tam nie zostawali, dobrze to pamiętam. Z reguły pławnikami byli młodzi chłopcy czy wujowie z nadbrzeżnych wsi. Dla nich Dniepr był wszystkim: dawał pracę, był ojcem, matką-żywicielką. Zatem wracam znów do tego, że Dniepr był pełnowodny i koło Perejasławia Chmielnickiego, i nieco niżej z prądem nie było żadnych mielizn. Dlatego ani barki, ani parowce tam nie osiadały i nie trzeba było ich ściągać holownikiem. Do Krzemieńczuka przybyliśmy rano. To, nawiasem mówiąc, moje rodzinne miasto. Tutaj się urodziłem. Kiedy jeszcze prawie nie mówiłem, ojciec i jego brat Andrij zabrali mnie na ryby. Złowili jakąś rybkę, dali mi ją potrzymać. Ale tak się w nią wczepiłem, że nie chciałem oddać. Zdołali ją zabrać dopiero wtedy, gdy złowili inną. Widać, to od tamtego czasu mam taką wielką miłość do ryb, bo bardzo je lubię. Drugim moim zamiłowaniem, oprócz malowania i pisania, było wędkarstwo, ale z nim nigdy mi się nie wiodło. Tylko raz czy dwa. W szczególności na rzece Strypie, kiedy łowiłem ryby rękami w trawie pod brzegiem. Nauczyłem się tak wprawnie to robić, że za jednym razem mogłem przynieść nie mniej niż jeden-dwa kilogramy. A drugi raz na morzu, kiedy „samodurami” (czymś podobnym do współczesnych spinningów) łowiliśmy po 5-6 rybek za raz. Wszystkie inne próby łowienia ryb na wędkę czy inny sprzęt kończyły się całkowitym fiaskiem. Czym mnie rozczarował wtedy Dniepr? Wydawał się tutaj niezbyt szeroki, dlatego że byliśmy już na brzegu, i pasek wody, a dalej taki zielony wyspa, i wszędzie wielkie kamienie, takie wielkości pół pokoju. I oto te wielkie granitowe kamienie wystawały z wody. Jednak nie były ostre, a jakby przez kogoś obrobione: gładkie, ciepłe, bo od rana już nagrzało je słońce. Byliśmy tam kilka dni u mamy przyjaciół. Jeździliśmy łodzią wiosłową na wyspę, gdzie wszyscy odpoczywali, i tam też były kamienie, choć i piasek, i wiklina. Rozczarował mnie wtedy Krzemieńczuk tym, że nie było tam wesołych wysokich urwisk, jak nad Kijowem czy w Kaniowie. Tutaj było wszystko równe, płaskie, a zatem i nie zrobiło wrażenia na kijowskim dziecku-artyście. Dziad Dawyd ze wsi Dołyny koło Trypola Dziewczyna ze Szczerbakiwki, przysiółka Trypola

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Оригінал українською · переклад оновлюється

ССииммппооззііуумм ммооннууммееннттааллььннооїї кккееррааммііккии — — П ПЕЕРРЕЕЗЗААВВААН НТТААЖ ЖЕЕН НН НЯЯ

Антон Тихоновець “Сув’язь” Світлана ПРУГЛО, співробітник інформаційної служби НМЗУГ З незначною перервою в два роки 10 кращих митців сучасної керамічної скульптури зі світоS вим ім’ям зібралися в одному з найкрасивіших місць України, неповторному й живописному куточку Полтавщини — ОпішноS му. Саме тут, на базі НаціональS ного музеюSзаповідника українS ського гончарства, в рамках ІХ Тижня Національного ГончарноS го Здвиження в Опішному “ЗдвигS2017”, проходив МіжнаS родний симпозіум монументальS ної кераміки “Філософія буття”. Організатори мистецького форуму створили умови для творS чого спілкування митців різних художніх напрямків та створення високомистецьких творів. За умовами участі, упродовж 21 дня митці мали виготовити монументальну роботу на тему “Філософія буття” (не менше 200х150 см) та “Іменне панно” (50х50 см). Цьогорічними “іменинникаS ми” конкурсу стали Росана БорS толіні (СантаSКатаріна, БразиS лія), Розаліна Бусел (Березіно, Республіка Білорусь), Інна Гуржій (Полтава, Україна), Андрій Ільїнський (Київ, УкS раїна), Юрій Мусатов (Київ, Україна), Аліна Літвіненко (Олександрія, Україна), Ірина Норець (Київ, Україна), ТетяS на Паламарчук (Кишинів, РесS публіка Молдова), Антон ТиS хоновець (Могильов, РеспубS ліка Білорусь), Анна Чавус (Львів, Україна). “Майстерні” художників розташувалися під блакитним небом на мальовничому пагорS бі, звідки добре милуватися краєвидами й щоденно надиS хатися світанком і заходом сонця, вдивлятися в хмаринS ки, спостерігати за пташиними польотами й творити, творити, творити… Неабияк радувала атмосфера, яка панувала між митцями від початку й до кінця симпозіуму. Попри те, що це все ж змагання, учасники конкурсу усіляко допоS магали один одному. Приємно було спостерігати й за творчим процесом, і за радісними й щириS ми емоціями — як під час випаS Андрій Ільїнський “По той бік” лювання, так і після його заверS шення, коли результат напружеS ної праці виявився вдалим. Митці встигли відвідати всі структурні підрозділи МузеюSзаS повідника в Опішному: Центр розвитку духовної культури, МуS зей мистецької родини КричевS Тетяна Паламарчук “Древні” ських, Меморіальні музеїSсадиби гончарS ки Олександри СеS люченко, гончарS ської родини ПошиS вайлів, філософа й колекціонера опішS нянської кераміки Леоніда Сморжа. Для учасників ЕSлітньої академії гончарства для хаS ризматиків, романS тиків, диваків і діяS чів, яка паралельно проходила в рамках ІХ Тижня ЗдвиженS ня, мистці провели майстерSкласи роS боти з глиною, де ділилися досS відом і майстерністю. Ще хуS дожникиSкерамісти радо спілS кувалися з відвідувачами музею, гордо демонструючи свої робоS ти, а вечорами збиралися в дружньому колі і кожен розповіS дав про свій мистецький шлях... У такій атмосфері швидко минув 21 день. Настав час почуS ти вирок компетентного журі, яке складалося з поважних кеS рамологів та митців. ХвилююS чись, учасники трепетно готуваS лися до фінальної виставки й представлення своїх робіт. Після довгих, емоційних суS перечок члени журі оголосили свій результат: найвищу нагороду — ГранSпрі — отримала Анна ЧаS вус за композицію “На місяці”. У номінації “Філософія бутS тя” (монументальні роботи) ПерS шу премію здобув Андрій ІльїнS ський (“По той бік”); Другу преS мію — Антон Тихоновець (“Сув’язь”); Третю премію — Ірина Норець (“Граки прилетіS ли”). У номінації “Іменне панно” нагороди розподілилися так: Перша премія — Розаліна Бусел (“Хвилювання”); Друга премія — Тетяна Паламарчук (“Двоє”); Анна Чавус “На місяці” Третя премія — Аліна Літвіненко (“Рушник”). Від офіційних спонсорів симS позіуму художниківSкерамістів були відзначені заохочувальними преміями: “За зухвальство” — Аліна Літвіненко (“Революція”); “За аристократизм твору” — РоS зана Бортолін (“Cocoon”); “За технологічні пошуки” — Юрій Мусатов (“Сьоме небо”, “Я не Будда”); “За шокуюче творче виS рішення” — Розаліна Бусел (“Потік”); “За декоративність” — Тетяна Паламарчук (“Древні”); спеціальна відзнака журі — Інна Гуржій (“Взаємозалежність. БутS тя і час. Статистичність і рух”). Кожна з робіт є цінним надS банням музейної колекції. МісS цем їхнього постійного експонуS вання стане Меморіальний муS зейSсадиба філософа й колекціоS нера опішненської кераміки ЛеоS ніда Сморжа. P. S.: Зовсім скоро організато' ри оголосять прийом заявок на нас' тупний симпозіум монументальної кераміки. Інформація про нього з’явиться на офіційному сайті На' ціонального музею'заповідника ук' раїнського гончарства в Опішному. Слідкуйте за новинами! П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 77 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 67. Prenumerata na 1 miesiąc 13 hr 06 kop. Prenumerata na 3 miesiące 38 hr 12 kop.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278)01)30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279)39)55 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha ŻMUDOWSKA Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279)41)46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 15 200

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин