Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №36 за 2008 рік

16 с. · 47 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Cienkie struny stosunków ukraińsko-rosyjskich

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Czasami trudno odgadnąć, która polityka wobec Rosji jest najlepsza. Zazwyczaj prorosyjscy politycy oskarżają swoich przeciwników o porażkę w stosunkach z Rosją. Ale szczególnych sukcesów nie mogą tu osiągnąć nawet jej gorliwi zwolennicy w ukraińskiej polityce i władzy. Wniosek jest jeden — Ukraina powinna pochować śmieszny i nieudolny mit o odwiecznej przyjaźni narodów, który nie odpowiada współczesności. Fatalna rola złej synowej nie pasuje już dla Ukrainy. Po wydarzeniach w Gruzji stało się jasne: bez nowoczesnego, informacyjnie zwycięskiego stylu relacji z Rosją Ukrainę czekają poważne problemy. Chorobliwy lęk przed przegraną i niechęć do drażnienia Rosji to skrajnie szkodliwa polityka dla Ukrainy, która nie chroni przed bezpośrednią rosyjską agresją. Nie chodzi o zwykłą wojnę, nie spodziewa się jej z wielu powodów, chyba że sami sprowokujemy ją bezmyślnymi działaniami władz w odpowiedzi na skryte pragnienie kogoś w Rosji. Przed kapitulacją wobec silnego świata ludność Ukrainy od dawna popycha wpływ informacyjny Rosji, Ameryki i kilku innych światowych graczy. Dlatego dochodzimy do kluczowej kwestii — odporności informacyjnej ukraińskich obywateli na obce namowy i zombizowanie. Bo państwo można zniszczyć nawet bez wojska, rękami jego obywateli, jeśli bez przeszkód „pierze się mózgi”, korzystając z światowego dobra — wolności rozpowszechniania informacji. Dlatego wejście w struktury zbiorowego bezpieczeństwa nie jest pierwszym problemem bezpieczeństwa Ukrainy. Zwiększanie uzbrojenia armii, której żołnierze wychowywali się na rosyjskich serialach „Kadeci” i „Ment”, również niczego nie da. W nowym tysiącleciu gwarantami bezpieczeństwa narodowego stają się nie armia i organizacje zbiorowego bezpieczeństwa, lecz świadomi obywatele, naród. Zdezorientowany, oszukany i zrozpaczony obywatel jest pierwszym wrogiem samego siebie. Ukraińców od dawna przekonuje się o ich niezdolności do posiadania dobrej władzy. Ta technologia stała się szczególnie widoczna, począwszy od akcji „Ukraina bez Kuczmy”, aż po gwałtowną i brutalną krytykę Prezydenta Juszczenki. Niebezpiecznie, gdy gwałtownie spada ranking Prezydenta, rozprzestrzenia się masowe zwątpienie narodu i brak szacunku dla instytucji władzy. Nie straszmy własnego obywatela negatywem i nie zabijajmy jego wiary w siebie i w Ukrainę! Tezę, że naród jest jedynym nosicielem władzy, nowe tysiąclecie od dawna stawia pod znakiem zapytania. Do tego zawsze trzeba dodawać warunek: jeśli ma on odporność na wpływ informacyjny. Tę odporność w społeczeństwie obywatelskim kształtuje elita narodowa, a przede wszystkim władza. Ze wszystkich oznak wynika, że Rosja od dawna stosuje nowoczesną taktykę dla utrwalenia własnych interesów narodowych na postradzieckim, a przede wszystkim ukraińskim terytorium. Tak postępują wszystkie silne państwa świata. Tak zwana troska o rosyjski język i ukraińskich Rosjan, wspieranie prorosyjskich sił, fałszywa informacja o ukraińskim stanowisku i ukraińskich sprawach — wszystko to służy banalnej korzyści ekonomicznej. Po tylu latach rosyjskiej propagandy każda reakcja Ukrainy musi być wirtuozerska i w końcu trzeba coś zrobić z własną przestrzenią informacyjną i polityką. Rosja nie jest pierwoodkrywcą, skutecznie przejmuje doświadczenie USA. Ameryka z inercji wciąż ogląda się na zdanie świata, choć nowe standardy stosunków światowych wprowadziła właśnie ona: absolutne prawo silnego. Rosja otwarcie to deklaruje i przyzwyczaja lękliwą Europę do tej swojej prawdy. Tę prawdę zmusza się do uwierzenia także nas. Dla sukcesu Rosji na ogłoszonych terytoriach wystarczy, by w prawo rosyjskiej siły uwierzyli mieszkańcy tych terytoriów. W tym celu Rosja prowadzi propagandę. Co może przeciwstawić Ukraina? Podstawą zwycięskiej polityki zagranicznej Ukrainy w stosunkach przede wszystkim z Rosją musi być szybka i skuteczna reakcja władzy, wspierana taką siłą rodzimych mediów, aby każdy obywatel nie wątpił w naszą słuszność. Jeśli na każdy niekorzystny dla Ukrainy krok Rosja otrzyma wyraźną, uzasadnioną, jednomyślną i ofensywną odpowiedź, to agresja strony rosyjskiej szybko się ulotni. Tam pracują trzeźwo myślący stratedzy i nie chcą straszyć Rosją ukraińskich obywateli. Nie chcą tracić zaufania swoich tradycyjnych i licznych sympatyków na Ukrainie. A nasza władza musi dobrze myśleć, jak zmniejszyć liczbę sympatyków obcych państw wśród obywateli Ukrainy. Bezsprzecznie potrzebne są znaczące zmiany ustawodawstwa o mediach i działalności informacyjnej, o działalności społecznej i politycznej. Piąta kolumna nie może zajmować się legalną polityką, a informacji przeciwko podstawom państwowości nie powinny powielać media zarejestrowane na ukraińskiej ziemi. Rozważna polityka zagraniczna powiększa liczbę zwolenników państwa przede wszystkim wśród jego obywateli. Bezinteresowna przyjaźń innych państw to zawsze iluzja. W krytycznych momentach każdy naród tak zwanej wspólnoty światowej dba tylko o własne interesy. Choćby jakkolwiek biedne, niedoskonałe czy słabe było państwo, obywatel jest skazany na to, by je kochać, i z miłości nie dawać spokoju władcom, aby państwo było silne i bogate. Polityka zagraniczna potrzebna jest nie tyle do szukania przyjaciół czy obcego parasola bezpieczeństwa — przede wszystkim powinna podobać się Ukraińcom. Jeśli ukraiński obywatel zrozumie to jako obronę interesów narodowych i osobistych, poczuje się bezpieczny i zacznie samodzielnie szukać i znajdować wielkie pozytywy na Ukrainie. Będzie szanował Ojczyznę ponad wszystko. W warunkach informacyjnej otwartości polityki czysto wewnętrznej nie ma, staje się ona zewnętrzna, to znaczy przedmiotem światowych projektów informacyjnych. O tym muszą pamiętać politycy i wszyscy publiczni obywatele, występując przed mediami czy przed narodem. Pozytywny wizerunek Ukrainy jest potrzebny nie na eksport, lecz samym ukraińskim obywatelom. PROROCY UKRAINY 10–11 KTO CHCE ZAMKNĄĆ MUZEUM? Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE ANULOWAĆ UMOWĘ

„Prezydent Federacji Rosyjskiej Dmitrij Miedwiediew otworzył drogę do zawieszenia obowiązywania Umowy o statusie i warunkach pobytu Floty Czarnomorskiej FR na terytorium Ukrainy” — oświadczył deputowany ludowy Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej Borys Kożyn, komentując wypowiedź szefa FR o „priorytecie umów międzynarodowych nad decyzjami władz lokalnych” w kwestiach dotyczących działalności Floty Czarnomorskiej FR, która bazuje na Ukrainie. „De facto i de iure Moskwa potwierdziła, że marynarze FCh nie powinni podporządkowywać się ukraińskiemu ustawodawstwu. Dlatego Kijów już teraz powinien przygotowywać pozew do Międzynarodowego Trybunału w celu anulowania obowiązywania umowy o dzierżawie przez Federację Rosyjską bazy marynarki wojennej na Krymie” — uważa Borys Kożyn. Polityk zaznaczył, że „w zatwierdzonym przez Gabinet Ministrów Ukrainy rozporządzeniu o nowych zasadach pobytu Floty Czarnomorskiej FR na terytorium Ukrainy wyraźnie zapisano, że w przypadku naruszenia tego dokumentu Ukraina ma prawo zwrócić się do Międzynarodowego Trybunału w celu zakończenia obowiązywania Umowy o dzierżawie bazy marynarki wojennej w 1 września w UNIAN odbyła się konferencja prasowa przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeha Tiahnyboka oraz przewodniczącego Krymskiej organizacji OZ „Swoboda” Eduarda Leonowa „Autonomia Krymu — zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Ołeh Tiahnybok oświadczył: „Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda” wielokrotnie podkreślało, że autonomiczny status Krymu oraz specjalny status Sewastopola zagrażają bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy. Uważamy, że likwidując Krymską autonomię i status miasta Sewastopola, pozbędziemy się Sewastopolu”. Jako uczestnik ratyfikacji przez Radę Najwyższą Traktatu, Kożyn przypomina, że „jeszcze w 1997 roku Moskwa gwarantowała, że jej wojska będą przestrzegać ukraińskich praw, co zostało utrwalone w artykule 6 Umowy o statusie i warunkach pobytu Floty Czarnomorskiej FR na terytorium Ukrainy, gdzie w szczególności wyraźnie zaznaczono, że formacje wojskowe FR szanują suwerenność Ukrainy, przestrzegają jej ustawodawstwa i nie ingerują w jej sprawy wewnętrzne”. „Obecne stanowisko Moskwy dowodzi, że na najwyższym szczeblu podjęła ona decyzję o rażącym łamaniu porozumień z 1997 roku, dlatego Ukraina musi już teraz intensywnie zająć się procesem zawieszenia obowiązywania Umowy o statusie i warunkach pobytu Floty Czarnomorskiej FR na terytorium Ukrainy, co powinno zakończyć się natychmiastowym wycofaniem rosyjskich wojsk z terytorium naszego państwa” — podkreślił Borys Kożyn. Jego zdaniem „sytuacja układa się tak, że Rada Najwyższa Ukrainy już w tym tygodniu musi wykonać krok — podjąć decyzję o wypowiedzeniu Umowy o dzierżawie i żądaniu natychmiastowego wycofania FCh FR z terytorium Ukrainy”. Służba prasowa UPL

Машинний переклад

ONI BYLI PIERWSI

Georgij ŁUKIANCZUK Ukraińscy „dekabryści”, którzy obudzili Ukrainę, wciąż pogrążoną wówczas w śnie (lata 1988–1991), kończą 20 lat. Nie oni sami osobiście, bo większość z nich do tego czasu odsiedziała dziesiątki lat w sowieckich obozach, więzieniach i szpitalach psychiatrycznych za walkę o prawo Ukrainy do bycia niezależnym państwem, lecz ich organizacja — Ukraińska Unia Helsińska, którą utworzyli w 1988 roku jako przeciwwagę dla rządzącego reżimu KPU — filii KPZR. Członkowie UUH oraz ich rodziny doświadczali szalonej presji, zastraszania i szantażu ze strony KPU, KGB, milicji i prokuratury. Mimo to Zenowij Krasiwski, Anatolij Łupinis, Oksana Meszko, Wiaczesław Czornowił, Mykoła Horbal, Wasyl Owsijenko, Jewhen Swerstiuk, Mychajło i Bohdan Horyniowie, Lewko Łukianenko oraz setki innych prawdziwych patriotów Ukrainy kontynuowali swoją bezkompromisową walkę z komunistyczno-imperialną dyktaturą. Dzięki heroicznym wysiłkom członków UUH 22 maja 1988 roku w Kijowie, przy pomniku Tarasa Szewczenki, zalegalizowano narodową flagę, przeprowadzono alternatywne obchody 1000-lecia chrztu Ukrainy-Rusi, pierwszą w sowieckiej Ukrainie nieautoryzowaną demonstrację w drugą rocznicę katastrofy czarnobylskiej, zorganizowano 30-tysięczną demonstrację pod murami republikańskiego KGB podczas ponownego pochówku Jurija Łytwyna, Wasyla Stusa i Ołeksy Tychego, a także przeprowadzono słynny Łańcuch Jedności w rocznicę Dnia Soborności Ukrainy. Dzięki zasadniczemu stanowisku deputowanych z UUH-URP 16 lipca 1990 roku przyjęto Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy, a rok później — historyczny Akt o Niepodległości Ukrainy, którego autorem był przewodniczący UUH, a później URP — Lewko Łukianenko. nie da się policzyć). Otóż w przeciwieństwie do obywateli innych państw, którzy mogą pomagać w rozbudowie naszego państwa, ci ludzie mogliby i powinni budować Ukrainę. Nie chodzi teraz o jednoznaczne zjawisko — czwartą falę. Rzeczywiście, wielu wygnała za granicę bieda, nasze niekończące się „reformy” i kryzysy. Wierzę, że dolary i inna waluta, którą zarobkowicze przesyłają swoim rodzinom, pomagają im przetrwać, a nawet, jak twierdzi niektórzy, wzmacniają naszą gospodarkę. Być może ktoś z tej najnowszej diaspory nawet lobbuje jakoś interesy Ukrainy. Ale, przyznam się, zdziwiła mnie ostra ocena niektórych delegatów naszej władzy, a w ogóle państwa. „Dopóki za granicą jest choćby jeden zarobkowicz, tej władzy nie można uważać za narodową, państwowotwórczą” — patetycznie oświadczył jeden z przedstawicieli czwartej fali. Chce się mu zaprzeczyć: „Może choć połowa tych milionów zarobkowiczów mogłaby już wrócić na Ukrainę, aby uczynić tę władzę, to państwo, nasze życie trochę lepszym”? Zamiast tego — poszukiwanie łatwiejszego chleba. Charakterystycznym rysem było wystąpienie delegata z Portugalii. Zaznaczył on, że kiedy ten kraj przygotowywał się do Euro-2004 i był boom budowlany, to na zarobkach przebywało tu aż 240 tysięcy Ukraińców. Zawody sportowe się odbyły, boom się skończył, i Ukraińców tu ubyło kilkukrotnie, obecnie jest ich zaledwie 40 tysięcy. Reszta wyjechała szukać nowych „boomów” budowlanych. Mimo wszystkich problemów diaspory, mimo starzenia się pierwszych fal emigracji, mimo asymilacji młodzieży ukraińskość zagraniczna pozostaje potężną siłą społeczną i jest gotowa dalej pracować na wzmocnienie Państwa Ukraińskiego.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

AUTONOMIA KRYMU — ZAGROŻENIE DLA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO

...wykluczając możliwość zastosowania przez Kreml planu inwazji na terytorium obcego państwa, sprawdzonego w Abchazji i Osetii Południowej, który jest częścią chciwej „doktryny Putina”. W zeszłym tygodniu „Swoboda” wysłała telegram do przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy A. Jaceniuka oraz do przywódców frakcji koalicji sił demokratycznych w Radzie Najwyższej Ukrainy VI kadencji I. Kyryłenki i W. Kyryłenki z żądaniem włączenia do porządku obrad 3. sesji Rady Najwyższej Ukrainy VI kadencji oraz poddania pod głosowanie imienne kwestii zarządzenia ogólnoukraińskiego referendum w sprawie zmiany statusu autonomicznego Krymu na obwodowy oraz zniesienia specjalnego statusu miasta Sewastopola. Dziś jest oczywiste, że każdy, kto broni autonomicznego statusu Krymu, jest agentem wpływów Moskwy. Bo jeśli my nie zmienimy statusu Krymu, zmieni go Rosja. Tak samo, jak zrobiła to w przypadku Abchazji i Osetii Południowej. Biuro prasowe WO „Swoboda”

Машинний переклад

ŚWIATOWE UKRAIŃSTWO: KROK NAPRZÓD

Petro ANTONENKO W Kijowie odbywał się IX Światowy Kongres Ukraińców. Akcja ta różni się od światowych forów Ukraińców, których odbyło się już cztery. Tamte fora były zgromadzeniami Ukraińców naszego kraju i zagranicy. Światowy Kongres Ukraińców to zjazd najpotężniejszej organizacji Ukraińców diaspory. Kongres obecnie jednoczy ponad 100 niepolitycznych, społecznych, religijnych, naukowych, młodzieżowych organizacji z 31 krajów świata, gdzie mieszka około 20 milionów Ukraińców. Kongres powstał na bazie kilku organizacji diasporowych z Ameryki Północnej i Południowej, utworzonych po II wojnie światowej. Pierwszy Światowy Kongres Wolnych Ukraińców (tak początkowo nazywała się organizacja) odbył się w Nowym Jorku w 1967 roku. W tym mieście odbył się także trzeci Kongres, kolejne pięć zgromadzeń miało miejsce w Toronto (Kanada), gdzie obecnie znajduje się centrala ŚKU. I wreszcie, dopiero w 12. roku naszej niepodległości, w 2003, po raz pierwszy Kongres odbył się na Ukrainie. I oto kolejne zgromadzenie, znów w naszej stolicy, w Ukraińskim Domu. Charakterystyczny szczegół: poprzedni Kongres, za czasów Kuczmy, odbywał się w mniej prestiżowym, zbyt ciasnym Domu Nauczyciela. Zatem postęp w stosunku władz do diaspory jest widoczny. Kongres nie mógł być ani wiecem, ani szczegółowym omówieniem wewnętrznych problemów Ukrainy. Było to robocze zgromadzenie, na którym po zachodniemu, czyli rzeczowo, analizowano pracę przede wszystkim licznych struktur ŚKU, dlatego czasami odnosiło się wrażenie suchych sprawozdań księgowych i było stosunkowo niewiele wystąpień przedstawicieli Ukrainy. Pierwszego dnia pracy Kongresu, podczas jego uroczystego otwarcia, zgromadzenie odwiedzili Prezydent i Premier Ukrainy, którzy powitali delegatów. Na dalszych posiedzeniach, które odbyły się w formie plenarnej, przed delegatami wystąpili nasi członkowie rządu. W odróżnieniu od światowych forów, nasi politycy nie przywiązali wagi do zjazdu, więc go nie odwiedzili. Czy to dobrze, czy źle, nie będziemy dyskutować, najważniejsze — diaspora zdołała szczegółowo omówić swoje sprawy, problemy, kwestie relacji z państwem ukraińskim. Lejtmotywem obecnego Kongresu stała się smutna rocznica — 75-lecie Hołodomoru na Ukrainie. Temu poświęcono specjalną sesję Kongresu, akcję uczczenia przez delegatów pamięci ofiar głodu. Atmosfera pracy nie skłaniała do rozwlekłych referatów o tym, czym jest głód, od tego są specjalne zgromadzenia naukowe. Tutaj trzeba było mówić konkretnie: czym diaspora może pomóc nam w obchodach smutnej daty. I najważniejsze — oficjalne uznanie przez świat Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo przeciwko naszemu narodowi. A tutaj wszystko nie jest proste. Tak, przy najaktywniejszym wsparciu światowego ukraiństwa prawie 20 państw oficjalnie już podjęło taką decyzję, ale w wielu krajach do tego jeszcze daleko. Organizacja Narodów Zjednoczonych również jeszcze nie uznała Hołodomoru za ludobójstwo. A ukraińskie lobby w wielu krajach, przede wszystkim w najpotężniejszych państwach Zachodu, jest jeszcze daleko nie tak silne, jak byśmy chcieli. Świadczy to również o pewnej słabości organizacji diasporowych. Dotyczy to także innej ważnej kwestii — międzynarodowego bezpieczeństwa Ukrainy, konkretniej — perspektyw jej członkostwa w NATO. Temat ten był dość aktualny na Kongresie, gdyż odbywał się on właśnie podczas nowej wojny kaukaskiej. Oczywiście, Ukraińcy zagranicy zdecydowanie potępili agresję Rosji przeciwko Gruzji, wyrazili poparcie dla dążenia Ukrainy do zostania członkiem NATO. Ale na ile będzie to sprzyjać wsparciu rządów krajów, których obywatelami są Ukraińcy? Przede wszystkim tych, od których w znacznym stopniu zależy członkostwo Ukrainy w NATO — Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii. Problemy omawiano globalne, a nie to, jaki komputer czy stos książek ma podarować diaspora jakiejś ukraińskiej szkole. Wygląda na to, że czasy diasporowego „donatorstwa” minęły. Mimo wszystko 17 lat, jak mamy własne państwo. Dlatego zasadne, choć wyrażane w delikatnej formie, były pretensje delegatów o to, że zbyt powolnie nasze państwo przechodzi drogę stawania się, że to, co narodowe, zwłaszcza w dziedzinie edukacji, kultury, języka, jeszcze nie stało się priorytetem. Wпрочем, wszystko to wiadomo i bez diaspory. Ludziom to leży na sercu, mówią nam: „My się przejmujemy, pomagamy, ale budować nowe państwo macie przede wszystkim wy, jego obywatele”. Zagraniczne ukraiństwo, wspierając nasze państwo, ma prawo oczekiwać na adekwatną pomoc także od niego. Szczególnych narzekań na ten temat niby nie słyszano. Tym bardziej, że w ostatnich latach z inicjatywy Prezydenta zaczęto jednak realizować państwowy program pomocy dla Ukraińców zagranicy. Ale nawet te propozycje, które wyrażali delegaci Kongresu, świadczą: ta pomoc powinna być znacznie skuteczniejsza, zwłaszcza gdy porównać z aktywną pomocą Rosji czy Polski swoim diasporom. Najwięcej narzekań wyrażali na Kongresie przedstawiciele najmłodszej generacji diaspory, tak zwanej czwartej fali emigracji. Jej odmienność od starej diaspory polega na tym, że ci ludzie w przeważającej większości byli i pozostają obywatelami Ukrainy. Czyli chodzi o zarobkowiczów, którzy masowo wyjeżdżali z Ukrainy i których obecnie jest kilka milionów (dokładnie nawet nikt nie wie). Zdjęcie służby prasowej ŚKU

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zeszli się do klas na uroczystą lekcję. Jeszcze kilka lat temu na apelu brzmiały nagrania szkolnych piosenek w języku rosyjskim. Tłumaczono: brakuje odpowiednich ukraińskich fonogramów. Obecnie szkoła wychowała swoje wspaniałe zespoły wokalne, brzmią ukraińskie piosenki, wiersze — wszystkiego wystarcza. Pierwszoklasistów w tym roku przyszło niewielu — zaledwie szesnastu. “To dlatego — wyjaśnia nauczycielka Ołena Ołeksijiwna — że w 2002 roku mieliśmy wyjątkowo niską dzietność. W grupie żłobkowej przedszkola dzieci było tylko czworo. Do pierwszej klasy przyszło więcej dzięki temu, że wieś się rozrasta, przyjeżdżają do nas nowi mieszkańcy”. Jej słowa potwierdziła kierownik ds. dydaktycznych L. Iwaniuk: “Obecnie w naszej szkole jest już ponad 250 uczniów, ich liczba zwiększa się z każdym rokiem. Jeszcze niedawno sytuacja była gorsza z dwóch powodów — to i spadek demograficzny, a także to, że wieś jest niedaleko Kijowa, niektórzy rodzice oddawali dzieci do miasta. Teraz u nas warunki się poprawiły: w tym roku zrobiliśmy kapitalny remont stołówki, mamy nowoczesną pracownię komputerową, Internet. Do nas przychodzą młodzi utala- OŚWIATA

Машинний переклад

SZKOŁA — NAJLEPSZE MIEJSCE NA ZIEMI MÓJ PIERWSZOWRZEŚNIOWY LEKCJA

Nadiya KYRYAN Zdjęcia autora Szkoła ogólnokształcąca I—III stopnia w Horenyczach, w obwodzie kijowskim, jak wszystkie inne, przywitała Dzień Wiedzy uroczystym apelem. Nie mogli ukryć wzruszenia pierwszoklasiści i przyszli maturzyści, nie mniej przejęci byli nauczyciele i rodzice. Wszystkich powitał dyrektor W. Juchymenko, zastępca przewodniczącego rady wiejskiej W. Olefirenko, deputowany rady rejonowej T. Bihun. Najlepsi uczniowie — Ołeh Kamiński, Maryna Kusznir, Iryna Lenczuk, Tetiana Moroz, Ołeksandra Chomowyczenko, Diana Hładkowa, Jurij Babycz otrzymali dyplomy za wybitne sukcesy w nauce oraz nagrodę pieniężną od dyrektora towarzystwa „Żyto” Wiktora Oryszczenki. Wiktor Fedorowycz podziękował zespołowi pedagogicznemu, który dokłada starań, aby rodzinna szkoła stała się najlepszą, rodzicom, którzy pomagają szkole, oraz nagrodził uczniów, którzy pracowali latem na polu, przekazał darowiznę na rozwój szkoły. Dzieci czytały wiersze o tym, że słowa „wykształcony człowiek” nie są gorsze od różnych tytułów i rang, a „szkoła — najlepsze miejsce na ziemi”, ale niestety, świadomość tego przychodzi nie od razu. Zespół wokalny „Wesnianoczky” zaśpiewał piosenkę „Rodzinna szkoła”. Nauczycielka szkoły muzycznej Wałentyna Nozdrina zaprosiła dzieci do nauki w klasach wokalu, gry na bajanie, akordeonie i pianinie. Na koniec zadzwonił tradycyjny pierwszy dzwonek i dzieci ro- Swiatosław MIZERNiUK Obecnie w ukraińskim społeczeństwie dużo mówi się o patriotycznym wychowaniu młodzieży. Jednym z pierwszych kroków na tej ścieżce jest wychowanie szkolne. To ten główny kierunek w kształtowaniu światopoglądu młodzieży, który pomoże jej uświadomić sobie swoją przynależność do narodu ukraińskiego. Nic więc dziwnego, że pierwsza lekcja we wszystkich placówkach oświatowych Ukrainy poświęcona jest właśnie wychowaniu patriotycznemu. Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy w tym roku przesłało zalecenia dotyczące przeprowadzenia 1 września w ogólnokształcących placówkach oświatowych pierwszej lekcji „Flaga państwowa Ukrainy — świętość naszego narodu” wraz z przekazaniem nauczycielom szkolnym gruntownego materiału bibliograficznego. A dla uczniów starszych klas, za zgodą zespołu pedagogicznego, pierwsza lekcja może być poświęcona 1020. rocznicy chrztu Ukrainy-Rusi. Zatem, wkraczając na ścieżkę wiedzy, mały Ukrainiec dowiaduje się od nauczycieli nie tylko o historii powstania i kształtowania się ukraińskiej flagi, ale także o wszystkich narodowo-wyzwoleńczych zmaganiach narodu ukraińskiego. Wydawałoby się, czy znajdzie się po 17 latach niepodległości Ukrainy ktoś z ukraińskich urzędników, kto sprzeciwiłby się przeprowadzeniu w szkołach lekcji o fladze państwowej Ukrainy? Jednak do tygodnika „Słowo Proświty” trafił oficjalny list nr 1130/01-16 z 07.08.2008 r., zatwierdzony przez naczelnika jednego z rejonowych wydziałów oświaty w mieście Doniecku, w którym wszystkim dyrektorom placówek edukacyjno-wychowawczych rejonu zaproponowano: „...święto Dnia Wiedzy i pierwszego dzwonka we wszystkich placówkach edukacyjno-wychowawczych rejonu powinno zostać przeprowadzone 1 września według odpowiednich scenariuszy i oprawy, z obowiązkowym zaproszeniem deputowanych różnego szczebla, przewodniczącego rady, przedstawicieli komitetu wykonawczego, organizacji patronackich, honorowych gości, weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej... W celu wychowania patriotyzmu, w przededniu 65. rocznicy wyzwolenia Brzmi lekcja moja pierwszowrześniowa, Jak niegdyś, za kręgiem ćwierćwiecznym... Rozmarza się Ukraina samoczwarta — Ja ścieżkami słoneczno-macierzankowymi Prowadzę dzieci w świat tysiącletni. Brzęczy lekcja. W gwarze planety Szlifuje się ukraińskie słowo, Wstaje z głębi los malinowy, I świeci ciepłem Kobziarz z portretu, Wsłuchując się w rodzimą czułą mowę. Dzwoni lekcja. W rozległości państwowej Idę ze źródeł przez ciernie wąwozów I spoglądam pilnie nie bez powodu: Czy nie błąka się Wałujewa prawnuk Pod oknami ze świeżym cyrkularzem. Wiktor ŁUPeJKO, Teterów na Kijowszczyźnie nowi nauczyciele — z Kijowskiego i Niżyńskiego pedagogicznych uczelni wyższych”. Rzeczywiście, mieszkańcy wsi poczuli, że życie szkolne w Horenyczach ożywiło się — dzieci biorą udział w różnorodnych konkursach i zwyciężają. Na przykład w Międzynarodowym konkursie matematycznym „Kangur — 2008” wzięło udział 14 dzieci. Doskonałe wyniki pokazały Natalija Majstrenko, Maksym Rudnyk oraz Julija Osypenko. Inne — dobre. Uczniowie stają się zwycięzcami rejonowych, obwodowych, ogólnoukraińskich olimpiad. Prace naukowo-badawcze bronią członkowie Małej Akademii Nauk. Najlepsze wyniki w zeszłym roku były z matematyki, języka niemieckiego, sztuk pięknych i prawoznawstwa. Biorą udział w konkursach także nauczyciele, w szczególności: „Nauczyciel roku”, „Wychowawca klasy roku” itp. Oksana Sobolewa, która prowadzi w szkole kółko ekologiczno-przyrodnicze, zajęła pierwsze miejsce w rejonie w konkursie „Najlepszy kierownik kółka”. Z powodzeniem występuje stworzony kilka lat temu zespół wokalny „Wesnianoczky” oraz kwartet „Perepiloczky” (kierownik Wiktorija Nowikowa). Są one znane w rejonie, obwodzie i wychodzą na poziom ogólnoukraiński. Tego lata w osadzie typu miejskiego Mena w obwodzie czernihowskim na otwartym konkursie rejonowym zespoły te zdobyły pierwsze miejsce. Solistki Wiktorija Kołumbet oraz Anastasija Proskuriakowa również zajęły pierwsze miejsca wśród najmłodszych. Na tym samym konkursie z powodzeniem występował Horenicki zespół taneczny „Łastiwka”. Starsza grupa zdobyła pierwsze miejsce, średnia — drugie. Te zespoły zaproszono na obchody Dnia Niepodległości Ukrainy do Niżyna. Dobre słowo warto powiedzieć także o studiu sztuk pięknych, którym kieruje artysta Ołeksandr Żukow. Studia minęły Pewnie o ZSRR? Przecież retoryka listu i jego zalecenia dotyczące literatury nie pozostawiają wątpliwości. Ależ jest oczywiste, że taka pozycja urzędnika jest typowa, bo na święto, jak wynika z listu, przyjdą „deputowani różnego szczebla, przewodniczący rady, przedstawiciele komitetu wykonawczego...” I wszystko to — dla wychowania patriotyzmu? Oto tylko patriotę jakiego państwa ci „towarzysze” zamierzają wychowywać? Nikt nie zaprzecza, że wyzwolenie Donbasu od niemiecko-faszystowskich najeźdźców — to wydarzenie wiekopomne i oczywiście wymaga, aby młodzież o nim wiedziała. Ale kto przeszkadza dwa lata, a prace młodych artystów wszędzie zajmują miejsca na podium. Pewnego razu członkowie jury nawet wyrzucili Ołeksandrowi, że rzekomo przywiózł na konkurs własne prace. Trzeba było udowadniać, że tak rysują dzieci. Ołeksandr — utalentowany pedagog, zdołał zaszczepić zainteresowanie swoją pracą, a wszystko co najlepsze rodzi się z miłości. Największą popularnością cieszą się prace plastyczne ucznia jedenastej klasy Pawła Nowikowa — z przyjemnością kupują je mieszkańcy wsi. W lipcu Paweł Nowikow i Maryna Kusznir w ramach programu rejonowego „Utalentowane dzieci” zostali nagrodzeni wyjazdem do Polski na festiwal twórczej młodzieży. „W Polsce nas dobrze przyjmowali — opowiada Paweł — wożono nas na wycieczki. Widzieliśmy słynny zamek w Kórniku w powiecie poznańskim, ratusz w Poznaniu, jeszcze wiele ciekawego. Z nami były dzieci, które zdobyły zwycięstwa w sporcie, tańcach, śpiewie. Wyjazd bardzo się podobał”. Szkoła zdobywa coraz większy autorytet we wsi, rodzice już dają jej pierwszeństwo. Pomaga także rada wiejska i rejon polepszyć warunki nauki, uzdrowić uczniów. Tak, w tym roku za środki rady wiejskiej uzdrowiono 100 dzieci w obwodzie odeskim. Ta szkoła chce stać się najlepszą — życzmy więc wszystkim sukcesu.

Машинний переклад

DONIECKI „PATRIOTYZM”

Donbasu od niemiecko-faszystowskich najeźdźców oraz jako hołd wielkiej pamięci narodowej o weteranach wojny, którzy przeszli jej szlakami, i tych, którzy obronili honor oraz godność swojej Ojczyzny w oddziałach partyzanckich, pospolitym ruszeniu oraz na froncie pracy, zalecamy przeprowadzenie we wszystkich placówkach pierwszej lekcji na temat: „Pamięć serca żywa… Te gwiazdy na braterskich mogiłach, nieobeschłe łzy kraju”. Zalecamy wykorzystanie literatury z serii „Twoi wyzwoliciele, Donbasie”. Ciekawe, a o jakim „kraju” myśli obecnie naczelnik rejonowego wydziału oświaty Doniecka? nauczycielom w Donbasie opowiadać o tym dzieciom przez cały rok? Co więcej, w instytucjach państwowych, jakimi są szkoły ogólnokształcące, nie może być jednostronnego czy uprzedzonego stosunku do ogólnonarodowych priorytetów. Tym bardziej, że zalecenia na Dzień Wiedzy dla szkół co roku przygotowuje Ministerstwo Oświaty. Dlaczego więc w niepodległej Ukrainie państwowi urzędnicy nie szanują państwowej flagi? A jeśli tak, to dlaczego takich urzędników państwowych nie zwalnia się, skoro nie szanują symboli państwa, które zatrudniło ich do pracy? Dlaczego w ukraińskiej szkole temat nawet pierwszej lekcji ma być wykładany po rosyjsku?!. Ale zarówno w Instytucie Innowacyjnych Technologii i Treści Oświaty Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, gdzie opracowują zalecenia dotyczące procesu dydaktyczno-wychowawczego w szkole, jak i w Państwowym Departamencie Oświaty Ogólnej, Średniej i Przedszkolnej, do którego zwracaliśmy się, aby usłyszeć odpowiedź na swoje „dlaczego”, pedagodzy jedynie rozkładali ręce i starali się unikać bezpośredniej odpowiedzi na pytania, motywując to niekompetencją, brakiem czasu. A także tym, że nie widzą wielkiego „przestępstwa” w tym, że w terenie być może „na tak znaczącą datę, jak 65. rocznica wyzwolenia Donbasu, temat pierwszej lekcji został zmieniony…” Oczywiste jest, że na inną odpowiedź nie warto liczyć. Ponieważ obecnie, przy niemal całkowitej nieodpowiedzialności urzędników za swoje działania w terenie, niewykonywanie ważnych dla budowy państwa zadań stało się normą. Zatem nie ma co liczyć, że urzędnicy, przeważnie starego radzieckiego chowu, którzy zajęli mnóstwo szczebli w obecnej ukraińskiej władzy w Kijowie i w Donbasie, będą zabiegać o patriotyczne wychowanie młodzieży na ukraińskich symbolach i priorytetach narodowych oraz państwowych. W takim razie patriotami jakiego państwa staną się uczniowie Donbasu: ZSRR; PiSUAR-u (Południowo-Wschodniej Ukraińskiej Republiki Autonomicznej) czy Putinowsko-Miedwiediewowskiej „Rusi nieprzebranej”?.. Dlaczego więc za taki „patriotyzm” urzędnikom różnych rang płaci pensje i przyznaje liczne przywileje właśnie państwo Ukraina?

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tydzień przywozili racje żywnościowe. Żydzi często przychodzili do Ukraińców i prosili za szklankę mąki lub kaszy o wypielenie ich grządek, narąbanie drewna itp. Chłopcy za cukierek układali drewno, pracowali w gospodarstwie. W naszej rodzinie wtedy dwoje dzieci zmarło z głodu. Mnie udało się przeżyć, bo z ojcem w jakiś sposób przedostaliśmy się na Białoruś po produkty. Tam, za Prypecią, głodu nie było. Można było za rzeczy wymienić żywność. Szykując się w drogę, ojciec powiedział mojej matce Parasce, że zabiera mnie ze sobą, aby uratować od głodowej śmierci. Na wymianę za produkty matka oddała nawet swoją ślubną chustę. Była to rodzinna relikwia, której zabraniano sprzedawać, pożyczać, bo to wróżyło nieszczęście rodzinie. Pociągiem do Owrucza, a potem pieszo z ojcem trafiliśmy na Białoruś. Tam, ku mojemu ówczesnemu dziecięcemu zdziwieniu, głodu nie było. W niektórych obejściach Białorusinów ojciec prosił, żeby nakarmili chociaż dziecko. Na to mówili: „A co dasz?”. Czasami dawali mi odrobinę, a ja od razu zjadałem, choć wiedziałem, że głodny człowiek, jeśli już trafiło się jedzenie, powinien jeść je po trochu, bo można umrzeć od nagłego „przejedzenia”. Tak się „objadłem”. Więc kiedy z tatą wracaliśmy z Białorusi z żywnością, w drodze poczułem się źle, brzuch spuchł, dusiłem się, nogi się pode mną uginały. Położyłem się na boku, bo siedzieć nie mogłem. Z bezradności tata prawie płakał. Przecież sam ledwo nogi przestawiał, a tutaj trzeba jeszcze z żywnością w tobołkach dla całej rodziny i chorym dzieckiem dotrzeć do stacji kolejowej. Tata zaczął przenosić po kolei do przodu to mnie, to tobołki z żywnością aż do samej kolei. Dalej nie pamiętam. Z bólu, chyba, straciłem przytomność, potem zasnąłem. Do przytomności doszedłem już w pociągu przed samym Korosteniem. Chciałoby się, aby moje przerażające wspomnienia u schyłku wieku stały się lekcją dla potomnych, aby wzmacniali ukraińską państwowość, nie dopuszczali do władzy na Ukrainie cudzoziemców i kompartyjnych ignorantów. Jedynie patrioci ukraińskiego narodu utwierdzą ukraiński naród państwowy, zachowają duchowość, język i kulturę, będą bronić godności i narodowych interesów gospodarczych. Szanujmy się, Ukraińcy, nawzajem, bo jesteśmy tego warci. Materiał przygotował Leonid KLYMCZUK, przewodniczący Korosteńskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Машинний переклад

LUDOBÓJSTWO

Urodziłem się w 1926 roku. Dzieciństwo i młodość minęły w przekształconej wówczas przez radziecką władzę w kołchoz wsi Chodaki w rejonie korosteńskim obwodu żytomierskiego. Biedowaliśmy wtedy nieustannie, żyliśmy w głodzie. Obce, nienasycone państwo imperialne ogromnymi planowymi, uważaj – bezpłatnymi, zadaniami żywnościowymi wygrabiało z kołchozów prawie wszystko, nierzadko nie zostawiając nawet stu gramów ziarna na dniówkę obrachunkową kołchoźnikom. Oprócz tego każdy wieśniak musiał płacić jeszcze 18 rodzajów podatków za własne gospodarowanie i mienie na przydzielonej półhektarowej działce przyzagrodowej. Zaczęło się żyć gorzej niż w carskiej Rosji za czasów pańszczyzny. Przecież wtedy podatki płacił tylko obszarnik, a i pańszczyźniane minimum dni roboczych było o wiele mniejsze niż kołchoźne. Gorzej nawet niż podczas niemiecko-faszystowskiej okupacji, przed którą nie zdołało ochronić Ukraińców radzieckie imperium. Niemieccy okupanci, zmuszając przeważnie bezpłatnie do pracy ukraińskie kobiety w pozostawionych nienaruszonych radzieckich kołchozach, mimo wszystko nie nakładali podatków za gospodarowanie wieśniaków na działkach przyzagrodowych. Więc przez wiek przyszło wycierpieć wszystko, lecz najbardziej nędznym był rok 1933. Byłem wtedy jeszcze małym pastuszkiem, nie wszystko rozumiałem z tego, co działo się na Ukrainie, lecz ten straszny głód zapisał się w pamięci na zawsze. Głodowali wszyscy mieszkańcy wsi, taka sytuacja była też w sąsiednich wsiach naszego rejonu, które znałem. Głodowała wtedy cała Ukraina, najwięcej ludzi wymarło na wsiach. Na Polesiu, gdzie wieśniacy ratowali się dzikimi roślinami i polowaniem, głód był nieco słabszy. W stepowych wschodnich i południowych obwodach Ukrainy oraz na Kubaniu głodowy pomór wyniszczał Ukraińców całymi wsiami i rejonami. Do tych wymarłych wsi na miejsce Ukraińców według planowych rozdzielników z Rosji przywożono Rosjan na stałe zamieszkanie całymi pociągami. Wszystko to nie było wynikiem nieurodzaju na Ukrainie z powodu rzekomo niesprzyjających w tamtym roku warunków pogodowych, lecz zgodnie z rosyjsko-imperialną strategią. Później, 18 maja 1944 roku, zgodnie z takimi samymi rosyjsko-imperialnymi planami etnoekspansjonistycznymi, na rozkaz imperium w ciągu doby wysiedlono z Krymu rzekomo za współpracę z niemiecko-faszystowskimi okupantami cały naród krymskotatarski, a na jego miejsce przywieziono Rosjan. Po II wojnie światowej moskiewscy władcy planowali tak postąpić z

Машинний переклад

WASYL CHODAKIWSKI: «PRZEŻYŁEM LUDOBÓJSTWO UKRAIŃCÓW»

W tym roku mija 75. rocznica okrutnego Hołodomoru na Ukrainie. Rosyjskie imperium komunistyczne, okupując Ukrainę w latach dwudziestych XX wieku, zniszczyło młode państwo Ukraińskiej Republiki Ludowej i ustanowiło w naszym kraju swoje kolonialne panowanie. Następnie rozpoczęło się masowe mordowanie narodowej elity pozbawionego państwowości, bezbronnego narodu ukraińskiego oraz chłopstwa jako narodowej podstawy. Cichy opór pracowitych ukraińskich chłopów-rolników wobec moskiewsko-stalinowskiej przymusowej kolektywizacji stłumiono, przekształcając Ukrainę w rezerwat imperium. Moskiewska władza imperialna najpierw „rozkułaczyła” chłopów, a następnie skonfiskowała i wywiozła całą żywność z ukraińskich wsi. Głodową śmiercią zginęły wówczas wielkie miliony Ukraińców. Niedawno przewodniczący Olewskiego Zrzeszenia „Proświty” L. Połosenko przekazał Korosteńskiej organizacji proświtiańskiej wspomnienia o hołodomorze-ludobójstwie w latach 1932–1933, autorstwa byłego mieszkańca wsi Chodaki w rejonie korosteńskim, Wasyla Michajłowicza Chodakiwskiego, który (do przejścia na emeryturę) pracował jako nauczyciel. ...cały ukraiński naród. Od takiego losu Ukraińców uratowała ich wielomilionowa liczebność oraz merkantylne rachuby imperium: kim zastąpić ukraińskich chłopów-rolników? W miastach, prawda, w 1933 roku było nieco lepiej. Robotnikom wydawano racje żywnościowe. Chłopom paszportów nie wydawano, a bez nich w mieście do pracy nie przyjmowano. Wojsko, milicja, enkawudziści zamykali wszystkie drogi wyjazdu ludzi z głodującej Ukrainy. Byliśmy zmuszeni umierać w rezerwacie na mocy decyzji kierowników obcego państwa. Bo własne państwo, które mogłoby nas obronić, wtedy już utraciliśmy. Dlatego historycy słusznie nazywają to wszystko ludobójstwem Ukraińców, czyli niszczeniem Ukraińców przez obce państwo wyłącznie za to, że są Ukraińcami, że chcieli żyć po ukraińsku. Ludobójstwa dokonali konkretni państwowi urzędnicy według konkretnego kolonialnego programu moskiewsko-imperialnych władców, przy pomocy miejscowych pachołków, tak zwanych komnezamów (komitetów biednych chłopów), a dokładniej nierobów, leni i darmozjadów, którzy nagle, jak śpiewano w ich internacjonalistycznym hymnie, „byli niczym, a stali się wszystkim”. Ci wyznaczeni przez władzę radziecką mародerzy-rabusie wygarniali z chat i chłopskich podwórek wszystko, co nadawało się do jedzenia. Chodzili z długimi żelaznymi szpikulcami, którymi kłuli kopy siana, słomy, strzechy, bo w kopcach, rzekomo, mogły być ukryte zawiniątka ziarna czy fasoli. Kłuli w oborach, w gnoju, na ogrodach, zabierali wszystko, co widzieli lub znajdowali. Nie znali ani sumienia, ani człowieczeństwa, ani litości dla ludzkiej rozpaczy, skazywali ludzi na śmierć głodową. Jak niegdyś opryczninicy ulubionego przez Stalina rosyjskiego cara Iwana Groźnego, ta tak zwana „czerwona miotła sowieckiej władzy” wymiatała wszystkie produkty spożywcze z podwórka chłopa. Z czerwonymi gwiazdami na czapkach i bolszewickim animuszem w poszukiwaniu ziarna wyrywali w chatach sąsiadom podłogi, rozbierali ściany komórek. Widzicie, mało im było tego, że wcześniej zabrali już do kołchozu cały chłopski sprzęt rolniczy, siłę pociągową. Aby przeżyć, ludzie jedli młode liście wiśni, kwiat i liście lipy, nasiona ostrzycy podobne do prosa, kwiatki akacji, pąki wrzosu leśnego, lebiodę, znalezione w lesie zeszłoroczne suche liście gruszki, kwaśne jabłka, żołędzie, grzyby. Wszystko to suszono i tłuczono w moździerzu na mąkę, z której piekły się placki. Jeśli znajdowano trochę prawdziwej mąki, dodawano ją do tej mieszanki i wtedy te pyłowe „placki” prawie dało się jeść. Jadano korzenie różnych roślin, dziki czosnek. Jako słodycz jadano miąższ — jasną brzozową korę, którą zeskrobywano nożem do naczynia. Od tego jedzenia kręciło w żołądku, było niesmaczne, gorzkie, ale na siłę jedzono wszystko, żeby choć jakoś przytłumić skurcze głodnego żołądka. My, chłopcy, ratowaliśmy się przed głodem, szukając na drzewach gniazd wron, sroki, szpaków i innych ptaszków, zbieraliśmy jaja, gołe pisklęta, przynosiliśmy je do domu, gdzie matka oskubywała je i gotowała z nich zupę. Mięso rzadko złapanych lub zabitych ptaków było wielkim przysmakiem. Jedzono rybę, piskorze, żaby. Zupa z nich miała tłusty wywar, była zbyt kaloryczna dla wycieńczonego człowieka. Dlatego spożywano ją po trochu, ostrożnie. Ale częściej na to nie zwracano uwagi. Głodny człowiek niezbyt zastanawiał się nad możliwą szkodą dla swojego zdrowia, często tracił ludzką godność i moralność. Wygłodzone ludzkie ciało oblegały wszy, choroby, a duszę — obojętność. Doszedłszy do kresu, głodujący zostawiali spuchnięte, umierające dzieci, braci, siostry, rodziców i szli w świat za oczy w poszukiwaniu jedzenia. W drodze umierali przy zagrodach w sąsiednich wsiach lub miastach. Nikt ich nie ratował. Na polecenie komunistycznych władców należało jak najszybciej usuwać ich z ludnych miejsc, żeby nie mozolili oczu. W naszej wsi mieszkało wtedy wielu Żydów. Ale kiedy rozpoczął się Hołodomor, prawie wszyscy oni przenieśli się do Korostenia, Kijowa i innych miast. W Chodakach pozostało sześć żydowskich rodzin, im z Korostenia dwa razy na

Машинний переклад

PRZEWYDANO PRACE JAMESA MEYSA

Jewhen BUKET W tym roku przypada smutna data w historii narodu ukraińskiego — 75. rocznica sztucznego Hołodomoru lat 1932—1933. Dni Żałoby i Pamięci zyskały status memoriału upamiętniającego ofiary ludobójstwa. Przygotowuje się do nich szeroka społeczność na Ukrainie i poza jej granicami. Na tę datę Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska” w Galerii Sztuki Ukraińskiego Domu zaprezentowało wznowiony czterotomowy zbiór materiałów Kongresu USA „Wielki Głód na Ukrainie 1932—1933 lat”, którego kompilatorem był James Meys. Wydanie, które opracowano ponad 20 lat temu, zawiera świadectwa emigrantów z Ukrainy, zebrane na potrzeby Komisji Kongresu USA (tomy I—III) oraz „Raport Komisji Kongresowo-Prezydenckiej ds. badania Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ukrainie” (tom IV). Historyk i politolog James Meys był dyrektorem wykonawczym Komisji w latach 1986—1987. Dzięki niemu świat dowiedział się o Hołodomorze na Ukrainie. Jeszcze w 1982 roku na międzynarodowej konferencji o Holokauście i Ludobójstwie oświadczył: „Aby scentralizować pełnię władzy w rękach Stalina, należało wytępić ukraińskie chłopstwo, ukraińską inteligencję, ukraiński język, ukraińską historię w rozumieniu narodu, zniszczyć Ukrainę jako taką. Kalkulacja jest bardzo prosta i skrajnie prymitywna: nie ma narodu, zatem nie ma odrębnego kraju, a w rezultacie — nie ma problemów”. Obecne wydanie uzupełniono przedmową Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, naukową przedmową z charakterystyką ogólnego tła wydarzeń na Ukrainie podczas kolektywizacji i Hołodomoru doktora nauk historycznych, profesora S. W. Kulczyckiego, a także komentarzami kandydata nauk historycznych H. H. Jefimenki do konkretnych faktów w opowieściach świadków. Bez wątpienia wznowienie czterotomowego zbioru to ważne wydarzenie naukowe i społeczno-polityczne na Ukrainie. To źródło dokumentalne ma wielkie znaczenie dla uzasadnienia wciąż spornej dla wielu na świecie i na Ukrainie tezy o Hołodomorze jako ludobójstwie. Dowód ludobójstwa uzasadnia wiele opublikowanych dokumentów. Jednak kluczową akcję władzy radzieckiej (konfiskata wszystkich produktów spożywczych długotrwałego przechowywania w ukraińskich wsiach w styczniu 1933 r.) przeprowadzono na podstawie ustnych wytycznych. Jej wiarygodność można ustalić jedynie poprzez podobieństwo działań czekistów i komnezamiwców w różnych wsiach Ukrainy, co poświadczyli ludzie, którzy widzieli wydarzenia na własne oczy. Wydanie jest ważnym źródłem takich informacji. Prezentacji przewodniczył honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wiaczesław Briuchowecki. Z przemówieniem powitalnym wystąpił minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun. Do wystąpień zaproszono również dyrektora wydziału prasy, edukacji i kultury Ambasady USA na Ukrainie Christophera Fitzgeralda; przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihora Juchnowskiego; dyrektor departamentu spraw wydawniczych i prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Walentynę Babylyłko; zastępcę dyrektora Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Stanisława Kulczyckiego; wybitnego obrońcę praw człowieka, członka-założyciela Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Łewka Łukjanenkę; dyrektora departamentu współpracy kulturalnej i humanitarnej MSZ Ukrainy Mychajła Saratowskiego; doktora nauk historycznych, profesora, pisarza, polityka, dyplomatę Jurija Szczerbaka; zastępcę naczelnika Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Serhija Kokina; doktora filozofii, prezydenta Ukraińskiego PEN-Clubu, działacza społecznego Jewhena Swerstiuka; poetę, tłumacza, działacza społeczno-politycznego Iwana Dracza; znaną pisarkę, wdowę po Jamesie Meysie Natalię Dziubenko-Meys. Zaznaczyła ona w szczególności: „James zbierał świadectwa inteligentów, chłopów, księży, muzyków, polityków, którzy przeżyli Hołodomor w dojrzałym wieku, kiedy mieli po 30—40 lat i mogą analizować, wspominać fakty, szczegóły, nazwiska”. Wydanie zrealizowano w językach angielskim i ukraińskim. Będą mogli zapoznać się z nim odwiedzający wiele bibliotek. A u wydawcy czterotomowy zbiór można nabyć za 300 hrywien. Nakład wynosi 5 tysięcy egzemplarzy, jednak jeśli wydanie będzie cieszyć się popytem, kompilatorzy są gotowi je wznowić. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Dyrektor Wydawnictwa „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wira Sołowjowa i honorowy prezydent NaUKMA Wiaczesław Briuchowecki na prezentacji

Машинний переклад

DROGA DO WIELKIEJ WOJNY OJCZYŹNIANEJ PROWADZIŁA PRZEZ DRUGĄ WOJNĘ ŚWIATOWĄ (Na podstawie badań Johna Kolaskiego, autora książki „Partnerzy w tyranii”)

Dokończenie. Pocz. w nr 25, 31 z 2008 r. TAJNY PROTOKÓŁ DODATKOWY W związku z podpisaniem Paktu o nieagresji między Niemiecką Rzeszą a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, pełnomocni przedstawiciele każdej z dwóch Stron, które niżej się podpisały, omówili w ściśle poufnych rozmowach kwestię granic odpowiednich stref wpływów w Europie Wschodniej. W wyniku tych dyskusji podjęto następujące decyzje: 1. W odniesieniu do terytorialnego i politycznego wstępnego porozumienia dotyczącego krajów bałtyckich (Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy) oraz północnej granicy Litwy, Strony w swoich działaniach kierują się ustaleniami o strefach wpływów Niemiec i ZSRR. W związku z tym interesy Litwy w rejonach Wilna są uznawane przez Strony za odrębne. 2. W przypadku porozumienia terytorialnego dotyczącego Polski, strefa wpływów Niemiec i ZSRR zostanie podzielona orientacyjnie linią rzek Narew, Wisła i San. Zainteresowanie Stron czyni pożądanym utrzymanie neutralnej Polski, która będzie ograniczona w możliwościach w toku dalszych wydarzeń politycznych. W każdym przypadku oba rządy będą rozstrzygać kwestie za przyjacielskim porozumieniem. 3. Odnośnie Europy Południowo-Wschodniej uwagę zwraca zainteresowanie strony radzieckiej Besarabią. Strona niemiecka ogłasza pełną bezstronność polityczną w tych rejonach. 4. Protokół ten powinien być traktowany przez obie Strony jako ściśle tajny. Moskwa, 23 sierpnia 1939 r. Za Rząd Niemieckiej Rzeszy: J. von Ribbentrop. Z pełnymi pełnomocnictwami Rządu ZSRR: W. Mołotow. Ambasador Niemiec w Związku Radzieckim (Schulenburg) do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec Telegram Bardzo pilne Ściśle tajne Moskwa, 26 listopada 1940 r. Do osobistych rąk Ministra Rzeszy Mołotow poprosił mnie o wizytę dziś wieczorem i w obecności Dekanozowa oświadczył co następuje: Rząd Radziecki przestudiował treść projektu Ministra Spraw Zagranicznych Rzeszy, o którym mowa była w ostatniej rozmowie 13 listopada, i zajmuje następujące stanowisko: Rząd Radziecki przygotowuje się do przyjęcia projektu Paktu czterech mocarstw w sprawie współpracy politycznej i wzajemnego wsparcia na następujących warunkach: 1. Uzgodnienie natychmiastowego wycofania niemieckich oddziałów z Finlandii, która, zgodnie z konwencją z 1939 r., należy do strefy wpływów Związku Radzieckiego. Jednocześnie Związek Radziecki bierze na siebie odpowiedzialność za gwarancje pokojowych stosunków z Finlandią i ochronę niemieckich interesów gospodarczych w Finlandii (eksport drewna i niklu). 2. Uzgodnienie w ciągu następnych kilku miesięcy gwarantowanego bezpieczeństwa Związku Radzieckiego w cieśninach Bosfor i Dardanele: poprzez uchwalenie traktatu o wzajemnej pomocy między Związkiem Radzieckim a Bułgarią, która położona jest pośrodku czarnomorskiej strefy granicznej bezpieczeństwa Związku Radzieckiego, oraz stworzenie bazy sił lądowych i morskich ZSRR w granicach Bosforu i Dardaneli na warunkach długoterminowej dzierżawy. 3. Uzgodnienie zdobyczy terytorialnych na południe od Batumi i Baku w kierunku Zatoki Perskiej, co uznaje się za centrum dążeń Związku Radzieckiego. 4. Uzgodnienie rezygnacji Japonii z jej praw do koncesji węglowych i naftowych na północy Sachalinu. Zgodnie z wyżej wymienionym projektem protokołu demarkacji stref wpływów, należy skorygować plan, który nakreślił Minister Spraw Zagranicznych Rzeszy, aby określić centrum dążeń Związku Radzieckiego na południe od Batumi i Baku w kierunku Zatoki Perskiej. Również projekt protokołu lub porozumienia między Niemcami, Włochami i Związkiem Radzieckim, z poszanowaniem Turcji, powinien przewidywać poprawki, które gwarantowałyby długoterminową dzierżawę bazy lekkich sił morskich i lądowych ZSRR w rejonie cieśnin Bosfor i Dardanele, z wniesieniem — w tym przypadku, jeśli Turcja ogłosi, że jest gotowa przyłączyć się do Paktu czterech mocarstw — gwarancji trzech wyżej wymienionych krajów, niepodległości i integralności terytorialnej Turcji. Protokół ten powinien przewidywać, że w tym przypadku, jeśli Turcja odmówi przyłączenia się do Paktu czterech mocarstw, Niemcy, Włochy i Związek Radziecki zgadzają się opracować plan, zakończyć pilne działania wojskowe i dyplomatyczne oraz zawrzeć w tej sprawie separatystyczne porozumienie. Ponadto, powinno istnieć porozumienie dotyczące: a) Trzeciego tajnego protokołu między Niemcami a Związkiem Radzieckim w sprawie Finlandii (patrz wyżej punkt 1); b) Czwartego tajnego protokołu między Japonią a Związkiem Radzieckim w sprawie rezygnacji Japonii z jej praw do koncesji naftowych i węglowych na północy Sachalinu; c) Piątego tajnego protokołu między Niemcami, Związkiem Radzieckim oraz Włochami, który uznawałby położenie geograficzne Bułgarii wewnątrz czarnomorskiej strefy granicznej bezpieczeństwa Związku Radzieckiego oraz polityczną potrzebę zawarcia traktatu o wzajemnej pomocy między Związkiem Radzieckim a Bułgarią, który w żaden sposób nie powinien wpływać na wewnętrzny reżim Bułgarii, jej suwerenność czy niepodległość. Na koniec Mołotow oświadczył, że radziecka propozycja przewiduje pięć protokołów zamiast dwóch, które zaproponował Minister Spraw Zagranicznych Rzeszy. Wysoko ceni sformułowanie niemieckiego punktu widzenia. Schulenburg Niemieckie Komunikat do Moskwy 21 czerwca 1941 r. (odpowiedź Hitlera) Radziecki ambasador w Berlinie otrzymał od Ministra Spraw Zagranicznych Rzeszy memorandum ze szczegółowymi faktami, w których pokrótce podsumowano: I. W 1939 r. rząd Rzeszy, pomimo istotnych sprzeczności w wyniku nieporozumień między narodowym socjalizmem a bolszewizmem, próbował porozumieć się z Radziecką Rosją. Zgodnie z paktami z 23 sierpnia i 28 września 1939 r., rząd Rzeszy przeorientował się w stosunku do polityki ZSRR i odtąd szczerze szedł naprzeciw Związkowi Radzieckiemu. Ta polityka życzliwości dała Związkowi Radzieckiemu wielką przewagę w sferze polityki zagranicznej. Rząd Rzeszy jest upoważniony oświadczyć, że odkąd oba państwa, szanując ustrój państwowy drugiego i nie ingerując w sprawy wewnętrzne reszty kompanów, powinny zachować trwałe, dobrosąsiedzkie stosunki. Niestety, wkrótce stało się oczywiste, że rząd Rzeszy pomylił się w tym założeniu. II. Wkrótce po zawarciu niemiecko-rosyjskiego traktatu Komintern, do którego należeli oficjalni radzieccy przedstawiciele, udzielający mu wsparcia, wznowił działalność wywrotową przeciwko Niemcom. Sabotaż, terroryzm i szpiegostwo odbywają się na pełną skalę, co niezaprzeczalnie świadczy o przygotowaniach do wojny. We wszystkich krajach graniczących z Niemcami i na terytoriach zajętych przez niemieckie oddziały trwa antyniemiecka propaganda dla przeciwdziałania wysiłkom ustanowienia Ribbentrop spotyka Mołotowa w Berlinie trwały porządek w Europie. Jugosławii chętnie zaproponował broń przeciwko Niemcom radziecki szef Sztabu Generalnego, jak dowodzą dokumenty znalezione w Belgradzie. Deklaracja, którą ogłosił ZSRR podczas zawierania umów o współpracy z Niemcami, wydaje się z góry przemyślanym zniekształceniem faktów, oszustwem przy zawieraniu umów, taktycznym manewrem dla uzyskania porozumień korzystnych dla Rosji. Wiodącą zasadą takiej polityki wybrano drogę na osłabienie niebolszewickich krajów do takiej granicy, aby łatwiej było je demoralizować i, jak widzimy teraz, niszczyć. III. W kręgach dyplomatycznych i wojskowych stało się oczywiste, że działania ZSRR są niekompatybilne z ogłoszonym podczas zawierania paktów nieprzeszczepianiem bolszewizmu i aneksji krajów, które trafiły w sferę jego wpływów. W rzeczywistości ZSRR miał na celu wywieranie nacisku na Zachód całą potęgą militarną, gdzie tylko możliwe, i przesuwanie bolszewizmu dalej w Europę. Działania ZSRR przeciwko państwom bałtyckim, Finlandii i Rumunii, gdzie żąda tego samego, co już rozprzestrzeniło się na Bukowinie, stały się oczywiste. Okupacja i bolszewizacja sfery wpływów Związku Radzieckiego dały mu bezwarunkową możliwość naruszania moskiewskich umów pomimo tego, że rząd Rzeszy do pewnego czasu zgadzał się z takim rozwojem wydarzeń. IV. Kiedy Niemcy decyzją wiedeńską z 30 sierpnia 1940 r. uregulowały kryzys w Europie Południowo-Wschodniej, spowodowany działaniami ZSRR przeciwko Rumunii, Związek Radziecki wyraził protest i rozpoczął intensywne wszechstronne przygotowania wojskowe. Niemcy wznowiły wysiłki dla osiągnięcia porozumienia, co skonkretyzowano w wymianie dokumentów między Ministrem Spraw Zagranicznych Rzeszy a panem Stalinem oraz w zaproszeniu pana Mołotowa do przybycia do Berlina; przyjmowały one oficjalne propozycje od Związku Radzieckiego, z którymi mogły się nie zgadzać, jak na przykład gwarancje ZSRR dla Bułgarii, założenie bazy sił morskich i lądowych ZSRR w cieśninach Bosfor i Dardanele oraz całkowita rezygnacja Niemiec z Finlandii. Z czasem stało się jasne, że polityka ZSRR przeciwko Niemcom nabiera tempa. Ostrzeżenie skierowane do Niemiec w sprawie okupacji Bułgarii i oświadczenie pod adresem Bułgarii po wejściu niemieckich oddziałów miały wrogi wydźwięk i były ze sobą powiązane, podobnie jak obietnica ochrony tyłów Turcji w przypadku tureckiego przystąpienia do wojny na Bałkanach, udzielona w marcu 1941 roku. V. W warunkach radziecko-jugosłowiańskiego układu o przyjaźni z 5 kwietnia tego roku ZSRR przyłączył się do ogólnego frontu anglo-jugosłowiańsko-greckiego przeciwko Niemcom. Jednocześnie próbował odnowić przyjazne stosunki z Rumunią, aby w należyty sposób skłonić ją do odcięcia się od Niemiec. I tylko szybkie niemieckie zwycięstwa przyczyniły się do rezygnacji z anglo-rosyjskiego planu oporu wobec niemieckich oddziałów w Rumunii i Bułgarii. VI. Ta polityka była towarzyszona nieustannym zwiększaniem koncentracji wszystkich dostępnych w dyspozycji rosyjskich sił na ogromnym froncie od Bałtyku do Morza Czarnego, przeciwko którym Niemcy znalazły środki zaradcze dopiero później. Od początku roku była to stale rosnąca groźba dla całego terytorium Rzeszy. Raporty otrzymane w ciągu kilku ostatnich dni nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do agresywnego charakteru tej rosyjskiej koncentracji i stały się zwieńczeniem w kształtowaniu opinii o niezwykle napiętej sytuacji wojskowej. Ponadto istnieją raporty z Anglii dotyczące negocjacji ambasadora Crippsa w sprawie zbliżenia współpracy politycznej i wojskowej między Anglią a Związkiem Radzieckim. Podsumowując, rząd Rzeszy ogłasza, że rząd radziecki podejmuje działania, które są sprzeczne z przyjętymi zobowiązaniami: 1) nie tylko kontynuuje, ale i intensyfikuje próby podważenia fundamentów Niemiec i Europy; 2) jego polityka zagraniczna coraz bardziej nabiera cech antyniemieckich; 3) koncentruje wszystkie siły wojskowe w gotowości bojowej na granicy z Niemcami. Zatem rząd radziecki zniszczył porozumienia z Niemcami i potajemnie przygotował się do ataku na Niemcy od tyłu w walce na śmierć i życie. Dlatego Führer rozkazał siłom zbrojnym Niemiec przeciwstawić się temu zagrożeniu wszystkimi środkami, do jakich są zdolne. EPILOG Dla absolutnej większości państw II wojna światowa rozpoczęła się 1 września 1939 roku. Taką była dla Ukraińców w Polsce, którzy bronili się przed niemieckim atakiem na swoich ziemiach etnicznych, i dla Ukraińców w ZSRR, którzy po 17 dniach w składzie wojsk radzieckich, również bez wypowiedzenia wojny, jak i Niemcy, przekroczyli polskie granice. Prawdopodobnie nieprzypadkowo Stalin zwlekał z atakiem na Polskę, nie reagując na liczne przypomnienia Hitlera o wypełnieniu obowiązków zgodnie z tajnym protokołem dodatkowym do Paktu o nieagresji z 23 sierpnia 1939 r. Aż do momentu, gdy wydarzyły się dwa ważne wydarzenia: na wschodzie 15 września podpisano długo oczekiwany rozejm z Japonią i dla Rosji minęło niebezpieczeństwo wojny na dwa fronty; a wieczorem tego samego dnia nazistowskie komunikaty ogłosiły upadek Warszawy i Stalin musiał się śpieszyć, aby nie stracić zdobyczy. Armia Czerwona przekroczyła granicę, rozpowszechniając komunikaty o ratowaniu Polski przed nazistami. W rzeczywistości jednak poruszała się po prostu do uzgodnionej linii demarkacyjnej rzeką Bug do granicy z Rumunią i Węgrami, aby odciąć możliwe drogi odwrotu rozbitych polskich armii. Był to „cios miłosierdzia” dla Polski, którą już rozpięli Niemcy. Prawie dwa lata później nadeszła kolej ZSRR, by odkupić grzech Paktu o nieagresji, pobłażania Hitlerowi w rozpętaniu wojny z Polską (jak się okazało, II wojny światowej). Pakt przerodził się w zgodę Stalina na przyłączenie się do agresywnego bloku hitlerowskiego, a potem przez antagonizm dwóch najeźdźców wyłonił się jako oskarżenie Hitlera pod adresem Stalina i poszukiwanie przez Hitlera światowej dominacji na terenach ZSRR. Przełożył Feliks REDKO

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

Mychajło NAJENKO Język to nie tylko przedmiot zainteresowań naukowych lingwistów, lecz środek komunikacji wykształconego narodu. Właśnie dlatego wymaga on zarówno pryncypialnej ochrony, jak i uświadomienia sobie, że bez języka narodowego nie wyobraża sobie siebie ani matematyk, ani biolog, ani filozof. Jednakże nie rozumieją tego wszystkie gałęzie ukraińskiej władzy, ale dobrze rozumieją to nasi „przyjaciele”. Na przykład przyjrzyjmy się temu, co drukuje główny organ rosyjskich pisarzy „Litieraturnaja gazieta”: w każdym jej numerze obowiązkowo znajduje się materiał ukrainofobiczny, skierowany przede wszystkim przeciwko językowi ukraińskiemu; dla nich nie jest on „jazykiem”, nie jest „rieczą”, jak piszą ich słowniki, lecz ironiczną „mową”, którą należy niszczyć. A zniszczenie języka prowadzi do zniszczenia narodu, do przekształcenia go w „populację”, która pracuje w punkcie skupu. Czy rozumie to, powiedzmy, nasz premier, który wydaje swoją gazetę „WW” nie po ukraińsku? Czy rozumie to Prezydent, który kieruje krajem, w którym 90 procent produkcji drukowanej rozpowszechniane jest w języku rosyjskim?.. W narodzie „leniwy kot” charakteryzowany jest tak: myszy biegają mu po głowie, a on — „zero uwagi”. Gdzie to widziano, żeby na głowie u władzy (i w Odessie, i na Krymie) stawiano pomniki największemu katu narodu ukraińskiego — carycy Katarzynie (która, według Szewczenki, „dokończyła wdowę sierocinę”), a ta głowa nawet nie drgnęła?.. Dysertacji dawno już nie piszą, a klepią. Na wszystkich słupach są ogłoszenia w rodzaju: „piszę dyplomowe, kursowe, dysertacje dla przyszłych proFFesorów”, a władza nawet nie reaguje. A to wszystko — język kultury, do którego, jak widzimy, nikt nie ma czasu się zabrać… Kilka miesięcy temu odbył się Kongres inteligencji, na którym mowa była o jedynej przestrzeni kulturologicznej Ukrainy. Dzień przed Kongresem Iwan Dracz w wywiadzie dla gazety „Hołos Ukrajiny” powiedział, że będzie to albo coś znaczącego, albo kolejna, jeszcze jedna bańka. I jak w wodę patrzył: bańkę nadmuchali, a praktycznych kroków żadnych. Chyba że częstsze stały się wizyty Prezy- Taras SZEWCZENKO, przewodniczący obwodowego oddziału „Proświty”, m. Zaporoże …Wielbić będę tych małych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo. T. Szewczenko Szewczenko napisał te wersy sto czterdzieści dziewięć lat temu. Świadczą one o stanie ukraińskiego słowa w imperium rosyjskim, które przez stulecia wywierało nacisk na język, kulturę i duchowość ukraińską. Przestrzegano tego konsekwentnie także po Szewczence — czy to w imię cara, samodzierżawia, „państwowego” prawosławia, czy w imię partii, narodu radzieckiego i internacjonalizmu… Politykę „rusyfikacji obcoplemieńców” prowadzono z niezachwianą upartością. „Ukraina nigdy nie miała swojej historii, nigdy nie była odrębnym państwem — pisał M. Katkow 21 czerwca 1863 roku w artykule wstępnym gazety „Moskowskije wiedomosti”, której był redaktorem — a naród ukraiński jest… częścią… narodu rosyjskiego, bez którego nie może pozostać tym, czym jest. Języka małoruskiego nigdy nie było i pomimo wszystkich wysiłków ukrainofilów, do tej pory nie istnieje”. A już 18 lipca 1863 roku monarchista, reakcyjny rosyjski minister spraw wewnętrznych Wałujew wydał tajny cyrkularz i nakazał cenzorom nie przepuszczać utworów w języku ukraińskim, ponieważ „osobnego języka małoruskiego nie było, nie ma i być nie może, i że narzecze, którego używa lud, jest tym samym językiem rosyjskim, tylko zepsutym wpływami Polski”. Od cenzorów Wałujew wymaga, „aby do druku w tym języku zezwalali tylko na utwory, które nie należą do literatury wykwintnej: drukować książki w języku małoruskim jako duchowe, czy też edukacyj-

Машинний переклад

U KOGO MYSZY BIEGAJĄ PO GŁOWIE?

Plakat Lidii Pińkowskiej dentem budowy „Arsenału Artystycznego”, „stolicy hetmańskiej” czy muzeum w Pyrohowie. Albo stało się już obowiązkowe ciągłe wchodzenie na najwyższą ukraińską górę. To być może jest potrzebne, ale… „Nie carskaja eta dieło”. Co, nie mamy ministra kultury czy wicepremiera do spraw humanitarnych? Gdyby naród miał ojca, to dałby im obu łyżką po czole i powiedział: Siedźcie na tym „Arsenale Artystycznym” czy w „stolicy hetmańskiej”, dopóki… A ja zajmę się wprost krzyczącymi problemami. Gospodarka i kultura wsi na przykład wpadły w taką przepaść, z której nie wyciągną jej ani populistyczne rozmowy o Hołodomorze, ani politykierstwo wobec NATO, ani… Kto będzie zawracał na Ukrainę wiejskich zarobkowiczów, którzy pracują na czarnych podwórkach zagranicy i uważają te podwórka za bardziej atrakcyjne niż ukraińska niepodległość z jej bezdrożami, bezrobociem i wiejskim bytem na poziomie XVII wieku? Czyż tak ciężko doprowadzić do każdej wsi choćby asfaltową ścieżkę? A wieś przecież to główne źródło języka narodowego. Jeśli brakuje talentu, żeby to uświadomić sobie, trzeba jechać na konsultację do amerykańskiego Kongresu; on, nie gadając o żadnych „lokalnych” budżetach, jeszcze nie wiadomo kiedy stworzył warunki, by wyścielić do każdego farmera i drogę, i wszystkie inne oznaki cywilizacji… Sądząc po wszystkim, nikt u nas nawet nie zamierza udawać się na takie konsultacje, bo przecież trzeba w porę zadeklarować własne milionowe aktywa (Prezydent), roczne półtoramilionowe depozyty (minister finansów)… Istnieje opinia, że z językiem ukraińskim problemy będą pozostawać zawsze, bo nie ma, jakoby, bariery między nim a językiem, powiedzmy, Rosjan. Jeśli rozumieć tę „różnicę” tak, jak ironiczny bohater Ostapa Wyszni: „Po rosyjsku — triest i po ukraińsku triest. Syndykat — i po rosyjsku, i po ukraińsku — syndykat. Tantiema — tak samo i po rosyjsku, i po ukraińsku…”, — to rzeczywiście nie ma. A jeśli poważnie… Niepowtarzalność — kręgosłup języka ukraińskiego, Ukraina straciła bodaj najwięcej swoich myślicieli. Żeby wyodrębnić niepowtarzalne, narodowe, Bohdan Chmielnicki odważył się na wyzwolenie swojego narodu spod władzy polskiej; w imię utwierdzenia ukraińskiej niepowtarzalności Iwan Mazepa powstał przeciwko Imperium Rosyjskiemu; za śpiewny język ukraiński Szewczenko cierpiał i męczył się przez całe swoje twórcze życie. Za świadomość narodową komunistyczni oprycznicy niszczyli ukraińską inteligencję… My obecnie zbieramy owoce wszystkich tych porażek, bo my — to dzieci niezniszczonych, najbardziej zadeptanych, tych, którzy ani wtedy nie widzieli, ani teraz nie mogą siebie zidentyfikować. Potrzeba dziesięcioleci, żeby wywietrzała owa imperialna zadeptaność. Wspomniany wyżej „proFFesor” — jest z tej epoki. I on taki nie jest jeden. Akademicki Instytut Języka Ukraińskiego (dyrektor P. Hrycenko, wiodący naukowiec Switłana Jermolenko i in.) niedawno w telewizyjnym eksperymencie zademonstrował, że bakterią „proFFesorstwa” zarażona jest cała kierownicza wierzchołek naszej-nienaszej władzy. Jeśli premier mówi „kaalicja” zamiast „koalicja”, to jest to, według wyrażenia Prezydenta, nie tylko „porte” („psuje”) ich samych, a niweluje cały naród, który powierzył im stery. Zmiany są możliwe wtedy, kiedy pracuje chociaż edukacja. A jaka ona u nas jest? Kiedy w klasycznych uniwersytetach Ukrainy nie ma wydziałów języka narodowego i literatury?! Gdyby takie coś zdarzyło się we Francji, Anglii czy Polsce, to raczej nie miałyby swojego (i jakiego?..) oblicza także ich państwa! To u nas życie „bez oblicza”, bez swojego języka i kultury, jak uważano za normę za caratu czy bolszewizmu, tak i pozostało obecnie… Swoje stanowisko muszą przekazać związki twórcze — pisarze, artyści, muzycy. Ale ich (w walce o język i duchowość narodową) nie słyszy nikt.

Машинний переклад

Przekazać prawdę historii

M. SAMUŚ, Czuhujów To odpowiedź na artykuł wstępny „Słowa Proświty” „W naszym pracowitym, nieprzebiegłym plemieniu” Lidiji Rybenko oraz na nasze realia. Bo żyć duchowo staje się coraz trudniej, coraz boleśniej i coraz ciężej. Pozbawiono nas wszelkich praw narodowych, wszystko jest tylko dla okupanta i dla niewolnika-renegata, ujarzmionego siłą władzy i ludobójstwami (nr 22, 05.2008 r.). Miarą zrusyfikowania są wyniki głosowania za siłami proukraińskimi (2007 r.): Charkowszczyzna — 24%, Czuhujów — 16%, Donieczczyzna — Ługańszczyzna — 5—7% wyborców. Jeszcze zacieklej (na zamówienie Moskwy!) na wschodzie i południu walczy się przeciwko zbawiennej dla nas integracji euroatlantyckiej. A to jest ocalenie naszego języka, narodu i państwa przed zagładą w szponach „bratniego” sąsiada. Moskiewia nigdy de facto nie była ani słowiańska, ani ruska. Zamieszkiwały ją przeważnie plemiona ugrofińsko-mordewsko-tatarsko-mongolskie, które dopiero w XV—XVI wieku ukształtowały własny samodzielny naród Moskali, kierując swoją agresywną strategię na zniszczenie wszystkich sąsiednich narodów, grabież ich ziem i bogactw. W naszym losie nie ma mistyki. Świadomie niszczy nas przez wieki (!), i także dziś, znacznie silniejsze drapieżne imperium. Ale mamy przekazać świętą ukraińską prawdę każdemu etnicznemu Ukraińcowi, zaślepionemu imperialno-sowiecką papką.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WAŁUJOWSZCZYZNA PO ZAPOROSKU

przeznaczenia do początkowego czytania dla ludu zabronić”. Cyrkularz Wałujewa ma sto czterdzieści pięć lat, a minął już osiemnasty rok niepodległości Ukrainy! Lecz przez lata niepodległego budowania państwa język rdzennego narodu zamiast ideologicznego, jednoczącego, stał się politycznym „problemem” społeczeństwa. „W obronie naszego historycznego dwujęzyczności” napisano książkę A. Żelieznego „Pochodzenie rosyjsko-ukraińskiej dwujęzyczności na Ukrainie (Jak spolszczyli nasz język?)”, która wyszła w wielotysięcznym nakładzie w wydawnictwie jednego z najpotężniejszych zakładów Zaporoża. Swoją drogą, żadnych danych wydawniczych w książce nie znajdziecie, oprócz odnośnika do strony internetowej, bo za taki paszkwil na duchowość narodu — język — jego wydawcy musieliby odpowiadać przed prawem. W rzeczywistości autor, „nie mając oficjalnego wykształcenia filologicznego” (s. 36), jak i wydawcy tego cynicznie kłamliwego i antynaukowego słowotoku, naprowadzają czytelników na myśl, że „najbardziej odpowiednia nazwa dla tego języka to rosyjsko-polski dialekt, chociaż my teraz nazywamy go językiem ukraińskim” (s. 44). W jaki sposób autor dowodzi swoich myśli? „...Mnóstwo polonizmów zostało wprowadzonych... umyślnie, w jedynym celu — pogłębienia różnicy między językiem ukraińskim a rosyjskim. Z mnóstwa takich słów dla przykładu weźmy jedno — „ґума” (guma). Guma została stworzona w czasach, gdy Ukraina już dawno wróciła na łono jednolitego ogólnorosyjskiego państwa, w konsekwencji nowe, pod każdym względem pożyteczne tworzywo, i w rosyjskim, i w ukraińskim języku powinno nazywać się tym samym słowem „rezina”. Pytanie brzmi, w jaki sposób guma zaczęła nazywać się po ukraińsku dokładnie tak samo, jak i po polsku — ґума (guma)? Odpowiedź jest jasna: w rezultacie celowej, umyślnej polityki spolszczania pod fałszywą nazwą „derusyfikacja” (s. 47). W tym, że w języku rosyjskim używa się słowa „rezina”, a w ukraińskim „ґума”, nie ma żadnej celowej polityki spolszczania i derusyfikacji, bo to nie jest słowo rosyjskie, a zapożyczone przez język rosyjski za pośrednictwem francuskiego: résine — „żywica” (zob.: M. Fasmer. „Etymologiczny słownik języka rosyjskiego”). Słowo „ґума” („gorąca żywica”, „kauczuk”) zostało zapożyczone przez język ukraiński, białoruski, bułgarski, macedoński, polski, czeski, słowacki, górnołużycki, serbsko-chorwacki i inne języki ze średniowiecznej łaciny (zob.: „Etymologiczny słownik języka ukraińskiego” w siedmiu tomach). Zatem z czysto ukrainofobicznych pozycji autor „Pochodzenia dwujęzyczności...” podaje słownik porównawczy języków ukraińskiego, polskiego i rosyjskiego, analizować który nie ma potrzeby: każdy chętny może wziąć jeszcze słowniki innych języków słowiańskich i znaleźć w nich odpowiedniki słów. Czego więc domaga się w swoim opusie pan Żeliezny? Tego, co 145 lat temu Wałujew: „nie ma, nie było i być nie może”! Jeszcze inni, zaporoskiego pokroju, „obrońcy Ukrainy” z „Zerkala Nedieli” prorokują: „Sferami realnego funkcjonowania ukraińskiego języka ogólnonarodowego pozostają mowa rodzinno-bytowa i literatura piękna, a także część centralnych i regionalnych mediów. ...Fakt ukraińskojęzyczności naszych mediów ...nie zawsze oznacza, że język ten jest doskonały i wysokokulturowy”. Autorzy utożsamiają rosyjskojęzyczną ludność na Ukrainie z Rosjanami i dlatego w żaden sposób nie chcą uznać się za mniejszość narodową: „My tutaj jesteśmy rdzennym narodem” — tak próbują szowiniści przyzwyczaić nas do tej myśli, ukrywając tezę, że „walka o język jest symbolem walki o władzę” (A. Meillet). Nie inaczej, jak celowym słowotokiem o rozkwicie języka ukraińskiego i jego szerokim zastosowaniu w życiu społecznym za czasów byłego ZSRR, są „pisania” Jaszy Siewiernego, który po „trudach sprawiedliwych w imię Ukrainy” dorabia w lokalnej żółtawej gazetce „Istebliszment”. Oto próbka języka i myśli tego autora: „Nowomodni kijowsko-mohylańscy ideolodzy zaśmiecają mózgi dorastającego pokolenia... (między seksem a piwem) wpychane są podłe myśli o tym, że w prehistorycznym Związku Radzieckim prawa narodów były niesamowicie ograniczane. Przez kogo ograniczane? Oczywiście, że przez Rosjan. Wybaczcie, ale to bzdura. Hipnoza dla banderologów” (Istebliszment, nr 17). Zapał Jaszy Siewiernego co do konieczności „dwujęzyczności” na Ukrainie, podobnie jak innych autorów, został poparty na szczeblu lokalnym: rada miejska Zaporoża nadała status państwowego językowi rosyjskiemu. Godny prezent dla zaporoskich kozaków na 145. rocznicę wałujowszczyzny! Ukraińcy czekają na oficjalną odpowiedź prokuratora miasta Zaporoża w sprawie legalności takiej decyzji rady miejskiej.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Bohdana MOROZ Zdjęcia autorki. Teodozyjskie stowarzyszenie miejskie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Republikańskim Komitetem Autonomicznej Republiki Krymu ds. Informacji oraz komitetem wykonawczym Rady Miejskiej Teodozji przeprowadziło ósmy Ogólnoukraiński Festiwal Książki Ukraińskiej „Teodozja—2008”. W festiwalu wzięli udział pisarze, naukowcy, literaturoznawcy, wydawcy, pedagodzy, pracownicy bibliotek i muzeów z różnych zakątków Ukrainy. Uroczyste otwarcie festiwalu odbyło się w pomieszczeniu centralnej biblioteki miejskiej im. A. Grina. Z mową powitalną wystąpił zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz Wasyl Folwaroczny. Wspomniał on, jak 35 lat temu przejechał trasą budowy Kanału Północnokrymskiego od Kachowki przez wiele miast Krymu, wśród których była także Teodozja. Z czasem wydał książkę „Lecznicza woda”, w której przeprowadził analogię: tak jak Dniepr swoją leczniczą wodą połączył Ukrainę z Krymem, tak i obecnie ukraińska książka występuje jako siła jednocząca między ludźmi różnych narodowości, buduje mosty wzajemnego wzbogacania kultur. Ze świętem książki uczestników i gości festiwalu powitali przewodniczący Republikańskiego Komitetu ARK ds. Informacji Szewkiet Memietow oraz naczelnik wydziału kultury komitetu wykonawczego Rady Miejskiej Teodozji Tamara Stebliuk. Jewhen Biłousow — teodozyjski pisarz, członek „Proświty”, jeden z założycieli i organizatorów festiwalu, powiedział, że nie spodziewał się, iż festiwal będzie z roku na rok tak skutecznie i pomyślnie się rozwijał, a teraz w Teodozji jest prawdziwe wielkie święto ukraińskiej książki. W ceremonii uroczystego otwarcia festiwalu wziął udział przewodniczący Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” Witalij Moroz, który przy akompaniamencie bandury wykonał hymn Ukrainy. Na wystawie książek wydawnictw z różnych obwodów Ukrainy Wasyl Folwaroczny zaprezentował produkty „Proświty”, które są wydawane przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. Jurij Handziuk, dyrektor generalny firmy nagraniowej „Atlantic”, przedstawił kolekcję 43 multimedialnych płyt kompaktowych, zorientowanych na dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Pracownicy Rówieńskiej Biblioteki Obwodowej Anżela Chameciuk i Łarysa Romaniuk zaprezentowały wystawę „Rówieńszczyzna literacka”, Witalij Moroz zapoznał z nowym ogólnoukraińskim czasopismem duchowo-oświatowym dla młodzieży „Ahneć”, które założyło młodzieżowe Centrum Duchowe Zaśnięcia Matki Bożej. Dyrektor państwowego wydawnictwa „Tawrija” z Symferopola Andrij Szczekun zaprezentował literaturę dziecięcą, krajoznawczą, historyczną oraz poinformował o otwarciu jesienią sklepu z ukraińską książką w Symferopolu. Podczas posiedzenia „okrągłego stołu” pod hasłem „Ukraińska książka dzisiaj i jutro” omówiono problemy ukraińskiego drukarstwa. Zdaniem mówców, obecnie trwa zastępowanie prawdziwych pojęć. Entuzjaści próbują nieść ukraińską kulturę faktycznie na zrusyfikowane terytoria. Wasyl Folwaroczny wyraził życzenie, aby każdy w swoim regionie propagował i popularyzował imiona Ukraińców, dzięki którym cały świat wie o naszym państwie. Jurij Handziuk przytoczył statystykę wydawania ukraińskiej książki: na jedną ukraińską przypada 15, 16 rosyjskich; średni nakład na Ukrainie wynosi około 2—3 tys., w Rosji 15—20 tys. Księgarnie znikają. Jedynie 25 mln Ukraińców kupuje ukraińskie produkty, a rynek rosyjskiej książki to 300 mln nabywców. Do rozwiązania tego globalnego problemu potrzebne jest wsparcie państwa. Darija Iwanicka, bibliotekarka, pisarka dziecięca ze Lwowa uważa, że stan współczesnej literatury ukraińskiej nie jest zły. A oto problem nieczytania książek istnieje na całym świecie. Aby zainteresować dzieci w wieku przedszkolnym czytaniem, potrzebni są wolontariusze, którzy czytaliby w przedszkolach, szkołach książki w języku ukraińskim. Tetiana Sehodina, dyrektor centralnego systemu bibliotecznego dla dorosłych w Symferopolu, zaprezentowała pracę biblioteki imienia A. Puszkina, gdzie młodzież z przyjemnością bierze udział w wydarzeniach promujących ukraińską książkę. Najważniejszym problemem, z którym zgadzają się wszyscy uczestnicy „okrągłego stołu”, Tetiana Sehodina nazwała obojętność rodziców wobec wychowania własnych dzieci. Oni nie czytają dzieciom. Przez tydzień uczestnicy festi- J. Biłousow wręcza nagrody uczestnikom festiwalu spotykali się z czytelnikami, miłośnikami ukraińskiego słowa. Niezwykle interesująca była podróż na górę Uzun-Syrt, na której odbyła się akcja „Ukraińska książka zawsze na wysokości”. Tam prezentowano książki Wołodymyra Terechowa „Za przełęczą przełęcz” oraz spotykano się z pilotami lotnictwa sportowego. Ważnym wydarzeniem dla mieszkańców Teodozji stało się otwarcie nowej biblioteki nr 5 w mikrorejonie Blizhni Komyszi. Przykro, ale znaleźli się tam ludzie, którzy chcieli zakłócić wydarzenie, wykrzykując, że rzekomo nie rozumieją języka ukraińskiego. Jednak większość zebranych ciepło i szczerze witała gości. Uczestnicy festiwalu podarowali bibliotece książki i z radością jako pierwsi weszli do schludnego pomieszczenia. Podczas festiwalu odbył się konkurs na najlepszą książkę. Każdy autor miał możliwość zaprezentowania swoich utworów. W nowej powieści Wasyla Folwarocznego „Czarny boomer” mowa o politycznych kolizjach ostatnich lat, o „zakulisowych grach tych, którzy rwą się do wysokich stanowisk państwowych, aby uczynić Ukrainę swoją zamkniętą spółką akcyjną i handlować nią hurtowo i detalicznie”. Rozmyślania ukraińskiego poety, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, wyłożone w książce „Źródła”, stały się już popularne, ponieważ długi czas brzmią w autorskim programie „Źródła” w Radiu Narodowym. W nich są tradycje i historia, korzenie oraz język ojczysty — wszystko to, co nazywamy kulturą, bo kultura światowa to sumaryczna kultura wszystkich narodów na ziemi, a nie uniwersalność, jak język esperanto. Artystyczno-dokumentalna powieść dla dzieci „Czarodziejska igła Wiery Roik”, którą przedstawił autor Jewhen Biłousow, to startowe wydanie nowego autorskiego projektu teodozyjskiego pisarza „Dzieciom — o wybitnych ludziach Krymu”. W projekcie jest dwa tuziny popularyzatorskich książek, które będzie wydawać symferopolskie wydawnictwo „Sonat”. Książka „Dzieciom o Lwowie” Darii Iwanickiej, pisarki dziecięcej, kierowniczki działu młodszych uczniów obwodowej biblioteki dziecięcej we Lwowie, zaprasza do dawnego miasta, owianego legendami. To przewodnik dla każdego, kto szanuje i interesuje się historią rodzinnego kraju. Pieśni i romanse ukraińskich kompozytorów do wierszy poetki Tetiany Petrowskiej „Niebieskie fiołki” są przepełnione miłością do rodzinnej ziemi. W dokumentalnej powieści „Wszystko rodzi się z miłości” Olhy Dowhopyat, nauczycielki języka ukraińskiego i literatury z Kozyna w obwodzie kijowskim, mowa o Iwanie Czyżence — profesorze, akademiku Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, byłym kierowniku katedry podstaw teoretycznych elektroniki. W Dniu Niepodległości Ukrainy w Narodowej Galerii Obrazów im. I. Ajwazowskiego odbyło się uroczyste nagrodzenie uczestników festiwalu. Zwycięzcami zostali: w kategorii „Literatura piękna. Proza” powieść Wasyla Folwarocznego „Czarny boomer”; w kategorii „Język. Literaturoznawstwo” — książka rozmyślań Pawła Mowczana „Źródła”; w kategorii „Literatura dziecięca” — artystyczno-dokumentalna powieść Jewhena Biłousowa „Czarodziejska igła Wiery Roik”; w kategorii „Sztuka muzyczna” — książka „Niebieskie fiołki” Tetiany Petrowskiej; w kategorii „Moja Ukraina” — książka Iryny Pyrożenko i Iwana Czerniakowa „Wyszogród—Meżyhirja”, książka „Dzieciom o Lwowie” Darii Iwanickiej oraz „Wiestnik Odeskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego”; w kategorii „Wybitni działacze ukraińskiej historii” wyróżniono powieść Olhy Dowhopyat „Wszystko rodzi się z miłości”; w kategorii „Najlepsze wydanie elektroniczne” — firmę nagraniową „Atlantic” za stworzenie płyt kompaktowych „Kolekcja dziecięca”. Szybko minęły ciekawe, różnorodne dni ósmego festiwalu ukraińskiej książki. Chce się, aby skarbnica ukraińskiej literatury wzbogacała się, uzupełniała nowymi utworami młodych autorów, darując światu piękno, bogactwo i niepowtarzalność ukraińskiego słowa.

Машинний переклад

WYDAWNICTWA DIASPORY WZBOGACIŁY ZBIORY BIBLIOTECZNE

Tetiana MOSIJCZUK, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Chmielnickie Miejskie Zrzeszenie «Proświty» otrzymało od przyjaciół z Kongresowego Komitetu Ameryki dużą liczbę różnorodnych tematycznie książek na nowy rok szkolny. Wszystkie one przydadzą się tym, którzy interesują się historią, kulturą, literaturą piękną Ukrainy. Almanachy Ukraińskiego Związku Ludowego, książki „Symon Petlura — mąż stanu”, „Kwestia narodowa w dramatycznym poemacie „Bojarynia” Łesi Ukrainki”, dwutomowa powieść „Wróg ludu” oraz inne ciekawe wydania ukraińskiej diaspory posłużą uczniom, studentom, wykładowcom. Nowe nadejścia z Nowego Jorku wzbogaciły unikatowe zbiory biblioteczne Domu Ludowego «Proświty» w naszym centrum obwodowym.

Машинний переклад

NAJNOWOCZEŚNIEJSZA PLACÓWKA — DZIECIOM

Maria DUMNICZ, sekretarz odpowiedzialny Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Główne święto naszego kraju — Dzień Niepodległości — w rejonie owidiopolskim na Odessczyźnie obchodzono na różne sposoby. Odbyły się uroczyste zebrania, złożono kwiaty i tak dalej. Niepodległość państwa jest w rękach młodego pokolenia i od tego, jak nauczymy i wychowamy swoją zmianę, zależy los Ukrainy. Myśląc w ten sposób, mecenasi i dobroczyńcy 23 sierpnia w osiedlu typu miejskiego Awangard otworzyli przedszkole przy szkole ogólnokształcącej I stopnia. Jest to nowoczesny trzykondygnacyjny budynek o powierzchni całkowitej 4625 metrów kwadratowych. Na pierwszym piętrze znajduje się stołówka na 60 miejsc z najnowocześniejszym wyposażeniem technologicznym, na drugim — sala muzyczna z instrumentami, domowym kinem i szatniami dla młodych artystów. Decyzję o budowie nowego przedszkola osiedlowa rada Awangardu podjęła w 2003 roku. Finansowano ją początkowo z budżetu osiedlowego, a w 2007 roku, aby przyspieszyć tempo budowy, zaczęto przydzielać środki z budżetu rejonowego. Na końcowym etapie prac budowlanych pałeczkę przejęli dobroczyńcy: członek rady Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kierownik frakcji deputowanych bloku wyborczego „Nasza Ukraina” w Owidiopolskiej Radzie Rejonowej O. Dyakowycz, członkowie frakcji deputowanych bloku wyborczego „Nasza Ukraina”, dyrektor generalny spółki z o.o. „Promtowarnyj rynok” W. Dobriański oraz dyrektor B. Melnyczuk. Zakupili najnowocześniejsze wyposażenie dla dzieci. Dlatego ci dorośli mają prawo uważać 1 września — Dzień Wiedzy — również za swoje święto.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ozdoby — wszystko zachowano takim, jakim było 350 lat temu. Z ekspozycji dowiadujemy się o rzemiośle, życiu codziennym, uzbrojeniu armii kozacko-chłopskiej. Jakże oni, nasi przodkowie, byli wprawni w pracy i boju! Do dziś miejscowi mieszkańcy znajdują bezcenne rarytasy, uprawiając ziemię. Niestety, badań archeologicznych obecnie się nie prowadzi, przyczyna jest tradycyjna — brak środków. Za to niestrudzenie pracują „czarni” archeolodzy i dziedzictwo całego narodu, które mogło stać się jego dorobkiem, znika nie wiadomo gdzie. Pracownicy muzeum z żalem rozkładają ręce — na to nie ma rady. Według słów zastępcy dyrektora Państwowego Rezerwatu Historyczno-Memoriałowego „Pole Bitwy pod Beresteczkiem” Jurija Łotockiego, muzeum potrzebuje statusu narodowego: wtedy wydzielane byłyby środki na pracę naukową. Potrzebuje rezerwat także nowego pomieszczenia muzeum, gdyż cele klasztorne należałoby zwrócić mnichom odrodzonego klasztoru, bo oni są prawdziwymi gospodarzami. „Opracowano koncepcję, aby przenieść muzeum z terenu klasztoru i zbudować je nieopodal, na południowy zachód od wyspy Żurawłycha — opowiada Jurij Łotocki. — Ale pojawia się nowy problem: ziemie wokół zostały podzielone na udziały i chłopi nie zgadzają się ich oddawać. W okresie niepodległości wiele się zmieniło, ale nie na lepsze. Kiedyś kontrolowano wycieczki, kierowano zwiedzających. Wtedy na Kozackie Mogiły jechali z całego Związku. Teraz liczba turystów zmalała. W latach 90. muzeum, jak inne placówki kulturalne, zaczęło podupadać. W 2001 roku z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Mykoły Soroki podczas przygotowań do obchodów 350-lecia bitwy pod Beresteczkiem wiele zrobiono dla odnowienia tego ośrodka duchowości: odnowiono mur klasztorny, zbudowano mostek, zagospodarowano teren. Dzięki Państwowemu Komitetowi Leśnictwa pomieszczenie muzeum obito drewnianą boazerią, wymieniono drzwi i podłogę w cerkwi św. Jerzego. Ale od tego czasu minęło już siedem lat, a kompleks wymaga stałych nakładów kapitałowych. Pilną potrzebą jest pokrycie cerkwi św. Michała, która miejscami przecieka. W renowacji znajduje się ikonostas z niej. Do końca roku obiecują środki, więc mamy nadzieję zakończyć renowację. Nie ma środków na wykopaliska, a w ziemi jest jeszcze mnóstwo bezcennych rzeczy. Przygotowując się do uczczenia 300-lecia tragedii baturyńskiej, państwo wkłada w odnowienie hetmańskiej stolicy znaczne pieniądze. Czyżby więc po to, by doczekać się wsparcia finansowego, trzeba było dożyć do kolejnej „rocznicy”? W Kijowie budują Mystecki Arsenał. Przyjeżdżał do nas wicepremier Iwan Wasiunyk, przyglądał się naszym najcenniejszym eksponatom, żeby zabrać je tam. Co więc wtedy zostanie nam?” Dlaczegoś Jurij Pawłowycz tego dnia nie miał zbyt optymistycznego nastroju. Być może dlatego, że realia nie dają podstaw do optymizmu. Status narodowy, który dałby rezerwatowi możliwość rozwijania się, wznowienia badań naukowych, który wydawał się kilka lat temu tak bliski, tak i pozostał, by pokrywać się kurzem na urzędniczym stole. Teraz ten unikalny kompleks, który mógłby stać się potężnym centrum odrodzenia duchowości, wychowania młodego pokolenia, ledwie wegetuje. I choć na pierwszy rzut oka wszystko jest tu wyszykowane, jednak przyglądając się uważniej, widzisz nędzę. Biedna, ale dumna panna. Zupełnie inny nastrój miał naczelnik wydziału oświaty Radywiłowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Rostysław Wojcechiwski. Niepoprawny optymista, nie przepuszcza okazji, by przywieźć do Plaszewy gości, pokazać i opowiedzieć im wszystko, co wie sam. Na bazie rezerwatu z inicjatywy rejonowego wydziału oświaty przeprowadzane są obwodowe festiwale „Potomkowie kozackiej sławy”, zloty dziecięcych stowarzyszeń kozackich republik Radywiłowszczyzny, aby u każdego ucznia ukształtować świadomość narodową, rozwinąć najlepsze cechy Ukraińca-patrioty. Rostysław Stepanowycz jest przekonany, że wspólnymi siłami uda się przezwyciężyć obojętność i nowe pokolenie odrodzi dawną sławę. Nie, nie poczerniało pole ukraińskiej duchowości, ono zielenieje młodymi pędami, bo na zloty do Plaszewy przyjeżdżają uczniowie i dorośli ze wszystkich zakątków Ukrainy.

Машинний переклад

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ

Ołena Szułha PRZESZŁOŚĆ 30 dnia czerwca 1651 roku rozpoczęła się krwawa bitwa, która bez wątpienia wpłynęła na dalsze życie polityczne Europy. Na prawym brzegu rzeki Styr, na wyspie Żurawłycha między wsiami Plaszewa i Ostriw, starło się 150-tysięczne wojsko polskiego króla Jana II Kazimierza ze 100-tysięcznym wojskiem Bohdana Chmielnickiego, do którego dołączyło 25 tysięcy konnych krymskiego chana Islama Gireja III. W wojsku Chmielnickiego byli nie tylko kozacy, ale i chłopi, którzy powstali do walki przeciwko polskiemu uciskowi. Bitwa zaczęła się niepomyślnie dla Tatarów — według podań jednym z pierwszych w ich wojsku zginął sułtan Amurat, krewny chana. Miał on rzekomo upaść głową w stronę wojska, co zwiastowało klęskę. Dlatego Tatarzy opuścili pole bitwy, Bohdan Chmielnicki rzucił się w pościg, ale Islam Girej wyruszył na Krym, zabierając hetmana ze sobą. Na czele wojska stanął Iwan Bohun, który postanowił przeprawić je przez rzekę Plaszewkę, aby ocalić główne siły. W nocy z 9 na 10 lipca kozacy i chłopi zaczęli wycofywać się z oblężonego obozu przez mosty i przeprawy. Ale nie wszystkim udało się przejść przez zabłoconą rzekę, więc rano Polacy rzucili się zabijać tych, którzy pozostali, topić w bagnistym trzęsawisku rannych. Wśród bagien trwały zacięte potyczki między niewielkimi oddziałami przeciwników. Przeprawy nie wytrzymywały dużej liczby ludzi i niszczały, wielu powstańców utonęło. Polscy żołnierze rozstrzeliwali tych, którym udało się ocaleć. Ale kozacy drogo sprzedawali swoje życie. Do dziś miejscowi mieszkańcy przekazują legendę (lub prawdziwą historię) o kozaku Iwanie Neczaju. Na jeziorze pośród bagna znalazł łódź i przez trzy godziny odpierał z niej ataki z muszkietu. A kiedy skończył się proch, bronił się kosą bojową. W kozaka trafiło 14 kul, a on nadal niszczył wrogów. Król, widząc męstwo Neczaja, krzyknął do niego, że daruje mu życie, jeśli ten podda się do niewoli. Ale kozak odpowiedział, że nie dba o życie, a chce umrzeć, jak przystało na kozaka. Neczaj zginął od kosy szlachcica, który wszedł po szyję do wody. O tym wyczynie pisał Francuz Pierre Chevalier w „Historii wojny kozaków przeciwko Polsce…”, a naród ukraiński na znak szacunku dla odwagi bohatera nazwał to jeziorko Kozacką Jamą lub Studnią Neczaja. Mówią, że w tym jeziorku kozacy ukryli beczkę ze złotem. I POWSTANIE ŚWIĘTA SIEDZIBA… Na początku XX wieku Beresteczko było pograniczem między Imperium Rosyjskim a Austro-Węgierskim. Dlatego carska Rosja była zainteresowana umocnieniem granic i władze nie sprzeciwiały się temu, aby w tym miejscu zbudować klasztor, nawet ku czci ukraińskich kozaków. W 1910 roku rozpoczęto budowę. I choć władze oficjalnie nie uznawały wyczynu ukraińskich kozaków, mieszkańcy Wołynia zawsze nazywali to miejsce Kozackimi Mogiłami. Dlatego środki na świętą siedzibę zbierano wspólnymi siłami: kupcy, przedsiębiorcy, chłopi. W 1910 roku poświęcono miejsce przyszłej świątyni świętego wielkomęczennika Jerzego Zwycięzcy. Pierwszy kamień położył arcybiskup wołyński Antoni (Chrapowicki). Mnisi pojawili się tutaj jeszcze w 1909 roku, przysyłano ich na posłuszeństwo z Ławry Poczajowskiej. Pod koniec wiosny 1914 roku niemal wszystkie prace zakończono. Powstała tu unikalna świątynia o zdumiewającym pięknie. Jest trójkondygnacyjna: górna kondygnacja — ku czci Jerzego Zwycięzcy, na chórze — ku czci książąt-męczenników Borysa i Gleba, a w cokole — wielkomęczennicy Paraskiewy. Podziemna cerkiew wielkomęczennicy Paraskiewy pełni rolę „ciepłej”, panuje w niej stała temperatura niezależnie od pogody. Jest ona połączona z podziemnym grobowcem kozackim, gdzie przechowywane są kości bohaterów. W 1912 roku ze wsi Ostriw na teren klasztoru przeniesiono cerkiew św. Michała — unikalną drewnianą świątynię, zbudowaną bez ani jednego gwoździa. W niej przed bitwą w 1651 roku metropolita koryncki Joazaf błogosławił Bohdana Chmielnickiego mieczem poświęconym na Grobie Pańskim w Jerozolimie. Samego metropolitę zabili Polacy, a pochowano go pod tą świątynią (obecnie w miejscu pochówku we wsi Ostriw ustawiono pamiątkowy krzyż). Cerkiew św. Jerzego jest niepowtarzalna pod względem architektury. Projektowano ją tak, aby mogło w niej służyć do 200 księży, a pielgrzymi modlili się na placu przed cerkwią. Na zachodniej fasadzie urządzono zewnętrzny ikonostas — to obraz Iwana Jiżakewycza z 1914 roku „Golgota”. Iwan Sydorowycz pomalował również wewnętrzne ściany świątyni: ikony Hioba Poczajowskiego, Matki Bożej, Zbawiciela, „Cud wielkomęczennika Jerzego ze smokiem”. Malowidła kończyli w 1958 roku ukraińscy artyści O. Korecki i P. Trochymluk: pomalowali oni sklepienie nad A wy już nigdy Nie wrócicie na wolność, Będziecie orać Mnie po cichu i orząc Los przeklinać. UPADEK W czasach radzieckich klasztor zaczął podupadać. Władza robiła wszystko, aby zniszczyć życie monastyczne, jednak na tej ziemi, wśród narodowo świadomego ludu, bała się wystąpić otwarcie, więc klasztor stopniowo likwidowano, a w cerkwi św. Jerzego, która nie ma odpowiedników na Ukrainie, otwarto ambulatorium. Pozłacane krzyże zdjęto, aby nic nie przypominało o dawnej wielkości świątyni i zwycięzcach-obrońcach ziemi ukraińskiej. Ale niepokorni mieszkańcy Wołynia

Машинний переклад

OJ DLACZEGOŚ POCZERNIAŁO, ZIELONE POLE?

Zdjęcie O. Szulhy Cerkiew Świętego Jerzego Zwycięzcy z chórami, kopułami i ołtarzem świątyni Borysa i Gleba. W świątyni przechowywany jest kiot z ikoną Świętej Trójcy, w który wstawiono starodawną drewnianą ikonę, napisaną na świętym dębie mamreńskim i poświęconą na Grobie Pańskim. Podarowała ją klasztorowi w 1910 roku Misja Duchowna w Jerozolimie. Na początku I wojny światowej na Kozackie Mogiły dostarczono dar Jerozolimskiego Patriarchy Damiana — Krzyż z cząstką Życiodajnego Drzewa Pańskiego, lecz niestety dalsze tragiczne wydarzenia na Wołyniu sprawiły, że świętość utracono. Zniknęło też osiem obrazów Iwana Jiżakewycza. Niedawno do świątyni przewieziono cząstkę relikwii wielkomęczennicy Barbary. Bezpośrednich dowodów pobytu Szewczenki w Plaszewie nie ma, ale miejscowi mieszkańcy są przekonani, że w 1846 roku Taras Hryhorowycz przyjeżdżał tutaj, na wyspę Żurawłycha, bo tylko tutaj mógł poczuć tragedię śmierci tysięcy kozaków, by tak przejmująco napisać o niej: Oj dlaczegoś poczerniało, Zielone pole? — Poczerniało ja od krwi Za wolną wolę. Wokół miasteczka Beresteczka Na cztery mile Mnie sławni zaporożcy Swoim trupem pokryli. Lecz jeszcze mnie gawrony Pokryły z północy… Dziobią oczy kozackie, A trupa nie chcą. Poczerniało ja, zielone, Lecz za waszą wolę… Ja znów będę zielenieć, Nagrodzenie zwycięzców festiwalu “Potomkowie kozackiej sławy” Bywając w takich miejscach, czujesz, jak uciekają minuty, ustawiając się w lata. Tutaj można ich dotknąć, jak starodawnych ruin czy świątyń. Wielkość tego miejsca zaczyna się nie od tego, co czyni małym ciebie, a od tego, co wywyższa twój duch i wzywa do dokonań. Kozackie Mogiły wzniesiono na miejscu bitwy pod Beresteczkiem w 1651 roku. Niestety, nie była ona zwycięska dla Ukraińców. Historia nie ma trybu przypuszczającego. A gdyby… Ale nawet po tej bitwie armia Bohdana Chmielnickiego stanowiła groźną siłę i po dwóch miesiącach królewscy hetmani zmuszeni byli zawrzeć traktat pokojowy w Białej Cerkwi. Iwan Neczaj odpiera ataki Polaków. Pocztówka z lat 1910. nie mogli pozwolić zniszczyć świętości. Wieśniacy zakopali dzwony w jednym z gospodarstw. Jeden z uratowanych dzwonów obecnie zwołuje wiernych na modlitwę, inne utracono. WSPÓŁCZESNOŚĆ I… ODRODZENIE To, że ta niepowtarzalna cerkiew przetrwała okupantów nowej ery, inaczej niż Bożym znakiem, nie nazwiesz. Dzięki interwencji UNESCO 10 lat po zamknięciu klasztoru, w 1967 roku, w Plaszewie otwarto muzeum. Ponieważ muzeum jest placówką naukową, zaczęli tu zaglądać historycy i archeolodzy. Ze stolicy przyjechał archeolog Ihor Swiesznikow. Kijowski szlachcic, którego dzieciństwo minęło na ziemi radziwiłłowskiej, Ihor Kyryłowycz poświęcił życie badaniu wołyńskiej historii. Przywrócił współczesnym cząstkę ukraińskiego bogactwa narodowego. Właśnie dzięki temu niestrudzonemu badaczowi możemy dzisiaj dotknąć broni, którą nasi przodkowie zdobywali wolną wolę, uświadomić sobie wielkość ich zwycięstwa. Dlatego wdzięczni rodacy zachowują pamięć o doktorze nauk historycznych, akademiku Krakowskiej Akademii Nauk Ihorze Swiesznikowie, na budynku muzeum umieszczono mu tablicę pamiątkową. Współczesne muzeum znajduje się w pomieszczeniu klasztornych cel, gdzie mieszkali mnisi. To niewielki budynek, ale w nim jest cała tragedia i wielkość naszego narodu. Wszystkie eksponaty są autentyczne, znaleziono je na miejscu bitwy podczas wykopalisk. Nie ma tu stylizowanego na staroć nowoczesnego plastiku — tylko to, co przetrwało wieki. Bojowe kosy, muszkiety, szable, włócznie, prochownice, fajki, łyżki, sakiewki z monetami i kulami, środki lecznicze, instrumenty muzyczne, kości do gry, kotły, groty flag i buńczuka, buty, które nosili polscy szlachcice i ukraińscy kozacy,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Antonina CWIT, poetka, zastępczyni przewodniczącego Sumskiego Zrzeszenia Rodaków w Kijowie. Zdjęcie Wołodymyra BEREŻKA Kulišowe święto na jego ojczyźnie już stało się tradycyjne. W tym roku odbywało się po raz piąty. Na Hutiw Chutir, w pobliżu niegdyś setniczego miasteczka Woroniż, w dniu urodzin pisarza — 7 sierpnia — zjechało się ludzi zewsząd. Na święto ukraińskiego słowa przybyła także pokaźna delegacja Sumskiego Zrzeszenia Rodaków w składzie znanych na Ukrainie literatów — rodaków z Kulišowego kraju: Michaiła Szewczenki i Mykoły Hryczenki, Ołeksandra Szuhaja oraz Wasyla Dowżyka. Przypadło mi kierować delegacją. Na Hutiw Chutir przybyła również ekipa filmowa telewizyjnego kanału „1+1”, która na nasze zamówienie kręci film o historii Sumskiego Zrzeszenia Rodaków i naszych sławnych ziomków. W uroczystym uczczeniu pamięci pisarza wzięli udział nie tylko goście ze stolicy, ale także miejscowa społeczność kulturalno-artystyczna. W szczególności na otwarciu Kuliszowskich czytań do wielbicieli twórczości wybitnego rodaka zwrócił się do nich naczelnik Wydziału Kultury Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wasyl Derkacz, który podkreślił, że dopiero dzięki uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości stało się możliwe uczczenie jednego z prekursorów nowoczesnej literatury ukraińskiej — Pantelejmona Kuliša. Pierwsze Kuliszowskie czytania zainaugurowano w 2005 roku z inicjatywy i przy wsparciu burmistrza Szostki Mykoły Nohi. Zasługuje on na szczególne podziękowania za niestrudzoną pracę na niwie odrodzenia naszej historycznej prawdy. Miłość do rodzinnego kraju, jego dóbr kulturalnych, płynie u niego prosto z serca. Jako zastępca mera Konotopu ten szczery patriota zorganizował wykopaliska archeologiczne, by udowodnić, że moje rodzinne miasto ma swój rodowód sięgający Rusi Kijowskiej, a nie od czasu, gdy na mapie zaznaczył je francuski inżynier Guillaume de Beauplan. Wielkie święto ducha naszego i słowa na Hutowym Chutorze rozpoczęło się „niedaleko lip, gdzie była ta »Sicz Zaporoska Kuliszowska«, jak wspomina o niej w monografii naukowiec i rodak P. Kuliša Wiktor Terleckyj”. Tu, na wzgórzu, ustawiono Dzwon pamięci. Na kamiennym podmurowaniu wyryto napis: „Nie zapomnę cię, dopóki żyć będziesz, moja matko Ukraino.” Pod tym wzgórzem, naprzeciw jeziorka, w trawach po pas, przy symfonii pszczół rozpoczęło się dzieło literackie. Naszą delegację pisarzy serdecznie przywitali burmistrz Szostki Mykoła Noga i kierowniczka rejonowej biblioteki Olha Jewtuszenko. Gęstymi, wysokimi trawami ze wzgórza, zza lipowego gaju, ku gościom ruszyły konno i pieszo, w wiankach i wyszywankach, w długich, staroświeckich płóciennych togach, duże i małe dziewczynki oraz chłopcy, śpiewając i tańcząc w korowodach. W to przedziwne działanie wplatały się nasze czytania literackie. Głęboki ukłon wszystkim organizatorom tego licznie zgromadzonego wydarzenia. Wyróżnionym z nich — Olha Jewtuszenko, Lidija Judyćka, Natalia M’jachka jako najbardziej aktywnym wręczono honorowe nagrody za udział w organizacji literacko-artystycznych Kuliszowskich czytań. Z inicjatywy pisarzy wszyscy dobrym słowem wspomnieli też utalentowaną ukraińską pisarkę Hannę Barwinok, która była nie tylko wierną żoną, ale także współpracowniczką i podporą w czasach jego zesłania za udział w Bractwie Cyryla i Metodego. Zasługi Pantelejmona Kuliša wobec Ukrainy są ogromne. Mało kto wie, że pierwsze przekłady dzieł wielu europejskich klasyków były właśnie autorstwa Kuliša, który znał osiem języków obcych, w tym klasyczną łacinę, starogrecki i staroebrajski. To właśnie Kuliš jako pierwszy przybliżył swojemu narodowi arcydzieła światowej literatury — dzieła Szekspira, Byrona, Heinego, Goethego, Schillera. Pantelejmon Ołeksandrowycz dokonał pierwszego przekładu Pisma Świętego na język ukraiński. W czasach sowieckich P. Kuliš był szerokiemu ogółowi znany przede wszystkim jako autor powieści historycznej „Czarna Rada”, notabene pierwszego utworu tego gatunku w literaturze ukraińskiej, drukowanego po raz pierwszy, nawiasem mówiąc, pismem „kulisziwka”. Za stworzenie „kulisziwki” Iwan Ohijenko nazwał Pantelejmona Ołeksandrowycza „ojcem ukraińskiej ortografii”. To właśnie Kuliš położył podwaliny pod naukowy język ukraiński, gdyż jako pierwszy zaczął pisać prace naukowe po ukraińsku (były to czasy walujewszczyzny, gdy twierdzenie, że „ukraińskiego języka nie było, nie ma i być nie może”, było aksjomatem, a imperialne cyrkularze i ukazy zakazywały pisania i drukowania w „małoruskim narzeczu”). Pantelejmona Kuliša, wysoko wykształconego człowieka, pierwszego redaktora „Kobzarza”, którego zdanie uwzględniał i na którym polegał Taras Szewczenko, oskarżono o „burżuazyjny nacjonalizm” i przeciwstawiono mu druha, którego on sam wybrał na starszego bojara na własnym weselu. To właśnie P. Kuliš położył podwaliny pod redagowanie, stając się pierwszym profesjonalnym redaktorem wydawnictw, a zarazem pierwszym profesjonalnym krytykiem literackim. Nawiasem mówiąc, Kuliš był pierwszym biografem, redaktorem i wydawcą pełnego zbioru dzieł Mykoły Gogola. Prozaik, poeta, dramaturg, publicysta, naukowiec, tłumacz, krytyk, redaktor i wydawca — wszystko to łączyło się w nim. Jego spuścizna jest nieoceniona i niewyczerpana dla zrozumienia kolejnych pokoleń. Dzięki swojej podwижnickiej działalności literacko-artystycznej i oświatowej, trwającej sześć dziesięcioleci, Kuliš jawi się jako olbrzym, jako człowiek-epoka. W bibliotece w Szostce utworzono muzeum Pantelejmona Kuliša. Chciałoby się wierzyć, że w przyszłym, jubileuszowym roku biblioteka będzie nosić imię pisarza. Najliczniejszą pod względem liczby eksponatów jest tu ekspozycja literacko-artystyczna. Główny akcent położono właśnie na wydania dzieł Kuliša oraz literaturę o nim. Szeroko zaprezentowano portrety osobistości z otoczenia Kuliša, reprodukcje fotografii. Znaczne miejsce w ekspozycji zajmuje temat Pantelejmon Kuliš — Taras Szewczenko, przyjaźń i współpraca dwóch ukraińskich tytanów ducha. W ich biografiach jest wiele wspólnego. Obaj byli sierotami, wcześnie stracili matki. Jeden trafił pod wpływ uczonej pani, która wychowała dla Ukrainy i świata tak wszechstronną postać, a drugi uczył się od swojego narodu, a jego największym nauczycielem stał się ślepy kobzarz ze swoimi tęsknymi kozackimi dumami o wolnej woli i zmarnowanej Siczy Zaporoskiej. Później przelały się one w prorocze słowo Szewczenki. Najbardziej, co ich łączyło, to wielka miłość do rodzinnej Ukrainy. W twórczym wyrazie tych braci łączyła ich i proza, i dramaturgia, i malarstwo, i etnografia, i folklorystyka. Wpatrując się w reprodukcję obrazu „Wyjazd T. Szewczenki z Borzny na chutor Motronówkę na wesele do P. Kuliša”, jakby słyszysz piękny głos Tarasa, który na długo zapadł w pamięć chutorzan — Taras lubił śpiewać. Więc zapewne razem z Pantelejmonem w weselnym gronie tupał obcasami. Przyglądając się rzeźbionym kołowrotkom przy stylizowanym piecu, rękodziełu, kądzielom i grzebieniom, koryciom i moździerzom, garnkom, dzbanom, narodowemu strojowi, wyszywankom, zapaskom, jakbyś czekał, że za chwilę zadzwoni klamka w drzwiach i wejdą oboje, objęci… KULTURA

Машинний переклад

Wychowujemy dziecko w ludowych tradycjach

6–7 września Ukraiński Ośrodek Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Hończara” we współpracy z firmą producencką „ETNO SOUND” organizuje Ogólnoukraiński dziecięcy festiwal folklorystyczny „ORELI”: „Powrót do społeczeństwa ludowego doświadczenia wychowywania dziecka”. Gliniane i drewniane zabawki, słomiane i kukurydziane lalki, ludowe gry, pieśni i tańce pomogą dziecku poczuć harmonię świata w tradycji ukraińskiej. Dorośli i dzieci będą mogli dotknąć tradycyjnego rzemiosła, zobaczyć obrzędy związane z głównymi etapami kształtowania i socjalizacji dziecka. Rodzice i wychowawcy będą mogli dowiedzieć się o alternatywnych metodach wychowania, aby uchronić dzieci przed szkodliwymi wpływami dzisiejszych czasów. W programie: kołysanki w wykonaniu Niny Matwijenko; bajki od Lirnyka Saszka i mądrych babć z różnych zakątków Ukrainy; najlepsze ludowe tradycje dbania o zdrowie dziecka od Jewhena Towstuchy; otwarcie wystawy „Dziecko w obyczajach i wierzeniach narodu ukraińskiego” z unikatowymi eksponatami świata dziecka, zebranymi z muzeów całej Ukrainy; występ dziecięcych zespołów folklorystycznych z obwodów Ukrainy. Dla dzieci i rodziców: kołysanki, zabawlanki, przymówlanki, obrzędy wsadzania na konia dla chłopców i „Sahniwna” dla dziewcząt, a także wiele innego dla różnych grup wiekowych: warsztaty dla dzieci i rodziców: plecenie ze słomy i koralików; gliniana zabawka; drewniana zabawka; wycinanka; pisanka; ceramika. Dziecięcy plac zabaw: ludowe gry. Plac edukacyjny: „Ekologia dla najmłodszych”. Przegląd-konkurs autentycznego dziecięcego stroju; koła tradycyjnych tańców ludowych dla dzieci i dorosłych; prezentacja wydanego przez „Proszytę” wieloodcinkowego filmu animowanego „Lis Mykyta”. Telefony informacyjne: (044) 229-56-87, 288-54-19. Święto odbędzie się w Muzeum Iwana Hończara (Kijów, ul. Iwana Mazepy 29) w sobotę i niedzielę w godzinach od 10 do 18. Zapraszamy!

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

U NAS NIE MA ZIARNA NIEPRAWDY ZA SOBĄ

Minęło 150 lat od czasu, gdy Szewczenko powrócił z zesłania do Petersburga. Poprzedziła to kilkumiesięczna „kwarantanna” w Niżnym Nowogrodzie oraz kilkutygodniowa gościna w Moskwie. W Niżnym Szewczenko czekał na pozwolenie na „zamieszkanie w stolicach”. Mógł od razu jechać gdzieś indziej, ale dokąd? Do kogo? I z jaką perspektywą? W Moskwie miał ciekawe spotkania osobiste i twórcze, jednak jakąś pracę i zarobek miał nadzieję znaleźć właśnie w Petersburgu. Jak zaświadczają biografowie, 27 marca 1858 roku o godzinie 8 wieczorem Szewczenko przybył do Petersburga i zatrzymał się w mieszkaniu M. Łazarewskiego (Mojka, nr 88, obecnie nr 93). Nie śpieszył się jako „polityczny”, by „pokazać się” przed władzami, ale już 15 kwietnia odbył rozmowę z W. Dołgorukim, szefem żandarmów, o czym ten zanotował: „Do mnie stawił się Szewczenko, któremu udzieliłem stosownych pouczeń odnośnie jego zachowania tutaj. Mieć to na uwadze”. Jak wyobrażamy sobie Kobziarza podczas tego spotkania? Wszystkie jego fotografie (zachowało się 10) zrobiono właśnie wtedy, po służbie wojskowej; na różnych jest różny. „Ojciec Szewczenko” (czy nawet „dziadek”), w bekieszy i barankowej czapie — to nostalgiczny „projekt”, pragnienie jak najszybszego trafienia na Ukrainę, pozostając daleko od niej. Na początku czerwca 1859 roku Taras wreszcie jest na Ukrainie, a czernihowski gubernator wydaje rozporządzenie czernihowskiemu, nieżyńskiemu i borzniańskiemu horodniczym o ustanowieniu surowego nadzoru policyjnego nad poetą. Na początku lipca I. Turgieniew w liście do pani Wilińskiej (Marka Wowczka) informuje, że cieszy się z powodu Szewczenki, bo tam (na Ukrainie), „będzie mu lepiej”, ale myli się — 15 lipca 1859 roku Szewczenkę aresztowano w Międzyrzeczu, 20 skierowano do Czerkas, a 30 — do Kijowa. T. H. Szewczenko. Zdjęcie I. Gudowskiego z 1859 r. Wołodymyr WOJTENKO, profesor 1 Ukraina, którą artystycznym okiem zobaczyli Szewczenko i Gogol, wydała im się różna i różna pojawiła się w ich utworach. Na przełomie XVIII i XIX wieku wydawało się, że wysiłki centralizacyjne imperium uwieńczone zostały pełnym sukcesem. Hetmańszczyznę zniszczono, autonomiczne instytucje zlikwidowano, kultura — na poziomie folkloru, życie lokalne beznadziejnie sprowincjonalizowano. Chłopów poddano poddaństwu, wykształcone warstwy ludności zrusyfikowano. „Charaszo!” Jednak Ukraina nie umarła, a zamarła. W 1812 r. Francuz C. L. Lesur pisał: „Na Ukrainie jeszcze do dziś widoczne są ślady kozackiego państwa. Ukraińcy oddają się poezji i uczuciom, a Rosjanie są bardziej praktyczni”. W 1824 r. Rosjanin O. Michajłowski: „Nie znajdowałem w Małorosji ani jednego człowieka, z którym udawało mi się rozmawiać, korzystnie do Rosji nastawionego; we wszystkich panował jawny duch opozycji. Mają przysłowie: „on wszystkim dobry, ale Moskal”, to znaczy Rosjanin, a zatem jest złym lub niebezpiecznym człowiekiem. Taka nienawiść pochodziła z naruszenia praw Małorosji, z upadku kredytu w przemyśle, z podniesienia podatków, które w Małorosji wywołały powszechną biedę, oraz ze złego urządzenia sądów, gdzie sumienie było na sprzedaż”. Rok 1839, Anglicy E. D. Clarke i D. Marshall: „Oni (Ukraińcy) należą do znacznie szlachetniejszej rasy, są mężniejsi i lepiej wyglądają niż Rosjanie, i przewyższają ich we wszystkim, co tylko może wynosić jedną ludzką wspólnotę nad inną”. Nie chodzi, oczywiście, o rasy we współczesnym rozumieniu tego słowa. Rok 1840, Niemiec J. G. Kohl: „Jeśli któregoś dnia kolosalne imperium Rosji rozpadnie się na kawałki, to prawie bez wątpienia Małorosjanie utworzą osobne państwo. Mają własny język, pamięć historyczną, rzadko mieszają się i żenią ze swoimi moskiewskimi władcami, a liczba ich już teraz przekracza 10 milionów osób. Ich narodowa siła, można powiedzieć, kryje się w wiejskim szlachectwie…”. Rok 1841, Niemiec J. Blasin: „Prawie wszystkimi swoimi cechami i duchowymi osobliwościami Ukraińcy bardzo różnią się od Rosjan”. Na tym tle wpływ Szewczenki na Ukrainę „był tak potężny, że Gogol nie mógł sobie wyobrazić nawet w bujnych marzeniach o kozackim przełomie” (J. Łucki, 1998). Między latami 30. a 40. XIX wieku nastąpił wielki jakościowy skok i dokonało się to prawie całkowicie wysiłkami jednej osobowości: Szewczenko „zgalwanizował” kraj, jeszcze niepewny swojego celu. Ukraińcy uświadomili sobie konieczną potrzebę rozwoju własnej kultury. Gogol faktycznie odsunął się od tych wysiłków, jego praca literacka jednocześnie popularyzowała Małorosję i sprzyjała jej ostatecznemu pochłonięciu przez Moskowszczyznę. Pierwsze utwory Gogola w Rosji przyjęto raczej przychylnie, kolejne („Rewizor” i „Martwe dusze”) — bardzo zróżnicowanie. Miejsce w literaturze rosyjskiej Mikołaj Wasiljewicz zapewnił sobie szybko i pewnie. „Hajdamacy” Szewczenki (1841), w których mowa o walce Ukraińców z Polakami, nie sprzeciwiały się kanonom wielkomocarstwowej ideologii (i dlatego ujrzały światło dzienne). Poetę trochę pochwaliła „Litieraturnaja gazieta” (kwiecień 1842), oczywiście żałując, że pisze on po ukraińsku. Po prostu kłami wczepił się w ten utwór „tak zwanej małorosyjskiej literatury” Bielinski. Gogol milczał. Obaj pisarze byli prorokami, obaj stworzyli swoje mity o Ukrainie, ale dla jednego z nich była ona (i dzięki jego wysiłkom coraz bardziej stawała się) bajką, a dla drugiego — jednocześnie punktem wyjścia i celem życia społecznego oraz osobistego. Wierszowane posłanie Szewczenki do Gogola nie dotarło, opublikowano je dopiero w 1859 roku. Jakiegoś zewnętrznego bodźca do napisania tego wiersza nie znamy, a wewnętrzne mogły być różne. Obok obu było wielu ludzi; Gogol dobierał swój „poczet” pragmatycznie, a nawet merkantylnie; Szewczenko, zdaje się, według bardzo różnych kryteriów (ale nie „wszystkożernie”). Ale w końcu obaj byli tragicznie samotni, jak przystało na geniuszy. Wszyscy ogłuchli — pochylili się W kajdanach… obojętnie… Ty śmiejesz się, a ja płaczę, Wielki mój przyjacielu. W wierszu Szewczenko pośrednio odwołuje się do swoich „Hajdamaków”, gdzie Gonta zabija własnych synów (legenda), i do „Tarasa Bulby”, gdzie Taras zabił Andrzeja za odstępstwo od Ukrainy. We wszystkim innym twórcze nurty pisarzy rozciągnęły się w różne strony. Łączyła, ale nie złączyła ich Ukraina: dla Gogola ta, która była i minęła, dla Szewczenki — ta, Taras Szewczenko wraz ze swoimi przyjaciółmi H. Czestachiwskim, braćmi O. i M. Łazarewskimi oraz P. Jakuszkinem. Zdjęcie z 1859 r. która minęła i musi zmartwychwstać. Na tym fundamencie powstał, między innymi, różny stosunek pisarzy do słowianofilstwa. Szewczenko i inni założyciele Bractwa Słowiańskiego w Kijowie widzieli (raczej „chcieli widzieć”) w jednoczeniu narodów słowiańskich pewien demokratyczny potencjał. Jeśli nie na głos, to potajemnie liczyli na opór zjednoczonego słowiańszczyzny wobec zachłannej rosyjskiej korony. Gogol ani kijowskiego, ani moskiewskiego słowianofilstwa nie szanował, nie czując w nich realnej historycznej potęgi. Bułgarzy, Serbowie, Macedończycy, Czesi, Słowacy pozostawali poza jego uwagą. Nie przypominam sobie w jego utworach czy listach żadnej wzmianki o tych narodach. 2 25 maja 1846 roku w Kijowie na rodzinnym wieczorze literackim u Wiktora Askokenczego (1813—1879) Szewczenko czytał poemat „Heretyk”: Ziemia płacze w kajdanach, Jak matka za dziećmi. Nie ma komu zakuć, Jednomyślnie powstać Za Ewangelię prawdy, Za ciemny lud! Nie ma komu! Boże! Boże! Czyż to już nie będzie? Te i inne podobne pełne pasji słowa formalnie, zgodnie z fabułą poematu, adresowane były do Czech i Czechów w przededniu ich długotrwałych zmagań o wyzwolenie spod przytłaczających dogmatów panującej religii. Heretykiem ogłoszono ideologa Reformacji profesora Jana Husa. „A ja cicho //Bogu się pomodlę, //Żeby wszyscy Słowianie stali się //Dobrymi braćmi, //I synami słońca prawdy, //I heretykami…” Słowianofilska forma utworu nie odwraca, a raczej przyciąga uwagę czytelnika (słuchacza) do współczesnych mu realiów imperialnych: „Wkoło nieprawda i niewola, //Lud umęczony milczy”. Jurij Łuckyj: „Jego (Szewczenki) przejęcie się Ukrainą było unikalnym zjawiskiem w historii intelektualnej tamtego czasu, i w swojej samotności oraz pasji był postacią, która prawie nie znała półtonów”. Słowianofil Szewczenko napisał „Heretyka”, a słowianofil Kostomarow — „Księgę bytu narodu ukraińskiego”: „I nie kochała Ukraina ani cara, ani pana, a skomponowała sobie kozactwo, jest to istne bractwo, dokąd każdy, przystępując, był bratem drugich — czy był on przedtem panem, czy niewolnikiem, byle chrześcijanin, i byli kozacy między sobą wszyscy równi, i starszyznę wybierano na radzie i powinni byli służyć wszystkim według słowa Chrystusowego, i żadnej pompy pańskiej i tytułu nie było między kozakami… I z dnia na dzień rosło, mnożyło się kozactwo i wkrótce byliby na Ukrainie wszyscy kozacy, wszyscy wolni i równi, i nie miałaby Ukraina nad sobą ani cara, ani pana, oprócz Boga jedynego, i patrząc na Ukrainę, tak by się stało i w Polsce, a tam i w drugich słowiańskich krajach”. Łaska, i heretyków nie trzeba… Czym jest ukraińskość? Pytanie nie wydaje się takim, które wymaga koniecznej odpowiedzi. Nie mamy ogólnie uznanej definicji szczęścia, jednak to nie doskwiera szczęśliwym i nie niepokoi nieszczęśliwych. Niby tak, ale nie do końca: gradacje i odcienie ukraińskości zbyt wiele ważą w zmaganiach o żywotność naszego państwa. Kostomarow w „Księdze bytu” pisze: „I powstanie Ukraina ze swojego grobu, i znowu odezwie się do wszystkich braci swoich Słowian, i usłyszą krzyk jej, i powstanie Słowiańszczyzna, i nie pozostanie ani cara… ani pana… ani chłopa — ani w Moskowszczyźnie, ani w Polsce, ani na Ukrainie, ani w Czechach… I stanie się Ukraina niezależną Rzecząpospolitą w sojuszu słowiańskim. Wtedy powiedzą wszystkie narody, pokazując ręką na to miejsce, gdzie na mapie będzie narysowana Ukraina: „Oto kamień, który odrzucili budujący, stał się głowicą węgła”. Szewczenko — w uproszczeniu — wzywa do herezji, a Kostomarow się modli. Nie musimy ganić Kostomarowa w stylu radzieckiego literaturoznawczego oficjału, ale musimy rozumieć położenie Szewczenki — samotnego nawet wśród „swoich”. M. Riabczuk (1994): „Księgi bytu” pisano nie jako tekst historyczny, pisano je nie jako historyk, a poeta — jako wieszczbę, zaklinanie czarodziejskich słów”. Zkostniała imperialna biurokracja zawsze znajdowała rezerwy elastyczności, aby, przystosowawszy się do sytuacji, miękko, twardo czy okrutnie trzymać kurs na pełną asymilację Ukrainy i Ukraińców, pozbawienie języka i druku, zachęcanie do janczarstwa i karę dla „heretyków”. Cierpi-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

broniąc się przed Rzecząpospolitą i Chanatem Krymskim, Ukraina jednak zmagała się lub pertraktowała z nimi (wiele tracąc przez brak spójności w działaniach terytorialnych elit kozackich). Rosja — początkowo na swój sposób interpretując ugodę perejasławską, a dalej, zwyciężając pod Połtawą i wycinając Baturyn, — obiektywnie stała się trwałym, konsekwentnym i bezwzględnym naszym wrogiem: lingwocyd i etnocyd epok imperialnych ostatecznie zakończył się bolszewickim ludobójstwem. Wiedząc to, czego nie mógł wiedzieć Kostomarow, dzisiaj M. Riabczuk stawia sprawę na ostrzu noża: „Przeczytawszy niemało książek o »złej« Rosji, ukraiński czytelnik, obawiam się, tak i nie pojmie głównego, co musiało by go zainteresować najbardziej: dlaczego ten taki czy owaki »kacapski« naród mimo wszystko zbudował dość żywotne imperium i jeszcze żywotniejszą kulturę, podczas gdy dobrzy-poczciwi, śpiewni i pracowici (a jakże starożytni!) Ukraińcy nijak nie zbudują sobie choćby lichutkiego, a jednak własnego państewka, i nawet w dziesiątym roku niepodległości wciąż drżą, czy nie przygniecie ich, przypadkiem, znowu szczery sąsiad w braterskich objęciach?”. Rocznice niepodległości migają na historycznym liczniku, a my, zdaje się, skostnieliśmy w mentalnym bezruchu. Ofiara, którą gwałcą przez dziesięciolecia, pisze M. Riabczuk, gwałcą w cudzoziemskiej szkole i cudzoziemskim wojsku, znęcają się nad »wieśniackim« językiem, zniewalają w pańskich majątkach i kołchozach, terroryzują na indywidualnym, grupowym i ogólnonarodowym poziomach, — taka ofiara ma do wyboru jedynie możliwość zwariowania (1), odebrania sobie życia (2), milczącego zacięcia się w najgłębszej nienawiści do gwałciciela (3) albo pogodzenia się i »nawet pokochania gwałciciela, przekonania siebie, że nic strasznego się nie stało, uznania systemu gwałtu za »historyczną potrzebę«, progresywny proces, triumf wyższej kultury (języka, religii) nad niższą« (4)«. Z tych wariantów taki, który daje możliwość przeżycia na dłuższym historycznym dystansie, — to tylko czwarty. Pierwsze dwa oznaczają szybkie samozniszczenie, trzeci — zniszczenie stopniowe, ale nieuchronne. Jak będzie, gdy pozostanie to, co było, Szewczenko wątpliwości nie miał. W imieniu hetmana Połubotka poeta zwraca się do największego surowego przeciwnika i najlepszego południowo-wschodniego imperatora: »O carze podły, // Carze przeklęty, łukawy, // A zatem nienasycony!«. J. Łucki: »Nigdy wcześniej żaden Ukrainiec nie przemawiał tak gromko przeciwko Rosji«. »Za Ukrainę« oznaczało wtedy »przeciwko Rosji«. To bezbłędna definicja ukraińskości: »przeciw« i »za« w niej nie mogą być rozczłonkowane, jak góra nie istnieje bez dołu, lewe bez prawego, a krew bez czerwonego koloru. 3 Drugiemu aresztowaniu Szewczenki poprzedziły następujące wydarzenia. Mając zamiar opuścić Petersburg i ostatecznie osiedlić się na Ukrainie, poeta oglądał miejsce na posiadłość na Czerkaszczyźnie, obok wsi Pekari. Wkrótce po aresztowaniu jedna z polskich gazet opublikowała wiadomość swojego korespondenta: »Spotykając się w karczmie z ludem, on (Szewczenko. — W. W.) otwarcie podmawiał go do działań, i do działań zdecydowanych. Pojechał do wsi Pekari, mówił o wolności, o nadużyciach rządu, a na zakończenie powiedział, że dopóty nie będzie chłopom dobrze, dopóki ten oto Dniepr nie zaczerwieni się«. Gazecie można wierzyć lub nie wierzyć, ale w wierszu, który własnoręcznie napisał Szewczenko w listopadzie 1858 r., czytamy o wolności, którą uśpił car Mikołaj: »A żeby zbudzić // nędzną wolność, trzeba światem // Gromadą obuch hartować, // I dobrze wyostrzyć siekierę...«. Szewczence się poszczęściło: Rosja chciała stać się lepszą i przygotowywała się do zniesienia poddaństwa. Niesłychany liberalizm! Poety nie zamknęli, a wypuścili za poręczeniem. Złożył jakieś wyjaśnienia i zesłano go... do Petersburga. Bez konwoju. 13 sierpnia 1859 roku Szewczenko wyjechał z Kijowa. Nie śpieszył się: Perejasław, Konotop, Krolewiec... Moskwa, i dopiero 17 września — Petersburg. W domu czekał na niego list od ucznia 7 klasy pierwszej Kijowskiej gimnazjum W. Maslija: »Dawno już poświęciłem swoje życie na studiowanie Pańskich utworów, utkanych z żalu i smutku...«. Nadejdzie czas i chłopiec będzie autorem pierwszego biograficznego szkicu o Szewczence. Wkrótce jeszcze jeden list z Ukrainy — od małżeństwa Maksymowiczów (»Po prawej stronie Dniepru stał się Pan postacią mityczną, o której krążą baśnie i legendy...«). Szewczenko od razu pisze odpowiedź, zawiadamia o swoim zamiarze następnego lata znów zawitać na Ukrainę. Nie było dane... A póki co pióro często zagląda do kałamarza i na papier kładą się wiersz »W Judei w dni owe...« oraz poemat »Maria«. wariantów psychologicznych, o których mowa; ostatecznie widzimy je dzisiaj. Wiktor Askoczeński, w domu którego Szewczenko czytał „Heretyka”, był jednym z najzdolniejszych w Kijowskiej Akademii Duchownej. Po ukończeniu jej kursu zajmował stanowisko adiunkta-profesora przy katedrze języków słowiańskich, a z czasem przeszedł na patrystykę. Wykładał literaturę rosyjską w pensjonacie dla dziewcząt, opublikował podręcznik „Kratkoje naczertanije russkoj litieratury”. Jedna po drugiej ujrzały światło dzienne zbiór jego poezji (1846) i dramat „Pansionierka” (1847). W Kijowie uczyniło go to bardzo widoczną postacią. Porzuciwszy profesurę akademicką w lipcu 1846 roku (właśnie tego lata, na które przypada jego znajomość z Szewczenką) w związku ze sprawami osobistymi, sercowymi i finansowymi, przeszedł do służby w Żytomierzu, gdzie otrzymał stanowisko radcy zarządu gubernialnego, potem w Kamieńcu. Jako urzędnik okazał się niemożliwy, pretensjonalny, zarozumiały i, uzbroiwszy przeciwko sobie miejscowe władze, znów znalazł się w Kijowie. Biedując materialnie, mając głównie pracę literacką i zarobek, wydał dwa tomy pracy „Kijew s jego driewniejszym ucziliszczem Akadiemijej” (1856), która była jedną z pierwszych gruntownych prac poświęconych historii kulturalnej Kijowa. Jednocześnie Askoczeński miał za sobą szlak opowieści o swojej sile fizycznej (łamał podkowy i wyginał świeczniki) oraz „niezwyciężonej zuchwałości”. Ze wspomnień pisarza M. S. Leskowa, który, mieszkając przez długi czas w Kijowie, znał Askoczeńskiego osobiście: „O niezwyciężonych jego zuchwalstwach opowiadano również wiele, ale ponad wszystkim dominowała wiadomość o jego utarczce z profesorem Serafinem na wykładzie historii cerkiewnej. — A zatem, jasno widzieliśmy, że matka nasza, święta prawosławna cerkiew w Rosji, przyjąwszy ustanowione przez Boga postanowienia od apostołów, obecnie rządzona jest przez samego ducha świętego… — W generalskim mundurze! — odezwał się ze swojej ławki Askoczeński”. W dzienniku, opublikowanym po jego śmierci, można przeczytać wersy skierowane przeciwko mnichom, którzy zajmowali wiodące stanowiska wykładowcze w Akademii, przeciwko postom religijnym i wielu rytuałom cerkiewnym. Któż wie, jak i dlaczego, ale wkrótce z Askoczeńskiego wyrobił się fanatyk i obskurant, zagorzały reakcjonista, wróg postępu cywilizacyjnego, a nawet szkolnej oświaty. Jego powieść „Asmodiej naszego wriemieni” (1858) — paszkwil na postępowe warstwy społeczeństwa — przewyższała śmierdzącą jakością wiele innych wydań tego typu. Jak napisał jeden z krytyków, Askoczeński stał się personą, „przynoszącą wstyd nie tylko literaturze, ale nawet prasie drukarskiej”. I on, zamierzywszy czasopismo „Domaszniaja biesieda”, w 1858 roku jedzie do Petersburga, do Szewczenki z propozycją współpracy… Jak przyjechał, tak i pojechał, ale na tym się nie skończyło. W wierszu datowanym na czerwiec 1860 roku „Na śmierć Grzegorza, metropolity petersburskiego”, świętoszka i reakcjonisty, widzimy, że Szewczenko o Askoczeńskim nie zapomniał: „Umarł mąż wielki we włosiennicy. // Nie płaczcie, sieroty, wdowy, // A ty, Askoczeński, zapłacz // Rano na ciężki głos. // I Chomiakow, Rusi gorliwiec, // Moskwy, ojczyzny miłośnik, // O pogromcy spódnic zapłacz. // I cała, o Ruska biesiado, // Jednym głosem wyznaj // Swoje grzechy. I płacz! I płacz!”. Dziwna rzecz: po śmierci Szewczenki Askoczeński opublikował bardzo przychylne wspomnienia o nim, podkreślając przede wszystkim wczesne, kijowskie, a nie „ostateczne” (petersburskie) ich spotkanie. Poglądy religijne i społeczne poety Askoczeński „usprawiedliwia”, powołując się na „niekorzystne okoliczności” oraz na ukraińskie kręgi jego znajomych, na znienawidzonych „cywilizatorów” i „progresistów”. Czytać to śmiesznie, bo wiemy, jak samodzielnie kształtował Szewczenko światopogląd, jak kategorycznie odrzucał wszelkie próby „uczesania” jego utworów cudzym grzebieniem — czy złotym, czy kopiejkowym.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

SZEWCZENKIANA

Pod koniec służby wojskowej był czas, kiedy poeta, wsłuchując się w swoją strapioną duszę i zmęczone serce, nie spodziewał się już, że kiedykolwiek zdoła znów pisać wiersze — chyba że „odpocznę i na starość spróbuję pisać prozę”. Odpoczął czy nie odpoczął, a wiersze pozostały: Szewczenko ich nie pisał, nimi oddychał. Na początku 1847 roku w Siedniowie, komponując przedmowę do niezrealizowanego uzupełnionego wydania „Kobziarza”, Szewczenko wyraźnie formułuje swój stosunek do perspektyw ukraińskiego piśmiennictwa: „Lachy drukują, Czesi, Serbowie, Bułgarzy, Czarnogórcy, Moskale — wszyscy drukują, a u nas ani mru-mru, jakby wszystkim odjęło mowę”. Czytamy słowa, które obalają wszelkie spekulacje dotyczące prawdziwych nastrojów poety, jakoby nawet wątpliwości co do języka ukraińskiego jako naturalnego i jedynego fundamentu literatury ukraińskiej: „A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo. A czyje lepsze, niech sądzą ludzie. Oni powołują się na Gogola, że on pisze nie po swojemu, a po moskiewsku, albo na Waltera Scotta, że i ten nie po swojemu pisał. Gogol wyrósł w Nieżynie, a nie (właściwie) w Małorosji — i swojego języka nie zna; a Walter Scott w Edynburgu, a nie (właściwie) w Szkocji — a może i jeszcze było coś, że oni się siebie wyparli. Nie wiem. A Burns wciąż jest poetą ludowym i wielkim. I nasz Skoworoda takim by był, gdyby go nie zbiła z tropu łacina, a potem moskiewszczyzna”. Wysiłki skierowane na stworzenie ukraińskiej „pełnej” literatury, w której są wszystkie gatunki, wiążą się przede wszystkim z imieniem Szewczenki. Bez niego co najwyżej uformowałaby się literatura regionalna (obwodowa), „którą pochwaliłby i Gogol” (J. Łucki). Dla Mikołaja Wasiliewicza dusza Ukraińca i dusza Rosjanina w perspektywie miały stać się nierozdzielne, jak jego własna. W publicystycznym zapale nie musimy z dwóch geniuszy wybierać tylko jednego: obaj są nasi. Jak „naszymi” na zawsze stały się strapione stulecia skolonizowanej Ukrainy. Folklor, wertep, Kotlarewski — poczucie humoru i ironiczne postrzeganie świata Gogol przywiózł z Ukrainy do ponurego, urzędniczego Petersburga; wielu się spodobał, a wielu rozjuszył, stając się w różnych warstwach czytelniczych faworytem i outsiderem. Dla ich pogodzenia Gogol wymyślił sobie idealną Rosję — taką, jaką powinna się stać, łącząc, jak on sam, eklezjastyczność kijowskiej kultury XVIII wieku z ideami „trzeciego Rzymu” oraz „rosyjskiego mesjanizmu”. Szewczenki takie prawidła nie niepokoiły. Filozoficzne rozmyślania, kariera artysty i zarobki, szczerzy i nieszczerzy przyjaciele, ukochane kobiety i po prostu kochanki — wszystko to było, ale wszystko stawało się marne, transformowało się w sen i w „Sen” w polu grawitacyjnym Ukrainy. Gogol eksportował ukraińskość do Petersburga i Moskwy, gdzie stawała się ona heroicznie małorosyjską lub drwiąco-chohłacką. Szewczenko ciągnął wszystko z powrotem, próbując przywrócić przeziębionemu i jąkającemu się produktowi rodzimy blask i sens. Wymyśliwszy chorobę „w żołądku”, Gogol z ukochanej Moskowszczyzny uciekł do Rzymu. Szewczenko uciekał na Ukrainę, był uparty i dopóki starczyło życia, dotąd robił swoje. Ale każdy pisarz — to przede wszystkim jego tekst, dlatego w dzienniku i w listach Szewczenki jest 15 wzmianek o Gogolu — w emocjonalnym zakresie od aprobaty do zachwytu. 4 Cztery warianty zachowania człowieka w warunkach kolonialnego ucisku, o których pisał M. Riabczuk (1994), dotyczą tylko tych przypadków, kiedy człowiek ten ucisk w pełni uświadamia. Czynniki społeczne, wychowanie, edukacja i kariera produkują mnóstwo indywidualnych wariantów, między partyzanckim oporem a kolaboracjonizmem, między przygnębiającą niemożnością życia w takich warunkach a całkowitym niezrozumieniem haniebności kolonialnych realiów. I w Małorosji, i w USRR można było widzieć cały wachlarz Pierwotny wygląd mogiły w Kaniowie

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«Karzę się, męczę się, ale się nie kaję…»

Nina HNATIUK Szewczenko i Stus stoją obok siebie w mojej świadomości od czasu, gdy dwadzieścia lat temu po raz pierwszy wpadły mi w ręce wiersze nieznanego dotąd poety. Nie przypuszczałam, że na mojej rodzinnej Winnicczyźnie narodził się poeta takiej siły, który za zwyczajne rzeczy — prawo do mówienia po ukraińsku, oddychania czystym powietrzem wolności, nauczania syna w języku ojczystym, wydawania książek po ukraińsku, składania kwiatów pod pomnikiem narodowego geniusza w dniu jego urodzin i przeniesienia prochów — zaznał zarówno gorzkiego bezrobocia, jak i prześladowań oraz więziennych karcerów. Na dalekiej obczyźnie zostanie zamordowany. Później, gdy poznałam rodzinę Wasyla Stusa, jego spuściznę twórczą, gdy przyłączyłam się do wydawania dzieł Stusa i upamiętniania jego pamięci, olśniła mnie myśl: Taras Szewczenko i Wasyl Stus wywodzą się z jednego duchowego korzenia. Ta sama zakorzenienie w głębokich pieśniowych źródłach języka ukraińskiego, ta sama wierność słowu jak Bogu, ta sama czołobitność wobec matki, ziemi, rodzinnych progów, samoofiarne samospalenie w imię prawdy, triumfu ducha, wolności i niepodległości rodzinnego narodu, jego rzeczywistej obecności we wspólnocie światowej. We wstępnym szkicu autobiografii „Dwa słowa do czytelnika” Wasyl Stus tak pisał o swoim dzieciństwie, którego pierwsze lata upłynęły w chłopskiej chacie w Rachniwce, niedaleko Hajsyna: „Pierwsze lekcje poezji — mamine. Znała wiele pieśni i umiała śpiewać je bardzo intymnie… Największy ślad na duszy — po mamine kołysance „Ój, lulu-lu, moje dziecko”. Szewczenko nad kołyską — tego się nie zapomina. A śpiewane tęsknie: „Idź ty, synu, na Ukrainę, nas przeklinając” — wzrusza do dziś. Coś podobnego do tęsknego lamentu nad grobem z „Testamentu”: „Pochowajcie mnie i powstańcie, Kajdany porwijcie I wrogą złą krwią Wolę skropcie”. Choć zagraniczni badacze twórczości W. Stusa, zwłaszcza Marko Pawłyszyn, wyrzucają tym, którzy nazywają Wasyla Stusa symbolem godności narodowej, poetą-męczennikiem, synem Tarasa, uważając to za szczerą prawdę, lecz za „ograniczony kąt widzenia skolonizowanej i uciśnionej kultury, zmuszonej oceniać każde zjawisko jako broń w walce o przetrwanie”. Można zgadzać się lub nie zgadzać z tą myślą, ale nasza kultura wciąż walczy o przetrwanie, a nasz język na własnej ziemi, w osiemnastym roku niepodległości Państwa Ukraińskiego, choć to przykre, nie osiągnął pełni swojej rzeczywistej państwowości. Dlatego nie możemy pozwolić sobie na 24-godzinną barokową elegijność, rozmarzoną zakochanność w otaczającym świecie, lecz musimy zrównać słowo z bronią, szukać u Szewczenki i u Stusa tego, co pomaga ślepym przejrzeć, zbłąkanym — odnaleźć drogę do Świątyni, zmęczonym i zniechęconym — skropić duszę i usta żywą wodą prawdy. Wasyl Stus w liście do Andrija Małyszka z 12 grudnia 1962 roku, na długo przed swoim aresztowaniem, pisał o tym, że dla szczęścia rodzinnego narodu jest gotów wszystkiego się wyrzec: „Zrozumcie mnie w mojej boleści, bo słyszę przekleństwo wieków, słyszę, bezczynny, swój grzech wobec ziemi, wobec narodu, wobec historii. Wobec ludzi, którzy swoją krwią skrapiali naszą ziemię. Długi martyrologium bojowników o sprawiedliwość narodową pozostawia nam historia, a my nawet do sprawiedliwego gniewu nie potrafimy się zdobyć”. Te wiersze napisano niemal pół wieku temu, a jakby dziś narodziły się z bólu i rozpaczy prawdziwego poety. Nie zdradził on swojego życiowego credo — zginął za szczęście i wolność rodzinnego narodu. Za nasz język i kulturę, za prawo na praojcowskiej ziemi być Człowiekiem, pracować i żyć w imię uczciwego dobra i rozwoju duchowego. I znowu słowa Stusa: „Na próżno smucić się w górze, szlochy wydają się szalone, gdy nad głową zawisł miecz”. Co więc mamy robić? Nie wspierać uczciwie zarobioną hrywną rosyjskojęzycznej szowinistycznej prasy. Nie głosować na tych, którzy zatykają ludziom usta paczkami z gryką. Nie posługiwać się surżykiem. Nie zamieniać jednego z najpiękniejszych krajów Europy w śmietnik i składowisko odpadów jądrowych. Nie czekać na Boską łaskę od żadnej władzy, lecz samemu, własnymi rękami kształtować swój los. Nie czekać na carską łaskę ani z Moskwy, ani z Waszyngtonu, lecz własnymi rękami, własnym rozumem kształtować swój los — bez zzakały, nienawiści, przekleństwa, skruchy. Na Ukrainie przez wiele stuleci żyło wielu wielkich poetów. Lecz tylko nieliczni swoim życiem dorównali wysokim ideałom, wypracowanym przez własne sumienie. I wśród takich następców Szewczenki jest Wasyl Stus.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

skupiać się wokół takich ośrodków kultury, bo nikt nie zadba o nasze zjednoczenie, oprócz nas samych. Oto i tę ziemię z unikalną siłą przyciągania, która nie bez powodu zgromadziła taką warstwę kulturową (wspomnijmy Maksymowicza, Szewczenkę, Załutywitra), od Trachtemyrowa do Pekariw oddano pod ochronę UNESCO. A teraz planują zniszczyć Góry Kaniowskie Kaniowską Elektrownią Szczytowo-Pompową, bo sztuczne jezioro o powierzchni 100 hektarów, które stworzą powyżej dnieprzańskiego wybrzeża, nie utrzyma się w lekkich gliniastych ziemiach. Wtedy woda z Dniepru z radioaktywnym mułem ruszy z powrotem, ostatecznie niszcząc środowisko naturalne. Na czele tego projektu stoi Bohater Ukrainy Semen Izrajowycz Potasznyk. W ubiegłym roku wydzielono z budżetu państwa 30 milionów hrywien, a w tym roku powiadomiono nas, że będą budować kosztem podwyżek taryf za energię elektryczną. Czyli my sami za swoje zniszczenie jeszcze zapłacimy. „Doprowadziła się Ukraina do samego skraju”, jak mówił przy „okrągłym stole” w sprawie tej budowy Wadym Borodin. Gdyby Japończycy znaleźli w Fudżijamie diamenty, to nawet wtedy nie rozkopywaliby swojej świętej góry. Brak świadomości prowadzi do całkowitego zniszczenia! I tak wyrządziliśmy sobie niepowetowaną szkodę, na przykład zatopiliśmy kulturę zarubiniecką. Stańmy na straży naszej kultury, naszego życia, tak jak stoi Niła Pidpała, naświetlając twórczość swojego męża, wydając jego książki, czytając dzieciom wykłady o jego utworach. Wśród ustalonych tradycji Czytań Załutywitrowskich jest i ta — strona o niezapomnianych. Na piątych czytaniach była ona poświęcona 70. rocznicy urodzin poety Wołodymyra Pidpałego. W tym roku żona Pidpałego, Niła, opowiedziała o Wołodymyrze Płaczindzie, znanym wydawcy, działającym patriocie, autorze książek o Pawle Żyteckim i Mykole Pyłchykowie. Kierownik działu Państwowej Telewizji i Radia „Kultura” Hałyna Mychajłenko, autorka audycji telewizyjnej o Wołodymyrze Załutywitrze, powiedziała, że w najbliższych dniach transmitują audycje o poecie na trzech kanałach telewizji i brzmią wiersze w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Ołeksija Bohdanowycza. Jeśli sięgnąć do historii Czytań Załutywitrowskich, to najtrudniej wspominać pierwsze. Pół roku po śmierci poety nie można było przyzwyczaić się do jego odejścia. Pierwszą niewielką ekspozycję w domu poety, gdzie jeszcze pachniało pogorzeliskiem, rozłożyła Niła Pidpała. Smutno wspominać, jak późną jesienią 2004 roku spłonął ten dom wraz z ekspozycją muzealną i książkami poety. Na drugich wspomnieniach o poecie dzielili się Wasyl Herasymjuk i Wasyl Portiak. Na trzecich Czytaniach Załutywitrowskich ojciec Petro Bojko odprawił panichidę na grobie, a w ogrodzie wspaniale czytał wiersze Wołodymyra. Ciepło mówili o Wołodymyrze Iwanowyczu Wołodymyr Biłenko i Wołodymyr Prokopenko na czwartych czytaniach. Choć chyba najbardziej wyraziste były piąte, kiedy dnieprzańskie góry zakwitły autentycznymi ukraińskimi wyszywankami, grali bandurzyści z Kaniowa, Kijowa i Sum. Szóste czytania uświetniło trio Związku Ukrainek „Lelija” w składzie Niny Strelnikowej, Tetiany Krasjuk i Rajisy Sobko. Szczególnie zapadł w pamięć wiersz Tetiany Domaszenko: Wołodiu, wiatr zasłoń, co wieje w duszę Ukrainy. Północny wiatr zła i zniewagi z wieków minionych aż do dzisiaj… Im wichurę by Kaniowską zmieść, Czerniecza górę by rozszarpać, bo tam Tarasa duch święty, na tej górze i syn, i matka… I szaleje huragan, że aż dębom wierzchołki gnie. Ryczy i jęczy Dziadunio — kiedyż ta cierpliwość się skończy?! A u ciebie — szabla i buława! A u ciebie słowo — miecz obosieczny, bo w nim prawda żywa i duch Twórcy żyje odwieczny. Do Kobziarza ramię skłonił bojownik o prawdę i wolność. Sobą wiatr zasłonił — Załutywitrem był od urodzenia!

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

NIEZAPOMNIANI

Lubow SNISAR Tę cudowną tęczę, tak szeroką, jakby połączyło się w niej siedem tęcz w „siedem tęczowych kolorów”, zobaczyliśmy w dzień św. Włodzimierza w Kaniowie. A wyłoniła się ona z Dniepru, spod Kozackiego szczytu, i nad Tarasową górą przerzuciła wyszywany rękaw, jakby objęła dwóch ukraińskich poetów i wpuściła nas, grzesznych, w swoje rajskie wrota. Położyliśmy kalinę z ogrodu Wołodymyra Zatuływitra na mogile Tarasa Szewczenki i zostaliśmy uświęceni cichym i ciepłym deszczem o zachodzie słońca, przy którym tak z duszy się śpiewało. Z jaką radością przyjęliśmy to błogosławieństwo Boże! Takiego zakończenia szóstych Czytań Zatuływitrowskich nawet nie śmieliśmy marzyć, bo co roku w tym dniu jest jasno i sucho. Rozpoczęły się szóste czytania, jak zawsze, pokłonem przed mogiłą Wołodymyra Zatuływitra. Udekorowaliśmy ją kwiatami i kłosami, zdaliśmy relację z publikacji, które ukazały się w ciągu roku, opowiedzieliśmy o tych, które lada chwila się pojawią. Zdaje się, że cały świat ucichł, słuchając szczerej modlitwy Zirki Kozak z Belgii i pieśni Leopolda Jaszczenki „Pękła ostatnia struna”. Już szósty rok, jak wyruszył do Niebiańskiej Ukrainy Wołodymyr Iwanowycz Zatuływiter, i po raz szósty otworzył Czytania Zatuływitrowskie poeta Petro Zasenko, podkreślając to, co najbardziej boli: nie mamy jasnej idei narodowej. „Gdy naród nie ma wodza — wtedy wodzami są jego poeci” — przytacza Petro Petrowycz słowa Małaniuka, a nasze zadanie określa jako obowiązek przekazania słowa Poety przyszłym pokoleniom. Wira Nosenko, zastępca przewodniczącego Kaniowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, pokłoniła się Poecie od kaniowskich ziomków, bo glina błękitnych dnieprowych gór, która przyjęła Wołodymyra, zbratała go z kaniowianami. „Tutaj jest jego serce — mówi Wira Wołodymyriwna — ale jego dusza i słowo — są między nami”. Ziomkowie z Sumszczyzny, gdzie urodził się poeta, poetka Antonia Cwit, pisarz Ołeksandr Szuhaj podzielili się wspomnieniami, a malarz Mykoła Neczwohlod namalował etiudę podwórka poety. Wieloletni lwowski przyjaciel Wołodymyra Iwanowycza Wasyl Stefak swoje wspomnienia zaczął wierszem „Jesienny ptak Wasyla Stefaka”. „Jak ty jesteś nam potrzebny, przyjacielu, teraz, żeby przestali bawić się w błąd! Jak potrzebne jest słowo twojej wielkiej i szczerej duszy!” Jego żona Oksana Petriwna przytuliła do pomnika kwiatostan słonecznika, przypominając wiersz Zatuływitra „Wierchowinski słonecznik”. Pijemy ciepły kieliszek za spokój duszy i chowamy się w luksusowy cień ogrodu poety. Tam, wygodnie usadowiwszy się kto na ławkach, kto na trawie, kontynuujemy rozmowę. Oto tylko jabłka nie spadają — nieurodzaj. Za to kalina po deszczowej wiośnie jest tak bujna i tak obficie obrodziła, że krzew cały jest w rumieńcu jagód. Pachnie grzybami. Plusk dnieprowej fali miesza się z cichym dudnieniem bandury. Zdaje się, że zaraz leśną ścieżką zza zgrabnej kopki siana wyjdzie gospodarz — Wołodymyr Iwanowycz… W tym rajskim zakątku odosobnił się wielki pracownik Wołodymyr Zatuływiter, aby wcielić w myślach swoich to, co podyktował mu Bóg. Gardzę taką swobodą i wolnością, co wyprowadzi spod chomąta dusze. Jestem siwy ukraińczyk, cichy wołek, co ciągnie i ciągnie stepem lemiesze. Garbaty step. Garbatszy jestem dwakroć, trzykroć, pięciokroć — przez wszystkie wieki. Pnę się, pnę się, rogiem wchodzę w oczy, narodowe orzę kiziaki, bo step straszny: nie może nie rodzić, ziarna nie rzucisz — wypełznie ewshan, któremu tylko i dogodzić, że gęstwiną, jeśli jest, dusza. A jeszcze straszniej — obczyzna na własnym polu, kiedy orzesz do nieprzytomności, wciśnięty w ciasne chomątko wolności, którą przeciągniesz stepem tylko ty. Bo step straszny, wydeptany przez Mongoła, na stalinowski roztrąbiony ewshan, Zdjęcie H. Mychajłenko Architekt W. Borodin, nauczycielka O. Stefak, badaczka twórczości W. Zatuływitra L. Snisar i pisarz ze Lwowa W. Stefak

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WOŁODYMYRIW WESEŁKA

cały naraz rozrodzi się głodem, gdy dusza uwolni się z jarzma. Oto co powiedział Hryhorij Biłous, przewodniczący Czerkaskiej Organizacji Pisarzy: — Dzięki Bogu, że ten wybitny ukraiński słowik, którego portret tu, pod jabłoniowym ukraińskim tryzubem, nie został zaduszony na Sołowkach, jak tysiące innych, których pochwyciła stalinowska sieć. Wyrwano go od nas później. I wspominamy go razem ze wszystkimi zamordowanymi, którzy nie dożyli dzisiejszego dnia. „W nas krzyże, jak plusy” — czyta swój wiersz czerkaski poeta. Pisarz Ołeksandr Szuhaj opowiedział o redaktorskiej działalności Zatułiwitra, o wspólnej pracy w wydawnictwie „Moloď”, o wydaniu, dzięki staraniom Wołodymyra Iwanowicza, ówczesnego zastępcy redaktora naczelnego, „Apollonowej liry” — książki, do której weszły utwory 40 kijowskich poetów z XVII—XVIII wieku, zestawionej przez W. Masluka, W. Szewczuka, W. Jaremenkę pod redakcją O. Szuhaja. Podarował muzeum swoją książkę wspomnień „Jak powstawała »Apollonowa lira«”. Ciekawa była opowieść wicedyrektor sąsiedniej szkoły w Bobrycy Hanny Derewjanko o szkolnej filii muzeum Zatułiwitra. „Dzieci trzeba duchowo wzmacniać, aby ocalić naród ukraiński” — powiedziała Ołha Mykołajiwna. Dla tego celu pod kierownictwem głównego specjalisty rejonowego wydziału oświaty Ołhy Czerkawskiej opracowano lekcje o twórczości Wołodymyra Zatułiwitra, które prowadzi się w szkołach kaniowskiego rejonu. Przypomniało mi się święto poezji Zatułiwitra w tej szkole oraz występy zwycięzców rejonowego konkursu literackiego. Przejmujące czytanie wierszy Zatułiwitra przez ucznia szkoły w Chmelowie Jarosława Kowala tak poruszyło duszę, że zaprosiliśmy go na wieczór literacki w dniu urodzin poety (29 lutego tego roku skończyłby 64 lata) do Narodowego Muzeum Literatury. A dziś wiersze Zatułiwitra i własne czytała uczennica Bobrickiej szkoły Jana Dobrowolska. Przejmująco i ze zrozumieniem głębi duszy poety wiersze poety czytał kaniowski pisarz Mykoła Szamraj, autor publikacji poezji Zatułiwitra w czasopiśmie „Chołodnyj Jar” oraz pięknego słowa o poecie i jego skicie. Nie można obojętnie słuchać poezji Wiery Nosenko. O festiwalu młodzieżowym imienia Wołodymyra Zatuływitra, który odbędzie się jesienią, opowiedziała naczelniczka wydziału oświaty administracji rejonowej Iryna Pohorjełko. „Na Kanliwszczyźnie nie ma ucznia ani nauczyciela, który nie znałby imienia Wołodymyra Zatuływitra, i ta sprawa, która gromadzi nas tutaj już szósty rok — na zawsze”, — powiedziała Iryna Borysiwna. Tę myśl potwierdził kanewski pisarz i regionalista Mychajło Iszczenko. Podkreślił, że musimy się zjednoczyć- Grób W. Zatuływitra we wsi Buczak

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Maksym OPANASENKO Zdjęcie autora Jeśli wyjść na stacji metra “Swiatoszyn”, wsiąść w podmiejską elektryczkę w kierunku Teterowa, to po 15 minutach można znaleźć się w małym, malowniczym mieście Irpieniu. Mało kto wie, że to miasteczko ma niemal tysiącletnią historię. Bajkowa i atrakcyjna ziemia nadirpieńska. Jeśli teraz opowiedzieć o tym, że rzeka Irpień była kiedyś żeglowna, to nawet miejscowi mieszkańcy nie zdołają ukryć niedowierzającego uśmiechu. Ale to prawda. Świadkami tego są staroruskie kurhany na brzegach, szereg umocnień, które chroniły podejścia do Kijowa. A jeszcze wcześniej właśnie tutaj przebiegała granica między posiadłościami dwóch silnych sąsiednich plemion wschodniosłowiańskich — Polan i Drewlan. Legendy opowiadają o życiu i codzienności ludzi, którzy żyli na tej ziemi. Wiedzę uzupełniają unikalne znaleziska archeologiczne, zebrane obecnie w Irpieńskim Muzeum Krajoznawczym. Okolice Irpienia wabiły Drewlan i Polan wspaniałymi krajobrazami i klimatem. W lasach wiodły się dzikie zwierzęta, rosły jagody, grzyby, rzeki roiły się od ryb i były wygodnym szlakiem. Leśne bagna stawały się także niezawodną ochroną przed najazdami zdobywców. W czasach Rusi Kijowskiej i w kolejnych stuleciach na terenach nadirpieńskich zajmowano się rolnictwem. Na uwolnionych od lasu działkach ziemi siano żyto, jęczmień, proso. Z pokolenia na pokolenie przekazywano mądrości leśnego łowiectwa, rybołówstwa, bartnictwa, rzemiosł. Pługi, siekiery, kosy, szable, miecze, strzały wytwarzano z metalu własnego wytopu, o czym świadczą pozostałości dawnych pieców hutniczych. Rudę wydobywano na bagnach, za pomocą węgla drzewnego otrzymywano żelazo. Po setkach lat, już w połowie XX wieku, tutaj zacznie pracować zakład “Progres” — gigant produkcji metalu. Można go zobaczyć i dzisiaj (dokładniej to, co z niego zostało), jeśli przejść do jednej z najbiedniejszych dzielnic miasta — Masztorfu. Kiedyś potężne przedsiębiorstwo przeżywa nie najlepsze czasy — produkcja została wstrzymana, budynek rozgrabiony. Wiele nieszczęść przynieśli mongolscy zdobywcy w XIII—XIV wieku, pustosząc te ziemie. Dopiero w kolejnych wiekach ludzie znów zaczęli zasiedlać okolice Irpienia. Ale osiedlali się najodważniejsi, bo życie na granicy dwóch państw — Rosji i Polski było niespokojne. Tutaj często wybuchały powstania kozackie i bunty chłopskie. Ludność nadirpieńska brała udział w walce o zjednoczenie Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy. W 1614 roku polski król Zygmunt III nadał Hostomlowi (osiedle, które wchodzi obecnie w skład Irpienia) prawo magdeburskie, lecz to nie ułatwiło życia biedocie. Powstania nie ustawały. W okresie wojny 1648—1654 lat miejscowi mieszkańcy dzielnie walczyli z wrogiem w pułkach kozackich i chłopskich Bohdana Chmielnickiego, a na początku XVIII w. — w powstaniu ludowym przeciwko szlachcie, któremu przewodził pułkownik Semen Palij. I dopiero po 1793 roku, kiedy granica Rosji odsunęła się daleko na zachód od okolic Irpienia, na tej ziemi nastał pokój. W drugiej połowie XIX w. zaczęto budować pierwsze przedsiębiorstwa i już w 1868 roku dały nową produkcję cegielnia i garbarnia, pracowały młyn wodny i parowy, tartak. Powstało osiedle Sewerynówka. W 1898 roku rozpoczęto budowę kolei Kijów—Kowel. Dwa lata po tym, przy moście kolejowym przez rzekę Irpień, powstało małe osiedle Irpieński Rozjazd, przystanek Bucza, nieco dalej — Worzel. Te osiedla dały początek dzisiejszemu Irpieniowi, Buczy i Worzelowi. W 1956 roku Irpień oficjalnie uzyskał status miasta. Mniej więcej na ten czas przypada największy rozkwit regionu. Jurij KŁYMOWYCZ, inspektor Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, m. Irpień obwodu kijowskiego W zeszłym roku dyrektora historyczno-krajoznawczego muzeum w Irpieniu na Kijowszczyźnie, członka irpieńskiej “Proświty” Anatolija Zborowskiego nagrodzono honorowym dyplomem Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej “za osobisty znaczący wkład w społeczno-ekonomiczny, kulturalny rozwój Kijowszczyzny, osiągnięcie znaczących sukcesów w działalności zawodowej oraz w związku z Dniem Niepodległości Ukrainy”, a w tym roku chcą go zwolnić. Przyczyna, jak na nasze czasy, banalna — muzeum znajduje się w centrum miasta. Jest wielu chętnych, by urządzić tutaj kawiarnię lub sklep. Ale przecież trzeba pretekstu, żeby zabrać pomieszczenie muzealne. Osiem lat temu władze chciały przenieść muzeum do dwóch pokoi na drugim piętrze Domu Kultury na obrzeżach miasta — niby na czas remontu. Byłby to początek likwidacji muzeum. Dyrektor Zborowski zaczął pisać do gazet, oburzyła się opinia publiczna. I ówczesny mer miasta Wołodymyr Skarżynski odmówił likwidacji muzeum, prawda, strażacy ukarali Zborowskiego grzywną — z jego ówczesnej 100-hrywniowej pensji potrącono 40 hrywien. Dyrektor próbował znaleźć sprawiedliwość w sądzie. Ale i Irpieński sąd miejski, i obwodowy, i Sąd Najwyższy potwierdziły: za to, że miejski komitet wykonawczy nie wyasygnował środków na remont sygnalizacji przeciwpożarowej, karać należy dyrektora muzeum. Sąd u nas z jakiegoś powodu broni nie placówek kultury, a urzędników, którzy te placówki pragną zniszczyć. Zatem, jeśli dyrektor nie pozwala zniszczyć muzeum, to przede wszystkim należy zwolnić takiego dyrektora. A za co? Zborowski zreorganizował muzeum szkolne w miejskie. Pracuje jako dyrektor już 21 lat, doprowadził muzeum do tytułu ludowego, napisał podręcznik dla irpieńskich szkół “Historia rodzinnego kraju nadirpieńskiego”, często występuje w prasie z opracowaniami krajoznawczymi. Ale przecież białe można zrobić czarnym, albo przynajmniej nazwać takim. W tym roku deputowana Rady Miejskiej Irpienia z ramienia BJuT Ludmyła Jankowa zorganizowała remont pomieszczenia muzealnego kosztem sponsorów. kierowniczce wydziału kultury i turystyki Ludmile Syczuk wyrzucić roślinną pokrywę dioramy. L. Syczuk, obawiając się konfliktu z deputowaną frakcji, najliczniejszej w Irpieńskiej radzie miejskiej, wykonała polecenie. Mówiąc, niech teraz spróbuje Zborowski odnowić dioramę, nie mając pieniędzy! Z pomocą Jankowej przyszła jeszcze jedna deputowana z BJuT Natalia Rochmaniuk. Oskarżyła ona Zborowskiego o to, że nie wydał „Księgi pamięci” Irpienia oraz nie poszedł do ogólnokształcącej szkoły o profilu artystycznym nr 1 i nie poprosił nauczycieli z dziećmi o bezpłatne wykonanie dioramy dla muzeum miejskiego. A deputowani chwalą się, że w wyniku ich działań Ukrainy „O muzeach i działalności muzealnej” oraz o tym, że potrzebuje on środków na aranżację ekspozycji. Sesja uznała pracę dyrektora muzeum Zborowskiego za niezadowalającą i zaleciła „kierownikowi wydziału kultury i turystyki Syczuk L. M. rozpatrzenie kwestii pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej dyrektora Irpieńskiego muzeum historyczno-krajoznawczego Zborowskiego A. I. za niedbałe przechowywanie zbiorów muzealnych oraz niewłaściwy stosunek do podstawowych rodzajów działalności muzeum”. Irpieńscy deputowani, z których żaden nie był na wycieczce w muzeum rodzinnego miasta, nagle zaniepokoili się: a jaki jest pożytek z muzeum? Przecież wydział kultury i turystyki płaci administracji domów mieszkalnych za wynajem pomieszczenia symboliczną kwotę. Oczywiście, gdyby handlowano tu wódką czy modną odzieżą albo zainstalowano automaty do gier, to byłby zysk. Irpień i tak ma sławę stolicy narkomanów. Trzeba więc zrobić tak, żeby nauczyciele nie mieli dokąd zabrać dzieci. Swoją drogą, uczniowie sami chętnie odwiedzają muzeum. 25 lipca kierowniczka wydziału kultury i turystyki Ludmiła Syczuk, kierując się decyzją sesji, ogłosiła dyrektorowi muzeum Zborowskiemu naganę. Oto jak wszystko jest proste. Pieniędzy na aranżację ekspozycji nie dawać, ogłaszać nagany, dyrektora-entuzjastę zwolnić, a potem i muzeum zlikwidować. A czy nie lepiej zadbać o to, by deputowani nie mogli niszczyć kultury?

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

RODZINNY KRAJ

Tutaj przyjeżdżają turyści z całego ZSRR, aby pooddychać czystym powietrzem, napić się źródlanej wody mineralnej, powędkować i poddać się leczeniu w licznych sanatoriach oraz domach wypoczynkowych. Funkcjonuje tu Dom Pracy Twórczej Pisarzy, w którym pracowali M. Rylski, B. Pasternak, A. Malyszko, W. Sosiura oraz inni mistrzowie pióra. Tak trwało do 1986 roku — do awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wtedy wielu mieszkańców wyjechało do innych miast. A do Irpienia przesiedlono czarnobylców. Jeszcze dwadzieścia lat temu działało tu pięć potężnych zakładów, kilkadziesiąt sanatoriów i obozów, w których leczyli się ludzie z całego byłego ZSRR. Obecnie działają przedsiębiorstwa „Weda” oraz „Irpieńska Fabryka Mebli”, ale i one są na granicy bankructwa. Wśród niezwykle korzystnych dla zdrowia lasów sosnowych ponuro szarzeją jedynie betonowe szkielety, które były kiedyś obozami dziecięcymi. W rzeczywistości muzeum co roku odwiedza 5—6 tysięcy osób. Muzeum posiada zbiór ksiąg pamiątkowych, wypełnionych pełnymi wdzięczności wpisami mieszkańców i gości Irpienia. Ataman Towarzystwa Kozackiego Kijowszczyzny Ołeksandr Wertelecki wyraził wobec mera Irpienia Ołeha Bondara zaniepokojenie losem muzeum i jego dyrektora. Anatolij Zborowski jest atamanem Kurenia Irpieńskiego Towarzystwa Kozackiego Kijowszczyzny. Sekretarz Rady Miejskiej Irpienia Anatolij Moroz odpowiedział: „Posiadana przez Pana informacja dotycząca zamiarów rady miejskiej zamknięcia muzeum nie odpowiada rzeczywistości, a wiadomości dotyczące zamiarów zwolnienia dyrektora mu- Pierwszy dworzec. m. Bucza, 1901 r. Pomnik Lenina z centralnego placu zamiast wyrzucić, przeniesiono do parku w pobliżu 17. szkoły; taki zabytek historyczny jak bunkier, który był ogniwem linii obrony w czasach wojny ojczyźnianej, oddano na pastwę wandali, a ci zamienili go w śmietnik. Na początku XXI wieku sytuacja zaczęła się stabilizować. Nastał okres odrodzenia. Odrodziło się, ewoluując w Akademię Podatkową, irpieńskie technikum, co przyciągnęło uwagę tysięcy młodych ludzi z całej Ukrainy, którzy zdecydowali się uczyć właśnie tutaj. Wznoszone są nowe budynki, supermarkety, rewitalizowane są strefy parkowe, wznowiło pracę kilka sanatoriów. W centrum miasta przy wsparciu Prezydenta Azerbejdżanu pana Alijewa (jego mama, akademik Zoja Alijewa, tutaj pracowała) założono park imienia Zoi Alijewej. Niektóre instytucje państwowe wzięły pod swoją opiekę obozy dziecięce, wznawiając ich działalność. Najboleśniejszą obecnie kwestią jest budowa nowej autostrady między Irpieniem a Kijowem. Zarówno były mer Swystowycz, jak i obecny Bondar obiecywali wziąć to pod kontrolę, ale do tej pory nic się nie dzieje. Mimo wszystko, region Irpienia odrodził się, choć nie w pełni. Irpień stał się znów „miastem do życia”, „miastem-kurortem”. Przyszłość przed nim jest, trzeba tylko wytrwale i starannie pracować.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JAK ZNISZCZAJĄ MUZEUM W IRPIENIU

...rzeba pracy artystów do zaprojektowania ekspozycji zdemontowanej na czas remontu. Anatolij Zborowski znalazł artystów, ale środków na opracowanie wystawy nie przydzielono. Zamiast tego Ł. Jankowa zaczęła domagać się zwolnienia Zborowskiego. Podobno muzeum nie działa, więc trzeba zwolnić dyrektora, który najlepiej zna historię Irpienia. Oto jaka sprytna jest Ludmiła Hryhorjiwna — i pomieszczenie wyremontowała za cudze pieniądze, i stworzyła warunki do zwolnienia Zborowskiego. Pani Janкowej podpowiedziano, jak to zrobić: „Zborowski nic nie robi, tylko pisze artykuły”. Co więcej, Ł. Jankowa jeszcze pod koniec remontu zleciła... w jego działalności budżet Irpienia zasilił się milionami hrywien. Pracownica wydziału kultury i turystyki Ludmiła Oborska nazywa eksponaty wojskowe „zardzewiałymi łuskami”, a Ł. Jankowa przedmioty ukraińskiego ludowego bytu — „śmieciami”; radzą wyrzucić te rzeczy. Do muzeum, rzekomo, przychodzą tylko nauczyciele z dziećmi, bo nie ma dokąd ich zabrać. Ludmiła Hryhorjiwna rozmarzyła się i ujawniła swoje plany: zwolnić dyrektora, który jednocześnie jest przewodnikiem, pracownikiem naukowym, gospodarzem i po części dozorcą, eksponaty wyrzucić, bo stare, a pomieszczenie w centrum miasta, do tego świeżo wyremontowane, pozostanie. ...muzeum, delikatnie mówiąc, są przesadzone. Kwestia sprawozdania dyrektora muzeum z stanu spraw zgodnie z planem pracy na I półrocze 2008 roku zaplanowana jest do rozpatrzenia na kolejnej sesji… Ponadto potrzeba rozpatrzenia tej kwestii na sesji wynika również z potrzeby przedstawienia radnym rady problemów istniejących w muzeum, celem ich wspólnego rozwiązania. Chcemy Państwa zapewnić, że rada miejska dołoży maksimum starań dla zachowania i rozwoju Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego”. 11 lipca na sesji Rady Miejskiej Irpienia Anatolij Zborowski poinformował radnych, że muzeum działa zgodnie z Zako-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Kopać jest mu ciężko, dlatego jeż korzysta przeważnie ze starych nor innych zwierząt. Na swoim kolczastym grzbiecie rzeczywiście coś nosi, ale tylko materiał na gniazdo. Powyginawszy się na suchych liściach, nabiera je na igły i niesie do swojej kryjówki w starym pniu, borsuczej norze lub pod gankiem ludzkiego domostwa. To schronienie musi być jak najcieplejsze, bo zimę jeż spędza w stanie hibernacji, dbając oczywiście o to, by nie zamarznąć. Jeśli uda się zgromadzić dużo tłuszczu, a nora będzie wystarczająco ciepła, przetrwa zimę. Niestety, bardzo wielu się to nie udaje. Jeże, z wyjątkiem okresu wychowywania młodych, są samotnikami. Na wieczornej alei starego parku można spotkać całą jeżową rodzinę: kilka małych szura jeden za drugim, a na przedzie zawsze kroczy jeżowa matka. Jeżyki nie boją się człowieka, łatwo je oswoić, zwłaszcza jeśli się je dokarmia. Lubią mleko, ale jeżątka należy karmić ostrożnie, bo nie znają umiaru, fatalnie się przejadają i dlatego bez matki wychować je nie jest łatwo. Zatem nie warto zabierać ich do domu. Mówiąc o kimś, że jest podobny do jeża, czynimy porównanie na korzyść człowieka, bo jeż używa swoich dotkliwych igieł wyłącznie do samoobrony. Zapewne „jeżowatość” to daleko nie najgorsza nasza cecha. Właśnie osobom z poczuciem godności właściwy jest nawyk „najeżania się”, co więcej, to słowo należy tylko do języka ukraińskiego. Obraz Zbawiciela, wyhaftowany ością rybią mu nie oddam”. Wtedy podarowałam mu wyhaftowany obraz Zbawiciela. Obecnie mój haft stał się eksponatem wystawy w Zamku Dubieńskim. Nie żałuję, że oddałam relikwię, przeciwnie, cieszę się, bo patrząc na nią, ktoś być może jeszcze bardziej przejmie się ukraińskim duchem. Kapliczka na podwórzu Marii Boryszkewycz

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WARTO WIEDZIEĆ

zasłużoną, pełną moralną i estetyczną rehabilitację. Wygląd jeża jak najlepiej odpowiada jego trybowi życia. Krępe ciało nie pozwala zwinnie uciekać, za to grzbiet i głowa pokryte są twardymi, ostrymi igłami. Są nimi całkowicie chronione krótkie nóżki i ogonek, a co najważniejsze — ryjek i miękki brzuch, bo w razie niebezpieczeństwa zwierzątko zwija się w kolczastą kulkę. I tylko lis wie, jak zmusić jeża, by znów stanął na nogi: toczy go do najbliższej kałuży. Oprócz niego, z niewiadomego powodu jeża prześladują psy, choć wszystko, co udaje im się osiągnąć, to pokłucie własnych łap i nosów. Co prawda, puchacz może swoimi żelaznymi szponami podhaczyć jeża, bo obaj jednocześnie wyruszają na nocne polowanie. Lecz obecnie puchacz to wielka rzadkość, jeży zaś jest sporo nawet w podmiejskich ogrodach. To wszystkim znane i jednocześnie niezwykłe zwierzątko. Mocno związane z ziemią, zawsze stąpa na całą stopę i, jak bohater bajki B. Hrinczenki „Jeż i dąb”, nigdy nie patrzy w górę. Niewiele wzbogacił ustny folklor — prawdopodobnie przez delikatność ludowych dowcipnisiów. Wszak pośrednictwo jeża w kontaktach człowieka z twardzią ziemską zawiera niebezpieczeństwo. Oprócz rady, by nie siadać na jego igły, mówi się jeszcze o wątpliwej sztuce bicia jeży gołym pośladkiem. I tyle. Za to współczesne utwory pisarzy dziecięcych wprost obfitują w te sympatyczne stworzenia z zabawnym ogonkiem, świńskim ryjkiem i gęstymi brwiami. Czego to tylko nie robią one w bajkach! Lecz jeśli wilk i lis w żadnej wyobrażonej sytuacji nie muszą jeść siana, to biednemu jeżowi dostaje się za wszystkich: zmuszają go i grzyby na zimę suszyć, i jabłka na igłach nosić… Zbytecznie dodawać, że niczego takiego naprawdę jeż nie robi, bo jest zupełnie obojętny na warzywa. A je owady i ślimaki, choć czasem łakomi się i na większą zwierzynę — żwawą mysz czy nawet jadowitego węża. Indyjski mangusta może też poradzić sobie z kobrą, ale od kilku jej ukąszeń ginie, jednak jeż jest zupełnie niewrażliwy na jad żmii i nie zauważa nawet ukąszeń w nos lub w ucho. I to wtedy, gdy jedno ukąszenie żmii zabija psa, którego ciało jest dziesięciokrotnie większe od jeżowego. Azjatycki jeż uszaty. Rysunek H. Kuzniecowa z książki „Znaj, kochaj, chroń”. 1979 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

PRZYKUTY DO ZIEMI

Andrij TOPACZEWSKIJ. Ciąg dalszy. Początek w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35 za 2008 rok. Uczynię go siedliskiem jeża, bagnem, i wymiotę go miotłą zagłady. — słowo Pana Zastępów. Izajasz, 14 : 23. Po tym, jak wielki prorok osiedlił go na gruzach Babilonu, lepszego miejsca dla jeża w Biblii już nie znaleziono. Dalej u Izajasza (34 : 11) jest on znieważony i poniżony jako „nieczyste” zwierzę, które będzie żyło na zgliszczach po Sądzie Pańskim nad Edomitami i innymi narodami: I posiądzie go pelikan oraz jeż, i przebywać w nim będą sowa i wrona… Ta sama „czwórka” pojawia się i na ruinach Niniwy w księdze proroka Sofoniasza: I pelikan, i jeż będą nocować na artystycznych ozdobach jej, sowa będzie krzyczeć w oknie, na progu wrona… (2 : 14). Widocznie istniała pewna poetycka tradycja, zgodnie z którą te stworzenia stanowiły nieodzowną „frakcję” biblijnych zwierząt, których obecność była oznaką zniszczenia i spustoszenia. Ale dzisiaj stosunek do jeża jest zupełnie inny — to zwierzę otrzymało od współczesnego człowieka całkowicie. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. „W NICZYM SIĘ NIE PRZYZNAŁY”. — Wyhaftowany wizerunek Zbawiciela koił moją duszę i w czasie trwogi, i w czasie radości — opowiada 82-letnia Maria Boryszkewycz. Kiedy w dziewiątej dekadzie życia wzrok się pogorszył, postanowiłam przekazać relikwię (inaczej jej nazwać nie mogę) do zamku w Dubnie. Tam bywa wielu ludzi. Niech oglądają i nie zapominają, przez jakie próby przechodziła Ukraina do swojej niepodległości. Los ułożył się tak, że już jako szesnastolatkę wybrano mnie na staniczną we wsi Wytusiwka, która jest niedaleko Dubna. Aby zdobyć umiejętności potrzebne na czas wojenny, musiałam przejść szkolenie w partyzanckiej bojówce. Tam otrzymałam pseudonim Lesia. Nauczyłam się strzelać, posługiwać granatem, bagnetem. I, oczywiście, słowem agitacyjnym — za Ukrainę, przeciwko jakiejkolwiek okupacji. Za swoją „staniczną” działalność po raz pierwszy musiałam ucierpieć w 1944 roku, kiedy do wsi weszła „czerwona miotła” (tak nazywano radzieckich „osobistów”, którzy robili czystkę terytorium z „nieświadomych elementów”). Te uderzenia nahajką po plecach i piersiach pamiętam do dziś. Ale ani ja, ani moja koleżanka Fedosia w niczym się nie przyznałyśmy. Dowodów „osobiści”, najwyraźniej, nie mieli, więc nas wypuścili. Po kilku latach nami, będącymi w tamtym czasie nauczycielkami, znów interesowały się służby specjalne. Tutaj już dowody znaleziono. Wtedy wydał mnie chłopak, który również był związany z partyzancką bojówką. Zaciśnięto mu w drzwiach palce i opowiedział wszystko, co wiedział, w szczególności o tym, jak działała pod moim kierownictwem kobieca stanica we wsi Wytusiwka. Wtedy skazano mnie na dziesięć lat, a odbywać karę musiałam w Kazachstanie. „PAN DODAWAL NATCHNIENIA”. — Kiedy na zesłaniu schudłam do trzydziestu ośmiu kilogramów i trafiłam do grupy „śmiertelników” — dzieli się Maria Herasymiwna — myślałam, że żywa stamtąd nie wyjdę. W każdym razie po komisji lekarskiej zaczęłam powoli zdrowieć, zaświtała nadzieja na ratunek. I wtedy pomyślałam: jeśli ręka utrzyma igłę, to na znak wdzięczności Zbawicielowi, do Którego w myślach się modliłam, wyhaftuję Jego wizerunek na płótnie. Podzieliłam się swoim marzeniem z sąsiadkami z celi. One mnie wsparły — moralnie i materialnie. Jedna z dziewcząt znalazła kawałek płótna, inna — starą chustkę na nici.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

RELIKWIA WYHAFTOWANA OŚCIĄ RYBIĄ

Słysząc słowo haft, wyobrażamy sobie różnobarwne nici, igłę w dłoniach, przytulne miejsce do pracy. Tymczasem mieszkanka miasta Dubna, Maria Boryszkewycz, swój haft — wizerunek Zbawiciela — naznaczyła innymi wymiarami. Nici do haftu wyciągała ze starej chusty, za igłę służyła ość rybia, a roboczym zaciszem stało się radzieckie więzienie, dokąd Marię Herasymiwnę w 1948 roku wtrącono za współpracę z UPA. Obecnie jej unikalną wyhaftowaną ikonę można obejrzeć na wystawie w Zamku Dubieńskim. Maria Boryszkewycz jest zakochana w hafcie od trzeciego roku życia — połowę żyletki (nią rozcinano materiał i wyciągano nici). A najciekawiej było z igłą. Nie mogłyśmy jej zdobyć. Pomogła ryba, którą nas karmiono. Więc z rybich ości zrobiono kilka igieł. Najtrudniej było wywiercić w nich oczko. Czasami tymi ośćmi przez kilka dni „wierciłyśmy” otwór, dopóki sprawa nie uwieńczyła się sukcesem. Kiedy brałam się za haftowanie, dziewczyny na zmianę pilnowały przy okienku w drzwiach, żeby nie zauważyła straż. Wszakże, mimo takich warunków, haftowało się nadzwyczaj łatwo. Widocznie sam Pan dodawał natchnienia. A potem haft stał się dla nas swoistą ikoną-amuletem. Na szczęście nie skonfiskowali go, kiedy doczekałam się zwolnienia i zbierałam się do domu. Wtedy strażnicy „przetrzepali” wszystkie rzeczy w walizce. Pamiętam, jak jeden oficer, wziąwszy do rąk haft, zdziwiony zapytał: „Eto szto takoje?” — „Ikonka”, — odpowiadam. On mówi: „Ty znajesz, szto za takoje srok dobawlajut?” — „Dodawajcie, — mówię, — tylko proszę was, niech ikonka zostanie ze mną”. Wyjaśniło się, oficer tylko straszył mnie, a ikonki nie zabrał. W domu, oprawiona w ramkę, zawsze wisiała na widoku, jako przypomnienie o próbach losu i amulet. „JA MU — OBRAZ, A ON MI — OBIETNICĘ” Wyhaftowany wizerunek Zbawiciela nasuwał Marii Herasymiwnie rozmyślania o ciernistej drodze Ukrainy, o tych, którzy nie przestawali nawet na zesłaniu walczyć o jej niepodległość. — Nigdy nie zapomnę Zinaidy Bach, — smuci się Maria Boryszkewycz, — odważnej kobiety, naukowca, mistrzyni, która odbywała wyrok w Kazachstanie. Aby urozmaicić życie obozowe, dopięła swego u władz, uzyskując pozwolenie na otwarcie kursów kroju i szycia. A na tych kursach „kroiła” co innego — wykładała dla nas historię Ukrainy. I nikt ze słuchaczek nie wydał jej. Pamiętam, jak my, pracując w kamieniołomie, w 1953 roku usłyszałyśmy wieść o śmierci Stalina. I zamiast wyrazu smutku dziewczyny zaczęły krzyczeć „Hura!” Mojego męża Mykołę za nacjonalistyczne poglądy, w szczególności za znaleziony poemat o Ukrainie, skazano na dwadzieścia pięć lat. Potem załapał się na amnestię. Kiedy po długiej rozłące spotkaliśmy się, mocno objął mnie i powiedział: „Teraz ciebie niko-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wreszcie Prezydent, Premier i większość w Radzie Najwyższej — Ukraińcy, nie dokonać przerejestrowania cerkwi, aby usunąć niesprawiedliwość, dyskryminację naszej rodzimej Cerkwi? DUCHOWA PRZESTRZEŃ

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

30 SIERPNIA — WIELEBNEGO ALIPUSZA

Zdjęcie Oksany Ceacury Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów Jeden z założycieli Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego wielebny Antoni zakończył swoje ziemskie życie i odszedł do Pana w 1073 roku. Był to rok rozpoczęcia budowy Wielkiej Cerkwi Pieczerskiej — Soboru Zaśnięcia Matki Bożej. W następnym roku, kiedy już nad fundamentami świątyni wzniesiono mury, zmarł inny założyciel tej wspólnoty — wielebny Teodozjusz. Wspaniałą cerkiew, którą wzniesiono z woli Pana i dzięki modlitwom pierwszych przełożonych monasteru świętych Antoniego i Teodozjusza, budowali mistrzowie z Konstantynopola przez 16 lat. Stamtąd też z woli Przeczystej Matki Bożej w 1083 roku przybyli ikonografowie w celu ozdobienia nowo wybudowanej świątyni. W tym świętym dziele brał udział kijowski artysta Alipiusz (Alimpij), który duchowo wzrastał w Monasterze Kijowsko-Pieczerskim. Zarządzał w tym czasie wspólnotą ihumen Nikon, a na kijowskim tronie zasiadał wielki książę Wsiewołod Jarosławicz. Bez wątpienia wspólna praca młodego Alipiusza z greckimi mistrzami była dla niego dobrą szkołą, a z czasem znacznie przewyższy on swoich greckich mentorów i uformuje własną szkołę ikonografii. Podczas malowania ołtarza cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej zdarzył się cud. Sama z siebie, być może rękami anielskimi, w ołtarzu namalowała się ikona Przenajświętszej Bogurodzicy. Z Jej Świętego Obrazu przez pewien czas promieniowało cudowne niebiańskie światło, które było jaśniejsze od słonecznego. Potem z ust Przeczystej wyleciał biały gołąb i skierował się do ikony Zbawiciela i wleciał w Jego Boskie usta. Greccy ikonografowie byli oczarowani tym, co zobaczyli. Błogosławiony Alipiusz zrozumiał, że pod postacią białego gołębia świątynię osłonił Duch Święty i teraz przebywa w niej szczególna Łaska Boża oraz Królowej Niebieskiej. Mykoła TYSZCZENKO, przewodniczący miejskiego oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Marganiec, obwód dniepropetrowski My, Ukraińcy, szczycąc się swoim największym osiągnięciem — niepodległym państwem, nie poświęcamy wystarczającej uwagi naszemu głównemu wrogowi — moskiewskim imperialnym szowinistom. Uważnie przyglądając się działaniom Moskwy, zaczynasz się niepokoić. Wszyscy dobrze rozumieją wielkość i niezniszczalność niepodległościowego ducha Ukraińców. Powstać, tak jak my powstaliśmy w 1991 roku po dziesięcioleciach komunistycznego i stuleciach carskiego jarzma, może tylko naród, któremu jest właściwy wielki duch wolności do niezależnego życia. Nasi sąsiedzi o tym wiedzą. Są pewni, że nie zaznają spokoju, dopóki nie zniszczą ukraińskiego narodu. I niszczą nas krok po kroku. Główne dokumenty, które poświadczają narodowość, przekształcono w zaświadczenie o istnieniu osoby, która nie ma rodu ani plemienia. Kto to zrobił? Formę paszportu zatwierdziła Rada Najwyższa pierwszego niepodległego zwołania w osobie 239 deputowanych komunistycznej większości. Ze świa- Po zakończeniu malowania ihumen Nikon postrzygł Alipiusza na mnicha. Święty ikonograf był niezwykle pracowity, nigdy nie widziano go bez pracy. Jedynie służba Boża odrywała go od ikonografii. Przejmując doświadczenie Greków, Alipiusz zaczął pisać ikony dla mieszkańców Kijowa. Zapłaty za pracę nie brał. Ale kiedy wdzięczni zamawiający z własnej woli mimo wszystko płacili mu, to jedną trzecią środków Alipiusz oddawał na wspólnotę, jedną trzecią — niepełnosprawnym i ubogim, a resztę zostawiał na zakup farb i innych materiałów. Wiele ikon błogosławiony Alipiusz pisał dla ihumena, dla Świętej wspólnoty i braci. Dowiedziawszy się, że w jakiejś cerkwi są stare ikony, brał je do renowacji i bezpłatnie odnawiał. Tak codziennie pracował, czynił pokłony, psalmy i modlitwy. Wielebny Alipiusz uważał, że próżny duchem i leniwy ciałem nie może tworzyć Obrazów Zbawiciela i Jego Przeczystej Matki. U Alipiusza otworzył się dar uzdrawiania. Pewnego razu zwrócił się do niego bogaty kijowianin, chory na trąd. Nie mogli mu pomóc ani lekarze, ani znachorzy, tymczasem choroba postępowała. Choremu poradzono, aby udał się do wspólnoty kijowsko-pieczerskiej do ojców czernoryzców. Niechętnie poszedł do monasteru. Ihumen nakazał napoić go wodą ze studni świętego Teodozjusza oraz namaścić głowę i twarz. Bogacz nie miał wiary, więc na jego ciele pojawiły się owrzodzenia i zaczął wydzielać odór. Chory nie mógł znieść wstydu i uciekł do domu. Ale po kilku dniach oczekiwania na śmierć postanowił wyspowiadać się ze swoich grzechów. Więc wrócił do monasteru i poszedł do spowiedzi do wielebnego Alipiusza. Ten z radością przyjął go, długo pouczał, jak zbawić duszę, a potem farbami, którymi malował ikony, namaścił rany i twarz. Zaprowadził chorego do świątyni i dał przyjąć Święte Boskie Tajemnice oraz polecił umyć się wodą, którą myją się kapłani po komunii. Minęło niewiele czasu i chory wyzdrowiał. Święta Ewangelia opowiada, jak Jezus Chrystus uzdrowił trędowatego. „I nakazał mu nikomu nie mówić, a pójść pokazać się kapłanowi i złożyć ofiarę za oczyszczenie swoje” (Łk 5, 14). Tak wielebny Alipiusz swoim cudotwórstwem upodobnił się do Jezusa Chrystusa. On również zaproponował uzdrowionemu pokazać się kapłanom i złożyć dar, o którym prorok mówi: „Czym się odpłacę Panu za wszystko, co mi wyświadczył? Podniosę kielich zbawienia i wezwę imienia Pańskiego” (Ps 116, 12-13). Wspomniano w Pateryku o tym darze dlatego, że prawnuk trędowatego za jego oczyszczenie przez Alipiusza przyozdobił złotem cyborium nad ołtarzem w głównej cerkwi Pieczerskiej. Święty Alipiusz uzdrowił chorego z trądu cielesnego i ze ślepoty duchowej. Za życia Alipiusz stworzył mnóstwo ikon, które go rozsławiły. Pewien bogobojny kijowianin za własne pieniądze zbudował cerkiew i postanowił zamówić ikony do niej u wielebnego Alipiusza. Pieniądze i deski na ikony przekazał przez dwóch pieczerskich mnichów. A kiedy po pewnym czasie zamawiający zaczął domagać się od Alipiusza ikon, okazało się, że ci mnisi przywłaszczyli pieniądze i srebro, Alipiusz o tym nic nie wiedział. Kiedy ihumen nakazał przynieść do Alipiusza chociażby deski, to wszyscy (w tym mnisi-złodzieje) byli zdumieni tym, co zobaczyli: na nich jaśniały wizerunki Zbawiciela, Matki Bożej i świętych. Złodziei od tego cudu przejął strach i do wszystkiego się przyznali. Ihumen od razu wygnał ich ze Świętej wspólnoty. Podczas strasznego pożaru w Kijowie, kiedy spłonął prawie cały Podół, spłonęła też cerkiew, gdzie było siedem ikon, które namalował Alipiusz. Lecz po pożarze wszystkie ikony znaleziono nieuszkodzone. Wielki książę kijowski Włodzimierz Monomach sam przeglądał te ikony. Jedną z nich kazał odesłać do Rostowa Wielkiego, do kamiennej cerkwi, którą sam zbudował. Po pewnym czasie i tę cerkiew zburzyli, ale ikona ocalała. Później postawiono ją w innej cerkwi — drewnianej, a kiedy i ta spłonęła, a ikona pozostała nieuszkodzona — wszyscy uwierzyli w cud. Wszystko to potwierdzało dobroczynność i bogobojność ziemskiego życia wielebnego Alipiusza. Pewnego razu do Alipiusza zwrócił się jeden z kapłanów z prośbą o namalowanie na święto Zaśnięcia ikony Przenajświętszej Bogurodzicy. Czas mijał, ale Alipiusz nie mógł wykonać zamówienia W Marhańcu w 1989 roku z inicjatywy towarzystwa „Proświta” oraz miejskiej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy zbudowano prawosławną świątynię. Środki na budowę zebrali sami mieszkańcy, nieco dołożył przez chorobę. Zamawiający odwiedzał ikonografa, a ten nawet z łóżka nie mógł się podnieść, ale nie denerwował się i uspokajał kapłana: „Złóż swoje troski na Pana, a On pomoże tobie, zrobi ikonę i na święto będzie ona na swoim miejscu”. Lecz gdy kapłan przyszedł prawie przed samym świętem i zobaczył, że ikona nie jest gotowa, zaczął wyrzucać starcowi: „Znalazłbym innego ikonografa, a on napisałby ikonę na święto, wtedy święto byłoby jasne i uroczyste, a teraz czeka mnie wstyd”. Jednak Alipiusz odpowiedział mu tak: „Ależ to stało się nie z mojego lenistwa. Pamiętaj, że Bóg może napisać ikonę Swojej Matki samym słowem. Oto i mnie Pan objawił, że odchodzę od was, ale nie zostawię ciebie w twoim smutku”. Kiedy zaś zamawiający odszedł, do celi wielebnego wszedł młodzieniec i zaczął malować ikonę. Praca posuwała się tak szybko, że wielebny Alipiusz zrozumiał: z pomocą przyszedł mu Boży anioł. Tymczasem zamawiający ikonę noc przed świętem spędził w wielkim smutku. Jednak rano, gdy poszedł do świątyni, zobaczył piękną, jaśniejącą ikonę. O nowinie powiadomił ihumena i razem przyszli do celi Alipiusza. Niestety, ten był już przy śmierci, ale zdążył dokładnie opowiedzieć historię z aniołem. Wielebny Alipiusz powiedział, że Boży anioł i teraz stoi przy nim i jest gotowy zabrać jego duszę. Tak się stało. Wielebny Alipiusz cicho spoczął 29 sierpnia 1114 roku, następnego dnia po święcie Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Na prawej ręce zmarłego trzy pierwsze palce są złożone prosto, a dwa pozostałe przyciśnięte do dłoni: uczynił znak krzyża. Klasztorna bracia pochowała wielebnego Alipiusza w Bliskich Pieczarach. Tajemnica Bożego zamysłu świętego Alipiusza tkwi w jego poświęceniu, pokorze i ascezie. Święty Dymitr z Rostowa powiedział o Alipiuszu, że przyozdobił niebo i ziemię, pożywszy na ziemi ciałem, wstąpił do nieba z cnotliwą duszą na uwielbienie Naczelnika ikonografów, Boga Ojca, Boga Syna i Boga Ducha Świętego. Pamięć wielebnego Alipiusza obchodzi się 11 października w ramach Soboru wielebnych ojców kijowsko-pieczerskich, spoczywających w Bliskich Pieczarach, oraz w drugą niedzielę Wielkiego Postu. wrócić do swojej świątyni. Ludzie mówią: to też ukraińska prawosławna. Nasza wspólnota religijna wynajmuje pokój, obliczony na 40 osób, w byłym przedszkolu. A na Wielkanoc i Boże Narodzenie przychodzi do 120 wiernych, więc muszą stać na ulicy. Prorosyjska organizacja „Put’ prawosławnych”, która aktywnie działa w naszym mieście i jest dobrze finansowana, w swoich oświadczeniach chwali się: „Ilu ludzi idzie do naszych świątyń, a jak mało do świątyni „raskolników””. To nieprawda. Chrześcijanie idą do świątyni modlić się do Boga, a to, że ta świątynia została podstępnie zarejestrowana na wrogą Ukrainie organizację, nie przychodzi im do głowy. Ukraińcy to prawosławni chrześcijanie, ani między sobą, ani z nikim innym się nie kłócą. Tylko boli serce: nas kolejny raz oszukano, a władza nie obroniła. Zwróćcie nam ukradzione świątynie, nazwijcie wyznania kościelne zgodnie z obowiązującym prawem, a będzie miała Ukraina własną Cerkiew Prawosławną.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Nie tą ścieżką

…świadectwa o urodzeniu usunięto rubrykę „narodowość” z inicjatywy Kinacha, który wówczas pełnił funkcję ministra. Tak więc najmłodszy syn wielodzietnego Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki nie jest już Ukraińcem, lecz tylko jakimś tam obywatelem. Religią zdecydowanej większości Ukraińców jest prawosławie chrześcijańskie. Moskwa podjęła wszelkie sprawdzone środki, by zniszczyć ukraińskie prawosławie. Tymczasem Cerkiew moskiewską na Ukrainie zarejestrowano jako „Ukraińską Cerkiew Prawosławną”, a naszą cerkiew jako „Ukraińską Cerkiew Prawosławną Patriarchatu Kijowskiego”. Dlaczego więc teraz, gdy już A co przeszkadza ministrowi sprawiedliwości w ponownym rozpatrzeniu spraw sądowych, zgodnie z którymi brutalnie odebrano Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej setki świątyń i przekazano Moskiewskiej? Świątyń, którymi ona bezprawnie włada, jest na Ukrainie tyle, że po pomarańczowej rewolucji największa panika wśród rosyjskich szowinistów wybuchła właśnie z powodu możliwości ich utraty. Krzywosądztwu, które wciąż sprawują w ukraińskich sądach sędziowie z czasów sowieckich, trzeba kiedyś położyć kres. Ławra Kijowsko-Peczerska i jej światowej sławy jaskinie ulegają zniszczeniu z powodu zaniedbań. …miejski komitet wykonawczy. Sekretarz wówczas jeszcze niezdelegalizowanej partii komunistycznej, pan Bierezowski, zarejestrował tę cerkiew jako świątynię UPC-MP. Dyrektor zakładu remontu rud, Samotejkin, podarował naszej gminie cerkiewnej letni kinoteatr. Urządziliśmy go, przekształcając w cerkiew. Moskiewscy duchowni pozwali nas do sądu i wygrali sprawę. W rezultacie cerkiew przekazano pod jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego. Zaskarżyliśmy tę decyzję w sądzie arbitrażowym, który ją uchylił. Orzeczenie sądu arbitrażowego otrzymaliśmy dopiero po roku. W tym czasie nasza wspólnota podupadła i nie zdołaliśmy po-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

“Człowiek może stworzyć świat, w którym jest szczęśliwy”.

Od 11 do 14 września odbędzie się 15. Narodowa Wystawa-Targi Książki “Forum Wydawców we Lwowie”. Na miłośników słowa drukowanego czeka wiele ciekawych wydarzeń: akcja “Książka od gwiazd”, konkurs “Najlepsza książka Forum Wydawców”, Międzynarodowy Festiwal Literacki, forum biznesowe “Ukraiński rynek książki”, szachowe mistrzostwa wśród pisarzy i wydawców. A w sumie w programie 235 najróżniejszych akcji, w których wezmą udział setki pisarzy, wydawców oraz szerokie grono czytelników. O najciekawszych wydarzeniach lwowskiego forum książki — w przyszłych materiałach naszych korespondentów. Jubileusz — to punkt odniesienia, kiedy człowiek pewnie staje na wyższym stopniu, a wszyscy inni przyglądają się lub wyliczają przebyte etapy. Sam jubilat, jeśli jest człowiekiem twórczym, koncentruje się na wcielaniu nowych planów i zdobywaniu wymarzonych szczytów. A na jubileuszowej wystawie wśród innych często tak samo zdystansowany przygląda się własnej malarskiej kronice, gdzie jego młodość i wczesne lata są wpisane w życie całego kraju. Jedna z tematów w obrazach artysty od dawna i do obecnej dojrzałości. Morscy olbrzymi, zabarwieni zachodzącym słońcem. Oni to jakby zeszli się na wiec, to, już o świcie pomalowani pastelową tęczą, idą na otwarte morze. To już nie rybacy-apostołowie, którzy wyczuwają znaki i wolę Bożą, a ci, którzy słyszą znaki technokratycznej cywilizacji, która wyprowadziła się na ostrze brzytwy... Wszakże morze — ta nieposkromiona żywiołowa siła — dusza Ziemi — na obrazach Anatolija Postojuka nigdy nie jest wzburzone, ono stanowi nie zagrożenie dla człowieka, a niewyczerpaność. Anatolij Postojuk-mieszczanin uduchowia miasta i ulice. Jego podróże po innych krajach niosą zrównoważony spokój, a katolickie świątynie wyśpiewują muzyką organową. Ale największa miłość artysty — rodzinny Kijów: wzruszający, delikatny. O każdej porze roku kocha mieszkańców wykwintnych dwu- i trzypiętrowych domów i domków. Dwupiętrowy budynek z ażurową drewnianą nadbudową, powiązany historycznie z rodziną Ani Gorenko — w przyszłości Anny Achmatowej — zachował się tylko na obrazie Anatolija Postojuka. Kijów, którym zachwycano się, który wysławiano w światowej sławy powieściach, Kijów, niszczony w ostatnich latach, zachował swoją duszę w realistycznych, uduchowionych obrazach mistrza. I nostalgia za rodzinnym miastem jest znacznie ostrzejsza niż wiejskie mądre jesienne ogrody, zimowe podwórko babci Oksany, przestronne krajobrazy, jakby z Góry Mnichów, nieokaleczone przez budowlany napór. Na wszystkich kontynentach o nas jak najlepiej opowiadają obrazy Anatolija Postojuka. I najważniejsze, co daruje swojemu widzowi artysta, — zdolność, by skierować wzrok w bok, aby obok strasznych przejawów nowej ery złotego cielca-bogacza zobaczyć naszą rodzimą ziemię — życiodajną i piękną. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 “Mgła w jarze”. 2006 r. Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10D, m. Kijów, 01001 EDmail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301236 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 UAH. na 3 miesiące — 11,32 UAH. na 6 miesięcy — 21,64 UAH. 0 8 0 3 6 4 820095 780016 PALETA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Anatolij Postojuk retrospektywną wystawą w salach Narodowego Związku Artystów na placu Lwowskim w stolicy wykrystalizował tę myśl i wyjaśnił te niewypowiedziane pytania, które majaczyły w świadomości przy jego mniejszych pod względem zakresu wystawach indywidualnych ostatnich lat. Przewaga malowniczych pejzaży, ograniczonych ramą obrazu, zdradza spojrzenie mieszczanina na piękno przyrody w pobliżu parterowego domku, który tonie w kwiatach od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Galeria „Kolta” na ulicy Kostiolnej u podnóża Wołodymyrskiej Hirki pozostała w pamięci kijowian. Zwłaszcza tą malarską wystawą Anatolija Postojuka, w której opisał on własny Eden, nie podając geograficznego adresu: rejon perejasławsko-chmielnicki na Kijowszczyźnie. Człowiek może stworzyć świat, w którym jest szczęśliwy, niech to będzie letnia kryjówka do odnawiania wewnętrznej równowagi, gdzie czuje się jednocześnie twórcą i wygnańcem, odpowiedzialnym za swoją rodzinę. Obfite kwiaty na płótnach A. Postojuka tego cyklu różnią się od szaleństwa właściwego malarzom Krymu i od delikatnego, dziecięco skupionego oddania, które zachwyca świat na obrazach Kateryny Biłokur. Anatolij Postojuk jest filozofem, który jakby nienachalnie skłania widza- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ZAPOWIEDŹ

czas do przemyśleń nawet poza jego wystawami. Retrospektywa w Narodowym Związku Artystów Plastyków ukazała go nam jako integralną osobowość, która pokonuje próby i potrafi cenić każdą chwilę życia, przekazując potomnym to, co najlepsze, czego nie jest w stanie zniszczyć żaden ustrój społeczny. Autoportret z 1965 roku: artysta jakby z każdej strony ściśnięty kompozycyjnie. Nawet górna część czoła obcięta jest ramą — znak zakazu swobodnego myślenia. To teraz ekrany telewizorów zombifikują widzów obciętymi głowami w serialach, żeby jak najmniej myśleli. Pokolenie, do którego należy Anatolij Postojuk, to pokolenie wewnętrznie wolnych, silnych osobowości. Szeroki, sprężysty pociągnięcie pędzla, właściwe manierze młodego artysty, zdradza opór wobec represji epoki breżniewowskiej, które łamały kręgosłupy twórczej inteligencji, ale nie zwyciężały. Wszakże, jak powiedział Pawło Zahrebelny, “zwyciężyć — nie znaczy przewyższyć”. Po chruszczowowskiej odwilży “niepokornych” pisarzy nie drukowano albo wręcz niszczono w obozach i więzieniach, artystom nie dawano możliwości wystawiania się. A teraz ci długowieczni, którzy na radach artystycznych odsuwali od ekspozycji “nietypowe” utalentowane dzieła, zachwycają się, a nawet podziwiają je na obecnych wystawach. Anatolij Postojuk nie wymienia nazwisk, on dawno wszystkim wszystko wybaczył, choć nie wszystko zapomniał. Jego “Nocny ekspres” jakby z prędkością myśli pędzi przez niemrawą noc ludzkiej niedoskonałości, rozcinając, przenikając przestrzeń. Realny krajobraz w pobliżu Irpienia, niedaleko Domu Pracy Twórczej Pisarzy, odbiera się jako potężne uogólnienie epoki — XX wieku, który wlatuje w nieznane, ale już na nowo tragiczne trzecie tysiąclecie. Owa siła i sprężystość młodości w dziełach A. Postojuka zakumulowana jest nie tylko w doprawdy wspaniałych “przemysłowych” krajobrazach. Sejnery — “Twierdza Kamieniec Podolski”. 2003 r. Redaktor naczelna Walentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин