Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Kateryna MOTRYCZ Zapewne nic tak nie rozdziera imperialnego wrzodu-zarazy, jak ukraiński Język. Nic nie wywołuje u niej tak chorobliwego swędzenia i chęci zdzierania z siebie skóry, jak wtedy, gdy Język okazuje szacunek do samego siebie i swoje prawa. Moskal szaleje, słysząc go, w jego wnętrzu dzieje się tsunami, wybuch wulkanu — i ognista lawina zamienia jego usta w gardziel, a wulkaniczna lawina niesie tę leksykę, przy której „język jedności” jednak łączy się z odbytnicą i „historyczna misja jest nieunikniona”. Ale więcej w natarciu na Język smutnego i niepokojącego. I najsmutniejsze — moskal napłodził na Ukrainie przez długie stulecia podobnego do siebie, ale nie dokładną swoją kopię, a jakby odbicie szowinisty-ukrainofoba w krzywym zwierciadle. Trochę moskal-małorosjanin, trochę Żyd, trochę Azjata, trochę chachoł. Słowem, „wspólnota”. On jest agresywny, bezczelny, nienawidzący Ukrainy i wulgarny. Przez 70 lat wyrosło niejedno pokolenie takiego „jednego narodu”. DNA ZSRR, genetyka sowka. Takich „elitarny szowinista” nie szanuje, ale oni go nie drażnią, bo wpisują się w matrycę „przyjaźni narodów”. On jest „ogólnozrozumiały” i nie drażni szowinisty swoimi wartościami narodowymi, bo ich nie ma. On jest tym owocem na drzewie, które zasadził nie Stwórca, bo takiego rodzaju ludzkości Bóg nie stworzył. On jest z in vitro. Coś w rodzaju sztucznych mórz z zatopionymi wsiami, idei zawracania biegu rzek z południa na północ, zamieniania soborów i cerkwi w składy nawozów sztucznych, stajnie, a klasztorów — w kantory z zamalowanymi freskami i malowidłami ściennymi. Tenże piątokolumnowy niszczyciel poza wszelką logiką w latach 60. ubiegłego wieku przeprowadził na całej Ukrainie przerażającą meliorację i zniszczył tysiące hektarów przepięknych łąk, wysuszył stawy i rzeki — dla rozszerzenia kołchozowych powierzchni zasiewów. A one spokojniutko sobie leżały odłogiem, i kołchoźnicy nie byli w stanie zebrać na nich żadnych warzyw, więc zostawały na polach zakopane buraki i ziemniaki, czerwieniły się do mrozów pomidory. Powierzchnie leżały odłogiem i rodziły chwasty. Do tego w studniach zniknęła woda, i to wszystko pociągnęło za sobą nie tylko zmiany klimatyczne, ale i ukraińskie wsie zubożały o odwieczne stada, Pamiętamy Iłowajsk (materiał czytaj na str. 2) AZERBEJDŻAŃSKI DYPLOM P. MOWCZANA
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
pastwiska, a po prostu odwieczne ukraińskie piękno, które przez nie jedno stulecie, nie jedno tysiąclecie tworzył Bóg i jego dziecko — Przyroda.
Jeśli do tego dodać wojny, ludobójstwa, barbarzyństwo, antykulturę i tłumienie wszelkiej wolności, jaką imperium niesie wszędzie, to nawet za swoich ziemskich dni te narody, którym przypadło zetknąć się z Moskalem na planecie Ziemia i dostać się w jego „braterskie objęcia”, mogą liczyć na pewną indulgencję, bo powiew piekła poznały, zło we wszystkich jego wymiarach przeżyły.
Moskal nie tylko przeżywa swoje ziemskie dni, lecz kogoś „wyzwala”. Z własnych terytoriów. Odgryzł, zabrudził, a teraz — „zrów-no”. Z majątku, kultury, wreszcie z życia. I wszystko u niego jest „zrównane”. Zapytaj go, po co mu to, dlaczego nie żyje spokojnie na swoich wielkich przestrzeniach i nie zaprowadza tam porządku, lecz plugawi planetę, a najmniej, czym się obrazi, bo przecież „rozumem Rosji nie pojąć”.
Moskal-szowinista — to nawet nie narodowość. To stan agresywnej, zombifikowanej, uciśnionej, ogłupiałej, zawziętej na świat i ludzkość, bardzo nieszczęśliwej duszy. Ten naród zrósł się z mechanizmem, który zwie się państwem-zdobywcą. On go napędza i gotów być nie tylko trybikiem, lecz także smarem, byle tylko ten mechanizm nie miał awarii i się obracał. Są świętie przekonani, że Rosja nie dokonuje agresji, lecz testuje swoją broń na narodach, a wszystkim pomaga. Po prostu bezinteresowny dawca-humanista.
Pamiętam, jak mniej więcej dwadzieścia lat temu byłam na Chortycy, przy tym ogromnym suchym dębie z jedną żywą gałęzią. Stara kobieta wyprowadziła kozę i zaczęła przywiązywać ją do pnia niedaleko. Podeszłam do niej i się przywitałam. Mówiła po rosyjsku. Mieszka na Chortycy od dawna, przyjechała tu z rosyjskiej prowincji jeszcze w latach trzydziestych, jako młoda kobieta. „A jak że, trzeba pomagać strane. Mnie kazali jechać, i ja pojechałam!” A wy, kozacy i kozacka starszyzna, przy tym dębie odbywaliście swoje wielkie rady, a babuszka Głasza z obwodu tulskiego nie tylko kozimi odchodami bezcześci sakralne miejsce Chortycy, lecz bezcześci samą historię. Bo ma taką misję, bo gdzie stanie Moskal, tam i „srówni”.
Przypominam sobie i inny przypadek. Było to jakieś dziesięć lat temu w Egipcie. Gdzieś w kolejce, którą obsługiwał chłopak słabo znający rosyjski, rozległ się oburzony głos: „Skolko my zdiesj otdychajem, a on do sich por nie wyuczil nasz jazyk!”
To jest diagnoza. Kolesniczenko-Bużańscy z tego samego wiwarium. W większości cała dzisiejsza państwowa elita stamtąd. I jeśli dla szowinisty-Moskala i jego pobratymców-małorusów ukraiński język jest największym drażnikiem, to dla Ukraińca każdy atak na język jest niewysłowionym bólem i gniewem. Ukrainiec jest cierpliwy, wiele potrafi znieść, ale wybucha, gdy lekceważy się jego język, i gdy ta, która i dalej chce panować na naszej ziemi, jak panowała przez długie stulecia, znów oświadcza: „Nie chcu byt’ stolbowoj dworjanką, chcu byt’ carycej!”
Jej ideolodzy snują podstępne sieci, jakby odbierano im prawo do własnego języka. Doskonale wiedzą, że nikt im tego prawa nie odbiera, że ukraińskie miasta są skrajnie zrusyfikowane, a lud gada „językiem Lenina, Puszkina i Putina”. Ale to im nie wystarcza. Potrzebują prymatu, potrzebują, by ukraiński język nadal wyrzucał z siebie: „czewo izwolitie, gospoda” i „kuszat podano”. Tak bardzo ukołysała ich w kolebce „narodapobjedítiela”, że nie potrafią przezwyciężyć chwiejności i uwierzyć, że ZSRR od prawie trzydziestu lat leży w Mauzoleum obok zwłok swego „prarodítiela” i już się rozłożył. I tam położono wszystkie „święte hasła”, wszystkie jego wytwory i dokonania. A wszystkie wysiłki schizoidalnego cara, by wskrzesić to zaświatowe nekrotiło, są tak żałosne, jak tragiczne. Ale on wciąż mnoży ziemską nekropolię i po raz kolejny przekonuje, że tylko Rosja mogła go urodzić ponad sto lat temu, i tylko ona, wierna żona Lucyfera, pozostawi ten fantom wdowcem.
Zakończenie na str. 4
GOŚĆ REDAKCJI
10–11 OTWORZYLI MUZEUM A. SZEPTYCKIEGO
TEATR MA WYCHOWYWAĆ
Машинний переклад
To może powtórzyć się znowu i znowu – jeśli będziemy nadal nie doceniać powagi zamiarów przeciwnika! Heorhij ŁUKIANCZUK 29 sierpnia już po raz szósty na placu Michajłowskim pod Ścianą Pamięci, by oddać hołd bezmiernemu wyczynowi ukraińskich ochotników i żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu Wolności i Niepodległości rodzinnej Ukrainy, przybyli rodzice, bracia i siostry, żony i dzieci-sieroty poległych bohaterów ostatniej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wielu było też towarzyszy broni i wolontariuszy… Metropolita Prawosławnego Kościoła Ukrainy Epifaniusz odprawił nabożeństwo żałobne za prawdziwymi Bohaterami współczesności, wojskowi przeprowadzili honorowy rytuał czci… Przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Witalij Kliczko poinformował o wmurowaniu kapsuły pamięci w miejscu, gdzie za rok ma stanąć pomnik wszystkich bohaterów, którzy oddali życie za Niepodległość i integralność terytorialną państwa ukraińskiego. Wszystko niby dobrze… Ale przecież wojna nie zakończyła się wraz z rozkazem obecnego prezydenta-„rozjemcy”: „Przestać strzelać!” i będzie trwała „z rozejmem czy bez” aż do zwycięstwa ukraińskiego wojska nad wrogiem, do wygnania go z okupowanych przez niego ukraińskich terytoriów. Ukraińska wewnątrzgatunkowa walka polityczna doprowadziła do tego, że często zapominamy o głównych przyczynach tego, co wydarzyło się i dzieje się podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej. A główną przyczyną pozostaje rosyjska agresja: nie byłoby agresji – nie byłoby też poległych, nie byłoby zrujnowanych losów. Głównym winowajcą skutków wojny nie jest poprzedni prezydent, a nawet nie obecny. Głównym winowajcą skutków wojny jest Władimir Putin wraz z politycznym i wojskowym kierownictwem Rosji oraz z tymi obywatelami Rosji, którzy świadomie popierają agresywny kurs Kremla. W szóstą rocznicę tragedii pod Iłowajskiem Biuro Prokuratora Generalnego Ukrainy przekazało do Biura Prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) dowody popełnienia zbrodni wojennych, wśród których jest zabójstwo ukraińskich wojskowych w pobliżu Iłowajska w sierpniu 2014 roku. „Zgodnie z wnioskami ekspertów oraz kompleksem innych zdobytych dowodów, jedynym czynnikiem, który doprowadził do tragicznych wydarzeń w pobliżu Iłowajska, jest militarna agresja sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej” – podkreślono w oświadczeniu Biura Prokuratora Generalnego. Jest coś negatywnie symbolicznego w tym, że szósty prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, który do tej pory ma nadzieję dogadać się z Władimirem Putinem, wyznaczył na kierownika ukraińskiej delegacji na negocjacjach w Mińsku pierwszego prezydenta Ukrainy Leonida Krawczuka, który właśnie nie docenił na początku lat 90. prawdziwych rosyjskich zamiarów na obszarze poradzieckim, za co zresztą zapłacił swoim prezydentostwem… Z ironii losu człowiek, który stał się politycznym outsiderem, ponieważ nie zrozumiał logiki Kremla, dzisiaj pomaga politykowi, który, jak się wydaje, nawet nie chce uświadomić sobie tej logiki. A to oznacza dla nas wszystkich, że tragedia pod Iłowajskiem może nie być ostatnią w ukraińskiej historii. P.S. Swoją drogą, obecnie niedocenianie prawdziwych rosyjskich zamiarów na obszarze poradzieckim jest niezwykle aktualne dla sąsiedniej Białorusi.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
głębokie zaniepokojenie stanem spraw w państwie w zakresie ochrony interesów narodowych Ukrainy. Jesteśmy zaniepokojeni tym, że od czasu do czasu pod znakiem zapytania stawia się kwestię języka ukraińskiego jako jedynego państwowego, na szczeblu państwowym demonstruje się lojalny stosunek do ultimatum i żądań kraju-agresora, spowolnienie ruchu w kierunku UE i NATO itp. Chmielnickiego z okazji zwycięstwa, tutaj proklamowano Akt Zjednoczenia i jedność Ukrainy. Tutaj w 43. roku świętowano wygnanie nazistów z Kijowa. A w sierpniu 91. roku odbył się tu wiec ludowy na rzecz poparcia niepodległości”. Zatem w tym historycznym miejscu pod murami świętej świątyni nie ma miejsca na rozrywkowe show tego typu — tak samo, jak i na paradę w czasie wojny!!! Członkowie Proświty z Bukowiny wraz z członkami Proświty z całej Ukrainy usilnie wzywają Pana do bardziej zdecydowanej obrony interesów narodowych, do nieustępowania wrogowi ani na jotę zdobyczami Ukrainy, skropionymi krwią Bohaterów! Wtedy może Pan liczyć na ogólnonarodowe poparcie, a w przeciwnym razie – na zdecydowany opór narodu! Jako prezydent jest Pan odpowiedzialny za wektor ruchu kraju i hańbić go czy to lojalnością wobec wroga, czy to nieudolnością zorganizowanych świąt – nie ma Pan historycznego prawa! Mamy nadzieję, że zostaniemy przez Pana wysłuchani, i jako jedna z najstarszych społecznych pro-ukraińskich licznych organizacji Ukrainy liczymy na godną prezydenta reakcję zwrotną na nasz apel. Członkowie Proświty Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia organizacji społecznej “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki”
Машинний переклад
Zastępca Krawczuka w Trójstronnej Grupie Kontaktowej W. Fokin oświadczył, że szczególny status należy nadać całemu Donbasowi, a nie tylko okupowanej części. Jednocześnie bez Donbasu Fokin nie widzi współczesnej Ukrainy. Obecnie zaś tam „należy ogłosić powszechną amnestię i przeprowadzić wybory”. Witold Fokin opowiedział, że bardzo dobrze zna Donbas, ponieważ się tam wychował. Polityk jest przekonany, że „doniecki charakter ma swoją specyfikę”. Donieccy długo cierpią, ale kiedy się rozhuśtają, zatrzymać ich jest bardzo trudno – oświadczył Fokin. Dlatego obecnie, kiedy sytuacja w Donbasie już się rozhuśtała (a region zaczął podupadać, zdaniem Fokina, jeszcze od końca lat 80. ubiegłego wieku), „wypełnienie porozumień mińskich to jedyna droga do pokoju”. Fokin zauważył, że podziela opinię Krawczuka: „Bez dobrej woli i rozsądnych ustępstw ani jedna, ani druga strona pokoju nie osiągnie”. W Donbasie należy przeprowadzić wybory. Rada obecnie uchwaliła, że w obwodach donieckim i ługańskim wybory lokalne, zaplanowane na 25 października, nie będą przeprowadzane. Krawczuk prosi deputowanych o zmianę decyzji. Fokin jest przekonany: jeśli Rada nie poprze Krawczuka, będzie to oznaczać, że co najmniej część deputowanych „nie jest zbyt zainteresowana pokojowym uregulowaniem konfliktu w Donbasie”. Zastępca Krawczuka wyodrębnił „ważną kwestię amnestii”. Z obu stron, jak twierdzi, „popełniono wiele zbrodni”. Wszystkie należy zbadać, a winnych – pociągnąć do odpowiedzialności. „Moje stanowisko – należy ogłosić powszechną amnestię, przeprowadzić wybory i rozwiązać kwestię szczególnego statusu poszczególnych rejonów, a najlepiej – całego Donbasu” – oświadczył Fokin. Fokin z Krawczukiem całkowicie się zdyskredytowali, próbując przeforsować kremlowski plan działań wobec Donbasu. Należało ich już dawno po prostu natychmiast wykluczyć z grupy kontaktowej. Należy wobec tych „negocjatorów” wszcząć sprawę karną o zdradę stanu! Wiadomości od „ES”. Twój przekaz w przemówieniu z okazji 29. rocznicy niepodległości Ukrainy znalazł oddźwięk zarówno wśród zwolenników, jak i oponentów. Do apelu, by szanować swoją różnorodność jako gwarancję jedności, cenić siebie nawzajem i nie uciekać się do demonstracyjnego patriotyzmu, a dokładać wysiłków dla rozkwitu kraju, naprawdę warto, by posłuchał każdy świadomy obywatel. Jednak wrażenie z tych przenikliwych słów zniweczył ten nieudolny koncert z piosenkami-jednodniówkami, w tym w języku agresora, w którym zmieszały się „szlopki” i sławna „Czerwona ruta”, obnażone torsy pop-diw — a wśród widzów matki z portretami poległych synów. Jak Pan sam zaznaczył, w historycznym miejscu — na placu Sofijskim — „...Jarosław Mądry rozbił Pieczyngów. Tutaj odbywały się zgromadzenia wspólnoty i podejmowano wszystkie ważne decyzje. Tutaj witano hetmana”
Машинний переклад
Drodzy przyjaciele, bracia, współmyśliciele! Zwraca się do Was Oświeceniowe Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki. Komisja Rady Miasta Kijowa ds. nazewnictwa poddała pod dyskusję publiczną swoją decyzję o przemianowaniu skweru Walerija Czkałowa na skwer Jewhena Czykałenki. Jewhen Charłampijowycz Czykałenko urodził się dziewięć miesięcy po śmierci Tarasa Szewczenki w rodzinie bogatego ziemianina. Taras Szewczenko i Jewhen Czykałenko żyli w różnych epokach, ale łączyła ich jedna wielka misja: obaj w czasach masowej rusyfikacji Ukraińców ratowali ukraiński naród przed jego zwyrodnieniem. T. Szewczenko robił to swoją genialną twórczością, a J. Czykałenko — swoją zdumiewającą hojnością oraz niestrudzoną działalnością społeczną i publicystyczną. Przez osiem lat wydawał na własny koszt jedyną w Imperium Rosyjskim codzienną gazetę w języku ukraińskim „Rada”, która jednoczyła, mobilizowała i przygotowywała do walki ukraińską społeczność, bez czego Rewolucja Ukraińska 1917—1921 lat mogłaby się nie wydarzyć. To on zwołał Centralną Radę i, odmawiając stanięcia na jej czele, zaprosił wraz z Serhijem Jefremowem i Dmytrem Doroszenką do tej misji Mychajła Hruszewskiego. To Czykałenko stworzył za własne pieniądze fundusz wsparcia ukraińskich pisarzy: M. Kociubynskiego, W. Wynnyczenki, I. Franki i innych. To jego kosztem wydano słynny „Słownik języka ukraińskiego” Borysa Hrinczenki i ujrzały światło dzienne inne słowniki. To Czykałenko przez pięć lat czekał na pozwolenie carskiej cenzury na wydanie właśnie w języku ukraińskim całej serii napisanych przez siebie broszur dla ukraińskich chłopów. To on finansował budowę Domu Ukraińskiego we Lwowie. To do Jewhena Czykałenki należą skrzydlate i do dziś niezwykle aktualne słowa, które nie mogą spodobać się obecnym oligarchom, właścicielom kont offshore, złodziejom państwowego mienia i łapownikom: „Łatwo kochać Ukrainę do głębi swojej duszy, a wy spróbujcie kochać ją do głębi swojej kieszeni”. W. Wynnyczenko pisał kiedyś w liście do J. Czykałenki: „Nadejdzie czas, Jewhenie Charłampijowyczu, kiedy będą myśleć, gdzie Wam pomnik postawić”. Teraz czas nadszedł i miejsce na pomnik łatwo się znajdzie, jeśli ukraińscy patrioci swoim aktywnym głosowaniem na stronie Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej poprą przemianowanie skweru W. Czkałowa. Walerij Czkałow to „radziecki lotnik doświadczalny”, który w 1938 r. w wieku 34 lat zginął w bardzo zagadkowych okolicznościach. Skwer W. Czkałowa znajdował się wcześniej na ulicy Czkałowa. Teraz takiej ulicy w Kijowie nie ma, ponieważ dawno została przemianowana na ulicę Olesia Honczara. Nadanie temu skwerowi imienia wielkiego ukraińskiego mecenasa J. Czykałenki przeszkodziłoby dawnym zakusom kijowskich deweloperów, by zbudować w tym skwerze swój kolejny wieżowiec. Zwracamy się do Ukraińców z dwiema prośbami: Pierwsza – prosimy zagłosować „za”, co, zaznaczmy, zrobić technicznie nie jest łatwo. W tym celu trzeba najpierw wejść na stronę forum.kyivcity.gov.ua i zarejestrować się jako uczestnik dyskusji. Strona zaczyna się dwoma tekstami, które nazywają się „Dyskusja publiczna…” oraz „Rejestracja”. Do rejestracji wymagane jest wypełnienie długiego kwestionariusza z ustaleniem hasła. Tutaj bardzo ważne jest zachowanie cierpliwości. Po rejestracji po kilku dniach w rubryce „Dyskusja…” otworzą się dwa okienka: „tak” i „nie”. Druga: szczególnie prosimy o przesłanie tego naszego apelu do wszystkich swoich facebookowych przyjaciół i znajomych, których adresy e-mail posiadacie i którzy mogliby zagłosować „tak”. Dyskusja publiczna już się rozpoczęła i potrwa do 1 października!!! (Wydaje się, że z jednego komputera mogą zarejestrować się i zagłosować dwie różne osoby.) Dziękujemy za pryncypialną ukraińską postawę i wsparcie. Oświeceniowe Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki. O dyskusji publicznej na stronie Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej w sprawie przemianowania skweru Walerija Czkałowa na skwer Jewhena Czykałenki.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
rij Diaczenko, Wasyl Nacyk, Apolinarija i Walerij Franczukowie, Leonid Kononowycz, Wołodymyr Switnenko, Olha Kocherha, Natalija Barabasz, Zoja i Oleksij Wachnenkowie, Walerij Niemiec, Kostiantyn Czyszko, Ihor Kuleszow, Ołeksandr Spaski, Wołodymyr Biłczyk, Walentyn Hrymaszewycz, Wiktoria Pałatczenko, Jarosław Harasym, Ołeksandr Sucharuka, Tetiana Kaliberda, Nadija Kołosowa, Serhij Czesak, Iwan Romanczyszyn, Żanna Borodawko, Wasylina Soljanyk, Iryna Zelena, Serhij Kolomojec, Pawło Bezkiszkin, Ołeksandr Pidhornyj, Mykoła Makar, Andrij Pohoda, Nadija Fedyna, Ludmyła Wynohradowa, Olena Krawczenko, Wiktor Chyluk, Myhajło Wieretin, Jarosław Mienzatiuk, Diana Hwozdjowa, Oksana Horkusza, Lidija Drobnochod, Lubow Czekanceva, Petro Skyba, Teodozij Bondarczuk, Tetiana Smolina, Jewhen Kopycia, Ołeksandr Szpin, Wiktoria Tołoczyna, Iryna Renkas, Serhij Tarasenko, Andrij Kryszatal, Wira Kolisnyczenko, Lidija Owsiannykowa, Serhij Bondar, Walentyn Boryszpolec, Wiaczesław Zahranczuk, Wołodymyr Oniszczenko, Ihor Kazarin, Olena Olszynska, Serhij Tkaczuk, Ludmyła Andrejewa, Ludmyła Suprowycz, Natalija Czabanenko, Andrij Rożok, Larysa Oleniecka, Jurij Sydorenko, Wołodymyr Wołowyk, Roman Żowtowski, Antonina Myronowa, Wołodymyr Wieres, Mariana Kociuruba, Wołodymyr Pohoda, Wołodymyr Biłokopytow, Mykoła Mykołajenko, Mykoła Polikarpow, Jewhenija Wodołazka, Dmytro Czuhaj, Oksana Duma, Ołeksandr Soroka, Witalij Ołesijewycz, Nadija Kurowec, Serhij Kryżanowski, Olha Sknar, Switłana Diemynowa, Alla Zachарowa, Teodozij Sydyr, Wasyl Maliar, Halyna Hycz, Ludmyła Lewkowycz, Halyna Chomiak, Roksana Horobec, Saszko Skobelski, Jarosław Uhurian, Halyna Dereszh, Serhij Rożczuk, Switłana Tkaczenko, Nina Bożko, Eleonora Bierezowska, Tetiana Malicz, Bohdan Kowalczuk, Iryna Rozsoszko, Wadym Ursul, Olena Lytwynenko, Walentyna Uczajewa, Wołodymyr Polianko, Walentyna Smirnowa, Ihor Maly, Myhajło Werbycki, Ołeksandr Konenko, Myhajło Zawołokin, Wadym Pszenik, Żanna Wołkowa, Maryna Soroka, Switłana Łoskutowa, Paraskowija Kozmyk, Tetiana Laz, Renata Kuszнарczuk, Olena Kuzniecowa, Oksana Tomicza, Una Tomicza, Petro Kywa, Wołodymyr Kobyłiański, Jurij Wrublewski, Jarosław Witek, Kateryna Szewczenko, Hanna Szewczenko, Alla Stepaniuk, Tetiana Alechnowicz, Olena Kalinyczenko, Lidija Szmatko, Olena Liuta, Iryna Jehorowa, Jurij Konoszenko, Iryna Riewiakina, Wołodymyr Drahoner, Jurij Prokopenko, Oksana Dżewaha, Anna Hordiejewa, Kateryna Maksymowa, Jewhen Dudar, Serhij Kress, Uljan Biłotkacz, Iwan Bratciw, Oleksij Kalinyczenko, Halyna Łomtiewa, Nadija Procko, Larysa Moroz.
Zwrócenie się
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
wyspy niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – dzięki pewnemu „wsparciu” naszych władz – znalazł się na krawędzi zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo – możemy pomóc tygodnikowi. Każde finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Pole „przeznaczenie płatności” wypełnia płatnik tak, aby zawrzeć pełną informację o płatności.
W ubiegłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli:
1. Hlaholiuk Ołeksij Wasylowycz – 1000 hrywien.
2. Hlaholiuie Ołeksij Wasylowycz – 1000 hrywien.
3. Makowej Daria Julianiwna – 1000 hrywien.
4. Hawaleszko Nina Mykyforiwna – 300 hrywien.
5. Juszczenko Mykoła Iwanowycz – 300 hrywien.
6. Humnyckyj Jarosław Mychajłowycz i Humnycka Natalija Oleksijiwna – 1000 hrywien;
7. Hejko Nina Semenriwna – 500 hrywien.
8. Kardasz Lidija i Kardasz Serhij – 1000 hrywien.
9. Żulynski Mykoła Hryhorowycz – 2000 hrywien.
10. Suchostawśka Tetiana Oleksijiwna (od Chalickiej L. S.) – 200 hrywien.
Машинний переклад
Закінчення статті «Miecz obosieczny», с. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Skoro dla Moskala język ukraiński jest znienawidzonym wrogiem, to dla Ukraińca jest synonimem życia. To ten kod ukraińskiej duszy, który łączy go z Bogiem. Poprzez język jednoczy się on z przodkami i potomkami. Język to ten most, po którym kroczy sama historia i prowadzi za sobą los narodu. I jest to ten sam klucz, który leci na ukraińskim niebie ponad ukraińską ziemią. Czytając kronikę o księciu Igorze i Drewlanach, którzy „zaspokoili” jego apetyt, widzisz majdanowców, którzy dobrali się do posiadłości Janukowycza, i gdyby go stamtąd wyciągnęli, to postąpiliby dokładnie tak samo, jak Drewlanie. Kiedy docierają do nas szlochy dawnych płaczek nad poległymi książęcymi drużynami, to widzisz, jak Majdan opłakuje poległych dzisiejszych naszych obrońców, stojąc na kolanach i wypowiadając słowa „bohaterowie nie umierają”. To ten jedyny świat duchowy, właściwy jednemu narodowi na całej jego historycznej ciągłości. I kiedyś, może nawet za stulecia, ktoś będzie wspominał Majdan i z rozczuleniem słuchał „Pływe kacza po Tysyni” i w nim po ukraińsku będzie ściskać duszę. I to wszystko dzieje się poprzez język, intelektualnego, duchowego i duszewnego informatora. I wielu dzisiejszych Ukraińców odpadło od swojego Egregora, tego skupiska grupowej energii narodowej, który żyje nad Ukrainą i niesie energetykę ukraińskiego słowa oraz przejmowanie się nim. Ukraińskiej mentalności i ukraińskich uczuć. Te skupiska energii narodowej nie mogą nie istnieć, ponieważ nasze myśli są materialne. Już pisałam o przekleństwie pogańskich wołchwów, które nigdzie nie zniknęło nawet po ponad tysiącu lat. Oto wam odpowiedź na „rebus”, dlaczego aż 73% Ukraińców zagłosowało na byle co… Język to ten wał energetyczny, który chroni naród przed wyrodzeniem. Oto niedaleka Białoruś. Jeszcze nie zniknęła, ale była na drodze niebytu. Niby się przebudziła, ale jej melatonina jeszcze nie do końca wypuściła ją z długiego snu. Ona jakby nie ma tych odczuć bólu, które mamy my, Ukraińcy. Ona gwarzy językiem agresora i rzadko można usłyszeć jej piękny język z ust patriotów. Ich potomkowie uczą się w rosyjskich szkołach. I co najbardziej obraźliwe, oni nawet w te dni nazywają barbarzyńcę-agresora „bratnim narodem”, z którym są gotowi przyjaźnić się i jednoczyć. „Ten polityk będzie ostatni, kto odejdzie od Rosji” — tak myślą najlepsi. Czyżby naprawdę żyli w próżni informacyjnej i nic nie słyszeli o okupacji Krymu, Donbasu, 15 tysiącach zabitych Ukraińców i jeszcze większej liczbie swoich oprawców, którzy gęsto zasiedlili cmentarze Moskowii, oraz siedmiu (!) latach wojny, którą rozpoczął ten, z kim chcecie się przyjaźnić? To z takimi chcecie się jednoczyć, naiwni siabry? To na taką „pomoc” się zgadzacie? Oto „brat” Chutin Puj już przywiózł swoją „humanitarną”, żeby stłumić wasze pragnienie wolności. Was nie piecze to, że ukradziono wam język, wy chcecie jedynie pozbyć się tyrana. To niegłęboka bruzda w świadomości narodowej i na niej może wyrosnąć jedynie moskiewska lulek. A wasz piękny język nadal będzie na wygnaniu i będzie płakał w poleskich lasach „przy gościńcu starym”. „Nowe twarze” z przestarzałymi organami wewnętrznymi obecnie się zaktywizowały i znów próbują dokonać ludobójstwa językowego, jak ich przodkowie-enkawudziści. Jak pisał poeta-rewolucjonista, „my mówimy Lenin — rozumiemy partia, my mówimy partia…”. Więc słyszymy Bużanski — „rozumiemy” Ze. Ale ta siła, choć podstępna, jest strasznie apolityczna i nie myśląca. Kiedy ukraińska świadoma patriotyczna młodzież stała na Majdanach, głodowała i wywalczała niepodległość, oni imprezowali na antymajdanach, kręcili tanie show i obsługiwali na korporacjach oligarchów. Dlatego nie pojęli pojawienia się tak potężnego zjawiska na Ukrainie ostatnich dziesięcioleci, jak narodziny patriotycznych pokoleń, gotowych oddać życie za Ukrainę. Przejawów świadomości społecznej. Jak wiele lat temu, ten antyukraiński ochłos jak wymawiał z obrzydzeniem „bandery”, „naciki”, „którzy plączą się im pod nogami”, tak i kontynuują wymawiać. Tak, my jeszcze nie zbudowaliśmy silnego państwa, ale Ukraina wzbogaciła się o młodych i nastoletnich świadomych, patriotycznych ludzi. Jeszcze niedawno było to rzadkie zjawisko, które było prześladowane i karane. Obecnie stało się to masowym przejawem, ta radosna i potężna prawda, która dokonała się, kiedy ludzka dusza nie zaznaje duchowego i moralnego ucisku, kiedy język coraz bardziej powraca na swoje odwieczne tereny i do ludzkich dusz. Świadomość narodowa to ta świetlista barykada, ratunkowy wał, które każdego dnia, w każdej chwili prowadzą bój ze zwinnym, przebiegłym wrogiem. Zrywa obłudne maski z „nowych twarzy” — i one coraz bardziej przekształcają się w grymasy upiorów, sług ciemności. Dlatego „piąta kolumna” szaleje z wściekłości. To ona pozwalała sobie deptać, znieważać i zakazywać Ukraińców oraz ukraińskiego języka. To ona ma prawo do brutalności i chamstwa. A tutaj język ma tylu obrońców i orędowników, którzy obiecują, że za rewanż i atak na język będzie im płonąć ziemia pod nogami. Ma ona nieustraszonego „snajpera-artylerzystę” Irynę Farion, która stoi na wysokim wale i bije z intelektualnej armaty w ich głupotę, brutalność, bezczelność bezlitośnie i celnie. Oni szaleją z wściekłości, gotowi ciągać ją po sądach, bo nie przywykli, że na ich „jad” jest jeszcze silniejsze „antydotum”. Że ten naród może mieć i swoją Joannę d’Arc, i niejedną Marusię Bohusławkę czy też Zwirobij, czy to nieustraszonego Sirkę, którzy będą bić w „piątą kolumnę” bezlitosnym słowem tego języka, którego oni nienawidzą, bo on jest mieczem obosiecznym. On sieka na sieczkę ludzką głupotę, podstępność, cały ich obłudny, nędzny janczarski świat. Ta janczarska siła, jak i ta, której służą, zawsze będzie żyła kłamstwem, że jest uciskana, i swój język, jak zużytą szmatę, będzie próbowała przyczepić na ten drzewiec, gdzie powiewa żółto-błękitna flaga, z żądaniem, aby wisiały na jednym poziomie, a dalej będzie zrywać naszą flagę, żeby jej nie drażniła.
A oto pytanie nieco mistyczne. Dlaczego ta siła tak nienawidzi ukraińskiego Języka? Dlaczego długie wieki wojuje z nim, rodząc wciąż nowych nienawistników? Co jest w naszym Języku takiego, co rozrywa go od wewnątrz, wywołuje napad wściekłości? Nasz Język nie zrodził przekleństw, one są obcojęzycznego pochodzenia. Zatem jest w nim siła Boża. Język nie tłumił żadnego innego języka, nie wypierał go z ziemi żadnego narodu, narzucając siebie, zatem to od Boga. Nie bełkotał w więzieniach i kazamatach, lecz stworzył modlitwy i niedoścignione pieśni, i były one kołysankami narodu, zatem to także od Boga. W nim wykołysała się przedchrześcijańska Ukraina i chrześcijańska. W nim wykołysała się Sicz Zaporoska. W nim wywyższyła się Akademia Kijowsko-Mohylańska. Nim tworzyły się strony kronik, on zrodził filozofów i mistrzów słowa. To znaczy, że ukraiński Język wypełnił i wypełnia swoją misję jeszcze może od czasów, gdy Pan pomieszał języki. To znaczy, że Stwórca w naszym Języku żyje, ożywia, a pierwszą oznaką tego jest nienawiść demonów w ludzkiej postaci, które nienawidzą wszystkiego, co od Najwyższego. Tak, tak, wszystko, co niesie pierwoźródło Stwórcy, jest nienawistne piekielnym duszom. I oni są gotowi to niszczyć, zabijać, zakazywać. O, iluż ich w tym pojedynku z naszym Językiem zeszło w niebyt. Połamali swoje włócznie i siebie połamali, a on żyje i jest żywy. Bóg posłał do niego wielkich poetów, artystów, śpiewaków, lirników, jego potęgą stworzona jest wielka sztuka. On przeprowadził go przez niedolę i kazamaty i wyzwolił. Nasz Język to ten obosieczny miecz, który ścina wrogom głowy z ramion. Im bardziej oni szaleją, warczą na niego, tym bardziej on krzepnie. Tak, tak, Język to nasz obosieczny miecz. Pamiętacie opowieść kronikarza? Kiedy Chazarowie przyszli do Polan, żeby ci dawali im daninę, to oni dali Chazarom obosieczny miecz. Posłowie przynieśli go swoim starszym, a ci powiedzieli: „Tego narodu nikt nie zwycięży, o, obosieczny miecz jest tego świadectwem”. Ale nasi „Chazarowie” z rządowych gabinetów wciąż żądają daniny Językiem. O, i starego mądrego lisa wodzi na pokuszenie. To on, czy to balansując pod kroplami, kiedy walczył z Ruchem, czy to z niezrozumienia, podgrywa wrogom i niedawno wygłosił, żeby pozwolić separatystom stosować rosyjski. A jakim oni rozmawiają, Leonidzie Makarowyczu? Pan znowu chce przeskoczyć pod nieistniejącymi kroplami, żeby i przed separatystami wyjść suchym z wody, i przed Kremlem? Toż to już nie deszcz, a coś znacznie gorszego, czym pana polewają separatyści, a pan wciąż mówi, że deszcz pada… Jeśli nie myśli pan o Ukrainie, to niech pan pomyśli o sobie, o tym zdaniu, które ukraińska Klio napisze jednak naszym Językiem: „przystosowaniec z uśmiechem Augura, który dogadzał wszystkim niegodziwcom u władzy i nie przyjmował oraz krytykował tylko tego swojego spadkobiercę, który stał w niepodległej Ukrainie najwyżej, który był nieosiągalny i zrobił dla Ukrainy najwięcej”. W pierwszych dniach wojny na Donbasie usłyszałam od bliskiej osoby, która żyje, na wielki żal, w Rosji: „A czyż naród Donbasu nie ma prawa do swojego języka, a czyż można tym bestiom-banderowcom go za to zabijać!”. Opowiedziałam jej kto kogo i za co zabija, nie żałując wszystkich czterech żywiołów naszego Języka. Ona tylko mrugała oczami i wzdychała — święcie była przekonana, że wojna na Donbasie wybuchła przez „gwałtowną ukrainizację”. Ukrzyżowany malec tam również figurował. Edemski wąż pełznie naszym rajem z carską koroną na głowie i wyglądem chupacabry. Jemu trzeba, żeby „od Moskwy do samych krańców” bezmózgi ochłos wierzył w to. Że on nie marzy o nowym związku, części planety pod jego łapciem, zrujnowanych ziemiach i wygubionych narodach i ich językach, a to on tak broni rosyjskojęzycznych. O, i na Donbas przywlókł się z tychże „szlachetnych” powodów, a nie dlatego, że imperialna zaraza i korona-wirus szaleje w jego chorej świadomości, i od tej bolączki nie ma ani szczepionki, ani uleczenia. Jego chemicy-zabójcy wynajdują wciąż nowe preparaty, które zabijają i wyszukują tych, którzy w tej chupacabrze widzą tylko demoniczną istotę, która żywi się krwią. Ona jest zagrożeniem dla wszelkiej żywności. O, i nasza rządowa żywność już do tej paszczy się zbliżyła. Wącha ją, wsłuchuje się w pracę jej organów wewnętrznych — jakby podobne do ich własnych. Ale na straży stoi wielka ukraińska rodzina… Co to jest Język w życiu narodu, mówiono wiele. Bez wątpienia, to ten intelektualny, rodowy i emocjonalny informator, który tworzy naród. Toż apostoł Paweł bardzo wiele powiedział o znaczeniu języka ojczystego, porównywał brzmienie słów obcych i ojczystych z brzmieniem różnych instrumentów — fujarki, lutni, trąby, które dają różny dźwięk i wykonują różne przeznaczenie. „…Dbajcie o dary duchowe. Bo jeśli modlę się językiem obcym, to modli się duch mój, a mój rozum nie przynosi owocu. …Wolę pięć słów ojczystym powiedzieć, żeby i nauczać innych, aniżeli dziesięć tysięcy słów językiem obcym”. (Pierwszy list św. Pawła do Koryntian, 14, 14-19). Owoc serca, owoc rozumu — uczucia, emocje, piękno, zakodowane w słowie. Na obcy język dusza nie zareaguje tak, jak na ojczysty. Oto dlatego zrusyfikowane ukraińskie regiony potknęły się o słowo „zwyrodnienie”, oto dlatego Donbas za swój „wybór” płaci śmiercią i ruiną. I te cztery żywioły, które żyją w naszym Języku — ten ogień, który zleciał z tego obosiecznego miecza, ta ziemia, która stała się pustkowiem, zaminowanymi lejami, to zatrute powietrze ze smrodem koksu i wybuchów i ta woda, która uciekła z tego kraju — to jednak kara za zdradę. Jednakże, przyczynił się do tego Język, ale zdradzony i znieważony przez Ukraińców. Kraj stał się Sodomą i Gomorą, bo wyrzekł się swojego ojczystego odwiecznego i zawołał obce i wrogie. Biblijny solny słup niebytu wciąż się wywyższa i wywyższa tam, a świat coraz bardziej szarzeje i blednie. Bóg pozwolił na to. Siedem lat „jedności z bratem” i ruina na dziesiątki lat. Ale ukrainofob nie pojął i nie ogarnął tej „Synajskiej pustyni”, w której ma zbutwieć niewolnictwo. Kiedyś skończy się wojna, odejdą w wieczność imperialni niewolnicy, odcierpią swoje i ci Ukraińcy-stepowcy, którym sądziło się żyć wśród nich i znosić ten horror. Kronikarz zapisze ten czas jako wojnę wyzwoleńczą od okupacji. Ale czy oznaczy on okupację duchową, okupację intelektu, świadomości! Że zaczęła się ona jeszcze w czasach Hołodomoru, kiedy wymordowano tu Ukraińców i przywieziono chwiejny lud z całej „nieobjętej” i formowano gęste szeregi odrażającej kolumny. Że okupacja ducha stała się znacznie wcześniej niż w 2014 roku, i to musiało wybuchnąć. I toż przecież wszystkie drogi prowadzą do znieważonego, potuptanego w tych stronach Języka. Ktoś mi zaprzeczy: co ma do tego on! On i tylko on, który opuścił ducha i duszę narodu, przekształcił go w dobrowolnego niewolnika, który zawołał niewolnika. On ogłuchł, bo w nim nie żyje słowo przodków, i oślepł, bo stracił pierwoodczucie. Jak mówił ślepy Sokrates? „Przemów, abym cię zobaczył”. Iluż by on nie zobaczył mieszkańców Donbasu, Krymu. Język — karzący miecz. Bez jego czterech żywiołów nie ma zbiorów, wieją suche wiatry, trzaskają mrozy i nie idą błogosławione deszcze. Właśnie w Języku kryją się niestrudzone dary i owoce Ducha Świętego, który daje mądrość, talent i mnoży w narodzie nieprzemijające wartości i wielkie dokonania.
Jeśli nawet na Donbasie zapanuje cisza, jeśli tę ruinę zamrożą, to wymarzać będzie także ludzka dusza bez ojczystego głosu, bez ojczystej pieśni, bez ojczystego słowa. Szara strefa poszarzeje jeszcze bardziej, a zmarzlina wojny zamieni się w wieczną. Kraj będzie dalej płodził biesów, kiwi, zacharczenków, motorole, płotnickich, których będzie zmiatać kara Boża, tak jak już ich zmiotła. Oto wam zapłata za przymusową rusyfikację, bo przymusowej ukrainizacji nie było i nie będzie. Język będzie żył bez tych, którzy go zdradzili, on nie zna przemocy, bo pochodzi z miłości. On i dziś obserwuje, jak „oswobodziciel” wypróbowuje nowe wzory broni, bezlitośnie strzela do szkół, szpitali, przedszkoli i smutno milknie. W jego arsenale jest wiele słów współczucia, smutku, ale są też frazy: „Samiście na to zasłużyli”. „Doczekaliście się „Putin przyjdź, zaprowadź porządek”?.. Ale on milczy. Odeszła i błąka się po ruinach donieckiego lotniska, wyszeptuje imiona wszystkich poległych cyborgów i każdego, kto padł pod Iłowajskiem, Debalcewem i w tej krwawej rydwanie śmierci. I wszystko to po to, aby czupakabra poczuła w swojej paszczy smak żywej krwi. Wspiera dobrym słowem wolontariuszy i zasmucone ukraińskie żony w czarnych chustach. Ona, wieczna, wie, że wszystko to kiedyś minie, jak mijało nie raz, skona moskiewskie imperium i wszyscy jego wodzowie i poplecznicy zejdą do piekła, a ona będzie żyć. Bo ona jest wieczna! Bo przyszła do nas z raju. A ona sama jest rajem! Kateryna MOTRYCZ
Машинний переклад
Z okazji Dnia Pamięci Obrońców Ukrainy w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym Departament Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) zaprezentowały książkę UIPN „Kapelani. W służbie Bogu i Ukrainie”. W prezentacji wzięli udział kapelani Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU), Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK), działacze społeczni, bibliotekarze, pracownicy obwodowego komisariatu wojskowego, Głównego Zarządu Policji Narodowej w obwodzie połtawskim oraz kadeci Połtawskiego Wojskowego Kolegium Kadry Podoficerskiej Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut. Pobłogosławić i powitać autorów oraz kapelanów przybył arcybiskup połtawski i krzemieńczucki PKU władyka Fedir. „Niestety, należymy do pokolenia, które wie, czym jest wojna. Pandemia koronawirusa pokazała, że nasze państwo to nasz dom, a nasz dom musimy chronić, pielęgnować i bronić” – podkreślił. „Obecnie w kraju nie ma ani jednego człowieka, którego nie dotyczyłaby wojna. Chciałbym, aby dzięki tej książce każdy dowiedział się o niezwykle ważnej roli kapelanów wojskowych. Dla żołnierza są oni przyjacielem, wsparciem psychologicznym. Głównym źródłem wiary na wojnie jest wasze wsparcie. Dlatego bardzo dziękuję i nisko kłaniam się wam za waszą służbę” – zwróciła się do obecnych kapelanów zastępczyni przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Kateryna Ryżeczenko. „Obecnie żołnierze, którzy przeszli wojnę, którzy widzieli krew, śmierć, zranione dusze, potrzebują wsparcia psychologicznego. Wiele jest, niestety, obecnie samobójstw wśród wojskowych, wśród policjantów. I jedną z przyczyn jest to, że do tej pory nie ma oficjalnej służby kapelańskiej. Obecnie trwają prace nad jej stworzeniem. Niestety, w ostatnich latach między policją a społeczeństwem powstała przepaść, ale można ją pokonać. Ponadto kapelan może być ogniwem łączącym społeczność z policją. Kapelani mogliby stać się pomostem, który mógłby połączyć różne środowiska, znaleźć wspólny język” – powiedział kapelan PKU, policjant kompanii służby konwojowej Głównego Zarządu Policji Narodowej w obwodzie połtawskim, jeden z narratorów książki Serhij Suszczenko. Gość z Kijowa, redaktorka książki, koordynatorka projektów historii mówionej UIPN, kandydat nauk historycznych Tetiana Prywałko szczegółowo opowiedziała o wydaniu. W książce „Kapelani. W służbie Bogu i Ukrainie” mowa o specyfice posługi kapelańskiej na froncie podczas przeciwdziałania rosyjskiej agresji, a także nakreślone są etapy instytucjonalnego kształtowania się kapelanstwa w wojsku. Do wydania weszły wspomnienia 13 kapelanów PKU, trzech kapelanów wojskowych UKGK, trzech kapelanów protestanckich, dwóch przedstawicieli Kościoła Rzymskokatolickiego, jednego duchownego muzułmańskiej wspólnoty religijnej „Miłosierdzie” i jednego – wspólnoty żydowskiej. Wśród narratorów są dwie kobiety-kapelanki. Czworo bohaterów książki – Jurij Kazmyrenko, Iwan Isajowycz, Wasyl Chimicz, Pawło Honczaruk – to laureaci międzynarodowego wyróżnienia imienia księdza Omelana Kowcza, wybitnego ukraińskiego humanisty, kapelana wojskowego, błogosławionego męczennika Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, którego pamięci poświęcono to wydanie. Przedmową do książki stał się artykuł, który powstał w wyniku rozmowy z przewodniczącym Synodalnego Zarządu Duchowieństwa Wojskowego Prawosławnego Kościoła Ukrainy metropolitą Ioanem. Czytelnik dowie się o przygotowaniu duchownych do posługi w wojsku podczas wojny oraz stworzeniu sieci kapelanów wojskowych w Prawosławnym Kościele Ukrainy, których przedstawicieli w ukraińskim wojsku od 2014 roku do chwili obecnej jest najwięcej. Wspomnienia kapelanów wojskowych zostały nagrane od maja 2018 do czerwca 2019 roku w ramach projektu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej „Historia mówiona ATO”. Łącznie w projekcie wzięło udział 35 kapelanów wojskowych, z których każdy opowiedział własną historię służby w tej niewypowiedzianej wojnie. „Kiedy wysłuchamy opowieści kapelanów, to za ich pośrednictwem możemy spojrzeć na te wydarzenia, przeżycia, których sami żołnierze nie opowiedzą. A kapelani to ludzie, którzy mogą porównać życie w pokoju, kiedy wydaje się, że wszyscy stali się obojętni, zmęczeni wojną, i oni, żyjąc obok żołnierzy, mogą przekazać tę atmosferę. To wyjątkowi ludzie” – zauważyła Tetiana Prywałko. Wręczyła egzemplarze prezentacyjne głównemu kapelanowi eparchii połtawsko-charkowskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy ks. Ołeksandrowi Horajowi, kapelanowi UKGK 5. batalionowej grupy taktycznej 81. oddzielnej brygady aeromobilnej SZU, połtawianinowi Maksymowi Krolewskiemu; kapelanowi PKU z 92. oddzielnej brygady zmechanizowanej SZU Hryhorijowi Handzijowi, kapelanowi PKU (42. oddzielna brygada piechoty zmotoryzowanej; 93. oddzielna brygada zmechanizowana; 72. oddzielna brygada zmechanizowana; 30. oddzielna brygada zmechanizowana; 92. oddzielna brygada zmechanizowana) Jewhenowi Ponomarence oraz kapelanowi PKU jednostki wojskowej numer 3052 Gwardii Narodowej Ukrainy Hennadijowi Kowalence. Naczelnik wydziału komunikacji Głównego Zarządu Policji Narodowej w obwodzie połtawskim Jurij Sułajew wyraził nadzieję, że nowa książka Instytutu Pamięci Narodowej przyda się do patriotycznego wychowania policjantów i gwardzistów. „Wydarzenie odbyło się w ramach projektu Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego „Kapelani — duchowa tarcza Ukrainy”. Prezentacja ma na celu uczczenie obrońców państwowej niepodległości, duchownych, którzy łącząc swoje siły, wyruszyli na front rosyjsko-ukraiński w obronie Ukrainy przed rosyjską agresją i dla duchowego wsparcia naszych żołnierzy. To właśnie kapelani modlitwą i dobrym słowem wspierają ducha i wolę ukraińskich obrońców Ojczyzny na pierwszej linii frontu. To właśnie kapelani ratują żołnierzy podczas najcięższej walki duchowej. Organizatorzy mieli na celu przekazanie prawdy historycznej o wojnie rosyjsko-ukraińskiej oraz unikalnym zjawisku ruchu kapelańskiego” – opowiedzieli dziennikarzom regionalny przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim, współorganizator prezentacji Ołeh Pustowhar oraz pracownik muzeum Andrij Barabasz. Wydarzenie zakończyło się modlitwą za Ukrainę „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń” do muzyki sławnego kompozytora, pochodzącego z Połtawszczyzny Mykoły Łysenki. Jak zauważyła prowadząca prezentację, kandydat nauk filologicznych, wykładowca Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu Wita Sarapyn, „tę pieśń-modlitwę często nazywa się duchowym hymnem Ukrainy. Napisana w dalekim 1885 roku, i obecnie, w trudnych czasach nowożytnej wojny rosyjsko-ukraińskiej o niepodległość Ukrainy, jej słowa są tak samo aktualne”. Książka „Kapelani. W służbie Bogu i Ukrainie” ukazała się w nakładzie dwóch tysięcy egzemplarzy przy wsparciu Gabinetu Ministrów ze środków państwowych. Można ją pobrać na oficjalnej stronie UIPN, a drukowane egzemplarze zostaną przekazane do muzeów i bibliotek. Na podstawie materiałów oficjalnej strony Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Zdjęcia z biura prasowego OAP
Машинний переклад
Maria MATIOS
Ludzie! Najpierw dobrze przyjrzyjcie się zdjęciom, a potem czytajcie i myślcie! Sprawiedliwy gniew rozrywa mi serce. Myślałam, że to jednak nieprawda, ta historia o rozbitej tablicy w budynku SBU z nazwiskami „alfiwców”, którzy oddali życie również za tych „naczelnych dowódców-lejtnancików”, którzy ANI JEDNEGO DNIA nie służyli w wojsku. Ani w czasie pokoju, ani nawet przez miesiąc czy dwa w ciągu ostatnich 6 lat wojny, choćby dla „pozoru”. Ale po wpisie Oleny Łużewskiej na Facebooku przeprowadziłam własne śledztwo w tej sprawie. I wyjaśnię dlaczego. W maju 2014 roku w charkowskim szpitalu wojskowym po raz PIERWSZY zobaczyłam gorącą, niemal parującą krew rannych żołnierzy. To byli sumscy „alfiwcy” SBU i „jaguarowcy” z Gwardii Narodowej, na których los 5 maja-14 przypadł PIERWSZY bój tej okrutnej wojny na przejeździe kolejowym we wsi Semenówka, niedaleko Słowiańska. Nie do zniesienia jest patrzeć, jak mężczyźni z amputowanymi kończynami i szczelnie owiniętymi bandażami ciałami płaczą z bólu, ale nie da się patrzeć i słuchać, gdy ranny, podziurawiony jak sito, wojownik o niesłabnącej woli, płacze za zabitym towarzyszem – dowódcą sumskiej Alfy Aniszczenką i z kompanem Łużewskim, jednym z najlepszych snajperów Europy. Czasami do dziś śni mi się krew z ran nóg tego alfiwca... W latach 2014–2015, kiedy częściej jeździłam w strefę działań bojowych, kilka razy musiałam mieć do czynienia właśnie z alfiwcami – tymi, z którymi na wysokości 30–35 m nad ziemią lataliśmy helikopterami, manewrując przed przenośnymi zestawami rakiet przeciwlotniczych (PZRK), które mogły wystrzelić śmiercionośne żądła z bagażnika każdego samochodu, nad którym przelatywaliśmy; znałam poległego Denysa Wołoczajewa, kilku krymskich alfiwców, którzy nie zdradzili przysięgi; dotykałam ręki tego, komu napisano „uraz domowy” zamiast „rana bojowa”. Z niektórymi byłam pod ostrzałem Gradów w Trochizbience. I to wszystko działo się nie na Chreszczatyku, lecz w ówczesnej fałszywie nazwanej strefie ATO. I powiem wam tak: ALFA to wojownicy honoru i męstwa. Państwo inwestowało w nich zasoby i uczyło ich czegoś innego, niż
„kosmaryć” biznes czy ganiać się za ulicznymi chuliganami. Tacy wojownicy, dzięki Bogu, wciąż są wszędzie na Ukrainie. Dlatego nie pytajcie, skąd wiem to, co nastąpi dalej: Stelę w holu centrum operacji specjalnych ALFA z imionami tych, którzy oddali życie za Ukrainę, ROZ-BILI, a potem zdemontowali emblemat i dewizę. Na to miejsce z jakiegoś cudu „wcisnęli” Orantę (widocznie kierownictwu SBU za mało Oranty w Soboru Świętej Zofii). Kiedy historia nabrała rozgłosu, służba specjalna (jak przystało na obecnych prawdziwych „profesjonalistów”) uciekła się do oszustwa na dwa sposoby: zastraszania rodzin poległych i wyłudzania podpisów krewnych, rzekomo by zwrócić się „do Ducha Świętego” i wyrazić zgodę „na Orantę” zamiast stele. Oczywiście z groźbami, by nie rozpowszechniać tej historii (o czym zresztą bardzo starannie napisała wdowa po Łużewskim). Następnie w pośpiechu wykonano nową tablicę i... oczywiście umieszczono ją niemal na strychu CSO – w muzeum, do którego dostęp ma, rzecz jasna, chyba tylko sprzątaczka i gospodarz, bo na pewno nie będą tam prowadzić wycieczek dla uczniów, tak samo jak nie będą nawet oprowadzać obcych po holu, gdzie pierwotnie stała stela. Ale „z oczu daleko – od serca precz” – to stary jak świat sposób, by zniwelować nawet największe bohaterstwo. I to najwyraźniej taka dzisiejsza taktyka kierownictwa ALFY, które (tylko nie rozszerzajcie źrenic) – w operacjach bojowych nie brało udziału. Moje podsumowanie jest krótkie: KAŻDY fakt poniżenia BOHATERÓW przez parkietowych dowódców musi stać się znany opinii publicznej. I, jak śpiewano w starej piosence, „trzeba iść aż do jesieni” uzbrojeni WIEDZĄ o tych nikczemnikach, którzy przywykli do „karpartyfikoff” i „pająków trusów”, a nie do Godności Bohaterów, i wymiatać ich dobrą miotłą ze wszystkich pięter władzy. Razem nas wielu! Myślę, że to hasło nie straciło swej aktualności.
P.S. A jeśli przypadkiem będziecie jechać na Kramatorsk czy do Słowiańska, zatrzymajcie się na rozstaju w Semenówce, przy pomniku poległych w pierwszej walce, i złóżcie choćby listeczek pamięci, jeśli nie będziecie mieli zniczyka czy kwiatka. Mam nadzieję, że CSO nie zdemontuje i jego?!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
a następnie odszyfrowano nazwiska autorów. Wyłoniono zwycięzców i laureatów, którzy otrzymają nagrody od mecenasów”. Pozostała już tylko przyjemna formalność: oficjalne zamknięcie 20. konkursu im. Jacyka, podczas którego zwycięzcy i laureaci odbiorą wywalczone nagrody. Zarządzeniem ministra oświaty zostanie zatwierdzony protokół prac jury. A na stronie https://www.facebook.com/uakonkurs opublikujemy nazwiska zwycięzców i laureatów 20. maratonu językowego. Datę jego oficjalnego zamknięcia również wkrótce ogłosimy.
Машинний переклад
Zatem mamy wszelkie podstawy, by powiedzieć: program obowiązkowy konkursu został wykonany! Za nami wszystkie etapy testowania z języka państwowego, które zostały pomyślnie zaliczone. I nagle — tak przykra, niemiłosiernie długa pauza przed finałowym epizodem programu obowiązkowego. Z powodu wywołanej pandemią kwarantanny nie mieliśmy możliwości zebrać jury konkursu. Jak w wielu życiowych scenariuszach, w nasz konkurs brutalnie wtargnęła ta niespodzianka, z którą nie mieliśmy możliwości walczyć. Musieliśmy uzbroić się w cierpliwość i czekać. W mediach społecznościowych nas ponaglano: „Gdzie wyniki konkursu?!” „Kiedy odbędzie się posiedzenie jury?!” Dyrekcja wykonawcza Ligi wyjaśniała, że jury jest powoływane zarządzeniem ministra oświaty, a dlatego nie można naprędce zebrać tego zespołu i zlecić mu sprawdzanie zaszyfrowanych prac konkursowych. Jest tu niemało formalności, uwarunkowanych w regulaminie Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, zarejestrowanym w Ministerstwie Sprawiedliwości. Trwała dyskusja dyrekcji wykonawczej Ligi Mecenasów z ministerstwem oświaty o tym, kiedy można przeprowadzić posiedzenie jury, ponieważ surowa kwarantanna została już złagodzona. W końcu strony osiągnęły kompromis: jury będzie pracować w ostatnim tygodniu sierpnia. I oto „zespół” Pawła Hrycenki, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, rozpoczął swoją pracę. Wkrótce przewodniczący jury P.J. Hrycenko poinformował: „Wszystkie prace sprawdzono, Zwycięzcy i laureaci 4. (podsumowującego) etapu XX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka: I miejsce Nr porz. Kategoria konkursowa Imię i nazwisko uczestnika/uczestniczki Nazwa placówki oświatowej 1. 3 klasa ZZSO Tereszczuk Witalina Wiktoriwna Gimnazjum w Korsuniu Szewczenkowskim Rady Rejonowej Korsunia Szewczenkowskiego obwodu czerkaskiego 2. 4 klasa ZZSO Jastreb Antonina Ołeksandriwna Szkoła ogólnokształcąca I-II stopnia – przedszkole w Nowoselyci rejonu pereczyńskiego obwodu zakarpackiego 3. 5 klasa ZZSO Turżanska Daryna Witalijiwna Specjalistyczna szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia nr 12 w Chmielnickim 4. 6 klasa ZZSO Petreczenko Jewhenija Romaniwna Gimnazjum imienia Iwana Franki w Kaniowie Rady Miejskiej Kaniowa obwodu czerkaskiego 5. 7 klasa ZZSO Rosłyk Jehor Dmytrowycz Kolegium Miejskie imienia Wołodymyra Dmytrowycza Czajki w Mikołajowie Rady Miejskiej Mikołajowa obwodu mikołajowskiego 6. 8 klasa ZZSO Ryszczenko Anna Ołeksandriwna Ukraińskie Gimnazjum w Kramatorsku Rady Miejskiej Kramatorska obwodu donieckiego 7. 9 klasa ZZSO Szkurat Anna Mychajliwna Akademickie Liceum-Internat w Iwano-Frankiwsku Rady Obwodowej Iwano-Frankiwskiej 8. 10 klasa ZZSO Kiweżdij Daryna Anatolijiwna Gimnazjum-internat w mieście Chust obwodu zakarpackiego 9. 11 klasa ZZSO Astanow Dżamał Dżamałowycz Szkoła ogólnokształcąca nr 38 I-III stopnia w Odessie Rady Miejskiej Odessy obwodu odeskiego 10. ZPTO Dola Nina Jurijiwna Państwowa placówka kształcenia zawodowo-technicznego „Romeńska Wyższa Szkoła Zawodowa” obwodu sumskiego 11. ZPFO Rubaniak Oksana Wołodymyriwna Kolegium w Iwano-Frankiwsku Państwowej Wyższej Uczelni „Przykarpacki Uniwersytet Narodowy imienia Wasyla Stefanyka” 12. ZWO Mychajłewycz Anastasija Mychajliwna Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki II miejsce Nr porz. Kategoria konkursowa Imię i nazwisko uczestnika/uczestniczki Nazwa placówki oświatowej 1. 3 klasa ZZSO Nikolska Wioletta Ołehivna Szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia nr 1 w Głuchowie Rady Miejskiej Głuchowa obwodu sumskiego 2. 4 klasa ZZSO Babij Wiktorija Ołeksandriwna Szkoła ogólnokształcąca I stopnia nr 4 w Chmielnickim 3. 5 klasa ZZSO Artemenko Sofija Ołeksandriwna Kompleks edukacyjno-wychowawczy „Liceum-szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia „Lider” Rady Miejskiej Smiły obwodu czerkaskiego 4. 6 klasa ZZSO Diżak Anna Marjaniwna Placówka ogólnego kształcenia średniego I-III stopnia Liceum nr 1 imienia Ołeha Romaniwa w Sokalu Rady Rejonowej sokalskiej obwodu lwowskiego 5. 7 klasa ZZSO Kediulycz Wałerija Wiktoriwna Gimnazjum w Pereczynie II-III stopnia kierunku społeczno-humanistycznego obwodu zakarpackiego 6. 8 klasa ZZSO Łewczenko Kateryna Ołeksandriwna Wieloprofilowe Liceum w Siewierodoniecku Rady Miejskiej Siewierodoniecka obwodu ługańskiego 7. 9 klasa ZZSO Lesiuk Hałyna Dmytriwna Liceum w Kowaliwce Rady Rejonowej kołomyjskiej obwodu iwano-frankiwskiego 8. 10 klasa ZZSO Ryżkowa Anastasija Andrijiwna Instytucja komunalna Szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia nr 18 Rady Miejskiej Sum obwodu sumskiego 9. 11 klasa ZZSO Łukaszczuk Wasyl Wasylowycz Specjalistyczna szkoła I-III stopnia nr 3 z pogłębionym nauczaniem języków obcych w Tarnopolu Rady Miejskiej Tarnopola obwodu tarnopolskiego 10. ZPTO Huk Anastasija Serhijiwna Państwowa placówka edukacyjna „Mychajliwskie Wyższe Szkoła Zawodowa” obwodu zaporoskiego 11. ZPFO Nikolina Julija Władysławiwna Kolegium Techniczne w Winnicy 12. ZWO Hrusza Anastasija Hryhoriwna Narodowy Uniwersytet Medyczny imienia O. O. Bohomolca III miejsce Nr porz. Kategoria konkursowa Imię i nazwisko uczestnika/uczestniczki Nazwa placówki oświatowej 1. 3 klasa ZZSO Bazylewski Maksym Dmytrowycz Specjalistyczna szkoła I-III stopnia nr 162 w Charkowie Rady Miejskiej Charkowa obwodu charkowskiego 2. 4 klasa ZZSO Kaczmaryk Anna Jurijiwna Liceum „Sychiwskie” Rady Miejskiej Lwowa 3. 5 klasa ZZSO Ołeszczuk Natalija Ołehivna Gimnazjum w Hołowynie rejonu czerniachowskiego obwodu żytomierskiego 4. 6 klasa ZZSO Płaczkowa Kateryna Serhijiwna Wieloprofilowe Gimnazjum nr 20 imienia Borysa Ławrenowa w Chersoniu Rady Miejskiej Chersonia 5. 7 klasa ZZSO Dimowa Marija Jurijiwna Specjalistyczna szkoła nr 117 I-III stopnia w Odessie Rady Miejskiej Odessy obwodu odeskiego 6. 8 klasa ZZSO Cilyk Anastasija Mykołajiwna Kompleks edukacyjno-wychowawczy „Ogólnokształcąca placówka edukacyjna I-II stopnia „Szkoła radości” - przedszkole” w Złoczowie Rady Rejonowej złoczowskiej obwodu lwowskiego 7. 9 klasa ZZSO Serhijenko Kateryna Mykołajiwna Placówka ogólnego kształcenia średniego I-III stopnia nr 21 w Sumach Rady Miejskiej Sum 8. 10 klasa ZZSO Popowa Wiktorija Ołeksandriwna Szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia w Polihołoniwce Rady Wiejskiej Szewczenkowskiej rejonu witowskiego obwodu mikołajowskiego 9. 11 klasa ZZSO Kazakowa Olha Ołehivna Gimnazjum nr 1 w Chersoniu Rady Miejskiej Chersonia 10. ZPTO Jakuszewa Olha Wołodymyriwna Państwowa placówka edukacyjna „Lwowska Wyższa Szkoła Zawodowa Handlu i Usług” 11. ZPFO Biłous Polina Wołodymyriwna Technikum Industrialne w Bachmucie Państwowej Wyższej Uczelni „Doniecki Narodowy Uniwersytet Techniczny” 12. ZWO Leusenko Julija Ołeksandriwna Mikołajowski Narodowy Uniwersytet imienia W. O. Suchomłynskiego
Машинний переклад
26 sierpnia br. w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy odbyło się wydarzenie poświęcone wątkom azerskim w życiu i twórczości wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, działacza państwowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Pawła Mychajłowycza Mowczana. Wręczenie dyplomu Państwowego Centrum Przekładu Azerbejdżanu. Maryna HONCZARUK Zdjęcie Heorhija LUK’JANCZUKA. Organizatorzy wydarzenia — działaczka społeczna, przedstawicielka w Ukrainie Bakijskiego Międzynarodowego Centrum Multikulturalizmu Maryna Honczaruk wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. W ramach spotkania Pawło Mowczan opowiedział o przyjaźni i współpracy z wybitnymi azerskimi poetami, o pracy nad przekładami autorów azerskich i wielu innych sprawach. „Miałem szczęście obcować z wieloma wybitnymi osobistościami Azerbejdżanu — zarówno działaczami państwowymi, jak i działaczami kultury. Bez wątpienia Hejdar Alijew był człowiekiem epoki, niezwykle wykształconym i erudycyjnym. Pamiętam, jak w 1985 roku w Baku odbywało się wydarzenie literackie i po tym, jak wykonałem przekłady Nasimiego na język ukraiński, Hejdar Alijew podszedł i osobiście podziękował mi za tłumaczenia wierszy. Po tym odbyło się nasze osobne spotkanie, zapytał o czym marzę, powiedziałem, że chciałbym odwiedzić grób Nasimiego w Aleppo. Ale w tamtych czasach radzieckich nie mogłem wyjeżdżać za granicę. Jednak wkrótce doszło do wyjazdu do Aleppo...” — podzielił się wspomnieniami Pawło Mychajłowycz. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Azerbejdżanu w Ukrainie Elmira Achundowa opowiedziała o znaczeniu rozwoju ukraińsko-azerskiej współpracy literackiej i nieocenionej roli tłumaczy w tej współpracy, którzy przyczyniają się do pogłębiania przyjaźni między narodami ukraińskim i azerskim. Pani ambasador zaznaczyła również, że dobrze pamięta Pawła Mowczana i jego kolegów, którzy przyjeżdżali do Baku na fora literackie, kiedy pracowała w Związku Pisarzy w okresie od końca lat 70. do końca lat 80. E. Achundowa przekazała najlepsze życzenia Pawłowi Mychajłowyczowi od kolegów z Azerbejdżanu — kierowników Związku Pisarzy Anara i Fikreta Hodży. Medal od Europejskiej Akademii Nauk wręczył Dmytro Czystiak. Inf. z Facebooka. Ambasador podkreśliła, że Pawła Mowczana w Azerbejdżanie kochają, szanują i szczerze podziwiają. Organizatorka wydarzenia Maryna Honczaruk zaznaczyła, że podobne spotkania będą przeprowadzane regularnie, aby Ukraińcy więcej wiedzieli o wcześniej mało znanych stronach stosunków ukraińsko-azerskich. Przed gośćmi wystąpili również dyrektor Domu Pisarzy, poetka i dziennikarka Nina Szawarska, tłumacz, poeta Dmytro Czystiak, który wręczył Pawłowi Mowczanowi międzynarodową nagrodę poetycką i medal za zasługi Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury (Paryż), profesor, doktor nauk historycznych Ferhad Turanły, akademik, profesor Arif Hulijew, doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Waśkiw, były deputowany ludowy Ukrainy Jarosław Kendzior i inni. Na wydarzeniu byli również obecni doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk, redaktor działu polityki gazety „Deń” Iwan Kapsamun, wykładowca języka azerskiego, kierownik Centrum Języka i Kultury Azerskiej imienia Hejdara Alijewa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego Intigam Szychizade, starszy Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Azerbejdżanu w Ukrainie Elmira Achundowa i Pawło Mowczan podczas spotkania pracownik naukowy Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego NAN Ukrainy Ołeksandr Dudnyk, politolog Centrum Studiów Politycznych „Doktryna” Denys Moskalyk, a także przedstawiciele Kijowskiej Biblioteki imienia Sameda Vurguna, studenci, dziennikarze. Ponadto Pawłowi Mowczanowi wręczono dyplom od Państwowego Centrum Przekładu Azerbejdżanu za przekłady Imadeddina Nasimiego na język ukraiński. Warto zaznaczyć, że Pawło Mowczan tłumaczył na język ukraiński utwory Imadeddina Nasimiego, Mameda Araza, Bachtijara Wahabzade, Rasula Rzy, Fikreta Hodży, Nabi Chazri, Fikreta Sadychowa, Szakjara Asłana, Wagifa Nasiba, Isy Ismaiłzade, Sulejmana Rustama i wielu innych.
Машинний переклад
Serhij TRYMBACZ
28 sierpnia, MFF „Molodist”, kino „Żowtень”. Serhij Bukowski wreszcie zaprezentował swój nowy film „W. Sylwestrow”. Obraz o kompozytorze, który zyskał światowe uznanie i słusznie uchodzi za geniusza. Pokusa, by opowiedzieć o wielkim człowieku, ustawiając kamerę gdzieś od dołu i spoglądając na Sylwestrowa na tle nieba, była więc oczywista. To, co zobaczyłem, powiedział bohater filmu zaraz po seansie, odróżnia ten obraz od błędnej metody pokazywania kompozytorów i malarzy jako jakichś nieziemskich istot. Można wstawić do filmu każdego innego bohatera, w takiej stylistyce łatwo sobie nawet wyobrazić bezdomnego… To mi się spodobało. Rzeczywiście, Bukowski rozwinął stylistykę, już sprawdzoną w jego poprzednim filmie „Główna rola” (w centrum aktorka Nina Antonowa, matka reżysera). Człowiek, który żyje w sztuce, owszem, ale ona powstaje z mnóstwa „niskich” codziennych rzeczy i przejawów, od których aktorka nie tylko się nie odcina, a wręcz przeciwnie – są one składową jej organiki: w życiu i sztuce, ponieważ między nimi nie ma żadnych murów ani przegród. Tak samo jest z Sylwestrowem. Geniusz, który mieszka w małym, ciasnym mieszkaniu na Rusanówce, w świecie, często tak obdartym i brzydkim, który niewiele przypomina te miejsca, jakie mogą rodzić geniuszy albo jakoś i czymś ich inspirować. A jednak kompozytor jest inspirowany, melodie w nim się rodzą i żyją, i układają się w partytury. Prawda, te partytury to dopiero zestaw znaków, które dopiero trzeba przemienić w muzykę. Film składa się z trzech części, pierwsza i ostatnia poświęcone są próbom, na których obecny jest sam Sylwestrow. Coś w rodzaju ojca, któremu pozwolono postać przy rodzącej… Ach, ojciec jest dość nerwowy. „Przecież w partyturze wszystko jest zapisane!” – co chwila wykrzykuje. W końcu utwór się rodzi, ale jakież to męki! I ten cud trzeba zobaczyć! Mimo trwania obrazu, dwóch i pół godziny. Swoją miłość i uwagę do twórczości Tarasa Szewczenki Sylwestrow, poza wszystkim, wyjaśnia (w filmie) tak: „Przecież on pisał psalmy! Wiersze, które się śpiewa. Nie szlifował ich…” Jak się powiedziało, tak się powiedziało. Ta zasada leży również u podstaw poetyki filmu Bukowskiego. W kadrze pozostaje to, czego zwykle w nim nie pozostawia się – to jakby brudnopis, który jeszcze trzeba wybielić. Być może trzeba, ale wtedy zniknie poczucie wolności, które dosłownie przenika każdy plan filmowy i samą swobodną płynność taśmy. Główny i niewypowiedzianie szczęśliwy (bo szczęściem jest przeżyć w sali kinowej ten film) finałowy obraz-uczucie: widzimy Wolnego, niepodległego człowieka, który z własnego codzienno-powszedniego (wizualnie – tak) życia tworzy coś takiego, co rozszerza to życie do granic kosmicznych, wszechświatowych. Tylko w filmie jest nie tylko Bohater, ale i Autor, który nawet czasem uwidacznia się w kadrze. Przede wszystkim w środkowej, centralnej części („Strefa pamięci”). To sam reżyser… Obrazu by nie było (takiego!), gdyby stopień swobody Autora nie równał się swobodzie Bohatera: Geniusza, Twórcy, który żyje w „niskich” warstwach bytu, nic się z tego nie wstydząc, a raczej przeciwnie – wykorzystując materiał tych „nizin” jako paliwo dla swoich lotów ku przyległym szczytom…
Машинний переклад
W sali aktowej Lwowskiego Instytutu Narodoznawstwa odbyła się ceremonia wręczenia nagród laureatom piątej z rzędu Lwowskiej Obwodowej Nagrody Literackiej im. Kateryny Mandryk-Kujbidy za 2020 rok oraz prezentacja czwartego tomu antologii poezji patriotycznej „Oświecone głosy”. Nagrody otrzymali: Pierwsza nagroda: Oksana Bihun z Lwowa za książkę „Odległość do granicy”. Druga nagroda: Mykoła Sawczuk z Chmielnicczyzny za książkę „Ogniste wierchy arkanów rodzinnych”. Trzecia nagroda: Maria Ludkiewycz z Lwowa za książkę „Porywy i zdumienie”. Dyplom zachęcający „Młoda nadzieja” otrzymała Iryna Melnyk z Równego za książkę „Okna”. Honorowym dyplomem „Duma narodu” uhonorowano śp. Iwana Hnatiuka (1929 – 2005) – ukraińskiego poetę, prozaika, tłumacza, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, wieloletniego więźnia sowieckich obozów koncentracyjnych. Wyróżnienie otrzymała córka poety Ljubow Sawka. Zespoły redakcji pisma literackiego „Literacka Ukraina” oraz wydawnictwa „Koło”, jako oficjalni partnerzy Lwowskiej Obwodowej Nagrody Literackiej im. Kateryny Mandryk-Kujbidy, zostały uhonorowane „Podziękowaniem Lwowskiej Rady Obwodowej”. Z natchnionym słowem wystąpili pisarze, przedstawiciele władz, działacze społeczni, wśród nich: Iwan Sobko, Olena Machniuk, Nazarij Brezicki, Iwan Swarnyk i inni. Na zakończenie moderator uroczystości, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący jury Nagrody pan Oleś Diak zwrócił się do laureatów i obecnych z prośbą o aktywne włączanie się w popularyzację w społeczeństwie idei ruchu literacko-patriotycznego, zapoczątkowanego konkursem już od pierwszych chwil jego istnienia, i życzył mocnego kozackiego zdrowia.
Od organizacyjnego zarządu — członek NSPU Oleksandr Zadawura
Машинний переклад
Własta WŁASENKO
Ona podobna do lalki-motanki, Ona nosi zwyczajne skrzydła, One gniotą ją pod sukienką, Ona wstydzi się ich delikatności, W mieście sensy, seanse, cinkciarze, Ona stara się być poważna, Skrzydła wiercą się nad łopatkami, Dokuczając jej lotami. Ona staje pod ścianą plecami, Przyciska je do napisu “Dezzl”, Winowajczo patrząc na przechodniów, Jakby złapana na gorącym… Archiwizuje w sobie spojrzenia, wzroki, Wybitą brukowaną kostkę szarego miasta, Milczy obojgiem oczu, Przepraszając za loty. Inni za plecami mają kieszenie, Oni szczycą się zielonym szelestem, A u niej szelest anemicznie biały I wygląda jakoś niepewnie. Żeby tak wyskoczyć z tej skrzydłatości, Porównać debet z kredytem, Rozbierać się w kursie dolara, I w skalach geopolityki, A ona na starym parapecie, gwiazdami skrzydła wyczyści, bo trzeba lecieć wykwintnie, żeby umierające miasto oddychało
Jeszcze trochę — i ty prochy smutne, złote prochy nad rzeką, ale trembita, co za tobą, jeszcze dudni w sośnie, której wiatr ściera popiół z czoła, bo w niej jak w cichej chacie, kołyszą się gniazda ptasie, pełne puchu i ciepła...
Tu i teraz. Bo tam i potem — to stracone tu i teraz próby na prawdę, dlatego bez żadnych tam efektów specjalnych, zamachów w sobie radź sobie po prostu i równo, i miej na uwadze — nikt nie słyszy, nikt nie patrzy, nie klaszcze, nie głosuje, nie kamienuje do krwi... ...no i uspokój, wreszcie, ten koncert w głowie o wielkiej miłości z duchowego głodu, bo w głównej roli — życie, a nie przesypywanie śmieci z głowy do głowy, i nie przeciągłe narzekania, słuchaj swojego wydechu i wdechu — oto twoje piękna i rozkoszowania, bo na rozstajach woli i dogmatu, i kilku skąpych szczęść dał ci ktoś kawałek drogi i niczego innego już nie da, dlatego idź i raduj się śniegiem, śmiechem, ludźmi, wiatrem, zimą, raduj się, żeby na końcu mieć czym zaświecić w ciemności
*** Kiedy zawali się twoja chatka w środę na samo święto pod samą strzechę i pęknie na dwoje las, zatknięty w tobie jak ość, to cicho.., bo nic strasznego już nie ma. tylko odszukaj dziadkową czarną strzelbę... i sprzedaj, i za wszystkie pieniądze zawołaj muzyków w wyszywanych rękawach, i wtańcz gdziekolwiek w lasach na strasznej wysokości, skraju otchłani swój najlepszy taniec w życiu. Dzisiaj. nie daj mi spać, nie daj mi spać, choć ty mi spać nie daj, bo tak i nie zdołam w tym śnie rozpoznać mi podarowany raj, dotykaj drzew moich, gładź ich plecy, wylizuj z nich siłę i sól... dużo owoców z nich spadało w glinę — drzewami będą nie wszystkie. jak grzmotnie na łzy — zagrają troiste, zakręcą się liście pstre,
całuj mnie rano, całuj mnie w mieście, w którym ja przespałam siebie...
...kochany, a ładna-m tobie? korale rozbiegły się po piersiach jak owce ze stodoły i cicho pasą się sobie… powoli, mój koniku czarny, powoli, powoli… wszystko krajem, mój koniku, krajem, i nic mnie nie pytaj, wesoła-m — bo muszę… nikt już nigdy niczego się nie dowie, i ty nie dowiedz się, bo wygnie się ławka, bo pękną korale i zgubią duszę…
Nazwałam się sama narzeczoną, podeszłam wprost, opuściłam wzrok, drogę mi na ramię położył chustę wyszywaną na stary wzór, i stałam ja, ledwie nie płakałam, hamowałam krew i świeciłam się, z białych rąk moich mirra kapała, rozlewała się, rozchodziła, rozlewała się miodem-słodem, jak trzymał mnie, jak pióro lekkie… na rudym koniu sprzączki złotem żółte chwosty strzemię wąskie… chmury wyły pod zmierzch, upijały się, nabierały się, niosły krogulce moje warkocze, co ślubnymi nazywały się, górom kłaniałam się do pasa i poiłam je ziołami — kadzidłem i prosiłam je półgłosem szczęścia-radości, szczęścia-radości, i drżałam jak rzeka wygięta przed nim jednym opuszczałam wzrok, jak zdejmował ze mnie chustę wyszywaną, chustę wyszywaną na stary wzór
Niemal północ. Lekka nad zboczami... Nie poznałeś mnie, mój samotniku? Byłam aniołem — żyłam ze skrzydłami, a obgryźli — oto, na miotle, ładnie bili, ale pusto wybili, odcinali, ale mało mierzyli, księżyc szarpnie się — stanę się widzialna, światłem świeciłam — mało wierzyli, oto i wyszło — nie stałam się złotkiem, kamień-oko i ostre kości policzkowe, wszystko, co słodkie — wiecznie krótkie, co już wypadło — to i wypiłam. resztę wylałam przez lewe ja, srebrną czaszę upuściłam do ziemi, niech nie w dym sobie wichrzy, wypolikuje deszcz w jeziorze
Patrz w źrenice, w te dziury — więzienia, spójrz, co tam dzieje się z dna.. Nie rusz moich kręgów — to moje tajemnice, a kamień — im piękna cena.. Wszystkie kody starte do trzeciej ćwierci, zasłonięta rzęsami, śpij… Sznuruj się ciasno, sercowa służebnico,
ganiają po tobie sierpy... A pole minowe, a niebo miedziane, a biały księżyc połyka ciemność, nie oglądaj się — mnie nie widać, nie oglądaj się — mnie nie ma, ja kreślę liczby, chowam daty, boję się kochać — taka śmieszna, no co tu powiesz, a co mówić, tylko spojrzeć wzdłuż okna, tylko spojrzeć jak niepostrzeżenie na szkle znika mój sylwet, żeby zrozumieć, że przelotna ta wieczna wataha moich marności... ..i wezmę Księżyc — szamański bęben, i wyjdę w północ na pierwszy śnieg... trojakie zioło u mnie będzie, trojakie zioło moich dróg… wiatry, zlatujcie się — wielkie ognisko, wielkie ognisko na dnie jezior... moja modlitwa — jedyna warta na białych drzwiach moich jaskiń… ja będę w bęben te rytmy bić, trojakie zioło nie minie, nie wyrzeknę się ciebie kochać, nie wyrzeknij się i ty mnie na polu minowym, na niebie miedzianym, jak biały księżyc połknie ciemność, nie oglądaj się — ja będę obok ze wszystkimi twoimi dwunastoma...
...ale zatrzymaj się choć raz nad lasami, w moją celę spójrz wariacie, bo chyba tylko małymi wierszami pocałujemy się raz w życiu i na sercu nad ranem, nad ranem porozchodzą się szwy i mnie cicho wyprowadzisz bosą na ganek, i między nami tylko przemknie biały cień czy to ptak, czy słowa… skrzypnie furtka za nami stara i taka samozaparta i surowa ja pójdę… bo pora... bo pora.
w miasto weszła twoja szerokość, ani wciągnąć, ani wypuścić — ty... ty gdzie?! słyszę ciebie jak zwierzę, zwierzę wszędzie (czytaj — nigdzie) teraz... czekaj... ty blisko, tu, pierwszy szept i ja — rzeka, zatrzymaj się, ja słyszę, ja twój szlak skraju kontynentu... ...kamieniu, odpuść, wypłynę przecież i tak, bo ja słyszę — on tam!! zagrodziłaś mi świat, kamienna ściano, i moim słowom...
*** Lasem z czerwonym lisem błąka się Czarna Bogini… Wiesz tylko ty — nie bogowie zakończą obrzęd, oni pchają się ze wszystkich szczelin… i Pęka! Skrzynia! …stań za plecami, żebym nie patrzyła do tyłu … Daj mi pamiętać, że łzy twoje rzeką płynęły tylko od tego, że przeżyłam ja w nocy… Że zostałam nagą i sobą,
z czerwonym lisem na znakowym ramieniu. Trawy łamią się w kości — bogowie nie zamykali oczu, na dnie moich rzek ognisko płynie bystre, spadają idole w wodę, leci z nich kłaczki, ale kim ja jestem, no kim ja jestem, żeby zapragnąć pieczonego lodu u Czarnej Tej, co ze mnie przez mnie do mnie bez pukania idzie??!! ...Ona mówi, że dwieście wieków temu ja tu żyłam z tobą... I w nogi mi klucze złote kładzie
Nagle znikają ci, co strzegą pałac, cisza wchodzi prosto w pustą salę, śmieje się pajac, płacze śmieszny pajac, strząsa popiół w srebrne kraje luster on zna cenę kłamstwa, zna wagę słowom, cienie miecze skrzyżowały, do ataku ruszył smutek ... ja klaszczę nie rolom, a trawom i modlitwom, co przerastają we mnie przez czarny stary fortepian a za oknem co nie maj, to sztorm i sztorm, ja wytrwam w pierwszym akcie, ale ty strzeż steru, a chcesz — wypij mnie na raz jak brytyjski rum,
a chcesz — rozbij na dwieście jeden fraktali, a o północy załaduj kuszę księżycem w pełni i wystrzel w drugim akcie z bliska w żebro... cienie po raz drugi skrzyżują się na moim oknie i upadnie mi do nóg czarno-białe twoje pióro I wrócą ci, co strzegą pałacu, i wyszepczą miłość w pustą salę... śmieje się pajac, płacze śmieszny pajac, strząsa popiół w srebrne brzegi luster wychodźcie zza drzew i nie pytajcie kim jesteście ja wiem kim wy jesteście i jak wy milczycie zielonołape psy, czerwonookie sowy wy chłepczecie rzekę, na afiszach śpicie wy wiecie że ja opadłe mokre igliwie wy znacie mnie bez głosu i słów tylko twarz w rzece nie wie kim ja, kim ja patrzcie tam za nim trzymajcie brzegów jak wytrą się myśli jak wywietrzeje serce jak wyszlifuje wir do milczącego dna spojrzy ono w księżycowe lusterko i może dopiero wtedy podobne stanie się do zielonołapych psów czerwonookich sów i wychłepcze rzekę na afiszach zaśnie i wyjdzie zza drzew i nie zapyta kim jesteście a obejrzy się żeby zobaczyć mnie „Poezja — to metryka, paszport, linie na dłoniach, spirale na palcach, to próba wielkiego sądu, gdzie trzeba być tylko sobą, i wielkiego katharsis, gdzie wybacza ci się wszystko... To detektor mojej prawdy czy mojego kłamstwa, to detonator do wysadzenia mojego wewnętrznego więzienia i rezonator mojej wolności, to moja rytmicznie ułożona mowa z moją własną wersyfikacją, moja sztuka językowa, która należy tylko do mnie tylko wtedy, gdy jest tworzona i zupełnie nie należy do mnie, gdy jest czytana, ale zaczyna się od mojej znakowo-symbolicznej eklektyki, w której wyrosłam i którą kocham, którą pielęgnuję taką, jaka uformowała mnie, ulepiła, dała swoje oznaczenia na świat i nie dała nabrać się cudzego... To wielowektorowe i wielosferyczne widowisko przelewania się makro- i mikrosubstancji, to teatr harmonii, w którym nie ma głównych ról, a jest tylko jednoczesne misterium chemii, fizyki, fizjologii i czegoś takiego, co nie ma nazwy. Właśnie to bezimienne wyciąga, wywabia mnie ze mnie i każe nie bać się, a wierzyć i ufać procesowi, który się zaczyna. Leksyka, jamby-choreje-daktyle, cała ta architektonika, ta służba tekstu, stoi za kulisami i czeka, kiedy zawołają. A tajemnica miesza się na wewnętrznej muzyce, która prowadzi twój osobisty taniec emocji – tej primabaleriny, za którą pamięć szaleńczo szuka wizji, zapachów, nutek, drabinek, sznureczków, haczyków, klamerek, gwoździków — wszystkiego, dzięki czemu na ułamek sekundy łapie się stan językowego nieważkości bez wiedzy i oznaczeń. I dopiero wtedy powstaje słowo, a za nim jego służba znaków i symboli, jambów i chorejów, leksemów i semantyki mojego rodowitego języka. I dopiero wtedy wyzwala się z pąka poezja, rozwija się, krzyżuje się w tych płatkach, wciąga w proces, wypełnia sobą całą scenę twojego organizmu i ty tworzysz nowy świat, którego przed tobą nikt nie tworzył...”
Машинний переклад
Trzymaj się dzwonka na owczej szyi... ...biegły czerwone lisy po starym kamieniu, po wilczej czaszce dwunastu czuhajstrów zakładało szerokie pasy moczyło czuhy w potoku krysanie na oku — milczały... w koło stawały, w sopiłkę grały dusze łowiły, za pas kładły światem chwiały coraz mocniej, mocniej koło stawało coraz węższe, węższe i — sunhoło-o-o-o-ow!!! jak nymfa nieczesana krew pod pasem miota się, łamie, woła w arkan!!! Aho-o-w! Oczy w oczy — nieme krzyżujące się ognie, ahi-i-ij! węgiel spod powiek czarnymi ptakami w las niebo odwróciło się i zawisło na ukos dudni w nim woda r-r-az, dw-w-wa a w ziemi makowa głowa ciężka od wody a po niej dwadzieścia cztery ślady w pył, gromadnie, w pień, w dym markują drogi wszystkim żywym po starym kamieniu, po wilczej czaszce po mokrym pasie liżą nogi czerwone lisy.... Trzymaj się, duszo, dzwonka na owczej szyi... Tam nikogo nie ma, tylko hradża dziwna tylko hradża dziwna, i jeden raz na dzień w srebrnych zhardach tam chodzi kobieta jedna czarna kobieta...Dzwon, dzwon... za nią słońce idzie, głową trzęsie, to znika w pagórkach, to stąpa w ślad ciepło prycha w szyję i okiem pasie w ręce jej chleb... i prowadzi ona słońce w dym i kładzie przed nim niebiosa, jak otawę w kosz jego nimb złoty poza góry pada jak rzeźbiony talerz zasypiaj,zasypiaj,mówi,Czarna rzeko — twój obiecany raj, twój daleki ogień złoty powróz — twój testament i Ręka nie wypuści go póki tu w dolinie jeszcze śpią te ciała, którym przeznaczono przenieść psalmy co w nich serce ślepe jak marżynka mała w słomie ze skrzydłami... I cichła woda, i uciekała spod powiek tylko hradża twarzą obracała się do dnia, jak w zhardach z bram czarna kobieta na świat wyprowadzała konia... *** Czwarte pianie, dębowa beczka tam niepoczęta woda na dnie pełznie górą biała koszula — świąteczny ubiór niosą mi… niosą na ciupagach kudłate zwierzęta w nich uczciwe oczy i dziwny czyn ubierają rano po gołej skórze na mokre włosy... milcz... milcz… milcz i słuchaj — taka godzina: obejdą trzykrotnie — wtedy i pora… na biały kamień ściecze malina na ciemny korzeń spłynie mara i nastanie cisza w cztery oczy na białych wodach zamieszam świat… owieczki białe niosą mleko owieczki wiedzą wszystko jak należy… żentyca ciepła w ręce siadła tańczcie palce, bo zza rzeki idzie sarna — księżna biała po Czarnohorze pod gwiazdy całuje czule mi dłonie jeszcze parę oddechów do pierwszych łez… świecie biały — przegnały się konie przewróciły Wielki Wóz i świat jak łóżnik ścielił się w nogi koszula biała uciekła z ręki-to nieśli słońce — starego boga — kudłate zwierzęta wzdłuż rzeki. Co tak, duszo, harujesz Co tam na ciebie sunie.. — Skoro dwunasta, słyszysz? Pora. Zamykaj zasuwy. Biały czosnek na okna, Księżycowy ząb na furtkę Serce siebie zostawia Karbami na odrzwiach.. Oto one, szare ptaki Ciemnym skrzydłem po skórze Ty nawet nie zauważysz Tego przelotu walkirii.. Gdzie twoja, duszo, ofiara Gdzie twoje srebro-złoto Znowu twoje trasy Przez stare błoto.. Wyjdź i wyj, wilczyco Trawy, spłyńcie z progu Ciemno wokół, ciemno Wyprowadźcie na drogę… Słuchaj, duszo, co wiedziałaś Wiedziałaś, ale zapomniałaś Trzeba, żebyś sobie przypomniała Trzeba, żeby ja usłyszała.. Zdążymy, światło skrzyżuje Promienie na firankę… Jeszcze nam zostało parę godzin do rana. Cicho, słowa... Wszystkie filozofie zbiły się w stado i przeleciały mimo... Słyszysz? Wierci się korzeń w ziemi i nabrzmiewa trawa, i rośnie, i tak niecierpliwie, bo znająca, bo żywa... bo co jej do tego, że w tobie rozsiadły się smutki, płacze i żale — ona na szyi srebrzy rachmańskie korale i tańczą w niej bóstwa, bo nad nią księżyc wysoko, i patrzy tak, że w źdźbłach głupieje krew, i soki zielone jak rzeki, a rzeki jak soki, płyną i płyną, wypływają, wracają znów, i kręci się koło, odświeża słońce na cień wróżbity na księżycową kość, całuj mnie, mówi, trawo niesamowita, biorę cię za synową... ...i co im wszystkim do tego, że ludzie ponurzy zaorali smutnymi oczami całą swoją glinę że ich korzenie wiercą się w ich zadumie i ciągną ich dusze w dół w dół... No co im do tego... Z nich zlizuje księżycowa poświata rozkołysane gałęzie im łatają białe sroki i grają drzewa rachmańskie wesele... Zlatują się kwiaty na trawy w mgły w rzekę mleczną, a potem nad ranem przychodzą na pierwszą Wszechnocną... zdejmują korale i cicho szepczą... i może, jak zechcą, zaklną i nasze żale... Dziki górski piołun przecina twardź on z plemienia saracenów on znieważa śmierć jego zwali kiedyś car a być może i Lancelot za nim teraz — sto tysięcy chmur przed nim — pięćset on nie wie co było przed nie wie co będzie za on czeka na fioletowe deszcze lubi kiedy burza przylatują nocą z rzeki smoki jego pory i dyszą na listki na skraju skały one kołaczą skrzydłami mgłę one zapomniały co to znaczy chwila w nich pod powiekami ocean drży nikt z nich nie słyszy ciemności nie wie dokąd jej droga pisze piołun po skale psalmy — one go strzegą oj ty mężu mój, czy ty bracie mój czy ty miły mój, ty za mną stój... już przyszli oni, stanęli i stoją stawiają moje białe serce na czerwony blat na starą pętlę, na zardzewiały gwóźdź... zamarza granica, zalatuje ptak pada w próg dawny toporek osiada z mojego serca siwy popiół zostawia cień na odrzwiach karb na ręce blizny, a na rusztach skarb... Ciszej, miły, czsz.., ciszej, jeszcze nie czas ktoś wyżłabia we mnie swój ikonostas na stare szable idzie stara wojna wystąpił twój pot kroplami wina kroplami rosy na zielony mech układa moją duszę wycieńczony Bóg... Oj ty miły mój, patrzą święci na twoich nogach pióra złote stój za mną, stój, nie oddaj wstecz póki słońce nie zakończy swój stary obrzęd. Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy W świątecznym wydaniu tygodnik “Słowo Proświty” (nr 34, 20-26 sierpnia 2020 r.) na święto Niepodległości Ukrainy wydrukowano wśród wybitnych publicystycznych rozważań artykuł rodaka wielkiego kobziarza Ż. Luteho “Niepokonany ProRock. Taras Szewczenko”. Autor informuje o tym, że “wkrótce świat ujrzy trzeci epizod wielkiego projektu Społecznego Związku “Muzyczny Batalion”. Przypominam o tej publikacji dlatego, że mowa jest także o znanym działaczu kultury, kobziarzu-lirniku Wasylu Neczepie z Czernihowa. Tutaj mowa jest też o tym, że w ludowej manierze czernihowianin wykonuje własną melodię do szewczenkowskiego utworu w akompaniamencie odesitów “Druże Muzyko” oraz kijowskiego zespołu “Osiainyj Żywosył”. — Cieszę się, że doświadczeni młodzi śpiewacy i muzycy zaprosili mnie do prawdziwie bojowego zespołu. Z niektórymi z nich dziesiątki razy śpiewałem i grałem na kobzie i lirze w okopach oraz garnizonach ATO. Osobiście objechałem przez trzydzieści lat dziesiątki krajów świata, gdzie zamieszkali nasi rodacy. I nigdzie tak nie współodczuwałem jak na frontowych pozycjach w Donbasie. Teraz wiem, że moja postawa życiowa jest słuszna, bo służę zawsze Ukrainie.
Kobziarz-lirnik, utalentowany tenor, pochodzący z miasta Nosówka na Czernihowszczyźnie. Ponad dwadzieścia lat był solistą filharmonii obwodowej, od 2004 roku – kierownik ukraińskiego centrum kulturalno-oświatowego MAUP w Kijowie. Ludowy Artysta Ukrainy. W repertuarze Wasyla Neczepy znajdują się dumy, psalmy, pieśni ludowe, które wchodzą w skład monodramów: „Pieśni z zaczarowanej Desny”, „Przez wieki i serca”, „Gwiezdna wieczność”, „Byliśmy i my kozakami”, „Pieśni matczyne”, „Było kiedyś na Ukrainie” i inne. W jego wykonaniu brzmią pieśni z zapisów M. Maksymowicza „Gwar, gwar po dąbrowie”, a także utwory historyczno-folklorystyczne z brzegów Desny czy żartobliwe arcydzieła w spektaklu „Gwiezdna wieczność”. Słynny monodram o ukraińskim geniuszu — malarzu i poecie „Przez wieki i serca” (utwór trwa prawie 12 minut) składa się z następujących części: „Wspomnienia o T. Szewczence”, pieśni do wierszy poety „Porodziła matka syna” i „Oj, luli, luli” oraz z jego ulubionego repertuaru „Oj, Morozie, Morozenku”, „Oj, zejdź, zejdź”, ludowej dumy „Na śmierć Tarasa” w wykonaniu T. Parchomenki, autorskiej melodii do słów M. Nechody „Dąbrowo zielona”… Do płyty muzycznej „Było kiedyś na Ukrainie” (wydanie z 2002 r.) słowo wstępne napisali akademicy Jurij Szyłow oraz Mykoła Żułynśkyj. W szczególności Mykoła Hryhorowycz zaznacza: „Nasz sławny kobziarz-lirnik chce zaświadczyć, że nie umiera — „nie umrze, nie zginie!” duma kobziarska, bo jej ratunek — w duchowej wieczności narodu ukraińskiego, w jej talentach. Od Boga ten dar głosem ożywiania źródeł twórczości ludowej. Dlatego nasz naród nazywa tak wielkich śpiewaków, jak Wasyl Neczepa, „ludźmi Bożymi”. Znać, od Boga I głos ten, i te słowa… Wasyl Neczepa — autor kilku podręczników muzycznych. Razem z pisarzem Mykołą Szczudrią stworzył bogato ilustrowany zbiór „W rokotaniu-rydaniu bandur”. Za tę samą koncertową program w 2006 roku został uhonorowany Narodową Nagrodą imienia T. H. Szewczenki. Wśród nagrodzonych tamtej szewczenkowskiej wiosny są wybitni działacze kultury: malarz Jewhen Beznisko, pisarze Anatolij Pohribnyj, Hryhorij Husejnow, Ihor Kaczurowśkyj, Anatolij Kyczynśkyj i inni. Pierwszego września rodzina w Kijowie świętowała jubileusz i odprowadzała do pierwszej klasy jego trzecią wnuczkę Marijkę – córkę syna Romana. I jeszcze jedna radość przyszła do Wasyla Hryhorowycza. Jego brat Wołodymyr oraz literaturoznawca, profesor Wasyl Jaremenko wydali światu wielki tom-zbiór listów wybitnego proświcianina Borysa Hrinczenki, odnalezionych w archiwach Rosji i Ukrainy. Wiele i dobrych lat dla Pana, jubilacie!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
idzie naprzeciw moja Kozaczka! Taka sama postawa, czarne włosy i to samo spojrzenie cierniowych oczu – tylko młodsza… „To moja Katia” – uśmiechnął się zza jej ramion Loszka. Uściskaliśmy się. „Kozaczka! – powiedziałam do niego cicho, przez łzy. – Jakbyś wcale nie wyjeżdżał ze wsi…”
Haloszka, Haloszka i jeszcze raz Haloszka: dlaczego nie Halka, nie Halina – nie wiem. A na „Hala” – to ona by pewnie nawet nie zareagowała. Bo Hala – to ta, co „niesie wodę.., a za nią Iwanko”: smukła, czarnobrewa, wysoka... Nasza Haloszka – ruda, w piegach, bez brwi. Tyle tylko, że wysoka – ale za to krępa, ramiona jak koromysło, i krok – męski, oraz wieczne ryzaki w rozmiarze nie mniejszym niż czterdziesty drugi, podwinięte u góry. Haloszkę widać było z daleka, ale ja się jej nie bałam, jak inne dzieci, bo była nieszkodliwa: tak mawiała babcia Maria Swystunka, a ja jej wierzyłam. Haloszkę też cieszyło, że się jej nie boję, nie omijam jej szerokim łukiem, więc głośno rechotała na mój widok. Śmiech ten był, choć słyszałam go już setny raz, upiorny, dźwięczny i zawsze nie na miejscu, jak i sama Haloszka. Uśmiechałam się do niej, jak do wszystkich w dzieciństwie, a ona rechotała jeszcze mocniej, aż jakby się krztusząc, i jeszcze próbowała coś powiedzieć. U niej to prawie wcale nie wychodziło: mamrotała, machała rękami, rechotała, pokazywała na siatkę z chlebem w moich rękach: niby, ze sklepu wracasz? Udawałam, że nie rozumiem i czym prędzej pytałam: „Chcecie chleba?”. Haloszka miała ponad trzydzieści lat, ja około ośmiu – i zwracałam się do niej per Pani, jak do wszystkich starszych we wsi: chyba nikt inny nie mówił do niej per Pani. Próba dania czegoś Haloszce kończyła się zawsze tak samo: zaczynała szaleńczo kręcić głową z boku na bok – niby, nie, nie trzeba! Przy tym wydawała z siebie gruby głos, marszczyła czoło, przechodziła w lament. Wtedy w rozpaczy machałam ręką i z pełnymi oczami łez szybko odchodziłam, jakbym uciekała – jeszcze szerszymi niż zwykle krokami. Ja, mała, nie wiedziałam, jak przetrwać towarzystwo Haloszki, i dlatego jedynym znanym mi sposobem, by się od niej uwolnić, nadużywałam… A spotykałam ją często: mój marsz do sklepu po chleb czasowo pokrywał się z jej powrotem z kołchozowej cielęciarni. Tam Haloszka roznosiła kiszonkę po żłobach, czyściła gnój, poiła cielęta odtłuszczonym mlekiem. Po prostu tak, z własnej woli. A jeszcze – zbierała krowie placki na kołchozowej stajni: żeby smarować ludzkie chaty, kurniki, szopy. Za pracę Haloszki kawałek słoniny, pół bochenka domowego chleba albo mleko czy olej zanoszono do obejścia jej babci – Olianki: siwej, małej, zmęczonej pracą, milczącej i wiecznie zajętej. Ona milcząc brała – bez żadnych tam „dziękuję” i innych ukłonów. I stawała dalej do pracy. Wieś była jakby za ścianą od nich z Haloszką – dziewczyny wprawdzie nie obrażali otwarcie, ale i nie żałowali, jak beznogiego Petra Werhuna, czy Sonki Barbaliuczki, która od dzieciństwa jeździła na wózku „z dźwigniami i kołem z przodu”. Nie rozumiałam dlaczego: Haloszka przecież nie piła, jak dziadek Werhun, nie była tak złośliwa jak Barbaliuczka. A co było nie tak z moimi dobrymi, porządnymi, szczerymi współmieszkańcami – dopytać się mnie, małej, nie wychodziło, zresztą nie było to przyjęte. Olianka zmarła w którymś roku na wiosnę. Haloszkę kołchoz wysłał do domu starców w naszym rejonie – jakieś dwadzieścia kilometrów od mojej wsi, w zamian zabrał babciną chatę Olianki – za utrzymanie wnuczki. Haloszka kilka razy uciekała z domu starców, stamtąd powiadamiali naszą radę wiejską. Babcie-sąsiadki wzdychały, dowiadując się taką nowinę („do domu chce, to i ucieka”) – Haloszkę znajdowano gdzieś w stepie, brudną, obdartą, zwracano z powrotem do domu starców. I wkrótce, mówiono u nas we wsi, Haloszka zmarła. Chować zmarłą zabrała się wieś: – Do babci i do matki wraca, – szeptały sąsiednie babcie. – A czy Haloszka miała matkę? – usłyszawszy to, przyczepiłam się do sąsiadki-babci Marii Swystunki. – Wszyscy, dziecko, matkę mają, – cicho odpowiedziała babcia Maria i umilkła: niby, nie czepiaj się. Po latach opowiedział mi tata, że matkę Haloszki – Katerynę, wieś dosłownie zaszczuła, kiedy ta po wojnie wróciła z Niemiec z małym dzieckiem. Kateryna była, mówił tata, ładna, czarnowłosa, niewysoka i żwawa. A przed wojną jeszcze i
Машинний переклад
Mieszkam tam, gdzie się urodziłam, gdzie pochowani są moi pradziadowie – w stepach Naddnieprza, nad Orzylem. Na ziemi, która na swoich dłoniach – głęboką, prostą bruzdą – ma linię losu mojego drogiego taty: rolnika o słowiczym głosie i szczerej duszy Ukraińca, Ołeksija Jakymenki. „Wielki świat – w małych oknach” – powiedziano trafnie. Mój świat – to wieś: „tutaj wszystko moje i ja jestem u siebie”, jak śpiewa się w piosence. Tutaj – moje miejsce mocy i źródło pamięci, moje brzegi i amulety. I ludzie – których słowo, los i charaktery gdzieś tam, w duszy, układają się w dziwną mozaikę wiejskich historii, które proponuję dzisiaj także czytelnikom „Słowa Proświty”. Kocham tych ludzi, w słowie zawarta jest moja miłość i szacunek do nich – wiejskich pracowników, których przez dziesięciolecia celowo poniżano, niszcząc ducha gospodarza i duszę Ukrainy, która – jestem przekonana – żyje, dopóki żyje wieś. Po kropli, niczym lekarstwo, staram się zaszczepiać prawdziwym słowem ze wsi – szacunek do jej ludzi, wdzięczność, dumę, poczucie bycia potrzebnym, pragnienie poznania i usłyszenia prawdziwej historii rodu i kraju, z których składa się realna, niewymyślona historia naszej Ukrainy. „Wieś to wieś!” – to grupa w mediach społecznościowych, którą stworzyłam i moderuję właśnie w tym celu. I ludzie chętnie odpowiadają u nas w „Wsi…” na ten apel, podnoszą archiwa, dzielą się fotografiami i rodzinnymi historiami, dokonują odkryć dla siebie – całe skarby! Aby ominąć punkt bez powrotu, uchronić w sobie ukraińskie słowo i ojcowską pieśń. Poczuć się małą, ale znaczącą cząstką wielkiego ukraińskiego narodu. I być z tego dumnym. I nieść tę przynależność dumnie, niesprzedajnie i niezłomnie! Inna BIŁOUS, członkini NSŻU. Kozaczka. Jako mała dziewczynka, oczywiście, nie wiedziałam, co to charyzma, i takiego słowa nie słyszałam. Ale kiedy ciotka Katria Nazariwna rozprzęgała wieczorem konie – nie mogłam oderwać oczu. Popatrzeć, jak zaprzęga, mi się nie udawało, bo ruszała Katria końmi ze swojego podwórka czy z kołchozowej stajni jeszcze o świcie. Wieczorem, już po powrocie stada, kiedy zagnałyśmy krowy do domu, przebiegałam ścieżką przez ogrody „do brygady”. Po to, żeby znaną do drobiazgów scenę zobaczyć jeszcze raz, jak ulubiony film. Katria, wysoka, aż nadto smukła w swoje „pod czterdziestkę”, była taka, że pasowało jej wszystko! Przyjeżdżała końmi, zaprzężonymi w „podwodę”, zawiązana kwiecistą chusteczką, spod której wybijało się pasmo, tak samo krucze, jak i brwi. Jakby węgielkiem namalowane, czerniały nawet na jej opalonej twarzy! Na długiej szyi płonął sznur korali. W wyblakłym na błękit chałacie niosła się tak, jakby była odziana w świąteczne szaty, chociaż cierniowe oczy miały smutek. – Tprrru, mały! Stój! Już w domu! – wołała do konia, a Orłyk zatrzymywał się jak wryty. Katria zeskakiwała na ziemię, zrzucała ręką chustkę z głowy i smolista warkocz opadał na wolność: wszystko, koniec pracy! Katria szybko i wprawnie, głaszcząc Orłyka, wyjmowała wędzidło, zdejmowała z niego uzdę z całą więzią rzemieni i szelek. Drugą ręką zrzucała z dyszla napierśnik. Wszystko razem: i postronki, i lejce kładła na wóz. Uwalniała Orłyka, coś cicho do niego mówiąc – od chomąta, nakładała kantar ze sznurkiem i prowadziła do długiego koryta z czystą wodą – napoić. Orłyk strzygł uszami, prychał – był z charakterem, jak i jego „partnerka” w ciężkim kołchozowo-roboczym losie. Przypadał do wody, smacznie mlaskając przed każdym „końskim” łykiem i długo nie podnosił głowy – aż dopóki Katria z kieszeni nie wyciągnęła czegoś smacznego: kostki cukru, czy jabłka, czy piernika jakiegoś, kupionego w sklepie wiejskim. Orłyk tylko wargami dotykał jej dłoni i za chwilę chrupał smakołyk. „Tylko nie łaskocz!” – mówiła do niego Katria. I prowadziła przywiązać: albo na dworze, albo do stajni – jaka była pogoda. Sama podrzucała świeżej trawy Orłykowi do żłobu, nie licząc na koniuszego Miszkę, który zawsze był podchmielony. Ciotka Katria była dla mnie wyjątkowa nawet tym, że nigdy temu Miszce nie wymawiała, jak inni! Jakby go tu w ogóle nie było. Milcząc, bez pośpiechu, robiła swoje, zdaje się, nie zważając na cały świat wokół. Była małomówna, dostąpić słowa od niej udawało się niewielu. Mnie nie zaczepiała, aż dopóki nie przechodziłam obok. – Co, Ołeksijiwno! Kiedy warkocz zapuścisz? – żartowała do mnie, zawsze krótko ostrzyżonej, i nie czekając na odpowiedź, z lekkim uśmiechem szła precz. A szła tak, jakby nosidło z wodą niosła! Ołeksijiwną jeszcze wtedy nikt-przenikt na świecie mnie nie nazywał, chyba że tata, kiedy pytał o coś ważnego. Do mojego tatka Katria, wdowa z dwójką bliźniaków na rękach, trochę młodszymi ode mnie Liośką i Nataszką, odnosiła się po szczególny sposób. Nieprzystępna i samowystarczalna, taka, która zna swoją wartość, ona i na wiejskie wesela przychodziła tylko z małymi za rękę. W wyszywance, jakaś całkiem już świątecznie-nie stąd, podchodziła do grupy, splatała ręce na piersiach, odosobniona przysłuchując się rozmowie. Wesele powoli się rozkręcało, nabierając tego szczególnego gwaru i brzmienia, ton i nastrój którego zależały i od muzyków, i od narzeczonych, i od gospodarzy podwórka, gdzie się bawiono… Bo wieś przecież była wciąż ta sama – nasza! I po spotkaniu-obsypywaniu młodych i swatowskich przyśpiewkach, zaczynało się ogólne widowisko. Mój tata, mrugnąwszy do harmonisty Wasyla, zaczynał skądś aż z głębi weselnego podwórka: „A już trzeci wieczór, jak dziewczynę widział…” I we dwoje powoli szli do grupy, gdzie stała i Katria. Ona „włączała się” natychmiast: oczami, ruchami i – głosem, gęstym, aksamitnym: „Nie wyjdę, kozaku, nie wyjdę, sokole…” To był prawdziwy teatr ludowy! Szczery i niedościgniony! A mój tata z Katrią (nie tylko oni – artystów we wsi nie brakowało, których w każdym w tamtych latach) – byli partnerami „po scenie”: na każdym weselu, wyjazdach, gdzie wtedy zbierało się po sto-dwieście osób. I, jak prawdziwi partnerzy, oczywiście, kochali jeden w drugim człowieka, bo inaczej nie wydarzałaby się sztuka. Katria w śpiewie stawała się całkiem nie taką, jaką znała ją wieś, bo to śpiewała sama jej dusza – otwarta, szeroka, szczodra. – Ech, Kateryno, gdyby nie twoje konie i nie mój traktor – być by nam artystami! – żartował mój tata. Boże, jak oni we dwoje wyśpiewywali! Całe wesele, jakby wyrywali się z ciężkich dni powszednich na wolność – i zmęczenia na nich nie było! „Kozaczka!” – nie inaczej, ze szczególnym szacunkiem i dumą nazywał mój tata Katrię. I z czasem zaczęła ją tak nazywać cała wieś. A ona i nie przeczyła. „Kozaczka” Katria oto – została w mojej pamięci na zawsze, bo staruszką ja jej i nie widziałam. W siedemnastym roku życia wyjechałam ze wsi, a lat po dziesięciu Katrię zabrał do siebie syn Liośka aż do Kazachstanu, gdzie osiadł z młodą żoną, otrzymawszy skierowanie po studiach. Wspominałam Kozaczkę często: kiedy gdzieś słyszałam „ich z tatą” piosenki, albo kiedy widziałam konie – pięknych rasowych, bywając na różnych wystawach, czy w gospodarstwach w pracy. Wspominałam Katrię i zawsze miałam dla siebie przykład kobiecej godności – na wszystkie życiowe sytuacje. A w jeden z dni zadusznych, patrzę –
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wesoła. Wieś nie mogła jej wybaczyć, że urodziła „z Niemca”. Mówiono: „Takie to u ciebie niepełnowartościowe, bo urodziłaś od faszysty, od mordercy, grzech na siebie wzięłaś”. Pewnego razu dokuczano jej tak, że Katrię znaleziono w pętli... Hałoszkę wychowywała Ołianka sama, z dwunastorublową emeryturą. Najbliżsi krewni Ołianki wiedzieli, że rzeczywiście Katria urodziła od Niemca, od faszysty, który zgwałcił ją, niewolnicę z Ukrainy. Ale co powiesz tym, którzy oślepli od nienawiści, straciwszy na wojnie męża, synów, matkę, małe dzieci. Co udowodnisz tym, których rodziny zniszczyli faszyści (nawet pułkowe gazety pisały o tragedii chutoru Cwitki koło naszej wsi) – wycofując się, Niemcy spalili go razem z ludźmi. Hałoszka przez cały swój krótki wiek, nie wiedząc o tym, odpokutowywała grzech całego narodu! Jej nieobronna dusza prosiła o ciepło, szczerość, dobroć, a jednak zgasła, na zawsze obca, lekceważona. Tak i nie zasłużyła sobie Hałoszka u moich wieśniaków. Nie doczekała się od nikogo nawet promyczka miłości... Kiedy nasza wieś zalewana była wodą albo kiedy płonęły chaty od stepowego wiatru po trzy w rzędzie, albo tonęły w kanale nawadniającym dzieci – wspominały babki Hałoszkę, żegnały się i unosiły oczy ku niebu. I krzyż na jej grobie zawsze był pomalowany, przewiązany, jak trzeba, ręcznikiem w dni zaduszne. I napisano tam do dziś: Jahołnyk Halina. Bez imienia ojca…
Ониськине свято. Świt ledwie mrugał na nowy dzień. Obmywał się rosą, przeciągał się opieszale na puszystych kłosach wyrzutami mgieł, rumienił się zorzą. Sennie dawały nutę do porannego śpiewu ptaszki. I tylko Ониськин kogut – najstarszy, jak i babka, na dalekim końcu – dźwięcznie i gniewnie, jak tamta Gajworonowa piła tarczowa, nagle wpijał się w niebiańską mannę letniego poranka. I znów, i znów! — Żeby cię kury nie deptał! – zaklął przyciszonym głosem Petro-sąsiad. Pociągnął papierosem.
A Oniśka drobiła po podwórku: od szopy – po chrust, z chrustem – do pieca. Od pieca – do starej gruszy, gdzie od wieczora żółtała kupka zebranych cierpkich dzikich śliwek. Zapomniała wiadra – wróciła: stąpała drobno, jakby spętana, pomagała sobie iść, często wiosłując wolną ręką w przód i w tył. A przecież bez laski! W beczce z wodą brzęczała pszczoła, babka mimochodem zaczerpnęła dłonią wody, uwolniła jeńca, wysadzając go na wyszczerbiony dębowy brzeg. W płaskiej tafli beczki głośno pluснęły i zatonęły kilka śliwek. „I byłby kisiel, ale kto ich nazrywa?” – myśli babki dawno rozbiegły się z nią samą – z szorstkimi rękami, które zbyt powoli łamały chrust i wpychały go do pieca. Z pokręconymi nogami, które ledwie szurały po podwórku w czółenkach z gumową podeszwą z petrykiwskiego bazaru. I z krzyżem, który nie chciał się giąć tam, gdzie myślała. Myśli były szybkie, jak niegdyś sama babka. „I to dobrze”, – cicho cieszyła się Oniśka, bo głową słabowali też młodsi od niej. A jej dziś – osiemdziesiąt siedem! Tylko nikt o tym nie wie! Bo i sołectwo, gdzie na emeryturze myła podłogi, składa życzenia, kiedy w metryce zapisano – na drugie Oczyszczenie Najświętszej Maryi Panny, i dzieci-wnuki, i sąsiedzi. Prawdziwe zaś – oto ono, teraz.
I Oniśka „namyśliła” sobie święto! Ani tobie pieczenia pierogów, ani nakrywania stołów, jak na Pречисту... Ani przeżywania, czy chleb się uda, czy kisielec (холодець) się zetnie... Bo to nikomu innemu – tylko jej jednej święto... Takie – bez gości i pierogów, bez gościńców i prezentów, a patrz, aż drży jej, gdy się zamarzy... Aż ręka sama sięga w letniej kuchni, by przestawić „kukułkę” z ciężarkiem na łańcuszku o ile godzin do przodu, żeby ten wieczór przyszedł szybciej. Lecz Oniśka przeżyła wiek i wie dokładnie, że wiejski dzień mierzy się robotą – i żaden wieczór, nawet najbardziej upragniony, nie nadejdzie, dopóki nie odrobisz temu dniu wyznaczonej przez samo lato zapłaty za pracę. Krzątała się po podwórku, była i na ogrodzie, i w rowie, gdzie pasie się koza Łanka, z sześć razy. Rwała trawę, suszyła gruszki, paszła kury, nosiła wodę, zbierała jarzyny – i nie na darmo żartują sąsiedzi: „Kto wam, babo, uwierzy, że cały wiek na fermie, skoro tak się wałęsacie w dziewiątej dziesiątce...” Lecz ona sama już nie wierzy sobie, czy to życie było przed starością... Jakby cały wiek – stara! Kilka razy między kłopotami a robotą przysiadała Oniśka na obdrapanym stołeczku pod piwniczką. Odpoczywała. A kiedy już i stara akacja za jej podwórkiem nie utrzymała na wierzchołku rozpalonego słońca, zrzuciwszy je na sam skraj stepu, baba zebrała się do chaty. Obeszła jeszcze raz podwórko – czy jaka kura się nie zawieruszyła, zajrzała do Łanki, podparła miotłą drzwi letniej kuchni, poprzewracała wiadra, powiesiła na płocie dwa czyste dzbanuszki. Nabrała sobie na noc kubek świeżej wody ze studni i ruszyła... A w chacie... W chacie, umywszy się i pomodliwszy, wyjęła z etażerki, pomalowanej na biało – tę książkę, którą zostawiła babie na pamiątkę młoda nauczycielka, mieszkająca dwie zimy w czystej połowie Oniśkinej chaty. Nacieszyła oczy, pogładziła lśniące lakierowane boki, położyła na kolanach. Otworzyła... I zaczęła świętować! W książce były namalowane miasta i pałace, pomniki i obrazy – jakie cuda są na świecie! Oniśka lubiła tę książkę, ale tak ani razu nie doszła do jej końca – gruba, a baba czyta wolno, sylabami – tak nauczyły ją, najstarszą, na piecu młodsze braciszki, które chodziły do szkoły, podczas gdy Onisia po śmierci mamy dbała o gospodarstwo. A i później Oniśka zdobywała naukę, jak się dało. — Fran-cja – zaczęła na całą chatę. – Gdzie ona, ta Francja... I co ci Francuzi jedzą, że takie piękne pobudowali... Baba szeleściła kartkami, błądziła po nietutejszych ulicach i pałacach, czuła się drobna i zagubiona w tym nieznanym jej dziwnym i przepięknym świecie. Podglądał przez okno babę księżyc, gromadziły się wokół babinej książki gwiazdy, a Oniśka wciąż świętowała i świętowała! ...Aż świat ledwo mrugnął na nowy dzień.
„Porada” Na jesień Ostap oślepł. Całkiem. Siedział sobie pod chatą, mrużył oczy na skąpe poranne słońce i słuchał wsi. U Makarów zaskrzypiała cembrzyna, i raz jeszcze, i jeszcze – ciągną wodę. Dużo wody – krowy będą poić. U Sewerina, w tym końcu zagrody, gdzie stoi suszarnia, gęsto i gniewnie grzmotnął młot o podstawę słupa, jeszcze „hup!”, i znowu „hup!” – przywiązują kozy. Młodszy Czyhryn z „szmargałką” kręci się przy rozruszniku, a traktor tylko pyka, jak Sydir papierosem. I niby już chwycił, i zaczął dymić – aż zapachniało, a potem dwa razy huknął i zamilkł. I znowu! A za trzecim razem – „trrach-ta-ta-ta-trach!” wymieszane z „matko-jego-mać” Czyhryna – zakaszlał, „odchrząknął”, zagrzmiał! Poniosło solarą, smarem, sadzą i jakby nawet – stepem... Ostap wciągnął powietrze głębiej. Nabrał pełne płuca, aż mu w głowie zawirowało – przegniłych liści, zgniłego jabłka, wilgotnych łusek słonecznika... „Proszę, Ostapie, i jesień”, – czy to wymamrotał, czy pomyślał. Namacał sękatą laskę, oparł się o nią, wstał, postał chwilę i znowu usiadł. „A dokąd ty, biedaku?” – zapytał sam siebie w myślach. Czy na głos? – „Tamto jest twoje, przyzwyczajaj się!” Sięgnął ręką i poparzyło go kłującym chłodem, aż duszę przeszyło – drut, żeby niewidomy mógł chodzić, naciągnięty przez cały dwór „według trasy”. Do „ubikacji”, do kuchenki, po drodze – studnia i kurnik. A po prawej, jak dwa kroki postąpić – próg domu. Wiadro na wodę wisi na płocie, który jest między kuchnią a piwnicą. Nie minie się, bo sam ten płotek majstrował! I wodę po omacku wyciągnie ze swojej studni – sam przecież zrąb stawiał i kołowrotek, i korbę do niego. I jeszcze klapę zamknie sam, żeby liście, opadając, do studni nie wpadały. „Gospodarzu, żeby cię!” – powiedział? Pomyślał? Zacmokało, jak sądzę, obok: „cyk-cyk, cyk-cyk” – mleko w pusty wiadro, a potem weselej, głośniej: „cyk-cyk, cyk-cyk-cyk-cyk!”. Jeszcze dwa-trzy takie refreny i zawoła Halka-sąsiadka prawie do ucha: „Kumie, Manja przekazała ci mleka! Za to, że jej wczoraj jabłek nastrząsnąłeś!” A on jej powie: „Nie krzycz tak, Halko! Ja jestem ślepy, a nie głuchy! Drzesz się na cały zaułek!” A ona odpowie mu celowo dość szorstko: „Ano, a może jakiś „delikatny” jesteś!” A potem będzie „kwokać” z otwartych drzwi letniej kuchni, która jest cała i „nietknięta”. Będzie wzdychać, wypominać. A on znowu będzie sobie wyobrażać, że drzwi w tej kuchni są zielone! Ciemne, jak barwinkowe liście w cieniu. Takie chciała jego nieżyjąca już Nadia. Sama je malowała. Lubiła zieleń. Kiedy on, bywało, całe lato z traktora – na kombajn na stepie, ona odmalowywała okiennice świeżą farbą, i bramę, i wszystkie furtki, i drzwi na strych i do piwniczki... Czy tak było? Czy i z nim też? Już przekrzyczało się trzy refreny, a z Halki i mleka nie słychać. Wygoniła krowę na pastwisko? Ale przecież Myszko ją gania. Gdzieś poszła? Przecież jak zwykle zaczynają dzień z kumem. „Jeszcze tobie, człowieku, do twoich kłopotów ludzi dokładać!” – pomyślał o sobie. — Kumie! — cicho, a nie tak jak zawsze, odezwała się zupełnie blisko Halka. Jakby tu stała. A może i stała? Słuchała jego myśli? – Dzieci twoje dzwoniły. Przyjadą już jutro. — Jak jutro? Przecież daleko, o tak! — Już w drodze, mówili. — Ty przecież, kumo, zameldowałaś, że u mnie wszystko dobrze? U nas... Po co przyjeżdżać? Co tu oglądać? — Chcą cię zabrać, kumie, – to już Myszko. Razem, widzisz, przyszli z Halką. — A wy im co? — No cóż, kumie. Twoje dzieci... Twoje oczy... Tobie wyrokować. Za nami nie stanie, Ostapie. Będziemy żyć, jak żyliśmy – przecież wiesz. I zimować będziemy. — I przezimujemy! – znowu Myszko. — A rady to kogo? U kogo mam zapytać? Nadii nie ma... Wstał. Dwa kroki w prawo. Próg. Drzwi. Klamka. Pokuśtykał do izby. Zgarbiony – aż mniejszy. „Boże! Ja Cię nie widzę, a Ty mnie usłysz!” – stanął w kącie, gdzie Nadine ikony. Nieśmiało dotknął palcami czoła – pierwszy raz od dzieciństwa, kiedy jeszcze nieżyjąca babcia Domacha uczyła go składać palce w krzyż i mówić „Ojcze nasz”.
Машинний переклад
Wasyl TRYLIS. Zakończenie. Pocz. w nr 35 z 2020 r. Ukrainiec chętnie podejmuje się wyjaśnienia, po co potrzebna jest pieśń. Opowiada o tym tak pięknie, że aż łzy cisną się do oczu. Ale milknie, gdy tylko zapytasz go, dlaczego sam nie śpiewa. Nie milknie od razu, próbuje coś tam argumentować: że niby słoń nadepnął mu na ucho (chociaż w tym momencie przypomina sobie, że ród miał bardzo śpiewaczy), nie ma wolnej chwili (kłamie), nie takie teraz czasy, żeby śpiewać (to jakie one są takie, że nie takie?), a to jeszcze zacznie przekonywać, że nasza pieśń nie umrze, nie zginie, bo oto spójrzcie, jak wiele jest różnych festiwali i konkursów, niemal codziennie, jak nie w Myrhorodzie, to w Kijowie na Polu Śpiewaczym, jak nie w radiu, to na płytach i pendrive’ach – takie morze pieśni, ho ho… No to dlaczego ty, człowieku, sam nigdy nie śpiewasz? Dziewczyno, a pokaż no, jaką kołysankę zaśpiewasz swojemu przyszłemu dziecku? A ty, podpity panie, czy znasz do końca chociaż słowa chociaż jednego kupletu chociaż jednej pieśni, którą właśnie zabierasz się drzeć? Kobieto miła, a ile pieśni przekazałaś swoim dzieciom? Dlaczego przestają śpiewać Ukraińcy? Mogę odpowiedzieć na to pytanie, ale lepiej, żeby odpowiedział na nie każdy Ukrainiec. Dla siebie. Chociaż, powiem wam, odpowiedź nic nie daje. Kiedy nastaje susza, ogrodnik nie czyta raportów i dysertacji o przyczynach globalnego ocieplenia, a bierze wiadro i idzie podlewać drzewa. To bezradośna praca, ale żadnym gadaniem jej nie zastąpisz. My dzisiaj wciąż mamy wszelkie możliwości, by powrócić do swojej kultury pieśniarskiej. Jeśli nie odczuwamy instynktownej potrzeby, to niech to będzie przez namowy rozumu. Jak uczyć się śpiewać? Ten stan społeczeństwa, kiedy śpiewać uczono się niezauważalnie, bez widocznego wysiłku, od kołyski – tak samo, jak uczy się człowiek rozmawiać – ten stan został utracony. Teraz uczyć się pieśni trzeba tak, jak uczy się języka obcego. Albo ojczystego, ale mocno zapomnianego. Najpierw do śpiewu trzeba podejść trochę po dziecięcemu – właśnie jak do zabawy. Zresztą, kiedyś tak właśnie mówiono – „grać pieśni”, ale słowo „grać” teraz używane jest tylko w odniesieniu do muzyki instrumentalnej. Spróbujmy pobawić się pieśnią. Weźmy najprostszą – słynny „Szczedryk”. To zaledwie trzy nuty: długa fa, dwa razy krótsze mi, fa, i znowu długa re. I dalej to samo, dopóki wszystkich słów nie wyśpiewacie. Co może być prostszego? Szczedryk, szczedryk, Szczedriwoczka, Pryletila, Łastiwoczka, Stała wona Szczebetaty, Hospodara Wykłykaty: – Wyjdy, wyjdy, Hospodaru, Podywysia Na koszaru: Tam oweczky Pokotyłyś, Tam jahnyczky Narodyłyś. W tebe towar Weś choroszyj, Budesz maty Mirku hroszyj. Chocz ny hroszy – To połowa, – W tebe żinka Czornobrowa. Szczedryk, szczedryk, Szczedriwoczka… Co może być lepszego? Co może być łagodniejsze, bardziej życzliwe i prawdziwsze? To przecież ten dawny Nowy Rok, kiedy zaczynała się wiosna i przylatywała jaskółka, i mościła gniazdo pod strzechą nad oknem, nie przestając szczebiotać, i przychodzili pod okno mali szczedriwnicy, i przekładali to szczebiotanie na zrozumiały ludzki język – wychodziła czysta i jasna, jak Słońce, śpiewana poezja, i wychodził do szczedriwników sam pan gospodarz, i szczodrze obdarowywał ich, bo tak pięknie chwalili i jego żonę, i dzieci, i jego koszarę, życzyli im dobra i w komorze, i na dworze… I nie było wątpliwości, że życzenia się spełnią, bo to był święty dzień i były święte zamiary. To było święto, a nie rozrywka! Słuchajcie, a przecież kiedyś ktoś zaśpiewał tę szczedriwkę PO RAZ PIERWSZY! Po raz pierwszy ludzie słowami powiedzieli to, co tworzyło się i działo wokół nich i w nich samych, i zabrzmiały te słowa na trzech nutach, jakby jaskółeczki usiadły na trzech niebiańskich strunach i zaczęły wygrywać! A potem usłyszał te jaskółeczki i tych szczedriwników Mykoła Łeontowycz. I nie zmienił on w szczedriwce ani jednego słowa, ani jednej litery, ani jednej nuty, a tylko dodał do nich swoje muzyczne wzory – oto wtedy i poleciała nasza jaskółeczka po wszystkich krajach, i dzisiaj genialnego „Szczedryka” zna, gra i śpiewa cały świat.
Cóż może być lepszego i bardziej naturalnego, niż zaśpiewanie i nam z wami tej szczedriwki? Może i zaśpiewamy, ale raczej nie będzie to ładne i naturalne. I wcale nie chodzi tu o trudności wokalne czy chóralne. Prostszego i łatwiejszego śpiewu — trzy nuty! — po prostu nie ma nigdzie na świecie. Zatem problem tkwi w nas samych. Jakiś blok stoi tutaj, w gardle, nie daje pieśni jak jaskółce wzlecieć w górę. Blok trzeba usunąć. W tym celu trzeba go zrozumieć. Atrofia nerwu śpiewaczego — tak się nazywa, ale lekarze takiej choroby nie znają. A nawet takiego nerwu nie ma, mówią oni. A ja wam mówię, że jest. To schorzenie nerwowe, a dokładniej — psychiczne, do jego mechanizmów lekarzom nie wolno się dobrać. Nerwica, mówią oni, być może nawet fobia. Kiedy powie się coś po uczonemu, to niby człowiek staje się mądrzejszy. Ale ja powiem prosto. Wiadomo, że każdy wariuje na swój sposób. Ktoś boi się ciasnych pomieszczeń, ktoś, przeciwnie, otwartej przestrzeni. A my boimy się śpiewać. Taka to choroba. Dla powagi można nazwać ją kantofobią. Atakuje w dość wczesnym dzieciństwie, tak że rzadko kto może przypomnieć sobie okoliczności zachorowania. Czym wywołana jest ta masowa przypadłość, lepiej nie wspominać, a skupić się na jej pokonaniu. Jak leczy się nerwice? Uświadomieniem sobie choroby i dobrowolną, życzliwą, ale wytrwałą praktyką. Nam będzie prosto i łatwo: chorobę, uważajcie, już sobie uświadomiliśmy, a wytrwałą praktykę, przynajmniej na początku, spróbujemy zastąpić przyjemną grą. Pierwszy i oczywisty symptom kantofobii — niezdolność do powtórzenia głosem tonu muzycznego. W ogóle, nawet głosu nie chce się wydobyć. Czy to wstyd, czy strach. Otóż przez ten próg trzeba przejść. Spróbujcie: fa… nisko? Weźmy wyżej: sol… Przejrzyjmy różne nuty… nie wychodzi? Wy nie po prostu nie możecie powtórzyć nuty — wy uciekacie od niej! Przejrzeliśmy wszystkie nuty muzyczne i żadna z waszym głosem nie współbrzmiała, a to oznacza, że wasz głos nie stoi w miejscu, uchyla się od dokładnego powtórzenia. Zajdźmy z innej strony. Są takie gry — łapanie uciekiniera. Są one i w muzyce: kiedy śpiewają jakąś melodię w określonej tonacji, to bardzo trudno jednocześnie śpiewać ją w innej tonacji, i jeśli człowiek nie jest całkiem beznadziejny, jego głos nieuchronnie poddaje się zadanej tonacji, podciąga się do właściwego tonu, bo od kilku nut uciec trudniej niż od jednej. Spróbujmy razem: sol — fa krzyżyk — sol — mi, sol — fa krzyżyk — sol — mi, … jeszcze, jeszcze, jeszcze… to przecież nasz “Szczedryk”! Tak właśnie ludzie się uczą. Najłatwiej uczyć się śpiewać razem — ale nie po to, by swoje błędy ukryć, a żeby łatwiej było podciągać się do właściwego tonu. Komuś to przychodzi jak zabawa, a komuś bardzo niełatwo. Potrzebna jest cierpliwość, czasem ogromna. Najpierw uważnie słuchaj (“śpiewać zaczynają uszy”), potem próbuj powtórzyć chociaż pojedyncze nuty, potem proste frazy muzyczne… Słuchaj i podśpiewuj! Jest taka śmieszna zasada: śpiewaj, ale żeby cię nie było słychać. Kiedy śpiewasz poprawnie, to wśród innych śpiewaków nie wyróżniasz się, zatem cię nie słychać. Kiedy zaś śpiewasz niepoprawnie, to cię nie po prostu słychać, a twój niepoprawny ton rani uszy i niszczy ogólny strój. Dlatego śpiewać trzeba tak cicho, żeby nikt, nawet obok, nie słyszał twojego “śpiewu”. Tego trzeba się nauczyć, bo wyrzucą z grupy. Jak się nauczyć? Bardzo prosto: zatkaj jedno ucho ręką i śpiewaj jak chcesz cicho, choćby i nosem, to znaczy zamykając usta — swój głos w zatkanym uchu będziesz słyszeć nawet na meczu piłkarskim! Ale jednocześnie słuchaj i drugim uchem, póki nie nauczysz się śpiewać w zgodzie ze wszystkimi. Od tej gry do prawdziwego pragnienia śpiewania, a dalej — do prawdziwej umiejętności śpiewania — jeszcze daleko. Jak to w upał podlewasz suchą, popękaną ziemię i nie wiesz, czy będą plony. Ale jeśli nie podlewać, to plonów na pewno nie będzie. Dlatego wytrwała praktyka, chcesz czy nie chcesz, jest niezbędna. Nie ma innej drogi do sukcesu. Za to — uwierzcie tym, którzy tę drogę przeszli — czeka was zadziwiającej urody chłodny ogród, gdzie tak przytulnie, swobodnie i gdzie rodzi się wszystko, czego dusza naprawdę potrzebuje.
Mimo wszystko: po co uczyć się śpiewać? Poza wszystkimi moimi licznymi wywodami to pytanie jakoś nauczyło się przemykać albo niezauważone, albo jako coś oczywistego. Poszedłem zapytać, co ludzie myślą na ten temat, i okazało się, że najgodniejszym motywem jest „osiągnięcie mistrzostwa”. Jeśli chodzi o madrygały, romanse czy nawet arie Bacha i współczesną estradę, to żadne sprzeciwy się nie pojawiają. Ale z pieśnią ludową… tutaj mam sprzeciw kategoryczny. Ponieważ cel samego śpiewu w tradycji folklorystycznej jest zupełnie inny i jeśli nie bierze się go pod uwagę, to wysokie mistrzostwo nie tylko nie pomoże, a wręcz przeciwnie, podkreśli brzydotę i grzeszność takiego śpiewu. Sekret śpiewu ludowego tkwi w tym, że śpiewacy przebywają w pieśni wewnątrz, jak człowiek przebywa w swoim domu, swoim ciele, swoim ubraniu. To zupełnie nie to samo, co śpiew operowy czy estradowy, kiedy śpiewacy mistrzowsko udają takie przebywanie, a słuchacze odbierają to jako kulturową umowę czy konwencję. Opera, estrada itp. to przebierańcy: śpiewacy przebierają się w cudze, a główne wrażenie, jakie z tego wynika, jest zewnętrzne, umowne; i ocenia się oraz ceni właśnie strój pieśni – wokal, aranżację, zachowanie wykonawców. W pewnym stopniu oczywiście odbiera się też głęboką treść (jeśli ona jest), ale główny akcent pozostaje na atrybutach, czyli na mistrzostwie wykonania. Pieśń ludowa (zresztą po prostu pieśń, ale prawdziwa) powstaje i jest śpiewana jako obrzęd, jako akt komunii. I jeśli śpiewak lub słuchacz nie przystępuje do komunii, nie wchodzi jako organiczna część w samą istotę pieśni, to znajduje się w roli postronnego, a próby imitowania komunii są próbami (a nawet całą technologią) oszukiwania samego siebie, innych uczestników i słuchaczy. Przy pewnym poziomie niewymagania i niefrasobliwości to oszustwo się udaje, ale częściej wystaje jak szydło z worka. Niestety, dzisiaj taki „mistrzowski” śpiew wszędzie dominuje, staje się bezczelny i bierze się nawet za piękne pieśni ludowe. Temu mogłaby zaradzić wybredność słuchaczy, ale niestety, jej brak. Właśnie dlatego tak ważne jest nie tylko nauczyć się śpiewać, ale rozumieć, po co ludzie biorą się do śpiewania. A do tego potrzebna jest nie tyle specjalna edukacja muzyczna i wokalna, co edukacja ogólna. Ale prawdziwa. Właśnie dlatego muzyczne cudowne dzieci, jak nikt inny, potrzebują ogólnego, a nie fachowego wykształcenia. A czego to ty, dziadku, tak przejmujesz się subtelnościami śpiewu? Czy nie ma ważniejszych nieszczęść w naszej depresyjnej teraźniejszości? Są, a jakże. Tylko o każdej z nich można powiedzieć to samo. Jakie nieszczęście nie weźmiesz, zawsze znajdzie się coś jeszcze gorszego, jeszcze głębszego, jeszcze bardziej globalnego. Każdego z nas dzisiaj coś boli i każdego boli inaczej. Po to jesteśmy społeczeństwem, a nie armią zombie, ogarniętych jednym „uczuciem jednej rodziny”. No więc mnie boli to, jak nasze społeczeństwo śpiewa. Dla mnie w tym wypaczonym, żałosnym śpiewie, niczym w lustrze, jaskrawo odbijają się wszystkie inne bolączki naszego rodu. Kiedy człowiek obłudnie śpiewa, to tak samo obłudnie mówi, pracuje, walczy i kocha. On nawet je źle. Przyzwyczaja się oszukiwać nie tylko słuchaczy, żonę czy przełożonych, ale i samego siebie. Kiedy całe ciało (całe społeczeństwo) jest ogarnięte obłudą, to wydostawanie się z tego stanu jest tak samo trudne, jak leniowi rano z ulubionego łóżka. Dobrze leżeć pod ciepłą kołdrą, choć niby już się wyspałeś; ale jednocześnie zaczyna boleć głowa, chce się jeść, pościel stopniowo staje się wstrętna… ale trzeba wstawać! I nie jest tak ważne, czy rzucisz się do lodówki, pójdziesz na świeże powietrze czy zaczniesz łykać analgin, najważniejsze – coś robić. Kiedy osacza mnie absurd i obłuda, biorę się do śpiewania. Nauczyłem się śpiewać sam, w milczeniu. Nawet duety i tria, nawet chórem potrafię. Właśnie w takich śpiewach zrozumiałem, dlaczego nasze pieśni są takie niewesołe – ale jakież one są szczere, bogate, dobre. I mądre. Ani jednego obłudnego słowa. Ani jednego słowa dla rymu, czy pokazowej piękności, czy rozrywki. Kiedy zdarza się w pieśni ludowej coś niedorzecznego, to już z góry wiem: to albo późniejsze wypaczenie, albo czegoś nie do końca zrozumiałem, albo to po prostu nie jest pieśń ludowa. Jak wiele mamy takich czystych, głębokich i nieobłudnych pieśni! Gdyby było tyle takich ludzi – kto by nas pokonał? Takich ludzi teraz nie wypuszczają. O to dba Państwowy System „edukacji i wychowania”. Temu systemowi przeciwstawia się nasza rodzima, wieczna, ludowa pieśń. Niewiarygodnie potężna broń. Tylko mało kto umie z niej korzystać. Oto po co trzeba uczyć się śpiewać. A wcale nie dla sztuki i rozrywki.
Машинний переклад
Zjednoczenie Rejonu Halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem zawiadamia, że 27 sierpnia br. w 74. roku życia odszedł do wieczności wierny syn Ukrainy, oddany patriota, proświcianin Wasyl Szpicer, który zarówno na stanowisku przewodniczącego miasta w latach 1990-1994, jak i na niwie proświciańskiej, wszystkie swoje siły twórcze bezinteresownie ofiarował ojczystej Ojczyźnie w imię odrodzenia duchowej i historycznej pamięci narodu ukraińskiego. Nisko chylimy głowy na znak pamięci o Wielkim Człowieku — Wasylu Szpicerze. Jego wiara w wieczne ideały „Proświty” i Sobornej Ukrainy zawsze będą nas inspirować do codziennej żmudnej pracy w imię triumfu ukraińskiej idei na naszej ziemi. Wasyl Szpicer urodził się 23 czerwca 1947 roku we wsi Niżna Łukawica w rejonie stryjskim obwodu lwowskiego. Ukończył z wyróżnieniem Stryjską Szkołę Średnią nr 10, Politechnikę Lwowską, aspiranturę Moskiewskiego Instytutu Lotniczego, był kandydatem nauk technicznych, starszym pracownikiem naukowym. Autor ponad 50 prac naukowych, w tym 25 wynalazków. Wraz z początkiem gorbaczowowskiej pieriestrojki Wasyl Szpicer włączył się w aktywną działalność społeczną. Swoją pełną poświęcenia pracę proświciańską rozpoczął w 1988 roku od utworzenia wraz z przyjaciółmi-współmyślicielami komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego we Lwowskim Naukowo-Badawczym Instytucie Radiotechnicznym, gdzie jego, kandydata nauk technicznych, starszego pracownika naukowego, wybrano na przewodniczącego komórki. Był delegatem Zjazdu Założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Kijowie oraz członkiem prezydium Lwowskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, brał udział w pracach konferencji założycielskiej Ruchu we Lwowie. W latach 1990-1994 był deputowanym i członkiem prezydium Lwowskiej Rady Obwodowej, przewodniczącym miasta Lwowa. Na pierwszej sesji Lwowskiej Rady Miejskiej pierwszego demokratycznego zwołania 3 kwietnia 1990 roku deputowany W. Szpicer odczytał projekt uchwały „O zastosowaniu ukraińskiej flagi narodowej w mieście Lwowie”. Po głosowaniu deputowanych natychmiast nad lwowskim Ratuszem wzniesiono narodową niebiesko-żółtą flagę przy wielotysięcznym tłumie lwowian, przy śpiewie zakazanego wówczas hymnu „Jeszcze nie zginęła Ukraina...”. A 4 kwietnia 1990 roku deputowani wybrali go przewodniczącym miasta.
Za czasów przewodniczenia we Lwowie członka Proświty Wasyla Szpicera (o czym pisze w swojej książce „Rzeką pamięci”) miasto zostało oczyszczone z radzieckiej symboliki, rosyjskojęzycznych szyldów i afiszy; przywrócono historyczne nazwy ulic i przemianowano te, które nosiły imiona osób niemających związku ze Lwowem lub wręcz wrogów narodu ukraińskiego; wzniesiono pomniki Towarzystwu „Proświta” na 125-lecie, Tarasowi Szewczence, Mychajłowi Hruszewskiemu, zainicjowano budowę pomnika ofiar zbrodni komunistycznych; wzniesiono pomnik ofiar żydowskiego getta; zdemontowano pomniki bożków zbrodniczego reżimu radzieckiego — Lenina, Halana, Kuzniecowa; zwrócono świątynie odrodzonemu Kościołowi Greckokatolickiemu (w pierwszej kolejności sobór katedralny św. Jura i Pałac Metropolitalny) i pokojowo załagodzono konflikty międzywyznaniowe; uporządkowano mogiły Strzelców Siczowych i rozpoczęto odnowienie Cmentarza Strzelców na Cmentarzu Janowskim; terenom Cmentarza Łyczakowskiego nadano status rezerwatu historyczno-kulturowego. Przyznano również pomieszczenia wszystkim istniejącym wówczas we Lwowie ukraińskim organizacjom patriotycznym i partiom (w tym obecnemu zjednoczeniu rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy pl. Rynek 7), towarzystwom i organizacjom mniejszości narodowych (rosyjskiej, polskiej, ormiańskiej, węgierskiej, niemieckiej i in.). Można dodać jeszcze wiele innych rzeczy, za którymi stoi codzienna żmudna praca mera miasta. W 2011 r. na łamach wydania „MediaStar Top-100” eksperci, oceniając ówczesne rankingi 4 merów Lwowa, pierwsze miejsce przyznali Wasylowi Szpicerowi. „Wasyl Szpicer zostanie zapamiętany jako pierwszy z merów w czasach niepodległej Ukrainy, któremu w spadku przypadł radziecki Lwów, ale nie mogąc oprzeć się na doświadczeniu poprzedników, musiał przekształcać go w europejskie miasto” — pisało wydanie. Po zakończeniu kadencji pan Szpicer, zmieniając miejsce pracy, nie porzucił działalności społecznej, w tym w Towarzystwie „Proświta”. Od tego czasu przez wiele lat pracował z materiałami archiwalnymi, badając i naświetlając drogę życiową patriotów swojej małej ojczyzny – Stryjszczyzny. W 2004 roku we współautorstwie z Wołodymyrem Morozem ukazała się jego gruntowna książka-studium „Krajowy przywódca OUN Wołodymyr Tymczij-Łopatynśkyj” (o stryju żony Natalii). W czasopiśmie „Dzwin” w 2006 roku została opublikowana artykuł W. Szpicera o kapelanie polowym, majorze 55. pułku, w którym służyli Strzelcy Siczowi, księdzu kanoniku Semenie Szpicerze (bracie jego dziadka Prokopa), który został odznaczony wysokimi odznaczeniami państwowymi; w 2007 r. ukazało się drukiem opowiadanie artystyczno-dokumentalne „Matka powstańca” (historia walki żołnierzy UPA ze wsi Dolna Łukawica Petra Odynaka i jego brata Tymofija); w 2008 r. w „Dzwonie” została opublikowana dokumentalna powieść pana Wasyla o księdzu-mitracie Andrieju Biłeckim (krewnym żony ze strony matki), który przez ćwierć wieku służył jako wikariusz generalny metropolity Andrzeja Szeptyckiego. W 2011 roku wyszła broszura W. Szpicera „Kolaboranci”. W tym studium, przygotowanym na podstawie materiałów rozpowszechnionych w dostępnych źródłach, autor starał się uchylić kurtynę z napisem „ukraiński kolaboracjonizm” i pokazać ukryte za nią niektóre znane, ale starannie przemilczane fakty współpracy z nazistami innych narodów, zarówno na szczeblu państwowym, jak i osobistym. Wasyl Szpicer w tym samym roku przyczynił się do odsłonięcia pomnika Krajowego przywódcy OUN na ziemiach zachodnioukraińskich Wołodymyrowi Tymczijowi-Łopatynśkiemu i jego towarzyszom broni, którzy zginęli w nierównej walce z enkawudzistami we wsi Hrabowiec w rejonie stryjskim na Lwowszczyźnie. Czasopismo Lwowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Dzwin” uznało Wasyla Szpicera za najlepszego publicystę 2012 roku, przyznając mu tytuł laureata nagrody im. Romana Fedoriwa za serię publikacji, wśród których za najważniejszą uznano pracę publicystyczną „Kolaboranci”. (Od redakcji: Ten i inne artykuły W. I. Szpicera były drukowane w „Słowie Proświty”). Pan Szpicer jest autorem zestawienia materiałów „Pochówki członków Proświty na Cmentarzu Łyczakowskim”, których mogiłami „Proświta” rejonu halickiego m. Lwowa opiekuje się od wielu lat. W wymienionej broszurze znajdą Państwo zebrane informacje nie tylko o miejscu pochówku i zdjęcia mogił członków Proświty, ale także krótką informację o ich pełnej poświęcenia pracy w „Proświcie” i NTSh. W 2014 roku ukazała się jego książka „Rzeką pamięci”, o której w przedmowie zasłużony dziennikarz Ukrainy Ołeksandr Masłanyk pisał: „To notatki na przełomie epok, wspomnienia o ogólnoukraińskim zrywie i rozpadzie imperium radzieckiego, odzyskaniu niepodległości...”. Jest to także opowieść autora o swojej pracy na stanowisku mera Lwowa, „którą trzeba było wykonywać w trudnych warunkach historycznych na pierwszym etapie budowy niepodległej Ukrainy”. W 2016 r. „Proświta” rejonu halickiego m. Lwowa miała zaszczyt zaprezentować na Forum Wydawców we Lwowie kolejną książkę p. Szpicera „Ukraina i »moskowskoje wremia«”, w której autor zebrał swoje artykuły publicystyczne i prace, które napisał, reagując na niecodzienne wydarzenia, które miały miejsce w procesie budowy Ukrainy jako niepodległego państwa. Jego publicystyka to reakcja nieobojętnego człowieka na aktualne problemy społeczne teraźniejszości w naszym państwie. W 2017 roku świętowaliśmy z naszym sławnym członkiem Proświty z okazji 70-lecia urodzin. Wysokie odznaczenie Proświty, medal „Budowniczy Ukrainy” od republikańskiej „Proświty”, wręczył jubilatowi przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko. W tym samym roku pan Szpicer zaprosił członków Proświty na uroczystości zorganizowane przez klub greckokatolicki, którego był członkiem, z okazji poświęcenia odnowionej tablicy na odrestaurowanej Kapitule Metropolitalnej UGKC na Cmentarzu Łyczakowskim, gdzie spoczywają metropolici, biskupi, mitraci i kanonicy cerkwi. Było to dla niego radosne i uroczyste wydarzenie, ponieważ W. Szpicer również tutaj dołożył swoją pracę w archiwach, gdzie odnalazł, doprecyzował i poprawił nazwiska na odnowionej tablicy pochowanych wybitnych działaczy UGKC, którzy służyli Bogu i Ukrainie. Lecz ciężka choroba podkopała jego zdrowie, serce, w którym płonął niegasnący ogień miłości do Ukrainy, przyjaciół i bliskich, przestało bić. Jego dusza dołączyła do dusz wiernych synów Ukrainy w Niebiosach. Rodzina straciła kochającego męża i ojca, przyjaciele i towarzysze — uczciwego, szczerego i skromnego towarzysza broni. Niech ziemia na Łyczakowie we Lwowie będzie Panu lekką!
Marija PAWLIUK, przewodnicząca Rady Zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
Jurko WOŁOSZCZAK
O tym marzyło kilka pokoleń Ukraińców, zwłaszcza we Lwowie. I nie sposób tu nie wspomnieć tych, którzy tę marzenie podtrzymywali, pomnażali i szerzyli wśród ludzi. To Karło Zwirynski, Piotr Linyński, Borys Woznycki. A urzeczywistnienia jej podjął się i sprawę doprowadził do końca, a właściwie do początku tego Muzeum, ojciec Serhij Dmytruch z zakonu studytów. Dlaczego to cud? Bo jeszcze kilka lat temu przyszedł on do zupełnie zniszczonego pomieszczenia bez podłogi, z rozbitymi ścianami i podwórzem, i dzięki swej wytrwałości, z pomocą parafian, wolontariuszy, mecenasów, z Bożą pomocą stworzył muzeum, godne majestatu i czystości wykonania postaci Wielkiego Metropolity. A także cud to dlatego, że ojciec Serhij, bardzo ciężko chory, nie wstając z łóżka, pracował nad muzeum także w szpitalu, zbierał ludzi i łączył ich wysiłki w jedną całość. A także cud to dlatego, że o. Serhij nieustannie zwracał się do świętego Metropolity, a Andrzej Szeptycki odpowiadał mu, udzielając pomocy w potrzebie. I kiedy, zdawałoby się, niemożliwe było zakończenie i otwarcie muzeum, po jednej takiej rozmowie następnego dnia przyszedł szanowny przedsiębiorca i powiedział, że wraz z przyjaciółmi zebrał na muzeum 15 tys. dolarów. Tak więc stało się to właśnie wtedy, kiedy było zaplanowane — dziś. Ukraina ma w Kijowie całun Tarasa Szewczenki — jego koszulę, we Lwowie — koszulę Iwana Franki, a dziś możemy dotknąć wzrokiem osobistego ubrania i osobistych szat kapłańskich, które otulały tę dla nas świętą postać, jego mitrę i pastorał. Na otwarciu był także członek szlachetnej rodziny, pan Jan Szeptycki z Poznania. Obecni byli również duchowieństwo Kościoła greckokatolickiego, mecenasi, mistrzowie konserwatorzy, dobroczyńcy i wolontariusze, deputowani i urzędnicy państwowi, którzy z rąk ojca Serhija otrzymali pamiątkowe medale. Witam!
Машинний переклад
Jest w moim życiu jedna rzecz, która dręczy mnie swoją dwoistością i nie pozwala czuć się pełnowartościową osobowością. Jest to głębokie, podskórne zrozumienie tego, że każdy człowiek jest manipulowany. Walerij KORNIEJEW, Kijów. Pewnego razu, w późnym wieku nastoletnim, kiedy miałem jakieś 25 lat, ostatecznie zrozumiałem, że z jednej strony mam pewną władzę nad emocjami innych ludzi, a z drugiej strony, że robienie tego jest niezwykle wstydliwe. Manipulacje to głęboko zoologiczny składnik każdego gatunku zwierząt, u którego istnieje ścisły związek między osobnikami: partnerami seksualnymi, rodzicami i dziećmi, członkami rodzin i zoosocjów. Przez cały miesiąc pod moim oknem obrzydliwie krakało podrośnięte wronię, żądając od rodziców karmienia go: „Po co znieśliście jajko, jeśli nie możecie zapewnić mi wszystkiego?!!”. Niemowlę krzyczy, żądając piersi, zabiegów higienicznych i innych elementów komfortu, a nade wszystko – uwagi starszych. Jeśli zaś uwagi, kontaktu fizycznego i piersi brakuje, szybko komplikuje strategie wpływu, czyniąc swoje krzyki głośniejszymi, a w nieco starszym wieku – ucząc się szarpać mamę za spódnicę i tarzać się po podłodze, bijąc nogami i histerycznie wrzeszcząc. Właściwie to o mnie. Pozbawiony z powodu choroby mamy uwagi, dobrze nauczyłem się kierować moim otoczeniem, otrzymując aprobatę, miłość i uwagę. Z czasem ulepił się z tego cały aktorski „talencik”, a niewielki trening z zakresu aktorstwa, wymowy scenicznej i plastyki zmusił do zrozumienia istoty ludzkich relacji jako koronki z aktorskich działań i uświadomienia sobie z kursu etyki aktorskiej, że manipulowanie kolegami i pospólstwem poza sceną to wielki grzech dla aktora. Z całego tego zwierzęcego NLP ostatecznie pozostała ta przeklęta zdolność widzenia w każdych działaniach otoczenia, zwierzchnictwa i władzy manipulacji, którym możesz wtórować, poddać się lub stawić opór, manipulując samym manipulatorem, jeśli masz taką siłę. No i jeszcze – umiejętność łatwego rozpoznawania drobnych donosicieli w otoczeniu i konspirowania się (ale tutaj sam przypominałem sobie afroamerykańskiego szpiega, który podawał się za traktorzystę z Pszenysznykiw). Doszła jeszcze podejrzliwość wobec wszystkich rewolucjonistów i działaczy społecznych: każdy chłopak z portretem comandante Che Guevary na koszulce czy na ścianie w akademiku był w moich oczach człowiekiem, który już był na rozmowie z „kuratorem” i którego tak czy inaczej będą wypytywać o nastroje jego znajomych i przyjaciół. * * * Ten nawyk i to nastawienie pozostały u mnie także wtedy, gdy nie było już ani ZSRR, ani biura głębokiego wiercenia. Niespodziewanie spotykałem w średnich i wyższych szczeblach Ruchu, Płastu, SDPU(o), Chrześcijańskich Demokratów, UNSO i innych ośrodków demokracji ludzi, o których DOKŁADNIE WIEDZIAŁEM, kim są. Wobec tego onkologia mojego świata nigdzie się nie podziała, ona po prostu przekształciła się w przerzuty. System zaangażował najbardziej utalentowane asy dziennikarstwa, przekształcając niegdyś tępą sieć rozpowszechniania plotek (pamiętacie, jak w latach 80. po Kijowie niosły się fale plotek o pogromach żydowskich? wiedząc, skąd one szły, można było wyliczyć sługusów) – w potężne imperium informacyjne, które syntetyzowało nową metarzeczywistość w telewizorze, a z czasem – i w mediach społecznościowych. Młode demokratyczne rządy od razu stały się placówką dla wielowektorowych manipulacji, które miały zapewniać przepływy handlowe różnych grup wpływu. Na tej fazie stało się to dla mnie nieciekawe, wyłączyłem wszystkie środki masowego przekazu, zacząłem słuchać muzyki, tłumaczyć filmy i pisać artykuły o muchach, tylko pobieżnie zauważając wszystko, co działo się w przerwach czasowych, póki ukrywałem się na Tienszan, w Pradze czy Wiedniu w swoim informacyjnym eskapizmie. Byli partyjno-esbecki liderzy w tym czasie tworzyli swoje autokracje, i im bardziej esbeccy byli w przeszłości, tym bezlitośniej odstrzeliwali opozycję, tak samo nasyconą esbecką moskiewską agenturą, jak zrobił to swego czasu prezydent jednej z kaukaskich republik. On wszystko dobrze wiedział i rozumiał. Ukrainę braterskie przerzuty przesiąkły na wskroś. * * * Właściwie to była zbyt długa introdukcja i tutaj zaczynają się właściwe rozważania. Począwszy od „kuczmagate” i dalej u mnie pojawił się ów przeklęty dualizm. Z jednej strony prawie na pewno wiedziałem, że jeśli ktoś paple o sprawiedliwości, idei narodowej, demokracji, „wszystkim co dobre przeciwko wszystkiemu co złe” oraz „szczęściu dla wszystkich, za darmo, i żeby nikt nie odszedł skrzywdzony”, to jest to na pewno moskiewski agent lub podkarmiony przez niego szczeniak. Ale kiedy zaczynały się zamieszki, dymy i majdany, całym sercem rwałem się tam, do ludzi z TAKIMI oczami i z takimi sercami, szczerymi i niezłomnymi. Po raz kolejny iść tam, stać, ile wytrzymuje kręgosłup, nieść pieniądze, wieźć żywność i leki, szukając tam swoich dzieci, które wyszły jeszcze rano i nie wychodzą na kontakt, znajdując tam swoich starych przyjaciół, których dotknęło kiedyś owo galiczowe „możesz wyjść na plac, śmiesz wyjść na plac?!” – i jednocześnie rozumiejąc, że jesteś częścią obrazka dla moskiewskiej telewizji. Ten szalony i nieprzezwyciężony dualizm twojego racjo, które niezaprzeczalnie dowodzi ci, że jesteś wewnątrz piewińskiego SNAFF’u, z twoim niepokonanym ukraińskim kardiocentryzmem, który dowodzi, że nie ma nic ważniejszego niż twoje sentymenty do rodzinnej ziemi, pieśni i języka, nawet jeśli to miraż, fantom i manipulowanie tobą. I po raz kolejny mówisz sobie: — Orfeuszu, nie oglądaj się, to nie Eurydyka! – i po raz kolejny oglądasz się, dowodząc sobie i światu, że jesteś człowiekiem, którym można manipulować za pomocą najjaśniejszych haseł i uczuć. I zostajesz z nimi, skazanymi na bezsensowną śmierć, kalectwo czy uwięzienie. Bo inaczej naruszysz owo fundamentalne: „Nie być bydłem”. Tak, zgadzam się, że Białorusinów rozegrali w ciemno i że na pewno dyktatura Alaksandra Ryhorawicza dla Ukrainy jest o wiele bezpieczniejsza niż amorficzna „zielopodobna demokracja”, i że Białorusini są tak samo watowaci, jak większość Ukraińców, i że oni dla nas żadni nie bracia, i że białoruska samoidentyfikacja już pozostała chyba tylko u moich przyjaciół, którzy wyemigrowali z Białorusi ćwierć wieku temu... Ale z jakiegoś powodu zwycięża ten skurcz w gardle, ten ból w sercu i te łzy, które napływały do oczu, kiedy czytałem na pamięć Maksima Bahdanowicza czy śpiewałem pieśniarowskie jeszcze pieśni do jego wierszy... * * * Nic, jutro rano znowu obudzę się racjonalistą i powiem: to nie twoja wojna, to po prostu kolejna pacacka manipulacja, siedź i nie gadaj. PS. Między wiedzą a uczuciem – cienkie i ostre ostrze, i wszystkie nasze uczucia w ogóle, włącznie z patriotyzmem, – tanie sentymenty, ale bez uczuć my – już nie ludzie.
Машинний переклад
Wiktor TIUTIUN, Chersoń. Dzieci to nasza przyszłość. To stwierdzenie połyka się bez zastanowienia. Pić wodę podczas jedzenia czy nie pić? Spory nie cichną. Chociaż wybór nie wyrządzi wielkiej szkody. Za to aksjomatyczne powiedzenie jest nie tylko błędne, ale i bardzo szkodliwe. Wasyl Kras na Facebooku ubolewa nad bolączkami edukacji: „Nie ci uczyli, nie tak uczyli, nie tego uczyli. Cóż to więc za nauczanie dorastającego pokolenia?”. Według mojego dawnego przekonania, dzieci to przesłanie z wieczności, która wchłonęła wczorajsze i jutrzejsze. Dlaczego Schopenhauer powiedział: „Każde dziecko jest do pewnego stopnia geniuszem, a każdy geniusz do pewnego stopnia dzieckiem”? Dlatego, że stosunek tego, co odziedziczone przez malucha, do tego, co nabyte podczas dorastania, okaże się na korzyść odruchów i instynktów, kontynent jego podświadomości jest już z nim od poczęcia. Krótko: dzieci to nasza przeszłość. Bardzo dawna: od zwierzęcej po przyswajanie doświadczeń przodków z najbliższych pokoleń – i właśnie ten dorobek podlega wpływom zewnętrznym. Robi to rodzina, nauczanie, religia, współczesne manipulacje. Wychowanie i kultura to najbardziej wrażliwe obszary osobowości. Potwierdza to stan ludzi cierpiących na chorobę Alzheimera: pacjent przypomina sobie dzieciństwo i nie pamięta, co było chwilę temu lub wczoraj. Do dzisiejszego dnia na świecie omawia się słuchowisko „Wojna światów”. Choć transmisja miała miejsce w 1938 roku. Słuchacze uwierzyli w inwazję Marsjan, ale zlekceważyli ostrzeżenia autora powieści fantastycznonaukowej, natychmiastowe i liczne sprostowania. Zadziałał atawistyczny strach przed nieznanym, instynkt samozachowawczy zwyciężył zdrowy rozsądek. Jest taki żart z Internetu: „Wziąłeś kota, kot sobie – pchły. Ma prawo!”. Właśnie „prawo” i „prawa jednostki” w sensie prawnym są dzisiaj najczęściej rewidowane i wypaczane. Podmiany i manipulacje wraz z rozwojem komunikacji obracają prawdy w przeciwieństwo. Hasła rewolucji francuskiej (w szczególności „Braterstwo”, które śmiertelnie przeraziło monarchie), w XIX wieku wypaczyli bolszewicy, a dwa stulecia później globaliści-neobolszewicy obrócili w bezsensowną galaretę „tolerastii”. Mechanizm jest taki: wszyscy ludzie to bracia! Więc po co nam narodowości? Zgodziliśmy się – i Ukraińców pozbawiono Ojczyzny. (Jaka jeszcze „Ukraina”, skoro nie ma Ukraińców?!) Dzisiaj po cichu proponują wykreślić „imię ojca”. Następnie zetrą z pamięci dziadka z babcią oraz wcześniejsze pokolenia. Zniszczysz rodziców, ale bestią pozostaniesz. „Wiedza bez wychowania – miecz w rękach szaleńca” – ostrzegał Wasyl Suchomłynski. Współcześni „likwidatorzy pamięci” wdarli się w ludzką świadomość. Ich zadaniem jest zniszczenie osobowości, która opiera się na spadku przodków. Jeśli dawni kolonizatorzy i doradcy od „filozofii przyszłości” wstydzą się przeszłości, to my powinniśmy być dumni z walki narodu z ciemiężycielami, pielęgnować kulturę narodową. Pragną nas zawrócić w mroczne czasy pseudomoralnej niewoli i zakazów, kiedy ujarzmiona ludność korzyła się przed silniejszym. A zwrócone ku przyszłości wskazania Uszynskiego, Hrinczenki, Rusowej nie dotarły (według słów Pantelejmona Kulisza) do „Narodu ciemnego, bez ojcowizny w ojczyźnie...”. „Pamiętaj, że najważniejsze spotkania człowieka w życiu – to jego spotkania z dziećmi. (...) nigdy nie wiemy, kogo spotykamy...”, – tak uważał Janusz Korczak, który dla dzieci trzykrotnie odmówił ratowania własnego życia i, z dzieckiem na rękach, wszedł do komory gazowej w obozie koncentracyjnym. Od nas nie wymagają ofiary. Nas usypiają i oszukują, po cichu wyjmując duszę. Dlaczego na ilustracji jest meduza? Bo jest starsza od dinozaurów o 100 milionów lat. Bo żyła „dzisiaj i teraz”. Tak właśnie żyje.
Машинний переклад
27 sierpnia 2020 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się konferencja internetowa „Poszukiwania nowej paradygmatu we współpracy muzeum i szkoły”. Na konferencji poruszono kwestię współpracy muzeów i placówek oświatowych w nowych, szczególnych realiach. Naukowcy, pracownicy muzeów i pedagodzy prowadzili pełną zaangażowania dyskusję na temat problemów i sposobów ich rozwiązywania w warunkach, w jakich znalazła się branża. Doświadczeniami w zakresie najnowszych form pracy dzielili się: dyrektor generalna NMLU Hałyna Soroka, doktor nauk pedagogicznych, kierownik działu nauczania języków mniejszości narodowych i literatury obcej Instytutu Pedagogiki Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Natalija Bohdanec-Biłoskałenko, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus, dyrektor Lwowskiego Narodowego Literacko-Memoriałowego Muzeum Iwana Franki Bohdan Tychołoz, dyrektor Kijowskiego Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Wałentyna Boczkowśka, zastępca dyrektora ds. naukowych Czernihowskiego Literacko-Memoriałowego Muzeum-Rezerwatu Mychajła Kociubynśkiego Natalija Kociubynśka, zastępca dyrektora generalnego ds. rozwoju komunikacji NMLU Tamara Sydorenko, kierownik działu pracy naukowo-metodycznej NMLU Hałyna Bołotowa, zastępca kierownika działu pracy naukowo-oświatowej Charkowskiego Muzeum Literackiego Maryna Kucenko, kierownik działu pracy naukowo-oświatowej Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Iryna Bikmulina, kierownik sektora pracy naukowo-oświatowej NMLU Julija Juszczenko, redaktorka i autorka projektu edukacyjnego „Na Urok” Lubow Cukor, nauczycielka matematyki i informatyki liceum „Hołosijiwśkyj” nr 241 w Kijowie Natalija Wirycz.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
temu. Z powodu kwarantanny przed kilkoma dniami zagraliśmy dopiero trzeci spektakl. Przez ten czas zmieniło się wiele poglądów, już patrzymy na przedstawienie inaczej. Wydaje mi się, że Łesia Ukrainka położyła większe akcenty nie na Don Juana, a na Donnę Annę. Próbowaliśmy robić ten spektakl przez kobietę, Donnę Annę – lady Makbet. Ale każdy widz będzie miał po spektaklu własne wrażenia, które być może nie będą pokrywać się z myślami reżysera. Nigdy nie mogę powiedzieć, że jestem zadowolony ze swojej pracy w stu procentach. Przecież po premierze można postawić tylko przecinek. To jeszcze nie ostateczny rezultat, praca trwa. Ale spektakl już jest i dla mnie to przyjemny bonus. Równolegle wystawiam spektakl w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Będzie to „Tramwaj zwany pożądaniem” według Tennessee Williamsa. „Kamienny gospodarz” to już moje piąte zwrócenie się ku ukraińskiej klasyce. Wcześniej była „Lymerniwna” według Panasa Myrnego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki, „Ukradzione szczęście” według Iwana Franki w teatrze „Złote wrota”. Także według Iwana Jakowycza wystawiłem spektakl „Ścieżki na przełaj” we Lwowie, a według „Cieni zapomnianych przodków” Mychajła Kociubynskiego spektakl w Odessie. Bardzo kocham ukraińską klasykę. Mamy ciekawą dramaturgię i prozę. Tam jeszcze można wiele wykopać. Chcę kontynuować linię ukraińskiej literatury klasycznej. Odbija się ona pozytywnymi nutami w mojej duszy. Myślę, żeby zrobić coś na tym materiale. A czy to będzie sztuka, powieść czy opowiadanie – zobaczymy. Wywiad z wykonawcą roli Don Juana Wiaczesławem Dowżenkiem czytajcie w następnych numerach „Słowa Proświty”. wspomnienia żyją we mnie przez te wszystkie lata. Wpłynęła na mnie kultura dalekowschodnia. Podczas studiów w Moskwie zgłębiałem kulturę europejską, w szczególności niemiecką i francuską. Zaprezentowane na wystawie prace to synteza różnych szkół, przepuszczona przez moją świadomość, rozum i duszę. Staram się w przystępnej formie podawać informacje, które są niedostępne dla słowa. Obraz tworzy się poprzez uzgodnione linie, różnorodne uderzenia pędzla... jednym słowem wypracowanym systemem. Forma wykonania powinna przekazać niepokój i dramat. Napięcie tamtego czasu. W koncepcję wystawy włożyłem dalekowschodnią ideę – ilustrowanie tych prac własną poezją, tak jak robili to artyści na Wschodzie. Czytałem swoje wiersze, a pomagał mi znany wykonawca, zasłużony artysta Ukrainy Borys Łoboda. Oprócz moich wierszy czytał on utwory poetyckie innych autorów, poświęcone tematowi patriotyzmu i kozactwa. Obecnie zbieram materiały i przygotowuję wystawę malarstwa (być może zaprezentuję na niej także niektóre prace graficzne). Będą to portrety ludzi z pokolenia, które odeszło w zaświaty dosłownie na naszych oczach. Niestety społeczeństwo bardzo szybko o nich zapomniało. Będzie to wystawa-podziękowanie, wystawa-wspomnienie o tych ludziach, którzy kształtowali mnie i moje pokolenie. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Машинний переклад
Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu zwrócił się ku ukraińskiej klasyce. Reżyser Iwan Urywśkyj przedstawił tu swoje spojrzenie na sztukę Łesi Ukrainki „Kamienny gospodarz”. Zdjęcie ze strony internetowej teatru. Poetka przełomu wieków. Tak nazywają Łesię Ukrainkę, która bardzo subtelnie odczuwała i opisywała naturę ludzkich relacji. Obecnie przed widzem – reżyserska wersja szalonego dramatu miłosnego w inscenizacji Iwana Urywśkiego. W centrum fabuły uwodziciel Don Juan, egoistyczna Donna Anna i kamienny, konserwatywny komandor don Gonzalo de Mendoza. Don Juan u pisarki jawi się nie takim, jak jego literackie pierwowzory autorstwa Hoffmanna, Moliera, Mozarta, Byrona czy Puszkina. Przecież trzyma się dumnie, pragnie wolności i podąża za szczerym głosem swojego serca! W tej miłosnej przygodzie każdy pragnie szczęścia… Ale za jaką cenę? I czyje zasady życiowe okażą się silniejsze? – Don Juan – bardzo znana postać, bardzo znany mit – opowiada reżyser-inscenizator. – Mnie jako reżysera ten temat interesował jeszcze od czasów uniwersytetu. Don Juan – to taka bryła, tak zagmatwana historia, którą można interpretować z różnych stron. Początkowo zainteresowała mnie sztuka Moliera. Zacząłem szukać innych utworów. Bliższą i ciekawszą Przyszły artysta urodził się we wsi Wasylky na Połtawszczyźnie w rodzinie wojskowego i nauczycielki. Rodzice byli artystami-amatorami. Matka – Anastasija Trochymiwna Rak – zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, laureatka nagrody imienia Kateryny Biłokur. Los sprawił, że dziecięce lata Wołodymyr przeżył z dala od Ukrainy – na Zielonym Klinie. Tam zaczął studiować grafikę. W 1974 roku powraca na Ukrainę. Kontynuuje malowanie, rozszerza krąg ludzi o podobnych poglądach, wśród których – Wołodymyr Łoboda i Wiktor Sołowjow. Stają się oni jego najbliższymi przyjaciółmi i inspiratorami. Znalazłszy się w stolicy, Wołodymyr pracuje w Kijowskim kombinacie sztuki monumentalno-dekoracyjnej, z czasem samodzielnie wykonuje prace monumentalne i rozwija się jako niezależny artysta. Po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy bierze udział w ogólnoukraińskich wystawach. Miał wystawę indywidualną grafiki w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym w 2007 roku. W Muzeum Iwana Honczara w następnym roku odbyła się jego osobista wystawa jubileuszowa. Od 1994 roku aż do dziś – pracuje jako starszy pracownik naukowy Narodowego Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”. W 2018 roku w tym samym muzeum zaprezentował rozbudowaną wystawę „Łanka” z okazji swojego 70-lecia. od innych dla mnie stała się sztuka Łesi Ukrainki z jej niezwykłą interpretacją postaci Dona Juana, Komandora i Donny Anny. Cztery lata temu umówiliśmy się z dyrektorem artystycznym Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu Witalijem Małachowem, że będziemy wystawiać ten spektakl. A w tym roku wreszcie mogliśmy powrócić do tego zamysłu. W innych teatrach spektakli według tego utworu jeszcze nie widziałem, tak samo jak wersji telewizyjnych. Kiedy robię spektakl, to nie lubię przedtem oglądać historii innych reżyserów według tego utworu. Ale z czasem, myślę, obejrzę film telewizyjny z udziałem Bohdana Stupki i Ady Rohowcewej, spektakl „W niewoli namiętności” Narodowego Akademickiego Teatru imienia Łesi Ukrainki. Przecież ciekawie jest zobaczyć, jak zostało to rozwiązane u innych reżyserów. To była nasza pierwsza wspólna praca z Teatrem na Podolu. Przygotowywaliśmy się do niej kilka lat, a wypuściliśmy spektakl dość szybko. Próby trwały tylko dwa miesiące. Tak krótki czas pracy nad spektaklem – to dzisiaj normalna europejska praktyka. Teatr na Podolu – to bardzo ciekawy teatr, przytulny, ze świetnymi aktorami. Rozmawiałem z Witalijem Juchymowyczem Małachowem, oglądałem fotografie, wideo, spektakle na żywo. Dla mnie taki proces jest obowiązkowy, aby wybrać odpowiednich aktorów do spektaklu. Chciało się, aby Don Juan był odrobinę starszy, niż jest w sztuce. Żeby to był już gasnący Don Juan. Przejrzałem spektakle i filmy z udziałem Wiaczesława Dowżenki. To potężny aktor, zapadł mi w duszę. Patrzysz na aktora i rozumiesz, że wpisuje się w twoje myśli, twoją interpretację. Do roli Dona Juana najlepiej pasował właśnie on. Dla mnie bardzo ważny był zespół aktorski, z którym przez półtora czy dwa miesiące żyjesz jak jedna rodzina. Mało jest samego talentu aktorskiego, muszą być jeszcze ludzkie cechy. Miło było pracować z aktorami. Oprócz Wiaczesława to Roman Chałaimow (Komandor don Gonzalo de Mendoza), Dasza Małachowa (Donna Anna), Kateryna Rubaszkina (Dolores), Wołodymyr Kuznecow (Sganarel, sługa Dona Juana). Oprócz tego do naszego zespołu weszli scenograf i kostiumograf Tetiana Owsijczuk, choreograf Pawło Illiuszkin. Oczywiście, podczas pracy nad spektaklem były jakieś spory i to normalne. Ale oddychaliśmy jednym tematem, jednym materiałem i zmierzaliśmy do jednego celu. Ze scenografem myśleliśmy, gdzie będzie odbywać się akcja spektaklu. W końcu zdecydowaliśmy, że będzie to pracownia konserwatorska, pracownia rzeźbiarzy. Chodziliśmy na mini-wycieczki po aulach uniwersytetu, patrzyliśmy, jak lepi się te rzeźby, z czego je robią, jaka atmosfera panuje w tych pracowniach. To nas zainspirowało do pracy i na scenie ten proces wyglądał prawdziwie. Taka idea u nas z Tanią pojawiła się nie od razu. Wcześniej było wiele innych wersji. Potem pojawiła się myśl, że rzeźbę Komandora pakują do skrzyni. I w tym pudle on jak w maszynie czasu porusza się z pokolenia na pokolenie. Tę rzeźbę konserwują, potem ona znowu się porusza. Tak prowadzimy linię od stworzenia wizerunku Dona Juana do Łesi Ukrainki, a potem do naszych dni. Ciekawym dla spektaklu stał się też pomysł z gliną. W spektaklu zaangażowanych jest tylko pięciu aktorów. Niewielu wykonawców jest też w moich innych spektaklach. Staram się wydobyć ze spektaklu podstawę energii. Do tego wystarczają mi główni bohaterowie. Sceny masowe na razie uważam za niezbyt potrzebne. A w tym spektaklu byłyby nawet zbędne. Przeczytałem sztukę i rozłożyła się ona na pięć postaci. Mnie tak wygodniej – wychodzą bardziej przestrzenne i lakoniczne wizerunki. Zmian w tekście nie wprowadzałem. Nigdy nie lubię tego robić. A z Łesią Ukrainką jest to w ogóle niemożliwe, przecież to tekst poetycki. Premiera odbyła się jeszcze pół ro-
Машинний переклад
W Muzeum Hetmanatu otwarto wystawę artysty Włodzimierza Raka „Dumy hetmana”. Swoją nową wystawę twórca poświęcił 29. rocznicy niepodległości Ukrainy.
Zaprezentowano tu prace malarskie i graficzne, a także autorskie fotografie. Nowa wystawa w Muzeum Hetmanatu przedstawia przede wszystkim część graficzną jego dorobku twórczego. – Kiedyś w Muzeum Hetmanatu odbyła się indywidualna wystawa mojej mamy – opowiada artysta – a zaproponowała mi tu wystawę mojej twórczości dyrektorka muzeum Halina Jarowa. Sala wystawowa jest tu niewielka, kameralna. Ze swojej kolekcji wybrałem prace dotyczące tematyki kozackiej. Zastanawiając się nad koncepcją wystawy, postanowiłem podjąć temat „Przywódca i lud”. Ogółem wybrałem około dwudziestu prac, które w większości powstały w ostatnich latach. Wtedy aktywnie zajmowałem się tematyką kozacką. Pochodzę z Połtawszczyzny, z wsi, która wchodziła w skład sotni senczańskiej, a później lubeńskiej. Ludzie z naszej wsi nigdy nie byli poddanymi pańszczyźnianymi. Stąd tradycja kozacka, z którą związany jest cały mój ród. Dziadek z szablą przeszedł całą Pierwszą wojnę światową. Części osób przedstawionych na portretach nie ma już na tym świecie. Jestem szczęśliwy, że żyłem obok nich. To ludzie, którzy tworzyli powojenną kulturę materialną, którzy zachowali nasze tradycje. Właśnie dzięki nim pokochałem język ukraiński i ukraińską kulturę. Ponieważ na Dalekim Wschodzie byłem oderwany od swojej kultury. Wśród osób przedstawionych na portretach jest nasz krewny Andrij Wierchowski, który pracował jako weterynarz. Niedaleko wisi portret jasnego chłopca Wiktora Dihtiara, który przedwcześnie odszedł z tego świata. Aby ożywić wystawę, zaprezentowałem także pejzaże, w których żyją ci ludzie. Oprócz prac graficznych wraz z dyrektorką muzeum wybraliśmy na wystawę jeszcze jedną pracę malarską. Podczas otwarcia wystawy opowiedziałem, że w swojej twórczości rozwijam idee ekspresjonizmu, Włodzimierza Lobody i bojczukizmu. Jeden z widzów powiedział, że kontynuuję twórczość Wasyla Sedlara. Rzeczywiście tak jest. Na Dalekim Wschodzie widziałem wiele sztuki wschodniej. Ci
Машинний переклад
W maju swój jubileusz obchodziła primabalerina Narodowej Opery Ukrainy, pełniąca obowiązki kierownika artystycznego zespołu baletowego tego teatru, artystka ludowa Ukrainy Ołena Filipjewa. Dziś pani Ołena jest gościem „SP”.
— Zaczynała Pani od zajęć tańców ludowych, a jak los zaprowadził Panią do baletu?
— Jak wiele dzieci, uczęszczałam na zajęcia w domu kultury w moim rodzinnym miasteczku Dnieprorudne w obwodzie zaporoskim. Mój kierownik kółka tanecznego podpowiedział rodzicom, że w Kijowie jest szkoła choreograficzna. „Macie bardzo zdolne, utalentowane, muzykalne dziecko, więc spróbujcie tam wstąpić” — poradził.
Rodzice byli sportowcami, kierowali mnie w stronę sportu, abym zajmowała się gimnastyką. Ale ja chciałam tańczyć. Dowiedzieliśmy się o adresie szkoły, przyjechaliśmy na egzaminy wstępne. Od 10. roku życia mieszkałam już daleko od swojego rodzinnego domu.
Moją pierwszą pedagog była Trawiata Iwaniwna Samojłenko. Uczyła mnie przez 5 lat i jestem jej bardzo wdzięczna. Po tym przejęła mnie zasłużona artystka Ukrainy Alwina Heorhijiwna Kalczenko, z którą później trochę pracowałyśmy jeszcze w teatrze. Kiedy przyszłam do teatru, to trochę pracowałam z artystką ludową ZSRR Ołeną Mychajliwną Potapową, która do dziś służy w Narodowej Operie Ukrainy. Potem znów pracowałam z Kalczenko. Z czasem – z niestety już nieżyjącym artystą ludowym Ukraińskiej SRR Weanirem Iwanowyczem Kruhłowem. A obecnie – z artystką ludową Ukrainy Rajisą Ołeksijiwną Hilko. Również podczas pracy nad różnymi spektaklami dużo pracuję z Iryną Brodską i Eleonorą Mychajliwną Stebliak.
— Zapewne na zawsze zapadło w pamięć pierwsze wyjście na scenę Narodowej Opery Ukrainy?
— Przygotowywaliśmy się do dyplomowego galakoncertu w szkole choreograficznej. Przygotowywałam dwa pas de deux. W tym czasie zespół Narodowej Opery wyjechał na występy do Japonii. W teatrze została tylko niewielka część zespołu. Miała być wystawiana „Giselle”. Zaproszona balerina zachorowała. Mój pedagog Alwina Kalczenko i kierownik zespołu baletowego Wiktor Łytwynow (w tamtym czasie), naradziwszy się, postanowili zaproponować mi zatańczenie partii Giselle. Do spektaklu zostały trzy dni.
Propozycja była niespodziewana, ale od razu się zgodziłam. Tak więc już trzy dni po dyplomie zatańczyłam tę partię i jak mogłam, oddałam postać swojej bohaterki. To było bardzo wzruszające...
— W wieku 22 lat została Pani zasłużoną artystką Ukrainy, a w wieku 23 – najmłodszą artystką ludową naszego państwa. Co Pani czuła w tamtym czasie?
— Musiałam udowadniać, że zasłużyłam na te nagrody. Tytuł zasłużonej był niespodzianką, a ludowej tym bardziej. Rozumiałam, że nie mam prawa się rozluźniać.
— Znaczący wpływ na Pani losy twórcze miała wybitna balerina Maja Plisiecka.
— Na konkurs Mai Plisieckiej trafiłam zupełnie przypadkowo. Mój partner, z którym razem się uczyliśmy, chciał wziąć udział w Międzynarodowym konkursie artystów baletu „Maja”, szukał partnerki. Jego pedagog Ołeksandr Prokofjew zaproponował mi, abym mu pomogła. Byłam już artystką ludową Ukrainy, byłoby wstyd wziąć udział w tym konkursie i nic nie otrzymać. Ale wierzyłam w swoje siły. W rezultacie (jako solistka) zdobyłam złoto.
Jestem bardzo wdzięczna Mai Mychajliwnie. Zawsze dobrze wypowiadała się o mnie i Ołeksiju Ratmanskim, z którym tańczyłam. Ołeksij wtedy był znany jako tancerz, a teraz – jako baletmistrz, wystawia balety w wielu krajach. Plisiecka zawsze mówiła, że jestem utalentowana, że nikt tak nie tańczy, jak Ołena i Ołeksij. Była wielką baleriną i słuchano jej. Dzięki niej w Japonii tańczyłam w „Don Kichocie” z bardzo znanym tancerzem Patrickiem Dupondem – gwiazdą „etoile” (najwyższy status artystów baletu Opery Paryskiej – aut.). Na zaproszenie Mai Mychajliwny brałam udział w jej galakoncertach w Japonii, a potem także w wielu innych krajach. Tańczyłam z Ołeksandrem Wetrowem i Ołeksijem Fadiejczewem.
Maja Plisiecka 20 koncertów z rzędu tańczyła „Umierającego łabędzia”, a my jako kolejny numer tańczyliśmy „Don Kichota”. Stan wewnętrzny miała codziennie inny, za każdym razem „umierała” inaczej. Dla mnie było to odkryciem...
— Brała Pani udział w spektaklach do muzyki ukraińskich kompozytorów?
— W „Pieśni leśnej” tańczyłam Mawkę, a potem wykonywałam rolę Kyłyny. W „Lilei” także tańczyłam główną partię. Wspaniała muzyka, piękne dekoracje, niepowtarzalny ukraiński koloryt. Będę proponować, aby te spektakle odbywały się częściej. Przychodzi do nas wielu obcokrajowców, właśnie takie inscenizacje pomogą im lepiej poznać ukraińską kulturę, są one interesujące także dla naszego widza.
— Podczas występów gościnnych zapewne zdarzały się ciekawe przypadki, które zapadły w pamięć?
— Byliśmy z koncertami w Hiszpanii. Tam jest bardzo znana scena, schodzi pod ziemię na wiele metrów. Tam trudno nawet oddychać. Scena jest z prawdziwego stalaktytu. Z Anatolijem Kozłowem wykonywałam „Giselle”. Podczas spektaklu po scenie zaczął latać nietoperz. Nie mogłam uciec, ale było bardzo strasznie.
Podczas występów w Japonii Maję Plisiecką trzy razy wywoływano na bis i za każdym razem wychodziła. A po tym ledwo szła (kulejąc) i dopiero w garderobie zobaczyłam, że ma siną nogę. Okazuje się, że kiedy zapraszano ją na bis, w półmroku kulis nie zauważyła przeszkody i zahaczyła nogą. I nie zważając na ból, tańczyła jeszcze dwa razy. Rozumiała, że widz tego wymaga.
— Pani córka też chce być baleriną?
— Tak. Liza uczy się w szkole choreograficznej. Tutaj musi uczyć się jeszcze trzy lata. Jako mama – przeżywam. Jeśli będzie trzeba, będę pomagać, ale nie będę nalegać.
Rozmawiał
Eduard OWCHARENKO
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Машинний переклад
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Машинний переклад
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад