Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №38 за 2007 рік

16 с. · 53 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

POD SŁOŃCEM I CHMURAMI SWOJEJ EPOKI

Valentyna Dawydenko Nazywają to Gettem, a jako symbol przekreślonego Odrodzenia, nadziei na dalszą obecność Piękna sztuki i środowiska na tej ziemi, za tytułowy symbol swojej akcji wybierają arcydzieło Leonarda, przekreślone krzyżykiem. Nawet swój rozpaczliwy protest wobec władz stołeczni artyści wyrażają w gatunkach sztuki: performans, kakofonia, teatr absurdu towarzyszyły jednodniowemu strajkowi publicznych placówek kultury — galerii, muzeów, księgarni, teatrów, bibliotek, który trwał 18 września od 10 do 18 i został poparty w innych regionach kraju. Zorganizowały go Społeczny Komitet Ratowania Środowiska Kulturalnego stolicy „Kultura przeciw wandalizmowi”, obywatelska sieć „Opora” z udziałem wszystkich związków twórczych, stowarzyszeń i organizacji społecznych oraz międzynarodowych ruchów „Na rzecz języków i kultur narodowych”, „Na rzecz projektów i rezolucji UNESCO”, a nawet Narodowego Centrum Ekologicznego Ukrainy. W swoim Memorandum Społeczny Komitet Ratowania Środowiska Kulturalnego Kijowa, w którego składzie znajdują się najznakomitsi artyści, działacze kultury i deputowani ludowi, oświadczył, że przyczyną jego powstania stały się niekontrolowane, barbarzyńskie działania kijowskich władz, ukierunkowane na ograniczanie środowiska kulturalnego miasta. W ciągu ostatniego roku Miejska Rada Kijowa oraz rady dzielnicowe stolicy rozpoczęły masowy atak na pracownie artystyczne, galerie sztuki, muzea, wydawnictwa i księgarnie, związki twórcze, z zamiarem wysiedlenia ich z pomieszczeń, które wynajmowały w budynkach komunalnej własności przez 10, 50, a nawet 70 lat z rzędu. W tym celu władze organizują z góry przegrane dla sfery kulturalno-artystycznej konkursy na prawo najmu tych pomieszczeń, w których konkurentami są struktury komercyjne, że nie mają żadnego związku z kulturą, ale posiadają wielkie majątki. W ten sposób organy zarządzania Kijowską Państwową Administracją Miejską rozpoczęły przeprofilowywanie pomieszczeń, w których twórcza inteligencja przez dziesięciolecia pracowała dla kultury Ukrainy, na banalny kawałek własności dla interesownych machinacji kijowskich urzędników. Powołując się na artykuł 118 Ustawy Ukrainy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2007 rok”, władze kijowskie zdołały obrócić w nicość wszystkie ulgi w najmie, zapisane w metodykach obliczania stawek czynszu dla organizacji społecznych, kulturalnych i artystycznych zrzeszeń, warsztatów, księgarń i wydawnictw. Tej sytuacji nie zmieniły liczne apele artystów, kierowników organizacji społecznych i zawodowych, związków twórczych do Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów, Rady Najwyższej, a oczywiście przede wszystkim do Rady Miejskiej Kijowa i osobiście do Leonida Czernowećkiego. Pojedyncze akcje protestacyjne, które organizowali malarze na Andrijiwskim Uzwozie, pracownicy kin, księgarń, muzycy i literaci, wywołały znaczny rezonans w stolicy, jednak nie powstrzymały władz kijowskich w ich ofensywie na środowisko kulturalne miasta. Jak zaznaczono w Memorandum, „twórcza inteligencja Kijowa, uświadamiając sobie, że nie należy liczyć na lojalność obecnej władzy wobec kultury, na jej zrozumienie wpływu sztuki i książki na stan kulturalny i intelektualny społeczeństwa, postanowiła użyć jako ostatniego środka obrony swoich konstytucyjnych praw aktu obywatelskiego nieposłuszeństwa w formie jednodniowego ostrzegawczego strajku wszystkich, którzy mają związek z działalnością kulturalno-artystyczną i wydawniczą na terenie kijowskiej wspólnoty. Celem tej akcji jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na dyskryminacyjną politykę organów władzy wszystkich szczebli wobec tych, którzy zachowali narodowe dziedzictwo kulturalne i obecnie tworzą współczesną kulturę, skłonienie polityków i kierowników państwa do podjęcia decyzji legislacyjnych, które uniemożliwiłyby alienację lub przeprofilowywanie pomieszczeń własności komunalnej i ogólnopaństwowej, używanych do działalności kulturalnej, artystycznej czy wydawniczo-książkowej. W przypadku braku reakcji władz na akcję ostrzegawczą Komitet Obywatelski rozpocznie przygotowania do bezterminowego strajku z zwróceniem się do UNESCO i Rady Europy w celu uzyskania przez nie wsparcia w walce przeciwko współczesnym wandalom w rządzących elitach ukraińskiego politykum”. Badacze tego etapu historii naszej stolicy, być może, kiedyś znajdą źródła nowego barbarzyństwa w mieście o wiekowych tradycjach kulturalnych i przy słońcu lub powiększającej soczewce swojej epoki dostrzegą również umyślne niszczenie dziedzictwa kulturalnego przez siły antynarodowe oraz gruboskórny, bezmyślny najazd komercjalistów o przestępczej orientacji zysku i najbardziej prymitywnych potrzebach kulturalnych, którzy swoją masą rozmyli środowisko stolicy, które odwiecznie było kondensatem elity twórczej i naukowej. Czy nie dlatego wcześniej w centrum Kijowa kwitły róże, a teraz mój towarzysz — znany artysta, omijając rozbitą na asfalcie butelkę po piwie, bez wesołości skomentował: „Półtora tysiąca lat kultury…” Podziemne parkingi i centra fitness, od budowy których — nieustępliwe zmarszczki-pęknięcia na świętościach Sofii, ile ich jeszcze nam obiecano, ku uciesze europejskich sąsiadów, ku smutkowi nam i niepewności duchowych przemian dzieci tego miasta, w którym rządzi prawo urzędnika i buldożera. Pochmurno… A artyści nazywają to Gettem. I niech to niepokoi nie tylko artystów. 10–11 KOBIETA W SPOŁECZEŃSTWIE UKRAIŃSKIM Dobrowolne ofiary „Na Kościół Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rach. 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU KOŚCIOŁA TARASA — 826 818 hrn 00 kop.

Машинний переклад

«PROGRAM» DLA PROGRAMU?

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko negatywnie ocenia wykonanie przez Gabinet Ministrów państwowych programów wsparcia ukraińskiej książki oraz języka ukraińskiego. O tym oświadczył w wywiadzie dla dziennikarzy we Lwowie po obejrzeniu XIV wystawy-targów książki „Forum Wydawców”. Jego zdaniem rząd i ludzie, których obowiązkiem jest stały monitoring finansowy oraz wspieranie narodowego wydawnictwa i języka, „nie szanują ani książki, ani słowa”. Głowa państwa zaznaczyła, że w pierwszym półroczu 2007 roku na wsparcie ukraińskiej książki i języka wydzielono jedynie 2—3% środków rocznego programu (około 21 mln hrywien). Prezydent podkreślił, że bierze na siebie zobowiązanie „zapewnienia naprawy tych dysproporcji” w budżecie państwowym na 2008 rok. Mówiąc o sytuacji w wydawnictwach książkowych w ogóle, Głowa państwa odnotowała szereg pozytywnych tendencji ostatnich lat. Chodzi w szczególności o wzrost w ciągu siedmiu miesięcy 2007 roku ukraińskiego wydawnictwa książkowego o prawie jedną trzecią. Podkreślił, że liczba wydań wzrosła o ponad 20%. „Bardzo ważne jest to, że 63 procent tego, co drukuje się dzisiaj na Ukrainie, to książki w języku ukraińskim” — zauważył Prezydent. I dodał: każdego roku u nas wychodzi drukiem 52—54 miliony książek, przy czym z innych państw przywozi się 250—300 milionów. Według przekonania W. Juszczenki taka tendencja świadczy o „niskim poziomie systemu narodowego wydawnictwa”. Julia Tymoszenko również podkreśliła: nie warto wierzyć, że po przedterminowych wyborach władza się nie zmieni, że parlament pozostanie taki, jaki był zawsze. „Przynajmniej dziadka Mroza już nie będzie, ten temat jest zamknięty. Dzisiaj w tych obwodach, gdzie SPP mogła otrzymać 15% głosów, na słowo „Moroz” ludzie reagują alergią. Dlatego, że takiego oszustwa ludzi ze strony polityków kraj nigdy nie widział” — powiedziała liderka BJuT. każdych wyborach. „Przebywając przy władzy 3 lata i mając większość w parlamencie, oni nawet ani razu nie postawili pod głosowanie kwestii drugiego języka państwowego. Oni prawdopodobnie myśleli, że mają przed sobą wiele lat u władzy i ludzie zdążą zapomnieć ich obietnice” — powiedziała Julia Tymoszenko. Strona internetowa BJuT krzesło i komputer. Jeszcze, oczywiście, dyrektor, a nawet „prezydent”. Zatem sprawiedliwość triumfuje, oszuści zostali zdemaskowani, cześć i chwała gazecie! Ale jest jedna, dokładniej, dwie wątpliwości co do uczciwości samego wydania. One są już w samej publikacji. Pierwszy niuans: zdemaskowawszy fałszywego socjologa, gazeta pospieszyła zapewnić, że większość przedstawicieli tej nauki to ludzie uczciwi i porządni; że jest niemało poważnych służb, firm, instytutów, które podają realne rankingi. Tutaj też — i lista tych prawdziwych. I jakoś tak się złożyło (oczywiście, że się złożyło!), że wśród „poważnych” znaleźli się właśnie ci, którzy podają poważne rankingi poważnym partiom i blokom. Zgadnijcie, jakim? Drugi niuans jest jeszcze ciekawszy. Okazuje się, że byle jaki Bondarenko zawyża ranking (według opinii gazety) nie tylko outsiderom. Ale wiecie komu? Prawidłowo. Nazwijmy: Blokowi Julii Tymoszenko. No, a skoro to namalował Bondarenko, to z tym rankingiem wszystko jasne… A czy nie dla tych dwóch niuansów gazeta w ogóle wszczęła to „śledztwo”? Żeby powiedzieć te dwie rzeczy. Nawet przy tym, że Bondarenko rzekomo grozi gazecie sądem. Jaki sąd? Nawet pokwitowanie na 4 tysiące wydrukowano. Zresztą w ogóle to może być gra, szachowa kombinacja. Spektakl, w którym gra i Bondarenko. Ryzykuje „dobrym imieniem”? Na miłość boską! Jak mawiał bohater gruzińskiej komedii „Chanuma”: „To żebym ja za 2 tysiące rubli sprzedał książęcy tytuł? Nigdy! Tylko za dwa i pół”. Zresztą po wyborach wszystko się zapomina. Kto teraz przypomina sobie o przedwyborczych obrzydliwościach Pichowszeka, Dżangirowa, Korczyńskiego? Więc ja o socjologii. Naiwne pytanie: po co ona istnieje? Mam na myśli, w tym wariancie „rankingów”? A co będzie, jeśli ich w ogóle nie będzie? Dzięki Bogu, od 20 września publikacje rankingów zostały wstrzymane. Dlatego, nie wciągając się w debaty, jak nas „rankingowano” w ciągu ostatnich tygodni, wyrażę na koniec tylko jedno przemyślenie. O jednym jedynym rankingu. Nam umyślnie zawyżano razy dwa „ranking” kompartii. Żeby pokazać, że ona rzekomo na pewno przejdzie do parlamentu. Dlaczego zawyżano? Bo komuś to jest potrzebne. Nie „socjologom”, a tym, którzy ich wynajmują.

Машинний переклад

APEL DO JEDNOCZENIA SIŁ NARODOWO-DEMOKRATYCZNYCH

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko jest przekonany o zwycięstwie sił demokratycznych w przedterminowych wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy 30 września. „Nie mam wątpliwości, że zwycięży demokracja. Zwycięży ona także na wiele lat naprzód. Będziemy mieli demokratyczny parlament i demokratyczny rząd, który zechce zmienić gospodarkę i życie społeczne. Ale trzeba spełnić jeden warunek — wszyscy musimy być zjednoczeni” — powiedział Wiktor Juszczenko we Lwowie na Ludowym Wecouu. Prezydent powitał wspólne działania „Naszej Ukrainy — Ludowej Samoobrony” oraz Bloku Julii Tymoszenko. Według jego słów jest to „gwarancja naszego przyszłego zwycięstwa”. „Z waszej woli i dzięki waszej pomocy wzywam i jednoczę do trwałego zjednoczenia wszystkie narodowe i demokratyczne siły. Nie mamy o co się dzielić”. Zwracając się do obecnych na wiecu, Wiktor Juszczenko po raz kolejny podkreślił, że rząd Wiktora Janukowycza i Rada Najwyższa „dokonali zamachu na Konstytucję, na waszą wolność, na nasze bezpieczeństwo”. „Rząd odgrodził się od „nietykalnością” i zapomniał o narodzie, o waszych potrzebach, o każdym z was. Parlament zniszczyła korupcja i zdrada w murach samego parlamentu. Dlatego rozwiązałem Radę Najwyższą i zarządziłem nowe wybory. 30 września oczyścimy władzę z przekupnych polityków i przekupnych gier” — podkreślił Głowa Państwa.

Машинний переклад

JANUKOWYCZ TO DRUŻYNA KUCZMY

Julia Tymoszenko wezwała ludzi, by nie głosowali na Partię Regionów, ponieważ Wiktor Janukowycz i Leonid Kuczma to jedna drużyna. O tym liderka BJuT powiedziała, przemawiając na wiecu w Ochtyrce w obwodzie sumskim. „To właśnie Kuczma próbował wprowadzić Wiktora Janukowycza na stanowisko prezydenta jako swojego następcę i to właśnie Janukowycz jako premier przywrócił wszystkie ulgi Kuczmie, które ja zniosłam w rządzie w 2005 roku” — powiedziała Julia Tymoszenko. „Dlatego nie głosujcie na Partię Regionów, a lepiej idźcie do cerkwi i zdejmijcie ten »urok« — wezwała liderka BJuT.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

OBIETNICE I ILUZJE

referendum doda czy odejmie Partii Regionów głosów. Julia Tymoszenko jest przekonana, że referendum od Partii Regionów to tylko parawan, za którym kryją się prawdziwe zamiary: niszczenie Ukrainy poprzez przejmowanie przez oligarchów zasobów państwa. Z kolei część politologów podkreśla, że apelowanie Partii Regionów do swoich wyborców w tym przypadku jest całkowicie uzasadnione. Tłumaczą to tym, że jeśli Prezydent Ukrainy i BJuT stawiają pytanie o referendum konstytucyjne, to regionaliści również zaczynają grać, ale w swoją grę. Niektórzy politolodzy uważają, że taka gra regionalistów doprowadzi do neutralizacji konstytucyjnej inicjatywy BJuT i Prezydenta, a w parlamencie VI kadencji siły polityczne zmuszone będą pójść na negocjacje i uzgodnienie tekstu nowej Konstytucji. Ale póki co wszystko zmierza do tego, że pomarańczowi mogą uzyskać przewagę i sformują większość w nowym parlamencie. Ostatni Głównodowodzący UPA Wasyl Kuk, który odszedł do wieczności, w swoim bodaj ostatnim wywiadzie powiedział, że na Ukrainie obserwuje się dezorientację ukraińskich mas, ponieważ partie tworzono nie pod ideologię państwową, a pod interesy konkretnych osób, którym ta ideologia jest obca. Oczywiście, jeśli na Ukrainie będą partie z silną ideologią państwową, to odejdzie w przeszłość polityczny surrealizm. Julia Tymoszenko wyraziła żal, że u części ludzi na Ukrainie wciąż pozostają jakieś iluzje co do obietnic Partii Regionów o drugim języku państwowym. Mówiła o tym na konferencji prasowej w Sumach, odpowiadając na pytanie w związku z oświadczeniem Janukowycza o tym, że Partia Regionów zebrała 3 miliony podpisów za przeprowadzeniem referendum w sprawie języka rosyjskiego. Podkreśliła, że dzisiaj każdy człowiek na Ukrainie może przeanalizować, jak Janukowycz wypełniał swoje obietnice, które składał na

Машинний переклад

PARTIA REGIONÓW ZNOWU WBIJA KLIN W INTEGRALNOŚĆ UKRAINY

Halyna ŁEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Kijów. W przypadku nadania językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego Ukrainie może grozić wariant białoruski, gdzie kilka lat temu rosyjskiemu nadano status drugiego języka państwowego i całkowicie zniknął język rdzennego narodu. Zapytałam kierownika sztabu Partii Regionów, pana Kołesnikowa, dlaczego regionaliści wszędzie próbują brać przykład z Federacji Rosyjskiej, ale nie robią tego w kwestii językowej? Odpowiedzi nie otrzymałam, pan Kołesnikow powiedział, że w ZSRR też był jeden język i nazywano go totalitarnym. Na Ukrainie w takich sytuacjach mówi się: w ogrodzie czarny bez, a w Kijowie wujek. Myślę, że regionaliści znają statystyki, według których w Sewastopolu w roku szkolnym 2007—2008 proces wychowania i nauczania w języku rosyjskim realizowany jest w 98% przedszkoli, 94% szkół ogólnokształcących oraz w 100% placówek pozaszkolnych i zawodowo-technicznych, a w szkołach wyższych — na poziomie 97 procent. Kierownik wydziału edukacji i nauki Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Mykoła Czerbadżi cieszy się, że w ten sposób wykonują decyzję rady miejskiej nr 1621 z dnia 13 marca 2007 roku „O zatwierdzeniu Programu rozwoju regionalnego języka rosyjskiego, rosyjskiej kultury w Sewastopolu na lata 2007—2011”. Jemu oczywiście jest obojętne, że dochodzi do ludobójstwa Ukraińców mieszkających w Sewastopolu. Także Partia Regionów, która sprawuje władzę w Krzywym Rogu w obwodzie dniepropetrowskim, prześladuje wspólnotę Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, którą opiekuje się ojciec Ihor Dmytryszyn. Cztery razy ks. Ihor zwracał się do lokalnych organów władzy z prośbą o wydzielenie działki pod budowę świątyni, jednak za każdym razem otrzymywał odmowę. Ale te kwestie nie martwią regionalistów, ponieważ pojęcia duchowości są im obce. W przeciwnym razie nie ogłaszaliby kodeksu honorowego, który sami łamią. Prezydent Ukrainy nazwał „polityczną awanturą” zamiar Partii Regionów przeprowadzenia referendum w sprawie języków. Wiktor Juszczenko twierdzi, że takie referendum mogą inicjować ludzie, którzy nie dążą do stabilizacji sytuacji politycznej. Ponieważ na Ukrainie nie ma ani jednego regionu, który byłby przeciwko spokojowi, to jeszcze nie wiadomo: inicjatywa z

Машинний переклад

JEST CHIROMANCJA, ASTROLOGIA I SOCJOLOGIA

Petro ANTONENKO. Niech wybaczą prawdziwa socjologia i prawdziwi przedstawiciele tej „nauki o społeczeństwie i prawach jego rozwoju” (tak widnieje w słowniku). Ale tak się złożyło, że w świadomości obywateli socjologia niemal w stu procentach utożsamiana jest z tak zwanymi politycznymi badaniami socjologicznymi. A jeszcze konkretniej, podczas kampanii wyborczych — z tak zwanymi rankingami preferencji politycznych obywateli, rankingami partii i bloków. Cena takiej socjologii jest absolutnie porównywalna z ceną tak poważnych nauk, jak chiromancja i astrologia. Z tą tylko różnicą, że te ostatnie w łagodny sposób oszukują przeciętnego obywatela, a ta pierwsza — w sposób niełagodny społeczeństwo. Bo od dawna nie jest tajemnicą, zwłaszcza w naszym łatwowiernym ukraińskim społeczeństwie: to nie socjologowie, nie rankingi pokazują, jak nastawieni są wyborcy, a wręcz przeciwnie — ludzie zaczynają się „nastawiać” i głosować tak, jak podpowiadają im „rankingi”. Wróżbitów w ukraińskich kampaniach wyborczych jest zatrzęsienie. W rozkwicie obecnej stołeczna gazeta „Siegodnia”, nieformalny organ Partii Regionów (bo formalnie — niezależna), przeprowadziła rzekomo dziennikarskie śledztwo. Przedstawiając się jako funkcjonariusze pewnego mikrobloku, który kandyduje w tych wyborach i zdobędzie około 0,1% głosów, dziennikarze poprosili socjologa o narysowanie fałszywego rankingu bloku: około 25 razy większego, gdzieś na poziomie 2,5%. Jeszcze do tego ogłosili go na konferencji prasowej przed kamerami telewizyjnymi. Socjolog narysował. I uzasadnił. I otrzymał za to 4 tysiące dolarów za pokwitowaniem. A następnego dnia wydanie ukazało się z nagłówkiem na całą pierwszą stronę: „Gazeta 'Siegodnia' za 4000 dolarów kupiła przedwyborczy ranking”. Kupionym socjologiem, który handlował rankingami, okazał się Wołodymyr Bondarenko, jeden z tych politologów-socjologów, którzy kręcą się po ekranach telewizorów. Tytuł — dyrektor Instytutu Badań Politycznych i Socjologicznych, a do tego jeszcze im. T. Szewczenki (co ma do tego biedny Kobziarz — nie mogę pojąć). „Wymyślne” nazwy podobnych instytutów nieustannie migają w mediach. Często „instytut” — to stół,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bardziej świadomym narodowo niż sowieckim. I gdyby Wiktor Juszczenko spełnił nadzieje swoich wyborców, ten proces duchowej ukrainizacji z pewnością byłby nieodwracalny. Ale to się, niestety, nie stało i dzięki realizacji postanowień reformy konstytucyjnej Ołeksandra Moroza zamiast tamtej ukrainizacji obserwujemy najnowsze staczanie się Ukrainy w postludobójcze bagno. Na tym tle wszystkie zapewnienia gorących zwolenników tej reformy, że rzekomo zbudują oni na bazie postludobójczego społeczeństwa europejską Ukrainę, zgodźcie się, są od złego. Znacznie bardziej realny w tym przypadku jest państwowy rozłam Ukrainy, co prawdopodobnie jest tajnym celem tych reformatorów oraz ich zagranicznych mocodawców. Póki co wszystko to bardzo dobrze rozumie przebiegły Moroz. Ale kiedy oręduje on za parlamentarno-prezydencką formą rządów – to jedno, a kiedy za radykalnym rozszerzeniem uprawnień organów samorządu terytorialnego – to już zupełnie co innego. Dziwne, że były nieszczęsny spiker do tej pory nie otrzymał godnej odprawy na swoje niszczycielskie wobec ukraińskiej państwowości projekty od naszej elity intelektualnej. Zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę zerowy poziom osobistej europejskości Ołeksandra Ołeksandrowycza oraz formę rządów państwowych w Rosji i na Białorusi – krajach, które Moroz najwyraźniej uwielbia całą swoją postludobójczą duszą.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE KRYM — NIE OJCZYZNA KPU

narodowemu deputowanemu Mykole Stepanence, „za zaszczyt brania udziału w tworzeniu etnicznej współczesnej historii Ukrainy, przyłączenia się do akcji duchowego zjednoczenia państwa”. Obecnie „Ręcznik narodowego jednoczenia” znajduje się w Sewastopolu. Tutaj nie więdnące kwiaty miłości do Ukrainy zaczęła pielęgnować grupa hafciarek z miejskiego oddziału Związku Ukrainek, który obchodzi swoje 15-lecie, a niezmiennie kieruje nim Bohdana Procak. Dalej amulet Ukrainy pojedzie do Równego i Łucka, gdzie sztafetę jego tworzenia przejmą wołyńskie hafciarki. W niedzielę na Majdanie Niepodległości odbyła się akcja „Dzień pamięci Georgija Gongadzego”, podczas której uczczono pamięć założyciela „Ukraińskiej prawdy”. Ludzie zapalali świece i trzymali plakaty z napisem „Ukraino, czy nie jest ci wstyd?”. Wszystkie te pytania bez odpowiedzi świadczą o tym, jak słaba jest jeszcze nasza państwowość, władza i demokracja. Dlaczego obojętnie przyglądają się temu ci, którzy mogliby spróbować choć coś zmienić w wyborach — naród, wyborcy? To taka sama zagadka i tajemnica, jak i tajemnica, która w tych dniach kończy siedem lat. „Pociągnąć do odpowiedzialności osoby, które przyczyniły się do otwarcia w Symferopolu antyukraińskiego pomnika, wzniesionego kosztem KPU oraz rosyjskich komunistów” — wezwał przedstawiciel Ukraińskiej Partii Ludowej w bloku „Nasza Ukraina — Ludowa Samoobrona” Stepan Chmara kierownictwo Ukrainy. 14 września w Symferopolu z udziałem lidera KPU Petra Symonenki odbyło się otwarcie pomnika poległym radzieckim obywatelom, którzy rzekomo zginęli z rąk żołnierzy OUN-UPA. „Krym to nie ojczyzna KPU, a terytorium Ukrainy, dlatego musi żyć według ukraińskich praw, a nie według dogmatów komunistów. Ustawodawstwo Ukrainy w żadnej swojej normie nie pozwala na zniewagę pamięci o tysiącach Ukraińców poległych z rąk NKWD i SMERSZ-u, nad uczestnikami narodowowyzwoleńczych zmagań” — zaznaczył przedstawiciel UPL. „OUN-UPA prowadziła działania wojenne nie z mitycznymi »radzieckimi ludźmi«, a z karnymi specoddziałami NKWD, które wcześniej strzelały w plecy żołnierzom Armii Radzieckiej, którzy trafili do »oddziałów zaporowych«”. Stepan Chmara podkreśla, że „na Krymie z udziałem głównego komunisty Ukrainy Symonenki faktycznie uwieczniono pamięć enkawudzistów, którzy wsławili się zniszczeniem setek tysięcy radzieckich obywateli: na frontach II wojny światowej, w obozach systemu GUŁAG oraz tysięcy Ukraińców, Białorusinów i Bałtów, którzy walczyli o niepodległość swoich państw”. „Podczas gdy na Iwano-Frankowszczyźnie na początku września otwarto wspólny panteon, który uwiecznia pamięć Ukraińców walczących w czasach II wojny światowej w składzie różnych armii — UPA oraz Armii Radzieckiej — na Krymie dają »zielone światło« znakowi pamięci, który kontynuuje radzieckie tradycje rozdzielania Ukraińców na »komunistów« i »wrogów ludu«” — podkreśla S. Chmara. Ze strony internetowej UPL

Машинний переклад

„WŁADZA DLA WSPÓLNOT” CZY DLA SKORUMPOWANYCH KSIĄŻĄT? Co kryje się za hasłem socjalistów?

Ołeksandr KRAMARENKO, m. Ługańsk Niedawno na jednym z ogólnokrajowych kanałów telewizyjnych można było zobaczyć jednocześnie niemal wszystkich przewodniczących Rady Najwyższej czasów niepodległości. Moroz, Łytwyn, Pluszcz i Krawczuk obecnie, jak wiadomo, są zaangażowani w kampanie wyborcze różnych sił politycznych. Wszyscy oni pochodzą z jednego koszyka radzieckiej i poradzieckiej nomenklatury, która zawsze była w naszym społeczeństwie wyższą kastą. Lecz pomyślało się o czymś innym. Każdy z nich urodził się i wychował na ukraińskiej wsi. Jeśli dodać do tego, że także trzech naszych prezydentów to ludzie wywodzący się ze wsi, to czy ta okoliczność nie jest zbyt prawidłowa dla kraju, w którym ludność miejska znacznie przewyższa liczebnością wiejską? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba, moim zdaniem, wspomnieć o czymś innym. Nie widzimy ze strony rodzimych historyków, politologów i socjologów żadnych sugestii dotyczących dalszego rozwoju teorii społeczeństwa postgenocydowego. A właśnie według tej teorii badacza Wielkiego Głodu Jamesa Mace’a, mentalność ukraińskiego chłopstwa po Wielkim Głodzie zmieniła się faktycznie na przeciwną. Zamiast dumnych i szczerych właścicieli ziemskich, po ludobójstwie 1933 roku w naszych wsiach, w ich własnych osobach, zgodnie z satanistycznym zamysłem bolszewickiego Kremla, pojawili się kołchozowi niewolnicy. Ta mentalność stawała się z czasem dominującą na Ukrainie i przejawiała się nie tylko na poziomie codziennym, ale i w wyścigach wyborczych. Popularna teza wyborców naszego postgenocydowego społeczeństwa brzmi: „Trzeba zawsze wybierać najbogatszego, bo on będzie najmniej kradł”. A jeśli ten najbogatszy jeszcze dodatkowo wystymuluje wybór konkretnymi prezentami? Czyż nie takich merów wybierają ostatnimi czasy nasze miasta? Ale przecież dla zwycięstwa w wyborach osobisty portfel to jeszcze nie wszystko. Potrzebne jest błogosławieństwo rządzącej lokalnej elity, która dzisiaj w przeważającej większości ukraińskich miast jest symbiozą byłych kompartyjno-komsomolskich, radzieckich i kryminalnych elit. Po wyborach mera wszystko u nas idzie według tego samego scenariusza: władza miejska zajmuje nowe działki ziemi pod komercyjne projekty swoich przedstawicieli, dokręca śrubę opłat za usługi komunalne obywatelom oraz podatków od małego biznesu i zawala kolejny sezon grzewczy. System ten jest na tyle wypracowany, że niemal nie daje awarii, niezależnie od tego, pod jakimi politycznymi barwami zasiadają merowie i deputowani samorządu lokalnego. Zważywszy na to, nietrudno wyobrazić sobie, co się stanie, gdy Ołeksandr Moroz i spółka doprowadzą swoją tak zwaną reformę konstytucyjną do logicznego zakończenia. Ale przecież wybierać w naszym postgenocydowym społeczeństwie będą tych samych merów i te same korpusy deputowanych samorządu lokalnego. Lecz teraz ta bracia, dzięki nowemu redystrybuowaniu podatków między regionami a Kijowem, staje się faktycznie niezależna od Centrum. Nietrudno przewidzieć paradę autonomii w całej Ukrainie i upadek takich instytucji państwowych, jak armia, SBU, prokuratura oraz system sądowniczy. To znaczy, że tworzone są wszelkie warunki dla rozpadu państwa. Nie mniej fatalnym dla Ukrainy jest także wprowadzenie przez byłego różowego spikera parlamentarno-prezydenckiej formy rządów. Ostatnie wybory prezydenckie na Ukrainie pokazały, że nasze społeczeństwo stało się o kilka procent

Машинний переклад

«RĘCZNIK NARODOWEJ JEDNOŚCI» TERAZ HAFTUJĄ KRYMIANIE

Wiktor CHOMENKO, Krym Półwysep stał się szesnastym regionem naszego państwa, do którego przywieziono dziewięciometrowe tkane domowym sposobem podolskie płótno, wyhaftowane w dwóch trzecich rękami wielu mistrzyń z różnych zakątków Ukrainy. W Bakczysaraju miejscowe krymskotatarskie hafciarki złotem z twórczego zrzeszenia „Ewdżijar” wyhaftowały główny element ręcznika — złoty Tryzub. Uczestniczki akcji podkreślają, że pracowały z natchnieniem i starannie zarówno za dnia, jak i nawet w nocy, ponieważ czuły odpowiedzialność i wysoką mistrzowskość pracy, którą rozpoczęły ich koleżanki na Zaporożu 7 czerwca. Pracowało się zadziwiająco lekko, bo przejęły potężną pozytywną energię, którą naładowały ręcznik hafciarki zaczynające haftowanie oryginalnych i niepowtarzalnych wzorów, charakterystycznych dla różnych regionów Ukrainy. Bakczysarajskie hafciarki wykorzystały starodawną krymskotatarską technikę narodową, która organicznie wplotła się w różnorodne style malowniczego ogólnoukraińskiego płótna-amuletu. Mistrzynie są wdzięczne organizatorom akcji jednoczenia, zwłaszcza na-

Машинний переклад

SIEDEM LAT TAJEMNICY GONGADZE

Petro Antonenko 16 września minęło siedem lat od dnia zniknięcia i, prawdopodobnie, śmierci dziennikarza Jerzego Gongadzego. Po 7 latach społeczeństwo ukraińskie może z żalem stwierdzić: dwaj prezydenci, pięć rządów, tyle samo, a nawet więcej, prokuratorów generalnych ani na krok nie przybliżyli nas do wyjaśnienia zbrodni. Sprawa nie jest zresztą aż tak nadzwyczajna, przypomnijmy sobie cały szereg podobnych głośnych zbrodni z ostatniej dekady. Nic wyjątkowego także w sferze międzynarodowej: wciąż nie powiedziano prawdy o zabójstwie prezydenta najpotężniejszego państwa świata — Johna Kennedy'ego. A jednak są pewne rzeczy, dziwne nawet dla Ukrainy, gdzie wydawałoby się, że już niczym nikogo nie zaskoczysz. Po pierwsze: czy Gongadze rzeczywiście zginął? Trzeba oczywiście przeprosić pamięć Jerzego za takie pytanie, jeśli został istotnie zamordowany. Ale dlaczego od czasu do czasu pojawiają się wątpliwości nawet co do tego? Mogłaby im położyć kres prawdziwa ekspertyza „taraszczańskich” szczątków. Czy zatem państwo jest niezdolne, by wreszcie zorganizować międzynarodową ekspertyzę najwyższego szczebla? Kolejne pytania dotyczą tak zwanych „taśm Melniczenki”, które niemal siedem lat bezpośrednio wiąże się ze sprawą Gongadzego. Niedawno wstyd było patrzeć, jak w programie TSN na kanale „1+1” na żywo wwieziono na wózku inwalidzkim majora-taśmiarza. Chodziło nawet nie o debatę na nowy temat — czy to zamach, czy nie zamach, tym razem na Melniczenkę. Dwoje prowadzących nie mogło się przebić do gościa z jednym jedynym pytaniem, a kiedy im się to udało, on je zignorował. A pytanie jest kluczowe: dlaczego Melniczenko do dziś nie przekazał śledztwu taśm i dyktafonu, na który rzekomo nagrywał spod kanapy Kuczmy? Dwa dni później w tym samym studiu to samo pytanie zadała prowadząca Ołeksandrowi Moroziowi, szefowi skandalu kasetowego jesieni 2000 roku. Odpowiedzi nie było. Zamiast tego pojawiły się zarzuty pod adresem dziennikarzy, że rzekomo dwa dni wcześniej nie dali Melniczence powiedzieć ani słowa. Tymczasem ten ostatni zdążył cztery razy nazwać wszystkich najbardziej znanych polityków Ukrainy korupcjonistami. Od Moroza nie uzyskano odpowiedzi także na drugie pytanie: dlaczego ujawnił taśmy dopiero w listopadzie 2000 roku, po zniknięciu i zabójstwie dziennikarza, choć miał te nagrania już wiosną? U nas nauczono się bezczelnie unikać odpowiedzi na zupełnie konkretne pytania. Może dlatego, że zadaje się je nie temu i nie w taki sposób? A pytania należy kierować nie do Melniczenki, lecz do Prokuratury Generalnej, ogólnie do organów ochrony prawa państwa. Dlaczego nie domagają się zeznań i dowodów rzeczowych w sprawie karnej, w tym taśm, lecz zamiast tego je błagają? Obywatel Melniczenko nie z wielkiej łaski ma je przekazać, lecz JEST DO TEGO ZOBOWIĄZANY. Nikt dotąd w Ukrainie nie zniósł odpowiedzialności karnej za utrudnianie śledztwa. Co więcej, istnieje nawet odpowiedzialność za niezawiadomienie organów ochrony prawa o znanym człowiekowi przestępstwie. I to drugie pytanie pozostaje bez odpowiedzi. Wreszcie trzecie: dlaczego wciąż nie zakończono śledztwa w sprawie faktu podsłuchiwania i nagrywania Prezydenta Ukrainy? Czy ktoś wierzy, że nagrywał to Melniczenko spod kanapy Kuczmy?

Машинний переклад

NA KOMUNISTÓW — DO SĄDU

Bohdan BODNARUK Artykuł w „Ukrainian Weekly” informuje, że prezes Światowego Kongresu Ukraińców Askold Łozynskyj pozwie komunistów za zniesławienie Romana Szuchewycza (generała Tarasa Czuprynki). 21 sierpnia tego roku w Doniecku odbyły się roczne narady Światowego Kongresu Ukraińców (ŚKU). Podczas tych narad pan Askold Łozynskyj oświadczył, że złoży skargę do Europejskiego Sądu Praw Człowieka w sprawie zniesławienia Romana Szuchewycza. Pozew sądowy zostanie wniesiony przeciwko Petro Symonence (przewodniczącemu Komunistycznej Partii) oraz przeciwko Dmytrowi Tabacznykowi (wicepremierowi ds. humanitarnych). Ci dwaj janczarzy publicznie znieważają jednego z największych bohaterów Ukrainy, Romana Szuchewycza, twierdząc, że Szuchewycz osobiście otrzymał dwa Żelazne Krzyże od Hitlera. Dr Petro Poticzny (profesor nauk politycznych, McMaster University) sprawdził tę sprawę w Archiwum Wojskowym we Fryburgu (Niemcy) i ustalił, że generał Szuchewycz nigdy nie otrzymał żadnych medali od nazistów, a zwłaszcza od Hitlera.

Машинний переклад

NAJLEPSZE KSIĄŻKI XIV FORUM WYDAWCÓW

16 września we Lwowie zakończyło swoją pracę XIV Forum Wydawców, które, oprócz potwierdzenia wcześniej zdobytej popularności, stanie się również, najwyraźniej, głównym znaczącym wydarzeniem obecnego Roku Książki. Program rozwoju czytelnictwa dziecięcego „Księgomania” i desant polityków na czele z Prezydentem, problemy rozpowszechniania książek — od systemu księgarń sieciowych po małe sklepiki, badanie popytu czytelniczego przez wydawców i „głosowanie hrywną” na najlepszą książkę przez kupujących, zaiste triumfalne spotkania z czytelnikami popularnych pisarzy Marii Matios, Oksany Zabużko, Jurija Andruchowycza, Iren Rozdobudko i innych oraz ważne słowo honorowych gości Forum — pisarza, redaktora naczelnego rosyjskiej redakcji radia „Swoboda” Petra Waila oraz byłego dyrektora Międzynarodowych Targów Książki we Frankfurcie Petera Weidhaasa, który uważa, że lwowskie Forum należy przyjąć do Międzynarodowego Związku Targów Książki, do którego należy 24 światowych targów. 597 wystawców, tysiące odwiedzających, setki wydawców, dziesiątki autorów, gwiazdorskie nazwiska i ponad wszystkimi — znaczące nazwisko prezes Forum Wydawców Ołeksandry Kowal, która wszystko to wymyśliła, zorganizowała, zrealizowała. Zwycięzców konkursu ogłoszono podczas uroczystego otwarcia XIV Forum Wydawców 13 września 2007 r. we Lwowskim Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu imienia Salomei Kruszelnickiej. Otrzymali oni skórzane dyplomy oraz symboliczne wyróżnienia (tradycyjne ślimaki). ZWYCIĘZCY Historia Lwowa: W 3 t. — Lwów: Centrum Europy, 2006—2007. — Za wieloaspektowość i nową wizję wielokulturowości Lwowa od starożytności do współczesności. Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie: Dokumenty i materiały. — Kijów: Dom Wydawniczy „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2007. — Za wszechstronne dokumentalne naświetlenie tragedii ukraińskiego Holokaustu. Iwan Wakarczuk. Mechanika kwantowa: Podręcznik. — Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, 2007. — Za oryginalny wykład idei, zasad i zastosowań jednej z najbardziej fundamentalnych teorii fizycznych. Jarosław Daszkewycz. Postacie: Szkice o działaczach historii, polityki, kultury. — Lwów: Agencja Literacka „Piramida”, 2007. — Za stworzenie unikalnej galerii świetlanych postaci ukraińskiej kultury w wizji patriarchy nauki historycznej. Jewhen Nachlik. Pantelejmon Kulisz: osobowość, pisarz, myśliciel: W 2 t. — Kijów: Ukraiński Pisarz, 2007. — Za gruntowne akademickie przemyślenie twórczości klasyka ukraińskiej kultury. Metropolita Andrzej Szeptycki. Listy pasterskie 1899—1914 lat. — T. 1. — Lwów: Dział Wydawniczy „Artos” Fundacji „Andrzej”, 2007. — Za fundamentalny zbiór dziedzictwa duchowego Metropolity Andrzeja. Leopold Lewycki. Album. — Kijów: Rodowid, 2007. — Za najpełniejszą reprezentację dorobku artystycznego kluczowej figury nowoczesnej ukraińskiej grafiki. Michel de Montaigne. Próby: Ks. 1—3 / Przekład z franc. Anatola Perepadi. — Kijów: Duch i Litera, 2005—2007. — Za otwarcie przed ukraińskim czytelnikiem filozoficznych głębi światowej eseistyki. Roman Petruk. Album. — Kijów: Rodowid, 2007. — Za plastyczność i wysoką kulturę wizualną. Iwan Jerzy Pinzel. Rzeźba. Przemiana. — Kijów: Hrani-T, 2007. — Za przepych i namiętność w docenieniu ukraińskiej rzeźby barokowej. Hałyna Pahuciak. Sługa z Dobromila: Powieść. — Kijów: Duliby, 2006. — Za intelektualnie wyrafinowany wzorzec współczesnej prozy chimerycznej. Seria „Rozstrzelane Odrodzenie” wydawnictwa „Smołoskyp” (Kijów). — Za przywrócenie z zapomnienia dorobku literackiego klasyków ukraińskiego piśmiennictwa pierwszej połowy XX wieku. Iren Rozdobudko. O Blaisie Pascalu, Wolfim Mozarcie, Hansie Andersenie, Katusi Biłokur, Charliem Chaplinie. — Kijów: Hrani-T, 2007. — Za popularyzację wśród najmłodszych czytelników życia wybitnych ludzi. SIEDEM SPECJALNYCH WYRÓŻNIEŃ JURY Seria „Wysoka półka” wydawnictwa „Fakt” (Kijów). — Za kolekcję najnowszych osiągnięć współczesnej ukraińskiej myśli humanistycznej. Seria przewodników po miastach Ukrainy wydawnictwa „Baltija-Druk” (Kijów). — Za wytyczanie książkowych szlaków po turystycznej Ukrainie. Mykoła Ilnycki, Wasyl Budny. Literaturoznawstwo porównawcze: W 2 cz. — Lwów: Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, 2007. — Za pierwszy na Ukrainie podręcznik z komparatystyki literackiej. Jarosław Taras. Ukraińska sakralna architektura drewniana: Słownik-informator. — Lwów: Instytut Ludoznawstwa NAN Ukrainy, 2006. — Za encyklopedyczne ujęcie narodowych tradycji ukraińskiego budownictwa sakralnego. „Bu-Ba-Bu”: Wybrane utwory / Projekt autorski Wasyla Habora. — Lwów: Agencja Literacka „Piramida”, 2007. — Za całościowe i wszechstronne ujęcie fenomenu bubabizmu. Oksana Senatowycz. Pani Proszę i wujek Pampulko. — Kijów: Sima wydaje, 2007. — Za ciepłą i elegancką szkołę dziecięcej uprzejmości. Christine Nöstlinger. Konrad, czyli dziecko z puszki. — Winnica: Teza, 2007. — Za udostępnienie ukraińskim maluchom współczesnej literatury zagranicznej dla dzieci. SPECJALNE WYRÓŻNIENIA JURY DZIECIĘCEGO Markus Würmli, Ute Friesen. Kraje świata: Encyklopedia dziecięca. — Charków: Klub Książki Rodzinnej Rozrywki, 2006. Luc Besson. Artur i Minimki. — Kijów: Machaon-Ukraina, 2007. Najciekawsze o Ukrainie: Ilustrowane wydanie encyklopedyczne. — Charków: Tornado, 2007. Kławdija Morhunowa. Zabawne rękodzieła z muszli dla dzieci i dorosłych. — Donieck: Wydawnictwo SKIF, 2007. DODATKOWE WYRÓŻNIENIE za serię wydawnictw edukacyjnych dla maluchów „Czarodziejski sznureczek”. — Charków: Tornado, 2007. PREZES FORUM WYDAWCÓW OŁEKSANDRA KOWAL USTANOWIŁA CZTERY OSOBISTE WYRÓŻNIENIA Lwowska Galeria Sztuki: Album artystyczny. — Lwów: Herdan Hrafika, 2006. Iryna Kotłobułatowa. Lwów na fotografii. 1860—2006. — Lwów: Centrum Europy, 2006. Wsewołod Nestajko. Najnowsze przygody Kolka Koliuczki i Kosi Wuchania. — Kijów: A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA, 2007. Salman Rushdie. Dzieci północy / Przekład z ang. Natalii Trochym. — Kijów: Univers, 2007. Encyklopedia Lwowa. — T. 1. — Lwów: Litopys, 2007. Kor. „SP” na rosyjski przechodzę tylko wtedy, gdy widzę, że rozmówca w ogóle mnie nie rozumie. Jestem przekonana, że język państwowy w Ukrainie powinien być jeden, ponieważ bez języka nie ma państwa. Nikt nie zabrania mniejszościom narodowym szanować swojego języka i kultury, wspierać ich. Ale jeśli mieszkają w Ukrainie, to muszą uczyć się i znać język ukraiński, posługiwać się nim. To naturalne. Halina BABAK, studentka trzeciego roku Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Karazina: — W moim życiu ukraiński ma ważne znaczenie, ale jestem przeciwna przymusowi czy narzucaniu języka. To powinno być naturalną potrzebą człowieka, który uświadamia sobie swoją przynależność do określonego narodu, rodowych korzeni. Tak się złożyło, że komunikuję się na uniwersytecie i w kręgu twórczej młodzieży po ukraińsku, a w rodzinie i z przyjaciółmi — po rosyjsku. Uważam, że język ukraiński musi nabrać siły i stać się głównym językiem komunikacji we wszystkich dziedzinach społeczeństwa, dlatego rosyjski nie powinien stać się drugim językiem państwowym w Ukrainie. Serhij HORBATENKO, aspirant Słowiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (m. Artemiwsk w obwodzie donieckim): — Język określa byt każdego narodu. Nie ma języka — nie ma mnie. Arsen IJ, student Lwowskiego Technikum Poligraficznego: — Ukraiński to mój ulubiony język. Nie tylko dlatego, że jest ojczysty, nie tylko dlatego, że jest najlepszy, nie tylko dlatego, że piszę w nim. A także dlatego, że bardzo go kocham! Komunikuję się tylko po ukraińsku. A do nadania rosyjskiemu statusu języka państwowego w Ukrainie podchodzę sceptycznie. Studentka ze Lwowa Olha Jakuba, uczennica starszych klas z Wołynia Tetiana Bondar, przyszła pedagog z Czernihowa Anna Kłonoweć, student uniwersytetu „Ukraina” z Obuchowa Hennadij Horowyj, studentka Czerkaskiego Narodowego Uniwersytetu im. B. Chmielnickiego Iryna Zełeńko oraz inni ankietowani również zaznaczyli, że są przeciwni drugiemu językowi państwowemu. Przypomniały się wersy z wiersza Ołeny Telihy „Współczesnym”: „O kraju mój, moich jasnych pozdrowień nie otrzymał ode mnie żaden wróg”. Dzisiaj, kiedy rozstrzygają się losy nie tylko języka ukraińskiego, ale i ukraińskiej państwowości, nie możemy pozostawać na uboczu żywotnych problemów polityki, kultury, moralności. Jesteśmy Ukraińcami, dlatego musimy bronić przed mankurtami, przybłędami, odszczepieńcami swoją ziemię, język, duszę, los. Zwłaszcza wtedy, gdy Bóg zesłał ci talent żyć Słowem i w Słowie. Talent bycia sobą.

Машинний переклад

TALENT BYCIA SOBĄ

Nina HNATIUK W szkicu autobiografii “Dwa słowa do czytelnika” Wasyl Stus pisał: “Pierwsze lekcje poezji — od mamy. Znała wiele pieśni i potrafiła bardzo intymnie je śpiewać. Największy ślad na duszy — od mamy kołysanki “Oj, luli-luli, moje dziecko”. Szewczenko nad kołyską — tego się nie zapomina”. A dalej taka myśl: “Poeta powinien być człowiekiem. Takim, który pełen miłości, przezwycięża naturalne uczucie nienawiści, uwalnia się od niego, jak od nieczystości. Poeta — to człowiek… A człowiek — to przede wszystkim dobroczyńca”. Właśnie o tym mówiono na otwarciu Ogólnoukraińskiej narady młodych literatów w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Poeta — to głos narodu, wyraziciel myśli i uczuć wielu milionów współczesnych. Bolą go problemy języka i kultury, jest spadkobiercą tych najlepszych cech twórców przeszłości, którzy żyli i tworzyli w imię rozkwitu ukraińskiego słowa artystycznego. A setki ukraińskich pisarzy, broniąc prawdy i honoru, prawa do życia w niepodległym państwie narodowym, zamęczonych przez reżim totalitarny na Sołowkach i w Mordowii, zginęło w latach II wojny światowej. Młodzieńcy i dziewczęta z różnych miast i wsi Ukrainy przez kilka dni w Irpieńskim Domu Twórczości czytali własne wiersze i prozę, omawiali dorobek twórczy nawzajem, przysłuchiwali się trafnym radom starszych kolegów po piórze. A sekcjami twórczymi kierowali laureaci Nagrody Szewczenkowskiej Leonid Tałałaj, Wasyl Herasymjuk, sekretarz NZPU ds. pracy z młodzieżą, poetka Anna Bahriana, znani pisarze Wasyl Portiak, Ihor Pawluk, Iwan Andrusiak, Anatolij Haj. Były wieczory poezji przy ognisku, spotkania ze znanymi stołecznymi poetami. I, oczywiście, twórcze spory, rozważania znanych mistrzów słowa. Dobre wskazówki podczas zajęć sekcyjnych dotyczyły nie tylko tego czy innego obrazu artystycznego, udanego znaleziska czy błędu młodego autora, ale przede wszystkim konieczności głębokiej znajomości języka, umiejętnego wykorzystywania ogromnego zasobu słownictwa, który otrzymaliśmy w spadku od poprzednich pokoleń. Warto tu przypomnieć słowa Pantełejmona Kulisza: “Swojego języka ojczystego i swojego ojczystego zwyczaju trzymajcie się. Wtedy z was będą ludzie jak należy, wtedy z was będzie społeczność szanowana i już na taką społeczność nikt swojej łapy nie położy”. Wśród uczestników narady — studenci, nauczyciele, dziennikarze, doktoranci, robotnicy z większości obwodów Ukrainy, Krymu i Kijowa. Zainteresowało nas, jakie miejsce w życiu każdego z tych młodych ludzi zajmuje język ukraiński, Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki czy porozumiewają się nim w środowisku młodzieżowym, jak odnoszą się młodzieńcy i dziewczęta do prób Partii Regionów doprowadzenia do nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Przysłuchajmy się opinii młodzieży: Nadija HORDENKO, m. Odessa, pracuje w “Odesaobłenerho”: — Porozumiewam się po ukraińsku od dzieciństwa. Uważam właśnie ten język za ojczysty i najlepszy na świecie. Jestem przeciwko nadaniu statusu państwowego językowi rosyjskiemu. W Odessie przestano odnosić się do ukraińskiego wrogo, wręcz przeciwnie — starają się przechodzić na ukraiński i nawet szczycą się (niestety, nie wszyscy), że mogą odpowiedzieć po ukraińsku. Jeśli językowi rosyjskiemu nadadzą status państwowego, ukraiński całkiem przestanie brzmieć w mieście. On po prostu zginie. Oksana PUCHONSKA, studentka drugiego roku Narodowego Uniwersytetu “Akademia Ostrogska”: — Język ukraiński — to jest to, co “od kołyski — do kaliny przy pagórku” będzie wyrazem myśli, uczuć, sumienia. Porozumiewam się nim zawsze i wszędzie. A co do statusu państwowego języka rosyjskiego, to czy można mieć dwie matki ojczyste, dwie ojczyzny? Juchym DYSZKANT, student drugiego roku Narodowego Uniwersytetu “Akademia Ostrogska”: — Język ukraiński — to bodaj jedyny środek zachowania tożsamości narodowej. Porozumiewam się w środowisku młodzieżowym tylko po ukraińsku. A co do inicjatywy regionalnych, by wprowadzić poprawki do Konstytucji i doprowadzić do państwowości języka rosyjskiego, to jest to sposób powrotu do porządków imperialnych. Julija HŁADYR, studentka piątego roku Kirowohradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Wynnyczenki: — Język ukraiński zajmuje w moim życiu czołowe miejsce. Przede wszystkim to język ojczysty. A potem — jeszcze przedmiot nauki jako dla przyszłego nauczyciela ukraińskiego. Z rówieśnikami staram się rozmawiać tylko po ukraińsku, oczywiście, nie zawsze pojawia się zrozumienie. A do wspomnianej inicjatywy PR odnoszę się negatywnie. Nasz język ojczysty przeżywa i tak zgubny skutek rusyfikacji. A co wtedy zostanie z niego, kiedy obok stanie obcy dla naszego narodu język? To będzie ostateczna porażka naszej państwowości. Natalja FEDKO, m. Dniepropietrowsk, studentka czwartego roku uniwersytetu: — Język ukraiński — to nieodłączna część mojego życia. Od dzieciństwa wpajano mi miłość i szacunek do niego. I wiersze piszę po ukraińsku jeszcze od 14 roku życia. Porozumiewam się też językiem ojczystym. Na rosyj-

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

UKRAIŃSKI SZLAK

a jedynie na podstawie prostego antagonizmu wobec zewnętrznego obiektu. Jeśli Rosja jest przeciwko NATO — to musimy być za tym obiema rękami! Jeśli w ZSRR istniała planowo-administracyjna gospodarka, to u nas ma być absolutnie wolny rynek i to jak najszybciej!.. Traumatyczne doświadczenie współżycia z Rosją wywołało pojawienie się kompleksu, który ujawnia się właśnie w takiej wtórności działań i pragnieniu ucieczki gdziekolwiek, byle tylko jak najdalej od demonicznego archetypu Moskwy jako uosobienia „metafizycznego zła” — centralnego elementu retrospektywnego nacjonalizmu. Takie przywiązanie prowadzi do tego, że ukraiński nacjonalizm faktycznie staje się lustrzanym odbiciem nacjonalizmu rosyjskiego, z dokładnością do przeciwności kopiując wszystkie jego ruchy. Bez zniszczenia tego przywiązania jesteśmy skazani na wieczne tańczenie tego obłędnego tańca i nie ma nawet co marzyć o jakiejkolwiek samodzielności. Liberalność oznacza zanurzenie ukraińskiego ruchu prawicowego w dyskurs liberalny z wyraźnie zaznaczonymi ukraińskimi akcentami etnokulturowymi i językowymi. Liberalność jest niemal najniebezpieczniejszą chorobą ukraińskiego nacjonalizmu, który zamienia go w mało interesującą i amorficzną „nacjonal-demokrację”, objawiającą się w zliberalizowanych kołach etnograficznych. W tym kontekście niezmiernie ważne jest zaznaczenie, że nacjonaliści ogólnie umiarkowanie krytykują samo słowo „liberalizm”, lecz jednocześnie nadają mu nieadekwatną treść. Pod „liberalnością” w takich przypadkach rozumie się bierność, niezdecydowanie, zdradliwość, niekonsekwencję, to znaczy kiedy nacjonalistyczny publicysta krytykuje liberałów, to krytykuje ich niezdecydowanie w dążeniu do celów, lecz bynajmniej nie same cele. Z tego wynika, że nacjonalista i liberał mają zasadniczo wspólne cele, tylko nacjonalista jest w ich realizacji bardziej zdecydowany i konsekwentny. Wychodzi więc mniej więcej tak: liberałowie obiecują wstąpić do NATO i UE, ale nie mogą tego zrobić, bo są niezdecydowani, przyjdą nacjonaliści i wstąpią; liberałowie chcą stworzyć absolutnie wolny rynek, ale nie mogą, przyjdą nacjonaliści i zrobią. I ten degeneracyjny absurd jest powszechnym miejscem w „nacjonalistycznej” publicystyce! Choć to przykre, „nacjonaliści” pozycjonują się jako „zdecydowani liberałowie” i „prawdziwi, konsekwentni pomarańczowi”, to znaczy krytykują pomarańczowych nie za ich zasadnicze podstawy, lecz jedynie za niezdecydowanie w dążeniu do celów, „które są wspólne dla wszystkich”! Takie „pozycjonowanie”, oprócz z góry wyrażonej zgody na marginalizację, jest również na rękę różnego rodzaju komunistom i postępowym socjalistom, którzy w swojej propagandzie przedstawiają ukraińskich nacjonalistów jako najzagorzalszych bojowników za wstąpieniem do NATO i „zachodnim stylem życia”, takim swoistym „awangardowym oddziałem liberalizmu i amerykanizmu na Ukrainie”. Bierność przejawia się we wszystkim, począwszy od ideologicznych założeń, a skończywszy na konkretnych metodach walki. Dowcipy o „rewolucyjnych sprzedawcach książek” (wymyślane i rozpowszechniane, nota bene, przez samych ukraińskich nacjonalistów) stały się już klasyką. Ale ironia polega na tym, że w tych książkach właśnie pisze się o aktywnych metodach walki, agresywności i działaniu dla samego działania. Iluzoryczność oznacza bezkrytyczną i naiwną wiarę w to, że jak tylko uda się przekazać „szerokim zdenacjonalizowanym masom” jakąś niemal sakralną wiedzę (która, znów, prawie zawsze dotyczy interpretacji wydarzeń historycznych przeszłości), to automatycznie doprowadzi to do ich (mas) przejrzenia i nawrócenia na ukraiński nacjonalizm. A sytuacja, w której ta sakralna wiedza nie prowadzi do oczekiwanego efektu, wywołuje u ukraińskiego nacjonalisty bolesne niezrozumienie i zakłopotanie. Kulturalizm — kolejna bolączka ukraińskich nacjonalistów. Polega on na sprowadzeniu całego spektrum problemów, które wymagają rozwiązania w ukraińskim społeczeństwie, do kwestii tak zwanych „humanitarnych” oraz na rozumieniu kultury narodowej jako prymitywnej szaroważczyzny i kołchozowej twórczości amatorskiej. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

MUSIMY STAĆ SIĘ NARODEM WIELKOMOCARSTWOWYM

Andrij ILLJENKO CO NIECO O IDEOLOGII Jaka jest ideologia dzisiejszych ukraińskich nacjonalistów? Można to zobaczyć, badając dyskurs ukraińskich nacjonalistów. Bo ideologia ujawnia się w dyskursie, jak strategia w taktyce czy myśli w słowach. Więc co mamy? Język ukraiński, uznanie UPA, Rosja jest zła. A gospodarka, ustrój polityczny, ład społeczny, środowisko, polityka zagraniczna, napływ migrantów, katastrofa demograficzna, a jeszcze dziesiątki i setki pytań? „Tak — mówią nacjonaliści — to niezwykle ważne, ale zrozumcie, dopóki język ukraiński, kultura, historia itd. nie będą rozpowszechnione i uznane, gospodarka, geopolityka, ustrój polityczny i społeczny — to wszystko jest wtórne. Ale coś o tym napiszemy w swoim programie…” Oto i wychodzi zamknięcie się na kilku kwestiach i pełna eklektyczność we wszystkim innym. Weźmy jakąkolwiek gazetę nacjonalistyczną. Czytamy: język, historia, Ukraińców i tak bez końca uciskają. W najlepszym razie jakiś artykulik o bieżącej sytuacji politycznej, napisany w „pomarańczowym” duchu. Żeby to wszystko czytać i nie zwariować od jednostajności, trzeba być albo „darczyńcą z diaspory”, albo samemu to wszystko pisać. Dlaczego tak się stało? Dlaczego nacjonaliści nie chcą odnowić swojego dyskursu? Bo nie potrafią jasno sformułować swojej ideologii. My ją intuicyjnie czujemy, ale kiedy prosi się nas o jasne sformułowanie, często wywołuje to wielkie trudności. A kiedy sprawa w końcu dochodzi do konkretnych definicji, okazuje się, że nasze poglądy miejscami bardzo się różnią. Tutaj napotykamy fundamentalne pytanie — czym jest nacjonalizm? Jeśli przeprowadzimy analizę, to odkryjemy, że istnieją przynajmniej dwa nacjonalizmy, a dokładniej dwie jakości nacjonalizmu, których nie można sprowadzić do wspólnego mianownika choćby dlatego, że znajdują się w różnych płaszczyznach. Pierwszy rodzaj nacjonalizmu — nacjonalizm jako ruch narodowowyzwoleńczy. To nie jest ideologia (jasne, że każdy ruch ma pewne idee, na których się opiera, ale daleko nie zawsze ten, miejscami eklektyczny zbiór aksjomatów, można nazwać ideologią), a po prostu szeroki ruch społeczny na rzecz stworzenia lub odnowienia państwowości narodowej. Przy tym kwestie właściwie ideologiczne — podstawy filozoficzne, modele społeczno-gospodarcze, projekty polityczne — są drugorzędne, jeśli w ogóle mają miejsce. Drugi rodzaj nacjonalizmu — to nacjonalizm jako ideologia, która ma swoją potężną bazę teoretyczną i stoi w jednym rzędzie z innymi ideologiami. Główną cechą ideologii jest to, że daje ona swój, unikalny model świata. Właśnie to daje nacjonalizm jako ideologia. Pierwszy rodzaj nacjonalizmu może przechodzić w drugi, otrzymywać nową jakość. Czasami, jak na Ukrainie lat 20. i 30., widzieliśmy organiczne połączenie dwóch wymiarów nacjonalizmu. Był to jednocześnie ruch na rzecz wyzwolenia i ideologicznie oszlifowany nacjonalizm integralny z wszechogarniającym światopoglądem oraz potężną bazą filozoficzną. Z punktu widzenia ideologii narodowej takie chimery jak nacjonalizm liberalny, nacjonal-anarchizm, nacjonal-komunizm itd. w żadnym wypadku nie są odmianami nacjonalizmu, są one odpowiednio liberalizmem, anarchizmem czy komunizmem z pewnym narodowym odcieniem. Nacjonalizm integralny, zrodziwszy się na przełomie wieków we Francji, rozprzestrzeniał się na cały świat i stał się najbardziej skalowalnym projektem współczesności w zakresie zmiany zasadniczych podstaw cywilizacji i odejścia od oświeceniowego paradygmatu kultury europejskiej. W rezultacie nacjonalizm integralny został przedstawiony w dziesiątkach krajów, w każdym z których miał swoje osobliwości i dość istotne różnice. Bez wątpienia włoski faszyzm, niemiecki narodowy socjalizm, chorwacki ustaszyzm, autentyczny ukraiński nacjonalizm, hiszpański falangizm i inne ruchy integralne miały jedną podstawę światopoglądową i były częścią składową konserwatywnej rewolucji, która wysunęła alternatywę dla systemów liberalno-kapitalistycznych i bolszewickich. W rezultacie klęski nacjonalizmu integralnego w II wojnie światowej i z powodów czysto koniunkturalnych ukraiński nacjonalizm odrzucił swoją pierwszą hipostazę — nacjonalizm integralny, przekształcając się w szeroki i, w istocie, ideologicznie eklektyczny ruch na rzecz wyzwolenia. Czyli ukraiński nacjonalizm jako ideologia przestał się rozwijać. Taki „tymczasowy” (na pierwszy rzut oka) krok doprowadził do tego, że nacjonalizm jako ideologia do dziś znajduje się w stanie głębokiego snu i pełnej marginalizacji. W warunkach sowieckiej okupacji o żadnym rozwoju ideologii nie było mowy, a emigracyjne organizacje nacjonalistyczne przekształciły się w mieszankę struktur komercyjnych i klubów zainteresowań, które jak ognia bały się oskarżeń o „faszyzm” i całą swoją (w tamtym czasie już słabą) potęgę teoretyczną rzuciły na zaprzeczanie nacjonalizmowi integralnemu. Jeśli zaś mówić o ówczesnej Ukrainie, to po stłumieniu oporu UPA sprawcze podziemie nacjonalistyczne, które jeszcze niosło w sobie tradycje autentycznego nacjonalizmu, zostało zniszczone. A ruch dysydentów, na bazie którego potem powstał Ruch na rzecz Przebudowy, był antynacjonalistyczny, przejmował się leninowską polityką narodową. Żadnego związku z nacjonalizmem ani Ruch, ani jego martwo urodzeni „potomkowie” w postaci partii „narodowo-demokratycznych” nie mieli, nie mają i nigdy mieć nie będą. To polityczni, ideologiczni i estetyczni naśladowcy Hruszewskich, Wynnyczenków, Petlur i innych liberalno-socjalistycznych chimer. W ten sposób, kiedy na Ukrainę „spadła” niepodległość, nie było tu sił zdolnych do stworzenia skalowalnej struktury nacjonalistycznej. Ponieważ nacjonalizm integralny wciąż znajdował się w anabiozie, nacjonaliści, którzy zaczęli pojawiać się na Ukrainie, byli kontynuatorami diasporycznej bezideowej martwoty. W tym tkwią przyczyny porażek i marginalności ukraińskiego nacjonalizmu. Przez to, że myśleliśmy nie konkretnymi kategoriami ideologii narodowej i nacjonalizmu gospodarczego, a abstrakcyjno-romantycznymi kategoriami ruchu społecznego na rzecz niepodległości, nas od razu zaniosło w dyskurs liberalny i tam zostaliśmy przekształceni w pachołków liberalno-pomarańczowego mainstreamu. Gdybyśmy od początku stanęli na pozycjach integralnych, to nie tylko nie byłoby mowy o strategicznych sojuszach z „narodowymi demokratami” i pomarańczowymi, a byliby oni obiektem naszego najostrzejszego ataku. Dzisiaj, po latach stagnacji, ukraiński nacjonalizm musi wreszcie powrócić do swoich autentycznych źródeł. Retrospektywność oznacza całkowite zwrócenie się ku przeszłości. Przeszłość to nie tylko wektor współczesnego ukraińskiego nacjonalizmu, to, mówiąc szczerze, jedyne pole jego realnego zainteresowania. Przejawia się to na przykład w tym, że akcje ukraińskich nacjonalistów prawie zawsze przeprowadzane są z okazji dat historycznych, a realna działalność wielu organizacji nacjonalistycznych w większości ogranicza się do badań historycznych. Często próby aktualizacji w świadomości retronacjonalistów problemów współczesności wywołują nawet irytację, gdyż odrywają od ciekawego zajęcia, jakim jest grzebanie w historycznej przeszłości. Nie należy mylić tego z tradycjonalizmem, który jest jedną z podstaw prawicowej ideologii. Tradycjonalizm zakłada skuteczność tradycji i tworzenie nowych form życia, które są kontynuacją tradycji w duchu, a nie w literze. A retronacjonalizm absolutyzuje literę, podczas gdy żonglowanie cytatami z kanonizowanych tekstów, fetyszyzacja symboliki i kult sakralizowanych postaci sprawiają, że zatraca się prawdziwy duch nacjonalizmu, wewnętrzna istota zostaje zastąpiona absolutyzacją zewnętrznych atrybutów. Przy czym bardzo ważne jest zauważenie: prawie zawsze ukraiński nacjonalizm przeszłości traktowany jest skrajnie tendencyjnie, niektórzy współcześni „nacjonaliści” z całych sił chcą, na przykład, przedstawić Sciborskiego czy Doncowa niemal jako demokratów i bojowników o „ogólnoludzkie wartości”. Nie trzeba odrzucać przeszłości ani małpować swoich poprzedników, lecz należy na podstawie historycznej tradycji stworzyć nowe. A my wciąż żyjemy ze spadku pozostawionego nam przez poprzedników z OUN, nie chcąc tworzyć własnego bogactwa, które przekazywalibyśmy już swoim następcom. Wtórność oznacza niesamodzielność, zależność i skierowanie na jakikolwiek zewnętrzny obiekt. To znaczy, że pozycja współczesnych ukraińskich nacjonalistów bardzo często (jeśli nie zawsze) formowała się nie według jakiejś własnej wewnętrznej logiki. Niniejszy artykuł ma na celu podsumowanie krytyki współczesnego stanu ukraińskiego nacjonalizmu i zaproponowanie nowego podejścia do rozumienia nacjonalistycznej ideologii. Co rozumiem pod pojęciem ideologii ukraińskiego nacjonalizmu? To kompleks fundamentalnych idei, które określają podstawę samego ruchu i jego najważniejsze zadania. Dzisiaj ukraiński nacjonalizm nie posiada adekwatnej ideologii. Na przykład, kiedy ukraińskiego nacjonalistę pyta się, o co walczy, odpowiada coś w rodzaju „żeby wszystko było ukraińskie”. Albo to, że ukraiński nacjonalizm sprowadza cały swój dyskurs do kwestii języka, historii i Rosji, reszty po prostu nie rozpatrując. I w takim przypadku, chcemy tego czy nie, zarzuty pod naszym adresem dotyczące braku konstruktywnego programu są słuszne. U nas obecnie taktyka pełni rolę strategii, co jest absolutnie niedopuszczalne. Dokąd zaniesie nas zmienna linia taktyczna, w jaką ideologiczną, polityczną przystań — tam przybijemy. Podczas gdy taktyka powinna wynikać ze strategii i nie być z nią sprzeczna. Niniejszy artykuł, oprócz krytyki, ma na celu przedstawienie projektu konstruktywnego programu odnowionego ukraińskiego nacjonalizmu.

Машинний переклад

SPOŁECZEŃSTWO

Iwan BUDZAJ, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk. Każda dziedzina wiedzy ma status nauki, jeśli opiera się na prawach przyrody i procesach naturalnych. Politologia również ma prawo uzyskać status nauki, jeśli jest ukierunkowana na określenie metod zapewnienia realizacji dążeń ludzi do lepszego życia. Politologia to nauka o rozwoju człowieka i społeczeństwa oraz metodach zarządzania tym rozwojem z obowiązkowym uwzględnieniem cech narodowych i określonej idei narodowej. Przewidując przyszłość w perspektywie realizacji idei narodowej, niemożliwe jest zarządzanie współczesnymi procesami społecznymi. Przyszłość społeczeństwa zależy od zarządzania procesem reprodukcji człowieka — kształtowania zdrowego, intelektualnie zdolnego i należycie wychowanego puli genowej narodu. Bez takiego zarządzania naród nie będzie miał przyszłości, może on zwyrodnieć, zniknąć, tak jak zniknęli w historii ludzkości Hunowie, Aztekowie i wiele innych narodów. Główny kierunek rozwoju społeczeństwa, jego jakościowych zmian, określa idea narodowa. Niestety, nauka o rozwoju człowieka i społeczeństwa oraz system zarządzania tym procesem na Ukrainie nie zostały stworzone, co doprowadziło do negatywnych, a w niektórych przypadkach katastrofalnych skutków w życiu narodu ukraińskiego, zahamowało jego duchowo-intelektualny i gospodarczy postęp. A na „naukach” nieistniejącej nauki politologii orientują się kierownicy państwa i partie polityczne, choć ta „nauka” nie ma ani początku, ani końca, nie określono głównego wektora kierunku rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. Weźmy dla przykładu Niemcy, które w ciągu 10 lat odrodziły zniszczony wojną i rozgrabiony kraj. A oto rozwinięta Ukraina w ciągu 16 lat niepodległości stoczyła się w niektórych dziedzinach (sektor agrarny) do poziomu powojennego. Charakterystycznym przykładem braku nauki politologii są wybory parlamentarne 2007 roku, które również odbywają się bez idei narodowej, bez określenia priorytetów narodowych, które zapewniają rozwój społeczeństwa. W rezultacie każda partia polityczna określa swój priorytet. Na przykład w Partii Regionów priorytetem jest rozwój przemysłu, wzrost PKB, odpowiednio zwiększenie wpływów do budżetu państwa, z którego powinien „żywić się” cały naród Ukrainy, niczym niemowlę z piersi matki, a „mleka” dla wszystkich nie wystarcza. Przezwyciężyć globalny kryzys demograficzny próbują kosztem finansowych „zastrzyków” przy narodzinach dzieci zamiast realizacji działań znacznego obniżenia kosztów odtwarzania zasobów ludzkich. Przy priorytetowym rozwoju przemysłu ten koszt znacznie wzrasta. Minimalny koszt odtwarzania zasobów ludzkich jest tylko u ludności wiejskiej. Przy takim kierunku rozwoju społeczeństwa o znacznej poprawie życia i dobrobytu nie ma co marzyć. Inne partie w swoich programach przewidują „przełom” do lepszego życia jednocześnie w 12 kierunkach (12 linii przełomu). Nie określono głównego wektora rozwoju i jego początku. Ołeksandr KOSTENKO, doktor nauk prawnych, ekspert ds. ideologii. Z każdym dniem staje się coraz trudniej odróżniać dobro od zła, prawdę od nieprawdy, piękno od szpetoty, heroizm od zbrodni, wolność od samowoli, rzeczywistość od iluzji, porządek od nieładu, prawo od bezprawia, demokrację od ochlokracji itd. Samowola i iluzje dotykają coraz więcej ludzi i przejawiają się we wszystkich sferach ludzkiego życia w postaci niemoralności, przestępczości, ekstremizmu, mistycyzmu, woluntaryzmu, utopizmu. Ludziom staje się coraz trudniej rozumieć siebie nawzajem. Nadużywanie, czyli używanie do tworzenia zła środków, które istnieją do tworzenia dobra, staje się normą życia. Źli ludzie mają lepszy dobrobyt niż dobrzy. Wszystko to oraz wiele innych rzeczy podobnych do tego jest oznakami nie postępu społecznego, a regresu. Ludzkość, w tym także społeczeństwo ukraińskie, musi zdobyć się na odwagę i przyznać to. A jakże zatrzymać regres społeczny i wyjść na drogę postępu? Dla przeciwdziałania wszelkiemu złu przede wszystkim trzeba dążyć do tego, aby „kompleks” samowoli i iluzji nie powstawał u ludzi oraz nie zastępował sobą

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

JAKI POŻYTEK LUDZIE MAJĄ Z POLITOLOGII?

zatem nie nastąpi żaden „przełom”. Aby rzeczywiście dokonać przełomu gospodarczego (a jest on na Ukrainie możliwy), należy wyznaczyć jeden kierunek i na nim skoncentrować cały potencjał narodowy — zasoby duchowe, materialne, energetyczne, finansowe, pracownicze i inne. Taki strategiczny przełom jest możliwy, gdy jasno sformułowano ideę narodową. Zatem część partii za główny w swoich programach wyborczych uważa kierunek organizacyjno-etyczny, na przykład przejście od nieładu w kraju do porządku i sprawiedliwości lub zniesienie immunitetu poselskiego i przywilejów elitarnej części społeczeństwa. Wszystko to jest potrzebne, ale prawdy i sprawiedliwości na chleb nie posmarujesz — niezbędna jest reforma gospodarcza. Ile partii, tyle programów i żadna nie ma konkretów — we wszystkich brak idei, ideologii i strategii rozwoju ukraińskiego społeczeństwa. Jedynie nauka politologia może i powinna wyznaczyć ideę, ideologię oraz strategię rozwoju społeczeństwa, a te przyjęłyby do realizacji wszystkie partie, choć taktyka ich wprowadzania u różnych partii może być odmienna. Taka ideologia zjednoczyłaby społeczeństwo, uformowałaby je w silny naród z odpowiednimi wartościami moralnymi i duchowymi. Niestety, na Ukrainie dzieje się wszystko na odwrót: między partiami politycznymi o różnych ideologiach istnieje wrogość, która rozdziela społeczeństwo na części, zmuszone również do wzajemnego zwalczania się. Jeszcze jeden temat dyskusyjny pojawił się w naszym kraju pod nieobecność nauki politologii: tak zwana reforma polityczna, która zmieniła formę ustroju państwowego, co doprowadziło do konfrontacji politycznej. Siły polityczne spierają się między sobą w tej kwestii już od wielu lat, jeszcze bardziej polaryzując swoje poglądy odnośnie systemu zarządzania krajem, co doprowadziło do jeszcze większego nieładu w tym sterowanym chaosie. Nie istnieje nauka — nie ma arbitra między polarnymi siłami politycznymi. W takim przypadku arbitrem może stać się sama Natura: tak zwanym liderom politycznym należy na bazie tych procesów pojąć prawdę, że w środowisku naturalnym życie kierują przywódcy. Każdy gatunek biologiczny — zwierzęta, ptaki, ryby, owady — obowiązkowo ma przywódcę, który prowadzi gatunek biologiczny do lepszej bazy żerowej i jak najlepiej organizuje życie osobników. Jedynie człowiek jako istota rozumna zaczął zaprzeczać prawom Natury i ustanawiać ludzkie. Jednak fakty przekonują, że i w ludzkim społeczeństwie są swoi przywódcy — utalentowani ludzie, którzy pełnią funkcję liderów narodowych. Z jakiegoś powodu tylko na Ukrainie istnieje przysłowie, że na dwóch Ukraińców przypada trzech hetmanów, podczas gdy powinien być jeden. Już w niepodległej Ukrainie po „reformie politycznej” to przysłowie sprawdziło się — od 2006 r. w kraju istnieje trzech hetmanów — prezydent, premier i przewodniczący parlamentu, którzy, podobnie jak łabędź, rak i szczupak, ciągną narodowy wóz w różne strony. Żaden z tych „hetmanów” de iure i de facto nie ponosi osobistej odpowiedzialności przed ludźmi i prawem za skutki tej „przepychanki”, za to, że wymiera naród Ukrainy — 320 tysięcy osób rocznie. Czyżby mądrym politologom nie było zrozumiałe, że naród ma prawo i powinien wybrać sobie przywódcę według zasady: możesz prowadzić naród do lepszego życia — podejmij się, podjąłeś się — prowadź, nie zdołałeś — odpowiadaj własnym życiem (odpowiedzialność karna). Podczas wyznaczania i wyboru przywódcy według takiej zasady następuje podwójna odpowiedzialność: narodu — za swój wybór (co wybraliśmy, to mamy), a przywódcy — za swoją „pracę” (odpowiedzialność „głową”). Dzisiaj partie polityczne boją się „uzurpacji władzy” (widocznie odpowiada im bezwład). A niedopuszczenie do uzurpacji rozwiązuje się prosto: wprowadzeniem dodatkowego głosowania o wotum zaufania dla urzędującego prezydenta dwa lata po jego wyborze. Brak zaufania oznacza wybory nowego prezydenta, a urzędujący staje przed sądem. Po zakończeniu kadencji prezydenckiej również odbywa się sąd, który określa możliwość jego ponownego udziału w wyborach lub odpowiedzialność. Decyzję sąd podejmuje na podstawie raportu prezydenta z wykonania swoich zobowiązań wobec wyborców (narodu) oraz przestrzegania postanowień Konstytucji. Ocenę działalności prezydenta na jego stanowisku oraz wykonania zobowiązań wystawia Komitet Wyborców. Taka procedura jest skrajnie niezbędna w związku z tradycyjną narodową pełną nieodpowiedzialnością urzędników państwowych za skutki kierowania oraz czyny niezgodne z prawem. Zastosowanie takiej procedury wobec wyższych urzędników przezwycięży skalę korupcji w organach władzy państwowej — główną bolączkę narodu ukraińskiego. Na podstawie powyższego — wniosek: na Ukrainie powinna działać prezydencko-parlamentarna forma rządów. Praktyka 16-letniego okresu niepodległości Ukrainy dowodzi niemożliwości i niedopuszczalności zarządzania ukraińskim społeczeństwem i państwem przez organy kolegialne, gdzie absolutnie brak personalnej odpowiedzialności za skutki takiego kierowania. A póki co zmuszony jestem stwierdzić istnienie na Ukrainie polityki i polityków oderwanych od ludzi, zwłaszcza od rolników i ziemi. Politycy żyją dla siebie, a ludzie wegetują sami dla siebie. Politycy wspominają o narodzie tylko podczas wyborów. A politologię wykorzystują jako metodę wpływu na świadomość wyborców, metodę manipulacji świadomością społeczną na korzyść określonych sił politycznych. Na Ukrainie nastała pilna potrzeba tworzenia nauki politologii — nauki rozwoju człowieka i społeczeństwa, bo naród Ukrainy nie będzie już w stanie wytrzymać sterowanego chaosu. Zbliżają się wybory do parlamentu Ukrainy. Jak przeciętnemu wyborcy zorientować się w licznych partiach i blokach partyjnych, w potoku materiałów reklamowych i obietnic już po raz kolejny poprawy życia ludzi jutro? Której partii czy blokowi dać pierwszeństwo? Ludziom-wyborcom rozstrzygać te kwestie zgodnie ze swoimi preferencjami politycznymi. Jednak należy przestrzec wyborcę — przełom gospodarczy na Ukrainie jest możliwy tylko poprzez priorytetowy rozwój sektora agrarnego gospodarki z obowiązkowym ratowaniem i odrodzeniem wsi, chłopstwa i ziemi (czarnoziemów). Przy braku takiego kierunku jako głównego wektora rozwoju ukraińskiego społeczeństwa wzrost gospodarczy kraju i poprawa poziomu życia ludzi staje się teoretycznie niemożliwa! Tylko partia lub blok partii, który podejmuje się rozwoju wsi i chłopstwa oraz zachowania ziemi dla tych, którzy na niej pracują, może liczyć na maksymalne poparcie narodu w wyborach we wrześniu 2007 roku. Jeśli posłużyć się metaforami „wędki” i „rybki”, to prawicowa ideologia jest ideologią „wędki”, co oznacza, że kieruje ona działalność polityczną partii „prawicowych” na zapewnienie obywatelom możliwości korzystania z „wędki” po to, aby za jej pomocą mogli własnymi rękami zapewnić sobie „rybkę”. A tą „wędką”, która czyni człowieka wolnym od czyjejkolwiek samowoli, jest własność prywatna, przedsiębiorczość, porządek społeczny oparty na naturalnych prawach życia społecznego. Lewicowa ideologia to ideologia „rybki”. Odrzuca ona naturalne środki zapewniania dobrobytu ludziom. Zgodnie z nią działalność polityczna partii „lewicowych” kierowana jest na to, aby obywatele, nie posiadając „wędki”, otrzymywali „rybkę” z rąk państwa, którego przeznaczeniem ma być rzekomo „karmienie swojego narodu”, tak jak gospodarz karmi niewolnika, który staje się zależny od samowoli gospodarza. Postęp polityczny na Ukrainie mają zapewnić nowe partie polityczne, które za pomocą socjalnego naturalizmu utwierdzą się w prawicowej („naturalnej”) ideologii w przeciwieństwie do lewicowej („przeciwnej naturze”) i będą konkurować między sobą o lepsze wcielenie idei narodowej w życie społeczeństwa ukraińskiego. W ostatnich latach na Ukrainie burzliwie rozwija się nauka o polityce, której głównym celem jest wspieranie formowania elity politycznej społeczeństwa i zarządzanie tym społeczeństwem. W związku z tym pojawił się nowy zawód – politolog oraz stopnie naukowe – kandydat, doktor nauk politologicznych. Dzisiaj, przed wyborami do parlamentu, należy wyjaśnić, jakie korzyści przynosi ta nauka ludziom, jak wpływa ona na poprawę ich życia. Lecz najpierw trzeba ustalić, czy politologia rzeczywiście jest nauką.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NATURALIZM SPOŁECZNY

wolę i świadomość, które znajdują się w stanie normalnym, czyli w stanie podporządkowania prawom Natury. W tym tkwi podstawa postępu społecznego. Dla wszystkiego, co istnieje, Natura jest Matką. Dlatego dualistyczna formuła „przyroda i społeczeństwo” jest niezwykle szkodliwym błędem, ponieważ wyprowadza „społeczeństwo” poza granice „przyrody”. „Społeczeństwo” to także „przyroda”, ale inna „przyroda” niż fizyczna i biologiczna. Jest ono wyższą formą rozwoju „przyrody”, pozostającą w genetycznym związku z przyrodą fizyczną i biologiczną. Naturalizm społeczny czyli społeczna naturalność pozwala dostrzec, że istnieją, obrazowo mówiąc, nie dwie „przyrody” — fizyczna i biologiczna, lecz trzy — fizyczna, biologiczna i społeczna. I ta „trzecia przyroda” (społeczna) nie opada do dwóch pierwszych, lecz przeciwnie, wznosi się nad nimi jako od nich wyższa i kieruje się właściwymi jej prawami moralnymi, duchowością. Za pomocą ideologii naturalizmu społecznego można przeciwdziałać dzisiejszym przejawom samowoli i złudzeń we wszystkich sferach życia społecznego, zwłaszcza w polityce, gospodarce, prawie, moralności itd. Znaczenie naturalizmu społecznego polega na tym, że dostarcza kryterium rozróżniania postępu i regresu, a także wyposaża ludzi w narzędzia nadające się do zapewnienia postępu społecznego w perspektywie duchowej. W szczególności ta ideologia może być przydatna do zapewnienia postępu politycznego na Ukrainie. Podwaliny pod nią położyli tacy rodzimi oświeciciele, jak Hryhorij Skoworoda, Panteleimon Kulisz, Iwan Franko i inni. W kulturze politycznej Ukraińców do dziś nie ukształtowało się wyraźne rozumienie różnicy między ideologiami „prawicową” a „lewicową”. Dlatego warto sięgnąć do naturalizmu społecznego. Zgodnie z nim ideologia prawicowa polega na uznawaniu za naturalne dla życia społecznego ludzi takich instytucji, jak własność prywatna, konkurencja, przedsiębiorczość, porządek społeczny oparty na naturalnych prawach życia społecznego ludzi.

Машинний переклад

«ZBRODNIA» — MIŁOŚĆ DO UKRAINY?

Petro ANTONENKO. Kyryło OSMAK — Prezydent UHWR, który do ostatniego swego tchu nie zdradził Ukrainy. Po naszej historii swobodnie przechadzają się cudzoziemscy bohaterowie, umiejętnie zaszczepiani w naszą świadomość przez przybłędów i okupantów. A póki co, gdzieś na marginesie historii, przynajmniej nie w jej epicentrum — kniaź Światosław, Bajda, Petro Sahajdaczny, Danyło Neczaj, Iwan Bohun, Iwan Wyhowski, Maksym Zalizniak, Iwan Honta, Mykoła Michnowski, Jewhen Konowalec, Ołena Teliha, Ołeh Olżycz, Stepan Bandera, Roman Szuchewycz. I nasi współcześni — Ołeksa Hirnyk, Ałła Horska, Wałerij Marczenko, Jurij Łytwyn, Ołeksa Tychyj, Wasyl Stus. Wiecie, co łączy imiona tych bohaterów i wielkich męczenników Ukrainy? ŻADEN z nich nie umarł, jak to mówią, śmiercią naturalną: zostali zamęczeni, zabici, zniszczeni w okupacyjnych więzieniach i obozach. I już zupełnie przykro, gdy nawet dzisiaj białą plamą pozostaje życie i praca jeszcze wielu prawdziwych bohaterów ukraińskiej ziemi. Wśród nich — Prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, podziemnego ukraińskiego parlamentu, który powstał w gorącym 1944 roku, Kyryło Osmak. Zastanówmy się nad jego losem. Kilka aresztowań i kilka uwięzień z, wydawałoby się, różnych powodów politycznych. Śmierć za więziennymi murami. I we wszystkich tych pozornie różnych sprawach sądowych, różnych inkryminowanych „zbrodniach”, wspólnym był jeden jedyny i główny dla okupantów — miłość do swojej ziemi, swojego narodu, do Ukrainy. W ostatnich latach imię Kyryła Osmaka, uczonego, działacza politycznego i społecznego, patrioty, powraca do nas w znacznej mierze staraniami jego córki Natalii Osmak. Przeżywszy dziesiątki lat z piętnem córki „wroga ludu”, też niemal w nielegalnym położeniu, ta dzielna kobieta zachowała odziedziczoną po rodzicach miłość do Ukrainy. I wraz z ojcami współmyślnikami, weteranami OUN-UPA, robi wszystko, co możliwe, aby zwrócić nam naszą skradzioną historię. A to nie jest proste nawet dzisiaj. Z jakiegoś powodu wciąż dalekie od odtajnienia jest wiele tajnych archiwów. Na każdym kroku można spotkać obojętność, jeśli nie powiedzieć — otwartą pogardę dla naszej prawdziwej historii. Charakterystyczny przykład — imperialny sabat, urządzony przez niektórych polityków w stolicy Ukrainy w dniu obchodów 100-lecia urodzin Romana Szuchewycza, jednego z tych, którzy stali u podstaw UHWR. Mimo wszystko, prawdy nie da się zniszczyć. Wydano już w serii Kroniki UPA solidny tom, w całości poświęcony działalności Kyryła Osmaka i kierowanej przez niego UHWR. Przed dwoma laty w Kijowie staraniami Natalii Osmak wyszedł ciekawy zbiór artykułów, dokumentów, badań „Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza”, wydanie działu naukowego Bractwa UPA. Proponujemy Państwu wyciągi z listów Kyryła Osmaka do córki. Dziękujemy pani Natalii za udostępnione unikalne fotografie. Nr 19.2.11.54. Kochana Córeczko moja! Co może być lepszego od naszego sławnego Dniepru? Życzę Ci w dalszych latach jeszcze bardziej poznać Dniepr i nauczyć się kochać go oraz tę historię, która jest z nim związana. Pięknie opisałaś wszystko, co widziałaś i czułaś. Jestem bardzo rad, że wiele rzeczy widziałaś w Kijowie. Mam nadzieję, że w dalszych latach lepiej poznasz naszą stolicę, historię oraz zabytki kultury. Cieszy mnie, że byłaś na grobie T. Szewczenki, widziałaś Czerneczą Górę i patrzyłaś z niej na Lewy brzeg Dniepru. Po raz pierwszy odwiedziłem grób Szewczenki w 1911 r. To była specjalna podróż w bardzo ciekawych, wprost czarujących okolicznościach, a wrażenia i przeżycia z tej podróży zachowały się na całe moje życie. Miło mi, że byłaś w rodzinnych stronach Iwana Franki w Nahujowicach. Ja tam nie byłem, ale byłem niedaleko — we wsi Stebnik. Przez tę wieś z mamą wiozłem Cię, gdy byłaś mała. Stebnik jest bardzo malowniczo położony i miał ciekawą historię. Mam jedną myśl: czy nie masz możliwości nauczyć się języka polskiego? Bardzo bym tego chciał. W języku polskim jest bogata i ciekawa literatura. Naród ten sąsiaduje z nami. Kyryło Osmak z żoną Marią. Kijów, 1923 r. Kyryło Osmak z mamą Tetianą Andrijiwną. 1912 r. i jeszcze raz odczuwać wielkie nieszczęście, że byłem pozbawiony możliwości pomagania w Twoim dalszym wzrastaniu. Nataleczko, moja kochana! Myśli o wartości człowieka i jego miejscu w życiu interesują mnie o tyle, o ile — by je przyłożyć do Ciebie, do Twojej przyszłości. Marzę, abyś stopniowo zdobyła szeroką wiedzę teoretyczną oraz różne praktycznie ważne umiejętności techniczne. Obok tego bardzo dobrze jest nabyć zaznajomienie z literaturą — beletrystyką (a także, później, choć w małym stopniu — wykształcenie filozoficzne). Mam nadzieję, że z takim bogactwem umysłowym i edukacyjno-technicznym oraz znajomością ludzi — będziesz mogła prowadzić w życiu odpowiedzialną pracę społeczną. Córeczko! Przeczytaj uważnie te linijki. Potem jeszcze raz kiedyś przeczytasz. Zachowaj list na pamiątkę o ojcowskich myślach o Twoim wychowaniu, edukacji i pracy. Życzę, moja droga, szczęśliwego, mądrego i radosnego życia. Nr 98.2.11.56. Kochana, droga Córeczko! Marzę, abyś nabyła szeroką wiedzę teoretyczną ze wszystkich nauk. Chcę, abyś zdobyła dużo praktycznej wiedzy — bo to jest bardzo potrzebne do zwykłego życia. Jeśli nauczyłaś się szyć — to przyda się w życiu dla siebie, dla swojej rodziny i na wypadek — gdy trzeba zarobić. To samo — dobrze wiedzieć, jak siać marchew, sadzić ziemniaki oraz jak o nie dbać. Wtedy to będzie politechnizacja. Ale kiedy uczniów wykorzystuje się dzień w dzień, żeby zbierać len i wykonywać inną pracę, całkowicie mechanicznie, bez podstaw naukowych, a naukę zaniedbuje się, to to już nie jest politechnizacja, a zbrodnicze darmowe wykorzystywanie pracy nastolatków. A jeszcze pod warunkiem, że tych nastolatków gonią do pracy kilka kilometrów, w góry. Oprócz tego, że to nieustanna darmowa praca — ci nastolatkowie, którzy pracują — zmuszeni są niszczyć własne obuwie i odzież. To mnie bardzo martwi. Nadeszła już jesienna słota, wiatry — bardzo łatwo złapać chorobę. Nr 114.3.05.57. Kochana, drogi Córeczko! Kończyć szkołę trzeba tylko ukraińską. Uważam za konieczne również w przyszłości, aby szkoła wyższa była także z ukraińskim językiem wykładowym, żebyś w życiu była naturalną organiczną częścią ukraińskiej „inteligencji ludowej”.

Машинний переклад

Z LISTÓW KYRYŁA OSMAKA DO CÓRKI NATALII

Moja kochana Córeczko! W związku z pogorszeniem zdrowia znacznie mniej czasu poświęcam pracy. Moją jedyną pracą jest nauka języka angielskiego. W grudniu zeszłego roku, za radą jednego znawcy wielu języków, zacząłem pracować nową metodą, która pozwala szybciej nauczyć się mówić w języku, którego się uczysz. №35.2.04.55. Moja kochana Natusiu! Przykro mi, że dopadają cię choroby. To wielka bieda dla ciebie i straszna przykrość i cierpienie dla mamy. Mama oddaje ci całe życie. Twoje cierpienia są podwójnym, poczwórnym cierpieniem mamy. Pamiętam, jak mama martwiła się o ciebie w Morszynie. Nigdy nie zapomnę, jak w Kijowie, na Sołomiance, gdy miałaś zaledwie półtora roku, podczas bombardowania, w nocy, mama siedziała przy twoim łóżeczku, pochylona nad tobą. Ty spokojnie spałaś, a mama swoim własnym ciałem chciała cię ochronić przed bombą. Wtedy poczułem ogromną, światową wiarę matki w jej siłę do ochrony swojego dziecka przed najstraszniejszym zagrożeniem. №40.1.06.55. Moja kochana Córeczko Natusiu! Ja również marzę o powrocie do was, aby być wam pomocnym. Marzę o tym, abyś doskonale poznała geografię naszych Ziem Zachodnich, a potem całej Ukrainy. Abyś znała geografię nie tylko z mapy, ale w dużej mierze także praktycznie. W myślach cieszę się wspólnymi podróżami według określonego planu po całej naszej ziemi, abyś miała żywe wyobrażenie o wsiach i miastach, o rzekach, górach i stepach Ukrainy i pokochała je całym sercem. Kochana Córeczko! Przez całe życie czytałem „Kobzarza” wiele razy. To największa księga naszego narodu, stworzona przez olbrzyma ducha narodu ukraińskiego — Szewczenkę. W tym maju przeczytałem „Kobzarza” jeszcze raz (wziąłem go z biblioteki). Byłbym szczęśliwy, gdybym mógł razem z tobą czytać tę wielką księgę. Szewczenko niezwykle głęboko odczuł i odzwierciedlił w swoich wierszach uczucia i życie poszczególnych ludzi, ich dążenie do sprawiedliwości i ich walkę o wielkie ideały ludzkie. Niezwykle wyraziście przedstawił Szewczenko tragedię kobiet i wielką walkę narodu ukraińskiego o wolność i los Ukrainy. Każdy wiersz w „Kobzarzu” to głęboka poema narodu. Szewczenko zawsze wzywa do walki o prawdę. Rzucił ogólne wezwanie: „Walczcie — a zwyciężycie” (wiersz „Kaukaz”). Czy wiele czytałaś z „Kobzarza”? №46.1.08.55. Moja kochana Córeczko! W swoich marzeniach chciałbym pomóc ci doskonale rozwinąć się fizycznie i nabyć wiele ciekawych i pożytecznych umiejętności. Równocześnie marzę o doskonałym rozwoju twojego ducha, o zdobywaniu szerokiej wiedzy, o zdobyciu najszerszych wiadomości z zakresu geografii i historii naszej rodzinnej ziemi na wszystkich jej przestrzeniach, od Karpat po Kaukaz, od Polesia aż po czarujące fale Morza Czarnego. Nowoczesna technika i doskonała komunikacja powinny sprzyjać takim możliwościom. I bardzo smuci mnie, że jestem całkowicie bezradny, że zostałem pozba- Natalia Kyriliwna Osmak, 2000 r. mogła być pomocna mojej ukochanej, najdroższej Córce, która dopiero wchodzi w świat i potrzebuje szczerej pomocy ojcowskiej. Nr 55. 2.11.55. Kochana, droga Córeczko! Bardzo chcę wiedzieć, jak tam u was. Pewnie złota jesień w górskich lasach i w sadach. Poczuć cudowne piękno karpackich gór o tej porze — to moje marzenie. Pragnę też, abyś wypielęgnowała w sobie głęboką miłość do naszych Karpat. Moja duszo, wszystkie moje marzenia są o naszej wielkiej Ojczyźnie i przy tobie. W tutejszej księgozbiorni przybyło trochę ukraińskich wydań. Niedawno przeczytałem książkę zatytułowaną „Łuboraccy”. To rodzinna kronika napisana przez naszego pisarza XIX w. Anatola Swydnyckiego. Odtworzyłem w pamięci treść tej książki i jeszcze raz poczułem tragedię naszego narodu i jego inteligencji. Wrogowie ukraińskiego ludu robili wszystko, aby okaleczać jego warstwę kulturalną, aby pozbawić nasz naród rodzimej inteligencji. Nr 58. 3.12.55. Droga, kochana Córeczko! Kiedy nadejdzie dzień twoich urodzin, pamiętaj, że przez wszystkie godziny tego dnia będę z tobą. Będę wciąż wspominać o tobie, jeszcze maleńkiej, jak mama chroniła cię przed wszelkim nieszczęściem. Będę wspominać moje szczęście wtedy — trzymać cię na rękach, nosić na spacery, obserwować twój rozwój. Jednocześnie będę jeszcze

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tę książkę: “146. T. Szewczenko (1 egzemplarz)”. Zapis został dokonany 14 lutego 1844 roku, kiedy poeta przebywał w Moskwie, dlatego prawdopodobne jest, że Osyp Maksymowycz wręczył mu książkę osobiście. Wiadomo, że Bodianski wysyłał Szafarzykowi “Hamalię” oraz “Czyhyrynśkyj Kobzar i Hajdamaky”. W tamtym czasie w Moskwie nie było lepszego szewczenkologa niż Osyp Bodianski. Taras Hryhorowycz pragnął poznać uczonego, o czym przekonująco świadczy list Andrija Kozaczkowskiego do Bodianskiego z kwietnia 1843 roku: “Może czytałeś “Kobzara” i “Hajdamaków”. Dobry, zdolny chłopak, szczera dusza. Bardzo chciał poznać się z tobą…” (wyróżnienie moje — W. M.). W akademickiej “Biografii” Szewczenki (1984 rok) czytamy o pierwszym przyjeździe poety do Moskwy w lutym 1844 roku w drodze z Ukrainy do Petersburga: “Całkiem możliwe, że poeta wybrał dla powrotu do Petersburga znacznie dłuższy od białoruskiego trakt moskiewski właśnie po to, aby poznać się z Bodianskim”. Jak wiadomo, szewczenkolog Petro Żur datował ten pobyt Szewczenki w Moskwie od 12 do 20 lutego. Wychodzi na to, że publikacja w “Moskowskich wiedomostiach” materiału o Szewczenkowskim “Czyhyrynśkim Kobzarze i Hajdamakach” była przyуроczona do przyjazdu poety. Można przypuścić, że ten materiał Bodianski zamieścił jako szczery prezent dla Szewczenki na jego 30-lecie. Ten gest wymaga wyróżnienia, bo profesor, mówiąc jego słowami, “nigdy i nikogo nie pozdrawiał z niczym specjalnie”, dlatego, powiedzmy, w 1850 roku nie zaczął gratulować nawet swojemu przyjacielowi Gogolowi z okazji urodzin. O niełatwym charakterze Osypa Bodianskiego świadczy też jego zapis w dzienniku pod koniec tego samego roku z powodu przyjacielskiej rozmowy z M. Gogolem, M. Maksymowyczem, K. Aksakowem, O. Chomiakowem, D. Swierbiejewem: “Nie rozumiem, jak można być w naszych czasach narodowym? — powiedział między innymi Swierbiejew. — A ja nie rozumiem, jak można nie być w naszych czasach narodowym, — odparłem mu”19. Jesienią 1851 roku Bodianski stanowczo nie zgodził się z Gogolem, który, według wspomnień Hryhorija Danylewskiego, powiedział mu, że w twórczości Szewczenki “dziegciu jest więcej niż samej poezji”. Bodianski wysoko stawiał właśnie “talent i poezję” Szewczenki i oburzony oświadczył Gogolowi: “Co pan? Przecież pan sam jest Małorusinem!”. Uczony nie przyjął słów Gogola o tym, że “trzeba pisać po rosyjsku, trzeba dążyć do wsparcia i wzmocnienia jednego, panującego języka…”. Bodianski stał na stanowisku Szewczenki: “U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo. A czyje lepsze, niech sądzą ludzie”. Takim właśnie był Ukrainiec Bodianski w rosyjskim środowisku i tym, zapewne, podobał się Szewczence. Nieprzypadkowo Mykoła Sumcow jeszcze w XIX wieku konstatował: “Bodianski, jako Małorusin, zachował ukraińskie sympatie w sferze naukowego badania ukraińskiej starożytności i poezji ludowej”20. Ważne jest, aby pamiętać, że moskiewski Ukrainiec już wtedy nazywał Szewczenkę “wodzem wszystkich ukraińskich działaczy narodowych”. W opublikowanym wyżej artykule Bodianski dał wielkoskalową i

Машинний переклад

SZEWCZENKIANA

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. W procesie badania moskiewskich gazet z okresu pierwszego pobytu Szewczenki w Moskwie natrafiłem na niemało faktów, dotąd niewykorzystanych przez współczesne szewczenkoznawstwo. Ale wszelkie oczekiwania przerosło znalezisko nieznanej wcześniej publikacji, której treść przytaczam w całości w takiej postaci, w jakiej wydrukowano ją w gazecie „Prybavlenyia k №19 Moskovskykh vedomostey”. („Moskowskije wiedomosti”, nr 19, sobota, 12 lutego 1844 roku): „W Petersburgu w księgarni I.T. Lisienkowa, pod nr 3 i 4, w domu Korpusu Paziów JEGO CESARSKIEJ MOŚCI, sprzedaje się książkę, która trafiła do druku w nowym wydaniu i w niedługim czasie zostanie ukończona drukiem na welinowym papierze: CZYHYRYŃSKI KOBZIARZ i HAJDAMACY Dwa poematy w języku małorosyjskim, T. G. Szewczenko. Nowe wydanie, z obrazkiem przedstawiającym Kobziarza z napisem: Perebendia stary, ślepy — Kto go nie zna! On wszędzie się kręci, I na kobzie gra, — Gra Kobziarz przyśpiewuje Aż licho śmieje się… I z epigrafem: Poszedł Kobziarz ulicą — Z żalu jak zagra! Wkoło chłopcy w podskokach, A on wymawia: “Niech będzie tak!” i in. S.-Petersburg 1844 roku. CZYHYRYŃSKI KOBZIARZ — PEREBENDIA, jest tym samym, co starożytny Rapsod, Homerysta, śpiewak, przepełniony natchnionymi pieśniami, a według wyrażenia byłego ukraińskiego filozofa Skoworody “Starczyk Boży”, który improwizuje i Pod płotem biedak I dnieje i nocuje, Siądzie sobie zaśpiewa – “Oj nie szum ługu!” Taki to Perebendia, Stary i dziwaczny: Zaśpiewa o CZAŁYM, Na GORLICĘ zwróci, Z dziewczętami, na wygonie, GRYCA i WESNIANKĘ, A w karczmie, z parobkami SERBINA, KARCZMARKĘ, A potem — W GAJU; Na bazarze o Łazarzu; Albo, żeby to znali, Ciężko, smutno zaśpiewa, Jak Sicz rujnowali… i in. Autor T.G. Szewczenko jest jeszcze młodym człowiekiem, naturalnym synem Południowej Rosji, wychowany w S.-Petersburgu w Akademii Sztuk Pięknych i posiada dar wspaniałego malarza. W dzieciństwie swoim, nasłuchawszy się w Małorosji o Kobziarzu — improwizatorze, przekazał nam jego dumy we wspaniałych, melodyjnych wierszach. Jego dumy oddychają najdelikatniejszym, melancholijnym uczuciem i wspomnieniami o starzyźnie. Jego Topola przedstawia ukraińską piękność giętką i smukłą, przepełnioną zadumą. Jego Kateryna poświęcona jest W.A. Żukowskiemu, naszemu znanemu poecie, od którego T.G. Szewczenko korzystał ze szczególnej uwagi za swój talent. W tym wierszu Autor przedstawia oszukaną małorosyjską dziewczynę, w

Машинний переклад

PREZENT OSIPA BODIANSKIEGO Z OKAZJI 30-LECIA TARASA SZEWCZENKI

We wrześniu mija 130 lat od śmierci Osipa Maksymowicza Bodiańskiego, ukraińskiego i rosyjskiego uczonego slawisty, historyka, filologa, pisarza, tłumacza, publikatora dokumentów historycznych, profesora Uniwersytetu Moskiewskiego, przyjaciela Tarasa Szewczenki. W listopadzie przyszłego roku przypada 2007-letni jubileusz jego urodzin. Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie zainicjowało nowy projekt „Osip Bodiański”, w ramach którego przewidziano składanie kwiatów na grobie uczonego w klasztorze Nowodziewiczym, nabożeństwa modlitewne, zaproszenie do Centrum rodaków Bodiańskiego z miasta Warwa w obwodzie czernihowskim, „okrągły stół” z udziałem ukraińskich i rosyjskich naukowców, wystawy poświęcone działalności uczonego i pracom o nim, prezentacje nowych dokumentów archiwalnych, spotkanie w Centrum ze slawistami Uniwersytetu Moskiewskiego, publikacje o Bodiańskim w prasie ukraińskiej i rosyjskiej. Osią tej pracy jest naświetlenie i propagowanie przyjaźni Bodiańskiego z Szewczenką, ich spotkań w Moskwie. Centrum Kultury wyda drukiem monografię „Taras Szewczenko i Osip Bodiański”. W trakcie jej przygotowywania odnaleziono nieznane materiały o poparciu, jakiego Bodiański udzielał ukraińskiemu geniuszowi. Jeden z nich publikujemy dziś. ...w rodzaju biednej Lizy z powieści Karamzina. Oto spis treści tej poetyckiej książki: I. CZYHYRYŃSKI KOBZARZ. 1. Dumy moje, dumy moje. Z winietą przedstawiającą pisarza w swoim gabinecie, pogrążonego w głębokiej kontemplacji. 2. Perebendia. (Torbanista). 3. Topola. 4. Dumka. 5. Do Osnowianenki. Znanego dawnego ukraińskiego pisarza G.F. Kwitki. 6. Iwan Pidkowa. (Ataman). 7. Tarasowa noc. (Krwawa noc). 8. Katyryna. II. HAJDAMAKI. Małorosyjscy dawni wolni kozacy, dokonujący najazdów. 1. W. I. Hrehorowyczowi, poświęcenie. 13. W nim Autor wspomina minione wieki w następujący sposób, małoruskimi wierszami: Wszystko idzie, wszystko przemija i nie ma końca, Dokąd się to podziało? Skąd się wzięło? I głupiec, i mądry niczego nie wie. Żyje… umiera… Jedno zakwitło, A drugie zwiędło, zwiędło na zawsze… A liście pożółkłe wiatry rozniosły. A słoneczko wstanie, jak wstawało pierwej, I zorze czerwone, jak pierwej płynęły, Popłyną i potem, i ty, bieloliczny, Po niebieskim niebie wyjdziesz na przechadzkę, Wyjdziesz popatrzeć w jarek, w studnię I na morze bezkresne, i będziesz świecić, Jak nad Babilonem, nad jego ogrodami I nad tym, co będzie z naszymi synami; Ty wieczny bez końca!.. i tak dalej. 2. Wstęp. 3. Hałajda. 4. Konfederaci. 5. Tytar (starosta cerkiewny). 6. Święto w Czehryniu. Uroczystość w mieście Czehryń, gub. kijowska. 7. Trzecie pianie kogutów (trzecie pianie kogutów po północy). 8. Czerwona uczta (krwawa uczta). 9. Hupałiwszczyzna (rzeź). 10. Staroświecki budynek. Stary zamek Bohdana. 11. Lebedyń. Klasztor żeński w pobliżu Czehrynia. 12. Honta w Umaniu. (Honta, przywódca hajdamaków w mieście Uman, gub. kijowska). 13. Epilog (zakończenie). 14. Przypiski (objaśnienia). 15. Przedmowa (posłowie). Cena w okładce z dwiema winietami17, przedstawiającymi widok Dniepru i pole dawno minionych bitew, wynosi najskromniej, na papierze welinowym, PIĘĆ RUBLI Z ASYGNATAMI, wraz z wysyłką do wszystkich miast Rosji; po wydaniu zaś z druku nie będzie się jej obniżać dla spoza miasta, a zamawiający spoza miasta będą musieli dopłacić za przesyłkę pocztową osobno. Dlatego ci, którzy pragną otrzymać, z wyprzedzeniem zechcą adresować swoje zamówienia na wyżej podany adres do księgarni LISIENKOWA w Petersburgu, skąd otrzymają je po wydrukowaniu pierwszą pocztą”. Oto przed nami obszerna publikacja o poetyckim zbiorze Szewczenki „Czyhyrynski Kobzar, Hajdamaki”, a nawet szerzej — o twórczości Tarasa Hryhorowycza w ogóle; jak powiedzielibyśmy dziś, moskiewska akcja PR-owa na cześć młodego ukraińskiego geniusza. Kto mógł to wtedy zrobić tak pewnie i przekonująco? Nie wątpię, że był to Osyp Bodiański, który doskonale znał twórczość Szewczenki i wszystkie związane z nią narodowe niuanse. Odkrycie tego artykułu jest tym cenniejsze, że dotąd w bibliografii drukowanych prac Bodiańskiego rok 1844 nie był reprezentowany żadną jego publikacją. Osyp Maksymowycz Bodiański urodził się w 1808 roku w miasteczku Warwa w powiecie łochwickim guberni połtawskiej, w rodzinie kapłana. Ukończył Połtawskie Seminarium Duchowne, w 1831 roku wstąpił na Uniwersytet Moskiewski, który ukończył w 1834 roku, pracował jako nauczyciel w moskiewskim gimnazjum. W 1835 roku ukazał się zbiór wierszy „Małoruskie bajki ukraińskie”, który autor zadedykował „matce mojej rodzonej, staruszce mamusi, ukochanej, drogiej Ukrainie”. W 1837 roku Bodiański obronił na Uniwersytecie Moskiewskim pracę magisterską o poezji ludowej Słowian, w której stwierdzał, że pieśniarstwo narodu tworzy „najprawdziwszy obraz jego życia” i podkreślał, że „pieśń — to dziennik Ukraińca”. Tego samego roku praca ukazała się w świecie jako osobne wydanie, a Bodiański stał się pierwszym w Rosji magistrem filologii słowiańskiej. Od 1837 do 1842 roku studiował za granicą język, historię, literaturę i folklor ludów słowiańskich, a po powrocie na Uniwersytet Moskiewski został zatwierdzony na stanowisku profesora nadzwyczajnego, objął katedrę slawistyki na wydziale historyczno-filologicznym. Bodiański popularyzował utwory Szewczenki wśród ludów słowiańskich, m.in. tłumacząc na język rosyjski pracę znanego czeskiego i słowackiego slawisty P.-J. Szafarzyka „Słowiańskie starożytności ludowe” (rok 1843); profesor uzupełnił autora i wśród pisarzy ukraińskich wymienił nazwisko Szewczenki, którego nie było w oryginale. Tę książkę przedstawiono carowi Mikołajowi I i przed przyjazdem Szewczenki do Moskwy Bodiańskiemu „ogłoszono Najwyższe błogosławieństwo jego Cesarskiej Mości”18. O tym, że poeta znał „Słowiański народopis” Szafarzyka w tłumaczeniu Bodiańskiego, świadczy zapis tego ostatniego na arkuszu ze spisem osób, którym zostało wysłane

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ШЕВЧЕНКІАНА

dokładną charakterystykę Szewczenki jako „przyrodzonego syna Południowej Rosji”, który nie tylko pisze „piękne, melodyjne wiersze”, ale jest utalentowanym malarzem. Innym razem, w liście do Szewczenki w lipcu 1844 roku Bodianski pisał, że on „i piórem i paletą jednakowo włada”. Lapidarne oceny Bodianskiego dotyczące szewczenkowskich dum oraz utworów „Topola” i „Kateryna” są przesiąknięte miłością i zrozumieniem. Odsłaniając treść „Czyhyrynskiego Kobzara” oraz nazwy rozdziałów poematu „Hajdamacy”, Bodianski poczynił niezbędne wyjaśnienia dla niewtajemniczonego moskwianina, rosyjskiego czytelnika. Na przykład autor zaznaczał, że Osnowianenko to znany ukraiński pisarz Hryhorij Kwitka, że wódz zaporoskich kozaków Iwan Pidkowa był atamanem, a jeden z przywódców Kolijiwszczyny Iwan Honta — „przywódcą hajdamaków w mieście Humaniu guberni kijowskiej”. W innych przypadkach autor wyjaśnił, że „tytar” to kościelny starosta; „trzecie kury” to kury, które pieją już „po północy”; Hupałiwszczyna to „pobojowisko”; a nazwę rozdziału „Czerwona uczta”21 przetłumaczono jako „Krwawa uczta”. Odnośnie rozdziału „Lebedyn” Bodianski wyjaśnił, że chodzi nie tylko o miasteczko powiatowe, ale i konkretny „żeński klasztor w pobliżu Czyhyryna”, w którym rozgrywa się akcja. 1 Łysenkow (Łysenko) Iwan Tymofijowycz (1795—1881) — petersburski księgarz, wydawca. Urodził się na Ukrainie. Wydawał utwory H. F. Kwitki-Osnowianenki, brał udział w sprawach literackich I. P. Kotlarewskiego. W lutym 1843 roku Szewczenko sprzedał mu niemal cały nakład (800 egzemplarzy) pierwszego wydania poematu „Hajdamacy” wraz z prawem do wznowienia „Kobzara” z 1840 roku, podpisując odpowiednie zobowiązanie: „Ja niżej podpisany, sprzedałem na wieczną i dziedziczną własność moje własne utwory petersburskiemu księgarzowi Iwanowi Tymofijowyczowi Łysenkowowi, wiersze w języku małoruskim: 1) „Kobzar” i 2) „Hajdamacy”, i tym zobowiązuję się, że oprócz księgarza Łysenkowa, ani ja sam, Szewczenko, ani nawet nikt z moich spadkobierców tego utworu drukować prawa nie ma. Należne za to pieniądze w całości otrzymałem…”. Iwan Łysenkow zbroszurował niesprzedane egzemplarze „Hajdamaków” wraz z „Czyhyrynskim Kobzarem” i w 1844 roku wypuścił je w świat pod tytułem „Czyhyrynski Kobzar i Hajdamacy”. 2 W „Słowniku wyjaśniającym żywego języka wielkoruskiego” Wołodymyra Dala: „Papier welinowy (fr.) biały papier najlepszej jakości, gęsty i gładki, z połyskiem”. 3 W „Słowniku języka ukraińskiego” Borysa Hrinczenki (1909 rok) — „balahur”, „kapryśnik”, „wybrednik” albo „dziwak”, „chimeryk”. U Wołodymyra Dala „perebendywaty” — „dziwaczyć”, „grymasić”. Jeden z listów do H. F. Kwitki-Osnowianenki (obecnie nieznany) sam Szewczenko podpisał „Perebendia”. W szewczenkowskim wierszu Perebendia to stary, dziwaczny ludowy śpiewak, który „wszędzie się włóczy i na kobzie gra”. Jednak w drugiej części utworu obraz Perebendii nabiera romantycznych cech samotnego, duchowo wywyższonego poety, którego nie rozumieją przeciętni ludzie. Jego serce „na wolności z Bogiem rozmawia”, a „myśl na krańcu świata na chmurze hasa”. To Kobzar, nosiciel „Bożego słowa”. 4 Rapsod — starogrecki śpiewak-deklamator, który wykonywał recytatywem i bez akompaniamentu muzycznego poematy epickie (głównie Homera) na świętach i zawodach. 5 Homerysta — wykonawca utworów Homera — starogreckiego epickiego poety, którego od czasów antycznych uważa się za autora „Iliady” i „Odysei”. Legendy malują Homera jako ślepego wędrownego poetę. prac i poezji o Szewczence, znajomego Mychajła Hruszewskiego. Korsowie połączyli w czasie historycznym dwóch wielkich Ukraińców. Bezsprzecznie, publikacja profesora Uniwersytetu Moskiewskiego stała się dobrą przesłanką znajomości Szewczenki z Bodianskim w lutym 1844 roku i gwarancją ich późniejszej wieloletniej przyjaźni. Według precyzyjnych słów akademika Iwana Dziuby, „szczególnie wiele znaczyło dla Szewczenki obcowanie z Osypem Bodianskim, który nie tylko mógł zapewnić go niezbędną literaturą, ale i sprzyjał — będąc swoistym mostem między ukraińskimi i rosyjskimi badaczami oraz sympatykami słowiańszczyzny a ideologami zagranicznej słowiańszczyzny — pośrednim związkom Szewczenki z tą zagraniczną słowiańszczyzną”22. Znajomość i przyjaźń z Bodianskim dały możliwość poecie odnosić swoją twórczość do wyrazistej osobowości, czego stale potrzebował. Szewczenko zapisał kiedyś w dzienniku, że warto „dokładnie przeczytać” z kimś swoje poezje z całego roku. W tym samym czasie z intelektualistą Bodianskim poeta doskonalił się, chłonął nową wiedzę, wypróbowywał swoje projekty i idee. Nadszedł czas, by pokłonić się Osypowi Maksymowyczowi za wspaniałą reklamę twórczości Tarasa Szewczenki w ówczesnej Moskwie. Na naszą Ukrainę, Pod płotem, sierotami, A ja tutaj zginę. Tam znajdziecie szczere serce I słowo łaskawe, Tam znajdziecie szczerą prawdę, A jeszcze, może, i sławę…. 11 Torbanista — muzyk, który gra na torbanie (ukraiński ludowy instrument strunowy szarpany, bliski bandurze). 12 W „Komentarzach” do Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach czytamy współczesną interpretację: „Hajdamacy — uczestnicy narodowo-wyzwoleńczej walki na Prawobrzeżnej Ukrainie XVIII w. przeciwko feudalnym oraz narodowo-religijnym uciskom”. 13 Dedykacja „W.I. Hryhorowyczowi na pamiątkę 22 kwietnia 1838” (dzień wykupu Szewczenki z poddaństwa) pojawiła się w publikacji pierwszego rozdziału poematu bez tytułu w almanachu „Łastiwka”, zestawionym przez Jewhena Hrebinkę. Tę dedykację usunięto w „Kobzarze” z 1860 roku. 14 „Żołobok” — wydrążony dębowy pień, od dołu zamknięty dziurawym dnem, wstawiany w polne źródło, woda z którego zbierała się w pniu, a muł osiadał pod dnem. Zatem — polna studzienka. 15 Stworzone w Babilonie — stolicy Babilonii przez króla Nabuchodonozora II (605-562 r. p.n.e.) — ogrody na sztucznych wzgórzach i łukach były jednym z „siedmiu cudów świata”. 16 Dopracowując poemat po zesłaniu, Szewczenko zmienił nazwę tego rozdziału na „Uczta w Lysiance”. 17 Ciekawe, że Jakiw de Balmen, który ilustrował rękopiśmienny „Kobzar” Szewczenki (1844 rok), w liście do Wiktora Zakrewskiego 20 lipca 1844 roku pisał: „Wszystkie główne dzieła Tarasa z winietami”. 18 Biograficzeskij słowar’ profiessorow i priepodawatielej Impieratorskogo Moskowskogo uniwiersitieta. M., 1855. S. 93. 19 Osyp Maksymowycz Bodianskij w jego dniewnikie 1849—1850 gg. // Russkaja starina. 1888 g. Oktiabr’—nojabr’—dieKabr’. S. 405, 412. 20 S. A. Wengierow. Kritiko-biograficzeskij słowar’ russkich pisatielej i uczenych (ot naczała russkoj obrazowannosti do naszych dniej). Tom V. S.-Pietierburg. 1897. S. 65. 21 Pracując nad tekstem „Kobzara” z 1860 roku, Szewczenko zmienił tę nazwę na „Hałajda”. 22 Iwan Dziuba. Taras Szewczenko. Wydawnictwo „Alternatywy”, 2005. S. 365.

Машинний переклад

OSTATNIE SCHRONIENIE KOBZARZA

Nie sposób nie zauważyć dobrze przemyślanego cytowania poezji Szewczenki, starannie przetłumaczonych na język rosyjski. Po pierwsze, Bodianski dość wyczerpująco przytoczył wersy, które w uderzający sposób oddają poetycką wizję Perebendii, który według oceny Iwana Franki został żywcem wyjęty przez Szewczenkę z realnego ukraińskiego życia. Po drugie, autor publikacji zapoznał czytelników ze słynnym początkiem „Hajdamaków”, w którym poeta rozważał wieczne prawdy filozoficzne. W ten sposób Bodianski umiejętnie i ze znawstwem przedstawił moskwianom twórczość Szewczenki, a trzydziestoletni ukraiński Kobzar stanął przed wykształconą moskiewską publicznością w całym pięknie rozkwitłego talentu, w aureoli narodowego poety i myśliciela. Nie sposób nie wspomnieć, że redaktorem-wydawcą „Moskowskich wiedomostiej” był wówczas Jewhen Korsz (1810—1897), z którym Taras Szewczenko poznał się w Moskwie w 1858 roku. Od 1862 roku przez trzy dziesięciolecia Jewhen Korsz pracował w bibliotece Muzeum Rumiancewskiego w Moskwie. Mychajło Hruszewski, który po raz pierwszy odwiedził Rumiancewkę na początku 1892 roku, zastał go tam. Jewhen Korsz to ojciec Fedora Korsza — znanego rosyjskiego filologa, tłumacza, akademika Petersburskiej Akademii Nauk, autora 6 Chodzi o pieśń historyczną o straceniu przez hajdamaków w 1741 roku pułkownika Sawy Czałego, który brał udział w ruchu hajdamackim, a potem go zdradził. 7 Mowa o żartobliwej pieśni „Oj letila horłycia czeres sad…” lub o pieśni „Oj diwczyna-horłycia do kozaka hornet’sia…” 8 W tych poetyckich wersach zawarta jest informacja, którą należy „odszyfrować”. „Hryć” — to pieśń ludowa „Oj ne chody, Hryciu, ta j na weczornyci...”, którą przypisuje się Marusi Czuraj. Często wspomina ją w swoich poezjach Szewczenko. „Wesnianka” — wiosenna pieśń obrzędowa. „Serbyn” — znanych jest kilka pieśni ludowych o serbinie. Dwie z nich zamieszczono w zbiorze Mychajła Maksymowycza „Ukrainskije narodnyje piesni” (1834): „Oj serbyne, serbyne, pokyń serbowaty…” i „Oj serbyne, serbynoczku, swataj mene, diwczynoczku…”. „Szynkarka” — znana w wielu wariantach pieśń o szynkarce, którą kozacy (lub czarnomorce, zaporożcy, cudzoziemcy) namówili, by pojechała z nimi, a potem zabili. „Pro Lazaria…” — żałobna pieśń lirników na ewangeliczny temat o głodnym starcu Łazarzu i bogaczu. „Jak Sicz rujnowały” — chodzi o pieśni historyczne o zniszczeniu Siczy Zaporoskiej. U Szewczenki: Khto ż wykohaw, tonku, hnučku W stepu pohybaty? . . . . . . . . . . Otak taja czornobrywa Plakała, spiewała… I na dywo sered pola Topoleju stała. Iwan Franko w rozprawie „Topola T. Szewczenka” zaznaczał, że w tej balladzie poeta „połączył w jedno dwa osobne motywy baśniowe: o tym, jak dziewczyna za pomocą czarów wywołuje nieobecnego ukochanego, i o tym, jak dziewczyna zmienia się w topolę”. 9 Wasyl Żukowski brał czynny udział w uwolnieniu Szewczenki z poddaństwa. Właśnie jego portret namalował Karl Briułłow i dzięki Żukowskiemu portret został rozlosowany w loterii, a za uzyskane pieniądze w kwietniu 1838 roku poetę wykupiono z poddaństwa. 10 Przypomnę, co między innymi pisał poeta w wierszu „Dumy moji, dumy moji…” (1840 rok), do którego zwrócono uwagę moskwian: Dumy moji, dumy moji, Kwity moji, dity! Wyrostaw was, dohladaw was — De ż meni was dity?.. W Ukrainu idit’, dity! Nasz fotoreporter Ołeksandr Łytwynenko odwiedził Petersburg, muzeum-mieszkanie Tarasa Szewczenki. Na fotografiach fragmenty ekspozycji w dwóch pokojach

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

POSTACIE

gdzie regresywna śmierć, kiedy on zabije w sobie to, co daje się tylko raz na życie, co daje się raz na stulecie… …Lecz była jeszcze trzecia śmierć, której nie dorównają te dwie… Jest ona najnędzniejsza ze wszystkich, bo to tylko kropka w nieskończonym nurcie energii, które kipiały w duszy, które wstrząsały światem poety, które wulkaniczną lawą wychodziły na powierzchnię. 16 września 1967 roku — trzecia śmierć. Ona na zawsze zabrała go… Cóż, właściwie, zabrała? Żałosne, niemocne, okaleczone suchotami partii ciało, nagrodzone orderami i przywilejami? Ciało, które wyrzekło się swego daru? Świadomość, która bała się wybuchnąć na całą galaktykę? Być może winny jest temu strach przed zniszczeniem, wszak siła destrukcji to odwrotna strona medalu tego, co posiadał on… Pawło Tyczyna. Największy zabójca wszystkich czasów i narodów. Gladiator, który wyszedł na arenę i mógł, jestem pewien, pokonać system, bo w jednej ręce trzymał Czas, a w drugiej — Serce. Serce Tyczyny — rzecz najbardziej zdumiewająca. Było ono niezwykle wrażliwe na świat, przez nie przechodziły niewidzialne energie, ale właśnie przez nie przychodziło mu też chyba najwięcej cierpieć. “Śmierć Tyczyny — duchowa — wzniesienie. Śmierć Majakowskiego — fizyczna. Kimże jesteś, Tyczyno?” — pytał Stus. I odpowiadał: “Genialny poeta i genialny błazen”. A Wołodymyr Moreneć w artykule “Bez Tyczyny” napisał: “…autorzy unikają wchodzenia na ten Mont Blanc dlatego, że z jego szczytów ewolucyjna krzywa ukraińskiego modernizmu wyłoni się wcale nie taką, jaką rysuje się ona w horyzoncie “średnich wielkości”. Pawło Tyczyna — jedna z ostatnich fotografii poety Dmytro DROZDOWSKYJ, Narodowy Uniwersytet “Akademia Kijowsko-Mohylańska” Umarł dwukrotnie… A może i trzykrotnie… …Umarł, kiedy wzniósł się na poetyckie empiresy, na kosmiczny Olimp, z którego sypał tak, jak nikt przed nim. To był głos wszechświatowej siły, w jego muzyce można było wyłapać nuty z partytury samego Boga. Jak zaznacza w książce “Przestrzeń literatury” Maurice Blanchot: “Śmierć sama w sobie od początku związana jest z tak trudnym do wyjaśnienia ruchem, jak doświadczenie artystyczne”. Jakże to pasuje do niego! Takich ludzi w historii naszej cywilizacji są jednostki. Ale on nawet nie był człowiekiem. Ale nie, nawet Nadczłowiekiem trudno go nazwać. Zbliżył się do dziewiątych wrót, stanął tam, gdzie zabroniono stawać żywym. Jego twórczość — to egzystencjalna śmierć, prawda, do pewnego momentu. On — Odyseusz XX wieku, który odważył się zejść do piekła… On Orfeusz… Jego poezję można porównać z poetyckimi obertonami Rilkego, Mallarmégo, Hölderlina… Ale nikt nie dorówna jego głosowi. Wszyscy są różni, ale on — delikatny tytan, który nie wystąpił przeciwko światu, ale zbuntował się przeciwko sobie. On — Kronos, który podbił czas i pożarł swój zrodzony w niebiosach talent. ROZDWOJENIE JANUSA Dziwna rzecz: obok ogromnego talentu, którego siłę można porównać z talentem Salvadora Dalego, był i ogromny surrealistyczny strach. Tyczyna — to wykwintny estetyzm, wrodzona inteligencja, które bezsprzecznie pomagały, a szlachetność ducha dawała możliwość słyszenia tego, czego nie słyszą inni. Jego wzrok nie zatrzymywał się na drugorzędnych sprawach, a widział światło i muzykę, kosmos w całej pełni. I z tego rodziła się symfonia słowa — przecinanie się dźwięków, głosów i nut, akordów. Tylko nut tych on nie wymyślał, a podglądał tam, gdzie nie przeniknie zwykłe oko. Nie wiem, czy to piekło, do którego zszedł Odyseusz, czy raj, do którego tak blisko było Dantemu… Tyczynę kochano, szanowano, pielęgnowano. A potem — nagradzano. Tyczyna — to rzadki egzotyczny kwiat… kwiat paproci, który kwitnie raz na tysiąc lat. Nie wiem, kogo w ukraińskiej literaturze do Tyczyny i CHWILE ŚMIERCI Poeci mają zdumiewającą zdolność podbijania czasu. Ale on utrzymywał cały Wszechświat w swoich rękach. Deformował zwyczajne postrzeganie świata, szokował swoją siłą brzmienia. Najpierwszym, kto dostrzegł jego talent, był Mychajło Kociubynski, który na jednym z wieczorów literackich w Czernihowie rzekł: “Wśród nas prawdziwy poeta!”. Ale ten wielki poeta za kilka dziesięcioleci umrze po raz drugi… I to by- Pawło Tyczyna z żoną Lidiją Petriwną. 19 stycznia 1941 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Nieznany Tyczyna

20 września o godz. 17 w stołecznym Domu Nauczyciela odbędzie się wieczór literacko-artystyczny z okazji 100-lecia napisania przez Pawła Tyczynę pierwszego wiersza „Błękit owiał moją duszę” oraz 40. rocznicy śmierci wybitnego ukraińskiego poety. Nasze publikacje – bukiet wrześniowych kwiatów na grób niezapomnianego autora „Harf…” i „Słonecznych klarnetów”. Nina Hnatiuk Kiedy mowa zachodzi o Pawle Tyczynie, każdy z nas, zarówno młody, jak i stary, przypomina sobie zestaw kanonicznych wierszy epoki radzieckiej: „Partia prowadzi”, „Poczucie jednej rodziny”, „Na placu koło cerkwi”… Ale nikt, prawie nikt nie cytuje wczesnej liryki poety, dzięki której Paweł Tyczyna wszedł do literatury światowej, zdobył uznanie jako geniusz i uwiecznił swoje imię. Życiowa i twórcza droga Pawła Tyczyny to triumf i tragedia, jaskrawy przykład tego, jak genialny duch ratował słabe ciało i sam zginął, bo próby sławy połączone z jednoczesnym torturowaniem strachem nie każdy potrafi znieść. Nie będziemy surowymi sędziami człowieka, który, urodzony z książęcą postawą, musiał błaznować przy najwyższych dostojnikach epoki socjalistycznej. Przeczytajcie błyskotliwe dzieło literaturoznawcze Wasyla Stusa „Fenomen epoki (Wejście na Golgotę sławy)” i zrozumiecie, że Tyczynie przypadł los geniusza, ale geniusze w epoce radzieckiej nie byli potrzebni. I aby nie trafić na Sołowki, poeta zakłada na swoje wysokie czoło laurowy wieniec państwowego śpiewaka. Ten wieniec okazał się cierniowy. Jaki więc był Paweł Tyczyna, którego ziemskie życie zakończyło się 16 września 1967 roku w Kijowie, na ulicy Riepina 5, gdzie obecnie znajduje się literacko-memoriałowe muzeum autora „Słonecznych klarnetów”? Co lubił Paweł Tyczyna? Przede wszystkim muzykę. Miał wspaniały słuch. W jego gabinecie stało pianino, lubił bandurę. A do tego malował. W mieszkaniu-muzeum zobaczycie jego prace. Był niezwykle dobry. Przez całe życie troszczył się o licznych krewnych, stale komuś wysyłał przekazy pieniężne. A kiedy zapraszał do siebie do mieszkania młodych poetów, koniecznie zmuszał ich, aby też brali pieniądze. Na książki i, oczywiście, na chleb. Pawła Tyczynę przyzwyczajono uważać za człowieka ostrożnego, ustępliwego, ale nie jest to do końca prawda. Potrafił być również surowy, nie ustępować w kwestiach zasad. Kiedy przyjmowano niesławnie znany ustawę o umocnieniu szkoły z życiem, o prawie rodziców do dobrowolnego wyboru języka nauczania dzieci, Paweł Tyczyna zrzekł się „godności” Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, aby nie zmuszać deputowanych do głosowania za tą ustawą. Kiedy zobaczył, że nie przekonał Korotczenki o szkodliwości takiego prawa, powiedział, że jest już stary, nie wszystko rozumie i w takich okolicznościach nie będzie mógł przewodniczyć posiedzeniu. Przewodniczącym Rady Najwyższej Ukrainy został Korniejczuk. Ustawa przeszła jak po maśle. O uprzejmości i szlachetności Tyczyny krążą legendy. Zawsze ustępował drogi innemu człowiekowi, a napotkani – jemu, dlatego często w drzwiach Związku Pisarzy można było zobaczyć Tyczynę, który namawia kogoś, by przeszedł pierwszy. Albo taka historia. Każdy poeta lubi pisać w określonych okolicznościach. Jesienin przed pisaniem zawsze wkładał czystą koszulę. Maupassant lubił wąchać zgniłe jabłka, i to dawało mu natchnienie. Agata Christie pisała swoje kryminały, siedząc w wannie. Oczywiście nagusieńka. Nasz wybitny liryk Wołodymyr Sosiura pisał przy stole, ale także bez ubrania. Tak pochłaniało go tworzenie wiersza, że zapominał, w jakim jest stanie! Pewnego razu w moskiewskim hotelu do W. Sosiury wstąpił M. Rylski z kilkoma poetami, wypili. I postanowili zabawić się kosztem Tyczyny w taki sposób. Mówią Sosiurze, który już opróżnił kilka kieliszków, że Tyczyna powiedział o nim coś złego. Emocjonalny Sosiura natychmiast rzuca się do pokoju Tyczyny, aby wyjaśnić stosunki. Puka. Paweł Hryhorowycz otwiera i omal nie mdleje: przed nim stoi zupełnie nagi Sosiura. Ale Tyczyna udaje, że nic szczególnego się nie stało, galant zaprasza go do pokoju, proponuje fotel. Wołodymyr Mykołajowycz mechanicznie siada. I zaczyna się rozmowa. Długa, grzeczna. Gdzieś po dwudziestu minutach Sosiura przypadkowo spuszcza wzrok na swoje kolana, potem przenosi spojrzenie wyżej i zrywa się, jakby poraził go prąd. Prosi o wybaczenie i o szlafrok. Tyczyna podaje mu szlafrok i uprzejmie otwiera drzwi. A czerwony od wódki, wstydu i złości wybitny poeta ukraiński niczym strzała leci do Rylskiego wyjaśniać stosunki. Tyczyna lubił samotność. W latach studenckich mieszkał w różnych mieszkaniach. Obrzydły mu towarzystwa, więc postanowił znaleźć przytulny pokój. I wtedy los sprowadził go na Kuzniecznaję. Tutaj zatrzymał się jesienią 1916 roku. Dwupiętrowy domek należał do wdowy Kateryny Kuzmiwny Paparuk. Młody poeta dla wdowy i jej córki Lidii stał się synem i bratem. Ten domek przetrwał wojnę domową i Wielką Wojnę Ojczyźnianą, lecz w okresie, gdy Kijowską Radą kierował ulubieniec Breżniewa Zgurski, nie zdołał ostać się. Zburzono go, a w jego miejscu zbudowano garaże. Do końca życia Tyczyna już nie rozstał się z tą rodziną. Chociaż Lidia Paparuk oficjalnie została Lidią Tyczyną dopiero w pięćdziesiątym pierwszym roku. „Mocno cię obejmuję, całuję i w usta, i w uszko, i w nosek” — tak czuły był Tyczyna w listach, które wysyłał żonie z różnych zakątków świata. Bardzo lubił dzieci. Ale w ich sześciopokojowym mieszkaniu dziecięcy śmiech nie rozbrzmiewał. Paweł Tyczyna chciał przeżyć życie jak Skoworoda, jak Szewczenko – bez żony i bez dzieci. Kobieta to najwyższa rozkosz, ale i grzech. Nie wobec Boga, lecz wobec twórczości. Geniusz chciał oddać wszystkie siły twórczości, nie tracić czasu i duszy na zbędne troski, wstrząsy, choroby dzieci. Tyczyna znał wartość swojego talentu, czuł, że geniusz rodzi się raz na sto lat, i dlatego nie chciał rozpraszać sił, jak wielu jego wysoko utalentowanych kolegów. Warto tu też powiedzieć o tym, że dzieci geniuszy bardzo rzadko bywają wysoko utalentowane. Na dzieciach natura, jak mówią, odpoczywa. A nuż urodzą się takie, że staną się wyrzutem sumienia rodziców? Lidia Pietrowna wzięła na swoje delikatne barki ciężar życia z nim, zrzekła się szczęścia macierzyństwa, czytała korektę jego książek, niektórym zbiorom nawet nadawała tytuły. Była matką wielu jego myśli, zamiarów, obrazów. Ona zresztą przekazała państwu mieszkanie pod muzeum. Była jedyną kobietą dla niego przez ostatnie trzy dziesięciolecia. Madonny, Undyny, Gudrun, Izoldy moje Złotowłose, Kochałem was tysiąc tysięcy, a kobiety wciąż jeszcze nie znam do dziś. Witałem was tysiąc tysięcy razy, a jednak nie znajdowałem w was spokoju. Erotykiem nazywają to poeci, a ja ją znam i nie znam. Data pod tym wierszem — Charków, 1923 r. Lidia Paparuk nie zdołała obyć się bez Tyczyny, wsiadła do pociągu i sama przyjechała do niego do Charkowa. Tam właśnie zbliżyli się do siebie. Ale wyszła za Tyczynę za mąż dopiero po siedemnastu latach. Spotykali się to na Krymie, to na Kaukazie, to w Kijowie, to w Charkowie. Ona nie ustępowała, choć Tyczyna lubił się zakochiwać i jego także kochano. Imiona kilku kobiet, które kochał Tyczyna, są nam znane. Gorącą miłością młodości była Pola Konował. To była dramat duszy poety. Polina zdradziła Pawła, jego ideały. Zdanie „Pola zdradziła” prześladowało poetę do końca życia. Była u Poliny siostra Nusia, którą on nazywał Innną. To jej, Innie Konował, poświęcono wiersze „O, panno Inno”. Badacz twórczości P. Tyczyny Stanisław Telniuk jest przekonany, że poeta czule kochał Innę. On w ogóle lubił zakochiwać się w siostrach. Siostry Konował, siostry Kotowe, siostry Pylińskie. Była jeszcze Oksana Pietrusenko, śpiewaczka światowego formatu. Śpiewała przecież dźwięcznie, mocno, niezrównanie! A głos miała z czystego srebra! Ach wcześnie, wcześnie, bardzo wcześnie, Oksano, odeszłaś od nas! Gdy umarła Oksana Pietrusenko, siedział cały dzień, obejmując głowę rękami, i płakał… Paweł Tyczyna po synowsku kochał swoich wiejskich pobratymców. Z honorarium otrzymanego za „Sonięczne klarnety” kupił dla chliborobów rodzinnej wsi trieur. A z honorarium za drugie wydanie zbioru „Pług” zakupił dla Piska bibliotekę. Trieur wkrótce zaginął we sąsiedniej wsi, a książki z biblioteki piskowianie rozciągnęli na pożywkę do palenia. Nie lubił gorzałki. Nie znosił papierosów. Mógł wypić tylko niewielki kieliszek likieru. „Nigdy nie pokocham kobiety, której brakuje słuchu”, — to wiersz ze zbioru „Zamiast sonetów i oktaw”. Lidia Pietrowna miała piękny głos. Lubili śpiewać razem. Tyczyna wydał kilkadziesiąt zbiorów. Ukazało się wydanie akademickie w 12 tomach — 15 opasłych ksiąg. A czystych, zrodzonych z natchnienia, z muzyki, z głębi duszy pozostały zaledwie cztery — „Sonięczne klarnety”, „Pług”, „Zamiast sonetów i oktaw”, „Wiatr z Ukrainy”. Dwukrotnie zgłaszano Pawła Tyczynę do Nagrody Nobla, lecz on odmawiał udziału w konkursie. O twórczości Tyczyny wydano setki książek i opracowań. Jednak spośród wszystkich mnie najbardziej uderza głębią i subtelnością zrozumienia każdego obrazu rozprawa Wasyla Stusa „Fenomen epoki”. Właśnie ta praca stała się zarzutem podczas rozpatrywania jego sprawy w sądzie na początku jesieni 1972 roku. Doktor filologii Arsen Kasprukiw nazwał ją „antysowiecką pisaniną”. I Stusa wysłano do obozów specjalnych. O Pawle Tyczynie można opowiadać wiele. Ale wschód i zachód słońca w jego twórczości poruszają. Czytajcie Tyczynę. I poczujecie — coś w duszy się poruszy…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

po nim można porównać z Tychyną. Stusa? Nie, to co innego… Paczowskiego, Karmanskiego? Co wy! To młode dzwoneczki, które choć miały zdolność słyszenia muzyki sfer (przypomnę o ścisłym związku Karmanskiego z muzyką, wszak w 1900 roku wyrusza do Rzymu i wstępuje do watykańskiego „Kolegium Ruteńskiego”. No czyż nie młody Tychyna!?). Jednak to nie Tychyna. Jemu nie było i do dziś nie ma równych. Jego głos to ogromna rzadkość. Ale harmonijną melodię wielkich dysonansów, stworzoną przez klarnet, zmieniła pigmejska pomalowana fujarka. Do tego wielkiego kosmicznego ciała z czasem już pogardliwie odnosili się nowi tytani, którzy przychodzili na zmianę. Widzieli zbrązowienie, za którym kiedyś był ocean. Stus w „Fenomenie epoki” napisał o Tychynie, że jego ogólnonarodowa sława, sława nie geniusza, a pigmeja, „geniusza zmuszonego być pigmejem na dworze Krwawego króla. Tychyna żywszy od żywych i martwszy od martwych”, choć przyznawał, że przeznaczono mu los geniusza. Ciekawe: a to, co daje się z wyżyn, także umiera, kiedy człowiek zabija siebie? Zabija nie fizycznie, a metafizycznie? Dlaczego tytan nagle idzie ścieżką pigmejów? Czyżby największy antyludzki system mógł złamać największego na świecie Człowieka (Tychyna i jeszcze dwoje wybranych (Bażan i Kornijczuk) mieli świętą imperialną gramotę, która dawała dostęp do trumny ojca wszystkich narodów podczas ogólnoludzkiego trenu 5 marca 1953 roku!)? Jak strasznie!… Ludzkie serce do cna zubożało… Albo też: Aeroplany i cała doskonałość Techniki — po co to, kiedy ludzie jeden drugiemu w oczy nie patrzą? „Antystrofa” Nie chcę ubóstwiać poety, ale Tychyna w poezji był Twórcą. Jego twórczość świadczy o sile, ukrytej w nim, zdolnej stworzyć własny kosmos i napełnić go atmosferą wyższych sensów, litosferą cierpień i bólu, hydrosferą pragnienia i szalonej miłości. Tychyna, zdaje się, absolutnie nie uznawał żadnych ograniczeń w poezji, był na tyle potężny, że jego utwory — to ani fragmenty bytu, ani eklogi, które porażają swoją wielkością. Tychyna zatrzymywał się w swoim tworzeniu tam, gdzie zatrzymałby się sam Bóg. Wiersze Tychyny — to kunszt światowego poziomu, w każdym czuć puentę, energię, szkwał czy spadek. Skala emocjonalna u Tychyny jest na tyle wysokonapięciowa, że jego poezję można albo kochać, albo nienawidzić. Prawdziwe kierkegaardowskie przeciwstawienie. Lecz coż stało się potem? Co stało się z duchem niezwyciężonych Boskich rapsodii? Dokąd zniknęła rapier uniwersalnego stylu? Tychyna zdematerializował się, stał się innym — bardziej zamkniętym, bardziej samotnym. Wcześniej nie mogli go pojąć przyjaciele, bo do końca geniusza nikomu nie zrozumieć. Teraz Tychyny nie rozumiał sam Bóg. Tychyna, pierwszy radziecki poeta, przekuł twórczość na coś niewymownie strasznego! Pisał, ale poezja sama przelewała się w formy absurdalnego pisania, które trzeba było rozszyfrowywać. Ale i rozszyfrować nikt nie mógł. Za jego powtórzeniami, prymitywnymi obrazami, dźwiękowymi klastrami stał inny Tychyna, który w tym nosowym powtarzaniu haseł jeszcze jakiś czas był geniuszem, ale tego już nie widziano. I wtedy staje się klasykiem w kulcie. Strasznie być uznanym przez wszystkich. Wtedy nie możesz być to ta cena, którą zapłacił za talent słyszenia Boga? Nigdy już się nie dowiemy, w żadnych listach i wspomnieniach o tym nie napiszą, bo to czuł tylko sam poeta… Przypominam obraz M. Żuka, gdzie Tychyna — czarny anioł, który gra na instrumencie muzycznym. Dlaczego właśnie Tychyna — czarny anioł? Czy pomylił się artysta, który zaprosił takiego delikatnie białego Tychynę pozować do tego wizerunku? Tychyna przecież ani iskry od tego piekielnego i demonicznego nie miał? A jeśli miał? Jeśli artysta zobaczył w Tychynie to, czego nie widzimy my, dla których Pawło Tychyna był największym radzieckim poetą, a teraz — największym ukraińskim? A może w nim także była ukryta ta demoniczna istota, która złamałaby wszystkie granice, przekształciła świat, przeredagowała historię, ale której bardzo bał się Tychyna?! Demon Tychyny… My o tym nigdy nie myślimy, wszak dla nas ten człowiek — a priori czysty i jasny, człowiek muzyki, człowiek barwy. Ale chodzenie nad przepaścią i reprodukcja kosmicznych wibracji — sprawa zbyt niebezpieczna dla człowieka, który nie ma umowy z Mefistofelesem… Ja byłem — nie Ja. Tylko marzenie, sen. Wokół — dzwonne dźwięki, I ciemności twórczej chiton, I błogosławiące ręce. Obudziłem się — i ja już Ty: Nade mną, pode mną Płoną światy, biegną światy Muzyczną rzeką. „Nie Zeus, nie Pan…” PRZELEWANIE WSZECHŚWIATA W DŹWIĘKI F. Sołohub pisał, że „Tychyna pisze według europejskiej mody”. Pawło Tychyna stroi swój fortepian. Koniec lat 30. Wasyl Barka stawiał talent Tychyny w jednym rzędzie z Błokiem, Skriabinem, Čiurlionisem. Cytuję autora „Oceanu”: „Tychyna — ostatni z poetów…, który strzegł obrazu nieba, dawnej pieśni i ziemi… Powszechność liryki Tychyny symbolizuje kosmiczność myślenia. To misterium pokrewieństwa duszy z praźródłem natury… — pośród apokaliptycznych okoliczności świątecznego zachwytu”. Utwory Tychyny — to źródła, w których korzeni się światopogląd niepodzielnego postrzegania świata. Synestezja odczuwania świata. Tychyna — człowiek-orkiestra, który wybuchł, i w wybuchu zaczął gasnąć. A może to kara za to, że odkrył tajemnicę świata? Wtedy Tychyna — Prometeusz, który przyniósł… Często literaturoznawcy piszą, że Tychyna wybuchł pierwszym zbiorem „Słoneczne klarnety”. Zerow pisał, że w „Słonecznych klarnetach” Tychyna „odkrył wszystkie swoje atuty”. A Serhij Jefremow napisał o pierwszym zbiorze na początku 1919 r.: „Ten młody marzyciel z obróconym w głąb spojrzeniem w swojej pierwszej książce występuje tak dojrzałym, tak głęboko oryginalnym, że nie mogło być wątpliwości, iż oto przed nami nowa w jego historii strona zapisuje się, świeża, porywająca i głęboka… Poeta, być może, światowej skali, Tychyna formą głęboko narodowy, bo zdołał w swojej twórczości wykorzystać cały bogaty dorobek poprzednich pokoleń”. Tak, żaden inny zbiór poety nie dorównywał pierwszemu. Zazwyczaj wszystko dzieje się odwrotnie. Tychyna dalej jakby przytłumiał swój głos, jakby bał się siebie w poezji. Poezja Tychyny — czyż nie najlepsza aranżacja ukraińskiego folkloru. Nikt więcej nie wszedł tak w koryto ludowej żywiołowej ukraińskiej poezji. Tychyna prowadził wewnętrzny dialog ze Skoworodą. Trójjedność Skoworody, jego nauka o mikro-, makroświecie oraz Biblia u Tychyny przekształciły się w naukę o uniwersalności każdego dźwięku, o zdolności usłyszenia Wszechświata przez jedną nutę. Właśnie W. Moreneć analizuje twórczość Tychyny, po raz pierwszy włączając do swojej analizy idee Karla Poppera i jego teorię trzech światów: świata chemii, fizyki, biologii; stanów świadomości, uczucia; świata ludzkiego rozumu. Wierzę omofornie „Stoję na urwisku…” Stoję. Modlę się. Tak cicho-cicho wszędzie, — Jak przed obrazem Madonny. Tylko od domostw płyną żałosne, objąwszy się, Dzwony… W tamtym czasie krytycy nie mieli teoretycznego podłoża dla wyjaśnienia synestezji. W XX wieku z synestezją popracowali nawet fizycy. W pracy „Antyczna estetyka muzyczna” A. F. Łosiew zwrócił uwagę na poglądy Sekstusa Empiryka, który „metaforycznie” nadaje dźwiękom takie jakości jak „ostrość”, „ciężkość”. Łosiew po raz pierwszy używa terminu „synestezja”, analizując osobliwości języka Arystotelesa i ostrzegając, że Arystoteles ma przede wszystkim międzyzmysłowe przeniesienia „za pomocą językowych obrazów”, a nie bezpośrednio w płaszczyźnie sensorycznej. Rosyjski badacz B. Galiejew zauważa: „Synestezja — to międzyzmysłowa asocjacja, wielopoziomowa, systemowa; to przejaw metaforycznego myślenia (które, wiadomo, bazuje na mechanizmie asocjacji). Metafory genetycznie są oparte na asocjacjach przez podobieństwo, w synestezji ten związek formuje się „na podobieństwie” różnomodalnych zjawisk — „przesunięciu odczuć”, „międzyzmysłowym przeniesieniu”. Podobieństwo może być albo treściowe (znaczenie, działanie emocjonalne), albo formotwórcze. Synestezja — to zdolność „widzenia” plastyki melodii, kolorytu tonalności i, odwrotnie, „słyszenia” brzmienia kolorów. Synestezja — ogólna właściwość ludzkiej psychiki, wszak każdy z nas rozumie synestetyczne metafory w poetyckim i zwykłym języku („jaskrawy dźwięk”, „matowy tembr”). Synestetyczność — to istotna cecha myślenia artystycznego w odniesieniu do wszystkich rodzajów sztuk…” I wszystko to przeplata się w poetyckim odczuwaniu świata Pawła Tychyny! Ale pod siłą cerbera Kompartii umiera nawet i synestezja… Mimo wszystko, poezja Tychyny — to nie do końca poezja, to wizja, objawienie, przewód wysokiego napięcia. Tym, co stworzył, szczyciłaby się każda światowa kultura. W poezji Tychyna otworzył drzwi dla pochłonięcia z siłą tsunami, tajfunu fal światowej literatury. Tylko szkoda, że tak nigdy się nie dowiemy, kim był Tychyna i kto kierował zygzakami jego losu…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

Uczestnicy czytań tyczynowskich przy domu-muzeum poety we wsi Pisky w obwodzie czernihowskim nowym, nie ma czarującej tajemniczości. Pierwszeństwo Tychyny lat 40. jest kultywowane. Partia robiła wszystko dla ideologizacji. Stopniowo pozostały same hasła… A zamiast wiary — „tak trzeba!”. Zamiast sonetów i oktaw — deklamacje, ból… „LAZARE, VENI FORAS” W swoim materiale o Pawle Tychynie W. Moreneć wziął za epigraf słowa swojego ojca: „Ty jeszcze wrócisz do Tychyny!”. Prawda absolutna: Tychynę w pełni można było dostrzec dopiero po tym, jak imperium upadło. Spojrzenie na utwór uwalniało się od ideologicznych nawarstwień, nabierając cech estetyzmu. Ale Tychyna — to nie tylko estetyka poezji (ileż tam dysonansów!), chociaż, bez wątpienia, ten elegancki ukraiński Alain Delon miał wszystkie zadatki prerafaelitów i parnasistów. A ile dziewcząt marzyło o takim cnotliwym narzeczonym! Ale trzeba było nie marzyć, a pracować, jak, na przykład, „żelazna guzik”, jak ją nazywano, ówczesnego Związku Pisarzy Lidia Paparuk, kobieta silna, mężna, ale, być może, właśnie taka kobieta miała być obok Tychyny… wtedy. Tychyna jednak, jako człowiek niezrównanej skromności, długo bał się mówić komukolwiek o tej kobiecie… wstydząc się. Przyjaciele zaś, choć nie mieli Bożego natchnienia i nie odczuwali kosmicznych akordów, jednak dobrze rozumieli dziwactwa Pawła Hryhorowycza, który chował swojego anioła-terminatora w łazience przed przyjaciółmi, którzy o tym sekrecie dawno wszystko wiedzieli… Ale ta miłość — to historia późna. Był jeszcze jeden liryczny epizod, tragiczny, ciężki. Epizod z młodzieńczą miłością Pawła Tychyny, która zginęła… Z czarującą Natalką… Właśnie ta młodzieńcza miłość stała się podstawą filmu „Wołam ciebie”, w którym piosenkę „Ja wołam ciebie” wykonała Nina Matwijenko. Paweł Tychyna — ludowy komisarz oświaty. Lata 1940. Paweł Zahrebelny wspomina taki epizod rozmowy o tej dziewczynie z Dmytrem Kosarykiem, który wiele lat poświęcił życiu Pawła Tychyny: „E, chwileczkę! Teraz przypominam sobie. Dokładnie, dokładnie… W trzydziestym szóstym… Tak, jak teraz przed wami, siedziałem u Pawła Hryhorowycza i zeszło na temat pierwszej miłości, ja pochwaliłem się, że dawno, dawno temu miałem dziewczynę. Osiemnaście czy dziewiętnaście lat, a i ja wtedy też tylko trochę starszy… A Paweł Hryhorowycz: — A nazywała się, nazywała jak? — Natalia, — mówię. — Natalia? Czyżby? — Natalia, a co? On tak zerwał się, przebiegł po pokoju tam i z powrotem, ręce splótł: — Naprawdę Natalia? — Natalia. On znów — tam i z powrotem po pokoju, i tak wzruszony, jak tylko on potrafił: — Hm, Natalia… Natalia! W 1964 roku poeta, jakby przerzucając bolesny mostek wspomnień w te niezmiernie dalekie lata, kładzie na papier smutne wersy: I niby gdzieś miła idzie, odzywa się (i znów ja zamykam oczy swoje…), i szelest od sukni coraz bardziej się przybliża, i uśmiech ukochanej, i spojrzenie jej… Słowo „ukochana” on adresował tylko Natalce. I jakaż siła uczucia, jaka pamięć serca! On wspomniał o niej dwa lata przed swoją śmiercią, pisząc (również niepublikowany) wiersz „Ja wołam ciebie”: Ten sad, i noc, i gwiazdy — gdzie one teraz? Wspomnij, jak wiosna kwitła, ze mną ty rada szłaś — a w sercu — niby krzyk… A serce rozrywało się, biedne, żegnało się z tobą na wieki. (…) Zbiór „W sercu w moim” Umierając, już tracąc przytomność, Poeta próbował wznieść ręce, dyrygował niewidzialnym chórem i niesłyszalną orkiestrą, w której on wyłapywał melodię czułości, którą prowadził klarnet”. Po tej śmierci u Tychyny pojawiło się trzecie oko. Mistyka, zbieg okoliczności… Może i tak, a może i nie. Tychyna, młody, nieopierzony, delikatny ukraiński Orfeusz, który tak samo delikatnie kochał, nagle oddał swoją Eurydykę w łapy Śmierci. Oddał najdroższe, co miał. Dlaczego tak stało się z Orfeuszem? Czyżby

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

LUDMYŁA TARAN: „POKONAĆ KOMPLEKS KOBIETY-OFIARY”

Nieprzypadkowo, zapewne, zbiegło się w czasie wyjście zbioru nowel „Delikatny szkielet w szafie” (Kijów: „Duliby”) oraz książki artykułów literacko-krytycznych „Rola kobieca” (Kijów: Wydawnictwo Sołomii Pawłyczko „Osnowy”) Ludmyły TARAN, a także opracowanej przez nią antologii „Ciało czy osobowość? Kobieca cielesność w wybranej małej prozie ukraińskiej i grafice końca XIX – początku XX wieku” (Kijów: „Grani-T”). Jako dziennikarka autorka ta ma wiele publikacji oraz osobną książkę o roli współczesnej kobiety w społeczeństwie. ALFABET ZNANYCH IMION – Pani Ludmyło, jest Pani bardziej znana jako poetka. A tu – książka nowel „Delikatny szkielet w szafie”, która, moim zdaniem, niezbyt nadaje się do serii „Do damskiej torebki”, w której się ukazała. Proponuje Pani poważną rozmowę. Jednak teksty czyta się bardzo lekko i będą miały szeroką kobiecą (i nie tylko) publiczność. Wyszło tak samo z siebie czy świadomie dostosowywała się Pani do określonego kręgu czytelniczego? – Ideę „książki do damskiej torebki” założyło wydawnictwo „Duliby” w projekcie-serii. Z logiki wydania wynikało, że muszę zaadaptować tak zwane problemy kobiece do percepcji określonej publiczności. Niezwykle ciekawie pracowało mi się w nowym dla mnie ujęciu. Wcześniej pisałam o kobietach artykuły i eseje. Powstała potrzeba zrozumienia na innym poziomie, czym jest kobiece pisanie, choć kilka lat temu wydałam książkę „Kobieta jako tekst”. Obecnie „od siebie” spróbowałam artykułować kobiece, odmienne od męskiego, doświadczenie. Przecież istnieje cały pokład problemów, które do dziś postrzega się jako marginalne, nieważne. To na przykład samoidentyfikacja kobiety, jej samostanowienie czy cielesność w szerokim sensie. Wszystko to, co składa się na specyficzne doświadczenie kobiece, w naszym przypadku warto rozpatrywać z punktu widzenia problemów postkolonialnych. Nawiasem mówiąc, nasze problemy narodowe, w szczególności językowe, i ogólnie problemy samookreślenia – są w jednym rzędzie z tym, co stanowi pole problemowe realnego, a nie deklarowanego, stanu i statusu współczesnej ukraińskiej kobiety. Chciałam powiedzieć, że kobieta może i powinna sama zarządzać swoim życiem. Nie musi godzić się z położeniem ofiary. Dlatego, niezależnie o kim piszę – artystce czy gospodyni domowej, bizneswoman czy wieśniaczce – świadomie prawie wszędzie proponuję wyjście z sytuacji, w których kobieta w ten czy inny sposób doświadcza dyskryminacji i wyzysku. – O tym dobrze mówi się teoretycznie. A w realnym życiu ukraińska kobieta, zwłaszcza na wsi, faktycznie nie ma wyboru. Weźmy Pani nowelę „Zwyczajna historia”, którą tak wyróżnił Wasyl Herasymjuk na prezentacji książki w Narodowym Muzeum Szewczenki. Tekst, napisany w pierwszej osobie, poraża głębią i prostotą wypowiedzianych bardzo trudnych dla ukraińskiej kultury problemów. Jak odważyła się Pani zdemitologizować kobietę-wieśniaczkę-matkę i „świętą” dla naszej tradycyjnej kultury wieś jako ostoję moralności? Pani bohaterka to wyrok na taką mitologię. Czy nie obawiała się Pani ostrego nieprzyjęcia takiej pozycji? – Nie myślałam o burzeniu mitu. Pisałam prawdę. I samym tytułem chciałam podkreślić: zwłaszcza na wsi kobieta pozostaje zakładniczką patriarchalnego świata. Cierpi, ale nawykowo powtarza: „Taki nasz los”. To straszne. Jest związana strasznym bytem, mężem-pijakiem, nawet własnymi dziećmi. Zatem cała odpowiedzialność, cały ciężar życia spada na kobietę. Ale o tym napisano sporo przede mną, mnie zaś chce się „udzielić głosu” współczesnej kobiecie miejskiej, takiej jak ja: reflektującej, szukającej nowych dróg w życiu. Kobieta nie powinna zapominać, że oprócz rodzenia dzieci ma też inne powołania. Dlatego niezwykle ciekawe jest to, jak współczesna kobieta widzi siebie w zmiennym świecie. – Właśnie dlatego napisała Pani rozprawę o autobiografizmie we współczesnej kobiecej prozie ukraińskiej? – Tak, to główny problem mojej książki „Rola kobieca”. Prześledziłam różne strategie autobiografizmu w powieściach Oksany Zabużko i Teodozji Zariwnej, powieści Niły Zborowskiej, eseju Jewhenii Kononenko, listach i zapisach dziennikowych Niny Matwijenko. Do tej pory pokutuje u nas pogląd, że wspomnienia i proza autobiograficzna to prerogatywa mężczyzn: rzekomo tylko oni mogą powiedzieć coś ważnego światu. Swego czasu Sołomija Pawłyczko narzekała, że ukraińskie autorki boją się pisać w pierwszej osobie. Wydaje mi się, że wyłapałam tendencję, która nabiera tempa: kiedy wcześniej pisarki „przemilczały siebie”, obecnie pojawia się coraz więcej szczerych tekstów o własnym życiu, jego przemyśleniu. – Jeśli chodzi o szczerość, ma Pani na myśli przede wszystkim seksualność? – Nie tylko. Zresztą seksualność to tylko jedna strona fenomenu cielesności. Hélène Cixous nie bez powodu pisała: „Więcej, więcej cielesności!”. Taka postawa inaczej strukturyzuje kobiece pisanie. To próbowałam prześledzić na przykładzie utworów naszych pisarek. A jeszcze konieczne było sięgnięcie do „archeologii”: przeczytać i zrozumieć, jak kobieca cielesność jest odzwierciedlona w ukraińskiej klasyce. – Ma Pani na myśli antologię „Ciało czy osobowość”? – Tak, czytanie na nowo tekstów kanonicznych – przemyślenie pozornie znanego. Pisarki zupełnie inaczej niż mężczyźni widziały siebie. Mam na myśli przede wszystkim Ołhę Kobylańską. Ale często autorki odzwierciedlają kobiety przez „męską” optykę – i to wciąż trwa w naszej literaturze. Chociaż narasta inna tendencja. Nawiasem mówiąc, warstwa wizualna, którą dodała do tekstów antologii historyczka sztuki Ołha Łahutenko, pokazuje: grafika wyprzedzała słowo, szybciej oswajała nową przestrzeń. – Nie wydaje się Pani, że w rzeczywistości większość społeczeństwa jest bardzo daleka od tego? Czy nie jest szkodliwy dla naszej teraźniejszości, przeciążonej innymi problemami, na przykład politycznymi, zamach na ustalone wartości, jak choćby kobieta-opiekunka… Mity i stereotypy są bardzo wygodne i korzystne. – Zastanówmy się, dla kogo? Musimy przemyśleć wszystko to, co się z nami dzieje. Tradycyjna rodzina przeżywa kryzys. Bezrobocie ma kobiecą twarz. Jeśli przed społeczeństwem nie postawimy „lustra”, to nie będziemy mieli szans na zmiany na lepsze. Na przykład zmiana stosunku do kobiety, parytet płci w społeczeństwie wzbogaca je ekonomicznie. To już we mnie mówi dziennikarka! W związku z tym chciałabym, aby mężczyźni zastanowili się, na przykład, nad odpowiedzialnością za los tych kobiet, które wzięli sobie za żony. Nad ich samorealizacją jako osobowości. – Niektórzy uważają za szkodliwe upublicznianie idei feministycznych i zasad równości płci. Rzekomo na razie nie ma to sensu. Jaką widzi Pani perspektywę dla tej samej wiejskiej kobiety? – Wyjście jest takie samo, jak i dla kobiety miejskiej: budować życie razem z mężczyzną, wzajemne zrozumienie, wzajemna pomoc. Jeśli mężczyzna pracuje dla dobra rodziny razem z kobietą, jeśli obok kobiety-matki jest mężczyzna-ojciec, to właśnie to jest perspektywa. – Wiele udało się Pani powiedzieć w wydanych książkach. Daj Boże, żeby wszyscy przeczytali je adekwatnie. – W swoim dążeniu do upublicznienia pewnych problemów, aby skłonić do zastanowienia się, na przykład nad rolą i realnym statusem naszej kobiety, oczywiście nie jestem osamotniona. Rozmowę prowadziła Iryna HRABOWSKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«OBITE PŁATKI» WALERIJA HERASYMCZUKA Walerij Herasymczuk. Obite płatki. Myśli o literaturze (Wydanie drugie, uzupełnione) / Przedmowa Petra Soroki. — Tarnopol: “Ternohraf”, 2007. — 128 s.

LEKTURA Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk Nie czytałem pierwszego wydania tej książki, zresztą to moje pierwsze spotkanie z Walerijem Herasymczukiem jako pisarzem. Dotąd był dla mnie “członkiem Związku Pisarzy Ukrainy” z informatora pisarskiego i człowiekiem, z którym przypadkowo sfotografowaliśmy się na V zjeździe pisarzy jesienią 2006 roku. W odróżnieniu od Petra Soroki, autora przedmowy, nie znam ani poetyckiego, ani dramatycznego dorobku W. Herasymczuka, chociaż Soroka twierdzi: “Napisał dwadzieścia sztuk, wśród których są genialne, utalentowane i średnie, ale nie ma słabych, bezradnych pod względem artystycznym. Nie trzeba bać się powiedzieć o Herasymczuku tak, jak współcześni mówili o wielkich dramaturgach przeszłości, powiedzmy, Molierze: on nie może napisać słabej rzeczy”. Petro Soroka zachwyca się autorem, zwłaszcza wtedy, gdy pracuje nad badaniem jego twórczości. Ale zgadzam się z nim w tezie, że W. Herasymczuk jest “schludny w słowie, jak powiedziałby J. Swerstiuk, świetlisty, przejrzysty, jasny”. I jeszcze dodałbym: bez zastrzeżeń oddany literaturze, momentami aż do wewnętrznego fanatyzmu. “Literatura… Jaką różną i nieprzewidywalną może być ta kobieta! Dziś stanie przed wami jako Poezja, jutro zafunduje wam Dramat, potem odezwie się Prozą i rzuci się na was Krytyką… Ale wszystko to będzie ona — wasza ukochana i jedyna Literatura, czuła i kapryśna, poważna i odrobinę zła… Rozgrzeje wam duszę, kiedy będzie ciągnąć chłodami, i urządzi scenę, kiedy zechce rozgrzać się sama; przeczyta wam długi morał, kiedy będziecie prosić ją choć trochę pomilczeć, i odwrotnie — milcząco odwróci się, kiedy będziecie czekać od niej choć kilka łagodnych słów… Nie gniewajcie się na nią. Nie złośćcie się na nią. Nie zdradźcie jej”. Ten fragment przypomniał mi znane słowa W. Bielińskiego o teatrze: “Czy znacie Wy teatr?!.” Rozważania W. Herasymczuka o literaturze są świeże i nieprzetarte, pełne osobistego doświadczenia i ledwo uchwytnej indywidualnej dramatycznej intonacji. Przed tą książką czytałem “Nieuczesane myśli” Stanisława Jerzego Leca i w tym szeregu Herasymczuk prezentuje się godnie. A w poszczególnych przypadkach istnieją nawet pewne echa: znaczeniowe, intonacyjne. “W czasach niemoty wystarczy słowo, a w hałaśliwe — nawet milczenie”; “Poeci, którzy się wypisują, byli zaledwie ołówkami”; “Do wielkich tragedii potrzebne są nie łzy, a krew” (S. J. Lec). “W literaturze, jak i w życiu: jeśli już nie udaje się być świętym, to trzeba być chociaż uczciwym”; “Do czystej kartki trzeba siadać z czystym sumieniem — to dla pisarza musi być jak Nowy Testament”; “Pisarz nie powinien bać się wypisać — powinien bać się utraty możliwości wyłożenia się w pełni”; “Żeby pisać wielkie dzieła, trzeba umieć pisać zwięźle”; “Pisarz powinien znosić wszelkie trudności, ale nie powinien znosić upokorzeń”; “(…) w sztuce lepiej być samotnym od samego początku, niż pozostać samotnym na końcu”, — to W. Herasymczuk. Takich trafnych aforystycznych myśli u W. Herasymczuka jest wiele, choć zdarzają się i myśli sprzeczne, niekiedy kategoryczne w swoim maksymalizmie, a nawet wtórne (na przykład: “…żeby być interesującym dla świata, pisarz musi zobaczyć świat”; “…ze złych ludzi dobrych pisarzy nie bywa”; “W tym bezlitośnie okrutnym świecie nie czynić zła — to już czynić dobro!”; “Historia niczego nas nie nauczyła. To nie nauczyciel jest zły. To my — barany…”). Są w książce poszczególne rozważania, “zagadane” przez autora, ostrość i nowość myśli wtedy giną. Ale nie te moje “zaczepki” są najważniejsze. Książka W. Herasymczuka “Obite płatki” kontynuuje szereg literackich dziennikowych objawień. A to, że wydanie w swoim zamyśle i stylistyce jest bliskie zapisowi dziennikowemu — bezsprzecznie. I tutaj W. Herasymczuk jest bliski dziennikowym zapiskom Petra Soroki. Bo W. Bazylewski ze swoimi “Impresjami i medytacjami”, o którym wspomina P. Soroka w przedmowie, jest inny. Ale dobrze, że takie książki trafiają do czytelnika. Odsłaniają one wewnętrzny świat autora, pełnię jego życiowych i literackich doświadczeń. I co najbardziej paradoksalne w literackim bycie, być może właśnie ta książka stanie się tą wizytówką, po której będą znać Walerija Herasymczuka-pisarza. I przeczytawszy ją, zechcesz poszukać jego utworów poetyckich i dramatycznych. Kiedyś podobny “żart” literacki los sprawił Julesowi Renardowi, autorowi kilku powieści, o których nikt nie pamięta, za to znają go jako twórcę “Dziennika”, którym wszedł do historii literatury francuskiej początku XX wieku. Nie będę kategoryczny, bo Walerij Herasymczuk — to pisarz, którego potencjał twórczy jeszcze wcale nie jest wyczerpany i prawie niepoznany. “Jeśli artystę coś wspiera, to nie ten świat, w którym żyje, a ten świat, który żyje w nim”. To również prawda, którą zna i czuje prawdziwy pisarz. Walerij Herasymczuk nim jest. I właśnie to jest najważniejsze w rozmowie o jego książce literackich myśli.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

KULTURA TRADYCYJNA

Wszystkie te prastare wydarzenia przygotowywały ludzkość do przyjęcia tych wielkich Bożych zamysłów, skierowanych ku zbawieniu ludzkości już w czasach Nowego Testamentu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Narodzenie Najświętszej Maryi Panny

To wielkie, dwunaste święto, które otwiera roczny cykl świąt kościelnych. Obchodzi się je od IV wieku. Okoliczności narodzenia Najświętszej Maryi Panny nie są opisane w Nowym Testamencie, znane są natomiast z apokryficznej „Ewangelii Jakuba” z II wieku. Według przekazów Bogurodzica odziedziczyła wysokie pochodzenie zarówno od strony ojca, jak i matki. Ojciec Maryi Panny, Joachim, wywodził się z królewskiego rodu z pokolenia Judy, z domu króla Dawida, którego potomków dotyczyło biblijne proroctwo o narodzeniu Mesjasza. Jej matka, Anna, pochodziła z wysokiego kapłańskiego rodu i wywodziła swój rodowód z pokolenia Lewiego, z domu arcykapłana Aarona. Prawi Joachim i Anna mieszkali w Nazarecie, jednym z najmniej znaczących zakątków dawnej Judei, o którym pogardliwie mówiono: „Czy z Nazaretu może coś dobrego pochodzić?” Żyli bardzo biednie, przez długi czas nie mieli dzieci, bo św. Anna była niepłodna. Małżonkowie jednak nie tracili nadziei na miłosierdzie Boże, mocno wierzyli, że Bogu wszystko jest możliwe i że może On uleczyć niepłodność Anny nawet w podeszłym wieku. To, że rodzina nie miała dzieci, naród żydowski uważał za wielką karę Bożą za grzechy, dlatego każdy bezdzietny Żyd doświadczał pogardy ze strony innych. Św. Joachim i Anna także znosili niesprawiedliwą hańbę ze strony swoich współplemieńców. Szczególnie trudno było Joachimowi jako potomkowi króla Dawida, ponieważ w jego rodzie miał się narodzić Chrystus. Dlatego małżonkowie bez przerwy prosili Boga, by zesłał im dziecko, i złożyli obietnicę: jeśli urodzi się im niemowlę, poświęcą je na służbę Bogu. Pewnego świątecznego dnia Joachim, błagając o narodziny dziecka, przyniósł ofiarę Bogu do świątyni jerozolimskiej, lecz arcykapłan jej nie przyjął i nazwał Joachima niegodnym. Św. Joachim w wielkim smutku odszedł na pustynię, tam ze łzami się modlił i złożył ślubowanie, że będzie pościł, dopóki Pan nie wysłucha jego modlitwy. Dowiedziawszy się o tym, co wydarzyło się w świątyni, św. Anna również płakała i modliła się, prosząc o błogosławieństwo dla ich rodziny. Podczas modlitwy ukazał się jej Archanioł Gabriel i powiedział, że Bóg wysłuchał jej modlitw, że pocznie i urodzi. I o jej potomstwie będzie mówiono na całym świecie. Anioł powiedział, że urodzi Córkę i powinna nadać Jej imię Maria, co po hebrajsku znaczy „Pani, Nadzieja”, i przez Nią zostanie dane światu zbawienie. Takie proroctwo anioł przekazał Joachimowi. Oświeceni wielką radością, Joachim i Anna spotkali się w świątyni jerozolimskiej, podziękowali Bogu i wrócili do domu. I wszystko to się spełniło — święta prawa Anna urodziła Dziewicę Maryję, która swoją czystością i doskonałością przewyższyła nie tylko wszystkich ludzi, lecz także aniołów, bo stała się ziemskim Tronem Bożym, rajskimi wrotami, przez które Bóg zstąpił do nas, a my wstępujemy do nieba, Rajem, który wydał na świat Życiodajne Drzewo — Chrystusa Zbawiciela. Tak śpiewa się w świątecznym nabożeństwie na Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy. Narodzenie Dziewicy Maryi nastąpiło na granicy Starego i Nowego Testamentu i było spełnieniem licznych proroctw o Niej. Symbolizowały Ją niebiańska drabina, która ukazała się Jakubowi we śnie (Rodzaju 28, 10–17), Niespalony Krzew (Wyjścia 3, 1–7), rozkwitła laska Aarona (Liczb 17, 23), woda, którą na pustyni z jałowego kamienia wydobył Mojżesz (Liczb 20, 7–11), brama zamknięta, zwrócona ku wschodowi, przez którą nikt nie wejdzie i nie wyjdzie, która ukazała się prorokowi Ezechielowi (Ezechiela 44, 1–4), oraz rosista piec, który nie spalił trzech mężnych młodzieńców, wrzuconych do niego przez bałwochwalców (Daniela 3, 19–25).

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

WZNIESIENIE KRZYŻA PAŃSKIEGO (Zdwiżenie)

Wzniesienie Czcigodnego i Życiodajnego Krzyża Pańskiego to wielkie dwunaste święto, jedno z najstarszych, znane od IV wieku. Zaczęto je obchodzić zaraz po odnalezieniu (znalezieniu) w Jerozolimie Krzyża, na którym rozpięty został nasz Pan Jezus Chrystus. Stało się to tak. Przez dwa i pół wieku trwały straszliwe prześladowania chrześcijan przez pogan. Gdy zaś na tron rzymski wstąpił cesarz Konstantyn Wielki, wiara chrześcijańska przezwyciężyła pogaństwo i w Kościele zapanował pokój. Konstantyn początkowo był poganinem, a jego matka, cesarzowa Helena, była chrześcijanką. Gdy wybuchła wojna między wschodnią a zachodnią częścią Cesarstwa Rzymskiego, Konstantyn za radą matki prosił o pomoc chrześcijańskiego Boga. Kiedy modlił się w przeddzień decydującej bitwy, w południe on i całe jego wojsko ujrzeli na niebie znak krzyża, złożony z gwiazd ułożonych w kształt krzyża, które świeciły jaśniej niż promienie słońca. Obok niego był napis, również złożony z gwiazd, po grecku: NIKA, co znaczyło „Tym zwyciężysz”. W nocy zaś Konstantynowi we śnie ukazał się Jezus Chrystus z krzyżem w ręku i zapewnił go o swoim wsparciu, a także nakazał namalować znak krzyża na sztandarach i tarczach żołnierzy oraz nosić wizerunek krzyża przed szeregami. Cesarz zebrał utalentowanych rzemieślników i kazał wykonać krzyż ze złota, pereł i drogocennych kamieni, po czym śmiało ruszył na wroga. W 312 roku Konstantyn odniósł decydujące zwycięstwo, a po pewnym czasie zjednoczył pod swoją władzą całe Cesarstwo Rzymskie. Następnie ogłosił chrześcijaństwo religią państwową, a zamiast Rzymu wybrał sobie nową stolicę — Carogród, czyli Konstantynopol. Chrześcijaństwo zaczęło kwitnąć, budowano świątynie Boże, zakładano szkoły. Krótko przed śmiercią, w 337 roku, Konstantyn Wielki przyjął święty Chrzest wraz z matką — święty Kościół Prawosławny nazywa ich równymi apostołom. Święty równy apostołom cesarz Konstantyn zapragnął wznieść świątynie na miejscach świętych w Palestynie, zwłaszcza na miejscu narodzenia, męki i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, oraz odnaleźć krzyż, na którym ukrzyżowano Zbawiciela. Spełnienia życzenia cesarza z wielką radością podjęła się jego matka, święta równa apostołom cesarzowa Helena. W 326 roku wyruszyła ona do Jerozolimy, by szukać miejsca, gdzie mógł znajdować się Krzyż Pański. Zgodnie z żydowskim zwyczajem narzędzia egzekucji składano do grobu razem z ciałami straconych, dlatego krzyż Jezusa Chrystusa został pogrzebany wraz z łotrami u Golgoty. Na początku II wieku cesarz Hadrian rozkopał pagórek golgotański, zasypał jaskinię Świętego Grobu i wzniósł na tym miejscu świątynię Wenus. Przez 200 lat Żydzi zapomnieli o tym miejscu i dopiero po długich poszukiwaniach cesarzowej Heleny podeszły wiekiem Żyd Juda wskazał jej to miejsce. Helena nakazała zburzyć pogańską świątynię i odkopać jaskinię. Tak odnaleziono Grób Pański oraz miejsce czaszki, a obok niego trzy krzyże i gwoździe, którymi Pan został przybity do krzyża. Osobno leżała deszczułka z napisem „Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski”. Trzeba było ustalić, który z krzyży jest krzyżem Zbawiciela. Za radą jerozolimskiego patriarchy Makarego przyniesiono krzyże do pewnej chorej wdowy i kolejno kładziono na nią. Gdy położono Krzyż Pański, kobieta niespodziewanie odzyskała zdrowie. Istnieje też inne świadectwo: gdy niesiono zmarłego do pochowania, aby upewnić się co do prawdziwości relikwii, dotknięto ciała zmarłego krzyżem — w tej samej chwili umarły ożył. Tak Pan ukazał życiodajną moc swojego Krzyża. Cesarzowa Helena i patriarcha Makary wraz ze świtą radośnie i pobożnie pokłonili się Krzyżowi Chrystusowemu i go całowali. Chrześcijanie, dowiedziawszy się o tym wielkim wydarzeniu, zebrali się w ogromnym tłumie w miejscu, gdzie znaleziono Krzyż: wszyscy chcieli ucałować święty Życiodajny Krzyż. Jednak z powodu wielkiego tłumu nie było to możliwe. Ludzie prosili, by chociaż im go pokazano. Wtedy patriarcha Makary stanął na podwyższeniu i kilkakrotnie „wzniósł” (podniósł) Krzyż. Lud kłaniał się Krzyżowi Pańskiemu i wołał: „Panie, zmiłuj się!” Święci równi apostołom cesarze Konstantyn i Helena na miejscu męki, pochowania i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa wznieśli wspaniałą świątynię ku czci Zmartwychwstania Chrystusowego, a także na Górze Oliwnej i w Betlejem. Cesarzowa Helena przyniosła część krzyża swojemu synowi, cesarzowi Konstantynowi, a ikonę pozostawiła w Jerozolimie. Ten cenny fragment Krzyża Chrystusowego przechowywany jest do dziś w świątyni Zmartwychwstania Chrystusowego. Juda zaś, który wskazał miejsce ukrycia Krzyża, przyjął chrzest pod nowym imieniem — Kiriak, a później wyświęcono go na biskupa jerozolimskiego. Na pamiątkę odnalezienia Krzyża Chrystusowego i jego wzniesienia Święty Kościół Prawosławny ustanowił święto Wzniesienia Czcigodnego i Życiodajnego Krzyża Pańskiego, obchodzone od 335 roku. W dniu święta biskupi i kapłani publicznie wznosili Krzyż i błogosławili nim cztery strony świata, a ludzie śpiewali: „Panie, zmiłuj się!” Obrzęd ten odprawia się do dziś w cerkwiach pod koniec nabożeństwa całonocnego: Krzyż ozdobiony kwiatami wynosi się z ołtarza na środek świątyni i kładzie na analoju. Śpiewając: „Krzyżowi Twemu kłaniamy się, Władyko, i Zmartwychwstanie Twoje wysławiamy”, wierni oddają pokłon Krzyżowi. Krzyż ozdabia się zielenią i kwiatami na znak tego, że przez niego darowano nam życie wieczne. „Krzyż — stróż całego wszechświata, Krzyż — ozdoba Kościoła, Krzyż — władza królów, Krzyż — umocnienie wiernych, Krzyż — chwała Aniołów i męka demonów, Krzyż dziś się wznosi — i świat się poświęca!” — w tych świątecznych pieśniach wyłożona jest istota znaczenia Życiodajnego Krzyża dla całego świata. W tym święcie należy pościć, aby pogłębić pełne czci wspomnienie krzyżowej męki Zbawiciela. W ludzie to święto nosi nazwę Zdwiżenia, którą wyjaśniano tak: „Na Zdwiżenie ziemia rusza się bliżej zimy”. W tym czasie nastają chłodne dni, ptaki odlatują do wyraju, a wokół panuje niepowtarzalny jasny spokój. Ten nastrój przyrody odczuwali ludzie, dlatego powstało wiele różnych wierzeń o ziemi i jej mieszkańcach. Według tradycyjnych ludowych wyobrażeń od Wzniesienia do Zwiastowania ziemia śpi. Okres „snu” zbiega się, nawiasem mówiąc, z okresem między jesiennym a wiosennym równonocą (wiosenna, według wyobrażeń, symbolizuje wschód słońca, a jesienna — zachód, zatem zima kojarzy się z nocą). Z wiosennym „przebudzeniem” i jesiennym „zasypianiem” ziemi wiąże się jej „otwieranie” i „zamykanie”, pojawianie się spod ziemi i chowanie się pod ziemię roślin — trawy i kwiatów, różnych gadów — węży, owadów. Na przykład wierzono, że tego dnia „ptactwo i gady zdwiżą się do wyraju”, dlatego nie chodzi się do lasu, bo w lesie o tej porze jest pełno węży. Szczególnie przestrzegają tego znachorzy, którzy umieją szeptać na ukąszenie żmii. Istnieje też wierzenie, że aby uchronić się przed żmiją, trzeba uciekać od niej pod prąd słońca — ona nie może patrzeć na słońce i pełzać, dlatego nie widzi człowieka. Wierzono także, że nie wszystkie żmije zimą wlatują do wyraju, lecz tylko te, które nikogo nie ukąsiły. Te zaś, które kogoś ukąsiły, zostają, by zamarznąć w zimne jesienne dni. A wyraj, według wyobrażeń naszych przodków, to ciepły kraj nad morzem, gdzie nigdy nie bywa zimy i gdzie żyją tylko ptaki i węże: ptaki w dolinach, a węże na pagórkach. Pierwsza do wyraju przylatuje i ostatnia odlatuje kukułka, bo to ona, według legendy, ma złoty klucz od tego kraju. Ludowa tradycja nazywa ją „klucznicą wyraju”. O sójce, która nie odlatuje do wyraju, mówi się, że nie raz tam wyruszała, ale wraca — albo dlatego, że jeszcze jest ciepło, albo dlatego, że jest już zimno. Dlatego istnieje przysłowie o mdłym, niezdecydowanym, leniwym człowieku: „Chodzi jak sójka do wyraju”. We mojej rodzinnej wsi na Chmielnicczyźnie wierzono, że „na Czcigodny Krzyż węże zwijają się w kłębki i chowają się w ziemi na zimowy sen”. Ponieważ moja wieś należy do etnograficznego Wołynia, można uzupełnić to klasycznymi wołyńskimi legendami o tym, że „wszystkie ziemne gady zlatują się w jedno miejsce pod ziemię i siedzą tam przez całą zimę aż do pierwszego wiosennego grzmotu”, a aby nie umrzeć z głodu, lizą tam kamień żmijowy. Do Wzniesienia Czcigodnego Krzyża zazwyczaj kończono siew ozimego żyta i pszenicy, bo od Wzniesienia do Zwiastowania nie wolno poruszać ziemi — ani orać, ani siać, ani kopać — zakazane jest wykonywanie wszelkich czynności, które wymagają dotykania ziemi: wbijania w ziemię słupów, kołków, kopania dołków, stawiania płotu, zakładania chaty czy innych budynków. Wszystko to było zakazane, aby nie sprowadzić suszy w następnym roku. Niezwykle cenny zapis o ofierze złożonej ziemi zrobiłam 1 września 1992 roku od mojej matki Tetiany Warsonówny Warawy, urodzonej w 1939 roku, rodem ze wsi Hubcza w rejonie starokostiantynowskim obwodu chmielnickiego: „Przed Czcigodnym Krzyżem sieje się oziminę — pszenicę i żyto. Gospodarz, jak ma siać jesienią, bierze kawałek chleba i zakopuje w bruzdach, tam, gdzie ma siać — chleb na chleb. I mówi: »Żeby chleb rodził, żeby się nie zmarnował, żeby nie wyginął!« Żeby to żyto i ta pszenica miały zimą co jeść — tę skórkę, ten kawałek chleba. Żeby ziemia nie była głodna, żeby w tym roku był dobry urodzaj. Tak się ziemi daje jeść”. Ten obrzęd rozpowszechniony był w całym słowiańskim świecie. „Chleb z chlebem siać idę, żeby był dobry urodzaj” — mówiono w wsi Polana w rejonie swaliawskim obwodu zakarpackiego. Chleb miał nakarmić ziemię, przywrócić jej siły, które zużyła na jego wzrost, i pomóc znów odrodzić się. Była to ofiara ziemi przed siewem nowego plonu. Siejąc ziarno, gospodarz mówił: „Obdaruj, Boże, każdego w jego dolę: i pracującego, i chorego, i leniwego, i proszącego, i złodzieja, i mnie nie zostaw bez chleba!” Materiały przygotowała Ludmyła IWANNIKOWA

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

atmosfery muzyki i przemiany błogosławieństwem twórczości. Tańczy od wczesnego dzieciństwa. A w latach szkolnych zaczęła samodzielnie uczyć się tańców indyjskich, przerysowując klatka po klatce ruchy klasycznych tancerek. Z czasem uczyła się w narodowej szkole tańca w Nepalu, a po powrocie na Ukrainę zorganizowała zespół taneczny „Amrita”, który stał się laureatem nie tylko krajowych festiwali, ale i zagranicznych. Sama Ołena włada różnymi stylami — od indyjskich klasycznych bharatanatyam i kathak po filmowe oraz nepalskie klasyczne i ludowe. Spośród wszystkich uczestników tej wystawy jedynie rzeźbiarz Ołeksij Łeonow nie był jeszcze w Indiach, tym bardziej więc zadziwił publiczność, a nawet indologów, stworzonymi wyrazistymi postaciami z mitologii indyjskiej. Wśród jego rzeźb są Chrystus, Budda, Kryszna, Śiwa, Maja, wielcy filozofowie Platon, Sokrates, Arystoteles, Pitagoras, poszukiwacze prawdy, poeci. Autor pragnie odzwierciedlić w dziełach prawdę prawej ścieżki ludzkiego Ducha przez pryzmat nauki religijnej. Według słów organizatorów wystawy, energia wyrafinowanego piękna promieniuje daleko poza granice Grzbietu Himalajskiego, a utalentowanie odtworzyli ją ukraińscy mistrzowie. zwracała się już wcześniej, być może najwięcej przemyślano i stworzono obrazów na ten temat w ostatnich latach. W historii jej rodu jest tyle zagadkowych i cudownych przejawów Bożej łaski, jak i prób zesłanych na los przodków. Czyż nie stąd bierze się wyraźne w charakterze artystki nieprzyjmowanie obłudy i pozorności, a pielęgnowanie Prawdy w twórczości i w swoim niełatwym bycie ma za niepisane prawo, co podkreślali wszyscy mistrzowie, których los zetknął z Lubow Minenko: niezapomniani Danyło Lider, Tetiana Jabłonśka, Iwan Honczar. Na ścianie z zewnątrz domu Luby namalowałam niebieskie kosaćce z wszelkim drobnym kwieciem oraz jeszcze kilka kłosów żyta. Ona kocha je najbardziej i obsiewa nimi kwietnik. Te oznaki „chutorowego” życia, w którym tworzy wysokie malarstwo Lubow Minenko, wypływają we wspomnieniach jak letnie płatki w herbacie. Monumentalne i milczące, niczym egipskie sfinksy, koty na domowych schodach, zapach świeżej kawy, wielkie plany na dzień nadchodzący dotyczące uporządkowania obejścia, które szybko zmieniają się w nową ideę: „A może lepiej porysujemy”. I Luba przynosi pudełko z farbami akwarelowymi i… chaty kaniowskich przysiółków w bzowym zmierzchu otwierają okna dziecięcymi rzęsami-płatkami. Zobaczycie je na obecnej wystawie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

DZIEŁA SZTUKI CZY PARKINGI: KTO ZWYCIĘŻY?

Trzej Radżowie na skale w królestwie Kylong. Wiktoria PROCENKO. W naszym sceptycznym świecie znajdzie się zapewne jeszcze mnóstwo romantyków, którzy z radością otworzyliby wrota czasu. Jedne z takich wrót, a dokładniej drzwi czasu, udało się znaleźć przy ulicy Hruszewskiego 6. Właśnie tam, w sercu stolicy, znajduje się majestatyczny gmach Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Placówka ta ma ponad stuletnią historię. Założone w 1899 roku, było to pierwsze ogólnomiejskie muzeum, które z czasem otrzymało status Narodowego. Odwiedzając je, rozumiesz, że istnieje tylko wieczność! Jak długo już przechowywane są te dzieła sztuki!.. Ale nasuwa się pytanie, które natychmiast sprowadza do brutalnej rzeczywistości: a jak długo jeszcze się zachowają?! Kolekcja muzeum liczy obecnie prawie 45 tysięcy dzieł. Jest to najwyższej jakości i największy zbiór sztuki ukraińskiej na świecie. Obejmuje on ukraińskie malarstwo ikonowe i starodruki, zbiory dawnej cerkiewnej rzeźby polichromowanej i polichromowanego snycerstwa, ukraińskiego portretu kozackiego XVII—XVIII wieku, klasycznych dzieł XIX wieku, ukraińskiej awangardy, rzeźb i malarstwa XX wieku, współczesnej i dawnej grafiki ukraińskiej, a także prace artystów XXI wieku. I wszystko to jest zagrożone z powodu niespełniania standardów przechowywania. Brak powierzchni do pełnowartościowej pracy — pomieszczeń administracyjnych, technicznych i gospodarczych — te problemy niszczą nasze dziedzictwo twórcze. Muzeum znajduje się jakby w pułapce dróg i parkingów, czego światowa praktyka muzealna i ustawodawstwo Ukrainy już dawno zabraniają. Były oczywiście próby poprawy sytuacji: Ukazy Prezydenta Ukrainy, rozporządzenia, decyzje, polecenia dotyczące rekonstrukcji budynku przy ulicy Hruszewskiego 6, dobudowy i muzealizacji budynku przy ulicy Instytuckiej 3, muzealizacji przyległych budynków i terenów w celu stworzenia nowego unikalnego kompleksu architektoniczno-artystycznego Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Żadna z tych decyzji do dziś nie została wykonana. W 2003 roku Rada Miejska Kijowa bez żadnych wyjaśnień anulowała swoją wcześniejszą decyzję o przekazaniu na własność państwową budynku przy ulicy Instytuckiej. „To już kwestia historii państwa — mówi dyrektor Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy Anatolij Iwanowycz Melnyk — problem zachowania naszych tradycji artystycznych. I rozwiążemy go tylko wtedy, gdy zaczniemy bić ogromnym młotem w dzwon, a nie kłuć maleńką igiełką!”. Dzieła Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy niejednokrotnie stawały się ozdobą prestiżowych wystaw międzynarodowych („Sława Bizancjum”, 1997 rok, Metropolitan Museum, „Miejsce spotkania — Paryż”, 2003 rok, Niemcy i inne), a także godnie reprezentowały Ukrainę za granicą („Duch Ukrainy”, 2004 rok, Kanada, Wielka Brytania; „Ukraińska Awangarda”, 2004 rok, Francja, Chorwacja, Niemcy, Dania; „Kijów”, 2006 rok, Holandia; „Ukraiński modernizm”, 2006—2007 lata, USA). Ponadto muzeum może przyjmować na Ukrainie wystawy zagraniczne, ale nie jest w stanie robić tego często z powodu braku pomieszczeń. I nie są to tylko problemy bytowe, nie tylko kolejny podział ziemi w centrum miasta — to katastrofalny błąd i wina wobec potomnych, której potem nie będzie mógł naprawić nikt — ani nowa władza, ani spóźnione słowa przeprosin. Dlatego, że żadne środki nie uratują zniszczonego dzieła autora, który tworzył setki lat temu. I odpowiadać za te błędy przyjdzie przed minionymi i przyszłymi pokoleniami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃSKIE FENOMENY ZA PASMEM HIMAŁAJÓW

W sali wystawowej Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” otwarto wystawę artystów-indologów Wołodymyra KOZARA, Eliny ABAKAROWEJ, Ołeksija LEONOWA oraz Ołeny BORDIŁOWSKIEJ w ramach festiwalu „Droga Piękna”, poświęconego 60-leciu niepodległości Republiki Indii oraz 105. rocznicy urodzin wybitnego orientalisty Jurija RERCHA. Walentyna DAWŁYDENKO Oni sami nazywają się artystami-kosmistami i podkreślają tę ideę nie tylko szczególnym kolorem niebios na akwarelach, stworzonych w Himalajach przez Jurija Kozara czy plastyczną nieważkością tancerek w serii obrazów Eliny Abakarowej, ale przede wszystkim poprzez odkrywanie filozofii myślenia kosmizmu jako klucza do poznania Wschodu. Indie to szczególny kraj nawet w tym tajemniczym regionie — jest przekonana Ołena Bordiłowska, autorka ponad 30 publikacji z historii, polityki zagranicznej Indii oraz stosunków ukraińsko-indyjskich. Jej zainteresowanie indyjską historią i kulturą ujawniło się jeszcze w latach studenckich. Praca dyplomowa Ołeny poświęcona jest roli hinduizmu w życiu społeczno-politycznym dawnych i średniowiecznych Indii, a rozprawa doktorska podsumowała poważne badania naukowe nad historią jednego z imperiów połowy VII wieku. Wołodymyr Kozar — autor projektu „Od Karpat do Himalajów” — odbył kilka trudnych ekspedycji do tego górskiego kraju: w szczególności do księstwa Sikkim we Wschodnich Himalajach, doliny Kulu, Lahulu, Spiti oraz Ladakhu w Zachodnich. Wszystkie dzieła zaprezentowane na wystawie zostały namalowane z natury podczas tych ekspedycji. A jeden obraz został nawet stworzony na indyjskim płótnie i indyjskim akrylem. Naukowym celem projektu jest badanie związków między Ukrainą a Indiami, które wiekami istniały w sferach kulturowej, historycznej i gospodarczej. Dlatego nawet w swoich przejrzystych akwarelach autor naukowo precyzyjnie utrwala wszystkie obiekty geograficzne, świątynie i osady, a nawet fałdy gór. Nasza gazeta już pisała o tym fenomenie, gdyż Wołodymyr Kozar za podstawę twórczości przyjął ekspedycyjną metodę poznania Szewczenki i Rericha oraz Naukę Malarstwa Leonarda. Projekt działa już dziesięć lat, znajdując nowych zwolenników i ludzi o podobnych poglądach. Elina Abakarowa z wykształcenia jest architektem, rysować zaczęła, według jej słów, niemal od kołyski. Fascynowała ją grecka rzeźba, malarstwo renesansu, indyjskie rzeźbiarskie przedstawienia tancerek i bogów. Te postacie i dziś są w jej obrazach — „Indyjska Afrodyta”, „Ras Lila”, „Drzemiąca Psyche”, „Światło słońca, księżyca i gwiazdy”, są one doskonale oddane w ruchu, plastyce tańca, gdyż autorka sama przeżyła te chwile radości rytmu, duchowej

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Z kaniowskich źródeł

Walentyna DAWYDENKO W Domu Ukraińskim otworzyła się wystawa znanej ukraińskiej malarki Lubow MINENKO. Zaprezentowano nowe prace w technice akwareli, aplikacji i malarstwa olejnego. Wszystkie one powstały wśród przyrody kaniowskich crutosków, gdzie kijowska artystka w ostatnich latach spędza najwięcej czasu. W rodzinnej ojcowskiej siedzibie znajduje się jej stale działający „plener”. Urządziła nawet dwie małe pracownie w przybudówce, a obrazy wypełniają wszystkie ściany domu, tak że rytm zielonawo-złotych okolicznych gór dopełniają barwami-impulsami na płótnach Luby. Jeden z pejzaży oglądamy w dolinie, w realnym otoczeniu, pod wysokimi drzewami, którymi zarosły brzegi rzeczki, której w takich gąszczach nawet nie widać. Kiedyś nad nią przerzucony był drewniany most, który zbudował ojciec Lubow Minenko, a oto studnia, którą wykopał, nadal służy ludziom. Znajduje się tuż przy drodze, więc i my, wracając do domu, kręcimy korbą żurawia z wiadrem i rozkoszujemy się wodą z tego źródła. Bo tutaj w każdej studni jest niepowtarzalny smak wody. Ten wizualny zgęstek czasu – z bajkową kaniowską przyrodą, wspomnieniami dzieciństwa nie tylko jej własnego, ale i życiorysem rodziców oraz dziadów – przeczytacie także w obrazach artystki. Jest tam zawsze wiele nieba i wysokie, aż podpierające chmury crutoski. A dynamiczne linie jednym pociągnięciem pędzla splatają w kompozycję cerkiewne kopuły w świetle wieczornego zmierzchu, koronę topoli i owal kobiecej twarzy. Lubow Minenko namalowała niezwykłe obrazy Świętego Macierzyństwa – Bogarodzicy ze Zbawicielem. Choć do sakralnych motywów

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

oddają swoje powiernice na płótnach; ciekawe, czy zgadzają się z taką twórczą reinterpretacją swoich naturalnych wdzięków? Ależ powiedziano: obiekty, które nas otaczają, łatwo ulegają deformacji. A jak jeszcze historyk sztuki wytłumaczy, to trzeba pytać tylko o cenę. Jeszcze pasuje chłód wieloznaczności i nieemocjonalnego oglądania albo i w ogóle nieoglądania płócien, a po prostu komunikowania się przy nich z kieliszkiem szampana. Autora fotografują. Niektórzy z kolegów cicho dzielą się wrażeniami: on trochę przekracza granicę… no, rozumiecie, to już poza estetyką, tak nie można. Ale to dla wyrafinowanej natury. Takich rani i widok podziemnego prze-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

KULTURA

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki przejścia przy stacji metra „Dniepr”, gdzie nawet w dzień jest upiornie. A oto autor weźmie udział we florenckim biennale w ramach prywatnej wystawy sztuki współczesnej bez ograniczeń co do gatunku, stylu czy techniki wykonania. Bo „faktura obrazów Serhija Haja – niedbale nałożona farba, pryśnięcia, czasem cienkie laserunki lub podrapana ostrzem powierzchnia”, jak zaznaczono w informacji prasowej. Nasz fotoreporter Ołeksandr Łytwynenko znalazł jedno płótno, które nam obu wydało się odpowiednie, aby nie urazić niczyjego postrzegania niekorzystnie dla autora. Były też inne konie, ale, jak powiedział Ołeksandr, „ich szkoda, bo niepodobne”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Nie wierz oczom…

Przedmioty, które nas otaczają, łatwo ulegają deformacji. Najlepiej wiedzą o tym malarze, bo po zgłębieniu klasyki linii złotego podziału, po akademickiej szkole, mają radość wyrażania swojej twórczej natury w grze światłem i cieniem, która pozwala w mniejszym lub większym stopniu przetwarzać otaczającą rzeczywistość na płótnie. Skrajności też rzucają się w oczy i zapadają w pamięć, ale zdarza się, że wywołują odrazę u publiczności, jeśli jest ona wychowana na określonych ideałach estetycznych. A jeśli nie?… Albo — w pewnym stopniu? A tu jeszcze mistrz zdolny, który nie nadużywa zbytnio waszej wyostrzonej wrażliwości na harmonię. Trochę się bawi, przerywając swoją jawną kolorystykę miejscami wyważeniem tonów, a grubą fakturę pisma — nieoczekiwanie plastyczną kaligrafią, by nakreślić postać czy detal stroju. A dalej można wulgaryzować aż do nie do odgadnięcia, czy to w twarzy (Nie-Wenus), czy w innych cechach anatomicznych. To na początku rzeczywiście intryguje, bo mimo wszystko zapamiętaliście urok dziwacznej niebieskiej fałdy, jakby ucieczkę aksamitu tajemniczej sukni, która nawiązuje do piękna tej Bez-Licy i do porywczej, nie-bez-talentnej natury mistrza. Lecz z uczuciem, jakby w tej chwili dotknęło się płynącego jedwabiu, nagle się domyślacie, że ten romantyczny stos skojarzeń jakoś jednoznacznie prowadzi do nazwisk Dalí, Modigliani, a historycy sztuki jeszcze kontynuują listę: Rodin, Dufy, Matisse — ich wpływy są wyraźnie widoczne w obrazach Serhija Haja. Widocznie dziś także w sztukach plastycznych nie wstydzi się tego, a odbiera się jako styl autorski jawne zapożyczenie lub cytowanie bez cudzysłowu, jak już widzimy we współczesnej literaturze. Ale jeśli to dla rozwoju tradycji (ciekawe, czy dziś wspomniani Mistrzowie skorzystaliby z usług Komitetu Ochrony Praw Autorskich?), a jeśli nie, to w jakim celu: «Przez pięć lat Serhij Haj pracował w pracowni, nie prowadząc otwartych publicznych pokazów swoich dzieł. W tym okresie powstało kilkadziesiąt płócien. Odbyła się seria zamkniętych wernisaży». I oto wielka indywidualna wystawa lwowskiego artysty w Ukraińskim Domu przedstawiła kijowianom prace, które dotąd nie były eksponowane. Kosztują one dużo. Artystą opiekuje się «Galeria Tetiany Myronowej» i nazywa twórcę swoją pierwszą gwiazdą. Na prezentację zaproszono przedstawicieli kół biznesowych i polityki. Zachowano protokół — briefing dla dziennikarzy, komentarz popularnego historyka sztuki: «Widoczną grubą fakturę on owija estetyczną otoczką — i czujecie piękno». Oto i wysoka publika, panny (dlaczego zwane są «ladies») o jednakowym chodzie z agencji modelek przyglą-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

ROSYJSKI FILM «GLANC» KONTYNUOWAŁ ANTYUKRAIŃSKĄ TRADYCJĘ

Taras KOWALSKI, Dmytro ZACHAREWYCZ W Ukrainie filmy zagraniczne wciąż są bardziej widoczne na dużym ekranie niż rodzime. W konsekwencji tematyka bliska i interesująca właśnie dla widza ukraińskiego znajduje się w twórczym podziemiu. Nie widać bowiem ukraińskich bohaterów filmowych, bliskich nam. Obcy zaś łatwo lekceważą nasze wartości, obrażają godność. Zaczęło się to za czasów ZSRR, a trwa do dziś. Kolejny przykład to dwie sarkastyczne wzmianki o Ukrainie w nowym filmie 70-letniego Andrieja Kончаłowskiego „Глянец”. Są to epizody o dziewczętach z agencji matrymonialnej. Jedna z nich wróciła z Kijowa, gdzie straciła „wygląd towarowy”, a drugą zmuszają do odrzucenia rodzinnych zasad moralnych pod groźbą powrotu do swojego dziadka w Połtawie. Co więcej, film jest profesjonalnie reklamowany, wszedł do dystrybucji 23 sierpnia — w przededniu Dnia Niepodległości. Andrej Kончаłowski — syn Siergieja Michałkowa i brat Nikity Michałkowa — przedstawił film o drodze „prostej krawcowej Gali z Rostowa” na okładkę błyszczącego magazynu i do małżeństwa z węglowym oligarchą. Galę gra żona reżysera Julija Wysocka, aktorka i prowadząca popularnego programu telewizyjnego „Jedim doma”. Zatem pierwszy „braterski” epizod. Agencja matrymonialna, która dostarcza wyzwolonych, zadbanych dziewcząt na „imprezy” oligarchów. Modelki pokazują swoje pięty właścicielce agencji: kolejny klient-miliarder uważnie przygląda się właśnie piętom… Nagle u jednej z modelek wykrywają zbyt grubą skórę albo wręcz odcisk… Nadzwyczajne wydarzenie! Dziewczynę „odrzucają” i wysyłają na pilne zabiegi. Ona zaś tłumaczy wady ciała: właśnie „wróciła z Kijowa”… Drugi epizod. Znów agencja. Ledwie pełnoletnia, niewinna dziewczyna odmawia wyjazdu do Wielkiej Brytanii do lorda, bo nauczył ją rodzinny dziadek z Połtawy: najpierw małżeństwo, potem bliskość. Cnotliwej blondynce o anielskiej twarzy radzą wrócić do dziadka w Połtawie. Lecz „Gala z Rostowa”, która pracuje jako sekretarka w tej samej agencji, rzekomo namówiła Ukrainkę, by pojechała do lorda bez zbędnych formalności. Czy reżyserowi, czy autorce scenariusza Duni Smirnowej chciałoby się jednak podziękować za wyrazisty obraz cnotliwej połtawianki. Bo inne dziewczęta z agencji są podobne do statystów, jakby kurczęta z Hawriłiwki… Film kończy się ślubem węglowego oligarchy Kolii Klimienki (cynicznego i przesyconego rozrywkami) z „Galą z Rostowa”. Bo Gala jest podobna do „gwiazdy” Hollywood, która zginęła w katastrofie samochodowej. A oligarcha zamówił sobie „kopię” tej gwiazdy za milion. Ostatnie kadry filmu: na miejskim wysypisku leży błyszczący magazyn z Galą na okładce. Cóż, widzieliśmy i gorsze?! Jeśli w rosyjskim filmie pojawia się bohater o nazwisku na „enko” — od razu wpada pod podejrzenie… Wspomniany wyżej Kolia Klimienko również jest podejrzany: prawie alkoholik, pociął sobie żyły butelką po szampanie… Wierzy się, że antyukraińska tradycja filmowa jest przemijająca. Choć jej przykłady pojawiają się nie tylko w rosyjskich filmach. Jak rozwiązać ten problem? Skupić się na odrodzeniu i pomnażaniu ukraińskich wartości — zarówno moralnych, jak i ekonomicznych. Podnieść ukraińskie kino — łącznie z krótkometrażowym, amatorskim, niskobudżetowym — do rangi programu narodowego. A ponadto — rozmawiać, dyskutować z zagranicznymi producentami filmów, z firmami dystrybucyjnymi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Fiołki pachną tylko w Ukrainie…

O tym powiedziała podczas prezentacji swojej nowej książki wspomnień pisarka z Kanady Lida Palij. „Można uważać, że ten czas nie umarł, bo został zapisany i zachowuje całą atmosferę epoki, strat i pożegnań. To jakby ostatni ukłon Lidy Palij dla tych ludzi, którzy żyją na skraju pamięci, jej rodziny i wszystkich, którzy ją otaczali”. Tak o książce „Dzieciństwo zawiane czasem” wypowiedział się Mychajło Słaboszpycki. To właśnie on skłonił do napisania tych wspomnień, ponieważ Lida Palij przyszła do ukraińskiego czytelnika z poezją i prozą artystyczną, notatkami z podróży. Jest to znana osobowość twórcza, malarka, historyk sztuki, tłumaczka. Podróżowała po świecie i nawet odwiedziła plemię kanibali, by porozmawiać o ich obyczajach. Nowa zaś książka należy do rzadkiego w naszej literaturze gatunku wspomnień osobistych, które jednak jeszcze wierniej oddają historię społeczną, przedwojenny Lwów, który miał swoje „ukraińskie strefy”. „Nie tylko rodzice, ale i samo otoczenie uczyło mnie świadomości narodowej. Od dzieciństwa modliłam się każdego wieczoru i prosiłam: „Dај, Bożu, zdrowie mamusi, tatusiowi i wolność Ukrainie”. Na prezentacji wydania w Domu Literatora pisarkę z Kanady powitali Anatolij Dymarow, Iwan Dracz, Osyp Zinkewycz, Petro Perebyjnis, Wiktor Baranow, Oleksa Juszczenko, Mykoła Som. Wo- Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenka, jakościowo nowy poziom aktywnych stosunków w różnych kierunkach. Przez te lata uniwersytet stał się dla mnie drugą alma mater, a Ukraina — drugą ojczyzną. Kocham waszą kulturę, kocham wasz język, kocham wasz naród. Kocham Ukrainę! Dziękuję, Ukrainо! Grazie, Ucraina!” Nikola Franko Balloni — inicjatorzy zaznaczyli aktualność takiej historiografii także dla obecnego pokolenia. Z dystansu czasu i z niezachwianą pierwotną świeżością postrzegania świata napisano te wspomnienia o raju dzieciństwa i „wygnaniu z raju” — tułaczce świadomej galicyjskiej inteligencji, która opuściła ojczyznę z powodu realnego niebezpieczeństwa bolszewickiego terroru. Książka „Dzieciństwo zasypane czasem” to także spowiedź w imieniu pokolenia, które na obczyźnie żyło tęsknotą za rodzinną ojczyzną i tak już pozostało w przestrzeni wspomnień: „W zacienionym ogrodzie za drutem kolczastym jeżyny, za dziką różą, przez lata na próżno szukam małej dziewczynki z białymi warkoczami”. Autor i twórca licznych kulturalno-artystycznych i wydawniczych projektów oraz badań w dziedzinie historii stosunków ukraińsko-włoskich, tłumaczenia i wydawania dzieł literatury włoskiej w języku ukraińskim, zwłaszcza Dantego Alighieri, Giovanniego Boccaccia, Francesca Petrarki, Niccolò Machiavellego, Carla Goldoniego. Zainicjował ważne projekty wydawnicze i naukowe poświęcone tematyce Hołodomoru 1932—1933 r. na Ukrainie. Zwłaszcza w listopadzie 2007 r. ukaże się fundamentalne badanie „Listy z Charkowa. Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie i na Północnym Kaukazie w doniesieniach włoskich dyplomatów” (pod redakcją prof. A. Graziosiego) w języku ukraińskim. Ważnym osiągnięciem dwustronnej współpracy w dziedzinie sztuki ma stać się wspólny projekt ustawienia pomników Tarasa Szewczenki w Rzymie i Dantego Alighieri w Kijowie. Rzymski ratusz już przydzielił działkę pod pomnik T. Szewczenki w centralnej części włoskiej stolicy. Materiały przygotowała Walentyna DAWYDENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

DRUGA OJCZYZNA

Dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, profesor Nikola Franco Balloni, został Honorowym Doktorem Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki wraz z profesorem Uniwersytetu Kultury Chińskiej Dzen Hu Changiem oraz dziekanem Wydziału Filozofii, Dydaktyki i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Wiedeńskiego Peterem Kampitzem. Ten tytuł honorowy został im nadany podczas uroczystego posiedzenia rady naukowej z okazji 173. rocznicy KUN im. T. H. Szewczenki. Wybór pierwszych honorowych doktorów odbył się na posiedzeniu Rady Uniwersytetu 9 czerwca 1834 roku, poświęconym uroczystemu otwarciu uczelni. W stuosiemdziesięciotrzyletniej historii uniwersytetu tytuł Honorowego Doktora otrzymało ponad 300 uczonych z różnych krajów świata. Zgodnie z tradycją rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki Wiktor Skopenko wręczył nowym honorowym doktorom odpowiednie insygnia – dyplomy i togi. Profesor Nikola Franco Balloni, który otrzymał tytuł za wieloletnią, wartościową działalność naukowo-pedagogiczną oraz znaczny osobisty wkład w umacnianie stosunków kulturalnych między narodami Włoch i Ukrainy, wygłosił swoje przemówienie w języku ukraińskim. Zaznaczył on między innymi, że dla wielu Włochów nasz kraj stał się drugą Ojczyzną. „W tę wzruszającą chwilę nie mogę nie wspomnieć o moich rodakach, którzy stali u początków Uniwersytetu Świętego Włodzimierza i dzięki którym wasz kraj znalazł wiernych przyjaciół. Przede wszystkim o Wincenzo i Alessandro Beretti, którzy zbudowali ten wspaniały główny (Czerwony) gmach uniwersytetu i gmach Instytutu Filologii, a także zapoczątkowali uniwersytecki kierunek architektury. O pierwszym wykładowcy języka i literatury włoskiej Franczesko Bertonim, który, począwszy od 1834 roku, przez 30 lat pracował tutaj. Właśnie od nauczania języka włoskiego rozpocząłem współpracę z Uniwersytetem Kijowskim w 1992 roku. 15 lat to krótki okres w ujęciu historycznym, ale niezwykle bogaty w wydarzenia, kiedy zapoczątkowaliśmy

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

z którego zaczyna się życie każdego człowieka i o którym tak często zapominamy w codziennym zgiełku. Jest to jedyny na Ukrainie pomnik ku czci Mądrości Nauczyciela. W strukturze Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki istnieje jedyna na Ukrainie katedra akmeologii. Nauczyciele liceum byli mile zaskoczeni, gdy wśród naukowych wydawnictw uniwersytetu zobaczyli własne fundamentalne dzieło naukowe – „Pedagogika sukcesu: doświadczenie kształtowania akmeologicznego systemu liceum. Podręcznik naukowo-metodyczny” (K.: Geneza, 2004), nad którym starannie pracował i nad którym pracuje cały kolektyw pedagogiczny. Owocna i interesująca okazała się podróż po Żytomierszczyźnie; wiele chciałoby się jeszcze zobaczyć i poznać, pielęgnując w sercu jasne wspomnienia o czarującym pięknie tajemniczego żytomierskiego kraju: W łagodnym Polesiu kraju Tajemnicza, czarująca dusza, Tu wciąż jeszcze błąka się Mawka I szuka swojego Łukasza. Tu wciąż jeszcze szepczą trawy I bociany strzegą dobra. I potomkowie rodu drewlańskiego Na tej ziemi odwiecznie żyją. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617. Cena prenumeraty, z uwzględnieniem usług pocztowych: na miesiąc – 3,38 hrn, na 3 miesiące – 9,89 hrn, na 6 miesięcy – 19,18 hrn. 07038

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

“I potomkowie drewlańskiego rodu Na ziemi tej odwiecznie żyją”.

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawach trudnych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, wszystkimi barwami mieni się paleta artystyczna mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i namówcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawę ukraińską! Razem zwyciężymy! Przyjazne debaty z gubernatorem obwodu żytomierskiego, problemy organizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego, perspektywy najnowszych kierunków działalności — wdrażanie Koncepcji edukacji narodowej, wykorzystanie perspektywicznych technologii edukacyjnych. Najjaśniejsze wrażenia pozostawiło poznanie Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Iwana Franki — wiodącej wyższej uczelni Żytomierza i Ukrainy. Ciekawa opowieść rektora, doktora nauk filozoficznych, profesora Jurija Petrowycza Saucha o historii, strukturze, kierunkach działalności, wdrażaniu systemu bolońskiego, perspektywach, planach i problemach uniwersytetu pedagogicznego przeszła w przyjazny dialog o związku wyższej i średniej edukacji na Ukrainie, o poszukiwaniu sposobów pokonania dystansu między tymi ogniwami edukacyjnymi. Jasne wspomnienia i wrażenia pozostały również po obejrzeniu wystawy artystycznej oryginalnego malarza Leonida Szełudki, poznaniu uniwersyteckiej kolekcji artystycznej dekoracyjnej sztuki ludowo-użytkowej Ukrainy. Zaimponowało nie tylko piękno wnętrza tej placówki edukacyjnej, ale także teren, na którym znajduje się uniwersytet, gdzie zobaczyliśmy pomnik Nauczyciela, z Redaktor dyżurna Walentyna DAWŁDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301238 Nakład ogólny — 45200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. 4 820095 780016 RODZIMY KRAJ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

PRENUMERATA-2008

Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, strona 67 w „Katalogu”). Prenumeraty przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — we wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami wysyłki: na rok — 37 hrn 86 kop.; na pół roku — 19 hrn 18 kop.; na 3 miesiące — 9 hrn 89 kop.; na 1 miesiąc — 3 hrn 38 kop. Z szczególnym drżeniem i uniesieniem nauczyciele liceum oczekiwali tej podróży do odwiecznych duchowych źródeł, ponieważ odbyła się ona na zaproszenie i z inicjatywy absolwenta liceum z 1992 roku, posła do Rady Najwyższej Ukrainy, obecnie gubernatora obwodu żytomierskiego Jurija Pawlenki. Nauczycielom przyjemnie jest uświadamiać sobie swój udział w sukcesach uczniów, ponieważ dla nauczyciela to największa nagroda, w tym sens jego życia. Co nowego odkryli dla siebie pedagodzy Ukraińskiego Liceum Humanistycznego na Żytomierszczyźnie? Najważniejsze — nauczyciele naszej placówki znaleźli nowych przyjaciół i partnerów w osobie kadry pedagogicznej Żytomierskiego Obwodowego Liceum Pedagogicznego na czele z dyrektorką — kandydatką nauk pedagogicznych Ludmiłą Witalijiwną Kurinną. Gościnnie i serdecznie przyjmowała nas ta przytulna placówka edukacyjna. Okazało się wiele wspólnego między pedagogami stolicy a Żytomierszczyzny — duch, ideały, Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział literatury Uljana Hlibczuk 270-55-57 Dział kultury Walentyna Dawydenko 270-55-57 Dział języka Nina Hnatiuk 279-49-47 Dział korekty Iryna Stelmach, Olena Szulha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna Szewczuk, Oleh Besski 278-63-69

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Iryna HOŁOWAJ, kierowniczka laboratorium ukrainoznawstwa Ukraińskiego Humanitarnego Liceum Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Prawdziwym wydarzeniem w życiu liceum stały się sierpniowe wyjazdowe narady pedagogiczne. Wędrówki pedagogicznego zespołu po Ukrainie krzepią i poją żywymi wodami niezniszczalnej pamięci o tym, kim jesteśmy? czyimi dziećmi jesteśmy? Zespół pedagogiczny przez lata swojej działalności zapoznał się już z cudownymi miejscami Ukrainy: Kaczaniwką, parkiem Zofiówka w Umaniu, Trościanieckim dendroparkiem, bogatą Czernihowszczyzną. Byliśmy w rodzinnych stronach znakomitych ukraińskich pedagogów: S. Rusowej, K. Uszynskiego, M. Pirogowa, torując własną drogę po pedagogicznej mapie Ukrainy. Odwiedziliśmy muzea memorialne Iwana Kozłowskiego, Kateryny Biłokur, Andrija Małyszki, Pantelejmona Kulisza, Ołeksandra Dowżenki. Tworzymy własną historyczno-pedagogiczną, kulturalno-artystyczną mapę Ukrainy, odkrywając i czcząc znakomite miejsca historyczne: Baturyn, Ostróg, Subotów, Włodzimierz Wołyński, Perejasław. W tym roku szlak pedagogicznych odkryć rodzinnego kraju rozciągnął się na północny zachód Ukrainy, do sta- Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Ukraiński Humanitarny Liceum Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki jest wyjątkowe nie tylko dlatego, że jego schludny i przytulny dom zjednoczył pod jednym dachem zespół wysoko wykwalifikowanych, doświadczonych nauczycieli, którym natchnienie i kierunek daje silny lider, człowiek niezwykłego charakteru, kandydat nauk pedagogicznych, zasłużony nauczyciel Ukrainy Halina Stefaniwna Sazonenko. Właśnie tutaj, w centrum stolicy, na terenach rosyjskojęzycznej Bessarabki, strzeże się i czci ukraińskie narodowe świętości, tutaj testuje się najnowsze technologie edukacyjne i uczą się zdolni, grzeczni i dociekliwi uczniowie. Nasza placówka jest wyjątkowa, ponieważ rodzą się w niej i są pielęgnowane własne, niepowtarzalne tradycje. Przy Troickim Spaso-Preobrażeńskim monastyrze starożytnego, chwalebnego miasta Żytomierza, którego powstanie datuje się na rok 884. Miasta, którego nazwa wymownie mówi o istocie i treści bytu narodu ukraińskiego – „żyć w pokoju”, „mierzyć zboże” – od najdawniejszych czasów aż po dzień dzisiejszy. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRYBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Piotr ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин