Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №39 за 2008 рік

16 с. · 54 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 39 (468), 25 września – 1 października 2008

Zdjęcie Olesia Dmytrenki PRAWDA O LUDOBÓJSTWIE Oleksandr OŁEŚ Ojczysta mowa w ojczystej szkole! Co brzmi nam czarowniej? Co nam bliższe i miłe, I droższe w czas niedoli?! Ojczysta mowo! Ojczysta mowo! Co w jedno nas zlewa, — Pierwsze matczyne słowa, Pierwsza kołysanka. PRYŁUCZCZYZNA W TWÓRCZOŚCI KOBZARZA Jak się z tobą rozstaniemy, Jak zapomnimy twój głos I w ojczyźnie drogiej Będziemy mówić obcą?! Lepiej nam oniemieć, Łatwiej nam nieść góry, Niż cię ukrzyżować, Nasza mowo, nasza matko! WĘDRÓWKI MUZEALNYCH EKSPONATÓW Nie! Kto myślą pragnie słowa, Kto w przyszłości chce żyć, Ten z całego serca krzyknie: „W ojczystej szkole ojczysta mowa!” I ocali go w niedoli Nasze złote marzenie, Nasze hasło i cel: Ojczysta mowa w ojczystej szkole.

Машинний переклад

BRONIMY UKRAINĘ, JEJ PAŃSTWOWOŚCI I JĘZYKA

To temat posiedzenia „okrągłego stołu”, które Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło 24 września 2008 roku. W pracach „okrągłego stołu” wzięli udział językoznawcy, pisarze, znani politycy i przedstawiciele organizacji społecznych. Materiały z „okrągłego stołu” przeczytacie w następnym numerze. Można nie mieć wątpliwości: kolejnym krokiem będzie nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego. Nie bez powodu na południu i wschodzie Ukrainy, gdzie w organach władzy lokalnej przeważają przedstawiciele Partii Regionów, już wcześniej podejmowano takie próby. Wszystko to dzieje się wbrew Konstytucji Ukrainy, artykułowi 10, w którym zaznaczono, że jedynym państwowym językiem jest język ukraiński. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko wyraźnie stoi na stanowisku jednego państwowego języka. Takie samo stanowisko wyrażała także premier Ukrainy Julia Tymoszenko, w szczególności 8 września na konferencji prasowej dla dziennikarzy centralnych i regionalnych mediów w Domu Ukraińskim. Ustawa o trybie przeprowadzania ogólnoukraińskich referendów, pod pozorem troski o wolę narodu, w rzeczywistości ma na celu destabilizację polityczną, ponieważ kwestie wynoszone na referendum albo zostały dawno przesądzone przez naród ukraiński — język, ustrój unitarny — albo są takimi, które wywołują niejednoznaczną reakcję społeczeństwa, na przykład przystąpienie do NATO. O zamiarze wnoszenia pod referenda właśnie takich pytań otwarcie oświadczył lider komunistów Symonenko. Ale jak teraz wnosić pod referendum na przykład pytanie o przystąpienie do NATO, skoro społeczeństwo nie jest jeszcze przygotowane, a nawet jest dezinformowane, biorąc pod uwagę stan naszej przestrzeni informacyjnej, która, niestety, nie jest ani państwowa, ani patriotyczna. Wychodząc z powyższego, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do patriotycznie nastawionych deputowanych parlamentu z apelem o niedopuszczenie do przyjęcia wymienionych ustaw w drugim czytaniu. A jeśli tak się stanie, zwracamy się do Prezydenta Ukrainy z propozycją weta wobec tych projektów ustaw. Wzywamy wszystkie siły patriotyczne, w tym niełatwym czasie, do wykazania jedności wokół obrony naszego języka, państwowości, Ukrainy. 22 września 2008 roku, m. Kijów FESTIWAL „MARIA” W KIJOWIE

Машинний переклад

Oświadczenie Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Wierchowna Rada Ukrainy 19 września w pierwszym czytaniu uchwaliła dwa projekty ustaw, które niszczą ukraińską państwowość i budzą poważny niepokój wszystkich, którym naprawdę leży na sercu los Ukrainy: ustawy o statusie służby państwowej oraz o trybie przeprowadzania ogólnoukraińskich referendów. Obecny parlament do tej pory nie uchwalił dziesiątek projektów ustaw o charakterze społecznym i gospodarczym, zgłoszonych przez Prezydenta i rząd, zamiast tego nakręca polityczną konfrontację. Oto do ustawy o statusie urzędnika państwowego wprowadza się przepis o obowiązkowej znajomości języka rosyjskiego. Oczywiście urzędnik państwowy powinien być człowiekiem wysoko wykształconym, władającym, oprócz języka państwowego, także kilkoma językami europejskimi. Jednak, po pierwsze, wielu urzędników nadal nie zna i nie chce uczyć się państwowego języka ukraińskiego. Po drugie, na jakiej podstawie przyznaje się polityczne preferencje jednemu z języków mniejszości narodowych, dążąc do podkreślenia jakiegoś jego statusu? Wszystko to jest „przepychaniem” przez parlament dawnej tezy regionałów o szczególnym statusie języka rosyjskiego. Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” nr rach. 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

musi zwracać się do narodu ze zrozumiałymi apelami i argumentami. Jeśli trzeba, trzeba będzie robić to niemal codziennie, demonstrować wzrost ukraińskości telewizji i prasy. Wspieranie języka ukraińskiego i kultury za pomocą ulg, bez zapewnienia nadrzędności Konstytucji i prawa, to niebezpieczna iluzja. Pomoże to tylko po przywróceniu porządku prawnego. Jeśli zaś ktoś po faryzejsku będzie spekulował prawami człowieka czy niedoskonałym prawem, tylko sam naród może zaprowadzić porządek jako główny nosiciel, użytkownik i twórca języka. Ale z narodem trzeba rozmawiać nie językiem polityki, lecz językiem państwa. Powinno to robić państwo jako potężny główny koordynator ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, rozpowszechniacz informacji. Tę działalność warto powierzyć odpowiedzialnym działaczom państwowym, mając przed oczami negatywny przykład Pierwszego Narodowego Kanału. W sytuacji językowo-informacyjnej, jaka się ukształtowała, Prezydent ma wszelkie podstawy, by karcić większość Ukraińców etnicznych za to, że przeważają liczbą, ale w większości łatwo dostosowują się do obcego języka. Właśnie dlatego, że Ukraińców etnicznych jest najwięcej, ponoszą oni główną odpowiedzialność za język państwowy. Prawdę trzeba mówić Ukraińcom prosto w oczy, z góry wiedząc, że gorzka prawda nie dodaje popularności ani sukcesu wyborczego. To słuszne, bo dla Prezydenta-Ukraińca najważniejsze jest nie drugą kadencja, lecz zdobycie w pierwszej autorytetu przywódcy, nawet ceną porażki w kolejnych wyborach. Ciężka praca dla dobra narodu nie przepadnie, bo naród pragnie mieć prawdziwego przywódcę narodowego. Szkoda, że Ukraińcy sami siebie nie zawsze rozumieją, za to obcy ludzie dobrze wiedzą, czego Ukraińcom trzeba, i zawsze starają się podsunąć nam fałszywego przewodnika. Jeśli Ukraińcom nawet uda się wybrać Prezydenta podobnego do ideału, uruchamia się potężna technologia informacyjna obniżania jego wizerunku właśnie jako moralnego przywódcy narodowego. To już prawidłowość — najęte media i zaangażowani politycy zbyt się starają. Chodzi nawet nie o osobę Juszczenki, lecz o fenomen prezydenta z etnicznych Ukraińców, któremu właściwie leży na sercu wielki problem Ukraińców na Ukrainie, bez rozwiązania którego państwa nie będzie. Znowu nie mam na myśli obecnego Prezydenta, ale zamiast wspólnie tworzyć moralny autorytet z niedoskonałego, grzesznego człowieka, wielu z nas mimowolnie podśpiewuje obcemu chórowi wyśmiewanie sentymentu do wszystkiego, co ukraińskie, i poniżanie wszystkiego, co ukraińskie. Całość może się skończyć tym, że prezydentem zostanie nie Ukrainiec, i wtedy Ukraińcy się uspokoją i chętnie będą przyjmować piękną populistyczną bajkę o sobie, którą podświadomie chcą słyszeć, siedząc przed telewizorem w ciepłej chacie. Aby uśpić Ukrainę, nie trzeba wiele — przestroga Tarasa Szewczenki stopniowo się zapomina…

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE NIE ZAPOMNIJCIE PRZESTROGI KOBZARZA!

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Bez języka państwowego nie funkcjonuje żadna ustawa, ponieważ w obcym języku jest ona odbierana tak, jakby nie w imieniu Ukrainy. Właśnie dlatego misja Prezydenta jako gwaranta konstytucyjnego porządku stosowania języków jest kluczowa. W tej tezie ukryta jest głęboka przyczyna nihilizmu prawnego. Rozwiązywanie kwestii językowych dla Prezydenta, etnicznego Ukraińca, jest dość trudne, ale trzeba poskromić emocje i z chłodnym pragmatyzmem zaprowadzać porządek w sferze językowej — wyraźnie demonstrować narodowi różnicę w przeznaczeniu języka, istotę pojęć „język państwowy”, „język etniczny”, „język komunikacji międzykrajowej oraz język obcy”. Pokazywać narodowi te pojęcia jako różne pod względem natury i przeznaczenia trzeba nie tylko poprzez oświecenie, ale przede wszystkim poprzez realizację w sferze językowej zasady „prawo jest jedno dla wszystkich”. Niech choćby dęba stają opłacani krytycy polityczni ze wszystkich stron, ale Prezydent musi odmawiać traktowania kwestii językowej jako politycznej, nawet poświęcając perspektywę drugiej kadencji. Właśnie dlatego Prezydent dla Ukrainy w ideale — to taki sobie terminator na jedną kadencję, który nie ma potrzeby agitować za kimkolwiek, przede wszystkim za sobą. Ukraińcy szanują prawdziwych orędowników narodu i państwa dopiero po ich śmierci. Druga kadencja — to jedna z przyczyn wymuszonego przekształcenia prezydenta w ogólnoukraińskiego rozjemcę z subtelną sugestią-nadzieją na reelekcję. Przebiegły Łeonid Krawczuk nie chciał takiego losu i teraz chodzi w autorytetach politycznych, a ci, którzy byli po nim, już nie mogą wziąć na siebie takiej misji, gdyż otoczenie popycha ich do drugiej kadencji. Choć paradoksalnie, ale zniesienie drugiej kadencji prezydentury zwiększyłoby odpowiedzialność przed narodem i zmniejszyłoby atrakcyjność stanowiska prezydenta dla ludzi awanturniczych lub słabych. Wiktor Juszczenko wciąż ma czas, by stać się terminatorem prawa i prawdy, po którym wszyscy będą szanować Konstytucję. Do tego wystarczy mu przede wszystkim w polityce wewnętrznej doprowadzić do zwierzchnictwa Konstytucji w tej części, którą najczęściej naruszają: status języka państwowego. Język państwowy — to przede wszystkim atrybut państwa. Dlatego każdy, kto nie jest zdolny doskonale posługiwać się nim w działalności publicznej i służbie państwowej, powinien natychmiast zawiesić służbę i udowodnić przydatność zawodową oraz lojalność wobec narodu. Jeśli nie wystarczy zdolności, by doskonale opanować język, i sumienia, by szanować państwo, zawsze można znaleźć mniej odpowiedzialną i dobrze płatną pracę zgodnie z umiejętnościami i upodobaniami. Taki porządek tworzą nie tylko ukazy, ale i twarda niechęć Prezydenta do słyszenia innego języka we własnym otoczeniu od jakiejkolwiek osoby państwowej. Prezydent Francji jakoś odmówił zrozumienia anglojęzycznego zwrócenia się ministra i zwrócił mu uwagę. Naród i francuskie media przyjęły to normalnie. W ukraińskiej polityce i w wielu umownie ukraińskich środkach masowego przekazu taką pozycję przedstawią jako naruszenie praw człowieka i będą żądać dymisji Prezydenta. Ale przecież ktoś musi wykonać państwowotwórczy krok! Twarda, nieupolityczniona, godna pozycja państwa w kwestii językowej — to jest to, czego potrzebuje Ukraina. Zamiast domagać się prawnego podejścia do rozwiązania problemu języka państwowego, niektórzy z patriotów-gadułów radziliby Prezydentowi Ukrainy żądać od Rosji takich warunków dla języka ukraińskiego, jakie ma rosyjski na Ukrainie. Takich doradców jest wielu. Bardzo łatwo namawiać ojca, by drażnił obcego wuja złodziejem, nie zauważając ogromnych tłumów przestępców-wysokich urzędników na podstawie artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Zanim zacznie się wymagać od innych krajów świata szanowania naszego języka państwowego, trzeba doprowadzić do tego od wszystkich obywateli Ukrainy. W tym przypadku Prezydent nie jest niańką i nie jest agitatorem — on jest gwarantem Konstytucji. Jeśli brakuje uprawnień, on

Машинний переклад

DZIEŃ PAMIĘCI DZIENNIKARZY

Piotr ANTONENKO Przewodniczący Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Ihor Łubczenko wystąpił w Związku podczas jednego z wydarzeń dla dziennikarzy stołecznych i regionalnych mediów. Poinformował, że Związek podjął decyzję o ustanowieniu trzeciego piątku września Dniem Pamięci Zmarłych Dziennikarzy. Taką propozycję NSŻU przedstawił także Międzynarodowej Organizacji Dziennikarzy, lecz tam na razie „rozpatrują tę kwestię” i proponują czczenie pamięci dziennikarzy w Światowy Dzień Wolności Słowa 3 maja. Ihor Fedorowicz oświadczył, że warto ustanowić odrębny dzień upamiętnienia dziennikarzy. Termin wybrano po to, by przypomnieć o smutnej dacie — 16 września 2000 roku zamordowano Heorhija Gongadze. Ta zbrodnia jest symbolem terroru wobec prasy. W latach niepodległości na Ukrainie zginęły dziesiątki dziennikarzy. Setki ofiar liczy się w gorących punktach planety — w Afganistanie, Iraku, także w Rosji. Ponadto można z pewnością stwierdzić, że w naszym kraju jest jeszcze więcej dziennikarzy, którzy przedwcześnie zgasli z powodu wykonywanej pracy zawodowej. Bo i w czasach komunistycznych, i obecnie, jak przypomniał Łubczenko, zawód dziennikarza pozostaje jednym z najbardziej stresujących, a wielu kolegów, używając obrazowego określenia przewodniczącego Związku, odeszło z tego świata, „zmiażdżonych” rzeczywistością. Ihor Łubczenko poinformował, że tego dnia w wielu regionach Ukrainy dziennikarze i społeczeństwo czczą pamięć zmarłych kolegów. W szczególności w Czerkasach otwiera się salę historii regionalnego dziennikarstwa. Na propozycję przewodniczącego Związku dziennikarze uczcili pamięć kolegów minutą ciszy.

Машинний переклад

Uczony światowej sławy

Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. P. Drahomanowa, Instytut Matematyki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Niżyński Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. W. Gogola organizują IV Kijowską Międzynarodową Konferencję z Analitycznej Teorii Liczb i Rozwarstwień Przestrzennych oraz V Międzynarodowe Sympozjum o diagramach Woronoja i ich zastosowaniu w nauce i technice, poświęcone 140. rocznicy urodzin oraz 100. rocznicy śmierci wybitnego ukraińskiego matematyka Georgija Woronoja. Wydarzenia odbędą się w dniach 22–28 września w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. M. P. Drahomanowa (ul. Pirogowa 9). Georgij Woronyj urodził się we wsi Żuriawka 28 kwietnia 1868 roku. Ukończył gimnazjum w Pryłukach (1885), Uniwersytet Petersburski (1889), gdzie został pozostawiony przy uczelni w celu przygotowania rozprawy magisterskiej. Po obronie rozprawy (1894) został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1897 roku obronił doktorat. W 1907 roku Georgij Woronyj został wybrany członkiem-korespondentem Petersburskiej Akademii Nauk. Z Żuriawką G. Woronyj był ściśle związany przez całe życie — co roku przyjeżdżał do krewnych na letni wypoczynek i tutaj rozważał swoje prace naukowe. Zgodnie z wolą uczonego pochowano go w Żuriawce. Woronyj pracował głównie w dziedzinie teorii liczb. Jego prace naukowe zapoczątkowały kilka nowych kierunków w analitycznej teorii liczb, algebraicznej teorii liczb i teorii funkcji. Wyniki Woronoja z teorii form doskonałych stanowiły istotny wkład w teorię form kwadratowych i stymulowały dalszy rozwój tego działu czystej matematyki. Badania te kontynuują współcześni matematycy. Od 1993 roku w Kijowie odbyły się trzy międzynarodowe konferencje (1993, 1998, 2003), poświęcone rozwojowi kierunków naukowych, którymi zajmował się Woronyj. Od 2004 roku w różnych krajach świata odbywają się coroczne sympozja poświęcone diagramom Woronoja: w Japonii (Tokio, 2004), w Korei (Seul, 2005, organizator — Centrum Badawcze Diagramów Woronoja w Seulu), w Kanadzie (Calgary, 2006), w Wielkiej Brytanii (Glamorgan, 2007). Ponieważ rok 2008 jest rokiem pamięci Georgija Woronoja (1868–1908), na propozycję organizatorów sympozjów ISVD wspólna konferencja odbywa się na jego ojczystej ziemi. 26–27 września odbędzie się wyjazdowe posiedzenie w mieście Pryłuki i osiedlu Żuriawka.

Машинний переклад

ZARODZA SIĘ KULTURA POLITYCZNA?

Andrij ŁOZOWYJ “Szanowni koledzy, dziś jest dzień, w którym przewracamy jedną kartę historii politycznej i otwieramy nową — zwrócił się na początku posiedzenia Rady Najwyższej Arsenij Jaceniuk. — To nie polityczna apokalipsa, lecz kolejne wyzwanie dla demokracji…” 17 września z funkcji przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy zrezygnował Arsenij Jaceniuk, obecnie jeden z najpopularniejszych i najbardziej perspektywicznych polityków kraju. Wygląda na to, że w Ukrainie wreszcie zaczyna kształtować się prawdziwa kultura polityczna, gdy dygnitarz odchodzi ze stanowiska z własnej woli. Przypomnijmy, że w zeszłym tygodniu piosenkarz Swiatosław Wakarczuk złożył mandat deputowanego, stwierdziwszy, że “życie polityczne państwa zawęziło się do bezlitosnej walki o władzę. Jej ofiarami stają się nie tylko zasady moralne, ale też interesy narodowe, o których tak często mówią politycy wszystkich barw i obozów”. W swoim czasie obecny Przewodniczący Rady Najwyższej Wasyl Onopenko zasłynął tym, że odszedł z urzędu ministra sprawiedliwości z własnej woli. Jaceniuk wyjaśnił swój krok oficjalnym rozpadem większości. Na razie będzie wypełniał obowiązki przewodniczącego Rady Najwyższej. Oto co Arsenij Pietrowycz powiedział w tej sprawie: „Doszedłem do władzy pod demokratycznymi hasłami i ideałami. Do władzy trzeba wchodzić z godnością i również z godnością z niej wychodzić”. Dymisja spikera parlamentu nie będzie miała żadnych skutków prawnych dla rządu. Oznacza to, że nie oznacza automatycznej dymisji gabinetu na czele z premierem. O tym poinformował zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Ołeksandr Szlapak. Prawda, przypomniał on: zgodnie z umową koalicyjną, jeśli rozpadnie się większość w Radzie Najwyższej, z urzędu odchodzą premier i spiker. „Jaceniuk zrobił taki krok, a czy odchodzić z urzędu premiera — o tym musi zdecydować ona sama”. Natomiast minister spraw wewnętrznych Ukrainy Jurij Łucenko nie zamierza podawać się do dymisji. Pan Łucenko podkreślił, że rozpad koalicji sprowokował Sekretariat Prezydenta, a „Samoobrona Narodowa” kategorycznie temu sprzeciwiała się. Trudno ustalić, czy Jaceniuk rzeczywiście odchodzi z urzędu, czy to jego ruch PR w świetle prawdopodobieństwa przedterminowych wyborów, czy też jego udział po stronie Bałogi w wojnie informacyjnej między Sekretariatem Prezydenta a Gabinetem Ministrów. A może Arsenij Pietrowycz po prostu z klasą odchodzi z urzędu, wiedząc, że o jego miejsce będzie ubiegał się Wołodymyr Łytwyn w przypadku utworzenia koalicji BJuT—NUNS—Blok Łytwyna, albo ktoś inny w przypadku innej konfiguracji koalicji. Tymczasem niespodziewany komentarz dotyczący Ukrainy, który pojawił się w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej: „Ukraina wychodzi z kryzysu politycznego i stanie się silniejsza i »w lepszym porządku« — tak uważa znany rosyjski dziennikarz-międzynarodowiec Władimir Pozner. W wywiadzie dla rozgłośni „Echo Moskwy” powiedział: „Mimo wszystko jest tam pewna demokracja. To, co tam się dzieje, to nie jest prosta sprawa, ale to normalna walka parlamentarna. I tak właśnie powinno być. Nie mogę powiedzieć, że mnie to cieszy, ale patrzę na to pozytywnie”. Na kontrargument korespondenta „A jak же stabilność?” dziennikarz odpowiedział: „Stabilność powinna być naturalna. Powstaje dlatego, że wszystkie kawałki układają się tam, gdzie powinny leżeć, a nie dlatego, że ktoś z góry wziął wielki kij i dał wszystkim po łbie, na przykład. Nie, to nie ten przypadek. I bardzo mnie ciekawi, co tam się dzieje, i nie byłbym bardzo zdziwiony, gdyby w bardzo dalekiej przyszłości był tam inny prezydent”. Władimir Pozner uważa, że Ukraina dojdzie do republiki parlamentarnej. Czas pokaże, jednak… Jak mówią, chcesz rozśmieszyć Boga — opowiedz mu o swoich planach. Albo sporządź polityczną prognozę dotyczącą Ukrainy.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wspólny zryw się nie uda — go nie ma. W Ukrainie Cerkiew nie odgrywa roli moralnego organizatora narodu, jak w Polsce. Ukraińska władza do dziś orientuje się przede wszystkim na moskiewsko-bizantyjski wariant zarządzania, a nie na zachodnioeuropejski. Ukraińskiego mera bardziej niepokoi przychylność „gospodarza”, niż opinia inwestorów czy lojalność ludności. „Wagon gryki — i Kijów nasz!” — tak rozwiązują kwestię swojego rankingu „ukraińscy” merowie. Z tego piekielnego standardu do tej pory zdołało się wyrwać tylko kilka miast: Kamieniec Podolski, Ukrainka, Komsomolsk, Switłowodśk, Rzyszczów, trochę Lwów, Tarnopol oraz Czerniowce. Czy o kimś zapomniano? Organizacje społeczne w miastach Ukrainy istnieją w większości na papierze i nigdy nie brały takiego udziału w zarządzaniu terytorium, jak w Polsce. W Ukrainie nigdy nie przeprowadzą lustracji — boją się jej byli i obecni włodarze. Sposób życia ukraińskiej władzy to formalizm. W kilku resortach i organach władzy lokalnej na polecenie kierowników już szybko opracowano i jednogłośnie przyjęto kodeksy etyczne, jednak nikt ich nie przestrzega. Profesjonalizm jako europejska zasada doboru kadr dla ukraińskiej władzy jest nieakceptowalny — większość jej organów do dziś dobiera sobie personel według azjatyckiego kryterium osobistej lojalności wobec kierownika. Świadczy o tym stołeczny (i nie tylko) przykład: sprawozdawczość przed obywatelami władza nauczyła się sprawnie zastępować bezwstydną demagogią. W odróżnieniu od polskich, ukraińscy demokraci nie zdołali po zwycięstwie pomarańczowej rewolucji wykorzystać swoich „pięciu minut w historii” dla demokratyzacji społeczeństwa i przezwyciężenia korupcji. Bandyci do dziś nie są w więzieniach, a we władzach, jest im tam całkiem nieźle. Najstraszniejsze zaś jest to, że ukraińskie społeczeństwo obecnie jest ogólnie znacznie mniej pasjonarne i bardziej zniechęcone niż polskie. Jednak powrotu dla Ukrainy nie ma. Jeśli nie chcemy, aby nasze dzieci z wnukami wegetowały w skorumpowanym państwie, to projekt „Przejrzysta Ukraina” — jest właśnie tym, czego potrzebujemy. Więc bierzemy się do roboty, bracia, czy jak? Czy niech jeszcze władają w kraju korupcjoniści, dopóki my dorośniemy do społeczeństwa obywatelskiego?

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

SPOŁECZEŃSTWO

...monenka, W. Turczynowa, L. Czernowieckiego i innych postaci współczesnego dramatu, który rozgrywa się na oczach obywateli Ukrainy i całego świata. Autor wyraźnie określa własne stanowisko, o czym świadczą tytuły poszczególnych rozdziałów książki: „Bandycka ekonomia na wsi”, „Zakład produkcji brykietów torfowych celowo się niszczy”, „Władze występują przeciwko budowie nowoczesnej cementowni”, „Dlaczego trzeba pamiętać rok 1933”, „…obiecywał dziesięć kroków w stronę ludzi, ale nie zrobił ani jednego”, „Obrzucanie błotem kłamstwa to ich rzemiosło”, „Trzy błędne twierdzenia o nośnikach energii” itd. W zwięzłym tekście autor przedstawia istotę najważniejszych dla Ukrainy kwestii współczesności: granicę państwową, bezpieczeństwo narodowe i NATO, źródła inflacji oraz sposoby jej hamowania, rozwój nauki i tworzenie prawdziwej elity, edukację i organizację życia religijnego, rynek i własność ziemi, kulturę narodową i obowiązek pracy nad sobą, ekonomię i samorząd na wsi itd. Za plecami Witalija Korża stoją liczne spotkania i trudne dyskusje w niemal trzystu miejscowościach obwodu czernihowskiego, a zatem ma on moralne prawo stwierdzić: „…w naszym zdumiewającym społeczeństwie, mimo pozornie oczywistych rzeczy i wydarzeń, jest wielu ludzi, którzy dotąd nie określili się w swoich preferencjach, sympatiach i antypatiach wobec przyzwoitości różnych sił politycznych i osób oraz ich wpływu na naszą przyszłość”. Aby pomóc obywatelom Ukrainy w określeniu się, wydano właśnie tę książkę.

Машинний переклад

CZY BĘDZIEMY ŻYĆ BEZ KORUPCJI?

Serhij PONOMARIOW NIE POSMARUJESZ — NIE POJEDZIESZ… I teraz ukraińską rzeczywistość władzy charakteryzuje hasło: „Jeśli sprawa nie rozwiązuje się za pieniądze — rozwiązuje się za duże pieniądze”. Obecnie władza od góry do dołu sprzedaje się z radością i bez problemów. Istnieje nieformalny cennik usług. Na przykład, jeśli usługę głosowania deputowanego, według bardzo nieoficjalnych danych, wycenia się od 100 tysięcy do miliona dolarów USA, to podpis ministra w potrzebnym miejscu kosztuje „petenta” średnio tylko 30 tys. dolarów. Jeśli za legalną decyzję na twoją korzyść sędzia zedrze 10% twojej przyszłej korzyści z niej, to nielegalna będzie kosztować jedną trzecią tej korzyści. Jeśli zdanie egzaminu na stołecznym uniwersytecie kosztuje 300 dolarów, to w kijowskim wydziale komunikacji wycenią go nieco skromniej — 200 dolarów. Przykro, że naród potulnie przyjął te komercyjne inicjatywy władzy. I teraz nawet ślusarz-alkoholik z administracji budynku, przyszedłszy wymienić uszczelkę w kranie, śmiało żąda od gospodarza 50 dolarów — „za wezwanie”, a taksówkarz prosi pasażera przed podróżą o 30 hrywien, bo licznik bez tego „jakoś się nie włącza”. Wysiłkami przekupionych dziennikarzy w społeczeństwie rozprzestrzenia się już myśl o tym, że korupcja to składnik gospodarki rynkowej, prosty i skuteczny sposób rozwiązywania osobistych problemów (mówią, że takie publikacje opłaca się na poziomie materiałów wyborczych — od 20 dolarów za tysiąc znaków drukarskich bez spacji). SAM NIE DAJĘ I WAM NIE RADZĘ Jednak na Ukrainie przybywa świadomych obywateli, którzy odmawiają dawania łapówek. I nie z powodu własnej biedy, a z zasady — bo to obrzydliwe. Tacy „dziwacy” zgadzają się poczekać na rozwiązanie swojej sprawy lub poświęcić czas i nerwy, aby zmusić urzędnika do wykonania swojego obowiązku. Oczywiście sprawa ta jest bardzo żmudna i niełatwa — wszak i skorumpowane ukraińskie sądownictwo często staje po stronie łapówkarzy. Jednak zrozumiałe jest: gdy tylko tacy pryncypialni dziwacy będą stanowić większość populacji kraju, skorumpowani ukraińscy urzędnicy po prostu odejdą z torbami. Jewhen HOLYBARD I to jest wydarzenie, bo we współczesnym ukraińskim piśmiennictwie można prześledzić jedynie pojedyncze udane próby twórczości w specyficznym gatunku — literatura faktu. Ten gatunek wymaga od autora wysokiej odpowiedzialności za własne oceny i wnioski, uzyskane z osobistych obserwacji, rozmów z dużą liczbą ludzi i studiowania dokumentów. Wymaga to pracowitości, oddania i bezstronności w pracy nad materiałem, a przede wszystkim — elementarnej przyzwoitości. Dokumentalnie uzasadniona, zilustrowana książka „Przez pryzmat faktów” odpowiada tytułowi. Zawiera faktografię głównych wydarzeń na Ukrainie od czerwca 2007 do czerwca 2008 roku, w których autor brał udział, przebywając czasem w epicentrum, a czasem wśród przeciętnych obywateli państwa. Materiały Witalij Korż dobierał podczas spotkań z wyborcami przeważnie nie w salach konferencyjnych, a w halach produkcyjnych przedsiębiorstw, w polu podczas żniw, w szpitalach, szkołach. Fragmenty tych spotkań odtworzono na dziesiątkach kolorowych fotografii, zamieszczonych w książce. To książka o nas, o naszych przekonaniach, troskach i wątpliwościach. To kronika i powieść jednocześnie. Zaczyna się od stwierdzenia, które może być swoistą przepustką do wejścia w dalszy rozwój tematu: „Naród nasz ukraiński — zdumiewający, naród-marzyciel. Marzy o świetlanej przyszłości, dla nadejścia której nie bardzo się wysila, niczym nie chce ryzykować, a zwłaszcza — poświęcać”. Instytut Demokracji imienia Pyłypa Orłyka postanowił połączyć wysiłki takich „gości z przyszłości” wokół projektu „Przejrzysta Ukraina”, którego masowe wdrażanie rozpoczynają w tym miesiącu. „Orłykowcy” twórczo zapożyczyli doświadczenie sąsiedniej Polski, gdzie program „Przejrzysta Polska” z powodzeniem realizują od 2000 roku. Wybór dyktuje podobieństwo sytuacji społeczno-ekonomicznej w naszych krajach, udane polskie doświadczenie walki z korupcją oraz dążenie Polaków do widzenia sąsiedniej Ukrainy tak samo przejrzystą i wolną od dyktatury łapówki, jak własny kraj. JAK POLSKA STAŁA SIĘ PRZEJRZYSTA Program „Przejrzysta Polska” rozpoczynano w warunkach podobnych do obecnych ukraińskich. Władza była dość skorumpowana, szczególną łapówkarskością wyróżniały się policja, medycyna oraz organy władzy lokalnej. Jak delikatnie zaznaczył kierownik projektu „Przejrzysta Polska” Przemysław Fenrych, „niepokoiły nas nieprzyjemne relacje między wspólnotą a władzą. Sytuacja nieco poprawiała się tylko przed wyborami, i to tylko „na górze”. Ukraińskie realia, czyż nie? W przededniu wyborów władza kocha naród, jednak bez wzajemności: naród chętnie żywi się darowaną kaszą gryczaną — i kontynuuje pogardzanie władzą. Dla pokonania korupcji Polacy postanowili wykorzystać wszystkie możliwości: zaostrzenie kar dla skorumpowanych; zapewnienie przejrzystości władzy; szerzenie w społeczeństwie opinii o niedopuszczalności korupcji. Polacy zdołali wykorzystać wszystkie te dźwignie wpływu. Przez osiem lat „Gazeta Wyborcza” opublikowała prawie 600 materiałów o korupcji we wszystkich sferach życia. Zmieniły one opinię publiczną na tyle, że ostatecznie sejm Polski przyjął ustawy, które zwiększają odpowiedzialność skorumpowanych. Dalej Polacy zabrali się za władzę lokalną, z którą obywatele muszą mieć do czynienia najczęściej. — Chcieliśmy widzieć urzędnika jako partnera, a nie wroga — zaznacza Przemysław Fenrych, — i dlatego postawiliśmy sobie za cel budowę etycznego samorządu. Specjaliści projektu „Przejrzysta Polska” opracowali dla organów władzy lokalnej „Sześć zasad udanego zarządzania”, które w rzeczywistości stanowią fundamenty społeczeństwa obywatelskiego. 1. Przejrzystość władzy. Zasada przewiduje zapewnienie publiczności pracy organu władzy. Na początek urzędnicy muszą opracować i opublikować wykaz usług, które władza świadczy obywatelom. 2. Nietolerancja wobec korupcji. W każdym organie władzy należy opracować i przyjąć kodeks etyczny, z którym władza musi zapoznać wyborców. Urzędnika, który dopuścił się naruszenia tego kodeksu, karze się dymisją. 3. Angażowanie obywateli w zarządzanie terytorium. Opracowanie i wdrożenie programu współpracy organu władzy z organizacjami społecznymi. 4. Przewidywalność władzy. Opracowanie z udziałem organizacji społecznych strategii rozwoju terytorium. 5. Profesjonalizm. Organy władzy miały opracować technologię przyjmowania do pracy specjalistów wyłącznie na zasadach fachowości. 6. Sprawozdawczość. Władza musi regularnie składać sprawozdania przed wyborcami ze swojej działalności, przede wszystkim z wydatkowania zebranych na terytorium wspólnoty środków. Opracowane zasady opublikowano w „Gazecie Wyborczej” z wezwaniem do urzędników i wspólnot o przyłączanie się do wykonywania programu „Przejrzysta Polska”. Sukces przyszedł daleko nie od razu. Potrzebne były wielkie wysiłki zespołu projektu, aby obudzić Polaków i skłonić do rozpoczęcia pracy nad samooczyszczeniem. W pilotażowej fazie projektu zgłosiło się do udziału tylko kilka wspólnot i organów władzy lokalnej. Specjaliści zorganizowali dla urzędników szkolenia, jeździli po kraju, kontrolując przestrzeganie zasad. Pomogło od razu kilka czynników. Po pierwsze, przygotowania i wstąpienie kraju do Unii Europejskiej — całą Polskę ogarnęło pragnienie zmian na lepsze. Po drugie, Polacy w swoim czasie zdołali wykorzystać unikalną sytuację po zwycięstwie „Solidarności” i ustawowo zagwarantować wysoką rolę wspólnoty w zarządzaniu terytorium. Po trzecie, swoje ważne słowo w procesie oczyszczania władzy powiedział Kościół, który zawsze stawiał wysokie wymagania moralne społeczeństwu. Po czwarte, polskie społeczeństwo przeszło przez oczyszczenie lustracją — to ułatwiło realizację programu „Przejrzysta Polska”. Wreszcie pragmatyczni kierownicy organów władzy samorządowej zrozumieli, że certyfikat uczestnictwa w projekcie „Przejrzysta Polska”, który otrzymywał skuteczny organ władzy, to dla nich atut przed zachodnimi inwestorami i przed wyborcami. W końcu walka z korupcją w Polsce stała się modna. Liczba gmin uczestniczących w programie wzrosła do setek. Akcja „Przejrzysta Polska” trwa i w jej sukcesie nie trzeba wątpić — Polacy ogłosili swoją niechęć do życia po staremu. CZY UCZYNIMY PRZEJRZYSTĄ UKRAINĘ? Już od kilku lat Instytut Demokracji imienia Pyłypa Orłyka przy wsparciu polskiej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej prowadzi pilotażowy etap wdrażania projektu „Przejrzysta Ukraina”. Objął on osiem ukraińskich centrów rejonowych i przyniósł niezłe rezultaty. Dało to podstawy organizatorom do ogłoszenia przejścia do masowej fazy projektu. Jednak na Ukrainie ruch przeciwko korupcji napotyka przeszkody, których nie było w Polsce. Kierownictwo Ukrainy nie spieszy się do UE, więc wykorzystać społeczny... Najohydniejszym atrybutem ukraińskiej władzy była i pozostaje korupcja. W spadku po komunizmie Ukraina otrzymała wszechmocny „znajomościowy układ” i zrodzone z niego prawo telefoniczne. Przejmując władzę, ukraińska pseudoelita szybko przerosła swoich leninowskich nauczycieli w sztuce „załatwiania spraw” z korzyścią dla własnej kieszeni, wprowadzając na niespotykaną wcześniej skalę technologię „łapówkarską”.

Машинний переклад

PRZEZ PRYZMAT FAKTÓW

Taki tytuł nosi właśnie wydana książka znanego działacza społecznego, posła do Rady Narodowej Ukrainy Witalija Korża. Jej treść w pewnym stopniu oddaje podtytuł — „Subiektywna kronika okresu dojrzewania niepodległej Ukrainy”. Autor uważa, że pomarańczowa rewolucja była pozytywnym i optymistycznym wyjątkiem na tle długotrwałych pesymistyczno-beznadziejnych rządów. Mając świadomość odpowiedzialności za swoje słowa i czyny, Witalij Korż rozpoczyna opowieść pod hasłem ze Pisma Świętego: „Po ich słowach, nie po czynach poznacie ich”. I rzeczywiście, dziś mamy możliwość poznać po konkretnych czynach wielu z 268 osób, o których mowa w tekście, oraz tych, które zostały wymienione na liście na końcu. Witalij Korż obejmuje szerokie spektrum problemów ukraińskiego społeczeństwa: niedostateczną samoświadomość, a co za tym idzie, niski poziom świadomości narodowej, silny antyukraiński wpływ Rosji i aktywne destrukcyjne działania antyukraińskich sił wewnątrz Ukrainy, ryzyko utraty suwerenności i integralności terytorialnej państwa, rolę konkretnych osób w złożonych i sprzecznych procesach. Autor wyraźnie stawia akcenty, opierając się na faktach dokumentalnych i wypowiedziach uczestników wydarzeń. Właśnie na tym dokumentalnym fundamencie przedstawiono charakterystyki osobistości znanych nie tylko na Ukrainie — J. Tymoszenko, W. Juszczenki, P. Si-

Машинний переклад

MY ZNAMY PRAWDĘ O LUDOBÓJSTWIE (odpowiedź ukraińskiego dziennikarza rosyjskim historykom)

Aleksander KRAMARENKO Mam nadzieję, że wielu widziało, jak w tłumie rozpaczliwie krzyczy prawdziwy złodziej, który zrozumiał, że lada moment zostanie zdemaskowany. I nie tylko krzyczy, ale wręcz w popłochu ucieka od człowieka, którego oczernił. Rzecz jednak w tym, że czyni to zupełnie nie po to, by zatrzymać tego człowieka, lecz po to, by zyskawszy czas, zbić z tropu obecnych i uciec przed pościgiem i odpowiedzialnością za popełnioną zbrodnię. Coś podobnego, niestety, obserwujemy w polemice rosyjskich historyków ze Stanisławem Kulczyckim w sprawie Hołodomoru na łamach gazety „Dień” (z 16 kwietnia i 3 czerwca tego roku). I robi się niezręcznie na myśl, że tak poważna gazeta udostępnia swoje łamy szowinistycznym bredniom prokremlowskich uczonych. Ale nie będziemy o smutnym. I pensyjski profesor Wiktor Kondraszin, i jego kolega z MGU Michaił Dmitrijew jednym głosem wyrażają żal z powodu tego, że wszyscy ich ukraińscy przeciwnicy poszli za swoimi prorządowymi politykami, uznając Hołodomor za ludobójstwo. Ale czy rzeczywiście tak jest? Każdy, kto choćby pobieżnie zna współczesną rosyjską i ukraińską historiografię, powie, że nie. Bo na Ukrainie dziś jest taki znany historyk jak Petro Tołoczko, który publicznie nie uznaje ludobójstwa własnego narodu. A kto jest u was, panowie Kondraszin i Michaił Dmitrijew, kto na najwyższym poziomie naukowym uznałby je? Tak, jest Jurij Afanasjew — mężny i uczciwy uczony i człowiek. Ale nawet on, niestety, w waszej „demokratycznej Rosji” dziś odważa się jedynie na wymowne milczenie. Zatem jak by nie kręcić, wychodzi jednomyślne „aprobata” stanowiska Kremla, panowie historycy, właśnie u was… I Kondraszin, i Dmitrijew po raz kolejny demonstrują jednomyślność, budzącą podejrzenia z punktu widzenia samodzielnych uczonych, twierdząc, że nie ma ani jednego bolszewickiego dokumentu, który by poświadczał ludobójstwo Ukraińców, dlatego też nie można go uznać za ludobójstwo. Wynika z tego, że obaj w takim razie nie uznają także żydowskiego Holokaustu, ponieważ nie ma ani jednego faszystowskiego dokumentu, który by poświadczał potrzebę eksterminacji Żydów ze względu na cechę etniczną. Otóż polemizować z tymi rosyjskimi humanistami każdemu przyzwoitemu człowiekowi, przyznam, jest nawet niezręcznie. Pozwolę sobie jednak wyjaśnić tym uczonym, że każdy zbrodniczy reżim, podobnie jak zwykli przestępcy, myśli o skutkach swoich czynów i jakoś nie zostawia autografów na miejscach zbrodni. Teraz zwróćmy uwagę na poszczególne fragmenty publikacji Michaiła Dmitrijewa w „Dniu”, by następnie w pełni skupić się na polemice z głównym specjalistą Rosji od obalania faktu bolszewickiego ludobójstwa Ukraińców w latach 1932—1933, Wiktorem Kondraszinem. Jestem przekonany, że pan Dmitrijew jako organizator przyszłych moskiewskich dyskusji w sprawie Hołodomoru publicznie obiecał na łamach „Dnia” zapraszać ukraińskich dziennikarzy, autora tego materiału nie zaprosi. Choć nie znam ani jednego ukraińskiego dziennikarza, który miałby tyle publikacji na temat Hołodomoru w ukraińskiej prasie (w tym także w „Dniu”), ile mam ich ja. A jednak nie zaprosi. I nawet gdyby chciał to zrobić, to ludzie o „surowym, uczciwym spojrzeniu” na tym samym MGU (gdzie zresztą swego czasu sam studiowałem) poradzą mu, by tego nie robił, a on jako prawdziwy Rosjanin nie zwlekając zgodzi się z nimi. Pan Dmitrijew proponuje ukraińskim uczonym-historykom prowadzić publiczną dyskusję z ich rosyjskimi kolegami na łamach „Dnia” i na ukraińskich kanałach telewizyjnych. Choć w tym przypadku wypadałoby mu, oczywiście, bardziej etycznie zaproponować taką dyskusję na łamach na przykład „Izwiestij” czy „Komsomolskiej Prawdy”, a także na kanale ORT. Jednak sądzę, że wychowany profesor świadomie tego nie robi i zamiast zapraszać gości z Ukrainy sam „со товарищи” wprasza się do nas w gości. Jak Pan myśli, dlaczego? Waha się Pan? Zainicjowanie tego rodzaju polemiki w całkowicie „demokratycznych” rosyjskich mediach (a to nieuchronnie doprowadzi do fermentu w umysłach Rosjan) jest dziś po prostu niebezpieczne, dlatego M. Dmitriew tego nie robi — choćby po to, by po tym pozostać profesorem MGU. Czy nie tak, panie Dmitriew? Oto wreszcie dotarłem także do „niezbitych” kwintesencji dotyczących Hołodomoru-negacjonizmu i samego Wiktora Kondraszyna. Dziwne, ale dla tego wybitnego rosyjskiego historyka autorytetami na świecie w dziedzinie badań nad Hołodomorem są wcale nie Stéphane Courtois, Norman Davies, Robert Conquest czy James Mace, lecz mało znana Amerykanka D. Penner, która nie uznaje Hołodomoru za ludobójstwo Ukraińców. Z góry przepraszam tę szanowną panią za to, że być może jej dziadek lub pradziadek w komisarskiej skórzanej kurtce ten sam „wymyślony” przez ukraińskich nacjonalistów Hołodomor właśnie organizował. Być może się mylę. Jednak poważni badacze Hołodomoru w latach 1932—1933, mam nadzieję, rozumieją, że prawdopodobieństwo mojego błędu w tym przypadku nie jest aż tak wielkie. Dziwi także temat naukowego referatu Wiktora Kondraszyna, z którym objechał cały świat: głód w latach 1932—1933 w Powołżu i w ZSRR. Cóż tu można powiedzieć: albo Powołże w tym czasie nie wchodziło w skład imperium, albo głód tam był, według Kondraszyna, większy niż u nas… Ale najważniejsze nie w tym, lecz w tym, że zdaniem szanownego profesora temat głodu nie powinien dzielić Ukraińców i Rosjan (a dlaczego nie Białorusinów?), lecz ich łączyć. I potrzebna do tego jest tylko drobnostka — abyśmy my, Ukraińcy, wyrzekli się rzekomo wymyślonego własnego ludobójstwa i znów razem na wieki z „starszym bratem”. Po co? Bliższe mi są rady uznanego na świecie socjologa Francisa Fukuyamy oraz świętej pamięci papieża Jana Pawła II, którzy proponują nam zjednoczenie się właśnie na podstawie pamięci o naszym Hołodomorze-ludobójstwie i, zjednoczywszy się, stać się wreszcie w pełni Europejczykami. Z punktu widzenia zdrowego rozsądku niezrozumiały jest wniosek penzeńskiego profesora, że podczas jakiejkolwiek industrializacji zwyczajnie i całkowicie uzasadnione jest, iż w większym stopniu cierpiały bez wszelkiego ludobójstwa właśnie zbożowe regiony imperium — należy rozumieć przede wszystkim Ukrainę i Kubań. Przypuśćmy, że rządowi bolszewików, który nie życzył śmierci swoim obywatelom, przede wszystkim potrzebny był chleb na eksport. Dlaczego zatem od Ukraińców trzeba było zabierać cały chleb aż do ostatniego ziarna, a Rosjanom pozostawiać minimalne zapasy? Czyżby tylko dlatego, że Ukraińców na początku chleba było więcej? Dziwna logika. Trzeba stwierdzić, że profesor Kondraszyn, który tak zawzięcie i wszechstronnie do- Teodozjusz Humeniuk. „Nasi święci” ...wodzi na łamach „Dnia”, że Hołodomor w żadnym wypadku nie może być ludobójstwem, po prostu nie zna on semantyki tego słowa. Według jego przekonania ludobójstwo to dążenie do całkowitego zniszczenia tej czy innej narodowości. A tymczasem zgodnie z postanowieniami artykułu 2 odpowiedniej Konwencji ONZ ludobójstwo to umyślne zniszczenie jedynie części grupy etnicznej lub innej grupy społecznej. Na szczęście ludzkość w tym przypadku nie kieruje się przekonaniami naszego wielkiego znawcy pojęcia ludobójstwo z Penzy. Profesor Kulczycki już tłumaczył mu różnice między bolszewickim ludobójstwem Ukraińców a faszystowskim ludobójstwem Żydów. Najwidoczniej jego kolega Kondraszyn tego tak i nie przyswoił. Dlatego spróbuję wyjaśnić to jeszcze raz, jak mówią, na palcach. Otóż faszyści zabijali Żydów tylko za to, że są Żydami. Rzecz jasna zadaniem maksimum było ich całkowite unicestwienie. Komuniści zaś zniszczyli Ukraińców nie dlatego, że są Ukraińcami, lecz dlatego, że ukraiński chłop bardzo różnił się mentalnością od rosyjskiego i wcale nie chciał wstąpić do kołchozu. Oczywiste jest, że bolszewicy musieli przewychować ukraińskiego chłopa głodową śmiercią jego dzieci i rodziców, braci i sióstr, a co najważniejsze — przedśmiertnymi głodowymi mękami i oczekiwaniem nieuchronnej śmierci jego samego. I rzeczywiście przewychowali. Natomiast przewychowywanie w ten sposób ukraińskich robotników, urzędników i wojskowych nie było komunistom potrzebne. W tym świetle staje się zrozumiała także ta pomoc żywnościowa, którą otrzymała na wpół wymarła ukraińska wieś, o której pisze w swoim artykule Wiktor Kondraszyn. Zaczęła napływać na Ukrainę dopiero od czerwca 1933 roku, kiedy komuniści w ukraińskiej wsi już osiągnęli swój cel. A dlaczego tej pomocy nie udzielono na czas — na początku 1933 roku (przecież w obu wariantach byłby to ten sam ukraiński chleb z urodzaju 1932 roku), pan Kondraszyn skromnie przemilcza (uważając, że Ukraińcy mogli się żywić normowanym ziarnem siewnym z Centrum). O tym on nigdy nie powie, bo to to samo, co przyznać fakt ludobójstwa. A to już dla jego imperialnej świadomości jest wywrotą. Słyszałem opowiadania dziesiątków moich starszych rodaków (które, nota bene, są udokumentowane), w których twierdzą, że bolszewiccy pachołkowie zabierali w domach ich rodziców wszystko, co nadawało się do jedzenia. Jeśli dla pana Kondraszyna jest to „nieprzekonujące”, to zgódźcie się, że to już jego osobisty problem natury etycznej. Wszyscy, którzy przeżyli Hołodomor, jednogłośnie stwierdzają: kilka kilometrów od ich wsi, we wsiach rosyjskich głodu nie było. I wraz z rodzicami chodzili tam, by wymieniać na swoje ręczniki i wyszywane koszule produkty spożywcze. Teraz spróbuję odpowiedzieć także na pytanie profesora Kondraszyna, dlaczego i w Rosji w... 1932–1933 lata ludzie umierali wtedy, gdy komuniści nie zabierali im wszystkiego, co nadawało się do jedzenia. Po pierwsze, według spisu powszechnego z 1926 roku Ukraińcy stanowili 75 % ludności rosyjskiej Kubania. Było ich też ponad połowa w Północnokaukaskim Kraju w ogóle. I to właśnie ten rosyjski region, gdzie straty ludzkie od Hołodomoru były najbardziej znaczne. Po drugie, miałem możliwość rozmawiać ze świadkami głodu 1932–1933 w rosyjskich wsiach obwodu ługańskiego, położonych w rejonie Staniczno-Ługańskim. Tak, umierali tam wtedy przede wszystkim marginalni elementy ich społeczności — pijacy, sieroty, nierobi itp. Umierali dlatego, że ich sąsiedzi po prostu przestali dawać im jałmużnę. Jednak wszystkie te ofiary pochowano zgodnie z tradycją chrześcijańską na cmentarzach, a nie dziesiątkami i setkami we wspólnych mogiłach, jak w ukraińskich wsiach, i ich liczba jest nieporównywalnie mniejsza. Powiem więcej: zbierając informacje od mieszkańców rejonu Staniczno-Ługańskiego w obwodzie ługańskim, odnotowywano przypadki, gdy tu w 1933 roku uciekali przed głodową śmiercią Ukraińcy z rejonów tarasiwskiego i millerowskiego (gdzie były całe enklawy ukraińskich wsi) w obwodzie rostowskim Rosji i znajdowali tu ratunek. Zatem Hołodomor był także na Donie, ale również głównie dla Ukraińców. Profesor Kondraszin, podobnie jak jego kolega Dmitrijew, powinien wiedzieć, że liczba ofiar Hołodomoru w ukraińskich wsiach wielokrotnie przewyższa liczbę ofiar II wojny światowej. Wyraźnie i wymownie świadczą o tym listy poległych. Znając te fakty, każdy przyzwoity człowiek, nieodmówiący współczucia cudzemu nieszczęściu, nie może nazywać jednej tragedii wielkimi ofiarami narodu radzieckiego w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej, a drugiej — jedynie trudnościami i wypaczeniami kolektywizacji. Czy wy, należący do naukowej elity Rosji, nie odczuwacie otwartego cynizmu w takim podejściu do historii Ukrainy? A może dla was takiej historii po prostu nie ma? We swoich wnioskach Wiktor Kondraszin twierdzi, że głodu nikt wcześniej nie planował. Być może, ale Hołodomor w Ukrainie planowano najstaranniej. Tak, już w 1931 roku komuniści skonfiskowali ukraińskim chłopom wszystkie legalnie zarejestrowane strzelby myśliwskie. Tak, na wszelki wypadek, aby ojcowie rodzin zachowywali się uległie, gdy za rok lub dwa poinstruowani przez komisarzy miejscowi aktywiści zabiorą im całe zboże i inne zapasy żywności, skazując ich rodziny na najstraszliwszą ze wszystkich śmierci — śmierć głodową. Wtedy też komuniści starannie zebrali wszystkich ukraińskich kobzarzy rzekomo na zjazd w Charkowie, gdzie ich potem rozstrzelano lub wtrącono za kraty na długi okres. Zrobiono to dlatego, że w przeciwieństwie do prasy komunistycznej, która posłusznie milczała o Hołodomorze przez dziesięciolecia, na kobzarzy bolszewicy nie mieli wpływu. Ci zapewne utrwaliliby i przekazali przyszłym pokoleniom prawdę o ludobójstwie. Doktorowi nauk historycznych Kondraszinowi, który bada temat głodu 1932–1933 w ZSRR, powinny być dobrze znane te fakty. Ten „bezstronny” uczony albo nie uważa ich za istotne, albo świadomie milczy. Chciałem powiedzieć Wiktorowi Kondraszinowi i Michaiłowi Dmitrijewowi, że w latach naszej niepodległości w Ukrainie z niebytu powstaje inteligencja narodowa, która wyznaje wartości europejskie, a zupełnie nie euroazjatyckie, czego wy bardzo byście chcieli. Nas, delikatnie mówiąc, nie pociąga ZSRR. Przywykliśmy już do tego, by nie szczycić się swoim największym na świecie terytorium i najsilniejszą armią. A nie dlatego, że tak nie lubimy Rosji i Rosjan, lecz dlatego, że wasze priorytety mentalne są dla nas dziś po prostu śmieszne. Dlatego wy, intelektualiści, powinniście rozumieć, że wspólna historia między nami może istnieć tylko wtedy, gdy znów uda wam się uczynić Ukrainę swoją guberną. Ale nawet wtedy, zapewniam was, pozostaniemy wewnętrznie wolnymi ludźmi, a wasze imperium będzie miało z nami wielkie problemy.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w nim całkiem prawdopodobne (oczywiście przy wsparciu władz lokalnych) otwarcie w gimnazjum izby-muzeum autora oryginalnych idei połączeń międzyplanetarnych. Jej podstawą mogłyby stać się opracowania nauczyciela gimnazjum, proświcianina Mykoły Matwijenki, z którymi zapoznał on uczniów klas starszych oraz gości placówki oświatowej. językiem państwowym, chociaż te stworzone przed 1991 rokiem można nie dubbingować i nie udźwiękawiać, ale z obowiązkowym opatrywaniem napisami w języku ukraińskim. W większości regionów Ukrainy przedszkolne i ogólnokształcące placówki oświatowe uzyskały status ukraińskojęzycznych. Jednak w Autonomicznej Republice Krymu i regionach wschodnich procesowi temu wciąż brakuje dynamiki. Ministerstwo Oświaty i Nauki prowadzi również monitoring problemów nauczania dyscyplin w języku ukraińskim w szkołach wyższych. Na podstawie jego wyników zostanie opracowany i zatwierdzony plan działań dotyczący wprowadzenia nauczania w szkołach wyższych w języku ukraińskim w pełnym zakresie. W ciągu lat 2006—2007 Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii udzielił wsparcia państwowego szeregowi ukraińskojęzycznych wydawnictw periodycznych dla dzieci i młodzieży („Soniasznyk”, „Weselo czka”, „Junyj naturalist”, „Odno kłasnyk”, „Kołosok”, „Swit mołodi”, „12+”, „Kazkowyj weczir”, „Dołonka”, „Artkłas”, „Wułyk”). Pozwoliło to na zwiększenie nakładów i poprawę poligrafii. Przygotowano i przedłożono pod rozpatrzenie rządu projekt rozporządzenia, aby zapewnić systemowe rozpowszechnianie krajowej produkcji wydawniczej na całym terytorium kraju przez podmioty działalności wydawniczej wszystkich form własności, sprzyjać ustanowieniu odpowiednich normatywów usług księgarskich, otwierając nowe księgarnie na wsiach i w miastach, stymulować wydawanie produkcji książkowej oraz jej rozpowszechnianie zgodnie z europejskimi standardami itp. Dane statystyczne dostarczyła „Izba Książki im. Iwana Fedorowa”. Według jej danych liczba tytułów gazet, które wychodzą w języku ukraińskim, wynosi 1411, w języku rosyjskim — 1176, liczba numerów odpowiednio — 65 310 i 55 068. Jeśli spojrzeć na kioski z gazetami w Kijowie, to trudno uwierzyć w takie liczby. Pocieszające jest to, że Ministerstwo Kultury i Turystyki, Ministerstwo Oświaty i Nauki oraz Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii obiecują podejmować działania skierowane na poprawę sytuacji językowej na Ukrainie, uważając ten problem za pierwszoplanowy. Od Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki ekologicznej, wykorzystania zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej „Proświta” otrzymała odpowiedź na apel uczestników „okrągłego stołu” „Problemy środowiska, ekokultury i zdrowia narodu”, którego posiedzenie odbyło się z naszej inicjatywy. Komisja wyraża podziękowanie za wykonaną pracę i rzeczowe wnioski „okrągłego stołu”, podziela zaniepokojenie stanem środowiska na Ukrainie… A dalej warto przytoczyć odpowiedź w całości: „Uważamy, że rozwiązanie wielu problemów leży w płaszczyźnie przejścia Ukrainy na zasady zrównoważonego rozwoju. Zrównoważony rozwój — to jakościowo inny typ rozwoju, u którego podstaw postawiono harmonizację relacji człowieka i przyrody na bazie integracji zadań ekonomicznych, ekologicznych i socjalnych. Zasady formowania struktur administracyjnych i procedur dla zapewnienia przejścia do zrównoważonego rozwoju, integracja tych zasad w politykę sektorową, a mianowicie w politykę przemysłową, energetyczną, transportową, agrarną i regionalną, są w obecnym czasie najbardziej aktualne. Komisja stale pracuje w kierunku udoskonalenia ustawodawstwa ochrony przyrody oraz kontroli nad wykonaniem Decyzji Komisji”. (Przewodniczący Komisji A. I. Semynocha). Zrozumieliście? Zatem o nasze środowisko możemy być spokojni… Materiał przygotowała Nadija KYRIAN

Машинний переклад

„ON WIEDZIAŁ WSZYSTKO TAK, JAKBY ŻYŁ W KOSMOSIE…”

Światlana OREL, Kirowohrad Taki wniosek wyciągnął regionalista z miasteczka Mała Wyska Serhij Sirenko, pracując nad informacyjną broszurą „Gwiezdna droga ukraińskiego geniusza”, poświęconą Juriju Kondratiukowi. Tę broszurę otrzymali uczniowie i nauczyciele Gimnazjum nr 1 w Małej Wysce, a także wszyscy chętni w Dzień Wiedzy, kiedy w budynku gimnazjum uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową jednemu z wybitnych teoretyków światowej astronautyki. Los zrządził, że na początku XX wieku Jurij Kondratiuk przez kilka lat mieszkał i pracował w miasteczku Mała Wyska. Ten ukraiński samouk (ze względu na okoliczności życiowe miał jedynie wykształcenie gimnazjalne), pracując na różnych stanowiskach technicznych w miejscowym młynie parowym, a później w cukrowni, nie przerywał swojej pracy naukowej. I być może właśnie w Małej Wysce powstawały strony obliczeń matematycznych lotu statku kosmicznego na Księżyc, które wykonał pół wieku przed startem amerykańskiego „Apollo”. Aleksander Szargiej (prawdziwe imię i nazwisko Jurija Kondratiuka) zbliżył się do rodziny Łaszyńskich, której głowa była dyrektorem miejscowego młyna parowego. Zachowało się wiele wspomnień o ich stosunkach, podobnie jak o pobycie naukowca (jego praca „Podbój przestrzeni międzyplanetarnych” ma niezwykłą wartość naukową) w niewielkim prowincjonalnym miasteczku nad rzeką Wys. Tablicę pamiątkową ustawiono z inicjatywy organizacji społecznych, w tym „Proświty” (przewodnicząca Natalia Babajewa), przy finansowym wsparciu obwodowej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej. Miejscowa inteligencja od dawna zbierała materiały o życiowej i naukowej drodze Kondratiuka, więc w przyszł-

Машинний переклад

OD SŁÓW DO CZYNÓW

Kwestie języka, kultury, duchowości, pamięci narodowej i zdrowia narodu stanowią podstawowe zadania Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Poświęcamy im „okrągłe stoły”, kierujemy do władz zapytania i propozycje itd. Na nasze wystąpienia niedawno otrzymaliśmy odpowiedzi od Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. Te instytucje popierają działalność „Proświty”, podzielają jej zaniepokojenie sytuacją, jaka ukształtowała się w krajowej przestrzeni informacyjnej, i popierają propozycje zawarte w wystąpieniach dotyczące wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy. Większość tych kwestii rozpatrzono również na posiedzeniu RNBO i określono zespół pilnych działań, aby zagwarantować bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy. Wśród nich są: przygotowanie projektów Doktryny bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy i Koncepcji narodowej polityki informacyjnej; opracowanie środków wsparcia państwa dla tworzenia i rozpowszechniania programów telewizyjnych i radiowych rodzimej produkcji; zapewnienie należytego finansowania z budżetu państwa Ukrainy państwowych spółek telewizyjno-radiowych i agencji informacyjnych (do realizacji tych zadań potrzeba 194 mln hrywien, obecnie wydaje się 77 mln hrywien); wdrożenie cyfrowego radiofonii, przede wszystkim w obwodach przygranicznych oraz w Autonomicznej Republice Krymu. Przewidziano stopniowe zwiększanie udziału programów ukraińskojęzycznych, programów własnej produkcji oraz przygotowanych lub przetłumaczonych na język ukraiński w ogólnej objętości nadawanych treści: od 1 września 2009 roku — nie mniej niż 80 %; od 1 września 2010 roku — nie mniej niż 85 %. Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii podejmuje działania na rzecz utworzenia rosyjskojęzycznej redakcji Służby Światowej „Radio Ukraina” oraz zapewnienia nadawania na Rosję. Realizując funkcje nadzorcze, Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii analizuje przestrzeganie przez organizacje telewizyjno-radiowe Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” art. 9, ust. 1. Ten artykuł określa, że w ogólnej objętości nadawania każdej organizacji telewizyjno-radiowej nie mniej niż 50 % powinny stanowić narodowy produkt audiowizualny lub utwory muzyczne ukraińskich autorów i wykonawców. Jednak wspomniana Ustawa nie reguluje udziału ukraińskojęzycznego materiału piosenkarskiego, co hamuje rozwój i upowszechnianie ukraińskiej kultury. Wkrótce Narodowa Rada planuje zatwierdzić regulamin stale działającej grupy, która ma zapewnić monitoring eteru pod względem języka, jakim posługują się firmy. Uważa się, że wskazane jest włączenie do składu tej grupy przedstawiciela Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Stopniowo poprawia się sytuacja z produkcją filmów narodowych. Tak więc w 2007 roku na potrzeby produkcji filmowej z budżetu państwa wykorzystano 57,5 mln hrywien, co umożliwiło rozpoczęcie produkcji 70 filmów. Jeśli językiem oryginału filmów nie jest ukraiński, filmy są emitowane wyłącznie pod warunkiem ich dubbingowania przez der-

Машинний переклад

ZŁOTA GAŁĄZKA ANIELSKIEGO ZIELA

Wyrażamy szczere podziękowania Julianowi Mieczysławowiczowi Konecznemu, honorowemu proświcianinowi, za wieloletnią pracę w „Proświcie” i pomoc czasopismu „Dzwin Sewastopola”. Julian Mieczysławowicz to patriota, który z dala od Sewastopola przez dziesiątki lat walczy o ukraiński Sewastopol, czuje się blisko nas, żyje naszymi problemami. Z funduszy Konecznego opłacany jest skład komputerowy czasopisma. Znaczne sumy uzdrowiciel przekazuje na cerkiew Kobzarza. Wołodymyr PROCENKO, Krym „Pomagałbym więcej — pisze Koneczny w liście do redakcji — ale lata dają już o sobie znać. Niestety, chorowałem. Leczyłem się samodzielnie i teraz odzyskuję siły. Bardzo przykro, że nie mogę przyjmować większej liczby ludzi, którzy tak potrzebują pomocy”. I nic dziwnego, że w wieku 78 lat Julian Mieczysławowicz troszczy się o nas z wami, o nasze zdrowie, gdyż ten obdarzony człowiek posiada wiele tajemnic uzdrawiania za pomocą wahadła, ziół leczniczych i własnego wewnętrznego wyczucia. Sam przygotowuje z ziół leczniczych mikstury. Takich znawców z szacunkiem nazywa się uzdrowicielami ludowymi. Mieszka Julian Koneczny we wsi Dzwiniacz w rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankiwskiego. Do podkarpackiego fitoterapeuty ze swoimi problemami zwracają się tysiące chorych. Wśród szczęśliwców, którym Julian Mieczysławowicz przywrócił zdrowie, jest sewastopolski działacz społeczny Bohdan Moroz, przewodniczący Kongresu Ukraińców Sewastopola. Leczenie ziołami (fitoterapię) praktykuje się od dawna. Jest ono ściśle związane z medycyną ludową i, w odróżnieniu od wróżbiarstwa czy znachorstwa, uznane przez medycynę oficjalną. Niektórzy zagorzali ateiści, gdy trafiali do Juliana Konecznego, zaczynali wierzyć w Najwyższego. Wydawałoby się, że metodyka stawiania diagnozy przez Juliana Konecznego nie ma nic wspólnego z ogólnie przyjętymi kryteriami diagnostyki: pracuje on z prymitywnym przyrządem — zawieszoną na sznurku nakrętką. Ale wiele sław medycyny potwierdza wysoką skuteczność jego praktyki leczniczej. Patrząc na Konecznego, wspominam polski film „Znachor”. Koneczny przypomina bohatera filmu, profesora Wilczura. Julian Mieczysławowicz urodził się na ukraińskim Nadsaniu (obecnie Polska), skąd po wojnie został wysiedlony wraz z dziesiątkami tysięcy Ukraińców. Los rzucał go wszędzie, od Syberii po Karpaty. Ukończył technikum kolejowe, pracował w Żmerynce, aż trafił na Podkarpacie. Tutaj już w dojrzałym wieku został uzdrowicielem. Julian Koneczny wspomina: „Moje życie zmienił przypadek. Jakoś pod koniec 1961 roku wypiłem zimne piwo i zachorowałem na anginę. Poszedłem do wiejskiego lekarza, który niedawno ukończył instytut medyczny. Młody medyk przez pół godziny rozmyślał, czym leczyć anginę, potem wypisał jakieś tabletki. Wkrótce położyłem się z zapaleniem stawów — niespecyficznym gośćcem przewlekłym, który nie poddawał się leczeniu. Jako trzydziestotrzylatek ryzykowałem, że zostanę inwalidą pierwszej grupy. Pewnie tak by się stało, gdyby ludzie nie poradzili mi zwrócić się do znachora Iwana Humeniuka, który mieszkał w sąsiedniej wiosce. Odwiedziłem go w poniedziałek rano. Dał mi złotą gałązkę anielskiego ziela. Po kilku dniach byłem całkowicie zdrowy i bardzo się dziwiłem: jak to się stało, że oficjalna medycyna już mnie „spisała”, a niepiśmienny dziadek, wbrew prawom nauki, w tydzień postawił mnie na nogi? Później nauczył mnie leczyć ziołami”. Samotnemu 86-letniemu dziadkowi Iwanowi spodobał się Julian, który kosił, rąbał drewno, pomagał w gospodarstwie. Julian często odwiedzał dziadka i przejmował naukę uzdrawiania oraz sekrety przygotowywania ziołowych mikstur. Był zdolnym uczniem i od 1964 roku zaczął samodzielnie leczyć. Obecnie otrzymał zezwolenie na działalność gospodarczą w zakresie „Sprzedaż ziół leczniczych”. Zbiera zioła tam, gdzie mają najlepsze właściwości lecznicze — w polu, na łąkach, w lesie, tylko w określone dni. Do przygotowania środków leczniczych wykorzystuje ponad trzy dziesiątki ziół, z których komponuje leki. „Oprócz rodaków leczyłem chorych z Rosji, Estonii, a nawet z dalekiej zagranicy — mówi Koneczny. — Jedna nasza pracownica zarobkowa pracowała jako gosposia u Francuza z guzem wewnątrzczaszkowym, leżał już w śpiączce. Przekazałem nalewkę, którą tamtejsi lekarze podawali mu przez sondę. Wyzdrowiał i nawet przyjeżdżał do mnie, żeby zobaczyć, co to za dziadek, który uratował mu życie. Ja też siebie wielokrotnie leczyłem. Pan Bóg zesłał mi nowy rodzaj choroby nowotworowej, której początkowo nie mogłem zdiagnozować. Zacząłem się dusić, bo miałem tylko 10 procent czystej powierzchni płuc. Ale pokonałem chorobę. Obecnie mam płuca czyste w 99 procentach. Zbadałem, że leczniczą moc ma proso — wyprowadza z organizmu sole. Niezwykle cenne jest świeże kozie mleko, które dobrze leczy choroby serca, a odstałe w lodówce przez dobę — wątrobę, trzustkę. Orzechy włoskie poprawiają energetykę. Szczególną uwagę zwracam na jakość wody pitnej pacjenta oraz negatywną energię organizmu. Na podstawie tych dwóch składników komponuję mieszankę ziołową, dla każdego indywidualną. Nie zdarzało się przygotowywać takich samych leków dla pacjentów. Oprócz głównych składników biorę jeszcze pod uwagę wiek, wagę, stan psychiczny, stadium choroby, inne dolegliwości”. Julian Koneczny uważa, że według jego metodyki można zniszczyć HIV w organizmie. Więc ten unikalny uzdrowiciel jeszcze dokona przełomu w światowej medycynie. Wielu byłych pacjentów Juliana Konecznego z wdzięcznością wspomina cudotwórcze anielskie ziele, które rośnie dla troskliwych rąk tego, kto wie o nim wszystko.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

gdyby czekistowska maszyna z radosnym wyszczerzem sadysty przytrzaskiwała twoje palce drzwiami tylko dlatego, że znalazła podczas rewizji twoją prawdę o sobie: Gniazdo bandytów-czekistów, Złodziei i emerytów W stołecznym zasiadło mieście, Jak partia bolszewików. Za te wersy wsadzili Wasyla Stusa, który się nie poddał, wytrzymał, miał na to siłę ducha. A o innych powiedział świętej pamięci Leonid Kisielow: Ну, что ж, как исстари ведется, Бывают пятна и на солнце. Конечно, это неприятно. Но солнце — солнце. Даже в пятнах. Tak, potrzebny jest nauczycielski takt i delikatność, aby dzieci odebrały artystów nie tylko jako geniuszy, ale także jako zwykłych ludzi — ze wszystkimi właściwymi im słabostkami i wadami. Ale jeśli się to uda, to dzieci, po pierwsze, będą miały odporność, by nie stać się buzynojadami, po drugie, będą bliżej odbierać sztukę, którą stworzyli geniusze. Duszą będą odczuwać płochliwie-delikatne akwarele Tyczyny, filozoficzną marzycielskość Rylskiego, muzykalność poezji Małkowycza, pełen bólu patriotyzm Stusa, szeroki rozmach Dracza, straszny dokumentalizm Barki i Słapczuka, pełen rozpaczy sarkazm Małaniuka. Czasy totalitaryzmu niby minęły. Jednak nawet program z literatury dla szkoły średniej nie zapewnia nauczycielowi możliwości wychowywania patrioty-Ukraińca, inteligenta, człowieka z poczuciem narodowej godności. Dlatego wykładowcy, który ma tę godność i sumienie, jest niezwykle ciężko. On do dziś przedziera się przez ciernie tam, gdzie powinna być dla niego zielona ulica. On stale odczuwa swoją bezsilność, jego sumienie męczy za to, że naszymi mediami kierują obcy, że ukraińskie gazety obfitują w błędy. Wszakże prześwitu nie było i wtedy, gdy tworzyli Hryhir Tiutiunnyk, Wasyl Symonenko i jeszcze dziesiątki artystów. Ale oni tworzyli dla Ukrainy. Ale gen wolności jest żywy. Za wodzem Ukraina pójdzie. I nauczyciel języka ojczystego może wychować przyszłego przywódcę. Przykro, że do dziś musi to robić wbrew nieudolnym programom, zrusyfikowanym mediom, obcojęzycznej popkulturze. Jesteśmy u siebie w domu, więc pamiętajmy o tym.

Машинний переклад

EDUKACJA

Olha PAWŁENKO, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, wieś Babanka, rejon umański, obwód czerkaski. Pamiętacie dowcip o dawnym i współczesnym inteligencie? Radio Erewań pytają, jaka jest różnica między inteligentem dawnym a obecnym. Odpowiedziało: inteligent dawny — ogolony, aż siny, trochę podchmielony, wie wszystko: od Bacha do Feuerbacha. Inteligent obecny: pijany, aż siny, trochę ogolony, a wie od Edyty Piechy do idź ty… Przez 12 lat nauczania i wychowania można na tyle podnieść poziom kulturalny naszych dzieci, że inteligentami staną się automatycznie. Bo przecież każdy nauczyciel sieje tylko to, co rozumne, dobre i wieczne. Ale gdzie tam! Szkoła średnia wypuszcza głównie przeciętniaków. Nasi absolwenci nie bardzo przypominają inteligentów. Zresztą, nasze dzieci wychowują wcale nie nauczyciele. Wychowuje telewizor, życie, rodzice, z których zdecydowana większość chce od nauczyciela jednego: wystawcie wysokie oceny, a o dyplom sami zadbamy. I to wtedy (wiem z własnego doświadczenia), gdy ogólny rozwój uczniów z roku na rok jest niższy. Dzieci mają znikomy zasób słownictwa — nie rozumieją znaczenia najprostszych słów. Nie czytają. Od pieluch są zarażone obcym językiem (twierdzą, że we wczesnym dzieciństwie dwujęzyczność jest szkodliwa), zatrute chemiczną żywnością, bawią się elektronicznymi zabawkami. Nasze dzieci wychowują często-gęsto prymitywne, wulgarne zagraniczne filmy i rodzima reklama. Jak powiązać wysokie materie lekcji szkolnych z tym ekranowym śmieciem, który dzieci odbierają jako prawdziwe życie? Czy to dziwne, że dziewczęta zamierają w oczekiwaniu, kiedy spadnie im na głowę worek z pieniędzmi w białym „mercedesie”, a chłopcy marzą, by zostać bandytami? Nauczyciel wie, że po lekcjach u wychowanków zaczyna się inne, dalekie od szkolnego, życie przy radosnym bulgocie reklamowanego piwa. Ale po weekendzie oszołomieni uczniowie schodzą się do szkoły, a nauczyciel znów wchodzi do klasy i robi swoje. Bo jeśli nie on, to kto? Kto wytrwale będzie wkładał do tych pięknych młodych głów, że istnieje inne, duchowe

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Totalitarny program a narodowe sumienie

życie, różnorodne, ciekawe, które jednak wymaga sporo pracy umysłowej? Kto będzie przekonywał, że istnieje prawdziwa muzyka? Kto pokaże tajemniczość barw ukraińskich malarzy? Nikt, bo jedyna godzina muzyki kończy się w ósmej klasie, a taka sama jedyna godzina sztuk plastycznych jeszcze w siódmej. Czy dzieci po tej godzinie rozróżnią 40 kolorów i ich odcienie? Odwieczna ukraińska sztuka śpiewu dla dzisiejszego pokolenia została utracona. A ogólnie sztuka pozostała dla wybranych. Dla mas jedynie dekoracyjno-użytkowa, i to na obcy wzór. Tak samo jest z literaturą. Na naukę rodzimej literatury przypada zaledwie dwie godziny tygodniowo. Z totalitarnego państwa przeszło do nas, niestety, totalitarne kierownictwo z totalitarnym myśleniem i totalitarnymi programami. Owszem, w szkole uczy się teraz autorów, o których za czasów Związku nawet nie wspominano, a niektóre rzeczy wycofano z programu. Ale wycofano niewiele, a dodano sporo — w te same dwie godziny. Według programu 11-letniej edukacji, w klasie 10 na naukę Wasylczenki, Winniczenki, Tyczyny, Rylskiego i Sosiury przeznaczono 18 godzin — po 3,5 godziny na każdego. Dokładniej: po 3,5 półgodziny, bo pół Zdjęcie Anatolija Dramireckiego Lekcje przeznacza się na odpytywanie, zapisywanie i podsumowywanie. Jeśli jeszcze można wcisnąć w to prokrustowe łoże któregoś z poetów, to na przykład Winniczenko raczej się w nie nie zmieści. Każdy utwór musi wybrzmieć w klasie. Piękno słowa artystycznego odsłania się nie wtedy, gdy utwór się analizuje, lecz właśnie wtedy, gdy wybrzmiewa, gdy wszyscy razem go odbierają, słuchając w wykonaniu wprawnego lektora-deklamatora, którym powinien być nauczyciel. Bo to jest słowo artystyczne! Przykro, ale nasze dzieci nie czytają. Jedne dlatego, że są przeciążone, inne dlatego, że są leniwe. Na poznawanie twórczości Szewczenki przewidziano te same dwie lekcje… A przecież jego samego trzeba studiować przez cały rok. Pytania o to, czy 18-letnich obywateli będzie on poruszał, nikt nie bierze pod uwagę. Tak wychowujemy inteligencję. Galopem przemkniemy przez Europę, a potem dziwimy się, że Europa jakoś nie chce nas szanować. Ale szanować można tylko tego, kto szanuje samego siebie, kto ma własną godność, zwłaszcza narodową. A szkoła powinna wychowywać obywatela, patrioty. Wtedy absolwent wychodziłby z jej drzwi z poczuciem własnej godności. Mogłaby to robić, gdyby jej nie oddała. Pogłębiona nauka matematyki czy angielskiego nie powinna negatywnie wpływać na główny cel ogólnego kształcenia, jakim jest wychowanie pełnowartościowego obywatela Ukrainy. Pełnowartościowy obywatel to człowiek z nowoczesną patriotyczną wizją własnego państwa, niezależnie od osobistej przynależności narodowej i regionu pochodzenia; człowiek, który szanuje narodową historię, symbole i instytucje państwa mimo stosunku do osób sprawujących władzę i zna swoje konstytucyjne obowiązki. Jeśli system edukacji w językach mniejszości będzie bardziej przypominał edukację w szkołach zagranicznych, to jacy obywatele wyjdą z murów tych szkół? Jaką Ukrainę oni będą budować? Zakładając minę językową w postaci dyskryminacji języka państwowego w systemie państwowej edukacji, podnosząc wrzawę o drugi język państwowy, ci, którzy przywykli być „zawsze na górze”, pilnie uczą własne dzieci ukraińskiego i angielskiego, licząc na to, że później zajmą nimi stanowiska kierownicze i miejsca w biznesie. Zamieszanie wokół języka jest potrzebne politykom po to, by siać niezgodę wśród ludzi, by łatwiej nimi rządzić, by nie wiedzieli, czyimi dziećmi są, i by tłumami jeździli jako niedouczeni zarobkowi migranci po Europie albo stali przed zamkniętymi drzwiami wyższych uczelni z gotowymi transparentami tych sił politycznych. на поталу державному чиновникові — ошибка? Перекладаю.

Машинний переклад

ZBRODNIA PAŃSTWOWA W SYSTEMIE OŚWIATY?

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Tegoroczne państwowe testowanie niespodziewanie ujawniło dość przykry problem ukraińskiego systemu oświaty. Okazuje się, że na Ukrainie są szkoły, których absolwenci nie znają języka państwowego w zakresie wystarczającym do zdania testu. Nie znają oni ukraińskiego nie dlatego, że nie są zdolni go opanować — taki wynik gwarantuje program nauki języka. Chodzi o tak zwane szkoły z językiem nauczania narodowościowym. Właśnie one oraz rodzice absolwentów tych szkół domagają się przeprowadzania testów w językach narodowych. Uzasadniać to można czymkolwiek — prawami mniejszości narodowych czy prawami człowieka, lecz wielkiego problemu państwowego nie uda się zamaskować. Część młodych obywateli naszego państwa świadomie i programowo pozbawia się konstytucyjnego prawa do pełnego opanowania języka państwowego. Wobec tych młodych ludzi jest to cyniczna zbrodnia, ponieważ bez doskonałej znajomości języka państwowego nie osiągną oni wysokiego statusu społecznego, nie odniosą sukcesów w życiu publicznym i politycznym, w biznesie. Iluzją jest przekonanie, że wszędzie w prestiżowych dziedzinach działalności społecznej dominuje język rosyjski. To sytuacja tymczasowa, która rozwieje się równocześnie z ostatnimi oznakami kolonialnego statusu Ukrainy. Współczesne sprzeczności polityczne i walka świadczą o trudnym, ale nieuchronnym procesie uwalniania Ukrainy spod obcej opieki i wpływów. Wkrótce Ukraina stanie się jednym z pomyślnych krajów europejskich z własnym potężnym polem kulturowym i obywatelami, którzy nie będą mieli problemów ze znajomością języków i będą szanować język państwa. Ktoś powie, że to fantastyczna prognoza. Lecz jest to normalne postrzeganie statusu obywatela. A ograniczanie konstytucyjnego prawa do doskonałego opanowania języka państwowego jest zbrodnią przeciwko ładowi konstytucyjnemu. Ani Konstytucja, ani ustawodawstwo Ukrainy nie przewidują funkcjonowania w naszym kraju szkół węgierskich, mołdawskich czy rosyjskich. Wszystkie szkoły, nawet prywatne, mają status ukraiński. We wszystkich szkołach nauczanie języka i kultury mniejszości narodowych

Машинний переклад

PEDAGOGICZNE IDEE ANTONINY HOROCHOWYCZ

Anatolij ZBOROWSKI, Irpień, obwód kijowski Niedawno w Czerniowcach ukazał się drukiem podręcznik metodyczny Oksany Palijczuk „Antonina Horochowycz: idee pedagogiczne i działalność edukacyjna”. W książce dokonano szczegółowej analizy idei pedagogicznych i działalności edukacyjnej wybitnej Ukrainki. Antonina Horochowycz urodziła się 3 marca 1913 roku w osadzie Wielkie Mieżyryczi, obecnie w rejonie koreckim obwodu riwneńskiego. W latach 1917–1920 na Wołyniu zaczął nabierać szerokiego rozmachu ruch proświtiański. Ważną rolę w kształtowaniu narodowo-patriotycznej pozycji światopoglądowej Antoniny odegrał jej wuj Wasyl Horochowycz, który przez długi czas kierował wołyńską „Proświtą”. Dzięki niemu w Wielkich Mieżyryczach otwarto „Proświtę”, w której działalnością kulturalno-oświatową zajmowało się dwudziestu świadomych chłopów. W 1925 roku Antonina Horochowycz wstąpiła do Riwneńskiego Ukraińskiego Prywatnego Gimnazjum im. F. Pekarskiego, które w 1921 roku otworzyła riwneńska „Proświta”. Nauka w gimnazjum zapewniła ukształtowanie się młodej działaczki. Oksana Palijczuk, opierając się na nieznanych i mało znanych źródłach, przedstawia główne etapy życia Antoniny Horochowycz, kierunki jej działalności pedagogicznej, ujawnia jej poglądy na wychowanie rodzinne, rolę języka ojczystego w rozwoju i wychowaniu dziecka, potencjał wychowawczy literatury dziecięcej, analizuje dziedzictwo literackie działaczki pod kątem jego pedagogicznej ukierunkowania, bada istotę społeczno-oświatowej pracy pedagoga w „Płaście”, „Związku Ukrainek”, na niwie ukraińskiego dziennikarstwa i krytyki literackiej w diasporze. Podręcznik Oksany Palijczuk przyda się nauczycielom, a także będzie interesujący dla szerokiego grona czytelników.

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

Mykoła Małyszko. „Świeca” całości, detale nabierają niewiarygodnych rozmiarów. „Całość — podkreślał O. Kundzicz — jest przekładalna nawet w tym przypadku, gdy składa się z elementów nieprzekładalnych”2. Są wśród poetów tłumacze na tyle subtelni i wrażliwi w swojej czuciowości i czułości, że potrzeba najmniejszej zmiany dźwięku lub ruchu pędzla podczas przejścia utworu z języka na język wydaje im się zniekształceniem całościowego zamysłu i oryginalnego systemu znaków artystycznych. Do takich należy u nas A. Sodomora — głęboki analityk, wirtuoz przekładu, którego umiejętność dostrzeżenia i wcielenia w życie istoty poezji radośnie świadczy właśnie na korzyść jej przekładalności. A jednak szczera skromność Proteusza, nieustępliwość w twórczych poszukiwaniach (w sztuce nie ma rzeczy skończonych), dociekliwe niezadowolenie krytyka natchnęły go do napisania takiego sonetu: Jeśli nieprzekładalność to przesąd, To ja — z najbardziej przesądnych na świecie: Z Verlainem zatesknic w unisonie?.. Czy żaglem tak samo zbielić?.. Dla tłumacza to nie kara, lecz prawo: Tej samej fali dwa razy nie spotkać; Co struna — to inny alikwot, W każdej chwili — inny nastrój na strunie tej. A jednak, najbardziej przesądny tłumacz, Jak płynąłem, tak i płynąć będę — między niepowodzeniami, Od słowa drogę mierząc aż do słowa. A żeby nie wpaść w niewolę skrajności — Nad przesądem biję się znowu i znowu, Jeśli nieprzekładalność to przesąd…3 Nie, nie miał racji R. Frost, twierdząc: „Poezja to jest to, co nie poddaje się przekładowi”. Przeciwnie: zdolność poezji do przechodzenia z języka na język — to jej właściwość i istota, bo w poezji wcielone jest pragnienie bycia usłyszanym, i nie tylko u siebie w domu, na chutorze, w powiecie czy w kraju — ona jest sposobem na porozumienie się przez morza i epoki, to wołanie do ludzi i odzew w niej wielorakości uniwersalnego ludzkiego doświadczenia. Miał rację M. Gumilow, kiedy mówił: „Aby pojąć w pełni jakiegokolwiek poetę, trzeba go przeczytać przetłumaczonego na wszystkie języki”4. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Moroz L. Do głębin przekładu. — Literaturna Ukrajina. 12 grudnia 1985 roku. 2 Kundzicz O. Problemy twórcze przekładu. — Kijów, 1973, s. 52. 3 Sodomora A. Studia jednego wiersza. — Lwów, 2006, s. 230. 4 Gumilow N. List o poezji rosyjskiej // Apollon, 1914, nr 5, s. 42.

Машинний переклад

ZABOBON NIEPRZEKŁADALNOŚCI CZY W ZASIĘGU MOWY TARASA PRZEKŁAD CYTAT?

Kilka lat temu artykuł o takim tytule był już publikowany. I to nie raz, trafiając w różne konteksty czytelnicze. Po raz pierwszy – w gazecie dla nauczycieli „Ukraińska mowa i literatura” (1999, nr 40), a następnie w czasopiśmie „Wszechświat” (2000, nr 1–2, s. 166–170) i w zbiorze naukowym „Słowo i społeczeństwo” (cz. 2. – Kijów, 2000, s. 79–85). Udostępnił go serwis www.novamova.com.ua, a na Krymie także „Dzwon Sewastopola” (2002, nr 3–5). Pojawiło się sporo odzewów. I nie mniej postaci niemego zdumienia, prób obejścia lub podmiany ważnego problemu, którym ludzkość zajmowała się od czasów wypalania na glinianych tabliczkach klinopisowego słownika sumeryjsko-akadyjskiego. Najbardziej przychylny stanowisku autora językoznawca, leksykograf i tłumacz S. Karawański, występując tamże w „UMTL” („Do pytania o nieprzekładalność”, 2000, nr 2), zawęził je do nagromadzenia surżyku w ciągu dwóch ostatnich stuleci, więc jego podobnie myślący współtowarzysz musiał sięgnąć po doprecyzowania i wyjaśnienia („Surżyk jako niedotłumaczenie”, „UMTL”, 2000, nr 11). Ostatecznie właśnie to nieporozumienie zapoczątkowało koncepcyjnie użyteczne rozgałęzienia tematu, a w szczególności doprowadziło do idei, by rozpatrywać purystykę językową jako przekład (międzyjęzykowy lub wewnątrzjęzykowy). Z drugiej strony natomiast wyrasta głuchy, fortecowy mur, mur rytuałów odrzucenia, za którym kryje się jakieś monstrum w zbroi strachu i zwątpienia, którego szalony, głodny ryk, przy akompaniamencie brzęku kajdan, rozbrzmiewa po całej planecie sygnałami kraju. Monstrum dzikie, zdeptane, poniżone, rozjuszone, niebezpieczne i nieszczęśliwe – prawdziwy demon niewoli. Pożerając miliony dusz, nie chce niczego wyjaśniać. A trzeba już zbadać tę niechęć do ważenia czyichś dowodów. Lecz czy filologia sama potrafi stanąć przed nim jak zwierciadło prawdy, by skłonić do wyrzutów sumienia i przemian, skoro ją samą nierzadko oślepiają bożek nieuchronności ludzkiej krzywdy i kuszący blask akademickich berłów? Przecież to w imię nauki namawia się nas do niszczenia wartości odwiecznie nam przypisanych… Z dyskusji o przekładalności dziś nieuchronnie wynosi się poczucie tego, jak trudno, ale koniecznie trzeba ukształtować tę – na pierwszy rzut oka niby niezbyt skomplikowaną – zasadę w teorii. Znacznie trudniej i o wiele ważniejsze jest jednak wypielęgnować ją w działaniu, w praktyce – jako narzędzie fachowego credo tłumacza, tym bardziej jako element potocznej, masowej świadomości. Bez wątpienia zasada ta jest motorem kultury, wyrazem suwerenności językowej i potencjału umysłowego całego narodu, a zatem także sztandarem godności obywatelskiej. Jakkolwiek by się tego nie rozważało, pojemne pojęcie „przekładalności” mimowolnie wykracza poza ramy nauki o przekładzie i pracowni twórczej. Dlatego, poszerzywszy i odświeżywszy wykład tematu, który pozostaje palący, proponuję go uwadze czytelnika. Witalij RADCZUK Czym jest przekładalność? Mówiąc po prostu, jest to możliwość odtworzenia czegoś środkami innego języka. W szerokim znaczeniu — przejaw wzajemnego przyciągania, zdolność zrozumienia i urzeczywistnienia, to znaczy wyłożenia obcego świata myśli i uczuć za pomocą właściwych sobie i swojemu środowisku form wyrazu. Trzeba podkreślić: chodzi o trwałość mostów porozumienia i właśnie o obiektywny parametr stanu spójności między językami, ludźmi i narodami, który nie zależy od istnienia i doskonałości słowników, od czyichś osobistych talentów czy kaprysów. Tak samo zawartość potrzebnego nam do życia tlenu w powietrzu nie zależy od czułości przyrządów, którymi się go mierzy. Przekładalność to kluczowe pojęcie w teorii przekładu i podstawowa zasada w zawodowym światopoglądzie tłumacza. Bez sprawczej idei potencjału języka, którą w praktyce zawsze zasila poczucie jego subtelności, nie sposób wyobrazić sobie ani pracy dziennikarza czy pisarza, ani pośrednika w porozumiewaniu się między językami — interpretatora cudzych myśli i duchowych porywów. Bo kto się weźmie za tłumaczenie, skoro z góry wiadomo, że nic nie uda się przełożyć? Tymczasem w naszej codziennej obyczajowości żywym pozostaje przesąd nieprzekładalności — przekonanie o niezłomnym monopolu na myśl i uczucie tego języka, którym zostały pierwotnie wyrażone. Może się to wydawać bardzo dziwne, ale ideę nieprzekładalności wyznają przede wszystkim ludzie związani ze sztuką słowa i nauką o słowie: zawodowi dziennikarze gazetowi, radiowi i telewizyjni, pisarze, krytycy literaccy i — co szczególnie znamienne (a może lepiej powiedzieć: niezwykle paradoksalne) — językoznawcy. Przesąd nieprzekładalności jest dziś tak mocno zakorzeniony, że występować przeciw niemu otwarcie, ryzykując, że przylepi się ci etykiety wszelkich „izmów” (którymi zawsze obfituje sen leniwego umysłu), może co najwyżej nierozważny heretyk. Wykształceni użytkownicy języka ukraińskiego unikają przekładu w tych przypadkach, gdy nie tylko jest on możliwy i wykonywany łatwo, lecz także koniecznie potrzebny jako element kultury tekstu całościowego, żywotności języka i dostępności samej myśli. Ten szkodliwy nawyk milczenia o swoim i rodzimym, nawyk wyrzekania się własnego głosu na rzecz cudzego, rozpowszechnił się tak bardzo, że już go nawet nie zauważamy. Można bez przesady twierdzić, czym dotknięta jest cała społeczność ukrainojęzyczna. Zwłaszcza wyraźnie widać to wtedy, gdy cytujemy autorów obcojęzycznych bez tłumaczenia, rzekomo „dla dokumentalności”. Co chcemy w takich przypadkach udokumentować: fizyczny ruch cudzego pióra, wibracje dźwięku czy dowód na to, że rozumiemy sens wypowiedzi? A może chwiejność własnej rozchwianej psychiki? Język bowiem to dusza narodu. Czy dusza zdoła wiecznie miotać się między różnymi światami i pozostać zdrowa? Czy perekotypole potrafi bujnie kwitnąć? A może to protokół sprzedaży duszy, poświadczony znakiem nowego właściciela? Piętno usłużności, tak zwyczajne i miłe, że rozeszło się piegami po całym etnicznym ciele? Czy nie jest to świadectwo fatalnych przerzutów w organizmie? Oto przykład paradoksu, z którego aż wychodzi brak namysłu: krytyk literacki, pisząc recenzję z książki o translatoryce, przytacza, nie wpuszczając ich do swojego języka, znane słowa M. Cwietajewej: „Mówią mi — Puszkin nie poddaje się tłumaczeniu. Jak może nie poddawać się tłumaczeniu ten, kto przełożył na swój (ogólnoludzki) język to, czego nie powiedziano i co niewypowiedziane?..”1 Chodzi o poetę, który swoimi przekładami i oryginalnymi utworami sam obalił ten sceptycyzm wobec „domowych” możliwości swojego języka, którego zacięcie trzymała frankofońska rosyjska szlachta. Co więcej — pokazał, że „wielkiej i potężnej” mowie Rosjan przypisany jest uniwersalny humanizm. Gdyby A. Puszkin był poetą wąskiego horyzontu, nikt by się go nawet nie podjął tłumaczyć. Sam bowiem prorokował: „Głos o mnie rozniesie się po całej Wielkiej Rusi. I nazwie mnie każdy język, który w niej istnieje”. I każdy język nadał poecie imię po swojemu i przełożył go. Każdy rozwinięty język ma mnogość wariantów przekładu każdego dzieła klasyki. Jest to dynamiczna mnogość, żyjąca wewnętrznym wzajemnym oddziaływaniem, uzupełniająca się i odnawiająca we wszystkich swoich postaciach. Bo treści nie zamrozisz w tekście, jak w lodówce; książka nie jest martwym i nieruchomym ciałem uczucia i myśli, lecz porywem nieustannej ludzkiej świadomości ku wiecznie zmiennemu życiu, które wzbogaca książkę przy każdym czytaniu. Książki mają swój los. Książka ma właściwość pojedynczego słowa, którego znaczenie wibruje i oddycha tlenem otoczenia. Fenomen literatury światowej zawdzięcza niemal wyłącznie przekładom. „Testament” T. Szewczenki wydrukowano w jednym tomie w 147 różnych językach. Samych rosyjskich przekładów „Testamentu” znanych jest ponad 60. Wędrując przez wieki, kraje i światy w różnojęzycznych interpretacjach, choćby nie wiem jak osobliwych i przybliżonych, „Kobzarz” chłonie puls milionów serc, wchłania bóle i radości planety, stając się jej historią. Jednocześnie przekład rozwiązuje zadanie tej kultury, w której języku został dokonany. Dlatego A. Puszkina w Ukrainie tłumaczyły dziesiątki poetów. Weźmy „Eugeniusza Oniegina” i przekonajmy się: to, co stanowi oryginalność i urok, samo istota poezji Puszkina, nie ginie pod konwenialnym piórem M. Rylskiego, lecz odsłania się nowymi odcieniami. Przy tym rosyjski klasyk ujawnia bogaty potencjał języka ukraińskiego. To samo dzięki M. Rylskiemu daje nam „Pan Tadeusz” A. Mickiewicza. W numerach 26 i 27 almanachu „Suzirja” za lata 1987 i 1988 opublikowałam 12 przekładów poezji A. Puszkina „List na Syberię”, pięć wersji jego sonetu „Poecie” oraz 16 (dziś jest ich prawie 30) poetyckich interpretacji „Żagla” M. Lermontowa, w nr 1 czasopisma „Ridna szkoła” z 1997 roku — osiem wariantów przekładu wiersza A. Puszkina „Kochałem was”. Na uniwersytecie moi studenci porównują, jak zrozumiano „Hamleta” W. Szekspira, tłumacząc go tutejszym słowem: Y. Fedkowycz, M. Staricki, P. Kulisz, I. Rudnicki, H. Chotkewycz, O. Burhardt, W. Wer, L. Hrebinka, H. Kocur, Y. Andruchowycz. Analizujemy 12 ukraińskich przekładów jego 66. sonetu, 12 wierszowanych odczytań „Eldorado” E. Poe, 15 interpretacji „Pieśni jesiennej” P. Verlaine’a, 16 wcieleń „Nocnej pieśni wędrowca” J.-W. Goethego, a także wiele innych takich kolekcji, łańcuchów i sztafet. Wszystkie one dowodzą, że przekład klasyki jest formą uczestnictwa, narzędziem rozumienia, dokumentalnym świadectwem tego, że poezja chwyciła za serce i że nad jej wersami myślano. Bez wątpienia przekręcanie nie tylko utrwala, lecz także cieniuje myśl, a przez to ją pogłębia i wzbogaca; dlatego mnogość interpretacji lepiej ją pobudza niż „bezdzietny” pierwotny tekst. A jeśli wiersze A. Puszkina mogą swobodnie czuć się w języku ukraińskim, to czy wspomnienie o poecie M. Cwietajewej, napisane białym wierszem prozą, nie poddaje się odtworzeniu? Czy lepiej przepisać je bezmyślnie, pokazując tym samym swoją bezradną samoabnegację, brak szacunku dla języka T. Szewczenki i zarazem całkowite niezrozumienie cytowanego źródła, swoją obcość wobec poglądów na A. Puszkina i M. Cwietajewą? Ogólnie rzecz biorąc, przekładalność stopniuje się jako zdolność kultur do prowadzenia dialogu, chociaż nierzadko pośrednik natrafia na paradoks analizy, która nie zostaje zwieńczona syntezą. Indyjski mędrzec Krisznamurti przestrzegał: gdy brak wglądu

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

od obu oczekuję czegoś wielkiego. Z czasem, gdy społeczeństwo dojrzeje do rewolucyjnych przełomów, obaj ci młodzieńcy mogą wyrosnąć na należytych mężów stanu, stać się prawdziwymi przewodnikami narodu, a nawet wodzami ukraińskiej rewolucji. — Słyszałem opinię Franki o twórczości Wynnyczenki. Oświadczył on, że wśród niemrawej, subtelnie artystycznej, słabej lub ordynarnie szablonowej i beztalenckiej generacji współczesnych ukraińskich pisarzy nagle wyłoniło się coś bardzo zdecydowanego, muskularnego i pełnego temperamentu, co nie szuka słowa w kieszeni, lecz sypie nim strumieniami, co nie sieje przez sito, a wali wałem, jak samo życie, w pomieszaniu: ukraińskie, moskiewskie, kaleczone, czyste… Z niego będzie mógł wyrosnąć pisarz, równy największym talentom Europy, jeśli nie złamie się pod ciężarem życiowych prób. — To dobrze, że oni obaj, jak bracia, są razem, Petlura i Wynnyczenko — z zachwytem powiedział Łewycki. — To tylko na pierwszy rzut oka są niby braćmi, a naprawdę są w nieformalnej rywalizacji. Będzie szkoda, jeśli ich obu na dobre pochłonie rewolucyjna praca. Wynnyczenko mógłby stać się wielkim pisarzem, a Petlura — nie mniejszym działaczem teatru, kontynuatorem dzieła Kropywnyckiego, Tobilewyczów. Czytałem jego recenzje — ma głębokie zrozumienie sztuki teatru… — Trzeba dawać zielone światło im obu w naszych wydawnictwach, zachęcać, dodawać otuchy, pomagać moralnie i materialnie. — Jeśli chodzi o pomoc materialną, to jest to w waszej gestii. Wrócił Petlura, wyłożył na stół paczki z zakupami, wstawił czajnik, by zagotować wodę. — Powiedzcie, panie Symonie, dlaczego wasi przybysze z Ukrainy podrosyjskiej w większości nie zdołali zaprzyjaźnić się z miejscowymi działaczami politycznymi? — Młodzi rupowcy straszą galicjan swoim ekstremizmem, odrzucaniem własności prywatnej, którą święcie szanują tutaj, a także ateizmem, no i zależnością od Rosjan, kompleksem wtórności, niższości. — I jakie są wasze plany, jak długo zostaniecie tutaj? — zainteresował się Łewycki. — Dobrze się tutaj wpasowaliście. — Dojrzewa rewolucja w Rosji i na Wielkiej Ukrainie, muszę być tam, przy jej sercu. Tak więc pobędę tutaj, może jeszcze do Wielkanocy, ale nie dłużej. Przesłucham kurs wykładów na Lwowskim Uniwersytecie Podziemnym — i do Kijowa. A tam, być może, do Petersburga czy do Moskwy, by przejść tamtejsze uniwersytety. Trzeba przygotowywać się do wielkich spraw. — Jeśli jesteście w przededniu rosyjskiej rewolucji, to przestudiujcie, póki jesteście tutaj, lekcje rewolucji 1848 roku w Europie — poradził Łewycki. — Za radą pana Hruszewskiego, dzięki książkom, które łaskawie podarował Mychajło Serhijowycz, już zacząłem studiować lekcje „wiosny ludów”. — Nie żałujecie, że przeżyliście ponad rok wśród galicjan? — Wcale. Wzbogaciłem się tutaj. Zrozumiałem, że wschodniaków i galicjan łączy jeden duch, jeden język, jedno dążenie, aby wszystkie ukraińskie ziemie, podrosyjskie i podaustro-węgierskie, zjednoczyły się, i byśmy zdobyli jedno państwo ukraińskie — powiedział Symon, zdejmując z ognia czajnik, w którym zagotowała się woda, a para zaczęła wypełniać niewielki pokój redakcyjny.Ciąg dalszy nastąpi.NAN Ukrainy, Doniecki Uniwersytet Narodowy. Wśród prelegentów — Łewko Łukjanenko, Jewhen Swerstiuk, Pawło Mowczan, Iwan Dracz, Wołodymyr Jaworiwski, Mykoła Żułynski, Petro Kononenko, Ołeksandr Ponomariw, Dmytro Stus.- Jubileuszowy wieczór twórczy poety, działacza społecznego, przewodniczącego Wyszhorodzkiego rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandra Drobachy z okazji 70-lecia prowadzą: „Proświta”, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Obwodowa Administracja Państwowa. W programie — występy pisarzy, koncert zespołów artystycznych. 26 września. Pomieszczenie NZPU. Początek o 17.00.

Машинний переклад

Z NOTATNIKA PISARZA

Wasyl Folwaroczny (urodzony 30 stycznia 1941 roku we wsi Napadiwka w rejonie łanowieckim obwodu tarnopolskiego) — poeta, prozaik, dramaturg, działacz społeczny. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (1969), Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy (1973), zasłużony działacz sztuki Ukrainy (2001). Odznaczony orderami „Za zasługi” III stopnia, Równy Apostołom Cyryla i Metodego (oba — 2006), honorowymi odznakami „Znak Honoru” (1986), „Budowniczy Ukrainy” (2001). Laureat nagrody Wszechzwiązkowego konkursu na najlepszą sztukę (1977), literacko-artystycznej nagrody im. S. Worobkiewicza (2000). Studiował na Uniwersytecie Czerniowieckim (od 1958), ukończył Uniwersytet Lwowski (1963). Pracował jako nauczyciel, dziennikarz w redakcjach gazet Bukowiny i Żytomierszczyzny, kierownik części literackiej Żytomierskiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. W Czerniowcach — jako zastępca naczelnika obwodowego zarządu kultury, zastępca przewodniczącego obwodowego komitetu wykonawczego (1990), zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej (1991—1993), zastępca dyrektora Centrum Badań Naukowych Bukowinoznawstwa przy Uniwersytecie Czerniowieckim (1993—1997). Od 1974 roku — sekretarz, w latach 1976—1990 — sekretarz odpowiedzialny organizacji czerniowieckiej NZPU. Przewodniczący obwodowej organizacji Kongresu Ukraińskiej Inteligencji (1997—2001). Od października 2003 roku — pierwszy zastępca przewodniczącego organizacji kijowskiej, od 2003 roku — przewodniczący zrzeszenia dramaturgów NZPU. W latach 2002—2006 — dyrektor Domu Pisarzy NZPU. Obecnie — zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Autor zbiorów poezji „Niepokój” (1966), „Rosną synowie” (1967), „Świt” (1968), „Lekcje wierności” (1976), „Nurt” (1982), „Rodowód” (1992), „Poezje” (2000), „Słonecznik na balkonie” (2005); powieści dokumentalnych „Słońce w ziarnie” (1972), „Lecznicza woda” (1976), „Ziemia prawnuków Żyżyjana” (1980) i innych; powieści „Skaz”, „Zerwane struny” (obie — 2004), „Czarny bumer” (2006); sztuk „Złożona gama” (1968), „Drugie kwitnienie” (1969), „Egzamin dojrzałości” („Żywa woda”, 1974), „Nie przespać rosy” (1976), „Woda z ojcowskiej studni”, „Majowa muzyka” (1979), „I przyjdzie dzień”, „Świetlica dla przyszłości”, „Dziecięce zabawy” (wszystkie — 1988), „Bohdan” (2003), „Petlura”, „Dopóki morze przelecę” (obie — 2005), „Pułapka” (2006), zbiorów sztuk „Przesolony miód”, „Pokusa” (oba — 2000) i innych, które wystawiano w wielu teatrach na Ukrainie i za granicą. Wasyl FOLWAROCZNY Ani świece, które stawiał Petlura w cerkwi, żeby nie doszło do rozłamu w partii, ani gorące przemówienia Porsza i Wynnyczenki, ani wystąpienia jego, Petlury, oraz Ponajtenki nie zdołały przekonać oponentów, że trzeba kontynuować walkę według ukraińskiego programu, a nie być echem w cudzym wielogłosowym chórze Rosjan. Nic nie pomogło. Partia się rozpadła, podzieliła nie na dwie, jak początkowo przewidywano, a na trzy grupy. Zwolennicy połączenia z rosyjską partią mienszewicką, przeważnie tak zwani zagranicznicy, opuścili konferencję, odmówili sojuszu z niepodległościowcami. Wystąpili przeciwko podziałowi wspólnego majątku partyjnego, chcieli zostawić wszystko sobie, przywłaszczyć kasę partyjną, archiwum, bibliotekę, skład literatury. I niczym nie ustąpić innym. Niepodległościowcy upoważnili Symona Petlurę do wynegocjowania sprawiedliwego parytetowego podziału. Kiedy jednak z rozmów nic nie wyszło, Petlura postanowił działać w inny sposób — zdecydowanie, z użyciem siły. Porozumiał się z kilkoma członkami partii spośród miejscowych Galicjan i pewnego wieczoru, tuż przed świętem Jordanu, kilku chłopaków podjechało wynajętymi saniami pod budynek partii, wyłamało zamek, wyniosło sejf z kasą, kosze z dokumentami archiwalnymi oraz najcenniejsze książki, wywieźli wszystko i ukryli w bezpiecznym miejscu. — Kto nie pragnie sprawiedliwego podziału, traci wszystko! — oświadczył Symon prosto w oczy Tkaczence, dobrze znanemu mu jeszcze z Kubania, gdy ten zaczął podejrzewać, że ekspropriacja majątku partyjnego to sprawka nie kogo innego, jak jego, Petlury. Po konferencji i rozłamie od kierownictwa odeszło wielu znanych liderów. Na pierwszy plan wyszli głównie młodzi, jeszcze wczoraj mało znani partyjniacy, którzy śmiało dali się poznać na konferencji jako rozsądni, oczytani politycy, prawda, że po młodzieńczemu nieco awanturniczy i porywczy. Symon Petlura i Wołodymyr Wynnyczenko stali się prawą ręką kierownika partii Mychajła Porsza, liderami wśród zagranicy i zdobyli szacunek Galicjan. Niedługo po wyjeździe Porsza na zjazd rosyjskich socjaldemokratów, a Antonowycza do Charkowa, którzy redagowali wydawnictwa partyjne „Praca” i „Wieśniak”, ich obowiązki redaktorskie przejął Petlura. Nie tylko utrzymał zdobyte pozycje, ale doprowadził do zwiększenia nakładu wydawnictw, poszerzył grono autorów. Sprzyjała temu komunikatywność młodego rewolucjonisty, umiejętność dogadywania się z ludźmi, wsłuchiwania się w cudze argumenty. Polubili go galicyjscy liberałowie, zaczęli częściej pisywać do redagowanych przez niego wydawnictw i proponowali Petlurze publikowanie w ich pismach: w „Literacko-Naukowym Biuletynie”, redagowanym przez Frankę, oraz w „Zapiskach Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki”, którymi opiekował się Hruszewski. SYMON PETLURA SPĘTANE KONIE

Машинний переклад

FRAGMENT POWIEŚCI HISTORYCZNEJ#EPOPEJA

Pewnego razu, odwiedziwszy redakcję, którą kierował Petlura, Michajło Serhijowycz zauważył sporo marksistowskich książek, m.in. Uljanowa-Lenina i Plechanowa. — Co one wam dają? — Poszerzenie światopoglądu. — Uważajcie, żeby nie wpędziły was w ślepy zaułek. Swego czasu przeczytałem wielu europejskich utopijnych socjalistów, zapoznawałem się z dziełami Marksa i Engelsa, nawet ulegałem ich wpływowi, ale zdołałem, dzięki Bogu, szybko pozbyć się tej zarazy — wykaszlałem ją, wyrzygałem — i teraz mój organizm ma odporność antymarksistowską — szczerze wyznał Hruszewski. — Może te książki posłużą wyrobieniu należytej odporności także w moim organizmie politycznym, będą szczepionką przed niepotrzebną zarazą — zażartował Petlura. — A co poradzicie do czytania, Michajle Serhijowyczu? Polemikę Drahomanowa z Hrińczenką przeczytałem ponownie. Franko stale mam pod ręką. — Na początek wysłuchać dzisiejszego cyklu wykładów na Lwowskim Uniwersytecie Podziemnym, gdzie wykładają Michajło Pawlyk i Wołodymyr Hnatiuk, no i Wołodymyr Lewycki, a także my z Frankiem… Wszedł Wołodymyr Lewycki, przywitał się. — O wilku mowa — rzekł Hruszewski. — Przed chwilą o was wspominaliśmy. — Ganiliście mnie łagodnym, cichym słowem? — Chwaliłem wasze wykłady na podziemnym uniwersytecie, namawiam pana Petlurę, żeby się tam zapisał. — Słusznie. Trochę zmarzłem — nie poczęstujecie mnie herbatą? — Obowiązkowo. Tylko zostawię was na kilka minut, muszę pobiec do sklepu po herbatę, ciastka i cukier, bo wszystko się skończyło. Wczoraj miałem wielu gości — przyznał się Petlura. — Cukier w kostkach lubię gryźć, ćwiczyć zęby — poprosił Hruszewski. — Moim zdaniem już przegryźliście wszystkie granity nauki — zażartował Symon. — Im więcej się dowiaduję, tym większym ignorantem się czuję. Poznaniu, jak Wszechświata, nie ma końca. Symon wyszedł z pokoju. — I jak wam ten poltawczanin, rodak Kotlarewskiego? — zapytał Lewycki. — Dawno nie spotkałem wśród młodych ludzi kogoś tak szlachetnie wychowanego, towarzyskiego, szczerego i dobrego, a co najważniejsze — energicznego i pracowitego, bardzo oddanego sprawie narodowej patriotę. Rośnie w oczach. A co najważniejsze — potrafi dogadać się z Galicjanami, przypadł im do gustu. — A jakie wrażenie robi na was wysłannik stepowej Hellady, chrześniak Jewhena Czykalenki, Wołodymyr Wynnyczenko? — Warto tu posłuchać samego Czykalenki. Kiedyś powiedział mi o swoim chrześniaku, że to ambitna, impulsywna i bardzo uparta natura, w której żyje duch sprzeciwu. Wyznaje socjalizm, ale skłania się ku awanturniczemu anarchizmowi. Ktoś nazwał go nieślubnym dzieckiem Karola Marksa i pięknej, temperamentnej ukraińskiej kobiety… Buntownik z charakteru, geniusz z talentu. Trudno przewidzieć, dokąd zaprowadzi go żywioł, jeśli nie skręci sobie karku, próbując przebić głową mur. Przyglądam się obojgu, od „PROŚWITA” ZAPRASZA – Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Twórcze Zrzeszenie Dramaturgów i Scenarzystów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Rada Kijowskiej Organizacji NSPU zapraszają na prezentację nowej powieści Wasyla Folwarocznego „Czarny bumer”. Prezentacja odbędzie się 30 września 2008 roku w Domu Pisarzy, ul. Bankowa 2, sala konferencyjna, drugie piętro. Początek o godz. 18.00. – IV Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Wasyl Stus: konteksty życia i twórczości”. Doniieck, 25 września. Organizatorzy: OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Instytut Literatury

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bińskiego, poeta zajechał jeszcze do Linowicy. „To mogło być gdzieś w połowie lipca — innego czasu — stwierdza P. Żur — Szewczenko nie miał wtedy powodu odwiedzać Linowicy”. Przebywając u O. Afanasjewa-Czużbinskiego, Taras Szewczenko wraz z nim odwiedził okoliczne wsie, bywał w Łubnach, a na początku września przyjechał do Kaczanówki. We wrześniu odwiedził rodzinną Keriwkę. Stamtąd pojechał do Jahotyna, gdzie trzeba było na zamówienie H. Tarnowskiego skopiować portret M. Riepnina, wykonany przez szwajcarskiego malarza Józefa Hornunga. W majątku Riepninów poecie przydzielono jedno z przestronnych skrzydeł dworu. (W latach 20. XX wieku Pryłucki Muzeum Krajoznawcze wysyłało do Jahotyna studentów technikum pedagogicznego z zadaniem opisania majątku Riepninów, takiego, jakim zachował się w pamięci ludu, wypytania starożytnych mieszkańców, jak wyglądało skrzydło, w którym mieszkał Szewczenko). Nowy rok 1844 Taras Szewczenko powitał w jahotyńskim domu Riepninów, a od 12 do 14 stycznia przebywał w Mojsiwce, skąd wyruszył do Zakrewskich, potem do Kaczanówki. Trzeba było oddać H. Tarnowskiemu portret M. Riepnina i otrzymać za pracę pieniądze. 19 stycznia 1844 roku Taras Szewczenko zatrzymał się na nocleg w Ichni, a 20 stycznia przybył do Kaczanówki, skąd planował wyruszyć do Wejsbachiwki, gdzie czekali na niego W. Zakrewski i J. de Balmen, aby zabrać go do Petersburga. Wejsbachiwka (obecnie wieś Biłoriczyca w powiecie pryłuckim obwodu czernihowskiego) leży 30 wiorst na północny zachód od Pryłuk. Właściciel majątku Iwan Michajłowicz Korbe przyjeżdżał tu na urlop z Petersburga. Z nim Szewczenko zapoznał się jeszcze pod koniec lat 30. w stolicy. Korbe bywał w kręgu Tarnowskich, J. Hrebinki, H. Galagana i innych rodaków, mieszkających w stolicy. W Wejsbachiwce przyjaciele napisali do M. Markiewicza żartobliwy list, który podpisał także T. Szewczenko. Można więc teraz stwierdzić, że Taras Szewczenko po raz pierwszy odwiedził Pryłuczczyznę w 1843 roku — na początku 1844 roku. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Szewczenkiana

ної rzeki Rudej, która wysychała i tworzyła duże czyste stawy. Na miejscu dawnych budynków wznieśli dwupiętrowy dom z kolumnami, dwa parterowe oficyny i kilka budynków gospodarczych. Duży sad uporządkowano. Kiedy Zofia Ołeksandriwna wyszła za mąż za Petra Antonowycza de Balmena, Baszyłowie podarowali tę posiadłość jej. Od tej pory Linowyca stała się stałym miejscem zamieszkania de Balmenów. W tej wsi 16 lipca 1813 r. urodził się Jakiw, starszy syn Petra Antonowycza i Zofii Ołeksandriwny de Balmen. „Są podstawy, by sądzić, — stwierdza A. Kuzmenko, — że wstępnego wykształcenia Ja. de Balmen zdobył w latach 1822—1823 nie w domu, jak bezpodstawnie twierdzą autorzy biograficznych not, lecz w Priłuckim pensjonacie doświadczonego pedagoga P. Biłeckiego-Nosenki. Od 1824 r. Jakiw, ucząc się w domu, miał dość gruntowne wykształcenie. Jeden z jego nauczycieli — utalentowany pedagog i malarz Karl Iwanowycz Rabus (1800—1857), który po ukończeniu Akademii Sztuk przyjechał na Ukrainę. Prowadzenie kursów teoretycznych łączył przemyślanie i efektywnie z zajęciami praktycznymi. Od wiosny 1828 r. rodzice Jakiwa zaczęli zbierać dokumenty do przyjęcia do Niżyńskiego Gimnazjum Wyższych Nauk. Wiosną 1829 r. Ja. de Balmen był gotów do egzaminów wstępnych. Lata nauki w gimnazjum (1830—1832) odegrały ważną rolę w kształtowaniu jego poglądów i przekonań, bliskich dekabrystowskim. 1832 r. Jakiw de Balmen gwałtownie zmienia swoją drogę życiową — wstępuje do służby wojskowej. Jest junkrem Biłhorodzkiego pułku ułanów, który stacjonował niedaleko Czuhujiwa, ze sztabem we wsi Nowobiłhorod. W czasie znajomości z Szewczenką był rotmistrzem, zdążył rozczarować się służbą wojskową i marzył o dymisji. Jego spotkania i kontakty z Tarasem Szewczenką trwały także po pobycie w Mojsiwce. (Dlaczego u P. Żura — Mosiwka, a u A. Kuzmenka — Mojsiwka). Bez wątpienia ich spotkania w Berezowej Rudce u Zakrewskich, kiedy Szewczenko zmierzał do Iskiwciw do O. Afanasjewa-Czuż- Taras Szewczenko. „Na pasiece”

Машинний переклад

PRYŁUCZCZYZNA W ŻYCIU I TWÓRCZOŚCI KOBZARZA

Anatolij RYZHENKO, m. Pryłuki W szkole chłopczyk jasnooki Rękę podnosi: — Czemu u Szewczenki u Tarasa Orderów nie ma? Nauczyciel mówi: Jak poetę Pokochał naród, To mu już nie trzeba Innych nagród. Pawło HŁAZOWYJ Miłością i szacunkiem otoczone jest imię Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w naszym kraju, gdzie przebywał kilka razy, poznając mieszkańców oraz historyczną przeszłość. To, jak wiadomo, znalazło odzwierciedlenie w jego dziełach artystycznych, a później także w utworach prozatorskich i poezji. Uważa się, że poeta trzykrotnie odwiedził Pryłuczczynę: w 1845, 1846 oraz 1859 roku. Jednakże gruntowne badania i studiowanie jego biografii na podstawie źródeł opublikowanych w latach 70.—80. ubiegłego wieku dają podstawy twierdzić, że Taras Szewczenko bywał na Pryłuczczynie w latach 1843, 1844, 1845, 1846 oraz 1859. Po raz pierwszy poeta odwiedził Pryłuczczynę podczas podróży na Ukrainę w 1843 i na początku 1844 roku. Jadąc na Ukrainę, za główne miejsce pobytu Taras Szewczenko, za rekomendacją sekretarza konferencyjnego Akademii Sztuk Pięknych W. Hryhorowycza, uważał Kaczanówkę, z której właścicielem H. Tarnowskim (1788—1853) poznał się w Petersburgu jeszcze w 1839 roku. Tarnowski w swoim majątku w Kaczanówce zgromadził wielką bibliotekę, niemało starodawnych przedmiotów, stworzył galerię obrazów. W różnym czasie bywali u niego wybitni pisarze i poeci, malarze i muzycy oraz inni działacze kultury. „Należał — zaznacza O. Konyski — do tych ukraińskich panów-magnatów, którzy choć po trosze pamiętali swój narodowo-ludowy rodowód i nie stronili od idei narodowo-demokratycznych, oczywiście na tyle, na ile pozwalało to pańskie pochodzenie”. Zaproszenie do odwiedzenia majątku Hryhorija Tarnowskiego otrzymał także Taras Szewczenko. Do Kaczanówki poeta przyjechał w maju 1843 roku i przywiózł gospodarzowi obraz „Kateryna”, który ten zgodził się kupić. Jak twierdzi P. Żur, „poeta wyruszył w ojczyste strony razem z J. Hrebinką. Z nimi jechała siostra Hrebinki Ludmyła”. I dalej: „W tamtych czasach podróż z Petersburga Traktem Białoruskim do Pyriatyna, w pobliżu którego w majątku „Ubieżyszcze” mieszkali krewni Hrebinki, trwała nie dłużej niż tydzień… Wyjechawszy 19 maja z Petersburga, Szewczenko i Hrebinka z siostrą byli 24—25 maja w Czernihowie”. Potem odwiedzili Nieżyn. „Wtedy nie istniała wygodniejsza droga z Czernihowa do Kaczanówki niż przez Nieżyn. Szlak na Kaczanówkę, dokąd jechał Szewczenko, na Pyriatyn, dokąd zmierzał Hrebinka („Ubieżyszcze” było o 15 wiorst od Pyriatyna), przebiegał w kierunku Pryłuk. Innej drogi z Nieżyna do Kaczanówki wtedy nie było”. Drogę do Kaczanówki T. Szewczenko znał od Hlinki, z którym był dobrze zaznajomiony i którego kompozytorskim talentem się zachwycał, a także z opowieści swojego przyjaciela W. Szternberga, który nie raz bywał w Kaczanówce, z jego etiud i szkiców pejzaży parku oraz okolic wsi. Jak twierdzi P. Żur, to właśnie Wasyl Szternberg przedstawił Szewczenkę gospodarzowi Kaczanówki. W stolicy przy ulicy Basiejnej (obecnie działka domu nr 7 przy ulicy Niekrasowa) H. Tarnowski miał dwupiętrowy dom, dokąd oczywiście przyjeżdżał na zimę. „Ja rzadko tam bywam," — opowiadał później Szewczenko w imieniu bohatera powieści „Artysta”, — i to właściwie ze względu na Sternberga…”. Przebywając w Kaczanówce, poeta wyjeżdżał do okolicznych miejscowości, w szczególności do Baturyna (zachował się rysunek baturynskiego zamku, który Szewczenko wykonał w 1843 r.). P. Żur wyraża opinię, że właśnie podczas tego przyjazdu do Kaczanówki doszło do poznania poety z pszczelarzem P. Prokopowyczem, który mieszkał na przedmieściach Baturyna, o czym świadczy obraz „Na pasiece” (1843). O „sławnym pszczelarzu”, „wielkim bartniku” Prokopowyczu, założycielu szkoły pszczelarzy, wynalazcy ula ramowego, autorze klasycznych prac z pszczelarstwa Szewczenko pisze w powieści „Bliźniacy”. Po odwiedzinach Kaczanówki poeta wyruszył do Kijowa przez Pryłuki, gdzie musiał otrzymać przepustkę, Pyriatyn, Perejasław, Browary. Zatem można twierdzić, że po raz pierwszy T. Szewczenko przebywał w naszym mieście latem 1843 roku. Z Kijowa Szewczenko pojechał do Kyryliwki, „gdzie już któryś rok czekali na niego stuletni dziadek, bracia i siostry, z którymi, — pisze P. Żur, — chciał w tę podróż spotkać się poeta”. Pod koniec czerwca 1843 r. Taras Hryhorowycz jest już w „Ubieżyszczu” koło Pyriatyna, gdzie, umówiwszy się z J. Hrebinką, mieli się spotkać. W „Ubieżyszczu” poeta przebywał niedługo. 29 czerwca na Hrebinkę czekali w Mojsiwce, gdzie co roku tego dnia ziemianka T. Wołchowska urządzała wystawny bal. W Mojsiwce Jewhen Hrebinka przedstawił poetę O. S. Afanasjewowi-Czużbyńskiemu oraz braciom Zakrewskim. W. O. Zakrewskiego Szewczenko nazywał wielkim i szczerym przyjacielem. Bliskim przyjacielem W. Zakrewskiego był Jakiw Petrowycz de Balmen. Z nim Taras Szewczenko od razu się zbliżył i zaprzyjaźnił. Jak zaznacza P. Żur, „Wiktor Zakrewski i Jakiw de Balmen byli bliscy duchowo. O tym świadczy ich korespondencja. Charakterystyczny list J. de Balmena do W. Zakrewskiego: „Drogi przyjacielu Wiktorze! Błądząc po stepie pośród tej nieogarnionej równiny (w guberni podolskiej), często przyglądałem się mnóstwu mogił-pomników dawnej sławy naszej Ukrainy. Te stepy — dawne rubieże Polski, Turcji i ziemi Kozackiej, mogiły pokrywają je, niczym piętno, postawione na gruncie odwagą Ukraińców… Chciałbym znać wszystkie najmniejsze szczegóły rodzinnego kraju. Przyznaję, że polegałem na tobie bardziej niż na kimkolwiek innym, a ty milczysz… Żeby cię psy zjadły!” — żartuje Jakiw de Balmen”. W tych wierszach czuć człowieka, który kocha Ukrainę, interesuje się jej przeszłością, żyje teraźniejszością. Jakiw de Balmen (1813—1845) stał się jednym z najbliższych przyjaciół młodego Tarasa Szewczenki. O nim często mowa była na stronach literatury szewczenkoznawczej. Jednak, jak twierdzi ukraiński literaturoznawca Andrij Kuźmenko, „powiedziano o nim jeszcze bardzo mało i nie zawsze poprawnie. Taka sytuacja wyjaśnia się między innymi tym, że caryzm w swoim czasie zrobił wszystko możliwe, aby potomni zapomnieli to imię”. Książka A. Kuźmenki „Przyjacielu niezapomniany…” — to pierwsze pogłębione badanie życia i twórczości Jakiwa de Balmena. W przedmowie do książki „Jakiw de Balmen. Powieści”, która ukazała się drukiem w 1988 r. w Charkowie w wydawnictwie „Prapor”, doktor nauk filologicznych W. Szubrawśkyj pisze: „Na czas poznania w Mojsiwce (29 czerwca 1843 r.) Jakiw de Balmen w stopniu rotmistrza był adiutantem szefa sztabu, rozlokowanego w Odessie, Piątego korpusu piechoty generała-lejtnanta P. Dannenberga 1-go i przyjechał w rodzinne strony na urlop. Od razu po poznaniu Szewczenko i J. de Balmen zaprzyjaźnili się. Spotykali się u braci Zakrewskich, u Riepninów, a podczas spotkania 24 stycznia 1844 r. wspólnie z I. Korbe i W. Zakrewskim podpisali zbiorowy list do historyka M. Markewycza. Wyjechawszy po tym do Odessy, J. de Balmen wziął sobie za sojusznika krewnego po matce artystę M. Baszyłowa, zaczął, jak wiadomo, przepisywać i ilustrować utwory Szewczenki”. O życiu i twórczości przyjaciela Kobziarza, powtarzając błędy poprzedników, często pisali szewczenkoznawcy w monografiach, komunikatach, artykułach i komentarzach do poematu „Kaukaz”. „To stało się dlatego, — podkreśla A. Kuźmenko, — że oni w większości nie zwracali się do dokumentów archiwalnych, a korzystali z materiałów napisanych ze słów tych, którzy bardzo mało wiedzieli o życiu i twórczości przyjaciela Szewczenki”. Uściślenia w interpretacji życia i twórczości J. de Balmena stały się możliwe, kiedy w naszych archiwach znaleziono rękopiśmienny zbiór jego nieopublikowanych powieści, notatnik i album rysunków z lat 1840—1841, a potem ważne dokumenty o charakterze biograficznym, listy jego bliskich krewnych oraz inne materiały dokumentalne. „One, — pisze A. Kuźmenko, — dały wystarczająco podstaw do tego, aby naprawić błędy, wypełnić wielkie białe plamy, które zdarzały się w biografii J. de Balmena”. Znaczną liczbę tych materiałów znalazł A. Kuźmenko w archiwum w Połtawie, dokąd trafiły z muzeum w Pryłukach, o czym świadczy notatka z 17 kwietnia 1925 roku, która zachowała się w archiwum w Połtawie. W świetle nowych materiałów archiwalnych J. de Balmen jawi się jako postępowy, utalentowany człowiek lat 30.—40. XIX w., który stał się przyjacielem i współpracownikiem T. Szewczenki w okresie jego kształtowania się jako postępowego poety. Rosyjscy de Balmenowie — to przybysze ze Szkocji. Ich przodkowie brali aktywny udział w życiu społecznym kraju. Burzliwe wydarzenia przeszłości zmuszały niektórych z nich do opuszczenia ojczyzny i emigracji do Anglii, Francji, Szwecji itp. na początku XVIII w. Jeden z przedstawicieli tego rodu wyemigrował do Francji. Tam pod imieniem Ramsaya de Balmena służył w gwardii. Potem trafił do Turcji i wstąpił do wojska sułtańskiego. W 1736 r. przyjechał do Petersburga, przyjął rosyjskie poddaństwo i, otrzymawszy stopień premier-majora armii rosyjskiej, rozpoczął służbę w Troickim pułku piechoty jako hrabia Bohdan Andrijowycz de Balmen. Dosłużywszy się stopnia generała-majora, zginął w sierpniu 1741 r. w walce ze Szwedami. Jego synowi, Antonowi Bohdanowyczowi, w 1780 roku nadano stopień generała-porucznika. Z małżeństwa z córką hrabiego Deviera, przybysza z Portugalii, miał pięcioro dzieci: dwie córki i trzech synów — Ołeksandra, Karla i Petra. Petro de Balmen — ojciec Jakiwa. P. de Balmen ożenił się z Sofią Ołeksandriwną Baszyłową, której rodzice byli związani z Ukrainą. We wsi Mojsiwka (niedaleko Pyriatyna) mieszkała siostra Baszyłowej Tetiana Hustiwna Wołchowska. Pod koniec lat 90. XVIII w. Baszyłowie kupili majątek we wsi Łynowycia na brzegu cichowod-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Sądowi Najwyższemu, „historię Kijowa” eksmitowano i znalazła się ona „w skrzyniach” na czwartym i piątym piętrze Ukraińskiego Domu. Dyrektor Muzeum Inna Jewećka opowiedziała: „Muzeum Historii Kijowa, w którym pracuję jako dyrektor od stycznia 2008 roku, otwarto w maju 1996 roku, w dniach świętowania 1500-lecia Kijowa. Zbiory liczą ponad 250 tysięcy eksponatów i składają się z kolekcji archeologicznych, numizmatycznych, etnograficznych, dzieł malarstwa, sztuki dekoracyjno-użytkowej itp. Są tu materiały z badań znanego archeologa Wikentija Chwojki, ceramika z czasów kultury trypolskiej, niezwykle cenna kolekcja fajansu i porcelany fabryki kijowsko-meżyhirskiej, komplety materiałów wybitnych kijowskich rodzin: architektów H. Szlejfera, W. Horodeckiego, aktorki Marii Zańkowieckiej, malarzy Mykoły Muraszki, Heorhija Narbuta. Muzeum posiada sześć działających filii: to kompleksy historyczno-memorialne Michaiła Hruszewskiego, Aleksandra Puszkina, Michaiła Bułhakowa, dziedzictwa kulturowego, sławy partyzanckiej, prezentów. W przyszłym roku otwierają się nowe filie: muzea szestdesiatnyctwa oraz Szolema Alejchema. A dla głównego muzeum tak starożytnego miasta pomieszczenia do tej pory nie ma! Do Kijowa co roku przyjeżdża wielu gości, a w 2012 roku na mistrzostwa w piłce nożnej przyjadą z całego świata. Jak można ich zapoznać z historią miasta, jeśli muzeum jest w skrzyniach? Ale zapytajcie nawet mieszkańców stolicy, dzieci, nastolatków: co oni wiedzą o historii miasta? Trzymanie drogocennych historycznych eksponatów w skrzyniach, gdzie wkrótce zaczną niszczeć — to po prostu hańba!” W rzeczywistości nasze władze powinny się zastanowić: czy wiele w ciągu ostatnich 100 lat zbudowano w Kijowie pomieszczeń dla muzeów państwowych? Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej i Ukraiński Dom, w pomieszczeniu którego było muzeum Lenina. I wszystko. Rozsypana diorama z muzeum historycznego. Dziś nawet w Ministerstwie Kultury i Turystyki nie ma jednolitego rejestru wszystkich ukraińskich muzeów. Najświeższe dane na oficjalnej stronie Ministerstwa opublikowano w 2004 roku. A tymczasem z powodzeniem pracuje wiele unikalnych muzeów, dzięki pracy których przyjmuje się postanowienia Prezydenta, ich kolekcje biorą udział w zagranicznych wystawach. Przez lata niepodległości Ministerstwo Kultury i Turystyki nie zdołało opracować i wdrożyć bazy normatywnej. Do tej pory nie ma kryteriów jednolitego systemu ewidencji eksponatów muzealnych, instrukcji, zarządzeń w języku ukraińskim. W dobie najnowszych technologii informacyjnych pracownicy muzeów kierują się wytycznymi, które mają już ponad 20 lat. Oprócz tego nie ma systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników muzeów. Nawet w samym Ministerstwie kultury muzeami zajmuje się tylko pięciu pracowników… Oprócz potencjalnych złodziei, na kolekcje muzealne od dawna czyhają… urzędnicy. Obrazy biorą za pokwitowaniem do ozdabiania gabinetów. Władza się zmienia, eksponaty znikają, winnych nie ma… A kiedy w muzeum nie zostanie nic cennego, lokalni książątka po prostu zamykają muzeum, a pomieszczenie i ziemię korzystnie sprzedają komercjantom. Przy „okrągłym stole” wielokrotnie brzmiało, że ochrona funduszy muzealnych już dawno stała się kwestią bezpieczeństwa narodowego. Ale jak realnie zapobiec kradzieżom, kiedy naszym budowniczym państwa, szczerze mówiąc, nie w głowie sztuka? Uczestnicy „okrągłego stołu” proponują Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy lobbowanie za wydzieleniem środków państwowych na działania na rzecz zachowania dzieł sztuki, kierownikom instytucji muzealnych — stworzenie fotokatalogów wszystkich dzieł sztuki, Ministerstwu Spraw Wewnętrznych Ukrainy — stworzenie dla wolnego dostępu portalu internetowego dzieł, które znajdują się w poszukiwaniu, organom samorządu lokalnego — zapewnienie wydzielenia środków na poprawę ochrony instytucji muzealnych. A czy posłuchają wszystkie te instancje rad uczestników spotkania — nie wiadomo. Czas pokaże. Żeby było za kilka lat co chronić… Przykra i zagmatwana historia z niedokończoną budową w centrum Kijowa na Instytuckiej 3, gdzie rzekomo planowano otworzyć pawilon wystawowy. W 2001 roku oficjalnie przekazano go Narodowemu Muzeum Sztuki Ukrainy, potem zabrano, oddano jeszcze komuś… Wreszcie niedawno ogłoszono konkurs na pozyskanie inwestora. Zwycięzcą zostało jakieś towarzystwo z ograniczoną odpowiedzialnością. Postanowiło budować w tym miejscu ośmiopiętrowy kompleks hotelowo-biznesowy z pomieszczeniami o przeznaczeniu publicznym i handlowym oraz parkingami. Niedokończoną budowę rozebrano. W zaplanowanym centrum biznesowym merostwo obiecało zapewnić pomieszczenie także dla Muzeum Historii Kijowa. Pracownicy muzeów są zadowoleni, że na nich wreszcie przynajmniej zwrócono uwagę, bo odkąd eksmitowano ich z Pałacu Kłowskiego, władza nie przejmowała się losem muzeum. Ale czy długo jeszcze drogocenne eksponaty będą w skrzyniach, nikt nie wie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

GORĄCY TEMAT

Nadiya KYRYAN Zdjęcia autorki W Głównym Zarządzie Kultury i Sztuki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej odbyła się niedawno konferencja prasowa „Skradzione dobra muzealne: przyczyny i kto za tym stoi”. Naczelnik zarządu Switłana Zorina rozpoczęła rozmowę od tego, że w czerwcu tego roku zakończono weryfikację obecności przedmiotów muzealnych z grupy „Malarstwo” w Muzeum Historii Miasta Kijowa. Podczas weryfikacji brakowało 111 prac malarskich o wartości ponad 5 mln dolarów, wśród których było osiem ikon z XIX wieku, 12 obrazów S. Szyszki, 10 prac F. Konowaluka, 48 etiud H. Tkaczenki i inne. Miesiąc temu wysłano zawiadomienie do milicji i prokuratury. Dopiero teraz zaczęły napływać odpowiedzi. Po pierwszych publikacjach w prasie zwrócono cztery obrazy: „Pomnik księcia Włodzimierza w Kijowie” I. Kysela oraz trzy płótna S. Szyszki „Lato”, „Nad Dnieprem” i „Most metra”. Reszta zniknęła. Jewhen BUKET Memorandum w sprawie potrzeby pilnych działań na rzecz zapewnienia ochrony dzieł sztuki znajdujących się w muzeach i archiwach Ukrainy oraz kolekcjach prywatnych podpisali niedawno uczestnicy „okrągłego stołu” „Kradzieże muzealne na Ukrainie: jak ocalić skarby narodowe”, którego inicjatorami byli Ukraiński Dom i czasopismo „ART-Ukraine”. W pracach „okrągłego stołu” wzięli udział przedstawiciele wielu instytucji państwowych: SBU, Prokuratury Generalnej, MSW. Z ramienia Ministerstwa Kultury i Turystyki pracował Mykoła Jakowyna. W ciągu kilku lat na Ukrainie odnotowano prawie 3 000 kradzieży dóbr będących dziedzictwem kulturowym naszego kraju. Nadzwyczajny „okrągły stół” odbył się w związku z kolejną głośną kradzieżą obrazów z Zakarpackiego Muzeum Obwodowego, a także zabezpieczeniem przez organy ścigania z ekspozycji wystawy „Wielki Salon Antykwaryczny—2008” obrazu Mykoły Hłuszczenki, który prawdopodobnie został skradziony z Umańskiego Muzeum Krajoznawczego. Według danych Państwowej Służby Ochrony MSW Ukrainy, tylko w latach 2000–2003 z muzeów obwodów winnickiego, iwanofrankiwskiego, charkowskiego, sumskiego, zaporoskiego, połtawskiego i czernihowskiego skradziono ponad 1 700 przedmiotów mających wartość historyczną. Oficjalnie z 13 włamań do muzeów milicja roz- Mykoła Pymonenko. „Na rzece” — Schemat wywozu obrazów jest prosty — skomentowała Switłana Zorina. — Obrazy z muzeum przekazuje się na podstawie aktu na rok, rzekomo w celu ozdobienia gabinetów urzędników. Do muzeum zazwyczaj nie wracają. W światowej praktyce przyjęte jest przekazywanie dzieł sztuki wyłącznie na wystawy artystyczne. Gdyby jednak, na przykład, obrazy z Luwru czy jakiegokolwiek innego europejskiego muzeum osoby odpowiedzialne przekazały do gabinetów urzędników, zapewne następnego dnia straciłyby stanowiska. Co prawda, na terenach WNP zdarza się i nie takie rzeczy. Autorka pamięta, kiedy jeszcze przed tak zwaną pieriestrojką rozeszła się wieść, że jeden z sekretarzy partii komunistycznej urządził swojemu dziecku wesele, wykorzystując naczynia z Ermitażu… W związku z niedawnymi wydarzeniami jeszcze ostrzej staje kwestia pomieszczenia dla muzeum. Rzecz w tym, że do 2004 roku Muzeum Historii Kijowa mieściło się w Pałacu Kłowskim. Pałac ten przekazano Wer-wiązała tylko osiem. Większość eksponatów muzealnych jest nadal poszukiwana. Tak, w marcu wybuchł skandal wokół zamiany 24 obrazów z Umańskiej Galerii Obrazów oraz z Jampilskiego Muzeum Krajoznawczego. Obecnie odnaleziono 12 obrazów. Podczas weryfikacji eksponatów funduszu muzealnego Muzeum Historii Kijowa doliczyło się braku prawie setki obrazów i ikon. Sprawy karnej tak i nie wszczęto, ponieważ milicja kwalifikuje ten przypadek nie jako kradzież, a jako niedbalstwo. Latem brutalnie okradziono Muzeum Zachodniej i Wschod-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

OBRAZY W NIEBEZPIECZEŃSTWIE

...ego sztuki w Odessie. Skradziono światowie znany obraz włoskiego malarza, jednego z najwybitniejszych mistrzów baroku, Michelangela da Caravaggia „Pojmanie Chrystusa, czyli Pocałunek Judasza”, wyceniony na 100 milionów dolarów. Wreszcie we wrześniu ograbiono zamek Muzeum Zakarpackiego. Dokąd znikają obrazy – nie wiadomo. Przypuszcza się, że za tym stoi przestępczy system, który sprzedaje płótna antykwariuszom. Ludzie tęsknią za pięknem i chcą ekskluzywności… Podczas „okrągłego stołu” padły skargi na hamowanie procesu paszportyzacji eksponatów muzealnych. Mykoła Jakowyna obiecał niezwłocznie przeprowadzić kontrolę wszystkich zbiorów muzealnych. Okazuje się, że już w 2000 roku MSW opracowało oryginalny system znakowania eksponatów muzealnych. Jak zapewnili przedstawiciele organów ścigania, na świecie nie ma jego analogów. Wówczas do wprowadzenia znakowania potrzeba było zaledwie 600 tysięcy hrywien. Gabinet Ministrów wciąż szuka tych środków… Nasuwa się naturalne pytanie: może ktoś w wysokich gabinetach władzy celowo hamuje te procesy? Może ktoś jest zainteresowany takim stanem sprawy muzealnej na Ukrainie? Może właśnie na władczym Olimpie naszego państwa znajdują się ludzie, którzy kierują „czarnym rynkiem” antykwariatu…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

na tych górach świecić będzie łaska Boża”. Tutaj, na Uhorskim, podstępnie zabito kijowskich książąt, pierwszych chrześcijańskich męczenników — Askolda i Dira. Z jakiegoś powodu tylko ich zabójca, wareski konung Oleg, nie chciał osiedlać się w tym miejscu. To właśnie on był inicjatorem przesiedlenia i przeniesienia książęcej rezydencji na Górę Starokijowską — miejsce lepiej chronione i niemal nie do zdobycia. Lubił tu polować i odpoczywać książę Włodzimierz Wielki, na średniowiecznych mapach zachowały się starodawne nazwy urwisk i pokrytych wiekowym, nieprzebytym lasem zakątków tej góry: Perewyszyszcze (nazwa prawdopodobnie pochodzi jeszcze z czasów książęcych, kiedy na miejscu współczesnej ulicy Chreszczatyk urządzano polowania na przepiórki), Debri — od nieprzebytych zarośli, które niegdyś pokrywały urwiska Góry Instytuckiej itd. Trudno powiązać te nazwy z gęsto zaludnionymi i zamurowanymi w asfalt centralnymi dzielnicami stolicy. Opowieść o tajemniczym podziemnym przejściu do kryjówki, w której zbierała się loża masońska w pierwszej połowie XIX wieku, można usłyszeć do dziś. Przepaść tego przejścia nieoczekiwanie odkryto obok Rady Najwyższej w Parku Maryjskim, ale niestety natychmiast ją zasypano, nie badając jej. Wiele zagadkowych pustek wykrywają specjalnymi urządzeniami w głębi Góry Pałacowej, ale kto pozwoli tu prowadzić wykopaliska? Góra Pałacowa i teren wokół niej nie tracą na znaczeniu. Potomek wyzwolicieli Ukrainy od Tatarów, wielki książę kijowski, który odbudował i niemal uratował Ławrę Peczerską przed długotrwałym zapuszczeniem, Semen Olełkowicz wzniósł swój książęcy zamek właśnie w pobliżu tej góry. Książę Świętopełk dokładnie 1000 lat temu, w 1008 roku, tak jak współczesny prezydent Wiktor Juszczenko, prowadził Ukrainę do Europy. Od tamtej pory, jak opowiadają, duch księcia Świętopełka zamieszkał na tej górze. Być może ukazywał się i nie dawał spokoju ostatniemu hetmanowi Ukrainy — Pawłowi Skoropadskiemu, którego rezydencja znajdowała się w dawnym budynku generał-gubernatora na skrzyżowaniu ulic Szołkowicznej i Instytuckiej. Ten budynek nie zachował się do naszych czasów: wycofując się z Kijowa, białopolacy postanowili wysadzić go w powietrze, jak niemal wszystkie rezydencje przy ulicy Instytuckiej. Tajemnica wielu z tych domów — prawdziwych pałaców z podziemiami i historiami — pozostaje do dziś nieodgadniona. Pałacowa, Miodowa, Boża, Hrabska, Instytucka, Bankowa… Ileż jest tych ludowych nazw, jakże głęboka jest historia jednego z kijowskich urwisk! Być może ktoś z badaczy kijowskiej starożytności zdoła opisać historię każdego z siedmiu majestatycznych wzgórz, a ja zapraszam na szczyt tej góry, do cichej i romantycznej kawiarni. Schodząc po schodach, czuje się tu jakby samą historię ukraińskiej ziemi, harmonię, miłość. Dwie kijowskie góry — Miłości i Sofii — łącząc się, tworzą niezwykłą atmosferę energetyczną — harmonię bytu. Miłość to pasja, ogień, energia, a Sofia to mądrość, wiedza. Pomiędzy tymi górami znajduje się ulica Chreszczatyk. Może właśnie dlatego na Chreszczatyku jest tak niezwykła energetyka? A może sam Krzyż, Chreszczatyk, Chreszczatyj szlach — i jest tą harmonią oraz sensem ludzkiej egzystencji na planecie. Nie na darmo biegnie on między górą Mądrości (Góra Starokijowska) a górą Miłości (Pałacowa).

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

SPOWIEDŹ PAŁACOWEJ GÓRY

Wadym PEREHUDA, krajoznawca, eniolog, m. Kijów Wiadomo, że starożytny Kijów, podobnie jak Rzym, stoi na wzgórzach. Opowiadają, jakoby tych wzgórz, zarówno w Rzymie, jak i w Kijowie, było siedem. Siedem to liczba magiczna, niesie silną energetykę. Wiele ciekawego można opowiedzieć o każdym ze wzgórz, ale nasza opowieść dotyczy tylko jednego z nich — najbardziej tajemniczego nie tylko w starożytnym, ale i we współczesnym Kijowie. To wzgórze znane jest jako Pałacowe lub Hrabskie. Mniej znane nazwy: góra Białoboga, góra Miłości, Instytucka lub Bankowa góra. Rzeczywiście, od dawna miejsce to uważano za najbardziej tajemnicze w okolicach Kijowa. Dlaczego w okolicach? Bo jeszcze od czasów chrztu Rusi na tej górze nikt się nie osiedlał. Opowiadają, że wiązano to z pradawnymi wierzeniami. Wierzono, że na szczycie góry istniało niewidzialne królestwo Białoboga — boga białego dnia, szczęścia, dobra, bogactwa, zdrowia i płodności. Symbole Białoboga — ognisty miecz, tarcza i sokół. Z tego „sokolego” rodu pochodzą także legendarni założyciele Kijowa: Kij, Szczek i Choryw. Przodkowie Ukraińców uważali, że Białobóg mieszka w złotej słonecznej świątyni, pośrodku której stoi złota czasza, po brzegi napełniona dobrem. Być może ta świątynia ze złotą czaszą do dziś znajduje się w głębinach Peczerskich wzgórz. Najczęściej Białobóg pojawiał się tam, gdzie kłosowało się żyto. W postaci starca z długą białą brodą, w białej odzieży, z laską w ręku. O historycznym związku góry przy ulicy Instytuckiej z Białobogiem świadczy także stara nazwa tej okolicy oraz pradawnego szlaku, który przebiegał obok niej — Długa niwa. Istnieje jeszcze wiele innych legend, podań, bajek, związanych właśnie z tą górą. I jeśli Zofię, co z greckiego oznacza mądrość, wiążą z miastem Jarosława Mądrego, gdzie każdego uświęcają dzwony i piękno majestatycznej Sofii Kijowskiej oraz Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, to majestatyczne wzgórze naprzeciw ludzkie słowo od dawna wiąże z prawosławnymi pojęciami Wiary, Nadziei i Miłości. Czyli Zofia — mądrość i matka — to Starokijowskie wzgórze, a jej dzieci Wiara, Nadzieja, Miłość — dawne Pałacowe wzgórze, które znajduje się obok. Nie warto mówić Pałacowe dawne, to i dziś państwowe, biznesowe i najbardziej prestiżowe z kijowskich urwisk. Pałac Prezydencki, Gabinet Ministrów, Rada Najwyższa, pałac Sił Zbrojnych — wszystko znajduje się na szczycie tego wzgórza i nie jest to przypadkowe. Eniologia — nauka, która bada prawidłowości, wzajemną wymianę energii i informacji w przyrodzie — odkryła na wierzchołku Pałacowej góry najpotężniejszą geoaktywną strefę, czyli wysokie wahania informacyjno-energetyczne, tak zwane pola torsyjne, które wpływają na żywy świat okolicy oraz na podświadomość człowieka. Na skrzyżowaniu Sadowej i Instytuckiej wyróżniają tak zwane miejsce mocy. Zgodnie z definicją naukowej encyklopedii eniologicznej i akademika H. Szwebsa, „miejsca mocy to „akupunkturowe” miejsca Ziemi, z którymi związane są strefy największego wyjścia pozytywnej energii. Są to strefy pozytywnego oddziaływania energetycznego, prawdopodobnie pochodzenia tellurycznego (podziemnego). Miejsca mocy zbiegają się z sakralnymi budowlami (dawna świątynia Białoboga — Aut.). Często miejsca mocy związane są z centrami rozkwitu dawnych kultur”. W takich miejscach obserwuje się anomalie radiestezyjne i psi-anomalie. W nauce wszystkie te dane rejestruje się od dawna, ale do dziś tradycyjna nauka nie potrafi wyjaśnić zjawisk w tych strefach. Może to powód, dla którego Wieszcz Oleg postanowił przenieść swoją rezydencję na inne kijowskie urwisko. Możliwe, że właśnie w tym trzeba szukać przyczyn jego śmierci od niespodziewanego ukąszenia żmii. Na szczycie Pałacowego wzgórza jest miejsce związane z miłością. Kiedyś znajdował się tu dom kijowskiego gubernatora, a teraz — antykwariaty, obok romantyczna kawiarnia, delikatesy „Czumaćkyj Szlach” itd. Historycy uważają, że ten szlak rzeczywiście zaczynał się właśnie tutaj i prowadził na południe wzdłuż Dniepru, w daleki Krym i dalej. Ilu ludzi on widział? Zgodnie z inną legendą, właśnie tutaj przyszła księżna Olga spotkała swoją pierwszą miłość. Wareg, którego imienia historia nam niestety nie zachowała, był chrześcijaninem, synem drużynnika księcia Askolda, którego podstępnie zabił Wieszcz Oleg. Opowiadają, że dzięki właśnie tej miłości Olga wybrała chrześcijaństwo, a jej wnuk Włodzimierz ochrzcił Ruś. Zadziwiające, ale jak mówią ludzie, nie bywa na świętym miejscu długo pusto. Właśnie tutaj Aleksander Puszkin, który zatrzymywał się w domu Rajewskich, zakochał się w polskiej piękności Karolinie Sobańskiej. Rodzona siostra Karoliny Ewelina, która również mieszkała tutaj, zakochała się i z czasem została żoną Honoriusza de Balzaka. I jeszcze mnóstwo innych historii miłosnych działo się właśnie tutaj — na skrzyżowaniu Sadowej i Instytuckiej, Szowkowicznej i Instytuckiej, gdzie stały kiedyś luksusowe rezydencje kijowskiej szlachty, a obok — Pałac Maryjski z cudownym parkiem, gdzie urządzano bale, które odwiedzał nawet imperator. Być może właśnie dlatego współczesne młode pary przyjęły za zasadę zatrzymać się i pospacerować w Parku Maryjskim — to odwieczna tradycja, jak mówią, na przyszłe szczęście. Zatrzymując się na chwilę na tle jednego z najpiękniejszych w Kijowie widoków, młodzi nie tylko fotografują się, ale i wydaje się, uświęcają w wiecznym do siebie uczuciu, bo miejsce pozytywną energetyką sprzyja temu. Woda, jak dowiodła nauka, najdłużej i najlepiej przechowuje oraz przekazuje informacje i energię. Ta strukturyzowana woda ma pozytywne właściwości. Wyróżnia się wodę „żywą” i „martwą”. Przygotowując kawę czy herbatę na „żywej” wodzie, mamy możliwość poczuć niepowtarzalny smak napoju. Kiedyś w miejscu Chreszczatyka biło uzdrawiające źródło. Na szczyt wzgórza, gdzie znajdowało się jedno z sakralnych miejsc i rosły święte, ogromne lipy, wnoszono wodę do poświęcenia. W święto Kupały z tego wzgórza toczyło się w dół ku Dnieprowi i małemu strumykowi przy Bramie Lackiej „złote” koło Chorsa. Było kiedyś… Ulica Instytucka nazywała się „Długa Niwa”, wzdłuż niej jeszcze kilka wieków temu można było zobaczyć milczących świadków historii — kamienne baby. Kto i kiedy je tu postawił, nie wiadomo. Któż to wie, być może właśnie na tej historycznej górze wydarzyło się najbardziej dramatyczne wydarzenie pierwszych wieków nowej ery — bitwa Gotów z Hunami. Z tej bitwy Słowianie wyszli zwycięsko, choć stracili prawie wszystkich swoich przywódców i najlepszych wojowników. Niektórzy badacze twierdzą, że niedaleko współczesnych Lypek, na Peczersku, w ujściu rzeki Łybidź, znajduje się historyczna miejscowość — Pole Busowe i góra Busowica. Właśnie tutaj w 375 roku król gocki rozkazał ukrzyżować wodza antowskiego Busa, jego synów i siedemdziesięciu starszyznę. W kronikach historycznych wspomina o tym wydarzeniu gocki historyk Jordanes. Wtedy Hunowie (k-hunowie) bez wahania wystąpili w obronie Antów przed krwawą samowolą gockiego króla Winitara i rozgromili ich w bitwie nad Dnieprem. Badacz kijowskich legend i mitologii Ołeksandr Znojko, który zebrał i przeanalizował dość dużą liczbę materiałów, na podstawie źródeł naukowych udowodnił, że Hunowie byli pralitwinami, scytyjskimi królami i dalekimi przodkami wielu współczesnych kijowian oraz Ukraińców. Oto dlaczego Górę Pałacową często nazywa się jeszcze Bożą. Kim był książę Boż i jego synowie? Być może ojcem lub dziadkiem legendarnych Kija, Szczeka, Chorywa i ich siostry Łybedzi? Na szczycie wzgórza rosły ogromne drzewa — prawdziwi patriarchowie tych miejsc — lipy. Lipa to najświętsze drzewo Słowian. Od jego nazwy pochodzi współczesna nazwa tej dzielnicy — Lypky. Kiedy rosyjski car zaczął budować Twierdzę Peczerską, pozostałości świętych gajów — pojedyncze ogromne drzewa, a nawet krzewy — zostały zniszczone. Opowiadają, że zrobiono to ze względów fortyfikacyjnych — cała strefa w pobliżu twierdzy musiała być otwarta, dobrze ostrzeliwana, aby domniemany wróg nie miał żadnego miejsca na odpoczynek. Jednak ogromnej i doskonałej Twierdzy Peczerskiej tak nigdy nie wykorzystano zgodnie z przeznaczeniem, może to była wola Białego boga? Lipa to symbol dobroci i hojności. Ukraińska mitologia twierdzi, że ten, kto zetnie to drzewo, niechybnie zabłądzi w lesie. Lipa odwraca przekleństwa, bierze je na siebie, dlatego na drzewie jest tak wiele narośli. Może dlatego na elitarnych Lypkach lubią osiedlać się możnowładcy, bo tutaj i rodzina silniejsza, i przekleństwa czy zazdrość nie działają. Kiedyś pod stareńkie lipy rodzice przynosili chore dzieci. Podczas kwitnienia drzew pszczelarze kłaniali się im. Najciekawsze i najbardziej energetyczne miejsca Góry Miodowej przechodzą przez Sadową, Instytucką, Szowkowyczną, Lypską. Cudowne romantyczne nazwy. Opowiadają, że na długo przed budową Twierdzy Peczerskiej pod ogromną rozłożystą lipą lubił rozmyślać Hryhorij Skoworoda. Znacznie później był zakochany w tych miejscach Taras Szewczenko. Widocznie nie bez powodu ta miejscowość była najbardziej ulubioną rezydencją wielu kijowskich książąt. Mało kto wie, że Jarosław Mądry nie tylko żył, ale i zmarł w Berestowie. Ta majestatyczna góra była zasiedlona jeszcze za czasów wareskich, w jej głębi do dziś znajdują liczne podziemne korytarze. Niektórzy twierdzą, że nie w pobliżu Sofii Kijowskiej, a właśnie tutaj, w starych i wcale nie zbadanych wareskich pieczarach, ukryta jest biblioteka Jarosława Mądrego. Ma to sens, jeśli wspomnieć, że jeszcze za czasów Askolda i Dira właśnie na Peczersku znajdowało się centrum wareskiego osadnictwa. Ciekawe, że właśnie na tę górę po raz pierwszy wstąpiła noga apostoła Andrzeja, właśnie tutaj zostało ogłoszone, „że

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

którzy opierali się czerwonemu terrorowi. Osobny rozdział poświęcono latom trzydziestym, ponieważ prawda o Hołodomorze i represjach wymaga szczególnej uwagi współczesnych. W rozdziale przedstawiono świadectwa naocznych świadków — miejscowych mieszkańców, którzy przeżyli te straszne lata, oraz fotografie. Podczas II wojny światowej rejon borodianski doświadczył okupacji. Wielu rodaków znalazło się w Niemczech na robotach przymusowych. Działało tu radzieckie podziemie. Wszystkie fakty zostały potwierdzone dokumentalnie. Bogaty materiał ilustracyjny oraz świadectwa zapisane z ust najstarszych mieszkańców, przedstawione w rozdziale „Odbudowa i powojenny rozwój”, pozwalają przekonać się, jak ogromną pracę wykonał zespół autorski, w szczególności Borys Icheneć, pracując nad książką. Znaczne miejsce poświęcono ludowemu bytowi i obrzędom. Zamieszczono teksty pieśni ludowych, zapisanych od ziomków, opisy i wizerunki odzieży, a także obrzędów weselnych, chrztów i pogrzebów. Szczegółowo opisano również kształtowanie się oświaty i kultury regionu, począwszy od drugiej połowy XIX wieku. Borodianszczyzna literacka to szczególna duma mieszkańców. W tym rozdziale możemy zapoznać się z poetami i pisarzami, którzy urodzili się lub mieszkają na tej poleskiej ziemi. W książce zamieszczono krótkie noty biograficzne, portrety i utwory literackie pisarzy z Borodianszczyzny. Druga część wydania to szkice historyczne o miejscowościach rejonu. Tutaj szczegółowo, z odniesieniami do źródeł, cytatami i fotoilustracjami opisano nie tylko historię wsi i miasteczek Borodianszczyzny, ale także ich byt, oświatę, życie kulturalne i duchowe. Zatem na stronach kroniki czytelnik znajdzie nowe, ciekawe fakty z życia regionu. Niby nie ma nic egzotycznego na tej błogosławionej ziemi, ale obrazy bliskich ludzi, ścieżki i drogi Borodianszczyzny wyłaniają się z kroniki wyraziście i namacalnie. Musimy poznawać swoją przeszłość, aby dbać o przyszłość, która powinna stać się bardziej szczodra w szczęście i dostatek niż poprzednie dziesięciolecia. Wszak droga do rozkwitu narodu wiedzie przez przeszłość. Oczywiście ta praca badawcza nie może w pełni odtworzyć naszej historii. To tylko szkice. Jednak wydaną pracę należy uznać za znaczący dorobek krajoznawców rejonu. Będą go uzupełniać nowe badania amatorów-pasjonatów. Książka będzie przydatna dla tych, którzy pragną wiedzieć więcej o własnym rodowodzie; będzie ona jednoczyć mieszkańców jako cząstkę wielkiego narodu ukraińskiego. Na Ukrainie trwa formowanie idei narodowej i każdy rozdział kroniki będzie służył tej sprawie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

NASZA KSIĄŻKA

Ołena Szułha. Niedawno w wydawnictwie „DażBoh” w Niemeszajewie w obwodzie kijowskim ukazało się drugie, uzupełnione wydanie „Kroniki rodzinnego kraju. Borodianszczyzna”. Na uwagę zasługuje historia powstania tej nieprzeciętnej książki. Jeszcze w 2000 roku grupa entuzjastów postanowiła napisać historię swojego kraju, ponieważ w minionych dziesięcioleciach komunistyczni ideolodzy pilnowali, aby ludzie nie dowiedzieli się prawdy o wydarzeniach, które nie wpisywały się w dogmaty dialektycznego materializmu. Historię szkolną zniekształcano, a krajoznawstwo uważano za herezję. Dlatego to wydanie jest owocem zbiorowej pracy krajoznawców Borodianszczyzny, którzy przez dziesiątki lat zbierali fakty z historii rejonu. Wśród entuzjastów są inżynierowie Borys Icheneć i Dmytro Petruszenko, zasłużony nauczyciel Ukrainy, historyk Wiktor Łupejko. Zgromadzili oni wokół siebie amatorów-działaczy: do grupy weszli Ołeksandr Curul, inżynier z zawodu i krajoznawca z powołania, były archiwista Wałentyn Wasyłenko, nauczycielka historii Lidia Nyczypor. Materiały zbierano we wsiach, angażując historyków, filologów, geografów, przepytując miejscową ludność. Postanowiono wydać pełnowartościową książkę, a nie broszurę, jak planowano początkowo. W 2005 roku ukazało się pierwsze wydanie kroniki. Książkę wysoko oceniono w Centrum Ukrainoznawstwa przy Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki, którym kieruje doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk. Pobłogosławił on wykorzystywanie jej w krajoznawstwie i pracy naukowej. Nakład 1000 egzemplarzy rozprowadzono w szkołach i bibliotekach, szybko rozszedł się on wśród koneserów. Pierwszy wariant sponsorował deputowany ludowy Ukrainy Roman Bezsmertny i miejscowi biznesmeni, władze rejonowe nie brały udziału w przygotowaniu książki do druku. Nauczyciele nalegali na to, że kronika jest niepełna, dlatego pojawiła się potrzeba przygotowania drugiego wydania, poprawionego i uzupełnionego. Przy wsparciu administracji rejonowej, rad wiejskich i osiedlowych ten sam zespół przygotował drugie wydanie, które wydrukowano w nakładzie 1,5 tys. egzemplarzy. W nim w formie popularnonaukowej odtworzono historię rodzinnego kraju z uzupełnieniami i poprawkami. Aktywny udział w zbieraniu i opracowywaniu materiałów wzięły zespoły pedagogiczne szkół rejonu, nie stała z boku większość rad osiedlowych i wiejskich. Znaczącą pomoc w wydaniu książki udzieliło Centrum. Hryhorij Zasławeć, Czerniowce. Dobra tradycja — organizowanie wieczorów literackich z okazji świąt narodowych krajów świata — ukształtowała się w jednym z czerniowieckich klubów literackich, który mieści się w pomieszczeniu centrum kulturalno-artystycznego „Ukraińska książka”. Tylko w ostatnim czasie odbyły się tu wydarzenia literackie poświęcone Dniu Niepodległości USA oraz świętu narodowemu Francji — Dniu Zdobycia Bastylii. Podczas wieczorów uczestnicy rozmawiali o rozwoju współczesnego procesu literackiego w tych krajach, wiążąc go z procesem literackim na Ukrainie. Tak więc na francuskim wieczorze mowa była o

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

WRZEŚNIOWY WERNISAŻ W MOSKWIE

Olesia ZADOROŻNA, główny specjalista wydziału informacji i diaspory W Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyły się ciekawe i zauważalne wydarzenia. Od już kilku lat z rzędu Centrum aktywnie uczestniczy w pracach największego targu książki w Rosji — Moskiewskiej Międzynarodowej Wystawy-Jarmarku Książki. Znamiennym wydarzeniem obecnych targów było to, że Ukraina była na nich gościem honorowym. Dlatego Centrum Kultury przedstawiło na wystawie samodzielny stoisko. W ciągu pięciu lat wydaliśmy w Moskwie po ukraińsku 10 książek o łącznej objętości ponad 250 arkuszy drukarskich. Są to książki o pracy Centrum („Ukraina na Arbacie, 9” i „Sztandar Ukrainy na Arbacie”) oraz prace z zakresu szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa, których autorem jest dyrektor generalny Centrum, doktor nauk historycznych Wołodymyr Melnyczenko. Zaprezentował on m.in.: „Michajło Hruszewski: »Osiadłem w Moskwie, Arbat 55«” (2005), „Taras Szewczenko i Michajło Hruszewski na Starym Arbacie” (2006), „Arbat oczami Ukraińca” (2006), „Taras Szewczenko: »Mój pobyt w Moskwie«” (2007), „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy (Taras Szewczenko i Osyp Bodiański)” (2008). Szczególne miejsce zajmuje zbiór wybranych wierszy i poematów Tarasa Szewczenki po ukraińsku i po rosyjsku „Ja tak ją, ja tak kocham…” (2004), który rozesłaliśmy do organizacji diaspory ukraińskiej w Rosji. Z dorobkiem Centrum kulturalnego zwiedzających wystawę zapoznawały kierowniczka biblioteki informacyjno-referencyjnej Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Ludmiła Hilmanowa oraz pracownica biblioteki Larysa Wierchniacka. Każdemu odwiedzającemu, który zajrzał do naszego stoiska, wręczono książkę „Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie”, wydaną w maju tego roku z okazji piętnastolecia Centrum. W Centrum odbyła się prezentacja kijowskiego wydawnictwa „Łybid” — jednego z najstarszych i najnowocześniejszych ukraińskich wydawnictw (dyrektor — Olena Bojko). Z interesującym wystąpieniem wystąpiła zastępczyni dyrektora wydawnictwa Maria Kurhak, która szczegółowo opowiedziała o działalności wydawnictwa, zapoznała słuchaczy z najciekawszymi publikacjami i perspektywicznymi planami pracy. W Centrum Kultury z powodzeniem odbyła się prezentacja fundamentalnego dzieła kartograficznego „Narodowy atlas Ukrainy”, w której wzięli udział dyrektor Państwowego naukowo-produkcyjnego przedsiębiorstwa „Kartohrafija” Rostysław Sossa, zastępczyni dyrektora wydawnictwa „Nowy Druh” Nadija Kwitka i inni. Książka otrzymała pozytywną ocenę rosyjskich kolegów — twórców Narodowego atlasu Rosji. W prezentacjach uczestniczył także wicedyrektor Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Szkla. W sali wystawowej Centrum Kultury otwarto wystawę ludowej artystki Ukrainy, dziekanki Wydziału Sztuk Plastycznych Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk Natalii Nikolajczuk. Jej poprzedniczkami na naszych wystawach były Maria Prijmaczenko, Katerina Biłokur, Tetiana Jabłońska, Tetiana Hołembijewska i Walentyna Cwietkowa. W planach Centrum są spotkanie miłośników twórczości Mykoły Gogola z pracownikami Memorialnego Centrum „Dom Gogola” oraz uczczenie pamięci wybitnego slawisty i historyka Osypa Bodiańskiego. 25 września odbędzie się wieczór twórczy poświęcony 80-leciu Narodowego Studia Filmów Artystycznych im. O. Dowżenki, podczas którego zostanie pokazany film artystyczny „Bohdan-Zinowij Chmielnicki”. Gośćmi Centrum będą reżyser filmowy, akademik, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Mykoła Maszczenko oraz dyrektor generalny studia Ihor Stawczański. Osądźcie więc sami, jak interesująco, różnorodnie i intensywnie żyje Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NIE MINĄĆ NAWET TYTUŁÓW…

sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionu bородянського (przewodniczący W. B. Demediuk). Kronika „Litopys” rozpoczyna się przedmową zasłużonego nauczyciela Ukrainy, laureata nagród literackich imienia Hryhorija Kosynki i „Błagowist” Wiktora Łupejka. Nauczyciel historyk z zawodu, Wiktor Juchymowycz zwraca uwagę czytelnika na okoliczności, w jakich istniała nauka historyczna w poprzednich dziesięcioleciach, uzasadniając potrzebę wydania takiej kroniki. Rozdział „Od kolegium redakcyjnego” podaje informacje o tych, którzy włączyli się w gromadzenie materiałów o Bородянщynie. Jak widać z rozdziału „Przyroda kraju”, wielką pracę badawczą wykonano w dziedzinie geografii i geologii. W formie popularnonaukowej opowiada się o glebach, świecie roślinnym i zwierzęcym, a także o wpływie skutków awarii czarnobylskiej na stan ekologiczny rejonu bородянського. W książce starannie zbadano toponimikę i hydronimikę kraju. Nazwy geograficzne rozpatrywane są z punktu widzenia etymologii z odwołaniem do źródeł — ustnych przekazów, wzmianek kronikarskich, słownika Hrinczenki itp. Znaczne miejsce poświęcono historii rejonu. Powołując się na archeologię, dowiedziono, że na terenach Bородянщyny ludzie żyli już w epoce kamiennej. Zamieszczono fotografie znalezisk archeologicznych, pozostałości grodziska itp. Bородянщynę w czasach Rusi Kijowskiej zbadano z odwołaniem do kronik, a także do badań ziemi kijowskiej znanych uczonych-historyków. Późniejszą historię kraju ilustrują fotografie, które zachowały się w archiwach mieszkańców Bородянki od początku XX wieku. Walce o państwową niepodległość Ukrainy na terytorium Bородянщyny poświęcono osobny duży rozdział. Jako materiał ilustracyjny podano wyciągi z dokumentów historycznych, cytaty z ówczesnych gazet, wspomnienia miejscowych mieszkańców. Autor rozdziału Borys Iczenec z obiektywnością postronnego obserwatora przedstawia dramatyczne wydarzenia walki między wojskami Petlury, denikinowcami, czerwonymi a ustanowieniem władzy radzieckiej we wsiach,

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

LITERACKIE WĘDRÓWKI BUKOWIŃCZYKÓW

początki francusko-ukraińskich związków od czasu, gdy córka księcia Jarosława Mądrego, Anna, wyszła za mąż za francuskiego króla. Gościom zaproponowano odczytanie wiersza francuskiego autora. Zwycięzcy tego improwizowanego literackiego konkursu wręczono butelkę prawdziwego francuskiego wina. Odrębnym punktem wieczoru była opowieść o znanym bukowińskim poecie o światowym imieniu, Paulu Celanie, który przez ponad 20 lat mieszkał we Francji i tam zakończył swoją życiową drogę. Występując na spotkaniu, uczestnicy zwrócili uwagę na wkład, jaki rodowici Bukowińczycy wnieśli w życie kulturalne Francji, wymieniając w szczególności nazwisko malarza Themistoklesa Wirsty oraz przodków filozofa Pierre’a Asznera. Gościnni gospodarze planują organizować wieczory literackie poświęcone świątecznym dniom narodowym Izraela i Chile, a także innych krajów, w których dziś mieszkają potomkowie Bukowińczyków.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

W 1395 roku metropolita ponownie odwiedził Nowogród, gdzie przyjęto go z honorami. Cyprian przeżył w Nowogrodzie ponad trzy miesiące i odwiedził Psków, ponieważ strigolnicy właśnie tam czuli się gospodarzami. Niepokoiło metropolitę również biskupstwo twerskie. Tam wrogość między księciem a biskupem doprowadziła do tego, że władyka Eufymiusz już od trzech lat opuścił biskupstwo i przebywał w klasztorze. Dlatego na katedrę twerską Cyprian wyświęcił archidiakona Arseniusza, wychowanka ławry Kijowsko-Pieczerskiej, którego przywiózł z Kijowa. Zatem metropolita spełnił prośbę księcia Michała Aleksandrowicza i mieszkańców Tweru. Latem 1395 roku nad Moskwą zawisło nowe zagrożenie. Na początku sierpnia ogromne wojsko Tamerlana spustoszyło ziemie riazańskie i zatrzymało się nad Donem. Wielki książę moskiewski Wasyl postanowił przywitać Tamerlana z bronią w ręku i wyruszył mu naprzeciw aż do Kołomny. Moskwa w tym czasie wzmacniała obronę. Książę poprosił metropolitę Cypriana o przeniesienie z Włodzimierza do Moskwy ikony włodzimierskiej, ukraińskiej świętości — ikony Matki Bożej Wyszogrodzkiej. Tę ikonę napisał ewangelista Łukasz na blacie stołu, przy którym spożywał posiłek młody Zbawiciel z Przenajświętszą Bogurodzicą i sprawiedliwym Józefem. Z Konstantynopola do Kijowa przysłał ją patriarcha ekumeniczny Łukasz Chryzowerges wielkiemu księciu Jerzemu Dołgorukiemu i przechowywano ją w żeńskim klasztorze w Wyszogrodzie. Stało się to w 1131 roku, a po 24 latach jego syn, książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej Bogolubski, potajemnie wywiózł ikonę do Włodzimierza nad Klaźmą. Zatem święty Cyprian skierował do Włodzimierza duchowieństwo, aby przywieźć cudotwórczą ikonę do Moskwy. Po kilku dniach wraz z mieszkańcami Moskwy wyszedł naprzeciw uroczystej procesji. Wszyscy płakali i modlili się. I ogólnonarodowa modlitwa została wysłuchana. Tego samego dnia chan-zdobywca Tamerlan miał cudowne widzenie Matki Boga Chrześcijańskiego, która nakazała mu opuścić ziemie Rusi. Groźny zdobywca natychmiast zawrócił swoje hordy. W następnym roku metropolita Cyprian odwiedził Smoleńsk, który był pod władzą Litwy. Katedra biskupia była tam wolna, więc wyświęcił na biskupa smoleńskiego Kasjana. Tam na zjeździe książęcym wielki książę litewski Witold zapewnił go, że nie będzie uciskał wiary prawosławnej i uzna Cypriana za głowę prawosławnego duchowieństwa. Było to ważne, ponieważ w 1387 roku na Litwie oficjalnie wprowadzono katolicyzm. Talent i energia świętego Cypriana dokonały niemożliwego: zjednoczyły państwo kijowskie. Od czasu, gdy przestało istnieć państwo kijowskie, do dziś nie mamy jednolitej Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Metropolita Cyprian zmarł 16 sierpnia 1406 roku we wsi Goleniszczewo. Cztery dni przed śmiercią napisał list, w którym wybaczał wszystkim i błogosławił oraz prosił o wybaczenie dla siebie. Tym udowodnił prawdziwą chrześcijańską pokorę. Polecił odczytać list podczas procesji pogrzebowej, co też wykonano. Niezniszczalne relikwie świętego znajdują się w Soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu moskiewskim. Ich przeniesienie, które miało miejsce w 1472 roku, Cerkiew Prawosławna obchodzi 9 czerwca.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

PRZESTRZEŃ DUCHOWA

Na Moskwę najechał tatarski chan Tochtamysz. Książę Dymitr nie zdołał zebrać sił do oporu i opuścił Moskwę. Metropolita Cyprian, który przybył tam z Nowogrodu, na próżno próbował uspokoić moskwian — nikt go nie słuchał. Zrozumiawszy, że nie przyniesie żadnego pożytku dla obrony Moskwy, Cyprian wraz z wielką księżną Eudoksją, żoną księcia Dymitra, przybył do Tweru. Tam też przyjechał czcigodny Sergiusz z Radoneża. Książę twerski Michał Aleksandrowicz nie chciał. Tymczasem Patriarchat Ekumeniczny zakończył badanie sprawy Pimena. Na podstawie wyjaśnienia okoliczności Sobór w 1389 roku pozbawił go władzy i ogłosił Cypriana metropolitą całej Rusi. Ciężki był powrót do metropolii. Długi pobyt w Konstantynopolu wyczerpał wszystkie niezbyt bogate zapasy na jego utrzymanie i zmusił do zaciągania pożyczek. A jeszcze burza rozrzuciła podróżnych po Morzu Czarnym tak, że uważali już siebie nawzajem za zmarłych. Ale zebrali się w Białogrodzie nad Dniestrem, cali i zdrowi, więc dziękowali Panu za ocalenie. W lutym 1390 roku metropolita kijowski i całej Rusi Cyprian przybył do Kijowa, a w marcu — do Moskwy. Tam na przedmieściach z szacunkiem witał go wielki książę moskiewski Wasyl, syn Dymitra Dońskiego, który zmarł rok wcześniej. Święty Cyprian uroczyście wstąpił na tron metropolitalny po 14 latach perypetii. Odtąd dożywotnio będzie metropolitą kijowskim i całej Rusi w granicach państwa kijowskiego. Wiele skomplikowanych spraw czekało na metropolitę, zwłaszcza na ziemiach północnych. Zbyt niepokoił Nowogród ze strigolnikami. Wielki książę Wasyl uśmierzał samowolę Nowogrodu mieczem, metropolita działał jako arcypasterz, wysyłając do nich kilka listów. Strigolnicy skarżyli się na metropolitę nawet Patriarsze Ekumenicznemu, ale otrzymali od niego słuszną radę, by we wszystkim słuchać Cypriana.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

CUDOTWÓRCA WSZYSTKIEJ RUSI 29 WRZEŚNIA — ŚWIĘTY CYPRIAN, METROPOLITA KIJOWSKI

Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów Działalność arcykapłańska błogosławionego Cypriana, metropolity kijowskiego i całej Rusi, przypada na koniec XIV—początek XV wieku. Cyprian urodził się w Bułgarii, w mieście Tyrnowo i należał do szlachetnego rodu Cambłaków. Zdobywszy wysokiej jakości wykształcenie i doskonale opanowawszy język grecki, jeszcze jako młodzieniec wyruszył na Atos i tam przyjął postrzyżyny zakonne. Surowym życiem zakonnym w klasztorze Chilandarskim zdobył szeroką popularność. Dowiadujemy się o tym z Listu patriarchy bułgarskiego Eutymiusza, do którego z wieloma pytaniami często zwracał się młody mnich. Wkrótce czernoryziec Cyprian zwrócił na siebie uwagę wykształceniem i znajomością świętych ksiąg nawet patriarchy konstantynopolitańskiego Filoteusza. Patriarcha zbliżył do siebie Cypriana i szybko uznał go za swoją zaufaną osobę. Cyprian po raz pierwszy przyjechał na Ruś w 1373 roku jako poseł patriarchy ekumenicznego. Przyczyną tej podróży były skargi zachodnioruskich książąt, przede wszystkim litewskiego Olgierda, na metropolitę Aleksego, który zarządzał wówczas metropolią z Moskwy. Poseł patriarchy, pomieszkawszy na Ukrainie, zdołał na pewien czas pogodzić książąt z metropolitą. W 1376 roku patriarcha Filoteusz wyświęcił Cypriana na metropolitę kijowskiego i litewskiego. Jednocześnie Konstantynopol, pragnąc zachować integralność kijowskiej katedry metropolitalnej, zdecydował, że po śmierci Aleksego Moskwa zostanie podporządkowana jedynemu metropolicie Cyprianowi. Lecz w Moskwie nie chcieli metropolity, którego zaproponował litewski książę. Życie Cypriana nie było łatwe. Święty Aleksy chciał przekazać metropolię czcigodnemu ihumenowi Sergiuszowi z Radoneża, lecz nie zdołał. Wielki książę moskiewski Dymitr Iwanowicz przygotowywał na katedrę kapłana z podmoskiewskiej wsi Kołomiejskoje, Mitiaja. Książę uczynił go swoim spowiednikiem, przekonał do przyjęcia stanu zakonnego i pomógł zostać archimandrytą klasztoru Spaskiego. Lecz ani biskupi, ani inne duchowieństwo nie podzielali poglądów księcia Dymitra, gdyż Mitiaj nie posiadał ani zakonnej pokory, ani prawdziwej miłości do owczarni. Jeszcze jako archimandryta zakładał szaty świętyńskie i biały kłobuk, brał do ręki arcykapłańską laskę, a z czasem całkiem porzucił klasztor i zamieszkał w domu metropolitalnym, co zabraniała reguła zakonna. Zrozumiawszy zamiary księcia, początkowo zamierzał, zgodnie z ustalonymi zasadami, jechać do Konstantynopola po święcenia, a później zrozumiał, że takie zachowanie w Moskwie wywoła potępienie w Konstantynopolu. Wtedy Mitiaj zaczął skłaniać księcia do tego, aby jego własni biskupi wyświęcili go w Moskwie. Wśród biskupów był ten, który wystąpił przeciwko takiemu wyświęceniu — Dionizy, biskup suzdalski, rodem z Ukrainy. Wychowanek ławry Kijowsko-Pieczerskiej, zawsze był gorliwym obrońcą praw cerkiewnych. Wtedy biskup Dionizy ogłosił swoje zamiary wyjazdu do Konstantynopola i opowiedzenia o wszystkim patriarsze. Ale Mitiaj postanowił przedstawić własną wersję tego, co się stało, patriarsze konstantynopolitańskiemu. W lipcu 1379 roku z wielkim orszakiem w składzie delegacji trzech archimandrytów wyjechał z Moskwy. Żegnał go sam wielki książę moskiewski Dymitr Doński, dał Mitiajowi kilka czystych książęcych arkuszy papieru z pieczęcią. Ale na przystani Carogrodu Mitiaj nagle zmarł. Jego towarzysze nie chcieli wracać do Moskwy i postanowili przedstawić patriarsze ekumenicznemu do zatwierdzenia na katedrę metropolitalną archimandrytę perejasławskiego Pimena. Tutaj przydał się czysty książęcy blankiet. Z listem od wielkiego księcia moskiewskiego wyruszył do patriarchy Pimen. Metropolita Cyprian po dwuletnim pobycie w Kijowie już od pewnego czasu mieszkał w Konstantynopolu, szukając wstawiennictwa u patriarchy. Patriarchą ekumenicznym w tym czasie nie był już protektor Cypriana Filoteusz, lecz Nil, który wcześniej miał stosunki z metropolią ruską. Biskup suzdalski Dionizy również zdążył zrealizować swoje zamiary i przebywał w Konstantynopolu. I mimo wszystko, choć podstępem, Pimen osiągnął cel. Książę Dymitr przyjął tę wiadomość jako przykrość dla siebie i natychmiast rozkazał wtrącić Pimena do więzienia, najpierw w Czuchłomie, a potem w Twierze. Przybywszy do Kijowa, metropolita Cyprian otrzymał wielkoksiążęce zaproszenie Dymitra Dońskiego do Moskwy. 23 maja 1381 roku za miastem powitał go sam wielki książę moskiewski z ludem. Był to czas, kiedy Moskwa uroczyście świętowała zwycięstwo na Kulikowym Polu, które znacznie wyniosło ją ponad inne miasta. Tak błogosławiony Cyprian zaczął pełnić posługę arcykapłańską na katedrze kijowskiej w Moskwie. Wtedy doprecyzował i przerobił wcześniej ułożony żywot metropolity Piotra, rodowitego wołynianina, który jako pierwszy opuścił Kijów i ostatecznie przeniósł się z katedrą metropolitalną najpierw do Włodzimierza nad Klaźmą, a potem do Moskwy. Tam na świętego Cypriana czekały nowe próby. W 1382 roku nie brał udziału w obronie Moskwy. To stało się przyczyną niezadowolenia Dymitra Dońskiego z metropolity Cypriana. Tochtamysz spustoszył Moskwę. Patriarcha ekumeniczny dowiedział się o uwięzieniu Pimena. Przesłał list do wielkiego księcia, namawiając go do przyjęcia Pimena jako arcykapłana jego ziemi. Książę nie zwlekał z ponownym wyrażeniem Cyprianowi swojego niezadowolenia, więc Cyprian zmuszony był wrócić do Kijowa. Cyprian z drogi pisał do przyjaciela, ihumena klasztoru Sierpuchowskiego Atanazego, o księciu: “Niech Pan Bóg pozwoli mu ponownie poznać prawdę… Bóg znajdzie pochlebcę i kłamliwego człowieka”. Kijów przywitał swojego świętego życzliwie. Na ziemiach ukraińskich i białoruskich jego zarządzenia przyjmowano z prawdziwą miłością, nawet król traktował go życzliwie. W Moskwie w metropolii było niespokojnie. W 1387 roku patriarcha ekumeniczny zaprosił Cypriana do Konstantynopola. Po drodze święty wstąpił do swojej ojczyzny — do Bułgarii, do miasta Tyrnowo, gdzie z honorami powitał go lud na czele z patriarchą bułgarskim Eutymiuszem. Szanując literaturę duchową, zdążył wywieźć wiele ksiąg, chroniąc je przed nieuchronnym zniszczeniem. Przebywając pewien czas w Konstantynopolu, wraz ze swoim duchowym przyjacielem ihumenem Atanazym przepisywał księgi duchowe. Imperator Bizancjum nie raz wysyłał go z poleceniami na ziemie słowiańskie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

OFIARUJĄC NA DOM BOŻY, WZNOSICIE ŚWIĄTYNIĘ W WŁASNEJ DUSZY

Parafia św. Cypriana, metropolity kijowskiego, jest pierwszą i jedyną działającą ukraińską parafią na terenie Besarabii i pełni ważną misję religijno-oświatową. Niesie ludziom prawdę o Ukraińskim Kościele, jednoczy ludzi (a nie dzieli), odradza duchowość, narodowe obyczaje, patriotyzm w imię pokoju, zgody i miłości w społeczeństwie. Nieznalazłszy poparcia miejscowych władz i przezwyciężywszy presję duchowieństwa UPC MP, wspólnota z Bożą pomocą znalazła schronienie w połowicznie zrujnowanym budynku. Własnymi siłami w ciągu pół roku doprowadziła go do stanu, który pozwolił nam 12 lipca 2006 roku odprawić pierwszą Boską Liturgię. Bez pomocy z zewnątrz trudno nam wcielać w życie dobre zamiary, dlatego zwracamy się do Państwa z prośbą o opublikowanie naszego listu w gazecie „Słowo Proświty”: być może ktoś odpowie i udzieli skromnej pomocy w budowie pierwszej ukraińskiej świątyni w Besarabii, gdzie będzie rozbrzmiewać modlitwa w języku ukraińskim, a ikony na haftowanych ręcznikach będą symbolizować jedność religii chrześcijańskiej z ukraińską tradycją. Mam nadzieję, że ta prośba nie pozostanie bez uwagi i wspólnym wysiłkiem marzenia staną się rzeczywistością. Z miłością we Chrystusie, przewodniczący służby prasowej UPC KP w rejonie arcyskim Ihor LADO. Podpisów łącznie 10. Za błogosławieństwem proboszcza świątyni ijereja Wasyla Zachartczuka * * * Dokąd wysyłać ofiary: Ukraiński Prawosławny Kościół Patriarchatu Kijowskiego, Świątynia św. Cypriana, metropolity kijowskiego, Eparchia Odessko-Bałtska, „Raiffeisen Bank Aval”, m. Kijów, MFO 380 805, r/r 2600478077, kod 349 94145. Ofiara na budowę świątyni, tel. kom. księdza 8 ([kontakt ukryty]

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

naszej sławy. Każda rola to nowe szaleństwo: nie śpisz, nie jesz, wszędzie wyłania się rola. Barrault pisał w „Rozmyślaniach o teatrze”: idziesz ulicą i nagle wyobrażasz sobie, co będzie, kiedy twoja ukochana umrze. Aż zakręciło mi się w głowie. Tak właśnie często bywa ze mną. — Czy są takie role, które się nie udały? — Oczywiście, że są, choć wkładałam znaczny wysiłek. Nie mogę powiedzieć, że jedno się udało, inne nie, że jedno bardziej kocham, inne mniej. Po prostu ludzie przyjęli lepiej jedno, a gorzej drugie. To niesamowite uczucie, kiedy po spektaklu ludzie idą na scenę, tylko po to, by pocałować rąbek twojego stroju. Oto on — teatr. Magia słowa, w którą włożono magię ducha! — Łaryso Mykołajiwno, jak postrzega Pani dzisiejszą politykę państwową w dziedzinie kultury? Czy minister Wasyl Wowkun jest w stanie coś zmienić? — Nie chcę nikogo osądzać. Znam Wasyla Wowkuna od dawna, widziałam jego spektakle i mam nadzieję, że człowiek, który kocha Ukrainę, będzie w stanie coś zrobić. Uważam, że ci, którzy dochodzą do władzy, muszą kształtować tych, którzy będą odtwarzać ich myśl, energię. Właśnie odbył się 10. Festiwal Bosforski. Krym musi być ukraiński, a do tego potrzebny jest państwowy program wsparcia. Od 23 do 28 września w Kijowie odbędzie się Międzynarodowy Festiwal Monospektakli „Maria”, a w tym roku poświęcony jest 80. rocznicy Gabriela Garcíi Márqueza. García Márquez odkrył realizm magiczny. To i fantastyka, i magia, i rzeczywistość. Obecnie na Ukrainie panuje sytuacja realizmu magicznego. Nikt poza Ukrainą (przynajmniej na terenach Europy Wschodniej) nie wspomniał o Márquezie. Planuję przeprowadzić nie tylko festiwal, ale i międzynarodową konferencję, w której wezmą udział latynoamerykaniści z USA, Chile, Meksyku, Chin, Wielkiej Brytanii, Rosji i, oczywiście, Ukrainy (akademik M. Żułynski, profesorowie O. Pronkewycz, I. Orżycki, tłumaczka Márqueza na ukraiński H. Hrabowska i inni). Festiwal już tradycyjnie odbędzie się na scenie teatru im. I. Franki, ponieważ to pierwsza scena teatralna Ukrainy. Festiwal nazwano „Maria” na cześć ukraińskiej aktorki Marii Zańkoweckiej. Márquez to zdumiewający pisarz. Kiedy opowiedziałam o swoim projekcie dyrektorowi Instytutu Literatury Mykole Żułynskiemu, zapytał: „Co, będziesz latać na prześcieradle?”. A ja mu mówię: „Skąd wiesz?”. Ależ rzeczywiście, pod koniec spektaklu u Márqueza bohaterka lata na prześcieradle. Oto on, realizm magiczny — rozpoznawalny styl. I jesteśmy dumni z tego, że żyjemy w tym samym czasie co Márquez i możemy odtworzyć jego myślenie, jego myśl. Na konferencji zostanie przedstawionych kilka kierunków badań nad twórczością Márqueza. Chcę zaprosić tych, którzy rozumieją, że bez Márqueza nie byłoby współczesnego procesu literackiego. Oprócz aspektów literackich mowa będzie o teatrze, sztukach plastycznych — słowem, będziemy mieć do czynienia ze zjawiskiem synkretycznym. Ale taki właśnie jest Márquez. Niestety, na świecie nie dość dobrze znają jego monospektakl „Miłosna odpowiedź mężczyźnie, który siedzi w fotelu”. Będzie go można zobaczyć podczas festiwalu „Maria”. Czuję realizm magiczny obok — ukraińskie prowadzenie głosu. Jeśli uda się to połączyć i na tym tle nakreślić czysto plastyczny teatr, wtedy może być to bardzo ciekawa karta w życiu ukraińskiej kultury. A następny festiwal będzie poświęcony niezrównanemu Ukraińcowi Mykole Gogolowi, a w 2010 roku — Antoniemu Czechowowi. Rozmawiał Dmytro DROZDOWSKYJ Na zdjęciu: Łarysa Kadyrowa oraz Wiaczesław Briuchowecki

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

TEATR

Od 23 do 28 września w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki odbędzie się V Międzynarodowy Festiwal Teatralny Monodramów Kobiecych „Maria”, poświęcony 80. rocznicy urodzin Gabriela Garcíi Márqueza, kolumbijskiego pisarza, laureata Nagrody Nobla. W spektaklach biorą udział teatry z Kijowa, Lwowa, Moskwy, Krakowa, Katowic, Izraela oraz popularni aktorzy: Łarysa Kadyrowa, Monika Wachowicz, Anna Własowa, Olga Szatrowa, Natalja Połowynka, Łeś Serdiuk i inni. Festiwal odbywa się przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Teatr to zagadka. Jean-Louis Barrault, francuski aktor i reżyser, napisał: „W teatrze nigdy nie wygrasz, ale im więcej masz przyjaciół, tym więcej wrogów”. To obiektywne czynniki, gdyż teatr formuje się na odłamkach zniszczonego samouwielbienia. Przynajmniej tak twierdził Stanisławski. Człowiek teatru jest niezwykły. Mając mnóstwo wymiarów swojego „Ja”, twierdził Marcuse, jest zdolny wychodzić do ludzi z jednym nowym życiem, które musi przeżywać za każdym razem inaczej. Fenomen Syzyfa. Zatem o teatrze współczesnym i o niebezpieczeństwach z nim związanych, o wiecznych wartościach człowieka i o aktorstwie, o Marii Zańkowieckiej i Gabrielu Garcíi Márquezie rozmawiamy z Łarysą Kadyrową, narodową artystką Ukrainy, laureatką Nagrody Teatralnej im. M. Zańkowieckiej, aktorką teatru im. I. Franki, przewodniczącą rady artystycznej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, członkinią Komitetu ds. Narodowych Nagród Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. W tym roku wybitna aktorka świętowała jubileusz twórczy i życiowy w połowie drogi przez tysiąc ludzkich serc, zniewolonych magią teatru. — Łaryso Mykołajiwno, Pani teatr zaczynał się od marzenia, od przypadku czy od fatalnego przeznaczenia jeszcze zanim Pani się o nim dowiedziała? — Nigdy nie myślałam, że będę pracować w teatrze. Mieszkaliśmy u siostry mamy i były to bardzo trudne czasy. Jestem z rodu Kononenków. Na Primorzu (Zielony Klin) była wieś Czernihiwka. I mój dziadek — pierwszy tenor. Mama jednoczyła wokół siebie ogromną liczbę ludzi. Jakie ona urządzała przyjęcia noworoczne! Szła do teatru i brała stamtąd kostiumy. Nie wiedziałam, co to jest teatr, gdyż w tamtym czasie nie było telewizji, w naszej rodzinie nie było żadnego artysty, mama dzień i noc pracowała… Mama opowiadała, że ja w wieku trzech lat powiedziałam, że chcę być artystką, nie wiedząc, co to jest teatr. Muszę przyznać, że całe życie stałam z boku społeczeństwa. Mama wysyłała nas na obozy, a dzieci nie przyjmowały mnie do grupy. To wszystko wzmacniało moją introwersję. Siedziałam w kącie i bałam się cokolwiek powiedzieć, bo myślałam, że tego nie wolno i tamtego nie wolno… Zamykałam się w sobie, byłam wyobcowana ze świata zewnętrznego, chociaż w szkole uczyłam się na piątki, skończyłam z medalem. Poddana takiemu ostracyzmowi, zanurzyłam się w czytaniu. Do 14 roku życia przeczytałam mnóstwo literatury francuskiej. Kiedy z czasem znów czytałam Maupassanta, inaczej go odbierałam. Oczywiście, wtedy zachwycało nas rycerstwo, kawalerowie, kult damy… Z literatury wiedziałam, co oznacza rękawiczka, dama z wachlarzem, uderzyć, rzucić rękawicę. Czyli jeszcze przed teatrem wiedziałam o tych rzeczach z literatury. Cała wiedza z etykiety, moralność i przyzwoitość przychodziły z literatury. Introwersja, ostracyzm, wyobcowanie od społeczeństwa i jednocześnie pragnienie bycia artystką, wyjścia do ludzi, żeby uwolnić się od strachu — wszystko to określiło moje postrzeganie świata, światopogląd, mnie jako człowieka i jako aktorkę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

„MY MUSIMY PISAĆ SIĘ TYM, ŻE ŻYJEMY W TYM SAMYM CZASIE CO MARQUEZ”

Z okien naszego nowego mieszkania było widać budynek, w którym mieszkali soliści i reżyserzy Opery. Od tamtej pory znam wszystkie opery i do dziś uwielbiam chwilę przed rozpoczęciem przedstawienia, kiedy światła jeszcze nie zgaszono, kiedy stroi się instrumenty, by zaraz zagrać. Właśnie ten moment przypomina mi wyjście na scenę, kiedy trzeba być instrumentem, którego zadaniem jest nastroić publiczność na jeden ton. Wszyscy przychodzą do teatru z różnymi upodobaniami, myślami, różną energią, a ty zaczynasz ich nastrajać na dialog, na współprzeżywanie, na harmonię myśli. To zdumiewający symbioza. Ale przede wszystkim to dało mi możliwość marzenia, mimo że po raz pierwszy powiedziałam w wieku trzech lat: chcę być aktorką. Moja wnuczka (ma trzy lata) jest już artystką. Dzieci przystosowują się do życia. Jesteśmy różni w różnych sytuacjach. Te maski noszymy na sobie stale, bo one tkwią w naszej istocie. Maski, które w nas istnieją, można określić pojęciem teatralności. — Larysso Mykołajiwno, czy widzi Pani dziś w teatrze kryzys? Czy teatr się zmienił? Może w naszych czasach, oderwanych od inteligencji, piękna, szlachetności, wypełnionych tandetnymi produktami, warto zapomnieć o wysokim? Niech rządzi głupiec? Jak mówił Brodski, „całego świata nie uratujemy”, a dziś wydaje się, że świat czasem wpada w obłęd. — Teatr to żywy organizm. Nie mogę powiedzieć, że jest kryzys. Wspominam swoje pierwsze kroki w teatrze; wydaje się, jakby wtedy był to inny teatr. Ale to iluzja. Czytając listy Pliniusza Młodszego czy Seneki, odkrywasz te same problemy, które niepokoją nas: rodzice, dzieci, miłość, zło, dobro… To niepokoiło ludzi wtedy, niepokoi do dziś. To problemy, które istnieją od początku stworzenia świata. Teatr był obok człowieka od początku. Jestem przekonana, że teatr przetrwa. Rozmowy, że teatr umrze, a jego miejsce zajmie telewizja, trwają od dawna, ale to się nie stało. Natura teatralna jest współmierna z naturą samego człowieka, koresponduje z jego istotą, dlatego nigdy nie zniknie. Na „Bosforskich agonach” prowadziłam konferencję „Archeologia i dramaturgia”. Wydawałoby się, że połączenie tych dwóch dziedzin jest niemożliwe. Ale w rzeczywistości właśnie w tej diadzie kryje się wyjątkowe duchowe pokrewieństwo. Wyobraźmy sobie, że archeolodzy podczas wykopalisk znaleźli fragment rytualnego działania, które dawno temu było zarówno scenariuszem, jak i dramaturgią. Zatem teatr jest żywym organizmem. Trzeba dbać o ciało fizyczne, by odnaleźć siebie w teatrze. — Czy zmienił się widz? Czy odczuwa Pani już inne strumienie energii i myśli? — Zmieniają się warunki życia i wpływają na stan psychiczny człowieka. Zmieniły się rytmy, gatunek. Ale sam teatr się nie zmienił. To synteza sztuk. Im ciekawszy człowiek, tym głębsze, subtelniejsze, potężniejsze wibracje podświadomości produkuje. To, że człowiek przychodzi do teatru, by usłyszeć odpowiedzi na swoje egzystencjalne pytania, nie jest do końca słuszne. Przychodzi, by otrzymać energię… W Moskwie pojawił się nowy teatr, rzekomo dokumentalny. Jego grupy twórcze tworzą spektakle na podstawie spotkań z prawdziwymi ludźmi na aktualne tematy. Wykorzystują świadectwa, gry teatralne i treningi. Ale czy to prawdziwy teatr, który sięga starożytności, który tkwi w potrzebie ludzkiego ducha, by otrzymać energię harmonii? Podstawowym językiem tego teatru jest przekleństwo. I choć rzekomo jest głęboki, uważam, że prawdziwa sztuka to nowe magiczne życie i współtworzenie z siłami wyższymi. — Ale przecież „ludzie kultury” wołają o „kulturalne nieszczęścia” wśród bezkulturowej polityki państwowej. — Kryzysu nie ma. Ile pracuję w teatrze, wróżą mu śmierć; mówili i mówią, że teatr jest w kryzysie. Ale nie wolno zapominać, że to żywy organizm. Może chorować i wracać do zdrowia. Są wspaniałe przedstawienia, utalentowani aktorzy. Problem w tym, że niekończące się seriale zalały nasz przestrzeń informacyjną, a to obniża jakość artystyczną, zmusza widzów do przyjmowania tandetnego produktu. Problem tkwi w tym, kto zajmuje się kształtowaniem współczesnej przestrzeni kulturalnej. Dlaczego nie ma wysokiej jakości kina? Bo tej sztuki bez wsparcia finansowego nie można postawić na tory. A seriale to drobna strawa, którą oczywiście nie warto nawet porównywać z teatrem. Problem jest jednak w czym innym: dlaczego ciągle bronimy siebie na własnej ziemi? Dlaczego nie mówimy po ukraińsku, a musimy strzec jej jako języka państwowego? Dlaczego zapominamy, po jakiej ziemi chodzimy i czyj chleb jemy? Dlaczego w teatrze absurdu — tak tylko mogę nazwać Radę Najwyższą — nie słyszymy prawdy? Jak mogą państwowi mężowie wychodzić do ludzi i mówić obcym językiem? A od nich przecież zależą projekty kulturalne. Jakby zamieniliśmy wieczne wartości na pieniądze. Strategia przetrwania dziś równa się strategii konsumpcji. Pieniądze nie mogą uwolnić człowieka od strachu, nie mogą dać wolności. Oto przykład z teatru, który jednak, w przeciwieństwie do pieniędzy, może dać wolność duchowi. Nawet nie wyobrażacie sobie, ile trzeba odwagi duchowej i mocy ducha, by wykonać krok do ludzi zza kulis. Pracuję w teatrze 45 lat, ale do dziś boję się wychodzić. To wyzwanie daje coś niezwykłego i właśnie to coś muszę przekazać widzowi. — Larysso Mykołajiwno, czy bardziej odpowiada Pani klasyka czy współczesność? — Klasyka to problematyka wydestylowana przez lata, wieki, tysiąclecia, która już znajduje się w równowadze dobra i zła, miłości i nienawiści. Nie trzeba tam na nowo wynajdywać koła. Bardziej lubię współczesność, bo daje możliwości pauz. Mogę własnym rozumieniem życia zwracać się do człowieka przez pauzy, które odpowiadają mojemu doświadczeniu. Mogę mówić pauzami plastycznymi lub wizualnymi. Jeśli już grać klasykę, to bez uproszczeń i przepisywania. Bardzo nie lubię przewracania klasyki na lewą stronę. Najpierw wniknij w to, co zostało wywalczone przez wieki, a dopiero potem, odczuwszy głębię, buduj nowe. Dziś stan niepewności, sytuacja utraty wartości etycznych ogarnęła społeczeństwo. Ale jestem przekonana, że wszystko minie. Życie zna harmonię lepiej od nas. Kogoś postawi na stanowisku kierownika, kogoś na naukowca, a jeszcze kogoś na artystę. Trzeba tylko nauczyć się rozumieć siebie w świecie i świat w sobie. Zaczynasz nową rolę i w tej chwili nic nie wiesz… Każda nowa rola zaczyna się ciszą, z nieznanego, z magicznej tajemnicy, którą można odkryć albo nie. Nie lubię być zależna od partnerów-aktorów w teatrze. Dlatego często gram w monospektaklach, by nauczyć się niezależności, by bez lęku patrzeć partnerowi w oczy. Jestem wyszkolona w przeżywaniu życia od początku do końca. — Jakie są Pani ulubione role? I czy takie w ogóle są? — Są role, które zajęły najbardziej

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

WARTO WIEDZIEĆ

Jednak duchowa tajemnica pozostała. Jak tysiące lat temu, głęboko porusza nas pełen gracji, marzycielski lot orła w przestworzach, wesołe i pracowite szybowanie jaskółki, zwinne i szybkie ruchy sokoła. Jest w nich i piękno, i wolność, i troska, i sprawność, właściwe tylko bezcielesnej myśli. Do ptaka zwracamy się w myślach z naiwną prośbą jak do pośrednika między Ziemią a Niebem. Pytanie „dlaczego nie jestem sokołem” niepokoi również człowieka XXI wieku. Łabędź niemy. Rysunek z Czerwonej księgi Białorusi. 1981 r. podczas przelotów lub w czasie zimowania przy morskich brzegach. Dorosły ptak jest bardzo piękny: śnieżnobiały z żółtym dziobem, smukły i pełen gracji, gdy kołysze się na falach. Usiadłszy na jeziorze, strząsa krople wody, dumnie wygina szyję i długo hamuje czarnymi nogami, od czego woda kipi i pieni się. Pływa ze szczególną przyjemnością. Wylatuje jakby niechętnie, z rozbiegu, głośno klaszcząc skrzydłami tak, że można to usłyszeć z daleka… Lecie, rozcinając powietrze wyraźnym, przyjemnym świstem; lot stada bywa melodyjny. A krzyk czy też śpiew łabędzia krzykliwego nazywają muzyką Północy, porównując go do czystych dźwięków srebrnej trąby. Nierzadko łabędzie zimujące na wybrzeżach Morza Czarnego i Azowskiego cierpią z powodu chłodów. Kiedy zamarzają limany i ptaki nie są w stanie zdobyć pożywienia, ludzi prześladuje żałosny krzyk łabędzi, ich Słowa „ptak niebieski” rodzą w wyobraźni niedoścignie wysokie, nieziemskie obrazy. Wszak i Duch Święty zstępował, według świadectw uczniów Chrystusowych, w cielesnej postaci gołębicy. Sam zaś Jezus rozumiał ptaki jako doskonałe, czyste istoty, o które szczególnie troszczy się Stwórca: Spójrzcie na ptaki niebieskie, które nie sieją, nie żną, nie zbierają do spichlerzy, a przecież wasz Ojciec Niebieski je żywi. Według Jego nauki, wszyscy mamy pokładać nadzieję w Bogu. Zapewne stosunek do ptaków w czasach biblijnych był bardzo humanitarny. Zabicie ptaka dla zabawy uważano za głupotę, a nawet grzech; w apokryficznej księdze Barucha mówi się z potępieniem o babilońskich królach, którzy bawili się ptakami niebieskimi. Niegodnym czynem było także niszczenie gniazda… Dlatego religijny zakaz spożywania wielu ptaków można rozumieć jako pierwszy krok do ich ochrony. Być może wersety ze Starego Testamentu pomogły przetrwać rzadkim gatunkom ptaków nie mniej niż wersy współczesnych Czerwonych ksiąg. żałobna pieśń. Właśnie wtedy rozbrzmiewa przedśmiertna ptasia skarga, którą trudno nazwać piękną, chyba że melancholijną. I człowiek pomaga. Każdej surowej zimy miłośnicy przyrody karmią i ogrzewają cierpiące ptaki. Usłyszeć i zrozumieć żałobną łabędzią pieśń to sprawa naszego sumienia. Istnieją też wzruszające legendy o małżeńskiej wierności łabędzi. Znawcy ptasiego królestwa różnie je komentują, podkreślając jedynie to, że łabędź z łabędzicą lubią zamykać się w rodzinnym kręgu, urządzając gniazdo w gęstych zaroślach. Czasami jest ono skręcone z trzciny i pływa. Taka tratwa może wytrzymać nie tylko oba ptaki z potomstwem, ale nawet człowieka. Jednak zbliżać się do niego znawcy nie radzą: małżeństwo, a przeważnie ojciec, zdecydowanie odgania intruza. Łabędź bez wahania rzuca się na wroga, bezlitośnie bijąc dziobem i skrzydłami. Szczególnie dostaje się lisowi lub psu, jeśli odważą się naruszyć łabędzią idyllę. Milczą łabędzie, kiedy mają spokój i ład. Lecz ludzie układają o nich pieśni. Być może dlatego białe ptaki, wspomniane w świętych księgach, do dziś żyją na naszych jeziorach.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

PIEŚŃ BIAŁEGO PTAKA

Andrij TOPACZEWSKIJ Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36 za 2008 rok A oto zwierzęta, których nie będziecie jeść: orła, sępa, orła morskiego, kani, sokoła według jego rodzaju, i wszelkiego kruka według jego rodzaju, strusia, sowy, jastrzębia według jego rodzaju, puchacza, ibisa, łabędzia, pelikana, sycza, rybitwy, bociana i czapli według jej rodzaju… Księga Powtórzonego Prawa, 14:12—18. Nic dziwnego, że w Biblii jest o nim tylko dwie wzmianki. Wszak ojczyzną białego łabędzia są północne kraje, a do Ziemi Świętej zalatuje on rzadko. W Księdze Powtórzonego Prawa zaliczono go do zwierząt nieczystych wraz z drapieżnymi jastrzębiem, sępem i puchaczem. Widocznie mieszkańcy dawnej Palestyny byli słabo zaznajomieni z łabędziami i nie podejrzewali, że żywią się one niemal wyłącznie młodymi pędami roślin wodnych. Z łabędzi, które spotyka się na Ukrainie, tylko dla ł a b ę d z i a-n i e m o w y nasze jeziora są ojczyste, bo tutaj wyprowadza i wychowuje swoje dzieci. Zdarza się to w płastach Dunaju i Dniestru, na wołyńskim jeziorze Świteź, a także na stawach, gdzie dokarmia się oswojone ptactwo. Łabędziątka od urodzenia potrafią dobrze pływać. Dlatego łabędzia rodzina w życiu wygląda dokładnie tak, jak na obrazie lub ludowym kilimku: z przodu matka, za nią w szeregu pisklęta, a wyraźnie większy od łabędzicy ojciec płynie z tyłu, aby wszystkich widzieć i pomóc w razie niebezpieczeństwa. Nawiasem mówiąc, żaden uczony nie potrafi wyjaśnić, dlaczego łabędź jest biały. To jedna z tajemnic Stworzenia Świata. Wszak wszystkie zwierzęta i ptaki mają ubarwienie ochronne, a łabędzie są widoczne z daleka. Może dlatego, że silne i duże (ważące do 13 kilogramów) ptaki nie mają wrogów w dzikiej przyrodzie? Jednak to tylko domysły. Lepiej podziękujmy Najwyższemu za Jego troskę o nasze poczucie Piękna. Podziwiając piękno łabędzia, przypomnijmy, że w czasach średniowiecza uważano go za prestiżową zwierzynę. Niemiecki kompozytor Carl Orff ma kantatę sceniczną, której część nazywa się „Płacz pieczonego łabędzia”. W karczmie wędrowni żacy-waganci zbierają się, by się nim posilić. Łabędź błaga, by go oszczędzono. Lecz głodni żacy zjadają nieszczęsnego ptaka. I tej przygody autor nie wymyślił, tylko przyozdobił ją dodatkowymi szczegółami. Bo istnieje starodawne Z HISTORII PIEŚNI Wołodymyr KAPUSTIN, pisarz W osiedlu typu miejskiego Stawyszcze, w obwodzie kijowskim, znajduje się niemały malowniczy park. W nim wzdłuż szerokich alei, które zbiegają w dół do błękitnego stawu, stoją jak żołnierze na paradzie, ramię w ramię, wysokie świerki, potężne wiekowe dęby. Jednak to nie one przyciągają uwagę wielu odwiedzających park, a niezwykłej i rzadkiej formy stara sosna. Jest ona kopią liry. Właśnie przy tym „muzycznym” drzewie w weekendy lubił odpoczywać, marzyć w łagodnej ciszy młodzieniec Maksym Sławinśkyj. Tutaj po raz pierwszy dla swojej rówieśniczki, ciemnookiej Oksany, ułożył wiersz. Przeczytał jej. Wiersz spodobał się dziewczynie. W okrutnych pańskich czasach chłopcu ze zwykłej wiejskiej rodziny poszczęściło się — wstąpił na Uniwersytet Kijowski. Co roku na letnie wakacje przyjeżdżał do rodzinnego Stawyszcza. Obowiązkowo spotykał się z Oksaną, w której był zakochany. Pewnego letniego wieczoru, kiedy księżyc szczodrze rozlewał srebrne czary, wszystko w parku wydawało się szczególne, bajkowe. Smukła, w białej sukni, z czarnym grubym warkoczem, Oksana wydała się studentowi nadzwyczaj piękna. Maksym nabrał śmiałości i wyznał miłość. Przez chwilę dziewczyna stała zmieszana. Lecz oto wzięła młodzieńca za rękę i cicho powiedziała: „Ja cię, Maksymie, szanuję. Jesteśmy dobrymi przyjaciółmi. Zdradzać nie mogę. Kocham innego”. Od usłyszanych słów Maksymowi boleśnie ścisnęło się serce. Na Już na początku swojego bytu człowiek, podniósłszy oczy od codziennych trosk, dziwił się, a nawet zazdrościł tym, którzy mają skrzydła. Niezdolni fizycznie wyjaśnić cudu ptasiego lotu, upatrując w nim wyższego zamysłu i uznając go za boski dar, nasi przodkowie nie bardzo się mylili. Bo lot ptaka jest najdoskonalszym ze wszystkich ruchów, do jakich zdolne są ziemskie istoty; wywyższa on i inspiruje śmiertelne ciała. Wszystkich, którzy chodzą, biegają, pełzają i pływają, ptaki jakby łączą poprzez atmosferę Ziemi z Kosmosem… Zresztą my na długo wyczekiwane spotkanie nie idziemy, a „lecimy”; aniołów zawsze rysujemy skrzydlatymi; wierzymy, że dusze zmarłych odlatują w przestworza, skąd nie ma powrotu. Studiując i rozumiejąc budowę ciała ptaka od dzioba do najmniejszej kosteczki i piórka, jakoby odkryliśmy fizyczną podstawę jego lotu. podanie o pieśni, którą łabędź śpiewa, wkładając w nią wszystkie swoje uczucia. Podobna legenda była znana już starogreckim autorom. Homer wspominał o łabędziach, które śpiewały pochwałę Apollinowi; Ajschylos uważał, jakoby łabędź śpiewał, umierając; potwierdził to także Arystoteles. Szczególną pieśń łabędzicy opisuje, wspominając sławnego Bojana, na początku „Słowa o wyprawie Igora” jego nieznany autor. W różnych czasach artyści uczłowieczali łabędzia, nadając mu cechy rozumnej istoty. Jako ostatni wyraz jasnego talentu, obraz umierającego łabędzia odzwierciedlony jest w muzyce Saint-Saënsa, poezjach Łesi Ukrainki, Ołeksandra Olesia… Czymże jest naprawdę łabędzi śpiew? Wszak rozpowszechnione u nas łabędzie-niemy mogą zaśpiewać tylko w artystycznej wyobraźni. Dlaczego więc znany badacz Syberii P. S. Pallas w XVIII wieku również twierdził, jakoby przed śmiercią zraniony ptak śpiewał jasną, czystą pieśń? Uczony miał na myśli północnego łabędzia krzykliwego, bardzo podobnego do swojego niemal bezgłośnego krewnego. Właśnie o krzykliwym ułożono legendy, w których wyśpiewuje on swoją ostatnią pieśń. Rozpowszechniony od Grenlandii aż po Kamczatkę, na Ukrainie spotyka się go tylko

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NIEŚMIERTELNY ROMANS

W oczach pojawiły się łzy. Szedł z parku powoli. Wkrótce ukończył studia na uniwersytecie. Ktoś z przyjaciół podarował mu zbiór wierszy „Księga pieśni” wielkiego niemieckiego poety Heinricha Heinego. Z tej książki przetłumaczył na język ojczysty wiersz „Kiedy rozstają się dwoje”. Był on współbrzmiący z jego duszą. Przetłumaczył go pod sosną-lirą. W Kijowie Maksym Sławinśkyj poznał Łesię Ukrainkę. Wypowiedziała się ona pochlebnie o przekładzie utworu lirycznego, co uskrzydliło młodego literata. Razem z Łesią Ukrainką przetłumaczył „Księgę pieśni”, która ukazała się drukiem we Lwowie w 1892 roku. Przekłady podpisano: „Maksym Sławinśkyj” — autor przyjął pseudonim od nazwy osady Stawyszcze. Wiersz ze zbioru „Księga pieśni” w przekładzie Maksyma Antonowycza bardzo spodobał się ukraińskiemu kompozytorowi Mykole Łysence. Napisał on do niego cudowną, poruszającą melodię. Romans stał się popularny wśród ludu — nieśmiertelny, gdyż subtelnie oddano w nim głębokie uczucia, pełne smutku. Wersy pieśni dotykają najdelikatniejszych strun serca. Romans „Kiedy rozstają się dwoje” wykonywało wielu utalentowanych artystów. Szczególnie jasno i oryginalnie — sławni ukraińscy śpiewacy Iwan Kozłowśkyj oraz Iwan Patorżynśkyj. Jednak w czasach radzieckich nigdy nie wymieniano imienia utalentowanego tłumacza i oryginalnego poety Maksyma Sławinśkiego, dzięki któremu narodził się romans. Jego utwory i przekłady drukowano w antologiach „Wik” (1901), „Akordy” (1904), „Ukraińska muza” (1908), a także w ówczesnych czasopismach „Zoria”, „Żytie i Słowo”, „Doswitni wohni”. Przez pewien czas Maksym Sławinśkyj pracował w wydawnictwach „Nasze żyttia”, „Towarysz”. Swój los Maksym Sławinśkyj związał z walką wyzwoleńczą o niepodległość. W 1919 roku został przewodniczącym misji dyplomatycznej Ukraińskiej Republiki Ludowej w Pradze. Pozostał w Czechach, zarabiał pracą pedagogiczną, dziennikarstwem, przekładami, ale kontrwywiad wojskowy byłego Związku Radzieckiego aresztował Maksyma Antonowycza Sławinśkiego. Wywieziono go na Syberię, gdzie w obozie koncentracyjnym przedwcześnie urwało się życie utalentowanego pisarza, oświeceniowca, pedagoga, patrioty. W latach niepodległości Ukrainy zwrócono nam przemilczane imię poety, a także jego utwory. Przykro, że książki Maksyma Sławinśkiego wyszły tylko raz i w zbyt małym nakładzie. KIEDY ROZSTAJĄ SIĘ DWOJE Słowa Heinricha Heinego, przekład Maksyma Sławinśkiego Muzyka Mykoły Łysenki Kiedy rozstają się dwoje, Za ręce biorą się oni I płaczą, i ciężko wzdychają, Bez liku wzdychają, smutni. Z tobą my we dwoje nie wzdychali, Nigdy nie płakaliśmy my: Ten żal, owe ciężkie westchnienia Przyszły do nas z czasem same. Są na świecie skarby pradawne, które leżą w ziemi. I tylko przypadek zwraca je ludzkości. A są żywe, które otulają duszę czarem, natchną życiodajną siłą. Do takich skarbów należy ukraińska pieśń ludowa. Pragnąłem odszukać twórców najulubieńszych w ludzie pieśni i przywrócić ich imiona. Tak, w 2003 roku w stołecznym wydawnictwie „Krynycia” ujrzała światło dzienne moja książka o twórcach ukraińskich pieśni, które stały się ludowymi. Z książki „Jedna na cały świat” korzystają wykładowcy, studenci, uczniowie i nauczyciele wiedzy o Ukrainie, muzyki, literatury ukraińskiej. Od nich otrzymałem wiele listów z prośbą o kontynuowanie opowieści o twórcach ukraińskich pieśni, które stały się ludowymi. Przygotowałem do druku drugi tom tej książki. Proponuję fragmenty z niej czytelnikom gazety „Słowo Proświty”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

IMPRESJE

“Świat jasny, złoty, ognisty...” 1 października w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (ul. B. Chmielnickiego 11) odbędzie się prezentacja nowej książki powieści Wiktora Baranowa “Nie wierz, nie bój się, nie proś”. Przewodniczy Wasyl Szklar. Będzie działać wyjazdowa księgarnia. Początek o godzinie 16.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Ulana HLIBCZUK Zdjęcie Oksany Ceacury Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Czego potrzeba do dobrej martwej natury? Wrzesień, który podaje nam na tacy złote owoce, sam podpowiada. Sprawiedliwie kołysze na szalach wag tajemniczość rozgwieżdżonego nieba i srebrzystą pajęczynę z jej wiecznym Syzyfem. Kilka pełnokrwistych jabłek, wykąpanych w rosie, kilka gruszek, kiść winogron… Jej siwa matowość już napomyka o patynie, którą otuli się dobre wino. Wszystko jest oszałamiająco piękne. A pomarańczowe dynie… To przecież jakby statki kosmiczne wylądowały pośród suchego badyla, by zaświadczyć: świat jest jasny, złoty, ognisty… Dynia — wie. A my? Co my wiemy o pięknie? Możemy się domyślać, wierzyć, odczuwać… Zwłaszcza to, co już przed nami nazwano estetycznym. Nie ma w tym nic złego: sprawdzać na sobie tę emocję, która poruszyła pierwszego zwolennika, na przykład Edvarda Muncha. W końcu nie wypada stawiać mieszczanina w niezręcznej sytuacji. Musi być pewien, że jego głośne „brawo” jest masowo potwierdzone. Wyodrębnia się pojęcie pamięci estetycznej. Jest ona w każdym z nas. Więc milczące podziękowania dla tych desperatów i śmiałków, którzy jako pierwsi odczytali drażniące płótna, wiersze, dziwaczną architekturę… ZAPOWIEDŹ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

PRAWO DIAMENTU I ŚLIWKI

Zdjęcie Oksany Ceacury Przeczytać i zaświadczyć: „Panowie, tę chimerę stworzył geniusz”. Inaczej i Munch, i Gauguin, i Kafka opuściliby naszą grzeszną ziemię po śmierci. Ale co tam Kafka, początkowo nawet Czechowa nie przyjęto, wygwizdawszy cierpiący „Wiśniowy sad”… Ale przestaję błądzić w nieskończonym labiryncie osobowości, mających udział w twórczych wzlotach i upadkach, i nadgryzam jabłko. W każdej rozkoszy, nawet estetycznej, jest coś cielesnego. Nawet w estetycznym katharsis. Smakujemy i jabłko, i chwilę twórczych cierpień Franza Kafki z jego „Dzienników”, bo są one bezbłędne: „Po co ta mordęga drugoplanowych postaci, o których czytam w powieściach, sztukach. Jaką bliskość czuję do nich! W „Dziewicach z Bischofsbergu” (zdaje się, tak się nazywa?) mowa o dwóch szwaczkach, które przygotowują bieliznę dla panny młodej. Jakie życie tych dwóch dziewcząt? Gdzie one mieszkają? Co takiego zrobiły, że nie wpuszczają ich do sztuki? Im tylko pozwolono, zaiste tonąc w potokach ulewy, z zewnątrz przycisnąć po raz ostatni twarz do okienka kajuty Arki Noego, aby widzowie w parterze zobaczyli na chwilę coś niewyraźnego”. Franz Kafka, który najmniej widoczny detal trzyma w dłoniach, jak pulsujące serce. Z takich pulsujących detali składa się nasze życie, a my ich prawie nie zauważamy albo szybko zdradzamy… Oto i teraz: minie jeszcze tydzień-drugi i wszystko wokół się zmieni. Będzie inne niebo, inna ziemia, owoce, rzeczy, ludzie… Powoli będziemy przyzwyczajać się do rąbka przytulności od płaszczy i parasoli. Częściej będziemy przecierać okulary i rosnąć w rozmiarach od wełnianych swetrów, aż dopóki słodka cierpkość kaliny i poranny mróz nie zmienią zwykłej rzeczywistości. Ale póki co wrzesień i jego dramatyczny martwy natura. Poważnych odmian młode jabłonki pogardliwie spoglądają na starą bezrasową śliwę. Tej jesieni ona się rozszalała. Z winowajczo rozpostartymi od dojrzałego owocu gałęziami mężnie cierpi, dopóki obrywam sine, aż czarne śliwki. Wykąpane w ostatnich ciepłych deszczach, przeszyte ukośnym porannym promieniem, takie wdzięczne, takie miodowe… Właśnie w tej chwili, kiedy diamenty i śliwki równoważą się w prawach, smakuję względność piękna. …Pierwsze wkraczające zmierzchy – późni goście. Jeszcze ciążą ku kontrastowi i oddzielają dzień od nocy. Jeszcze nadmiar ciepła i słonecznej energii, która kipi między korzeniami i koronami, i każdy szelest napełnia się białym echem. Właśnie teraz wieczorna kopuła nieba staje się przejrzysta. Jeśli, zamykając oczy, uważnie się wpatrywać, można poczuć szczelinę nadbramną i… Wszystko. Ona zaciąga się, jak rana, do następnego Września. Redaktor naczelny Walentyna DAWIDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10H, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301239 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Cezary Hanuszkiewicz. Martwa natura 4 820095 780016 Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 3 9

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин