Оригінал українською · переклад оновлюється
МИРУ). звигспазае КОП ммлу.А-РОЕ'соп»ю чешоує їпе маїегтагк
ГАЗЕТА ВСЕУКРАЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» ІМЕНІ ТАРАСА ШЕВЧЕНКА
ач ЗО ПРИРО ПРЕ зійййьни 5. і - пьх і і з 2 а - Р
Р В й ша а о
т" - б ко Р нь че ВЕР з
и
чо б
ак о
РУЙ ою зі оо ЧЛ и і о вн ейьь-ьщь Зі фі а ЩУ5. - '
я о АЛ СВ кн, Й А РН Р ак е он а два 0 ню отож ЮО й во ша но со а МИТИ на а Па
"-вафокьоюоао о ВІЙ важ з ЧО ВИ
з Аб й очи ВО Те и ' -ою 2. -о ба фо ї
о о М Ин т НВ ни аа з пого в мн чо м ЛИ ЛНР Р р
йо оо що зоо чол дози В - РР не
чи й ; ай ан нд Дн р
ой тової
п кн я п-ва чом
поч
чор о Р б Дб Й Й, о б ЮР Юр оо бо бо в а"оШЧІ я -иовотоюо мил ою
шайвооай и
й той он бій
Р "Й ЦО
ові РИ
"тя я ж фор коой в оРов шо йо зй
шої фай! ці
гтлти ой з
"й-бо
Дивино, якщо не вершино безглуздя: у колендарях незолежної держави Україна / листопада -- день більшовицького перевороту у далекому Петрограді (а на додачу ще й 8 пистопадо) - позначено червоним, святковим кольором. Безглуздя полягає в тому, що у ронг державних (всенародних) свят України віднесено дату захоплення влади більшовикамипенінцями у копишній столиці Російської імперії, яка нині є містом Іншої країни, що розтошоване дуже далеко від укроїнських кордонів |до речі, в Росії, на батьківщині перевороту, цей день не святкують на державному рівні).
Ще більше безглуздя полягає в тому, що комуністичний режим, який встоновився унаслідок жовтневого перевороту, розв'язав нещадну громадянську війну но терені Російської імлерії, силою зброї, опираючись на «п'яту колону», захопив Україну, заливши її кров'ю. Що було далі, нині уже стало широко відомим: розкуркулення г депортація найталоновитішої верстви селянства; штучний гоподомор, який забров до 8 мільйонів життів українців, винищення квіту нації -- інтеліганіції, жорстоке придушення найменших виявів націоноОльної самосвідомості, створення атмосфери тотального страху, терор, вироки єтрійою та розстріли ер суду і слідства, десятирічні каральні операці проти населення Західної України, яке повстало проти комунізму, політико зросійщення, яко мала відібрати (і почасти відіброло) у нас рідну мотеринську мову
Немає кінця-крою комуністичним злочинам проти української нації Це був справжній геноцид, Єетноцид, ПпінгГвоцид нашого нороду А ми - свиткуємо А, ми герпимо численні пам'ятники нашим катам ПО ВвСй території України | 8 древньому Киїб ГрОДІ більшої байдужос ГІ ДО ВПОСНОЇ ДОЛІ, більшої само зіневоги, у пред відчуття меншовартості то «єсохляцтва», більшої втра Ти історичної пам'яті, більшої самонаруги не вигадати
Кійнишній, 199 / рік (сьомий рік нашо: незапежності) ВІД
193/- о, копи маховик нойстрашніших : найжорстокіши»
комуністичних репресій набров найбільших обертів, віддіпяє вепикО ВІДСТанЬь
ЦІЛИХ 60 ЛИТ їси крутпим ювІЛОМ тпропгчни»
ДЕНЬ ЖжАаЛлОоБбБИ У ДЕНЬ БІЛЬШОВИЦЬКОГО ПЕРЕВОРОТУ
подій не набув на жаль, напежного розголосу и оактивноОгоО осмислення, які Просто необхідні хоча б Для ТОГО, щоб ніщо подібне ніколи не повторилося Саме тому президія ГМІаціональної ради Конгресу укроїнської інтелігенції Зініціювала вшанування пам'яті боготомільйонних жертв комуністичного тоталітаризму, створивши з представників інтелігенції, національно-демократичних партій і громадських структур оргкомітет для мого реалізації Вшанування пам'яті вирішено провести Іі НниИнНІШНЬОЇ Осені, КОПИ виповнюється 60 років масових розстрілів еліти української нації - письменників, режисерів, художників, військових, духовенства на Соловках А день / листопада пропонується оголосити Всеукрсоінським Днем Жалоби, Днем /Їом'яті жертв комуністичного тоталітаризму
Як передбачається відзначити День Пам'яті?
Конгрес української інтелігенції звертається до Всіх керівників релігійних конфесій по всій Україні із закликом у першій половині дня / листопадо відпровити панахиду-поминання жертв репресій чорної доби комуністичного тоталітаризму в усіх церквах У Києві відправу ЗРОЦАНУЄТ СЯ провести в національній святині України - Софійському соборі; правитиме її Патріарх Київський та всієї України- Руси Філарет. Після молебну планується громадський жалобний хід-реквієм вулицями столиці Біля будинку колишнього ГЛУ-НКВД-КГЬ на вул. Володимирській відбудеться короткий траурний мітинг
Далі жалобна процесія по бульвару Шевченко виходить на Хрещатик По обидва боки вулиці на стендах | вітринах будуть розміщені фотографії жертв розстріляного Відродження, матеріали й документи тієї страшної доби. З репродукторів лунатимуть траурні мелодії, вірші Зерова, Драй-Хмари, Стуса, Світличного. Біля Міжнародного полацу мистецтв |колишній Жовтневий), де свого часу містилася катівня НКВД, відбудеться громодянсько панахида. А у великому залі палацу розпочне роботу міжнародна науково-праоктично конференція, присвячена відродженню історичної пам'яті українського народу
Планується / листопада вшанувати світлу пам'ять полегпих від рук комуністичних катів хвилиною мовчання. Конгрес української інтелігенції просить о /4 годині вдарити в ус! церковні дзвони, по всій Укроїні зупинити но хвилину автомобільний транспорт, всі поїзди, пароплави, автобуси та інші транспортні засоби мають подати звукові сигнали
8 листопада у Києві відбудеться розширене засідання Національної ради Конгресу української інтелігенції, но якому обговорюватиметься сучасне політичне становище в Україні і позиція інтелігенції
Вшанування пам'яті полеглих та репресованих за роки комуністичного тоталітаризму, за задумом українсько! інтелігенції, не має бути епізодичним | одноденним заходом Національна рода КУЇну та Оргкомітет, утворений нею; звертаються до /Лрезиденто України Леоніда Кучми видоти указ, який би проголосив / листопада постійним Днем всенародного троуру / вшонування пом'яті жертв комуністичного тоталітаризму та зобов'язав органи виконавчої алоди всіх рівнів проводити вс! заходи у ромках Дня на державному рівні
Протягом вересня-жовтня передбачається проведення зборів І конференцій до Дня жалоби г трауру, влаштування виставок творів образотворчого мистецтво, художньо! та науково-документальної літератури, фото- | кіноОДОКУМенНТІВ на тему геноциду українського народу, зустрічі з чпеноми «Меморіалу» і Товариства репресованих |
Конгрес українс ькОї інтелігенції звертається до мінІстро осСпіти аа» п. Згуровського з пропозицією видати накоз про проведення в повний день напередодні / листопада Уроку ІС горичної пам ЯТІ В УСІХ ШКОЛОХ України, вищих ГО середніх спеціальних навчальних закладса Усім національно вченінм | 21еГе) их
особис Гу участь у пропеденні
письменникам, спілок рекомендовано вчнмти Уроку пам'яті
КОМІ ре українс ькОї інтелігенції звертається з про! ІОЗИЦцІЄЮ
до ряду України влпожати пройе Де шнИй ЗОХІ ДІ це ЛО ПОН
мання ПОЛ ЯТІ жерта комун ТИЧНОГО ТОТОЛТЯЧЯРНОГО режиму)
ГІ) увмі тиннЯ вки пІЙИСОНО
алальнодерми аяноюмю спраномкюї, шо
; - г Р Р Р Р / "аТав Ї "А! ТІ пує пам ять полеглих, прооуджує націонатьну сСсамоснвідоми
| ЖОВТЕНЬ, Ч.)
"ЦЯ і Р Та. ді і, к, і 5 Лю РО з КАРУ Р а ЧІ і
українського НнОроду 10 утверджує деолопю Української держави, ! вишукати кошти для фінансування ЦИХ ЗОХОДІВ Цим уряд продемонструвов би українському народові І! всьому СВІТОВІ, що СПраовді є націОонольним українським урядом
Конгрес укроїнської інтелігенції закликає ва ноціОонОЛьЬнодемокротичні політичні портії та громадські організації взяти активну и безпос ередню участь у заходах вшонування пам'яті жертв тоталітаризму по вай Україні, протистояти намаганням неокомуністів, що проголосили себе спадкоємцями КПІСС, повернути нас у минуле, аг головне - використоти планові заходи як основу для єднання всех нсціонально-демокротичних, потріотичних сил В ОДИН всеукроїнський національно-патріотичний фронт
Конгрес української інтелігенції звертається ДО ВСІХ засобів масової інформації - державних / недержавних, центральних / репональних - з проханням Виконати СВІЙ патріотичний, професійний і громадянський обов'язок, но-дати повне Інформаційне забезпечення цій вельми вожливій / необхидній справі, донести до телеглядачів, радіослухачів, читачів задум, ідею іпрограму планових заходів, організувати публікації, показ Фільмів, телеі радіопередачі про геноцид українського народу в ХХ столітті, про нашу трагічну ІСТОріЮ про жахливі ЗЛОДіяння комуністичного режиму
Конгрес української інтелігенції звертається до укрсінських оргонізацій то пресових органів східної ! західної діоспори проінформувати укроїнців за кордоном про планов! захо" ди в Укроїні, підтримати ініціотиву Конгресу укросінської інтелігенції, провести / листопадо 8 укроїнських громадах День вшанування ї поминоння пам ЯТІ МІЛЬЙОНІВ НОШИХ бротів по крові як! зогинули ВІД рук комуністичного тоталітОризму Світ повинен знати про вс! зпочини проти українського люду і людяності, світ повинен ДОПОМОГТИ застерегтися від повторення ЦІЄЇ чуми ХХ Століття, В ЯКІ б кольори вона не рядилося - червоні чи коричневі
Це потрібно заради пам'яті про наших ботьків ДІДІВ, ЯКІ зогнипи по тюрмах, згинупи по сибІрах стекпи кров юЮ но Рідній землі Це потрібно для нас, нині сущих, щоо вичоОвити із себе останні кроплі рабської психопогії : пПробудити національну ГОРДІСТЬ та незпомність ВОЛІ Це потрібно для прийдешніх поколінь, які мають вирости вільними, національно свіДдОМИМИ, Непримиренними ДО БУДЬ-ЯКОЇ нару! и зчимого Ото не було боку | готовими до оСстанньо! крогплі ВЕНА! боронити своє - свою землю, свою волю, СВОЮ націю, СВОГ майбутнє Го
Користуючись нагодою, звертаюсь до редакцій гозет | журналів, що входять до складу чегелите ти УКРОгнаваи національно-демократичної преси, ДО ВСІХ засорів мосово! інформації, які поділяють погляди ! позиції Конгресу укроїнської! інтелігенції, донести до своїх глядочів, Єпухекни, ув інформацію про Всеукраїнський День Жалоби !/ П/ом'ят жерта комуністичного тотолторизму Поділіться ЦІЄЮ інформацією з родичами, друзями, приятелями, хто має кмложливіСсть, пОШИрюимте ї по УРЕ М еніаєі
Україна була Україна є, Україна буде завжди
В/талій КАРПЕНКО
іш ї
у А ? є є КО о
У приміщенні Будинку літераторів відбулося чергові зесідоння Оргкомітету щодо проведення з9ход всеукраїнського вшанування пам'яті багатом/льмонних жерті омуністичного тоталітаризму: | абеєбьнкодії питань, пов'язоних із Днем жалоби 4 пистопада, взяли участь представники цілого ряду пар національно-демокротичного спрамування, діячі культури; церкви, Було внесено чимало конкретних пропозицій щода сценарію Мистецької панахиди: Приємна, вдонанюре щ боку держави є розуміния | деяке сприяння ту чен; культури, репрезентовано Національною філормоанієх запропонувало свою програму всбукраоїнеоького концерту реквієму. бупо висловлено ще кілько конкратки нами рей зокрема такими підомими діячами купетури, як: РУДА | вотонко, Павло Мовчан, Арсен Зінченко, Вориєт мороку |
| і Ж й | чі іамідій а фаліЙььзано ни Й нні
Будьте з нами! Наш передплатний індекс -- 306 17!
Słowo Proświty
Chodzi tu nie o urodę i melodyjność naszego języka. Ci, którzy są zdolni odbierać te walory, dawno je dostrzegli. Ale konsekwencją długiego przebywania Ukrainy w różnych imperiach, zwłaszcza w imperium moskiewskim, a szczególnie w okresie bolszewickim, stało się odcięcie znacznej części naszego narodu od ojczystego języka, historii, kultury i duchowości. Na naszej ziemi wychowano wielu odmieńców-janczarów, a jeszcze więcej sprowadzono przybyszów, którzy nie dostrzegają ani piękna, ani melodyjności, ani samego języka ukraińskiego, ani Ukrainy w ogóle. Całkowite wyparcie języka ukraińskiego ze sfery urzędowo-biznesowej, naukowo-oświatowej i produkcyjnej za czasów stagnacji, to obraz upadku języka ukazałby się w całej swojej grozie. Język, który pod względem liczby użytkowników zajmuje drugie miejsce wśród 13 żywych języków słowiańskich, a czternaste miejsce wśród kilku tysięcy języków świata, znalazł się w roli ubogiej krewnej we własnym domu. Sytuacja języka ukraińskiego na południowo-wschodnich terenach Ukrainy
Jeśli dodać do tego niemal
Szczególnie nieatrakcyjne
W takich warunkach do nas przyszła niepodległość w sierpniu 1991 roku. Dokonał się cud. Odnarodowieni Ukraińcy nagle przypomnieli sobie, czyje są dziećmi. Przedstawiciele innych narodów, mieszkających na naszej ziemi, zaczęli uświadamiać sobie, że mają nie tylko prawa, ale także obowiązki wobec tej ziemi. Język ukraiński dość szybko odzyskiwał utracone pozycje; coraz częściej można go było usłyszeć nawet w zrusyfikowanych miastach Południa i Wschodu. Gdyby przywódcy państwowi poparli i zachęcili ten ruch, nie mielibyśmy już prawie problemów z językiem ukraińskim. Ale stało się inaczej. Gra w demokrację, spekulacje na prawach człowieka zainspirowały i nadal inspirują przedstawicieli największej mniejszości narodowej do domagania się szczególnej roli języka rosyjskiego w naszym państwie. Cały czas narzucana jest myśl o wielonarodowościowym charakterze Ukrainy. W rzeczywistości
ż rdzennymi narodami w naszym państwie są tylko Ukraińcy, Tatarzy krymscy i prawie wytępieni Karaimi krymscy. Przedstawiciele innych narodów przybyli na naszą ziemię w różnym czasie i z różnych przyczyn, później. Dlatego wzorem w rozwiązywaniu kwestii językowej dla nas powinny być nie Kanada czy Belgia, lecz Niemcy, Czechy, Szwecja. W tych i innych jednoetnicznych krajach również są przybysze z obcych ziem. Nie zmusza się ich (jak u nas) do nauki języka państwowego. Lecz bez znajomości języka państwowego tam (w przeciwieństwie do nas) żaden z nich nie może zostać ani posłem do parlamentu, ani pracownikiem jakiegokolwiek
Zapewne uważano za rzecz oczywistą, że Ukraińcom na Ukrainie będzie się żyło przynajmniej nie gorzej niż Francuzom we Francji
Pomijając materialną stronę sprawy (to, że jedna z najbogatszych republik byłego Związku Radzieckiego stała się jednym z najbiedniejszych krajów świata, – to temat odrębnej rozmowy), zwróćmy uwagę na aspekt duchowy. Czy normalny Ukrainiec może czuć się spokojnie w prawnie niepodległej Ukrainie
– widząc, że większość druków wychodzi nie w języku ukraińskim;
– słysząc, jak komunistyczno-socjalistyczni deputowani Rady Najwyższej bezkarnie znieważają język ukraiński, ideę ukraińską, ukraińską symbolikę i ukraińską Konstytucję z trybuny najwyższego organu ustawodawczego,
– obserwując, jak na miejsce generalnego prokuratora, który prawie dwa lata siedział w tym fotelu, nie znając języka ukraińskiego, przychodzi nieprzebijalnie rosyjskojęzyczny minister gospodarki,
– dowiadując się, że w wyższych uczelniach państwa nadal przeważa język rosyjski?
Ile odwagi i wytrwałości trzeba mieć, aby pozostać Ukraińcem na Doniecczyźnie, Ługańszczyźnie, nawet na sławnym Zaporożu, gdzie władze demonstracyjnie lekceważą język ukraiński i jednocześnie popierają wszelkie tak zwane „kongresy obywatelskie”, które hałasują o naruszaniu praw języka rosyjskiego. Już nie mówię o Krymie, gdzie po utworzeniu autonomii terytorialnej przesiedleńcy z Rosji otrzymali nadzwyczajne prawa w porównaniu z miejscowymi Ukraińcami i Tatarami krymskimi.
Ukraińska Cerkiew Prawosławna, podporządkowana Patriarchatowi Moskiewskiemu, jest traktowana jako jedno z wyznań prawosławnych. Państwo, jak się mówi, nie powinno ingerować w sprawy Kościoła. Ale przecież to nie jest po prostu jedno z wyznań. To ta Cerkiew, która oddała pod anatemę jednego z najwybitniejszych budowniczych Ukrainy, Iwana Mazepę. Cerkiew, która prowadziła i nadal prowadzi rusyfikację narodu ukraińskiego, narzucając wiernym myśl, jakoby z Bogiem można
sformułowaną zgodnie z rosyjską fonetyką. Cerkiew, która prowadzi wobec Ukrainy wrogą politykę,
mnisi i zakonnice jej klasztorów publicznie wszystkiego, co ukraińskie. O tym wielokrotnie pisała prasa, zarówno obywatele Ukrainy, jak i przedstawiciele diaspory zachodniej i wschodniej, którzy
okazują pogardę
dla
porozumiewania się wyłącznie językiem cerkiewnosłowiańskim, przy czym
Nie zamierzam tutaj wyliczać wszystkich przejawów pogardy dla języka ukraińskiego w niepodległej Ukrainie. Jest ich bardzo wiele. Nie chce się nawet o tym pisać, wszystko maluje się czarnymi barwami. Ale czy za państwowość języka ukraińskiego
[...]
mlawo i nierozstrzygająco. W południowo-wschodnich obwodach, gdzie język ukraiński doznał szczególnego zniewagi i gdzie należało by zastosować najskuteczniejsze środki na rzecz poszerzenia sfer jego użycia, dotąd prawie nic nie zrobiono w tym kierunku. Przeciwnie, jak wynika z oświadczeń administracji prezydenta Jewhena Kusznarjowa, pan Kuczma zamierza podnieść oficjalny status języka rosyjskiego w tych stronach. Ciekawe, jeżeli szkół ukraińskich w Doniecku jest jak na lekarstwo, w Ługańsku jeszcze mniej, a pozostałe są rosyjskie, to dokąd jeszcze podnosić status języka rosyjskiego? Sport pozostaje całkowicie rosyjskojęzyczny.
Kiedy wreszcie kierownictwo Ukrainy zacznie podnosić prestiż języka ukraińskiego po kilkusetletnim uciskaniu go na własnej ziemi? Prestiż języka to taka sytuacja w kraju, w której nie można żyć pełnowartościowym życiem, nie znając języka państwowego, języka rdzennego narodu. Rdzenny naród (nie chodzi tu o poszczególnych ludzi, którzy przy chęci i zdolnościach mogą nauczyć się wielu języków) nie musi władać innym językiem, poza
Tym samym wszyscy ci, którzy zwracają się do narodu ukraińskiego przez środki masowego przekazu z różnych państw lub z pozarządowych trybun nie po ukraińsku, naruszają Konstytucję i ograniczają prawa narodu ukraińskiego:
Wreszcie jeszcze o jednej sprawie, która bezpośrednio dotyczy sytuacji językowej we współczesnej Ukrainie. Niepełnowartościowe funkcjonowanie języka ukraińskiego we własnym państwie sprzyja obniżeniu kultury mowy na wszystkich poziomach. Liczne naruszenia norm akcentuacyjnych, leksykalnych, stylistycznych nie ograniczają się do mowy ustnej. Zepsute, a nawet nieobecne w naszym języku słowa potrzebne trafiają do dokumentów urzędowych, nawet do każdego z nich. Zamiast ukraińskich słów skarbnica i państwowy skarbiec urzędnicy używają rosyjskich kazna i kaznaczejstwo, a także wielu innych nieuzasadnionych rusycyzmów. Instytut Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk patrzy na to wszystko z obojętnością postronnego obserwatora. Natomiast jego dyrektor O. Taranenko czyni wszystko, aby zniweczyć pracę Komisji Ortograficznej i niczego nie zmieniać w «Ukraińskiej ortografii», pozostawić nietknięte «zdobycze» czasów zbliżenia języków.
Podsumowując powyższe, powiem tak. Język ukraiński wytrzymał wiele prób na swojej ciernistej drodze. Ukraińcy z całego świata muszą włożyć wielki wysiłek, aby zajął on należne mu miejsce na ziemi ojczystej, we własnym państwie.
Oleksandr Ponomariw
doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
ший | я--о зьььй "Щьь | чиє 04 ть п -ГА ПФ
РОН | |в'оюео ве о об
гани оче о но п 517
б нини рин, 804 оц ї
С 0 Лркдвнь НО; "ЕП По
«Mądre» wybryki
3
Niedawno w ukraińskim mieście Doniecku w uroczystej atmosferze położono kamień z napisem: «Tu zostanie wzniesiony pomnik Johna Hughesa». Od razu nasuwa się pytanie: za jakie pieniądze? Odpowiedź jest jednoznaczna: za pieniądze państwa, a więc za nasze wspólne pieniądze. Zrozumiałe jest, że jeśli człowiek wniósł znaczący wkład w rozwój kultury ukraińskiej lub w budowanie państwowości ukraińskiej, to wydatki są uzasadnione.
Według przedstawicieli władz miejskich Donieck zawdzięcza swoje miejsce na mapie świata angielskiemu przedsiębiorcy Johnowi Hughesowi. Zresztą nie tylko Donieck, ale cała seria miast i miasteczek wschodniego regionu Ukrainy zawdzięcza swoje powstanie oświeciciele ze Wschodu lub Zachodu.
Jak świadczą źródła historyczne, miasto Donieck (osada Ołeksandriwsko-Hruszewska...)
państwowej instytucji, nawet prywatnej firmy. I nikt w tych krajach nie podnosi wrzasku o dyskryminację czy naruszenie praw człowieka.
Kiedy w jakimś kraju bada się sytuację mniejszości narodowych, to oznacza, że z prawami rdzennego narodu nie ma żadnych problemów. Pozostaje tylko zaspokoić potrzeby mniejszości narodowych. A co u nas? Działa Państwowy komitet ds. narodowości i migracji, który opiekuje się wszystkimi grupami etnicznymi, mieszkającymi na Ukrainie. Przyjeżdżają pracownicy różnych organizacji międzynarodowych, którzy drobiazgowo badają, czy Ukraina zaspokaja wszystkie potrzeby mniejszości narodowych. To bardzo dobrze. Źle, że nikt nie interesuje się zaspokajaniem potrzeb Ukraińców.
Częściowo winni są w tym przywódcy naszej demokracji, którzy na świcie walki o niepodległość pod koniec lat 80. zapewniali, rzekomo wszystko zrobią, aby Rosjanom w samodzielnej Ukrainie żyło się lepiej niż w Rosji, Polakom lepiej niż w Polsce, Żydom lepiej niż w Izraelu.
[...] odwiedzali Ławrę Peczerską w Kijowie. Czyż nie jest paradoksem, że ten niepowtarzalny wytwór geniuszu narodu ukraińskiego należy do antyukraińskiego Kościoła?
Każde państwo, które szanuje siebie i chce, aby szanowali je inni, dba o prestiż języka rdzennego narodu. Weźmy za przykład Francję, Polskę czy Niemcy. Czy można sobie wyobrazić, aby, dajmy na to, w Czechach ktoś zadzwonił do służby protokolarnej prezydenta i usłyszał odpowiedź po bułgarsku czy po polsku? A u nas na taki telefon odpowiadają: «Recepcja». O jakim prestiżu języka ukraińskiego można po tym mówić?
Niedawno 32 posłów ludowych podpisało apel do Prezydenta Ukrainy, w którym mowa o tym, że w kijowskim metrze dwaj pijani starsi lejtnanci milicji pobili dwóch obywateli za to, że rozmawiali po ukraińsku, a nie wykonali żądania „stróżów porządku”, by mówić «na „russkom jazyke”». Dotychczas w prasie nie ma doniesień o wydaleniu tych szowinistycznych bandytów z Ukrainy.
ее ій с іні ис од же 0
жа нан
…szewsk) został założony w 1779 r. przez kozaków Zaporoskiej Siczy pod kierownictwem porucznika Cesarstwa Rosyjskiego Aleksandra Gruszewskiego. (W owym czasie Sicz Zaporoska nie była oficjalnie zniesiona, a rosyjscy oficerowie przebywali w rejestrze Wojska Zaporoskiego). Wie o tym co drugi mieszkaniec Doniecka. Szkoda, że ta karta historii jest nieznana ludziom, którzy trzymają w rękach władzę. Może wtedy ich starania, by wbić do świadomości donieczan, że są ludźmi bez korzeni, a samo miasto nie jest już takie ukraińskie, nie byłyby tak natarczywe. Tymczasem Donieck, tak jak Mariupol, Awdiejwka, Makijiwka, Charcyzsk — to historycznie ukraińskie miasta. Nawiasem mówiąc, miasto Mariupol zostało założone około 1504 roku przez zaporożców dla ochrony szlaku na Krym wzdłuż rzeki Kalmius. Inne miasta otrzymały swoje nazwy na cześć kozaków Awdotii, Makija, Charciza. Czy zatem warto w Doniecku stawiać ów kamień z obcojęzycznym napisem i wprowadzać mieszkańców miasta w zakłopotanie?
Bez przesady można stwierdzić, że w Doniecku prowadzona jest celowa polityka antypaństwowa. W duszach ludzi zaszczepia się obcą ideologię, obcą kulturę, uczy ich obcego języka, fałszuje historię ich ziemi. A wszystko, co narodowe, ukraińskie, poniża się, a dość często także z tego drwi się i znęca. Język prasy, radia i telewizji na Doniecczyźnie w przeważającej większości jest rosyjski. Rosyjskojęzyczne są oficjalne organy: gazeta rady miejskiej «Donbass», gazeta rady obwodowej — «Żizń», młodzieżowa gazeta «Akcent», związkowa — «Szachter Ukrainy» i inne. W miastach, takich jak Mariupol, «Azowskij rabocziy» i inne, które obsługują wszystkich, od dziadka do maluchа. Ogólnie z 7 państwowych wydawnictw nie ma ani jednego ukraińskojęzycznego
с
й
і
І
М
1
У
р
...językiem. Podobne sprawy w innych miastach: w Maćkówce (?) na Doniecczyźnie gazeta «Znamja Rabocze» oraz program «Cześć, chłopaki» (?), w Szachtarsku gazeta «Zwycięstwo»...
Sytuacja w telewizji nie jest lepsza. Z dwóch kanałów obwodowego radia i telewizji w Doniecku kanał «7» nadaje po rosyjsku. Po ukraińsku nadaje się wyłącznie transmisja oficjalnych wiadomości (raz na dobę) oraz półgodzinna wieczorna audycja «Słowo Boże».
Donieckie telewizja: czas antenowy na kanale «Inter» dla pokazu programów telewizyjnych w języku rosyjskim... «Ukraina» (a nie «Україна») ... wyłącznie w języku rosyjskim. Ten sam wzorzec w «7x7», «SKZT», TRK «Ukrajina» ... w każdym mieście Doniecczyzny... telewizyjny kanał, który... programy telewizyjne w języku ...
W Mariupolu w grudniu rada miejska zamknęła ukraińskie radio. Redaktorowi radia...
Машинний переклад
GROMADIANIN!
28 czerwca 1997 r. uroczyście obchodzono rocznicę Konstytucji Ukrainy.
Moim zdaniem jest to rzeczywiście wybitne wydarzenie historyczne, które musi być wielką dumą nie tylko dla etnicznych Ukraińców, lecz dla wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od narodowości. Każdemu jasne, że państwo istnieje tylko dzięki Konstytucji, Ustawie Zasadniczej, bo bez KONSTYTUCJI nie ma państwa, jest TYLKO terytorium.
Równocześnie istnienie państwa bez języka państwowego to paradoks, dlatego w artykule 10 Konstytucji Ukrainy jasno określono, że w naszym państwie we wszystkich sferach życia publicznego językiem państwowym jest ukraiński, co oznacza, że nie może nim być żaden inny, ani rosyjski, ani niemiecki, ani żydowski, ani polski itd.
A co mamy po 6 latach od proklamowania niepodległego ukraińskiego państwa i uchwalenia Konstytucji? Wszystkim dobrze wiadomo, komentarz tu, jak to się mówi, jest zbędny. W związku z tym chciałoby się zapytać obywateli Ukrainy: kiedy u nas wreszcie zapanuje zdrowy rozsądek i będziemy opierać się na Ustawie Zasadniczej w naszym życiu społecznym i codziennych stosunkach?
Życie zgodne z Konstytucją powinno stać się dla wszystkich obywateli Ukrainy wiodącą zasadą moralną, niezależnie od ich narodowości. W związku z tym nie mogę zrozumieć, dlaczego tak wielu naszych deputowanych i urzędników systematycznie łamie Ustawę Zasadniczą Ukrainy? Czyżby nie rozumieli, że ignorując język ukraiński, tym samym zdradzają ukraińską ziemię, która ich wydała na świat, ukraiński naród, który ich karmi, a w końcu swoich wyborców, którzy ich wybrali? Czy więc ludzi o takiej mentalności można dopuszczać do pracy nad prawem?
A czasu na nauczenie się języka państwowego mieli więcej niż dość! Nasuwa się pytanie, i od razu narzuca się odpowiedź, czy nie stracili poczucia patriotyzmu wobec Ukrainy, czy może nigdy go nie mieli, DONIECKICH
Urzędnikom wyjaśniono to brakiem środków finansowych. W tym samym czasie (w październiku-listopadzie) 1996 r. otwarto dwie rosyjskojęzyczne stacje radiowe: «Lawinsari» (100% nadawania po rosyjsku) i «Orfeusz» (80% nadawania po rosyjsku, 20% czasu antenowego oddano «BBC»).
Dokumenty urzędowe służb państwowych także są prowadzone w języku rosyjskim. Przykładem może być ogłoszenie o konkursie, opublikowane w gazecie obwodowej administracji państwowej «Żizń» z 29.11.1996 r., w którym podano: «Wymagania wobec uczestników konkursu: wyższe wykształcenie pedagogiczne, staż pracy na stanowiskach kierowniczych w systemie oświaty nie mniej niż 10 lat». W ten sposób całe to ogłoszenie dyskredytuje państwowy język Ukrainy, a przytoczony punkt narusza art. 43 ust. 2 Konstytucji Ukrainy oraz art. 2-1 Kodeksu pracy Ukrainy dotyczący równych możliwości w zakresie wykonywania pracy. Jak widzimy, właśnie tak urzędnicy państwowi – obrońcy dwujęzyczności, wstrzymujący procesy budowy państwa – dobierają podwładnych niższego szczebla, którzy powtarzają ich słowa i propagują wśród ludności przekonanie, że na Doniecczyźnie prowadzona jest «przymusowa ukrainizacja».
Według spisu ludności z 1989 roku w obwodzie donieckim mieszka 5990 Ukraińców. Spośród 4170 nieukraińców tylko Greków jest 109 tysięcy, a ponadto mieszkają tu Żydzi, Białorusini, Tatarzy – przedstawiciele 106 narodowości.
Mimo to nie przeszkodziło to deputowanym ludowym Ukrainy pod kierownictwem ich koordynatora Anatolija Chunowa wystąpić z oświadczeniem do Rady Obwodowej w Doniecku, w którym wyrażono prośbę o nadanie językowi rosyjskiemu statusu języka państwowego!
Nic więc dziwnego, że na Doniecczyźnie powstała niezdrowa sytuacja wokół kwestii językowych. Tak, 21 marca br. Rada Obwodowa w Doniecku podjęła uchwałę
Р ТП її її ДА б Й рик ї ту ЗЛ
й м р
Рі . - "о. Ж ГУ
й ж і б з «є. Р Хо ДР і ї й Ро жи ї - ПЕ " пявоа Щ ат | -. - Г" й ь и
иого не мали г тому в їхній ментальності панує популізм, що викликає велике заспокоєння. Здається, що ці люди втратили повагę do swojego narodu, przede wszystkim do własnych wyborców, a jednak nie wstydzą się ogłaszać: «Zostałem wybrany przez naród»
Zważcie też, czy pozwolono by posłowi parlamentu jakiegokolwiek kraju przemawiać w języku obcym? Już po pierwszych słowach nie byłoby go w parlamencie.
U nas natomiast wszystko jest dozwolone, lecz nie wiadomo, dlaczego i komu to jest na rękę. Nie wiadomo, jak długo jeszcze w naszej Radzie Najwyższej będzie się lekceważyć język państwowy i kiedy wreszcie skończy się ta wakchanalia?
To pytanie dotyczy wszystkich, zarówno zwolenników, jak i przeciwników języka ukraińskiego, bo od jego rozstrzygnięcia będzie zależeć, czy Ukraina ustoi jako niezależne państwo, czy znów czeka ją status wasala. Ma to znaczenie dla wszystkich obywateli Ukrainy, a szczególnie dla mniejszości narodowych.
Należę do mniejszości narodowej, z narodowości jestem Polakiem. Moi rodzice urodzili się na Ukrainie: matka w Czernihowie, ojciec i dzieci w Kijowie, babcia w Warszawie, a w Kijowie przeżyła ponad 50 lat. My, dzieci, wychowywaliśmy się w polskich tradycjach jako katolicy: w domu rozmawialiśmy po polsku. Nie pozbawiało nas to możliwości porozumiewania się po polsku w Kijowie, ponieważ mieszkało tu wielu Polaków.
Jednocześnie my, dzieci kijowian, dobrze władaliśmy językiem ukraińskim, rosyjskim, a nawet trochę hebrajskim. Było to naturalne i konieczne: wychowywano nas w duchu szacunku dla ludzi z naszego środowiska, niezależnie od narodowości, co warunkowało porozumienie, zgodę w społeczeństwie, szacunek dla konkretnego człowieka i jego godności. A to, jakim językiem rozmawialiśmy w domu, było naszą osobistą sprawą, nikogo to nie obchodziło. Moi rówieśnicy uczyli się w różnych szkołach: Ukraińcy w ukraińskich, Rosjanie w rosyjskich, Żydzi w żydowskich, Polacy w polskich, Niemcy w niemieckich: dla wszystkich było to zupełnie naturalne i zrozumiałe.
W tym samym czasie językiem państwowym było «WODZÓW»
rozstrzygnięcie o państwowości języka rosyjskiego w obwodzie. 20 czerwca obwodowa Rada odrzuciła protest prokuratora przeciwko tej antykonstytucyjnej decyzji. W konsekwencji tego — czerwca Woroszyłowski rajwykonkom miasta Doniesk zlikwidował korpus Pierwszego Ukraińskiego Kolegium Humanitarnego, gdzie uczyło się 48 dzieci;
11 czerwca decyzją Petrowskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego miasta Doniecka nr 1/3 zlikwidowano status szkoły ukraińskiej, która od 1 września miała funkcjonować jako ukraińskie gimnazjum.
Zamiast rozszerzania sieci ukraińskich placówek edukacyjnych mamy zatem ich likwidację. Można to jednoznacznie ocenić jako nowy etap rusyfikacji na Doniecczyźnie. W mieście Doniecku tylko 3960 uczniów uczy się w języku ukraińskim. Likwidacja szkół ukraińskojęzycznych przebiega mniej więcej tak, jak zrobił to komitet wykonawczy Petrowskiej Rady Rejonowej miasta Doniecka.
10 lipca 1996 r. komitet wykonawczy Petrowskiej Rady Rejonowej podjął decyzję o zmianie statusu rosyjskiej szkoły nr 107 na ukraińską i zezwolił na rozpoczęcie przygotowań do otwarcia od 1 września 1997 r. na bazie pierwszego w mieście ukraińskiego gimnazjum.
Myślę, że nie zdziwi fakt, iż w Doniecku spośród 169 szkół tylko one mają status ukraińskich, w których, jak już wspomniano, uczy się zaledwie 3,0396 uczniów.
Oto takie są skutki „mądrych” wybryków donieckich „wodzów” i pamiątkowych znaków w stylu „tu będzie…”. A co będzie dalej, nietrudno się domyślić.
Walentyna PAWYCKA, główny specjalista Sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
ukraińska w pełnym znaczeniu tego słowa. W Kijowie rosyjskojęzyczny był tylko teatr rosyjskiego dramatu, a wszystkie szyldy, ogłoszenia i nawet napisy tytułowe do filmów były w języku ukraińskim. Zmiany zaczęły się stopniowo od 1934 roku, po przeniesieniu rządu radzieckiej Ukrainy z Charkowa do Kijowa.
W 1929 roku zapisano mnie do szkoły polskiej. Po ukończeniu pierwszej klasy ojciec przeniósł mnie do szkoły ukraińskiej, mówiąc: „Ty i twoi rodzice urodziliście się w Kijowie, dlatego twoja ojczyzna to Ukraina. I zapamiętaj na całe życie, że ojczyzny się nie wybiera, bo to «zemla nasza, gdaje sie odzi chlebikasza». Nigdy nie będziesz miał innej ojczyzny poza Ukrainą. Ta ziemia cię urodziła, karmi cię, dlatego powinieneś być jej patriotą, a w tym celu przede wszystkim musisz doskonale władać językiem narodu swojej ojczyzny, znać jego tradycje i historię.”
Zapamiętaj na całe życie, że tylko w takich warunkach zdołasz stać się pełnoprawnym obywatelem i być pożytecznym dla społeczeństwa w swojej ojczyźnie».
Takiego nakazu udzielił mi ojciec, który miał wykształcenie czteroklasowej szkoły cerkiewno-parafialnej i całe życie pracował jako zwykły robotnik. Dopiero teraz zrozumiałem, że był on prawdziwym człowiekiem – patriotą Ukrainy.
Na przeogromne nieszczęście wielu z nas, zarówno Ukraińców, jak i ludzi innych narodowości, brakuje takich cech, i odczuwamy to stale w naszym codziennym życiu.
W związku z tym uważam za swój obowiązek przypomnieć (może dziś nie wszyscy to pamiętają), że w szkole ukraińskiej jako przedmiot wykładano język rosyjski, począwszy od 4 klasy, a niemiecki od 5. Dla nas, uczniów, było to zrozumiałe i zupełnie naturalne.
W 1940 roku wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Medycznego, tak jak wszyscy, którzy ukończyli szkołę ukraińską; egzaminy zdawałem po ukraińsku. W instytucie niektóre przedmioty wykładano w języku ukraińskim.
Wraz z proklamowaniem Ukrainy jako niezależnego państwa mniejszości narodowe, w tym Polacy, pozbyły się dyskryminacji, którą odczuwały w różny sposób. Otrzymały możliwość rozwoju kultury narodowej, nauki języka, tradycji i historii swojego narodu. Zaczęły ukazywać się gazety i czasopisma w języku polskim, m.in. w Kijowie „Dziennik Kijowski”, pismo „Криниця”.
Na całej Ukrainie powstały stowarzyszenia kulturalno-oświatowe, mamy związek Polaków na Ukrainie, federację organizacji polskich. Przeprowadzono trzy kongresy Polaków Ukrainy, ostatni, trzeci, w Kijowie w grudniu 1996 r. Na nasze zebrania i wieczory artystyczne przybywamy pod niebiesko-żółtą i biało-czerwoną flagą, w towarzystwie ukraińskiego i polskiego hymnu państwowego.
Na zakończenie chcę wezwać wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od narodowości, aby zawsze pamiętali, obywatelami jakiego państwa są.
Proszę nie zapominać, że:
Doskonała znajomość języka państwowego – tj. ukraińskiego – da możliwość stać się patriotą Ojczyzny, którą dla nas jest niepodległa, samodzielna Ukraina.
Bolesław TORCHALSKI, weteran wojny
NIE, NIE «ВІДК;
Im bliżej dzień wyborów deputowanych ludowych do Werchownej Rady, tym bezczelniejsze i zajadlejsze stają się ataki wczorajszych na naszą Niepodległość. Żółta prasa, z „lekkiej ręki” Prezydenta, uporczywie narzuca naszemu elektoratowi myśl, że idea narodowa nie zadziałała i nie zadziała, bo my – to nie naród ukraiński, lecz naród Ukrainy, nie nacja etniczna, lecz polityczna. Pod dachem Werchownej Rady wzniesiono przytulne i ciepłe kubełka deputowanckich zrzeszeń, które za cel końcowy swojej działalności mają nie budowę państwa ukraińskiego, lecz jego demontaż. To właśnie oni, na zadowolenie rosyjskich szowinistów z Rosyjskiej [Dumy], skutecznie pogrzebali projekt ustawy „O języku państwowym”, grożąc Prezydentowi i rządowi nie tylko społecznym wybuchem na tle językowym, ale także konfliktem zbrojnym.
Zrusyfikowany obywatel, który w latach 1990–1992, przestraszony narodowym podniesieniem, przypomniał sobie był ojczystą mowę swoich ojców i praojców, zaczął mówić nią nie tylko we własnym domu, w kuchni, ale także w pracy i w komunikacji miejskiej.
Teraz zaś obywatel, nasłuchawszy się antyukraińskich wystąpień z trybun Werchownej Rady, naczytawszy się żółtej prasy, napatrzywszy się telewizji, znów „zapomniał” ojczystą mowę – przeszedł na ten ukochany sercu kurenniwsko-podolski suržyk.
Znów wyciera nogi o nasz Hymn, Herb, Flagę, narodową jednostkę pieniężną, opowiada upokarzające anegdoty o „chochłach”. Książki, czasopisma i gazety ukraińskojęzyczne niemal całkowicie zniknęły z prywatnych stoisk w podziemnych przejściach i z państwowych kiosków prasowych. Ukraińskich dziennikarzy dusi się bezrobociem, nędznymi pensjami i honorariami, a najbardziej niezależnych i odważnych bije się, okalecza, a nawet fizycznie likwiduje. Co więcej! Wrogowie młodego państwa ukraińskiego już pluwają na to, co najświętsze, co mamy i za co nas zna i szanuje cały świat. Szewczenkę, Franko, Łesię Ukrainkę.
Żółta prasa, widząc, że ze strony władzy (nawet za takie!) nic jej nie grozi, zaczęła trąbić we wszystkie swoje fanfary o „odwrocie” procesu przebudzenia świadomości narodowej narodu ukraińskiego.
Czyż zatem, drodzy etniczni Ukraińcy, naprawdę to „odwrót”? Czyż my, na własnej, a nie cudzej ziemi, nie potrafimy zaprowadzić porządku, powiedzieć zarozumialcom, którzy się zapomnieli: „Cicho bądźcie! Do budy!”? Czy nam przeznaczono, na własnej, danej przez Boga ziemi, być wiecznie na posyłkach u bezczelnego północnego sąsiada? Czy nadal mamy prosić o kość z jego stołu za swoją ciężką, katorżniczą pracę? Czy naprawdę nie jesteśmy zdolni wybrać prezydenta, dla którego Ukraina byłaby „ponad wszystko”, wybrać narodowych deputowanych, zdolnych oddać „ducha i ciało za naszą wolność”?
Kijowskie Zjednoczenie „Proświty” oraz komisja do spraw językowych Kijowskiego Oddziału Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, ogłaszając konkurs na najlepszy utwór literacki, poświęcony problemom derusyfikacji Ukrainy i powrotu Ukraińców do ich ojczystego języka, oprócz tego głównego zadania zamierzały także sprawdzić w ten sposób, czy rzeczywiście w świadomości zrusyfikowanych Ukraińców Południa, Wschodu, Centrum i Północy naszego państwa rozpoczął się „podkat”?
Konkurs wywołał żywą lawinę listów. I to, co bardzo cieszy, większość z nich pochodzi z „rosyjskojęzycznego” i „czerwonego” Południa i Centrum. Przeanalizowawszy prace nadesłane na konkurs, doszliśmy do wniosku, że mimo aktywnych wysiłków piątej kolumny Rosji na Ukrainie, która przeniknęła nawet do Prezydenta, Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów, idea narodowa, choć nie tak szybko, jak byśmy chcieli, już nie tylko zakiełkowała, ale wypuszcza pierwsze
b n n i
і Р - ч : ві Р РР Мя - 2 ти. Ре - - й т
etniczni Ukraińcy) język tej matki to nie koszula, którą, zniszczywszy, można zmienić na nową. W
Szczerze dziękujemy wszystkim, którzy przesłali na adres „Proświty” swoje utwory: pieśni, wiersze, nowele, humoreski, artykuły publicystyczne. Ale konkurs to konkurs, i wy, drodzy przyjaciele, postawiliście nas przed nadzwyczaj trudnym zadaniem – wybrać spośród najlepszych waszych utworów – najlepsze, najdoskonalsze pod względem artystycznym i ideowym. Ci z was, których tym razem nie nagrodziliśmy, niech się nie obrażają, następnym razem na pewno wam się poszczęści, bo artysta (a jesteśmy przekonani, że wszyscy jesteście artystami) nigdy nie poprzestaje na osiągniętym.
Szczęścia Wam i naszej Ukrainie-matce!
Utwory laureatów nagrodzone I, II i III nagrodą zostaną opublikowane w kolejnych numerach naszej gazety.
Mykoła LYTWYN
ZWYCIĘZCY KONKURSU «UKRAIŃSKIE ODRODZENIE NARODOWE»
POEZJA
I nagroda: Mykoła Palijenko (Odessa); II nagroda: Ołeksandr Matijko (Kijów); III nagroda: Alla Topczij (Kijów). Wyróżnienia: Dmytro Fradkow (Jenakijewe, obwód doniecki), Saszko Step (Dergaczi, obwód charkowski), Wołodymyr Kosowski (wieś Wepryk, obwód kijowski), Wołodymyr Wierchoweń (osiedle typu miejskiego Eskhar, obwód charkowski), Iwan Uwa (Chersoń), Bohdan Hirski (wieś Jaktorów, obwód lwowski), Wiktor Dziuba (Odessa), Switłana Kryżeń (Brody, obwód lwowski), Anatolij Tokar (Pawłohrad, obwód dniepropetrowski), Mykoła Kondratenko (wieś Stryj, obwód lwowski).
PROZA
I nagrody nie przyznano nikomu.
II nagroda: Mykoła Petrenko (Lwów);
III nagroda: Wołodymyr Mołodiec (Bojarka, obwód kijowski).
Wyróżnienia: Wasyl Nazarenko (Kijów), Andrij Bajrak (wieś Czabany, obwód kijowski), Teodozij Łuzan (Lwów).
PUBLICYSTYKA
I nagrody nie przyznano nikomu. II nagroda: Emilia Sasykewycz (Winnica), III nagroda: Jurij Kononow (Charków).
PIEŚŃ
I nagroda: Mykoła Kołodoczka (muzyka), Anatolij Dowhonis (słowa) (Odessa).
II nagroda: Jurij Pawlenko (muzyka), Wołodymyr Iwanciw (słowa) (Biała Cerkiew);
III nagroda: Wasyl Kraczuk (muzyka), Hennadij Karwinow (słowa) (Izjasław, obwód chmielnicki).
Wyróżnienia: Halina Pawlenko (muzyka) (Kijów), Antonina Lystopad (słowa) (obwód ługański), Wiktoria Hrydiwałowa (Lwów).
Zielone listeczki, a nawet bujne pędy. Widać wyraźnie, że i na Krymie, i na Donbasie nasi ludzie zaczynają rozumieć, że
Ojczyzny, podobnie jak rodzonej matki, nie wybiera się, a
273
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
DWA POGLĄDY NA JEDEN PROBLEM
Pożądane?
ZAMIAST DZIKIEGO POLA – POLE INFORMACYJNE
Stosunkowo niedawno znaczna część Ukrainy nazywana była Dzikim Polem. Jednak czasy szybko się zmieniają. I dziś w porządku dziennym jest inne pole – informacyjne. Ukraina opanowuje je konsekwentnie, uparcie i pewnie. Publicystycznie zaostrzając tę myśl, można odpowiedzialnie twierdzić, że w dzisiejszych warunkach obstawanie przy narodowej przestrzeni informacyjnej oznacza obstawanie przy niezależności i nienaruszalności własnego państwa, wokół którego, jak wokół wszystkich państw świata, nigdy nie cichną niewidzialne, lecz nie mniej okrutne wojny handlowe, polityczne, psychologiczne i kulturologiczne. Eter jako składnik przestrzeni informacyjnej nabiera szczególnego znaczenia – wyraża się to nie tylko w rozmiarach bezpośrednich i odległych zysków oraz strat, ale również w skutkach, które dziś jeszcze trudno przewidzieć, a które jednak określą los kraju w przyszłości. Za utratę przestrzeni informacyjnej odtąd przyjdzie płacić własną przyszłością.
Ukraina od pierwszych kroków swojej niepodległości wykazała, że jest świadoma wartości własnej przestrzeni informacyjnej jako ważnego atrybutu państwowości i rzeczywistej suwerenności. I konsekwentnie rozgraniczała nie tylko granice na lądzie, w powietrzu i na morzu, ale także w polu informacyjnym. Dziś już można podsumować dokonane kroki.
Przed Ukrainą stoi trudne zadanie: wejść do grona wysoko rozwiniętych krajów. Przy tym wejście informacyjne ma być z pewnością najpierwszym w kolejności zadaniem na drodze powrotu do Europy i świata. Tym bardziej że w najbliższym czasie będziemy mieli własne środki satelitarnego rozpowszechniania informacji. A to wymaga gruntownej wstępnej pracy legislacyjnej, która zapewniłaby sukces tego przełomu informacyjnego.
Samodzielna polityka zagraniczna niezależnej Ukrainy wywołała problem asymetrycznych stosunków, problem treści zagranicznego produktu informacyjnego w
...narodowej przestrzeni informacyjnej i, co najtrudniejsze, rozgraniczenie z krajami, które wcześniej wchodziły w skład ZSRR i miały wspólne z Ukrainą ; i – pole informacyjne. Namiętności wokół tego nie słabną nawet dziś. Główne tendencje określają jednak nie gusta i sympatie, nie zaangażowanie polityczne ani orientacja „według strzałki kompasu”. W tej sferze istnieją międzynarodowe prawa, które należy studiować i wprowadzać we własnej praktyce.
Ukraina konsekwentnie wykazuje dążenie do jak najszybszego i jak najpełniejszego przystąpienia do obowiązującego międzynarodowego prawa w tej dziedzinie. Wiele już zrobiono. Podjęto szereg aktywnych działań, ukierunkowanych na ochronę krajowej przestrzeni informacyjnej, badane jest doświadczenie prawne i organizacyjne zagranicznych państw, takich jak Kanada, USA, Francja, Wielka Brytania, Niemcy, które można wziąć za podstawę przy tworzeniu własnej bazy prawnej. Życie zmusza do troski o samoobronę w warunkach asymetrycznych powiązań: z jednej strony Rosja jest w stanie jednym zamachem pochłonąć krajowy rynek informacyjny, zapełniając go własnym produktem informacyjnym, z drugiej – europejscy i amerykańscy giganci informacyjni. Ochrona i tworzenie własnego rynku informacyjnego to jeden z najważniejszych składników strategii wejścia Ukrainy do światowej przestrzeni informacyjnej. Bo wejść do niej można, jedynie się od niej wyodrębniając. A sąsiad zawsze jest dobry, gdy wysoki jest płot.
Bardzo ważnym działaniem, zrealizowanym dzięki, między innymi,
i wysiłkiem Ministerstwa Informacji oraz Państwowego Komitetu Radiofonii i Telewizji Ukrainy doszło do podpisania przez Ukrainę Europejskiej Konwencji o transgranicznej telewizji. Dokument ten reguluje różnorodne aspekty w dziedzinie telewizji w państwach Rady Europy, w tym kwestie transgranicznych transmisji oraz retransmisji programów telewizyjnych. Po ratyfikacji Konwencji przez Radę Najwyższą Ukraina będzie podlegać zwierzchnictwu prawa międzynarodowego. To sprzyjać będzie wypracowaniu podstaw dla cywilizowanego sąsiedztwa i współpracy w dziedzinie informacji. Dzięki temu już w najbliższym czasie zakończą się prace nad umową między rządem Ukrainy a rządem Federacji Rosyjskiej o współpracy w dziedzinie informacji.
Na środki masowego przekazu rząd nakłada również zadanie kształtowania pozytywnej opinii publicznej na temat integracji Ukrainy w ogólnoeuropejską przestrzeń. Temu zadaniu tradycyjnie służy poszerzanie zakresu materiałów informacyjnych o najważniejszych wydarzeniach w życiu państw europejskich, zwiększanie czasu antenowego na emisję edukacyjno-publicystycznych programów, zwłaszcza poświęconych nauczaniu podstawowych języków europejskich.
Być może największy wpływ na kształtowanie pozytywnej
Opinię publiczną w sprawie integracji Ukrainy ze światową wspólnotą kształtują programy artystyczne, które powstają w wysoko rozwiniętych krajach i są nadawane w ogólnokrajowych kanałach telewizji Ukrainy. Dziś położono podwaliny współpracy z telewizją francuską i niemiecką. Otrzymano pakiet wysokiej jakości programów telewizyjnych i zapoczątkowano współpracę techniczną. W strategicznych kierunkach integracji Ukrainy z przestrzenią ogólnoeuropejską przewidziano nawiązanie kontaktów biznesowych z wiodącymi organizacjami telewizyjnymi tak pierwszorzędnych krajów europejskich, jak Wielka Brytania, Włochy i Hiszpania. Co do udziału zagranicznych programów w państwowych kanałach telewizyjnych, to według ekspertów nie sięga on i raczej nie wkrótce sięgnie granicy, za którą pojawia się zagrożenie dla narodowej telewizji. Obecnie Ministerstwo Informacji Ukrainy kontynuuje opracowywanie dwustronnych umów międzyrządowych o współpracy w dziedzinie informacji. Podpisanie takich umów odpowiada polityce rządu Ukrainy dotyczącej rozwoju właśnie dwustronnych związków naszego kraju. Planowane jest podpisanie takich umów z wieloma krajami, przede wszystkim z państwami WNP, w których przestrzeni informacyjnej wcześniej absolutnie dominowała Rosja i rosyjscy dostawcy informacji. To strategiczny przełom, który nie ogranicza się jedynie do podpisywania dokumentów, lecz wymaga także codziennego wdrażania i wypełniania treścią. W szczególności chodzi o rozpowszechnianie informacji o Ukrainie za granicą przez ukraińskie środki masowego przekazu, przede wszystkim DINAU oraz «Światową Służbę Radiową Ukrainy», która skutecznie działa w eterze światowym. Ukraina zdobyła także własne doświadczenie pracy w przestrzeni informacyjnej innego kraju. W ubiegłym roku zorganizowano emisję programu Telewizji Ukraińskiej na całym terytorium Republiki Mołdawii. Transmisje realizowano dzięki wysiłkom Państwowego Komitetu Radiofonii i Telewizji, z funduszy Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, a od 4 lipca bieżącego roku, zgodnie z ostatnimi uzgodnieniami ze stroną mołdawską, rozpoczęto codzienną 4-godzinną retransmisję programów UT-1 do Mołdawii, z opłatą za eksploatację środków technicznych z funduszy budżetu państwa, na co do końca roku przeznaczono około 400 000 hrywien.
Warto osobno zaznaczyć, że rozwojowi współpracy w dziedzinie informacji sprzyja także szereg międzyresortowych umów, zawartych na szczeblu Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, DINAU oraz Narodowej Telewizyjnej i Radiowej Kompanii Ukrainy z ich zagranicznymi partnerami. Są to przede wszystkim umowy z Białoruską Kompanią Radiowo-Telewizyjną, telewizją Mołdawii, Litwy, Gruzji, radiem i telewizją Izraela.
Wszyscy uczestnicy procesu polityki zagranicznej zdają sobie sprawę z konieczności wzmocnienia wpływu informacyjnego Ukrainy w wielu krajach, przede wszystkim w państwach WNP. Materiały lokalnych środków masowego przekazu dotyczące naszego państwa, a zwłaszcza stanowiska Ukrainy w tych czy innych kwestiach polityki zagranicznej, nie zawsze otrzymują odpowiednie naświetlenie. Zdarzają się także otwarcie niekorzystne komunikaty informacyjne, które jednostronnie przedstawiają i interpretują politykę zagraniczną naszego kraju. W tej sprawie osiągnięto ścisłą współpracę Ministerstwa Informacji Ukrainy z niektórymi ambasadami i urzędami konsularnymi. Aktywne działania, prowadzone wspólnym wysiłkiem dyplomatów i podział ministerstwa, istotnie zneutralizowały zależność informacyjną od rosyjskich agencji informacyjnych. Przyczyniły się one do obiektywnego przedstawiania procesów charakterystycznych dla wewnętrznej i zewnętrznej polityki Ukrainy. Tak więc DINAU-Ukrinform, jako składnik Ministerstwa Informacji, pozostaje dziś głównym źródłem informacji dla zagranicznych placówek o życiu na Ukrainie. Codziennie, z wyjątkiem niedzieli, agencja przekazuje dla nich biuletyn informacyjny „Ukraina: kronika wydarzeń”. Znamienne, że 40 procent wydatków DINAU-Ukrinformu na usługi łączności stanowią jego wydatki właśnie na przekazywanie informacji ambasadom i konsulatom Ukrainy za granicą.
Chciałoby się to komuś powiedzieć czy nie, ale Ukraina zaznacza swoją obecność nie tylko we własnej, lecz także w zagranicznej przestrzeni informacyjnej. Nie tylko w Mołdawii. Priorytetowe kierunki w realizacji państwowego programu «Diaspora ukraińska na okres do 2000 roku» przewidują, między innymi, także zaspokajanie potrzeb informacyjnych zagranicznych Ukraińców. Ukrinform prowadzi znaczną pracę w ramach tego państwowego programu. Tak więc DINAU – Ukrinform od ponad dwóch lat dostarcza informacje szeregowi gazet diaspory. Co do gazet «Berestejśkyj kraj» (Białoruś), «Ukraiński wisnyk» (Rosja, Republika Komi), «Ukraiński wybór» (Rosja, Moskwa), «Dusztro» (Armenia), to, jak świadczą dokumenty resortowe, wykorzystano je do napisania przeglądu, ewentualnie wyłącznie za sfinansowanie audycji odpowiedniego biuletynu agencyjnego. Dług DINAU wyłącznie za usługi łączności związane z udzielaniem takiego wsparcia informacyjnego wynosi 270000 hrywien. Przeprowadzenie szeregu działań wsparcia informacyjnego ukraińskich mniejszości za granicą, przewidzianych programem «Diaspora 2000», utrudnia brak środków. Dają o sobie znać, jak w stosunkach z Węgrami, kwestie nieuregulowanych praw autorskich.
Od wiosny bieżącego roku uruchomiono całodobowy program audycji w języku ukraińskim dla regionów Centralnej i Północno-Zachodniej Rosji, Syberii, Północnego i Południowego Kazachstanu. Przygotowuje go «Światowa służba radiowa Ukrainy». Problemom życia ukraińskiej diaspory w krajach byłego ZSRR poświęcony jest program «Ukraińcy na świecie». Podobna praca wymaga środków. Jednak produkcja tych programów odbywa się w NRKU bez finansowania państwowego.
Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy (NRKU) wymienia audycje z redakcjami i kompaniami zagranicznymi. Jak wskazuje wewnątrzresortowa statystyka, na dziś oficjalne umowy zawarto z kompaniami radiowymi 18 krajów. 25 ukraińskich wspólnot z szeregu regionów wschodniej zagranicy pozostaje w stałym kontakcie z Zarządem Międzynarodowych Związków NRKU i odbiera audycje nie tylko w formie retransmisji radiowych, lecz także podczas odsłuchów w systemie niedzielnych szkół i towarzystw.
Z uwagi na zalecenia Międzyresortowej Koordynacyjnej Rady ds. współpracy z ukraińską diasporą przygotowywany jest comiesięczny 30-minutowy program «Ukraina DZIŚ».
Swój wkład w tę sprawę wnosi także Narodowa Telewizyjna Kompania Ukrainy (NTKU). Od 1993 roku NTKU rozsyła diasporze kasety wideo z nagraniami audycji UT do wykorzystania na lokalnych kanałach telewizyjnych. Od 1995 roku NTKU przekazywała programy i filmy telewizyjne o łącznym czasie trzech godzin kwartalnie. Jednak kontrola wykazała, że większość kaset nie trafia do studiów telewizyjnych, a w najlepszym razie jest oglądana na domowych magnetowidach. Z tego powodu NTKU ograniczyła tłoczenie nagrań. Zamiast tego NTKU szuka obecnie bezpośrednich kontaktów z telewizjami w regionach, gdzie mieszka znaczna liczba Ukraińców. Tak więc na łotewską telewizję od wiosny 1996 roku trafia półgodzinny program «Ukraina dzisiaj», a od maja bieżącego roku – telewizyjny almanach «Po Ukrainie». «Ukraina dzisiaj» składa się z 5–6 tematycznych reportaży, które odtwarzają najważniejsze wydarzenia tygodnia. Wyemitowano ponad 150 wydań telewizyjnego almanachu, w których zrelacjonowano blisko tysiąc reportaży. Od początku 1997 roku programy UT są przesyłane do obwodowej telewizji w Brześciu; w styczniu bieżącego roku blok programów przekazano telewizyjno-radiowej kompanii «Kuban», w maju cykl audycji muzycznych wysłano do ORT, a od lipca almanach «Po Ukrainie» trafia do Gruzińskiej Państwowej Telewizji.
Brak finansowania istotnie wpływa na aktywność informacyjną Ukrainy. Z tego powodu nie wszystkie postanowienia już podpisanych międzynarodowych umów można dziś wprowadzić w życie. Dotyczy to przede wszystkim wsparcia informacyjnego ukraińskich przedstawicielstw zagranicznych różnego szczebla oraz centrów informacyjno-kulturalnych, w szczególności dostarczania im produkcji drukowanej i audiowizualnej, która przedstawia życie Ukrainy. Wymaga wsparcia państwa także działalność ukraińskich państwowych wydawców książek, których produkcja jest tradycyjnie ważnym źródłem rozpowszechniania informacji o Ukrainie. Z powodu trudności państwa hamuje się również współpracę w dziedzinie informacji w ramach Inicjatywy Środkowoeuropejskiej. Występują poważne trudności ze spłatą długów Narodowej Telekompanii Ukrainy wobec Europejskiej Unii Radiowo-Telewizyjnej. Problematyczne jest otwieranie korespondenckich punktów państwowych środków masowego przekazu za granicą. Ukraina nadal nie ma własnego kanału telewizyjnego nadawania zagranicznego... Jednak finansowy kryzys nie przerodził się jeszcze w ubóstwo myślenia. I pod przyszłość zakładane są solidne podstawy. Nie w ostatniej kolejności dlatego, że państwowi rzecznicy informacyjni uświadamiają sobie ich znaczenie i zdobywają przestrzeń informacyjną na lepsze czasy.
Nie przypadkiem w tym analityczno-informacyjnym przeglądzie nie poświęcono uwagi sektorowi pozapaństwowemu w przestrzeni informacyjnej. To sfera specyficznych interesów prywatnych, które zasługują na osobną, poważną rozmowę. Przedmiotem zaś proponowanego artykułu jest właśnie polityka państwowa, dzięki której Ukraina ledwie wyłania się w informacyjnej przestrzeni planety.
Taras z М» о
шій | ||| Наш | || іш | |за я-- дано
ї
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
NIE MA PROBLEMU JĘZYKOWEGO, BRAK JEDYNIE KONTROLI NAD WYKONANIEM KONSTYTUCJI
Bezpieczeństwo narodowe i informacyjna przestrzeń Ukrainy — temat konferencji prasowej, która odbyła się 1 października w sali prasowej UNIAN. Organizatorami byli Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy wsparciu UNIAN oraz Stowarzyszenie Ukraińskiej Prasy Narodowo-Demokratycznej (AUNDI). W wydarzeniu uczestniczyli również Kongres Ukraińskich Nacjonalistów (KUN) oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. H. Waszczenki — w osobach swoich przywódców.
Otwierając spotkanie, przewodniczący Ogólnoukraińskiej „Proświty”, poseł do Rady Narodowej Ukrainy Pawło Mowczan zwrócił uwagę obecnych na wystawę „rodzimych” wydawnictw rosyjskojęzycznych, które pojawiają się w państwie codziennie, jak grzyby po deszczu. Doskonała poligrafia, duża objętość, wysoki nakład, niska cena — kosztem wartości… i ideowości. Przeważająca większość z nich stała się trybuną antypaństwowych sił w Ukrainie, depcze wszystko, co najświętsze — rodzime, proponując w zamian „najlepsze”, nie swoje, to, co kultywuje się tam, „za bugrem”, i to nie za zachodnim, lecz przeważnie za północno-wschodnim. A dzieje się to w czasach, gdy wydawnictwa ukraińskojęzyczne, broniące idei narodowej, ledwie-ledwie wegetują. A państwowi mężowie, odpowiedzialni za bezpieczeństwo narodowe państwa, ani nie reagują, ani nie milczą…
— Wszyscy dzisiaj myślą o pieniądzach, a „Proświta” — zawsze o jednym i tym samym — z żalem skonstatował przewodniczący Towarzystwa. — Wydajemy 14 gazet i rozumiemy, jaka to droga sprawa i z jakim wysiłkiem one ukazują się na świat. A kawaler orderu Ołeksandr Szweć w krótkim okresie założył już piąte wydanie — „Fakty i komentarze”, które, podobnie jak jego poprzednicy, ma antynarodowy, antypaństwowy kierunek. Kto to wszystko…
...finansuje? A o tym, co dzieje się na prowincji — na Południu, na Kubaniu, o tym nawet mówić nie ma co. Przykładów antypaństwowej działalności w przestrzeni informacyjnej Ukrainy jest więcej niż dość. I dlaczego systematycznie obserwują to organy bezpieczeństwa narodowego? Artykuł 10 Konstytucji Ukrainy tymczasem pozostaje martwą literą...
Trwa światowy spisek przeciwko ukraińskiemu państwu narodowemu — jest przekonany przewodniczący AUNIDII, redaktor naczelny gazety «Wieczirnij Kijiw» Witalij Karpenko. — Główny front tego spisku przebiega przez przestrzeń informacyjną. Prasa moskiewska zręcznie dostosowała się do ukraińskich praw, dodając do nazw swoich wydawnictw, antyukraińskich z gruntu, jedynie szyld «Ukraina». Prowadzą antypaństwową propagandę, pracując na naszej technice, wykorzystując nasz papier i inne środki, angażując do pracy naszych dziennikarzy... Skąd biorą się korzenie wszystkich tych problemów? Nie mamy problemu językowego. Mamy Konstytucję — czegóż więcej nam trzeba? Po prostu w państwie brakuje kontroli nad jej wykonaniem. Dlaczego prasa mniejszości narodowych ukazuje się w języku rosyjskim?.. Nie z twardej polityki wszystko to powstało, lecz z braku takiej polityki jako takiej. Urzędnicy u nas są już gotowi budować państwo, ale tylko nie ukraińską Ukrainę. Rusyfikacja trwa «z góry» i «z boku», a opór wobec niej stawiany jest «z dołu». Trzeba wybrać rozsądne kierownictwo państwa, wtedy problemy same odpadną... W przeciwwadze do ukrainofobskich wydawnictw powołano Asocjację ukraińskiej narodowo-demokratycznej prasy, co jest ważnym krokiem konsolidacji narodowo-patriotycznych sił.
— Jako przewodnicząca Prowodu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów popieram inicjatywy «Proświty», KUIN-u, Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenka i innych organizacji patriotycznych dotyczące ochrony rodzimej przestrzeni informacyjnej — oświadczyła pani Stećko. — U nas widoczna jest wyraźna polityka...
...zniewolenie, obok innych czynników, dokonywane przy pomocy Kościoła moskiewskiego. To, co robi się na naszych ziemiach, jest niedopuszczalne ani w Polsce, ani we Francji... Siły patriotyczne dążą do zjednoczenia wszystkich cerkwi prawosławnych na Ukrainie i zbliżenia z UKGK, do ugruntowania jednego Kościoła chrześcijańskiego ze stolicą w Kijowie. Gniazdo Moskiewskiego Patriarchy Aleksego II w Odessie, pobicie wiernych Patriarchatu Kijowskiego w Noginsku (Rosja) dowodnie świadczą o imperialnej, reakcyjnej istocie ROC i jej kolonizatorskiej polityce na Ukrainie.
Przewodnicząca Prowodu KUN zaznaczyła, że w życiu nie miała możliwości nauczyć się języka rosyjskiego, dlatego w Radzie Najwyższej często nie rozumie, o czym mówią rosyjskojęzyczni deputowani – «internacjonaliści», którzy świadomie ignorują język państwowy.
Nie opowiadamy się za uciskiem rosyjskiej mniejszości, która obecnie dominuje na Ukrainie, lecz sprzeciwiamy się naciskom tej mniejszości na autochtonów – Ukraińców – zakończyła swoje wystąpienie.
Główną przyczynę utraty ukraińskich pozycji w przestrzeni informacyjnej Ukrainy przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki Anatolij Pohribnyj upatruje w oficjalnym dwulicowym, obłudnym, faryzejskim stanowisku najwyższych szczebli władzy. Jako przykład godny naśladowania przytoczył stanowisko kierownictwa chińskiego wobec Hongkongu. Tam w ciągu roku zobowiązano wszystkich urzędników do całkowitego przejścia na oficjalny język chiński, a tym, którzy ignorują to postanowienie, grozi pozbawienie wolności do trzech lat. Trzeba już określić się w tej kwestii także Prezydentowi. Wraz ze zbliżaniem się wyborów pętla wokół Ukrainy będzie się zaciskać. Część dziennikarzy już dziś trzyma nos w kierunku wiatru.
Wielka odpowiedzialność za niedomagania w sferze środków masowego przekazu spoczywa również na Ministerstwie Informacji, które, nota bene, zignorowało konferencję prasową w UNIAN.
Według przekonania wszystkich, którzy mieli możliwość wypowiedzieć się podczas spotkania, istniejące problemy dotyczące przestrzeni informacyjnej Ukrainy skupiają się w jednym punkcie – wokół władzy. Jeśli wybierzemy świadomą ukraińską władzę na Ukrainie, rozwiążemy je również w najkrótszym czasie...
Od niedawna program informacyjny telewizji «Вікна» zaczął być emitowany w języku rosyjskim, za co krytykowano go również podczas konferencji prasowej. «Historycznie tak się już złożyło, że język rosyjski jest tam» — oświadczył dziennikarz «Wikon» o sytuacji na Wschodzie i Południu Ukrainy. Organizatorzy wydarzenia musieli wyjaśniać ukraińskiemu dziennikarzowi, dlaczego «tak historycznie się złożyło»...
Ale kiedy wreszcie zrozumiecie, bracia — dziennikarze, na krwi wyrastają tylko kwiaty zła. Nie siejcie dziś burzy, bo zbierzecie wicher. Nie jutro — znacznie szybciej.
Wołodymyr HERMAN
Chcę, aby z tym listem zapoznali się Prezydent Ukrainy i Rada Najwyższa, ponieważ tragedia narodu ukraińskiego w latach 1932–1933 powinna być upamiętniana na szczeblu ogólnopaństwowym — co roku!
System komunistyczny pozostawił po sobie mnóstwo zbrodni przeciwko ludzkości, a zwłaszcza przeciwko narodowi ukraińskiemu. Pod «mądrym» przewodnictwem leninowskiego «rozumu, honoru i sumienia» oraz «ojca wszystkich narodów» moskiewscy siewcy śmierci zasiali Ukrainę niezliczonymi ofiarami. Hołodomor 1933 roku stał się kolejną czarną niewdzięcznością za chleb i sól, za słoninę i kiełbasę, za miód i mleko...
Aby zachować pamięć o tym strasznym lichu i okrutnej podłości pożeraczy cudzego chleba, a także w celu niedopuszczenia do ponownego panowania obcych i własnych bolszewików, proponuję ustanowienie Dnia Żałoby.
Ponieważ wojna 1932–1933 przeciwko narodowi ukraińskiemu została z góry zaplanowana w celu ludobójstwa głodem, pozostanie w historii naszą największą tragedią, „żniwami śmierci”, dlatego też pamięć o niej należy obchodzić w czasie żniw. Uważam, że ze względu na nierównoczesność dojrzewania i zbioru plonów Dzień Żałoby powinien przypadać na 1 sierpnia. W tym symbolicznym dniu rozpoczęcia żniw we wszystkich wsiach i miastach, we wszystkich soborach i cerkwiach, przy żałobnym, niepokojącym dzwonieniu za zamęczonych głodem niech rozpoczną się nabożeństwa i panichidy, w każdym domu i mieszkaniu niech pali się świeca. O dwunastej godzinie wszędzie należy odprawić tryznę. Tego dnia wieczorem we wszystkich klubach, pałacach, placówkach naukowych i instytucjach społecznych, a także we wszystkich prywatnych domach, gdzie masowo gromadzą się ludzie, w towarzystwie pieśni ludowych należy odczytywać wiersze Tarasa Szewczenki. Do programu-requiem włączyć utwory również innych działaczy kultury i sztuki.
Niech pamięć o zamordowanych przez reżim bolszewicki będzie wieczna!
Mychajło Szuliak,
członek Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru 1922–1933 lat
PISZ DEKLARACJĘ W KOŁCHOZIE!
Mój dziadek ze strony ojca nazywał się Piotr, miał braci: Łukijana, Denysa i Marka. Na nich mówiono „Hucali”, a dlaczego, nie wiem. Nie byli biedakami, ale też nie byli tak bogaci, jak mówili o nich ludzie. Może mieli jakieś wkłady w banku w Umaniu, za to nie ręczę, jednak bolszewicy tego nie zwrócą. Ale na pewno wiem, że dziadek wraz z braćmi trzymał przy tamie młyn wodny, zwany Hucalskim; tak też nazywał się staw, który utrzymywali dziadkowie. Ta nazwa wzięła się od przezwiska braci Hucalów.
Młyn znajdował się po tamtej stronie wsi, gdzie teraz jest dom kultury, a staw leży między centralną częścią wsi a Łysą Horą. Moich dziadków rozkułaczono, młyn rozebrano tak, że nie pozostało po nim nawet śladu. Zachowała się tylko nazwa stawu, Hucalski, jako pamięć o dramatycznej karcie w historii naszego rodu i wsi. Po stronie, gdzie był młyn, stoi teraz łaźnia, a po drugiej stronie tamy – murowana budowla dawnej elektrowni.
Tego, co było u dziadka, pewnie już nikt nie zapamięta, rodzinnych dokumentów i rodowodów pewnie nikt nie spisywał. A tego, co zrobili bolszewicy, nikt nie zapisywał — mogło to pociągnąć za sobą takie skutki w późniejszych czasach represji. Wszystkie archiwa organów kompetentnych otworzą się pewnie dopiero wtedy, gdy zgniją nasze kości. Dlatego dla potomków ludzi naszej wsi i dla Ukrainy, a także całego świata, trzeba zostawić choćby to, co pamiętamy my, świadkowie tego strasznego licholecia i tych bezkrwawych, a zarazem krwawych katowań chliborobów ze strony judzkich wyrodków. Niech będzie to przestrogą przed powtórzeniem.
Mój dziadek Piotr był skąpy, odkładał pieniądze do kufra, a po rewolucji wszystko to przepadło. Dziadek był wysoki, przystojny, jasnowłosy, nosił brodę i wąsy. Był dobry, babcia nigdy na niego nie narzekała, babcia również była dobra, łagodna. Mieli czterech synów — Archipa, Serhija, Łarija i Iwana, trzy córki — Hafię, Olianę i Nastię. Jak każdy gospodarz, dziadek miał swoją działkę ziemi, chyba dziesięć dziesięcin i trochę lasu. Dlatego przy ożenkach synów każdemu budował osobną chatę, było z kim i było z czego. Moja matka opowiadała o ślubie z moim ojcem; czekała na niego siedem lat z tureckiej niewoli.
Tak się złożyło, że u Piotra Czepkiego w jednym roku żeniło się dwoje dzieci — syn Archip i córka Hafia, więc aby wyjść z materialnej biedy, wesele obu dzieciom wyprawiono równocześnie. Choć dziadek był skąpy, ten przypadek właśnie jest dowodem obalającym rozmowy o złotych zapasach. Tak czy inaczej, na wesele rodzonych dzieci nikt pieniędzy nie żałował.
Natomiast inaczej rozporządziło się nowe państwo, które wszystkim ludziom obiecywało zbudować komunizm i rajskie życie. Ale postąpiło wszystko na odwrót — aby wszystkich zrównać, rozebrano do naga, zwłaszcza chłopów, i puszczono ich, jeśli nie do grobu, to z tobołkami po świecie. Taki sam los spotkał też naszą rodzinę.
Mój wujek Serhij w czasie głodu pojechał gdzieś po chleb i nie wrócił, gdzieś go prawdopodobnie zabito. Wtedy wielu takich po drodze zabijali poszukiwacze darmowego chleba. Serhij pożegnał się z białym światem jako kawaler, nie zaznawszy szczęścia życia rodzinnego. Łarij jeszcze przed głodówką pojechał po chleb i także nie wrócił; jego żoną była Oksana, córka Wasyla Dżumygi. Niewysoka, ale bardzo piękna, okrągłolica.
Wujek Iwan z dwoma synami zmarł również podczas głodówki. Syn Iwana, Oleksa, umarł w domu, a Wasyl gdzieś pojechał, i śmierć jego spotkała go na obczyźnie. Wasyl był rudawy, wysoki, jego żona także była piękna, nosili wyszywanki, byli inteligentami.
Brata dziadka, Denysa, rozkułaczono i wraz z całą rodziną wysłano jeszcze przed głodem. Z tęsknoty za ojczyzną Denys tam umarł, syn zginął już w drodze. Po zakończeniu okresu wysiedlenia do domu wróciły tylko córki, Onysia i Maria. Los rodzin innych dziadków nie pamiętam, ale prawdopodobnie podobny.
Nasza rodzina puchła z głodu, uratowała nas krowa, choć sama świeciła żebrami. W czasie kolektywizacji tych, którzy nie chcieli iść do kołchozu, wysyłano bóg wie dokąd. Mamę moją także chciano wysłać, ale uratowała ją nasza babcia Sekleta tym, że u nas kwaterował przysłany z rejonu przewodniczący wiejskiej Rady, Szlioma Berdyczewski, który w czymś pomagał. Wszyscy płaczą, że mają tylko jedną córkę, a tę zabierają. Zaczęli prosić, a władze mówią: «Pisz podanie do kołchozu!» Podanie napisali i tak się uratowali.
Ale w ten sposób pozostać we wsi udawało się nie wszystkim — kułaków do kołchozu nie przyjmowano. Większość wymarła z głodu. Ludzie umierali, kto gdzie, bezsilnie przysiadając lub padając. Tu na pagórku leży, tam pod płotem, tam w rowie. Ten dochodzi, a ten już gotów, wyzionął ducha, a tamten już dawno zesztywniał. Na cmentarz kogoś wywożono na furmance, a kogoś wynoszono w worku.
Wszyscy my także byliśmy już na granicy życia i śmierci. Ja
myślała, że nigdy nie najem się tego chleba. W tamtych ciężkich czasach z naszej wsi 20 rodzin wyjechało na Ałtaj, tam życie było lepsze. My również wyjechaliśmy, dano nam chatę, którą zabrano kurkulom, bo tam także rozkurkulano. Ziemia tam była urodzajna, zimą były wielkie śniegi. Stolicą jest miasto Barnauł. Jagód tam nie było, bo i lasu nie było. Ziemi tam nikt nie uprawiał, dlatego rósł tylko piołun, gorzki jak nasze życie. Tam nie zapuściliśmy korzeni i prawie wszyscy wróciliśmy do domu, na Ukrainę, bo przekonaliśmy się, że obca ziemia nie może być Ojczyzną. A życie jakoś się ułoży. Obyśmy tę prawdę pamiętali wszyscy, którzy nazywają się Ukraińcami, a nie tylko ci, którzy uciekają z Ukrainy, szukając dobrego dobra, ale i ci, którzy myślą powtórzyć ich błąd.
CZENKA-KOWALENKO Jaryna Archipiwna, ur. 1923 r., emerytowana nauczycielka, obwód czerkaski, rejon umański, wieś Starie Babany, 24 listopada 1993 roku. Relację zapisał Szuliak Myhajło Oleksijowycz.
Równocześnie publikujemy kwestionariusz, który umożliwi zebranie na miejscu konkretnego materiału o Hołodomorze i należyte jego usystematyzowanie.
001
KWESTIONARIUSZ (do zbierania wśród ludności) relacji osób, które przeżyły głód na Ukrainie (1946–1947 lata)
1. Imię, nazwisko i imię ojca osób, które przeżyły głód, lub naocznych świadków, opowiadających o głodzie.
2. Nazwa miejscowości, w której miały miejsce wydarzenia związane z głodem, o których opowiadają świadkowie.
3. Gdzie (wieś, rejon, miasto, obwód) przeżyto głód?
4. Czym, według Pana/Pani, były spowodowane przyczyny głodu?
5. Jak długo trwał głód we wsi, rejonie i obwodzie? Ilu ludzi zmarło z głodu we wsi, rejonie?
6. Czy wiadomo Panu/Pani, jak przebiegały zakupy zboża (chlebozaготівлі)? Czy wiadomo o metodach ich przeprowadzania?
7. Jak Pan/Pani osobiście przeżył/a głód? Który okres głodu był najcięższy?
8. Proszę opowiedzieć o konkretnych rodzinach i ludziach
Zbieramy informacje o osobach, które ucierpiały z powodu głodu (nazwiska, imiona, imiona ojców, wiek, okoliczności, w jakich odbyło się to nieszczęście).
Należy podać nazwisko, imię i imię ojca pracownika, który podjął się szlachetnego zadania zbierania dokumentów i materiałów o Wielkim Głodzie.
Zebrany materiał prosimy przesyłać na adres:
4252013, Kijów, ul. Barenbojma, bud. 3, m. 23, Mychajłowi Ołeksowyczowi Szuliakowi
Машинний переклад
25 września w rezydencji Patriarchy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Kijowskiego Patriarchatu odbyła się konferencja prasowa, zorganizowana wspólnie przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Związek Pisarzy Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. H. Waszczenki. Celem zwołania była ocena wydarzeń związanych z wizytą Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja na zaproszenie Patriarcha Moskiewskiego Aleksego II na Ukrainę. Moskiewski desant w Odessie zaświadczył, że duchowi ojcowie północnego sąsiada, zamiast opiekować się swoją owczarnią na własnych terenach, kontynuują wyznawanie imperialnej zasady «dziel i rządź». Wizyta ta stała się logiczną kontynuacją łużkowsko-baburinskich wojaży, polityki wielkomocarstwowej, prowokacji i terytorialnych podziałów. Ukraińskie społeczeństwo, w przededniu 2000-lecia Narodzenia Chrystusa, dzięki jego wysokiej duchowości, zdoła złagodzić napięcie wyznaniowe na Ukrainie. Pawło Mowczan wyraził swoje widzenie problemu, który uważa raczej za polityczny niż religijny. Zatem rozmowy o «niekanonicznej» autokefalii są pustymi słowami. Zaniepokojenie budzi fakt, że na ukraińskim terytorium pod przykrywką przeprowadzenia międzynarodowej konferencji z problemów ekologii Morza Czarnego pod hasłem «Religia, nauka, ekologia» – poza przedstawicielami ukraińskiej filii Kościoła Moskiewskiego na Ukrainie, kierowanej przez Wołodymyra Sabodana – nie zaproszono przedstawicieli Kościoła Kijowskiego. Moskiewski najazd odbył się pod nieobecność w państwie Prezydenta Ukrainy, a wręczenie przez Kościół Moskiewski orderu jednemu z czołowych działaczy stało się prawdziwym wyzwaniem dla chrześcijańskiego społeczeństwa. Świątobliwy Filaret, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy, nakreślił istotę międzywyznaniowych stosunków na terenach państwa. Jego zdaniem spotkanie w Odessie stało się pierwszym krokiem do pojednania między RKP a Kościołem Ekumenicznym po znanym estońskim incydencie, kiedy to między nimi na długi czas przerwano modlitewną jedność. Niezrozumiałą pozycję zajmują MSZ oraz Służba Bezpieczeństwa, nie reagując odpowiednio na to, że hierarchowie sąsiedniego państwa bezceremonialnie podróżują po terenach Ukrainy i zajmują się wywrotową antypaństwową działalnością. Ponad 200 milionów dolarów datków wiernych rocznie wywozi się z Ukrainy do Moskwy i wykorzystuje się je nie zgodnie z przeznaczeniem, na budowę i utrzymanie świątyń, a na limuzyny i tym podobne dla znoszenia Patriarchów. Patriarchowie oświadczyli w Odessie, że zjednoczenie prawosławnych na Ukrainie jest możliwe tylko wokół cerkwi Wołodymyra Sabodana, czyli wokół Moskwy. Z podobnymi problemami zetknęli się prawosławni chrześcijanie Mołdawii, Bułgarii, Macedonii i innych państw, którzy oceniają to jako czyn niegodny dwóch duchowych hierarchów, jako grubą ingerencję w wewnętrzne sprawy suwerennego państwa. Nie przynosi chluby obu to, że lekceważąco, w obraźliwej formie wypowiadali się o Patriarchu Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filarecie oraz Ukraińskim niezależnym Kościele, który wyszedł ze składu imperialnej rosyjskiej cerkwi i powoli odradza się, zwraca sobie to, co mu grubo i bezceremonialnie odebrano w 1686 roku. Patriarcha Filaret wyraził nadzieję, że Świątobliwy Bartłomiej z wysoką duchowością odniesie się do problemów ukraińskiego prawosławia. Stosowniej byłoby hierarchom wtrącić się w nielegalne i agresywne działania przedstawicieli tegoż Moskiewskiego Patriarchatu, którzy wszędzie działają zgodnie z zasadami imperialnej samowoli. Dlatego ofiarami imperialnego bezprawia stał się nawet Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji. A dokładniej – w Palestynie, gdzie latem tego roku przedstawiciele Moskiewskiego Patriarchatu z pomocą palestyńskich żołnierzy wygnali prawowitych właścicieli ze Święto-Trójckiego monasteru, stosując grubą fizyczną siłę. To tylko niewielka ilustracja do zachowania «kanonicznej» i «łaskawej» RKP. Jak oceniać takie działania duchownych osób, przedstawicieli, według słów Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja, «najświętszej cerkwi w Rosji»? Takie bezprawia RKP czyni wszędzie. Jakiekolwiek przepychy i samouwielbienie nie narzucaliby na siebie hierarchowie, polityczne namiętności, pragnienie podziału świata oraz poskromienia niepokornych wyraźnie czytają się za tym dialogiem. A to już zbyt daleko od służenia Bogu. Oburzenie wywołuje też nasza władza, która nijak nie może pozbyć się kompleksu wasala i nie ponosi odpowiedzialności za swoją ziemię, niepodległe państwo i pozwala «gościom» nieszanownie zachowywać się w naszym domu. Dawno pora całej wspólnocie wystąpić za odrodzeniem Ukraińskiego Kościoła, ochronić go przed imperialną samowolą. OŚWIADCZENIE Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Związek Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne im. H. Waszczenki, społeczeństwo Ukrainy wyrażają oburzenie z powodu spotkania w Odessie Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja oraz Patriarcha Moskiewskiego Aleksego II, co rozpatrują jako czyn niegodny dwóch duchowych hierarchów, jako grubą ingerencję w wewnętrzne sprawy suwerennego państwa. 23.09.97 r. m. Kijów. W.H.
rosyjskiego kościelnego nieproszonego desantu na czele z Aleksym II do Odessy, gdy przez kanały informacyjne państwa napłynęła nowa informacja - o wrogiej akcji rosyjskich władz przeciwko wiernym Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego na terytorium Rosji. W nocy z 29 na 30 września oddziały milicji w podmoskiewskim mieście Noginsku zajęły Sobór Objawienia Pańskiego, który został podniesiony z ruin i znajdował się pod jurysdykcją UPC PK. Setki wiernych brutalnie pobito, wielu aresztowano, a na proboszcza świątyni, arcybiskupa Adriana, założono kajdanki. W służbie prasowej Patriarchatu Moskiewskiego odmówiono komentowania tej akcji wandalizmu. Oficjalne oświadczenie rozpowszechniła Noginska miejska administracja państwowa, w którym zaznaczono, że milicja jedynie wykonywała decyzję sądu arbitrażowego, zgodnie z którą «sobór przekazuje się prawowitemu właścicielowi - Patriarchatowi Moskiewskiemu». Oblicze zleceniodawcy antychrześcijańskiej akcji, jak należało się spodziewać, wkrótce wyłoniło się dość wyraźnie - pogrom zaplanowali nowocześni «krzyżowcy», a dokładniej wandale z zakonu Aleksego II według scenariusza wypróbowanego przy zajęciu Monasteru Świętej Trójcy koło Dębu Mamre w Hebronie, na Ziemi Świętej, który należał do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej poza granicami Rosji. Od 3 października służba w Soborze Objawienia Pańskiego prowadzona jest przez księży RCP, wyznaczonych przez metropolitę Cyryla. Oni też odprawili w sąsiadującej z soborem Cerkwi Tichwińskiej wielkie nabożeństwo na cześć «znamienitego zwycięstwa». Aby pasterze Aleksego II nie świętowali wkrótce kolejnych 20 «znamienitych» zwycięstw (a dokładnie tyle parafii znajduje się obecnie pod jurysdykcją UPC PK na terytorium Rosji), w Kijowie natychmiast wszczęto alarm. W rezydencji Najświętszego Filareta, Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy, 2 października odbyła się konferencja prasowa w sprawie wydarzeń w Noginsku. Wzięli w niej udział Patriarcha Filaret, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan, hetman Kozactwa Ukraińskiego Wołodymyr Muliawa oraz inni mówcy. Przygotowywana jest odpowiednia deklaracja do Rady Europy, gdyż zdaniem mówców, Aleksyj II zinterpretował pojednawcze spotkanie w Odessie z Patriarchą Ekumenicznym Bartłomiejem jako błogosławieństwo na religijny rewanżyzm RCP na całym «kanonicznym» postsowieckim terytorium. A 3 października przedstawiciele UPC PK pikietowali Ambasadę Federacji Rosyjskiej w Ukrainie. Według słów zarządcy spraw Patriarchatu, protojereja Borysa, akcja protestacyjna skierowana jest przeciwko zajęciu w podmoskiewskim Noginsku soboru katedralnego, żeńskiego monasteru, liceum, seminarium i rezydencji arcybiskupa, należących do UPC PK. Pikietujący przekazali radcy Ambasady Wołodymyrowi Manżurze list do Borysa Jelcyna. Jednak mało prawdopodobne jest, by liczyli na pozytywną odpowiedź od prezydenta sąsiedniego państwa, skoro w Kijowie nie zdążyli jeszcze ucichnąć przyjacielscy duchowni wyższego szczebla, a już 7 października wysłano notę protestacyjną w związku z pobiciem wiernych UPC PK. Jak zauważył rosyjski obrońca praw człowieka Gleb Jakunin (swego czasu wykluczony z RCP za ujawnienie haniebnej działalności komercyjnej Patriarchatu Moskiewskiego), od 1 października w Rosji weszła w życie ustawa «O wolności sumienia i organizacjach religijnych», której celem jest stłumienie religijnych konkurentów Patriarchatu Moskiewskiego. Z czasem z «raskolnikami» w Rosji zostanie skończone. I jeśli ukraiński «establishment» będzie dalej prowadził tchórzliwą politykę wobec zamorskich «świętych» ojców, nie jest wykluczone, że w przededniu tysiąclecia Narodzenia Chrystusowego równoapostolna ogłosi swój własny krucjatę na Kijów, aby nawrócić na łono «Świętej Rusi» «raskolników» i «katolików» przeklętych. A co będzie dalej - czytajcie w Księdze Objawienia. Bo co zasiejecie na Ziemi, to zbierzecie w Niebie, do którego wielu z nich jeszcze długo będzie rosnąć. Kiedy składano ten numer «Słowa Proświty», stało się wiadome, że na wydarzenia w Noginsku zareagowało Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy, wysyłając notę protestacyjną. MSZ Ukrainy wymaga zwrotu mienia Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Komentując to wydarzenie, Najświętszy Patriarcha UPC PK zaznaczył, że aby zwrócić sobór, nie wystarczy samo pismo, potrzebne jest przynajmniej zwrócenie się Leonida Kuczmy do Borysa Jelcyna.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
w instytucie humanitarnym
Z rosy i wody!
W Drohobyczu, w Narodowym Domu Proświty, z udziałem licznych drohobyczan i gości uczczono 60-lecie urodzin przewodniczącego Drohobyckiej Proświty, znanego literata, pedagoga i działacza społecznego, profesora Michajła Szalaty.
Czytelnicy znają M. Szalatę jako autora interesujących zbiorów poetyckich, monografii „Markijan Szaszkewycz” i „Jurij Fedkowycz”, księgi artykułów i esejów „Godzina dla pracy nastała…”, przedmów do dzieł „Ruskiej Trójcy” (M. Szaszkewycz, I. Wahylewycz, J. Hołowacki) i innych pisarzy, setek artykułów, recenzji, wierszy i przekładów literackich w zbiorach i periodykach, szkiców krajoznawczych.
Oprócz podstawowej pracy w Drohobyckim Instytucie Pedagogicznym im. I. Franki, gdzie od już dwudziestu pięciu lat kieruje katedrą literatury ukraińskiej, M. Szalata wypełnia wiele obowiązków i zleceń społecznych. Jest on m.in. członkiem różnych naukowych i kulturalno-oświatowych towarzystw, komisji, kolegiów redakcyjnych. Na ojczystej ziemi Wielkiego Kamieniarza M. Szalata redaguje proświtiańską gazetę „Prowisnyk”, periodyczny zbiór „Drohobyczyzna – ziemia Iwana Franki”.
Dbając o efektywną, treściwą działalność Proświty Drohobyczyzny, M. Szalata szuka coraz nowych form i podejść. Szerokie grono społeczeństwa gromadzą organizowane przez niego tradycyjne „Drohobyckie proświtiańskie wieczory”. W różnym czasie na nich występowali Hryhorij Kałynec, Iryna Senyk, Jurij Muszkietyk, Roman Iwaniczuk, Iwan Drach, Roman Łubkiwski.
Owocne więzi utrzymuje M. Szalata z ukraińską diasporą – zarówno wschodnią, jak i zachodnią. W Baszkortostanie nazywają go chrzestnym ojcem szkół ukrainoznawstwa, dla których przygotował
Od grudnia 1996 roku na Chersońszczyźnie działa obwodowa organizacja „Młoda Proświta”. Za pół roku istnienia zrobiono wiele. Utworzono ogniwa w rejonach cyrkuńskim, biłozierskim, wysokopilskim, geniczeskim oraz w Chersoniu. Przy Chersońskiej obwodowej
w Naukowej Bibliotece im. Olesia Honczara oraz w bibliotekach rejonowych w Cjurupyńsku, Heniczesku i Biłozerce utworzono i z powodzeniem działają «Czytelnie Młodej Proświty». Sprzyja to propagowaniu ojczystego słowa i pozyskiwaniu młodej inteligencji do szeregów oświatowców.
Ochrona i zachowanie ekologii duszy dziecka – jedna z podstawowych zasad pracy z uzdolnionymi dziećmi w obwodzie. Stworzono system ośrodków literacko-artystycznego laboratorium «Czysta studnia», o którym wiedzą nie tylko w rodzinnych stronach, ale także w zamorskiej diasporze, zwłaszcza w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Australii. Na świat wyszły dwa almanachy twórczości dziecięcej i młodzieżowej «Czysta studnia», o których pojawiły się pozytywne recenzje w gazetach «Dżerela» i «Naddnieprzańska prawda» (Chersoń), «Osnowa» i «Naród i państwowość» (Lwów), «Zirka» (Kijów), a także w czasopiśmie «Odezwijcie się» (nr 10) Światowego Kongresu Ukraińców.
Aktywnie prowadzona jest praca nad upamiętnieniem Wielkiego Kobzarza T. H. Szewczenki. Oprócz artykułów w prasie obwodowej i rejonowej zorganizowano tematyczne wieczory «Czystej studni» o Kobzarzu» (marzec) oraz «Nasza pieśń nie umrze, nie zginie» (maj). Uczestniczyli w przygotowaniu wieczoru poświęconego pierwszym nauczycielom. Do Ukraińców Baszkortostanu M. Szalat zwraca się takimi wierszami:
Nie z przymusu kiedyś, nie z dobrej woli
Opuszczaliście rodzinne strony,
Porzucaliście kraj Dniepru
I wędrowaliście do krainy Agidelu.
Dziś Ukraina już jest wasza,
Choć jeszcze niezagospodarowana, uboga,
W sercu każdego Ukraińca
Ma dumnie zabrzmieć słowo ojczyste.
I niezależnie od tego, gdziekolwiek z nas jest,
Budujmy wolną Ukrainę.
Swój do swego – teraz po swoje –
Pamiętaj o tym, córko i synu!
Z okazji jubileuszu profesor Mychajło Szalata został odznaczony Honorowym Dyplomem Ministerstwa Oświaty Ukrainy, Dyplomem Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki — «Za wielki osobisty wkład w kształtowanie świadomości narodowej narodu ukraińskiego, ugruntowanie ukraińskiej państwowości». Spośród pisarzy jubilata przybyli z życzeniami: S. Pinczuk z Kijowa, R. Twaniczuk, M. Petrenko, M. Ilnycki, N. Biczuja, R. Łubkiwski, L. Riznyk, D. Herasymczuk z Lwowa, W. Romaniuk ze Stryja, L. Procz z Sambora. Listy i telegramy z życzeniami nadeszły od Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. kultury i duchowości, od Związku Pisarzy Ukrainy, Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, redakcji czasopisma «Dzwin» oraz od innych instytucji, placówek i organizacji.
Życzymy i my jubilatowi zdrowia, dobrobytu i twórczej mocy.
Halyna LUPIJ
Podczas przeprowadzenia Międzynarodowego literacko-artystycznego święta szewczenkowskiego «W RODZINIE WOLNEJ, NOWEJ»,
W celu przyciągnięcia studentów zorganizowano ponad 10 dyskotek ukraińskojęzycznych, a także posiedzenie dyskusyjno-klubowe na temat «Mój stosunek do Plastu».
Wśród aktywistów «Młodej Proświty» obwodu chersońskiego należy wyróżnić twórczo działającą młodzież: Switłanę Ljaszkową (m. Cyrupynśk), Juliję Sobko (m. Cherson), Hennadija Parchomenka (m. Henicziesk), Tetianę Nikolajenko (Wysokopilla), Umańską Oksanę (osiedle Zeleniwka) oraz Oksanę Oleksiuk (m. Cherson).
ROZPOSTRZENIA SKRZYDEŁ
W obwodowym sekretariacie bloku przedwyborczego «RUCH — za naród, za Ukrainę» «Młoda Proświta» obwodu chersońskiego zajmuje godne miejsce, dzięki własnej aktywności. Bo żadna impreza o narodowo-demokratycznym kierunku nie odbywa się bez proświtian.
W najbliższej przyszłości planujemy przeprowadzić święto ojczystego języka, aktywnie uczestniczyć w obchodach jubileuszu Olega Olżycza oraz pisarza, którego działalność związana jest z Chersoniem, Mykoły Czerniawskiego.
Mamy nadzieję na współpracę z innymi obwodowymi organizacjami «Młodej Proświty», istnieją konkretne propozycje w tej sprawie. Kiedy wszyscy będziemy zjednoczeni w swoim dążeniu, «Młoda Proświta» naprawdę rozłoży skrzydła na szerokich przestrzeniach ziemi.
Oleg OLEKSIUK,
przewodniczący Chersońskiej obwodowej organizacji «Młodej Proświty»
Obwodowemu państwowemu centrum kultury ukraińskiej w Odessie «Ukraina», które jest praktycznie największym i być może jedynym ogniskiem odrodzenia duchowości narodowej i kultury w bardzo ważnym, ale bardzo trudnym pod względem społeczno-politycznym regionie Ukrainy, stuknęło 5 lat. Utworzone 7 września 1992 roku centrum «Ukraina» działa w kierunku odrodzenia i rozwoju ukraińskiej kultury i duchowości na Południu Ukrainy, rozwoju i wzajemnego wzbogacania kultur narodów Północnego Przyczernomorza, sprzyjania zgodzie międzynarodowej i międzywyznaniowej, wzajemnemu zrozumieniu między organizacjami społecznymi i narodowo-kulturalnymi towarzystwami, rozwojowi sztuki i twórczości ludowej.
Zarówno w siedzibie centrum, położonej na ulicy Rishelievskiej, w portowym mieście, jak i w innych zakątkach Odessy, często odbywają się organizowane przez nie spotkania z artystami, działaczami społecznymi Ukrainy i zagranicy, festiwale pieśni, muzyki, tańca, koncerty mistrzów sztuki, zespołów amatorskich, wystawy malarstwa, rzeźby i grafiki.
«WYBÓR» –
Grupa pracowników oświatowych, naukowych, kulturalnych, medycznych, technicznych placówek, przedstawicieli zbiorowości robotniczych i prawników z Charkowa połączyła się w społeczne stowarzyszenie wyborcze «Obywatelski Wybór 98-99». Jego członkowie zwracają się do kierownictw partii, stowarzyszeń i bloków o orientacji narodowo-patriotycznej i narodowo-demokratycznej z apelem o połączenie wysiłków politycznych w celu realizacji ukraińskiej idei narodowej i zwycięstwa w wyborach w 1998 roku.
Przestrzeń informacyjna Ukrainy jest wypełniana rosyjską ideologią. W ogólnokrajowej telewizji poszczególnym działaczom państwowym, sportowcom i ich trenerom, biznesmenom, piosenkarzom pozwala się opowiadać po rosyjsku o ukraińskich ideach i projektach. Polacy, Czesi, Słowacy, Bułgarzy, Serbowie na to nie pozwalają — bo wiedzą, że znaczące sukcesy gospodarcze przychodzą do krajów, które mają wspólne korzenie duchowe. Nikt nie sprzeciwia się temu, by brzmiała rosyjska piosenka. W tym celu stworzono kanał «Inter». Właśnie tam mają brzmieć piosenki po rosyjsku,
a nie w programach ogólnokrajowych hitparad (UT 1) i «Piosenka roku» (UT 2). Czas nadawania kanału «Inter» musi być równomiernie rozdzielony na audycje przeznaczone dla ludów, których przedstawiciele stale mieszkają na Ukrainie.
W Rosji mieszka ponad milion Ukraińców, ...
ODESKI JUBILAT
98–99»
mistrzów-fachowców i amatorów, wystawy sztuki użytkowej, akcje dobroczynne...
Entuzjaści zaangażowani w pracę centrum rozumieją, że państwo obecnie nie jest w stanie finansować działalności kulturalnej, więc przetrwują dzięki samofinansowaniu i pomocy sponsorów. Ale czy naprawdę moralnie jest dziś zrównywać z działalnością komercyjną w opodatkowaniu centrum kultury ukraińskiej?!!! Dlaczego tego nie rozumieją urzędnicy? Opamiętajcie się!!!
Przez pięć lat istnienia centrum «Ukraina» zorganizowało ponad 70 imprez kulturalnych o zasięgu międzynarodowym, ogólnoukraińskim i regionalnym, stało się ośrodkiem kontaktów i wzajemnego wzbogacania się sił twórczych, miejscem, w którym gromadzi się potencjał twórczy i intelektualny miasta, centrum wpływu na procesy kulturalne i społeczne w regionie. A przed nami miliony spraw dla centrum o wspaniałej i pięknej nazwie «Ukraina».
Niech wam szczęści, Odessyci!
ZACZYNA DZIAŁAĆ
ukraińskich kompozytorów, a nie w programach ogólnokrajowych hitparad (UT 1) i «Piosenka roku» (UT 2). Czas nadawania kanału «Inter» musi być równomiernie rozdzielony na audycje dla narodów, których przedstawiciele stale mieszkają na Ukrainie.
W Rosji mieszka ponad milion Ukraińców, ...
...czy w konkursie «Piosenka 97» biorą udział ukraińskie piosenki? Czy nauka języka ukraińskiego jest obowiązkowa dla uczniów w ukraińskich osiedlach w Rosji? Oczywiście odpowiedź brzmi: nie. Czy zatem na Ukrainie jest więcej środków na popularyzację języka rosyjskiego? Ukraińcy mają dziś wiele własnych problemów, a każda rodzina musi sama decydować, któremu obcemu językowi dać pierwszeństwo w swoich zainteresowaniach lub nauce.
Ale największym problemem każdego Ukraińca jest brak w kraju skonsolidowanej idei narodowej. Na jej utrwalenie będzie pracować grupa «Wybór–98–99»,
Witalij SZLAJCHIW, p.o. przewodniczącego «Społecznego Wyboru 98-99», m. Charków
LIST CZYTELNIKA DO REDAKCJI
Szanowni Państwo!
Pozwólcie, że pozdrowię Was od Ukraińców kraju poleskiego i podlaskiego, gdzie żyje ponad milion Ukraińców, których zapisali jako Białorusinów. Nasze białoruskie państwo stara się ukryć narodowe pochodzenie ludności poleskiej i wrogo odnosi się do tych, którzy próbują uświadomić Poleszuków, że są Ukraińcami, a nie jakąś tam mieszaniną, „mużykami”, którzy mówią po małorosyjsku. Opierając się na tym, że na Polesiu zachował się najstarszy ukraiński język różnych stuleci, o czym wydał książkę Hryhorij Piwtorak «Ukraińcy, skąd jesteśmy i nasz język», w której wszystko napisane jest prawdziwie: to nie mieszanina, lecz dawny ukraiński język różnych stuleci, ponieważ ludzie Polesia prawie nigdzie nie jeździli, a dziś choć jeżdżą, to zachowują gwarę swojej wsi, zależnie od tego, z jakiej miejscowości kiedyś się przenieśli, a przenosili się przeważnie z Przykarpacia i Podola!
Ukraina nie zwraca na to uwagi i zupełnie nie reaguje na to, co dzieje się u nas na Polesiu i Podlasiu. My u siebie prowadzimy pracę prosvitiańską, każdy według własnego uznania.
Dzięki temu, że Lwów i Drohobycz pomagają nam książkami, kiedy bywamy w kraju, mamy z czym prowadzić pracę wyjaśniającą, ale to za mało. Trzeba, by na szczeblu państwowym prowadzono to w języku, aby nie mówiono, że to zmyślenie Charsiuka i jego kompanii. Ambasada Ukrainy także nie wpuszcza nas za próg, rzekomo nie ma Ukraińców na Polesiu.
Oczywiście, jeśli słuchać pana Michajluka, byłego prezesa towarzystwa «Watra», który mówi, że na Polesiu nie ma Ukraińców, a są ukrainojęzyczni Białorusini. Ciekawe, dlaczego więc Prezydent Ukrainy dał mu dyplom uznania? Czy nie za to, że pomaga rusyfikować Polesian, bo Białorusinami nigdy nie będą, i choć uczyli się w szkołach, nikt tym językiem się nie posługuje. Dziwne, że inne narody dbają o swoich ludzi poza granicami swoich państw, a ukraińskie kierownictwo jakby do szkoły nie chodziło, nie wie, gdzie są prawdziwe granice ukraińskie i że tam żyją Ukraińcy. Bo rzekomo będzie rewizja granic. Sprawa nie w granicach, a w tym, żebyście we wszystkich państwach szanowali naszych Ukraińców jak swoich ludzi i stwarzali im jednakowe warunki. Na przykład: złóżcie oświadczenie, jeśli chcecie, żeby wasze dzieci chodziły do ukraińskiej szkoły, to będziemy wiedzieć, kogo przycisnąć, żeby innym nie zachciewało się. A jeszcze mówią, że rzekomo nie ma specjalistów. A jak było za niemieckiej okupacji z nauczycielami z Poznania, którzy nigdy nie słyszeli języka ukraińskiego i nie umieli mówić po ukraińsku, a uczyli doskonale języka i literatury ukraińskiej, tak samo i Rosjanie; dobrze, to szkoła. A jakich specjalistów trzeba w przedszkolu? Wystarczy wejść i powiedzieć: «Od dziś, szanowni wychowawcy, wy, dzieci, będziecie mówić, jak w domu». Ale trzeba, żeby swoje słowo powiedziało państwo, a nie «Proświta» czy inne towarzystwa. Czas, żeby rejony ukrainojęzyczne były objęte telewizją. Powiecie, że nie ma pieniędzy, ale ile różnych wież wojskowych się podnosi, a ich się spisuje — wystawić je tymczasowo wzdłuż granicy, żeby ludzie słyszeli ojczystą mowę i znali swoją kulturę. Dlaczego nie możemy prenumerować ukraińskich gazet i czasopism? Ukazuje się jedna gazeta, tygodnik, i to z pieniędzy pana Petrukowicza, «Brzeski Kram», a czasem wychodzi «Głos Brzeszczyzny», którą wydaje UGKO, redaktor pan Kozłowski.
...na samochodzie, dlaczego mamy płacić dolarami, a my ich nie mamy? Wiadomo w sprawach Proświty, a nie w osobistych. Przecież wiadomo w sprawach państwowych, to jeszcze... Pozwólcie zapytać, czy w Ukrainie będzie kiedyś dyscyplina i przestrzeganie praw.
Wołodymyr Charsiuk
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
р - . ніна
ЛАВРА У РР
- фак У ДО ГА г . і в "(А ; Р ї р - - ше ї т є ж зе - ї 5 : У . у соч б у ПУ і ЛЬ чі
гом : | й. або і;
рок". о ЩО
о ть бі 3 Ач
ч м ч
722 пд як з таз у
ПД
КИ пИГРеИЙ паж 2/7
"г йти І
оп
й то живих и й Р я йо Й я ії у й йня я, ій
Й яр
ин кччч о" ьо о т Р чи пу у
ау З х, . дея - со де -ю я она б оч ли ч чу а |. ч й че нм - ч чит ч - лю - - Ж | Чі чи -- оч | и б 'м чт те ою б ч 7 - з ч мм ж п я 5 о ЧО чи чі чи и кю Ж , и ч уч ;) - бю Ок, оч п чн "б Зк лин ло
че ші а ьо а ча аа У о, о а, У о Че б і і у б поь п Р, Р у
з чі чокобощо о чи, о чом чи ' бачу А чн ня -- и А ко ой
о оч Р к нла
б б ьо о Р КК но че чн ЧТ ОО м В о ан в от В о о ЛЬ У КП п ня чи ог нт чи бо з б ООНОМ
- , о ик
ий що
т РЧР фа нак що з чочьй у ем Р Чи А
б тацію т В Р Р ть ль - ее б ки о о о и о им щи М
п ТЛ ть р Ро Р, вп м чи а оо ато а БР
чо лоді ьо юю ню чо -
р о чо о на. в - : док Чи о з'яперятетьи яко
М тихо
« ять В палю в чек Я
о РР, - - Чи й й Р
прац м ун аа я М - -
в дов во ВО зо о р-ф йо д'є во ф'юо шов в ооо (а'цошой -а ан б м
ці Р "ов Р) й ГУп. Ранок пом п'я шов з ЯРИ ве
ПО ть що
Титов
"вл я
- но "и
чоло
ек ЛОЮ
/99Я-ї -- нію столітнього юбілею ЄСвиєна Маланюка, українського поста планетарного масштаду, од чесне ім я якого ще зобом недавно Фільшовицькі фонзи бажали за честь вбитеити ном. Наши газеуна вже належно біидтукнулася на цю знаменну подію, опудлікувбавим досить 0340 - шії (майже на бі полоси фінаимент стати Володимира Фазилебського «Єбтен -.Маланюю: фізіотералія фангогом і металом» | диб. « СТ» Мо 2 (32), 7997 шк. |
Логта Є. Маланюка 6 Україні бже знають 1 люблять. б ось як поцінобувач йцкраїнського класного слова, як першшорадний літенатурознабець д критих бін менш відомий . Пож ми хочемо, б лару наших сил, зліювбідувати 4 що «Філу пляма» .
У дриомау за беличиною масті Чехи Фіно Є 30- х роках дула досить активна цкраїнська томагча, д0 якої належтаб поей і перекладач Шараса ШШгбченка та Євтена Маланюка Слерідж Земек. Йг бін переклав на чеську статтю Є. Маланюка «Сучасна цкраїнська поезія» й опудчкувба і й часописі ш «Уїкеадїзнжо» (Мо 2, 793/7/. Уктаїнськомовний варіанті статті не здершся . 1 жаль. фо тема, поршшена Є. Маланюком, і сьогодні бельши актуальна. Па стошнках патиюотичної триеси час бід часу з ябляються пдчикації, бояких наши критики й поети «смурещуиють шпашо», намагаючись відповісти на сакраментальне запитання: хто сучасний пкраїнський поет -- естетствуючий спосте/итач чи активний дудівнимий содору нашої духобност 1 7 Є. Маланюк цу своїй статті ще б далеких
блершие .
Її віхою є амнадцятий рік, перший рік українського пробудження.
Весна. П'янкі надії молодого народу.
- --- Стихійнастрімкість насильно стримуваного
доа зростання. Безформність перших
|з й ярі лк ЛА Й - ле чі
. пошуків. А над уам лірична прострація
. (пригнічення духу) пробудження духу, . Одурманеного красою.
- Такий Тичина -- поет українського про-
- будження.
Можливо, що власне доля цієї ліричної безформності в поезії Тичини (точніше сказати, иого перша книжка «Сонячні кларнети») є найсумліннішим віддзеркаленням «вперше відкритих // розплющенних очей» розбудженого народу. Тяжко забути про цю мить пробудження раба, який після століть уперше побачив космос і в ньому знайшов своє мкце.
Але безрезультатночитач шукає в першій книжці Тичини якусь конструкцію. У Тичини, як у жодного іншого українського поета, віднайшла свій певний прояв безформна, стихійна музичність українського народу.
Матеріалом поезії | Тичини є дематеріалізоване слово, розчинене в гарячій рідині музики. Тому г метрика його поезії є дуже орипнальна, якось по-органічному стихійна, що швидше нагадує політ степових вітрів, аніж канонізований елемент поетики. Метафори Тичини дуже часто музичні, у мого поезії проявляється музична термінологя.
У своїх перших найхарактерніших поезіях Тичина подає, можливо, чи не єдиний у світовій поезії приклад повного звіЛьЬНення поетичної музики від поволоки (покриву) слова, подає чисте ядро лірики І досягає того, чого домагається.
Багато можна було б сказати про вірші Тичини, багато б можна цитувати, особливо його акордні, поліхронічні алптерації, мого музичні ландшафти / /краї/ /, простори. у межах цього інформативного начерку / /ескізу / / нарису це неможливо Краще звернутися до орипналів його поезій,
які своєю музичністю зрозумілі кожному слЛов'янинові
Інша книжка поезій Тичини «Плуг» -- це перша спроба конструкції. Вона перетво: рилася в тверду матерію, яка годиться для
Євген МАЛАНЮК
тридцятих таб читкиу й неоднозначну бідтобідь . Дцкуємо статтю з несуттєвими скороченнями Ц зворотному перекладі. Стаття Є Україні публікується
Наталка ЛИСЕНКО
СУЧАСНА
будови. Це зрозуміло -- часбув жахливий, гриміла боротьба народу з пораненим, але все ще живим драконом імперії, що вмирала. Сонячний екстаз «Сонячних кларнетів» був далеко.
Після 1925 року Тичина як поет -- мертвий. На окреме замовлення, можливо, І добровільно прийняте, не можна бути пролетарським поетом, не можна бути творцем.
Останні книги «У космічному оркестрі» та «Вітер з України» несуть на собі лише сліди геніального ліричного таланту.
З технічної сторони творчість Тичини являє образ боротьби ліричного елементу за власну форму, боротьбу музики з формою. Боротьба для поета закінчилась трапчно: стихію вичерпав, але форми не знайшов.
Тому подальшу епоху української поезії можна назвати шляхом від стихії через форму до самої суті (речі) (Гоешуге -- твір -- Гобеї -- предмет, об'єкт), тобто зворотним шляхом, ніж шлях Тичини Не музика, звільнена від форми, як внутрішня суть поезії | (рготоїей), не слово, дематеріалізоване музикою (правильніше, не музика, яка ще не стала словом), але саме слово, одухотворене, натхнене музикою, матеріал енергетизований музикою І перетворений у річ маніфест нового напрямку
Пльки цим, а не іншим шляхом народжується мистецьким твір, як записано в Біблії Бог створив людину з глини І вдихнув до неї дух життя. Художній твір має стати органічним синтезом форми і змісту
Першим поетом з таким усвідомленням був в українськи поемі М. Філянський ( Саїепадопит), але повної реалізації дося: гає цей напрямок у творах Максима Рильського те! плеяди навкіл нього, котра
и РР р Р РР РР ер
етнннве п тон ет
УКРАЇУ»НСЬКА ПОЕЗІЯ
працює в Києві і отримала назву «неокласиків». До них можна зарахувати М. Зерова, П. Филиповича і Є Плужника.
Це не випадок, що резиденція неокласиків -- Київ Він був метрополією української культури й української традиції з виразною «александрійською» тенденцією. А в добу окупації, коли окупаційна влада зі стратепчних причин переносить центр України до безтрадиційного і зденаціоналізованого Харкова, Київ стає справжньою «Александрією» для української культури, з уама ознаками українського «еллінізму». - Те,щохарактеризує неокласиків і ставить їх по стороні від інших українських поетів, є виразно акцентована їхня культура Не лише тому, що Зеров і Филипович є професорами колишнього Київського університету, але и тому, що, наприклад, М Рильський походить із традиційно інтелігентної родини Тадея Рильського, видатного просвітителя.
М. Рильський виховувався на класичній польській і французькій літературі, а вплив роамської літератури на нього був особливо непомітний, коли ж не зараховуємо до того такого нероайського напрямку, як акмеїтсти Анненський І Гумільов. Пам'яткою любові Рильського до польської літератури залишається художній переклад Міцкевичевого «Пана Тадеуша» (1927) Творчість Рильського не знає злетів | падінь Це однакова висота досконалого поета, на якій Рильський залишається вже довгі літа систематично збагачує українську літературу новою книжкою. Найвидатнішою є «Синя далечінь», що відзначається найбільш причним потенціалом і широтою ліричного подиху
М Зеров, теоретик неокласичної школи | критик, -- це культивований поет у наикращому розумінні цього слова |
мн а БЕН
я
чн пи - ня ни до з
(лово ПРОСВІТИ
досвідчений перекладач староримськиу
французьких поетів, найцінніше в Нього що впливи латинської і французько; п б, переносить до українсько! літератури б механічно (як колись у Москві В рюсов д
роайської літератури), але як художник садівник прищеплює на стовбур українсько; традиції найкращ) частини «вропейсько) писемності
Велику формувальну працю виконуєі Филипович, поет і лтературний історик, з Є Плужник як поет і прозаїк.
Тож неокласицизм Є етапом Сучасної української поезії, у ЯКІЙ СТИХІЙні музичи, емоції українського духу проходять формою | визрівають до дальшого етапу художнього факту
Наймолодше покоління українських поетів, що пройшло цей шлях, має най. кращі перспективи, наприклад, М. Вороний | М. Бажан.
Твори поетів, імена яких тут наведені, залишаються найкращим виявом української поезії за останні десять. п'ятнадцять років Але тим не думаю применшувати, недооцінювати значення тих авторів, до яких в Україні приєднується бюрократичний титул «пролетарських поетів». Все ж до них належить таке ім'я, як М. Терещенко, який уміє поєднувати в своїх творах культуру з «пролетарською» тематикою
Не можна не назвати тут і Г. Шкурупія, якого офіційно зараховують до футуристів, але, можливо, його футуризм -- це хіба маска, під якою приховується досить агресивний нацональний характер
Необхідно також згадати про обдабій ваного, але абсолютно некультивованого 8. Сосюру, який перебуває в стадії виснаження повторенням своїх вічних тем: війна КОМСОМОЛ І пОДІбне.
Приблизно п'ять-шють років тому мож-набуло спостерігати в українській літературі значне обмеження «поетичної продукції». Це цілком природний процес після доби хвилюючої боротьби настала доба справжнього затишшя, з'явилася ретроспектива у питаннях поетично! продукції, а, отже, обмежується «поетична ппертрофія». Це явище можна втати. Відлетить полова, а залишиться чисте зерно поетичного таланту, для якого поезія -- це справді мова Бопв
Було б несправедливо не згадати про творчість української еміграції. Не тому, що автор цих рядків -- сам емігрант, але тому, що еміграція має великий культурний ! політичний вплив на національний процесу Впчизні
ї
Найвиразнішою постаттю еміграційнойу »
поезії є Юрій Липа, який по-мистецькому володіє драматичною формою, а востаннє | прозовою. Це рідкісна індивідуальність небуденної, неповсякденної сили І ВИСО" кого рівня, але в жодному випадку Не сучасного, але швидше середньовічного стилю (збірка «Суворість» ).
Обдарованим і дуже витонченим Поєтом був Й Дараган, що передчасно помер: полишивши лише десяту частину того, що міг би дати українській поезії.
Яскравий поет -- О, Стефанович Пише ВІН досить мало, але мого поезії мають відбиток справжнього художника ЙОМУ найкраще вдається синтез форми І змісту
Р. Лівицька майстерно виражаєточними образами свій жіночий світ
М. Чірський -- це поет гейне-ВОКО тематики, але однак не рейне-всько! психології, О Ольжич -- поки що поетичне молодий, але в нього має надії вирости.
Мало втішного можна сказати Пре ге лицьку поезію. Духовне розчарування - нещасливої війни і сучасне становище личини впливають і на поезію. Крім О ба б та Б Кравціва, не можна назвати жодно і значного імені. Провінційність аж Де гро фоманії -- доля останніх (поетів). цій
Українська поезія, яка напередо ще національної революції була єдиним дж ває релом національної! СВІДОМОСТІ, перебу
нестрим:
на шляху поступу, вона вирости ню іЧчНО! С
но до ступеня органіч ла висо"
української культури. Вона дося" й КО! ТехНнІЧНОЇ кваліфікації Нині й і самостійний вияв українського ето. дозріває нацюнальною психікою до пол щоб стати проявом модерно! нації на європейської культури
ІА
лись побу зорі нордтчя
тр З Гб зФОоССс'760І ВспТІО ОО ї
ці
Й янь ЧИЙ ць
б
ч
М,
т-о зе -о.
РО ПО А чу шо чу зо -о ре
й РР
Ся
і) РУБЗ 5 3
гот ого зо ото мо оч б її
я го
є огб0оОог Ра
о
Оригінал українською · переклад оновлюється
М ьо ть. - ь ч ГУ ч " 5 М , Ї я У - Зх 4 у ж Й бі » "-о. З ук х м то мл) у я « Р ч б іо кра ч - О «Ук - чор! зам | імла і з тий я ій | т 1 ч . кА їі ьз«ргя . | Р ь П 1 | й ь ч . ч "Ж ка чі "Кк | оо") я Ч "М У п-йь) А 1 й СІК) " но) -к Ра я "Гой м. РрО'у . ; 14 Ма МориСси еаже й МЕР " ії -йй ; я | а кум О чк 10 1занчац "Чий т РРО и |і Р чу кома рії "З | ЛІ -І РА рон Іюєхж ча та чий М и ) ї і - ка У | її НК О зав - ь 1-оТі тва | в тк - ій і Іе . ї г) ь рОГ р кімоО я. 4 | знє » , бязь " 4 Р - "Р З РЧІЛЙОгЗєс з аго чїпер' іу ж | каре, 4 ЛВС Ді - ща | Мт ; "т 4
Ли тека Тк) нічНО)ГО МеТепикоа РРО ча ці шт Жести погковОжЬ крильця не 00 жийвми УЖ КР жжиигилькомеСУ! ГП 00) 1илмномормутюуохво єм» - і ум М - , СОандужих ярпиків Мішура
зни Обнох. ОСЄЗДуших
гГлиДимонним. ЗРІЗОМ, ПО-ЖжИвВО
у. ПицЦІє
мч. відкривається воно У "ми 11ео
- ТР а
"'ровжния Суть речей
ФОм Захер Мазоха
опьдоОо : . " г | М З "І «т З
| КОпОомиІ пОКЛОВ НО
1 Те - «КІ»
Опексондр КОЗОЇ
музику окрем» Ре-
т
песьмеінНИКО, а знаменитим
зажисер Роман Віктюк знойшов благодатний Б і - т 87 П'ю
Воно й че видоється дивним. норешті м у
-. .
ношу ЦцмОТПИВХ
давно гупагтами всеможливих тобу ойкумену
наож ОтилиСс» цучам чо Чет! НОЇ ревопюції. підминоючи Під сСеб остОомні ОСТРІВЦІ
- |» ДЛЯ ВОЖДІВ морао
Нові чоси - нові и зноменоао мохОюЮть нОВОФІчЧ ними, ПОТроктовуючи СВОбоду 4 уседозволен СТь. моВОоявлені бу ЧИНОВІ Що 30 ТВО ВОДИТЬСЯ
ІіЛльТт«книоейвских Ведо-
И ось уже
- а в бузимі відомс омельки чи ОПельки Зі ші воксуючи справедпиво
П єм М Українку,
мосСтем», зпостиво-нохоОГноОо пормюоеротичним брудом
кономовоних велетів духо
рунвірівсько бротія замохнупося но моисвятіше, видовши у Москві «на-гора»
блюзнерську брошурку «Иисує Христос -- гомосСексу лист Мабуть нО ДОГоОДдДу власному хиВрОму богов | пок, прогр
Що ж ТОД) абже кОЗзОТти про Випадки УСТО ПОДОЧІ Р Крафт Евінго став пунктом медичного кОоноОну,
ЮСлонивши собою -
чу (УК СУЮбІ
пемо-єя клінічні в
ОСноОвопопожник о
Аа) 1С)ХхІ| УМА» І 3
СОКСОПОТОПОГІЇ
ЦціІЙКоОм неї проведливо гературний Відтоді скрізь уже ім я Лес польдо фон Захер мМазоха пашло гупяТи Сноломи позапіте ротурними -- б
ОдмОнменним канонм п
Одніи сув язі з іменем маркіза де Сада обоє в бо Слричинипи До пом 8 психіатричнім поменклотурі двох термінів -- для означення ззОбмопротилежних стаотеви» аноманім СОдизму то мазокізму. Залишмо все ж ці СвмтТенуції ДЛЯ кОпирсоння ВІДПОВІДНИМ фахівцям З-під Стягу поно Зигмунда Фрейда, узявши собу мо озброєнмя нОптоОміСТЬ СенНТенцію «короля життя» Оскоро Уайльдо «Порок | доброчесмість Для пиСсьмоннико - Те ж саме, чо м форби на палітрі для живописця»
А кИВОпиСсЦеом Леопопьд фон Захер мао був першоряадним Чи не пе ДПШОЮ ( проб ето отвердити це стало публікація 1992 року Уривигу «Дон Жуано з Коломиї» у перекладі тики іваничу Само прив язка гостру до публі б ПОЯВИ саме гут декількох тн м х опари азетоа «ГПлинз ОДдНнОоОмМменного Ко 1/1 д Ом РУрмо о товариство (число тивно." Учостило під
МУ автори» реє величку статтю Миколи
УРПУЧУ О «Леопольд Захер-Мазохь то ури
збє З
рубрикою
ри уже ПОдДувоного «Дон Жуоно 6
"і , б
; фету «П); йну» підхОПИВ ЧОСОПИС «краю «мих Ко, омиїв
б. ПОРТ я ПС рибними о урясніло В ГОГгО-
ом ць московських проспектах, як!
"РР ЛИ запрошували Бажаючих пере емеру в хутрах» то інші твори Чямого ТО 3) видовиів ногр'в
Гужи мо) Г :
ям Он сти пмередплотникій | зник іЗ мими "ни гри г
ря
ребудови а не про них сьогодні
- и роконим ШИПИ ГХ ка у отреє оОосСВвІДЧИТИ гу "ие уОпьнесть сом О пиСьмізнінико "р 7 РКО мо виданими журногп «Акаде Чейах - , 4 //6), уміСТтивши мо сами Спє, м б ч КАМ, З всироюиммм ігор ціями а Же ри от іш г) є РОГИ ГІ Кпіино б ПН пибуувь сквозь стопетия» Для
міг
шо "7
ГЮ ЯРИ Ті реуво дз» чи Гі ур в й з іч й
пу ге, вибізнмиєтьга від перших ь!
не ДП Ех "ПдарІТ ій. Ре ієО
о Ом, І ОкцеоОнтоОоми -«біДОМмМО ВиСмИикКнуУТа їз
КОротком і, мобуть мнодичерпної видавничої
«РрОнНнСОоПпОГІЇ пу ОлпікаОоція 9 ОднОом; 5
зго ретотгев 47 Мотов' укро но Ко УААгУ пнМних
«Все ніїу
Редакційний гурт
загаль нНОрозкоже
пидонь Ічисло 3 1994 р.) имоОВвІрНО СВІДОМО уЗзябрши 30 могу ПпПОкКоОзОтТИ Пеопольдо Фон Захер-Мооко передуєттм як монстра Слово, мистця,
нгикорувов
мдзавичонно обдаровану "и СПпОСтТережли: зу ПЮдиму, запишиваши вітчизнаних оротоманів Оез Очікуваної масної поживи
Тож звернімося до поважної публікації, "и передусСім до Опижчого знамомство 3 «мим винуватцем небуденної пітературної ПОДІЇ УЇОмо присвячена Сстатте Ядольфа
й Рі Р "1 : г з а " Р, ії й г г Р «ій РА й ;
Р Р Р г. й
й ' ї я
Гб я й Р " її
КА УДК, ч РЕ Ти и 7
7
ай
" іт" т Че Р, . б
мому -
"я г м й
сяг зн,
спого часу нош тапонойнмтий до спізпраці у спосєму журналі «Кіа амсоті» наймкрощих того-масних ДОб0тТОрІВ Гюго Зопя Мопассана
«Захер-Мазох поєднує темперамент порда Бойрона з формою Меріме», писав 18/6 року «Журналь де Женов». Цією, однією з-поміж боготьох амисоких оцінок, письменника з Лемберго зороховано до ряду наомаманочніших мисСтцій минулого століття
Усього бупо в долі цього таолоновитого пітеротора - й успіхів / падінь, адобутків і втрат, аж поки не обірваплася мить мого життя у березні 1895 року |Ліндгайм, земля Гессєем, Німеччина). На батьківщині письменника його ім я було окутаме мороком забуття. Тож дореч-
їам ятають вони м те, як
юмляк залучий
-- ь чу чи М «1 ЧУ - - їч М М РА : іл чн - . й ч РИ - Р : б - чо ч Р че 5 - ь Ко ч - "б "б чо, 4 ія - , і "кю ь х чі "| Р т - | зл і А ". - й ча Й зч - 0 ААУ - ум ч іі ь т "й і - . ь ь я -. " в г Зою; и - е о чи ча м ій "| й ко Ром У . я чт - а "и и нн - Га Р й ї и її - . Ь в я ' м Р « з" Нь Й нн зч . ' - . | - чаї я я і ря й - Ро М ; ; - ЧУ п "й і - - «й л 1 - "Ж ож . 4 Р у - кіна ї і, РИ Ь ю і б. г ь . чат но В - - ч з М ї - чи Ді і " и . ' Р -
Літературна сенсація кінця минулого століття і -- через 100 років -- нинішнього, Леопольд фон Захер-Мазох повертається
в Україну своїми творами.
Опеля «Леопольд фон Захер-Мазох - Колумб Сходу», перекладено з німецької! Ноталкою Іваничук. Автор вважає новий переклад повісті «Дон Жуан з Коломиї» | її публікацію поверненням мистця ! громадямина до своєї духовної ботьківщини Гоповний-бо доробок письменника складають романи и ПОВІСТІ, ДІЯ ЯКИХ розгортається в Галичині Та й народився він У Лемберзі так ТОДІ називали Львів -- 27 січня 1836 року, у мішоній родині батько за походженням - німець, президент поліції у Львові, мати дочко українського професора «Мовою Його дитинства, - зазначає пан Опель, - була русинісько бо виростила МОГО ГФЛУРВАЛЮНМХ ця Гандзя з Винника, 8 якої він щоразу літував. Перебуваючи в Золочеві та Коломиї, він полюбив рівнини ТО карпотські верховини, які и через десяти пття ЗУМІВ 3 гопографічною точністю зоброзити у новепох аМісячно Ніч», «Капітулянт» чи «Дон ; з КоОпОомиї» а одна цей, ГОДОЮ, гідний для нослідування декотрими нашими братамиспов'янами то вітчизняними малоросоми, які и АУЖОЇ мови зле навчаються, ! Своє!
відчуралиєся
Довідут моОСИ фон Захер-Мазох | МОГО галпантобі німецькій ТО ОМС грійськім її торії ператури
ЛО фом здхер Мо юоха не згадується р побіжно»в Що ж, . за це
і статті и про те, що «Л
досі зберігає в Франції
місце», 00 «В
належне
мадується Пише
/ 7 ре я францу чи, япоОгІО | А
фронмшу м '
но згадати, що «за життя багато критиків давали письменникові високу оцінку, нозиваючи «літературним спадкоємцем Гете», «австрійським Гургенєвим» чи «Копумбом Сходу»... Він богото зробив для розвитку психологічного роману, що остаточно сформу: вався у ХХ столітті. Цілий розділ європейської пітературної історії міг бути написаний поіншому!»
А скільки б утратили ми, галичани! Вчитаймо: ся в його з любов'ю написані про нас, колишніх, рядки, образи, типажі, які й понині ДеіндОо ще живуть, та чимало чого й згубилося хорошого на розпуттях велелюдних, і не завжди поправ МО
У 18/0 РОЦІ Ю Штутгарті вийшло друком перша частино головного твору Л. фон Захер- Мазоха «Заповіт Каїна» - «Любов», з якої й узято новелу «Дон Жуан з Коломиї» 1872 року вона друкується французькою мовою у відомому паризькому журналі «Ревю дю Монд», і автор стає пітаратурною сенсацією
Гемає, мабуть, сенсу переказувати зміст цієї цікавої прози, Слід відзначити лише, що мова автора напрочуд свіжа, соковита -- при всій поконічності опису, досить влучно Йдеться ж бо у творі про найвище в земному житті пюдини - кохання двох, із супутниками його незмінними -- печаплю, непорозуміннями, подружньою зрадою та проблемами, пов'язаними з народженням дитини |«за: ложмико кохання» -- так іронічно назипає дитя оповідач) Дія відбувається в саредо вищі голицької шляхти Коломийський Дон Жуан розпошдає авторові саою пюбовну м подруж
ню "сТтОорію в придорожнім корчмі, куди обох панів у підоарі, що вони польські поостанці, замкнули українські дядьки. Автор розвинув гому кохання й тому нопрямку, що подружжя, побудоване суто но чуттєвості, веде до закріпочення і агодом до відчуження та ворожночі між партнерами,
Но утримаюся від спокуси, аби не навести коротким уривок - спостереження, яке автор
уклав в усто свого героя - про народ укроїнський
«Що робить нош марод таким мелонхолійним й
Ріамино
Боно розпросторилася, наче море, й хвилюється мо вітрі, наче море. Вона мовчазмо обгортоє людиму, мов нескінченність. Чужа, як / природа
Людині завжди хотілося промовляти до неї й почути відповідь. Як крик болю, виривається пісня з ії грудей, і, не зчайшовши відзвуку, вмирає, як зітхання.
/ людській істоті стає тоді незатишно. Х/ба воно ме нолежить рівнині? Хібо не рівнино Її створило? Хіба рівнина лиш підкорила Її собі? Чи рівнина відштовхнуло ії від себеб
Мовчить рівнина, не дає відповіді...»
зумовно, відкриттям для багатьох ста-по своєрідне дослідження Леопольда фон Захер-Мазоха «Жіночі образки з Галичини» в перекладі з німецької Івана Герасима. З особливою теплотою описує автор перлину Прикарпаття -- Коломию, віддаючи містові найполкіші свої сантименти,
«Гой, хто захоче зобразити на невеличкій картинці Галичину, нехай поїде на ярмарок
до Коломиї Том він опиниться но форумі
давньої римської колонії, серед штовханини гендлярів, що пропонують, купують, сновигають туди й сюди, / побачить дивовижну країну, що пропливатиме перед ним у розмаїтих обличчях.
Иому здаватиметься, що він то на базарі
в богдаді, то на церковній площі якогось село у Ш/ворцвольді Як і том, ударять по руках омоглявий вірменин з довгим чубуком
го білявий швоб з короткою файкою в кутику
уст -- подібність повно, / він бачить, як Схід то Захід простягають один одному руки...
«Тут відбувалося переселення народів. Немає тут якогось одного жіночого образу, а
є галерея жіночих портретів, супроти якої
галерея короля Людвіга - вибірка потвор. Глянь довкола себе в штовханині? Кому ти віддоси //орісове яблуко.»
| намагається розділити непогамовний дослідник його, це яблуко, і між «малоросіянкою» та полькою, гуцулкою та єврейкою, вірменкою та черкескою... У кожній відзначає особливі зваби, притаманні пише її народові
Де то все ділося нині? Димом здиміло. Не той тепер Миргород і Коломия не та. Тільки и залишилося, як і тоді, на ярмарку голодне циганство, що «шманає» за недоглянутими гаманцями... А жіноче многоголосся перетворилось у квиління схрещеної в большевицьких котлах, затурканої буденними клопотами радянської жінки, що увіброла в себе хіба що одвічний сум своїх гордих різноплеменних попередниць
Цікаво, як би описав великий оповідач нинішніх базарних «коробейниць» Європи, які в часі безробіття заробляють торгом на шмат хліба для себе й дітей та каральні операції церберів із податкового гестапо супроти них - при жирінні мафії у верхніх ешелонах влади, брудну пайку та безлад на наших ярмарках, де перепродують усе з десятих рук - з усіх-усюд привезене нікчемне та каправе. Зчаста брутальною й сварливою -- не від СОЛОДКОГО Життя - стає ноша жінка. Зблякли б, нопевне, нині кольори у великого майстра слова..
«Л. Захер-Мазох і Україна» - іще одна стаття у «Всесвіті», більше бібліографічного спрямування. Автор її - Марія Вальо - зазначає «Хочеться вірити, що нинішній ренесанс інтересу до Захер-Мазоха, результатом якого стало нещодавнє створення у Львові міжнародного фонду його імені, викликаний не стільки зацікавленням еротичною тематикою його романів, скільки бажанням глибше вивчати його життя і творчість в цілому»
| дійсно, крізь роки забуття й несправедливого замовчування норашті повертається в Україну гом, хто «перший з чужинців звеличив наш народ з такою любов'ю, якої навіть гяжко межи ношими авторами знайти, , | перед цілим світом виявив його незаспужону
долю» |Л. Сапогівський, «Зоря», 1880, стаття «Захер-Малох і русини»)
аби нас
Хочеться вірити, що повертається, золишоатися тут доти, допоки Існує у
Красне Письмомство
Володимир ГЕРМАН
ю - З " й Й
Niestrudzony zbieracz, wydawca i badacz folkloru, etnograf, prozaik, poeta, dramaturg, tłumacz, literaturoznawca, pedagog, publicysta, językoznawca, autor znanego czterotomowego «Słownika języka ukraińskiego», historyk, bibliograf, redaktor gazety «Громадська думка» i czasopisma «Нова громада», przewodniczący kijowskiej Proświty – wszędzie B. Hrinczenko pozostawił głęboki ślad. «Więcej pracował, niż żył. Drugiego takiego robotnika nie miałem okazji widzieć» – pisał o B. Hrinczence jego współczesny M. Czerniawski. I. Franko stawiał Hrinczenkę na jednym z pierwszych miejsc wśród «bojowników o słowo ukraińskie» – pierwsze miejsce za pilność, talent, wytrwałą pracowitość i wszechstronność zainteresowań duchowych». Frankowi imponowała jego «gorąca miłość do Ukrainy, szczery demokratyzm, bystre oko na wady ukraińskiego społeczeństwa». Skąd jednak wzięła się ta niegasnąca miłość do rodzinnej ziemi? Przecież w drobnoszlacheckiej, zmoskwiczonej rodzinie Hrinczenków, która mieszkała na chutorze Wilchowy Jar i we wsi Dolbine na Charkowszczyźnie (obecnie obwód sumski), gdzie 27 listopada (9 grudnia) 1863 r. urodził się B. Hrinczenko, po ukraińsku nie mówiono. Matka go nie znała, a ojciec stronił od niego i zabraniał dzieciom używać «chłopskiej mowy», uczył mówić «po szlachecku».
Właśnie w roku narodzin Borysa carat rosyjski uwiecznił się na zawsze niesławnym cyrkularzem Wałujewa, którego działanie wzmocnił ukaz z 1876 roku o całkowitym zakazie ukraińskiego słowa.
Mimo wszystko Borys już od dzieciństwa znał mowę prostych chłopów, śpiewał pieśni, słuchał bajek i opowiadań. «Czarująca i głęboka, a zarazem niezwykle bogata ukraińska słowesność ustna tak zauroczyła i przykuła do siebie Hrinczenkę, że nie rozstawał się z nią do końca swojego życia» – zauważał badacz I. Bryk.
Pod wpływem Tarasa Szewczenki, którego uważał za «zjawisko fenomenalne, jedyne może na świecie» «w sprawie odrodzenia narodowego swojego rodzinnego kraju», bezpowrotnie wkroczył na ścieżkę ukrainoznawstwa: «Szewczenko od razu uczynił ze mnie ukraińskiego narodowca (choć dziwnie to mówić o chłopcu w wieku 13–14 lat). Jego poezja nie była już dla mnie żartem, a jego «Kobzarz» stał się moją ewangelią».
W czternastym roku życia Borys Hrinczenko przeżywa pierwsze ciężkie doświadczenie życiowe, prawdziwą próbę charakteru wielkiego człowieka. Aresztowanie, półtoramiesięczne uwięzienie za to, że czytał zakazaną «Parową maszynę» S. Podolińskiego, którą następnie dał koledze, a jego ojciec powiedział o tym szkolnym władzom; w konsekwencji wyrok na całe życie – zakaz kontynuowania nauki w szkole średniej i wyższej. Najstraszniejszym jednak ciosem był rozwój ciężkiej choroby, gruźlicy. «Żyłem zawsze samotnie, nie miałem żadnego wykształcenia, do wszystkiego musiałem dochodzić sam» – przyznawał się w liście do Iwana Lipy.
Wiedzę i erudycję Borys Hrinczenko zdobył poza szkołą. Był człowiekiem o encyklopedycznym wykształceniu, miał sławę uczonego i działacza kulturalnego, którego prace wydała Rosyjska Akademia Nauk, przyznając mu Złoty medal i nagrodę im. M. Kostomarowa; miał tytuły członka ukraińskich towarzystw naukowych we Lwowie i Kijowie.
Listy, zapiski dzienników i inne materiały archiwalne świadczą o tym, jak namiętnie walczył przeciwko straszliwemu poniżeniu słowa ukraińskiego, ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, i szukał wyjścia z tej sytuacji. Tak, w listach do swojej przyszłej żony Marii Gładylinej wielokrotnie podkreślał, że «dla nas główną pracą powinna być praca dla Ukrainy».
Ucząc w wsiach Charkowszczyzny, Borys Hrinczenko badał język ludowy, zapisywał utwory folklorystyczne, nakłaniając do tego swoich towarzyszy. «Ile zapisałeś z etnografii i językoznawstwa? Co zrobiłeś dla sprawy ojczystej? Musisz zapisywać ludowe utwory, materiały leksykalne, uczyć się języka» – pytania tej treści pełne są jego listów do nauczyciela Iwana Zozuli.
Pragnąc, by „wolna nauka przemawiała ojczystym słowem” do dziecka, B. Hrinczenko ułożył dla swoich uczniów „ukraińską gramatkę” i „ukraińską czytankę”. Podstawowym materiałem dydaktycznym były pomoce oparte na żywej mowie: przysłowia i powiedzenia, zagadki, bajki, dziecięce piosenki, przeważnie zapisane przez entuzjastę.
B. Hrinczenko wielokrotnie dowodził, że tylko nauczanie w języku ojczystym może przynieść narodowi pożytek: „Musimy dbać z całej siły, by nasze dzieci od najmłodszych lat wyrastały Ukraińcami, a nie moskalczątkami. Musimy zawsze mówić w domu po ukraińsku, a dopiero potem, znacznie później, uczyć się języka moskiewskiego, francuskiego, niemieckiego i dawać dzieciom wyraźnie zrozumieć, że językiem ojczystym jest dla nich ukraiński, a nie moskiewski. Bo jakim językiem mówimy i myślimy, takim i nasza myśl będzie: w jakim języku, takie i myśli człowieka: moskiewski język – moskiewskie myśli u człowieka będą”.
Ważnym kierunkiem działalności ukrainoznawczej B. Hrinczenki było wydawanie popularnonaukowych książek dla ludu, z których „można by ułożyć popularną biblioteczkę tak, by czytelnik mógł z niej zdobyć elementarne wykształcenie ogólne”. W listach do przyjaciół B. Hrinczenko stale podkreślał, że teraz „cała ustna literatura ludowa musi w setkach tysięcy „ludowych” wydań pójść w lud”, by „przyzwyczaić go do książki w języku ojczystym, a dopiero potem uczyć”. Martwiło go to, że lud nie zna większości najlepszych swoich bajek, dum i pieśni, że dzieci nie mają możliwości czytania ich w języku ojczystym.
„Co dasz dziecku czytać, gdy już nauczy się rozbierać książkę? – pisał B. Hrinczenko w liście do M. Kostomarowa, który podzielał pogląd, że „ludu trzeba uczyć nie na jego własnych utworach” – A dlaczego nie chcecie dać ukraińskich bajek? Czy Moskale, Niemcy i inni chowają swoje bajki przed ludem i dziećmi? Nie, oni tysiącami puszczają je w świat – to w pierwotnej postaci (Grimm), to w opracowaniach (Hoffmann)”.
B. Hrinczenko przygotował prawie 50 wydań: zbiorki bajek („Z narodnoho polia”, „Mudra dziwczyna”, „Koloski”, „Kuzmyna Try bażannia Kazky”, „Knyha kazok viршem”, „Ukrainski narodni kazky, vybrani dlia dityi”), dum i pieśni („Żywi struny”, „Dumy kobzarski”), anegdot („Wesołyj opowiadacz”), książkę „Bajky” i inne, które faktycznie dowiodły, że „idea ukrainstwa jest nieśmiertelna i nie można jej na zawsze zamknąć w więzieniu”, i zyskały zasłużoną pochwałę ze strony czołowych działaczy kulturalnych. „Wy sami, bez pieniędzy, wydaniami jedni, w ciągu 2–3 lat zrobiliście niemal tyle, co całe gromady przez 20 lat, ukrywając swoje ukrainstwo niemal przed samymi sobą. Dziękuję Wam za to wielkie”, — pisał Chwedir Wowk z dalekiej emigracji.
„BARDZIEJ PRACOWAŁ, NIŻ ŻYŁ”
O działalności Borysa Hrinczenki na rzecz ukrainoznawstwa
Czujmy się członkami powszechnej rodziny ludzkiej i weźmy sobie wszystko, co dobre, prawdziwe, wzniosłe i ludzkie, co wypracowała w ciągu swojego życia ludzkość, weźmy i uczyńmy to częścią naszej duszy: bądźmy równi Homerowi, Szekspirowi, Dantemu, lecz przede wszystkim pozostańmy sobą, bądźmy ukraińskimi Rusinami myślą, mową, czynem.
Borys Hrinczenko
Chociaż „tylko niewielu, bardzo niewielu ludzi spojrzało na wydawnictwo ludowo-oświatowych książek życzliwym okiem”, a „inni albo drwili, albo wrogowali”, mimo że Hrinczenko musiał za własne pieniądze najmować przepisywaczy i pod zmyślonymi pseudonimami przez wielu ludzi w różnych miejscowościach wysyłać rękopisy do cenzury. Czernihowska administracja „bardzo krzywo” patrzyła na jego pisanie po ukraińsku, jednak w nim nigdy nie budziła się wątpliwość, czy w takich okolicznościach warto to robić. „To jest przejściowe. Osiągniemy swoje — pisał w liście do D. Tkaczenki. — Nasza idea nie może umrzeć. Pokona przeszkody. Ja w ogóle jestem trochę fatalistą. Wydaje mi się, że dotąd z wszystkich moich nieszczęść wychodziło mi też dobro — to była zapłata za przebyte nieszczęście... Tylko nigdy nie wolno gasić ducha, nigdy!”
Należąc do narodu „pozbawionego praw narodowych” i odczuwając „cały bolesny ciężar takiego położenia”, B. Hrinczenko często w listach do towarzyszy dowodził, że trzeba stać się „prawdziwymi, a nie namalowanymi przewodnikami naszego narodu”, pamiętając, że „teraz jeszcze jest taki czas, kiedy dzieło wykonują jednostki, a czas, gdy będzie je wykonywał ogół, jeszcze nie nadszedł, choć nie jest tak daleko”. Przykładem osobistej działalności oświatowej starał się „poruszyć ludzi do jakiejkolwiek rzeczywistej pracy”, nieustannie przypominając przyjaciołom, że „trzeba przystosowywać się do okoliczności, działać szczerze, nieustannie, wtedy tylko będzie dobro”.
B. Hrinczenkę oburzało to, że do pracy ukraińskiej przyłącza się więcej „nieoświeconych niż oświeconych ludzi, a oświeceni ludzie wolą oddawać się literaturze rosyjskiej”. Niepokoiło go to, że ukraińscy bajkopisarze piszą wyłącznie „na pożyczone fabuły”, „zaniedbując własne skarby” – setki ukraińskich przysłów, na które „nikt nie zwraca uwagi”.
Pracując od 1894 r. w Czernihowie, B. Hrinczenko wydał kapitalne tomy ukraińskiego folkloru „Etnograficzeskije matierijały, sobrannyje w Czernigowskoj i sosiednich z niej gubiernijach” oraz „Iz ust naroda”, które W. Hnatiuk postawił na pierwszym miejscu po „Trudach” P. Czubyńskiego, a P. Czubyńskiego zaliczył do „najważniejszych wydawnictw na polu naszej etnografii, a nawet ogólnosłowiańskiej”.
Zbiory B. Hrinczenki wyróżniały się szczególną pełnią, bogactwem, świeżością materiału, największą obszernością próbek folklorystycznych wśród wszystkich etnograficznych wydawnictw końca XIX w. Niestety, zachowane przez B. Hrinczenkę od zapomnienia liczne narodowe skarby, jak zbiory P. Czubyńskiego, M. Drahomanowa i innych folklorystów XIX w., dziś pozostają niedostępne dla współczesnych jako rzadkie wydania.
Zbiorowa działalność folklorystyczna B. Hrinczenki w znacznym stopniu przyczyniła się do ożywienia życia społeczno-kulturalnego na Ukrainie, czego świadczy jego korespondencja z najwybitniejszymi przedstawicielami ukraińskiej słowiańskiej folklorystyki.
W Czernihowie B. Hrinczenko dokonał kolejnego obywatelskiego wyczynu: zorganizował przewóz z Kijowa części ukraińskiego narodowego muzeum znanego zbieracza starożytności i mецената kultury B. Tarnowskiego. W liście do W. Dubrowskiego B. Hrinczenko pisał: «Wspomniana grupa ukrainofobów bardzo się wściekała, że mimo waszych starań ziemstwo jednak przejęło muzeum. Gdyby mogli, to by je spalili».
W 1902 roku redakcja «Kijowskiej Starowiny» zaprosiła B. Hrinczenka do opracowania «Słownika języka ukraińskiego». Fundamentalne dzieło uczonego stało się jego największym wkładem w kulturę ukraińską. «Za słownikiem prawie zapomniałem, jak korespondować z ludźmi», i robię słownik rękami, i nogami, i zębami robię». Listy napisane przez B. Hrinczenka podczas wykonywania kolejnego „pilnego zadania” dla rodzimego narodu o takiej treści jeszcze bardziej przekonują nas, że było to jego naukowe dokonanie, wykonane „na granicy ludzkich możliwości”.
Przy układaniu «Słownika» redaktor na pierwszy plan wysunął materiały etnograficzne, które zbierał prawie z całej terytorium Ukrainy (ponad 1000 słów), a także zapisy wielu najlepszych zbiorów etnograficznych. Dlatego «Słownik języka ukraińskiego» B. Hrinczenka był i pozostaje nie tylko podręcznikiem do nauki języka ojczystego, dowodem jego bogactwa, ale także pełnym przewodnikiem po etnografii i folklorystyce, «obrazem narodowego charakteru».
Niezwykle ważna jest także bibliograficzna praca B. Hrinczenka «Literatura ukraińskiego folkloru», która pozostawała jedynym podręcznikiem z zakresu ukraińskiej folklorystyki do ukazania się «Bibliografii literatury z ukraińskiego folkloru» O. Andrijewskiego.
Przez całe życie B. Hrinczenko zbierał materiały etnograficzne, zamierzając je wydawać, o czym świadczy jego list do W. Hnatiuka, napisany 3 września 1908 roku: «Co do moich materiałów folklorystycznych, to na razie leżą wielką kupą. Drukować je oczywiście myślę, ale kiedy – nie wiem. Dotąd nie miałem możliwości zabrać się do nich».
Te zamierzenia nie zostały zrealizowane, a materiały etnograficzne przekazała żona B. Hrinczenki Hnatiukowi, a część z nich przechowuje się w rękopiśmiennych zbiorach Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.
Śmierć jedynej córki Nasti, a następnie maleńkiego synka Woli zadała ostateczny cios zdrowiu B. Hrinczenki. „Nie gniewajcie się, że nie piszę, nie odpisałem na Wasz ostatni list nawet... Liryka nie na miejscu, kiedy trzeba zaciskać zęby, żeby nie krzyknąć” – z smutkiem pisał w liście do M. Czerniawskiego 9 stycznia 1908 roku.
We wrześniu 1909 roku B. Hrinczenko wyjeżdża wraz z żoną na leczenie do Włoch. W południowym miasteczku Ospedaletti żyje myślą o powrocie na Ukrainę, zapalając się chęcią pracy. Pewnego razu po pracy, jak wspomina jego żona M. Zahirnia, uśmiechnął się i powiedział: „Zdaje się, że zamierzamy całą pracę wykonać na Ukrainie ruskiej, galicyjskiej i amerykańskiej”. W ostatnich godzinach życia, gdy udręczone serce wylewało krew, nie wytrzymawszy już do końca sił przeżyć i ciężkiej nadmiernej pracy, z ust Hrinczenki wyrwały się poetyckie wiersze:
Te ręce pracowały 30 lat,
z nich w ziemi
pozostał dobry owoc,
Daj, Boże, i nam takiego!
To, co B. Hrinczenko zrobił w ciągu swojego 46-letniego życia, można uznać za wyczyn. Świadczy o tym jego spuścizna epistolarna, która liczy ponad 500 osób i organizacji „ze wszystkich kulturalnych ognisk naszej ziemi”, które zwracały się po rady, pomoc, z pewnymi propozycjami i uwagami do tego sławnego Człowieka, który, według słów A. Pohribnego, „uosabiał jeden z wiodących duchowych ośrodków” na Ukrainie.
Dziś spełniają się słowa M. Sumcowa, że „w historii narodowego ukraińskiego odrodzenia skromne imię byłego ludowego nauczyciela zostanie zapisane złotymi literami”.
Lidia KOZAR,
pracownik Instytutu Badań Biograficznych Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
czedim Hm
potr!
Khar kteJu
(741
kharju me |
(nev. i och
bo ko"
povid i (
;
ZHyTTeT Uzhu povert
I MS
. . profoso ii
su osi koho 1INOTY
pati mIRRAI | HI
n" n"
ueťyu; a KINchCHAOY m
CHYSLOM», KAK GSuUe
(lovo PROSVITY
ZH romMIV3S'koho
lmenvnydiachky
ii IRO IRO)
STU
I
EMO,
M I)
11| 1 51
he YmI DROuA"O VOHO !AVYU:V"AVOIT ry i h) | ),14 inavskym M Kharkivskoho
14
h)
ie)
ptературного факуль
Su, cho
Tse fer) IY
der y iachanbochii ! 1 NO) ri zako peresuvaty v ipara i VLKSM tse daie IMOHY omu M pidtrymuvaty u seli SVOIKh | materi yulychiv he vtomy chas po hu vav HOLOD. Py pia ipaadauynttcha Kharkivskoho RY 7 CHI. m roho batko petor derzhutavers'y U v zo, ry
HUTI! radniai kOoO
komu KOM 'URIIKh
ChZUUDIVNNIM Ts I Emi
IN
| «yi
hratsykh na posadi dotsenta literatury | IA NOM U
i yno?
re pa
ni i M Nd | NIOVYMU A, si «ERAU RI LI 10356 roku IMT z
buv zarakhovanym
derzhuniversite tu
tg
khIDNYM Na
IMT
HOMOChA21S
Shevche me
do aspiranturę Kyivskoho nka.
udo-
vyi Zi ! rokiv pro shcho svIDChYITS' DOVIDKA Otzhe
tvorche
V
derzhunterver eti doslIDNYTs'K U
in
y
v koho Tatusia
ykladа! а
robotu v
TORA LOS'
akti Insti
nove
zhyttia, napruzhene i dosyt' tsikave KYIVS'KOmU provadyt'
IVIhU U Ti
ptературознавства Академії наук УРСР.
gruntovnym naukovyi hvir: ukrainska literatura pershoi polovyny
KhIKh stolittia
Shevchenko |
«Naukovykh zapyskakh derzhuniversytetu Mo 1. 19039)
nepriiemna podiia, koly
(chastkovo nadrukovanyi u Kyivskoho
dosyt' a naklepnytskoiu
zaiavoiu vykladacha universytetu vchy
buna batka vyklyuchyly z lav VKP(b), ale cherez
kandydativ u rik ponovyly i
odrazu zh pryinialy u chleny VKP(b). Treba znaty, shcho dlia toho chasu tse bulo neabyiake vyprobuvannia -- pozbutys' doviry
Deiakyi
«1 4 ( MIS) I
sat'ky
14143 KIM
ia LY
pidval'nu kimnatku na vu LyTsi Ker SYNNIIY Zghodom tato vidshukav malen'ku nedo-
dovanu khatynku parovoznoho depo. l BUDIVNYTsTVI | Ta
khatynu dovelosia prodaty, vyruchyvshy takym chy-
nom hroshi dlia vyplaty
ta babusia Kateryna do LYTsi Shchemila dusha
na Batyievii
D LI splatu 43
Domovylysia
HU didUusevu
Hori po
KOTsTTI
kha!
za KYIVS'SU
H) IPTIa
Niechętnie wyjeżdżali dziadek Omelan i babcia z dawnej wsi, z domu, który sprzedali prawie za bezcen. Bo po takim prawdziwie ludzkim głodzie trudno było znaleźć kupców.
Przyjechał dziadek Omelan do nowego mieszkania, rozejrzał się. Pochylił posiwiałą głowę. Ale przecież nie da się porównać kijowskiej Batyjewej góry z Romnami czy Owłaszami. Lecz cóż mógł zrobić, skoro wyrwał się z głodnego, kiedyś bogatego kraju. Z dawnej Hetmanszczyzny.
«Nierozumni! Zmarnowaliście Boży raj... Hetmanszczyznę!!»
Podrapał się po potylicy dziadek Omelan i chwycił za siekierę i rębak — nowy dom potrzebował jego zręcznych rąk. Zaczęli żyć na nowym miejscu i wkrótce pojawiła się…
Tam, dokąd się przeprowadzili dziadek i babcia, jedna połowa domu miała piec, w którym wszystko piekło się i gotowało bardzo smacznie. I teraz, wspominając, oblizuję się i w wyobraźni cmokam nad słynnymi borszczami, paskami i pierożkami, wyjętymi z tego pieca.
Oto takie i takie — w domu pod Batyjewą górą, na mojej dziecięcej kołysce zaczynało się poznawanie świata i jego okrutnych praw. Bo gdy z tym domem wszystko mniej więcej się ułożyło, pojawił się jeden maluch. Tutaj i jego testamenty, twoja praca, aż po wyrabianie różnych dziecięcych akcesoriów. Znowu przejawili się…
Dziadek opowiadał bajki. Oni nie… Teraz już… Jakie one były piękne, jakimi… Tak, tak, dziadek się cieszył, że to dobrze, że przedłużą jego ród… Dla cudownej umiejętności dziadka, który opowiadał, pomieszać… ukraińskie, jakieś… pachnące… świat… mnie, jeszcze mi… i z tych prostych opowieści nagle napełniała się chlebem, salem i łakomie… Bo w każdej bajce dziadka koniecznie była mowa o jakimś bohaterze, który gdzieś tam wędrował. A powiedzieć… nie, to Landrynka bez tradycyjnej… Jedzeniem. A w tobołku ten sam „Latarnia”… chleb, sało i koniecznie czosnek, pomarańczowego koloru… co dodawało mężczyźnie… zdrowia i wytrzymałości. Czy to sam otoroszok wyruszał na spacer… jakiś żołnierz?
Ihor Rusaniwski
(Ciąg dalszy. Początek w numerach 5, 9).
„Uważacie za celowe rozstrzelać. W spisach podajcie imię, imię ojca, nazwisko, rok urodzenia, ostatnie stanowisko lub miejsce pracy przed aresztowaniem, a także krótką treść oskarżenia z podaniem, czy aresztowany przyznał się. Wymienione spisy wyślijcie nie później niż 23 lipca”.
Szefowi kijowskiego NKGB Miesznikowi przedstawiono przez jego podwładnych listę do rozstrzelania, która wydała mu się niepełna. Rozporządził więc dobrać aresztantów i z nich wydusić „wszystko, co potrzebne”, byle tylko przypodobać się Moskwie. Nikt nie wie dziś, ilu niewinnych ofiar legło w ukraińskich jarach i lasach według czarnych list NKGB; naboi kaci nie żałowali, wojna, jak mówiono, wszystko usprawiedliwi. 6 lipca 1941 roku, rzekomo na podstawie decyzji prokuratorskiej, wraz z grupą wykładowców i studentów uniwersytetu rozstrzelano mojego ojca. Wszystkich ich oskarżono o organizowanie „kontrrewolucyjnej nacjonalistycznej grupy”.
Jasne jest, że żadnej „grupy nacjonalistycznej” nie istniało; widać to nawet z tych odpowiedzi ojca śledczemu z 29 czerwca 1941 roku.
Pytanie: Do jakiego okresu odnosi się powstanie waszej organizacji nacjonalistycznej?
Odpowiedź: Prawnie żadna organizacja nacjonalistyczna nie istniała, była po prostu grupa ludzi, którzy zbliżyli się do siebie mniej więcej pod koniec 1939 roku. Byli to osoby, które zeszły się ze sobą w kwestii narodowej, a w szczególności: Nahornyj, Łuhowyj i ja (Rusaniwski). Do nas garnęli się: Bondarenko, Jefremenko, Czubacz, Kamyszanczenko, Bazylewski, Myszowiec, Bulat. Żadnego określonego kierownictwa grupa nie miała, ponieważ każdy z nas nie uważał siebie za członka jakiejkolwiek organizacji, gdyż to od razu nadałoby jej odcień „kontrrewolucyjności”. Nikt nie pretendował do roli „wodza”. Sprawa polegała na poszukiwaniu ukraińskich tradycji, poznawaliśmy ludzi, którzy cieszyli się autorytetem w świecie naukowym, interesowaliśmy się poglądami akademika Krymskiego, profesora Hrinczenki, Ohłoblina, Pietrowa. Wykazywaliśmy zainteresowanie nastrojami
Mózg z bajką dziadka Omeljana. Chata Batka na Batijewej Horze często śni mi się po nocach. Oto i dziś mi się przyśniło: jakbym siedział z tatusiem przy stole, on pokazuje mi jakąś książeczkę z bajkami, z jasnymi rysunkami, gdzie
na podwórku pełno słońca, ptasiego świergotu.
Śmieję się do taty, on śmieje się do mnie.
Nam obu tak dobrze, tak radośnie.
Budzę się z tym samym uczuciem uniesienia i rozkoszy z jedności
z ojcem, z tą niezwykłą lekkością, która przyszła do mnie za sprawą cudownego snu.
Uświadamiam sobie, że to tylko sen, (choć już jestem dorosły, ogarnia mnie lekki smutek, bo już tak dawno, jak odszedłem z tej chaty, żeby nigdy do niej
tatuś już nie wrócić.
22 czerwca w nocy Niemcy napadli na Związek Radziecki, napadli na Ukrainę, rozpoczęła się straszliwa wojna, która trwała prawie cztery lata i zamieniła moją rodzinną chatę w pogorzelisko. A 29 czerwca, także w nocy, aresztowano mojego ojca. Rewizja trwała krótko, po czym sporządzono akt, który poświadczał, że na podstawie nakazu nr 82 z 20 czerwca 1941 roku pracownicy NKWD: porucznik Mol i sierżant Motyr, w obecności zajmującej [lokal] Wiery Aleksiejewny Babet, sporządzili akt konfiskaty u obywatela Makara Ołeksijowycza za
kraj na
adresem: Batyjewa Hora, 10 linia, budynek 7, mieszkanie I. Takich dokumentów: paszport, legitymacja wojskowa, legitymacja związkowa, legitymacja partyjna. Książki:
„Patriotyzm” D. Doncowa; „Nacjonalizm” D. Doncowa; „Przeklęte lata” J. Klena; „Herbarz” J. Małaniuka,
„Gdzie stoimy” J. Orszana,
6. „Epoka nacjonalizmu” J. Orszana,
i J. Tiutiunnyka.
[...] 2 4
i. „Rewolucyjny żywioł Rosji”; 5. „Życie i twórczość” (na 12 stronach); 6. „Nowa literatura ukraińska” (na 165 stronach); 10. „Różne notatki” (na 15 stronach). Na naszą stromą ulicę „czarny kruk” nie zdołał wjechać, dlatego porucznik i sierżant z aresztowanym zeszli na dół. Już mijając depo ojca, zawieźli go do słynnego więzienia na Łukianiwce, gdzie formalnie odbyły się pierwsze i ostatnie przesłuchania. Nie było ani sądu, ani adwokata, ani świadków, wszystko zostało z góry ustalone i zarządzone przez głównego szefa NKWD Miergułowa 23 czerwca 1941 roku, tajnym dokumentem z Moskwy do Kijowa Мешику за Мо
2445 Rozpatrzcie sprawy wszystkich aresztowanych, będących w waszej dyspozycji, znajdujących się pod organami NKGB, i sporządźcie listy osób, których Wy
A. Krymskiego
w Spilce pisarzy, zwłaszcza w tym, na ile twardo zerwali z tendencjami nacjonalistycznymi Tyczyna, Rylski, Janowski, Iwan Le,
Pytanie: Jaką pracę wykonywał każdy uczestnik organizacji?
Odpowiedź: Już mówiłem, że nie była to jakaś sformalizowana organizacja, lecz po prostu grupa ludzi, znających się wzajemnie, dlatego nie istniał żaden podział pracy... Było natomiast tak. Każdy starał się dla siebie wyjaśnić nastroje swoich towarzyszy: wykładowców, aspirantów, studentów, co myślą o osobach, które wcześniej doznały aresztowania, słusznie czy na próżno oni ucierpieli. Wszyscy zgadzali się co do tego, że to swoi ludzie, tylko nieco zastraszeni. Wiele pracy polegało na wyjaśnianiu takich nastrojów w naukowych kółkach,
zokrema w folklorystycznym kole, które prowadził Maksym Nahornyj w uniwersytecie i w instytucie pedagogicznym, w naukowych dyskusjach na tematy literatury w uniwersytecie 1 6 akadem. Zokrema, kiedy w Instytucie Literatury wygłoszono referat akademika Biłeckiego o periodyzacji historii literatury ukraińskiej, w którym wysunięto tezę o wyzwoleńczej walce ludu, wywołało to wśród nas wielką satysfakcję. Uważałem tę tezę za całkowicie zgodną z prawidłowościami, bo często popularyzowałem j
serед asттрантiv i studentiv Nahornyj
Ek
A t
te
sazha zhy a R
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
також популяризував цю іде» - ; | | - зар раці рДАДИЙУ они | рон Як я раніше говорив, близь-але все це зводилось тальки до розмов. А вони з нами роблять, переслідують кожу своїй дисертації на томі ен орайри 31937 сне був Нагорний, також Луговий. якщо такі розмови глибоко ворожінашій ного порядного інтелігента Хіба не с народні духи в нуйерати лоб ча б чем з о дуже добре знайомий з Чуба- | партії, то мені навіть незручної прикро пам'ятаєте, як цькували мене, цькують Р | : ; шм за увесь час предметно говори , т; ЧУ'якою ве. Є «ПУПОК тикував роботи Стебуна та іншит разів два-три. З БондбовниЯЯ о Єфрекана про це. Невже ж я зійшов на ще й зараз з вж ту С літературознавців, яка її недооцтпиювали менком знаго, С р ШЛЯХ СВІДОМОЇ пропаганди якогось ворогешньої влади. Й й - Напочатку кожен учаснижерупиери б ситим але накали з ними не жого парти 1 народу лозунгу, а далі цей -- Вона, влада, завжди була такою 1 за - Ре озмов - З тикував окремі недоречності в проведенні а розу і раще тро них може шлях тривів би мене до ще більш актив-царя, їі після царя, ї потім такою буде І національної палітики нашої партий, зо та 1939 ро зіадреленкамоназ РЕНО ворожої Оіяльности?. Та, на моє Треба не давати тій ВЛАДІ ЖОДНИХ ПРНСЦЕ п | рзук-о цамиц ще з 15 оку, з Бондаренком : і щу з ЧУ ча ніше правило зарема мовної, літературної, театральної, 1940 року. Коми пи та ко р о наці залень о реа НКДБ поклали прай цій на зачіпку, Це НАаЙГолови Р Ж з Україні замало дітературно-ла З дет 9 еякі гитання, але загалом строї такі очевидні... ГІ всеж, ягадаю що -- От-от, вижити, анежити Легко про Н | - жна 106 ї | і Руни - - Звач журналів обурювались митзак бе у «МО зо0оровиц комуніст З ним я знавони нетакт аж надто тяжкі, щоб заних це говорити, таточку. є зачика, немає ПЛ санрбУ ори Чекай серубря ко тямо шомий з 1937 року. Ї з Базилевським знищити мене фізично. Тому натрикінці зачіпки. Ні Макар, нія цього не визначаємо б викликало серед нас но волення знайомий з 1937 року, про мот настроївін трошу помилувати мене ії мою сім'ю ї Визначають ті, хто забирає- Чує моє сер- З акурналу. «Літерат за ї рівництві знає, мав з ним бесіди стосовно питань дати можливість стати чесним раце, що не побачу вже свого чоловіка, - , У питератур «критика» та нацонально-культурногобудівництвана дянським трудівником навіть коли з-за грат вирветься, потра- "«ТПературної газети» мало українськит Україні З т М а е | 1 р оваришами ІМишовцем та Арештований Макар Русанівський пить до штрафбату, на передню лінію прональтвао кадрів. Це, безумовно, було Булатом бесідував разів два, перша бесіда рку нерж уіню вай н несправедливо, зрешто? » б х калаос панна | зору віцанимм ЦК о еВіи зано ви о коданьня мажнароадного стпта новища 8 Звісно, у всіх відпПОВІДЯХ мого батька -- І все ж сподівайся на повернення Я і санувуютінироци еобріня яр теле авало | тпакому дусі, як я говорив, у другій бесід! простежується вправна й уміла рука зараз оце міркую, як воно буде з тими . довжувались стосовно реч 5 сб ра зн про закриття газети «Віста». | слідчого НКДБ, та навіть із такого тексту німцями, чи далеко дійдуть затятий вони і Р я з ль - -- пока сбразниноми дани рони рр о А ж дю цупота видко, що ніякої «контрреволюційної народ із своїм «орднунгом» Зі 3 ила теред собою ваша націоналістичної групи» не Я ням українською мовою те » | 7 рупи» не існувало. є ранню мову, що заряд і уезіям зерен Зеальі ЗНО особисто ставив перед собою мету -- по- Німецьку окупацію Києва описують в русифікація ом МА У о ЦЮ З 25400111 З - 500 3 дн дм ОО усяко Одні воачають) У Рв З ротчну О Особливо багато розмов точилосяна- Б 55 б що п НО опери сум зі ри да райо фі - вкало становища з українськоюмовоюв ЕЕ 39555 1 Ха розтата ЕНЕР ДУ ОКА РЕ ЕЛА СН в Київськом у університеті. Адже після обо он знов 039 ха й суогУ м щої точки, де масовим героїзм не мав меж. г 1957 року більшість викладачів, які чи- Ко Що. о ре оч б ог 5 урудималюють Ж оре Ре сні тали тредмети українською мовою о 00000100200205000 ть 'сосЗсю за ючи окремі сплески диверсій, деяю парості і перейшли на російську. Більшість КО 95800000 5035 15 бро 0 ЧАДО З : ПЕС ИНА АЛЕ РН улна У , . ці А о - . РУ С німецьких служб: поліцію, жандармерію, Е профстилковит зборів, засіда та а СО зо бно Ю - ; У реддоди рад теж ра дили ко дал ско аа зорею 2 20 . З9О 05009960 зом СД, гестапо. Усі ці служби діяли при все мовою. Усе це викликало різке невдоволен- Хе зроб. деко о 200 28 З здо ТОРГУЄ НІМЕЦЬ КО КУМ Р НД ЕН раАСЬНА РЛю С Тараса Шевченка 7 а на Фра лора б ра ою ная еКо аа ай і центр міста оперезали стовпи з колючим : ї шжуєт а Хо ср о зо і дротом, звідки мешканці були виселені. С озенінм 5 Барум є нм омього х о зу цем Ж і | Центрналежавтільки німецьким офщерам населення говорить своєю с : пово 00033373 - 98» и та їхнім службам, діяли пропуєкнт пункр р ото мовою, БАН ти, існував усе той же споконвічний-то все давало основу вважати про посиі
лення русифткації міста. Те саме можна сказати ц тро пїнші галузі національнокультурного будівництва... Ми також
й ж я фа Р б че б
німецький орднунг, перескочити який бул і дуже важко І все ж, навіть у центрі, на самому
со хрещатику, злітали в повітря цілі будинвано о НН ри нальні б. | з ск о а 5 он Ме і МУ ки, ховаючи під собою завойовників. кадри, що в на багато З о 0 01000680 3 ооо Натомість хапалися до розстрілу заруч- 5 : еррете зепиіаньовоь 884 З о ники, лютували відповідні служби, людей, які незнають національнит особ- З сливи пу ливостей українського народу, а це тильки бадоію ЗНА о де Ч , ті бу іна коді такій важливій справі. За- - хто це гахкає оті будинки? -- дамам ої запитував сам себе дідусь. -- Невже якісь - галом ця критика була здоровою 1 не з ЧА За диверсійні групи Зносила якогось ворожого характеру. Інші понос АЮ зобов о й 051 -- Про диверсійні групи не думаю, -- питання економічного, господарського | МН 00 казала мама. -- Пам'ятаєте, я розповідала спрямування мене та інших мало з вам про нашого інститутського донощика ; зо. 2 Зуриди хтба судананнвног нак чер- ОН М ОО Кр НЕДБ Так ось, перед самим відступом ; УЗ ння | - : рили ви тро ЗОНОЮ З З КОЖ ВЗ єхидно мовив: «Что, вражонка, остаешь- І ЗАЙ воєнну міжнародну обстановку? Чи бага- З З ХУ Ж п у НВ сяснемцами? Ну-ну, оставайся, оставайся, . то провадили бесід про міжнародну но У Щ о взлетишь тьт с ними в воздух, вот тебе мой - | | політику нашого уряду та тро воєнні ЮК ССС---- | Х У сказ». Тепер мені дещо зрозумілий той - яжожливости нашої країни? СО ОБИННР Ро Зак СО його вислів він, очевидячки, знав, що в СД Відповідь: Про це я говорив уже потеоо Зо Со будинках закладені міни. Так що, на мою 1 ЗНЙ редньо. Можу додати ще те, що з різних ВХ Зо думку, ці вибухи -- справа рук радянсь- Й цій у багатьох із нас виникло ких органів Тільки незрозуміло, як їх : й З враження, що Радянський Союз не готоою кн підривають - - кій вий до втйни, ї цим я особисто пояснюю юю з з з -5 -- Але навіщо підривати, навіщо усе УЗД наш договір із фашистською Німеччиною. НИ озенкк 0в нищити, щоб потім знову будувати? Якщо Ж Я особисто мав переконання на досвіді 939 ДОКОМИНОННОМОНННМ 0 одадУМ вони не думають перемагати тімця, це да боротьби Червоної Армії у Західній Зо вна зобнесьмно мо з онернакоо - оо З З Ро одна справа. Але ж наша пропаганда на ; обр Україні їв зіткненні у Фінляндії. У тої ЗО он о о Зо з СО всі боки кричала, буцімто німець 1 не - й час, як катиталістичні 1 фашистські нн 2 о З3 | ЗК посміє сунутись до нас. А коли й сунеть- - Ро країни посилено готувалися на нас на- 2017 9 роз з доз Ха ся, ніколи не дозволимо йому перетнути ; од пасти, ми недооцінювали сили ворога, 50050033 53 3598 Мо ЗДО 09 кордон, а коли й перетне, то буде його я 3 переоцінювали свої сили і можливості. Со ВН ой о з «02 останній крок. Друга справа, що в і Зокрема, мені здавалось, недостатнім є х ЖИ ви більшовиків великий сумнів стосовно - | також моральний стпан населення у зад з повернення на Україну. Але хто питав у - всьо зв язку із деякими економічними 1 гостпонас із тобою, чи хочемо ми жити під 5 ЗАМ дарськими труднощами у нас в країні. німцем! / як Багато мої знайомит, цивільнихг її | Некламацанаанм мам -7 Ніхто й не спитає, тату. Одначе мені - Р втиськовит, ще в 1940 році говорили мені, Відповідь: Цілей та завданьнебулотне вести свою працю так, щоб досягти ще Так аздається, вони ще оговтаються втра- | для того, щоб відбити або зламати силу могло бути. Я особисто ставив перед ширшої національно-культурної роботи 0/| та України, а тим паче можлива втрата у завништього ворога, особливо Німеччини, собою мету повести свою працю так, у всіх галузях культури», -- ці батькові самої Москви означає смерть для і нам потрібно два-три роки. Ось чому я щоб досягти ще ширшої національно-слова можна ставити в голову кожної більшовицького режиму. З одного боку -- ; із сумом дивився на перспективи можли: культурної роботи у всіх галузяг національно свідомої справи. І це німці, з другого -- японці, більШОВИКИ В вого зіткнення з ворогом. Що ж культури. Дегто натякав тро найголовніше, що його хвилювало, це він можуть опинитися в лещатах. Хоча якщо ь стосується мого особистіого погляду на національно-культурну автономію, але доводив щоразу своєю працею -- ночами, японці втримаюоться, більшовики зроодр- - ерелентй фашистської Німеччини до на якій основі мусить бути ця у маленькій кухоньці, наодинці із своїми | ЛЯТЬ усе можливе, аби вибити німців З у України, я завжди вважав, вважа і вважаавтономія, буржуазнай чище там якись, думками і прагненнями України, потенції у них ще вистачить Да тиму ці претензії лише колоніальними, про це навітпь не ишлося, бо ніякої яс- Ось чого так запекло боялись і бояться -» Справді, невірю, що більшовики отак і Ж; | оскільки мені це відомо із самої супи ності, на мій погляд, тут не було. всі тоталітарні режими -- національно відразу и здадуться Україна для всіх ЖУ 4 і нацистськофашистської екстанст в Запитання Де провадились зібрання свідОоМОГО ЧУТТЯ І правдивих знань зістОрІї ласий кусень: німці ще м 1914 році хотіли чф й і б СРИТВ, Тому я б ніколи не міг погодитися вашої групи? свого народу А це ж і є те, що кожного 11 зага рба ги, за ними поляки.. І все-таки 5 о г -я м будь-якої мети з позицією Відповідь: На це запитання я відповідаю | разу дає поштовх до всякого відродження зробити їм цього не вдалось Не вдасться і, Ре захлдноукраїнськит націоналістив, які катпегорично, ніякит спеціальнит зборів йнатхненного поступу до звершень вім'я | й цього разу. Га й більшовики Україні а | покладають надії на фашистську не було, як 1 визначеного місця збору. свосі Вітчизни Мій татусь перебував під | Чимало насолили. Розтерзана, нещаєна , Німеччину. Про те, що треба зберегти Бесіди провадились час в1д часу, впливом творчої потенції, відчував себе Наша мати, ї коли вже на цю землю г писици союз з ростиським народом, я стпізодично, більше всього у час прогуля- нагребені літературної хвилі, хотівчима- СПУСТИТЬьЬСЯ ота Божа благодать? 3 цього Ч наколи ме мав сумніву як з об'єктивної, нок,зашклянкоювина увинній крамниці ло встигнути сам, ще й нас із братом боку -- фашисти, з того більшовики, так 1 з суб'єктивної точки зору і, найрідше, на читись квартирі, За увесь вивести в люди. Не судилося батькові 0 усяким точить нашу Україну! ре Поджреслюлт, що погляди мої на перспек - час Нагорний був у мене два-три рази, цього зробити, вкоротили віку, не маючи Це, так би МОВИТИ, був сплеск дідусевого 3 тиви втуини СРСР з катиталістичними чотири-п'ять разів зал одив Луговий, два на це шякого ні юридичного, ні морально-одкровення оо здеобі льшого він мовчав ! о ктрашами були погмурими. Знаю та кож, рази Комишаченко, ото її усе Які вслись го права. щось мийструпавю у своїти Оуді Попе редти Д що такий настуртй ніяк не сумісний з розмови, я вже казав вище | ще раз Мама лежала в роапуці, Дідусь, як господар гримав ту буду дли голубів, у май - обов язком кожного чесного громадянина підкресл юю, ніякої органазації у нас не умів, заспокоював зуло сухо ! приємно пахло стружкою Й й з "ЧИЦОЇ ратни. -- тдвищуватьи моральну було Кожного з названих мною товаришів - Ти, Ліл0, віаьми себе в руки, можели пюбив забиратись туди, під ноги дідуся, Мч силу народу. не можна навіть назвати націоналістом во, це якесь пепорозуміниня, та й годі Ось 0 Грався стружкою ї різним дерев яним дз Запитання: З якого период єиц о зна- Дехгто висловшовавй своє невдоволення побачиші, його зиПуУЄТтЯтТЬ Хіба міг такий дріб пнаком, що лежаию просто дал г. цомі з кожним учасником ціЄє ерупи, яка пижмо Чи іншими питаннями сумирний чоловік перед кимось гам запи У час німецької! окупації, Та ще змАлм" н провадила націоналістичний роамоєи та національного будівництва, ишолося наєтть ПИТИ шипшись Оп оснопного годуткатьни ка Мого н агітацтпо? про національно-культурну аєтомомиіо, - Ой, тату, ви навіть не уявляєте, що газ, ноша сім'я герпиль чималі нестетки - й | с «І о -
...Mama pracowała w muzeum, zajmowała się eksponatami. Ona też, jak dziadek Szewczenko, zanim tu przyszła, była przy tych rzeczach przydzielona... Kilimy, gobeliny, rzeźby, rękopisy i tym podobne. Resztę eksponatów, jakoby ewakuowanych, później okazało się, że wcale nie, po prostu porzucono pod Mostem Dniepru. Właśnie tak, jak w wodzie, bo ci, którzy mieli je ewakuować, tak się spieszyli na drugi brzeg, że zostawili muzealne relikwie na pastwę losu. Pewnego dnia do mamy, która wtedy mieszkała w Pałacu Mariińskim, przybiegł zdyszany czerwonoarmista i poinformował, że pod mostem leżą jakieś spore skrzynie z napisem „Muzeum T. H. Szewczenki”. Mama i jeszcze kilka osób pospieszyły tam, a to, co zobaczyły, bardzo je poruszyło. Wszystkie jedenaście skrzyń walało się pod Mostem Dniepru. Mama spojrzała i wybuchnęła gniewem, a skoro moja mama wybucha gniewem, to sprawa jest poważna. Mama rozejrzała się dookoła i zobaczyła na moście saperów, którzy najwyraźniej przygotowywali przeprawę. Dowodził nimi jakiś młody porucznik. Więc rzuciła się do niego.
– Słuchajcie, towarzyszu – powiedziała. – Tam, pod mostem, leżą bezcenne rzeczy. Trzeba je natychmiast stamtąd zabrać. Potrzebuję do tego waszego samochodu i kilku żołnierzy. Dokąd wieźć, ja pokażę.
– Ależ, ciociu, co to za rzeczy! – odsunął się od niej porucznik. – Dziś albo jutro tutaj będą Niemcy! Czy pani tego nie rozumie?
– Ale to naprawdę bardzo ważne. Niemcy przyjdą, Niemcy odejdą, a te rzeczy przepadną, zaleje je woda, spali ogień, w końcu ktoś je rozkradnie. Ukraina wam tego nie daruje!
— Ależ nie dam samochodu! Nie mam prawa! — podniósł głos młody porucznik. — Czy pan nie rozumie, że za chwilę tu będzie wróg, a ja mam rozkaz wysadzić most i koniec! A pan tu wchodzi i przeszkadza ze swoimi rzeczami!
— Nie moimi, lecz narodowymi! A pan, jako dowódca, musi dobrze wtłaczać swoim żołnierzom: dobro narodowe trzeba przede wszystkim chronić jak źrenicę oka. O tym zresztą mówi wasz statut i przysięga. Tym bardziej że to eksponaty Muzeum Szewczenki. To dasz samochód czy nie?
— Szewczenki? To inna sprawa. Bierzcie naszą polutorkę i wieźcie, dokąd trzeba. Dam wam jeszcze kilku żołnierzy.
Szybko załadowano te skrzynie i zawieziono je do Pałacu Maryjskiego. Żołnierze wnieśli skrzynie do jednego z pokoi na rozkaz swojego porucznika. Niech Bóg da zdrowie temu porucznikowi, który poszedł na ryzyko i pomógł uratować bezcenne eksponaty! Niech Bóg da zdrowie także temu żołnierzowi, który przybiegł z wiadomością o porzuconych skrzyniach! Choć o jakim zdrowiu tu mowa! Nie ma nawet nadziei, że przetrwały, wpadłszy w wir tak okrutnej i bezlitosnej wojny. Jednak one dokonały wielkiego i szlachetnego czynu. Dzięki nim właśnie istnieje dziś Kobzarz.
Eksponaty muzealne leżały pod [...] stołem; trzeba było je przepakować i sprawdzić według rejestru. Do tego zabrała się moja mama i [..] przeglądające, strażniczki i ochroniarze, którzy pozostali przy muzeum. Pomagali przepakowywać muzealne rzeczy, a dopiero potem ... W ten sposób w końcu dostarczono je na ... i umieszczono w jednym z ostatnich ... ochronę. W ten sposób ich wszystkich ... na drugi brzeg Dniepru, dalej do ... potem jeszcze dalej, przyłączywszy ... galerii, w głębi ... I tak uratowano. ... muzealnej pozostała jeszcze spora liczba eksponatów, których nie wywieziono.
…ich uchronić? Za tę niełatwą sprawę wzięła się moja matka. Działała półlegalnie, a przy nich legalnie, i zdobyła przepustki dla siebie i dla dziadka, bo prawie codziennie odwiedzała ich obu. Oprócz dziadka dozorcą był jeszcze stary Juchym Najda. Pamiętam jeszcze sprzątaczkę, tylko nazwiska jej, niestety, nie pamiętam. Niemcy mamy nie ruszali, bo do nich nie dotarło, że mama ma męża represjonowanego przez stalinowskie organy. Choć, myślę, mama mogła im o tym nic nie mówić.
Uważając za niecelowe dzielić się z kimkolwiek swoim smutkiem, tym bardziej że matka była przekonana, iż jej mąż jeszcze żyje, bo o nim nie mieliśmy żadnych wiadomości, żyliśmy w tej niepewności, choć mówiono, że…
Trzeba zrozumieć: ktoś uciekał, ktoś nacierał, były represje, niedostatki, miliony ludzi migrowały na ogromnych przestrzeniach. Zmuszały ich do tego okrutne reżimy totalitarne, a ludzkie życie przy nich uważano za nic niewarte. Teraz tak właśnie zaczynam myśleć, a wtedy, w wieku czterech lat, tylko mocno trzymałem się matczynej spódnicy i nasłuchiwałem dalekich i bliskich wybuchów, które dochodziły stąd i zewsząd, na różne sposoby burzyły naszą wiejską ciszę, albo z ciekawością obserwowałem rozmaite życiowe wstrząsy; najczęściej była to nagła obława, zwykłe polowanie na dorastających młodych mężczyzn i dziewczęta, by wywieźć ich do Niemiec.
Oczywiście częściej zabierano tam dziewczęta, chłopców w swoim czasie wcielano do wojska, a dorastający się chowali, jak tylko mogli. Dziewczęta szczególnie cierpiały w tej ojczyźnie Niemców, a potem także na ziemi rodzinnej. Tragedia tych dziewcząt nie doczekała się jeszcze swojego socjologa, bo większość z nich tak i nie wyszła za mąż, unikano ich, omijano, jakby były trędowate. A kto może powiedzieć, w czym ich wina? U nas potrafią przylepić etykietkę, a gdy już przylepią, to się jej nie zmyje. Chyba że wyjedziesz do innego kraju albo zostaniesz za granicą…
Pewnego razu do mamy podszedł Koch, który zamieszkał w tym samym Pałacu Mariińskim, i zapytał:
-- Czy pani nie pozwoli wziąć na jakiś czas jednego z dywanów? Bardzo by nam pasował do naszego świątecznego wnętrza.
-- Dlaczego miałabym wam go dawać, skoro nie jest mój. Dywan należy do muzeum, a muzeum, jak pani rozumie, to miejsce święte i nietykalne.
-- Rozumiem, czym jest rzecz muzealna. Ale bardzo potrzebujemy tego dywanu, zobowiązuję się go zwrócić. A żeby pani nie miała żadnych wątpliwości, mogę wystawić pokwitowanie i dać słowo oficera, że za kilka dni dywan wróci na miejsce.
-- Cóż, pozwolę sobie uwierzyć słowu oficera. Proszę napisać pokwitowanie i odebrać dywan. Ale jeśli na nim pojawią się jakieś plamy, pani sama rozumie, że trzeba będzie zapłacić odszkodowanie.
-- Niech się pani nie martwi...
Wcześniej, gdy mama opowiadała mi tę historię i nie wymieniała imienia Kocha, wyobrażałem sobie, że sam gauleiter Erich Koch przyszedł po dywan, bo o żadnym innym Kochu nawet nie słyszałem. Jednak z czasem zaczęła mnie nachodzić wątpliwość co do głównego Kocha. Dlaczego sam namiestnik Adolfa Hitlera na Ukrainie, myślałem, zniżył się do rozmowy z mamą o jakimś tam dywanie i skąd u niego taka świetna znajomość języka ukraińskiego, skoro wszyscy namiestnicy Stalina, nawet mieszkając na tej ziemi i nią rządząc, nigdy nie chcieli znać żadnego języka ukraińskiego"?
Teraz już wiem, że to był Hans Koch, pochodzący z Galicji, znany uczony i slawista, dyrektor Instytutu Wschodnioeuropejskiego w Lipsku. Dlatego tak dobrze władał językiem ukraińskim i chętnie rozmawiał z takimi osobami jak moja mama, która posługiwała się nim bezbłędnie. Hansa Kocha powołano do armii niemieckiej i miał stopień kapitana. Dywan został przez Kocha zwrócony, i do dziś zajmuje miejsce we wnętrzu muzeum | У
I tu dochodzę do epizodu, który przydarzył się mojej mamie w tym samym muzeum. Fortuna odwróciła koło w drugą stronę i my z bratem Witalijem mogliśmy zostać nie tylko bez ojca, ale też bez matki. Cała rzecz w tym, że w tym samym budynku, co Szewczenko, znajdowały się jeszcze jakieś leninowskie eksponaty, porzucone na pastwę losu przez sowieckich uciekinierów. Oni, widzicie, tak czcili i pielęgnowali swojego wodza, że pozostawili wrogowi muzealne rzeczy Władimira Iljicza. Leżały te rzeczy w osobnym pokoiku, który stał nawet niezamknięty, i czekały na swój los.
Na szczęście do tego pokoiku zajrzała moja mama i zobaczyła je tam. Weszła, przejrzała to wyposażenie i zastanowiła się, co z nim zrobić? Nie namyślając się długo, wyszła, znalazła klucz i zamknęła pokój. Rozumiała, że muzealne rzeczy i ich zniknięcie jest CAŁKOWICIE niepożądane... A dalej rzecz zupełnie nieprawdopodobna, bo ledwie odeszła, natknęła się na nią gestapowski oficer i zapytał, co jest w tym zamkniętym pokoju.
— Nie wiem — odpowiedziała śmiało moja mama. — Pokój ktoś zamknął, to po pierwsze, a po drugie, ja za niego nie ponoszę żadnej odpowiedzialności.
— Hm — powiedział gestapowiec. — Cóż, sprawdzę, co tam jest.
— Sprawdzajcie, to wasze prawo.
Gestapowiec poszedł, a mama wróciła do siebie i zamyśliła się. Jeżeli ten oficer przyjdzie znowu, co jest zupełnie prawdopodobne, i otworzy pokój, nietrudno się domyślić, co zrobi z leninowskimi dokumentami. Mama odczekała pewien czas, a potem wróciła do tego pokoju i „opieczętowała” go za pomocą niemieckiej monety z ich „orłem”.
Kiedy kilka godzin później gestapowski oficer ponownie zaszczycił pałac swoją obecnością, zobaczył pokój opieczętowany. Przyjrzał się odciskowi, chrząknął, a potem znów zwrócił się do matki o wyjaśnienie.
— Proszę mi powiedzieć, dlaczego pokój, który jeszcze dziś stał nieopieczętowany, w tak krótkim czasie znalazł się w takim stanie?
— Nie wiem — znowu odpowiedziała mama. — Ciągle powtarzam, że do tej sali nie mam żadnego stosunku. Godzinę temu grzebali tu jacyś wasi wysocy wojskowi, coś tam znosili, a potem to zapieczętowali i opieczętowali, widzicie, pieczęć z „orłem” i niemieckimi znakami.
— Dziwne — mruknął gestapowiec.
Pokręcił się przy drzwiach, jeszcze raz obejrzał odcisk, podejrzliwie spojrzał na mamę i odszedł; najwyraźniej nie chciał zadzierać z wysokimi wojskowymi. Więc mówię, że mamie wtedy wyjątkowo się poszczęściło: gdyby gestapowiec wyczuł jakiś podstęp, natychmiast aresztowałby moją mamę. Co do eksponatów, w najlepszym razie wywieziono by je gdzieś, a w najgorszym — spalono. Nie wiadomo też, co wtedy stało się ze zbiorami Muzeum Szewczenki, bo nikt by ich nie ocalił.
Pamiętam, jak po powrocie tu naszych „dzielnych” urzędników, ci „serdecznie” podziękowali mojej mamie za ocalenie muzealnych wartości. Przez krótki czas wykonywała obowiązki dyrektorki Muzeum Szewczenki, ale z hukiem ją zwolniono z tego stanowiska, zwolniono „za przebywanie na terytorium okupowanym i za pracę dla Niemców”. Oto takie przewrotności losu, takie podziękowanie stalinowskiej władzy za dobro i przyzwoitość.
Lato zmierzało ku jesieni 43. roku, a Niemcy już pakowali walizki, by uciekać z Kijowa na zachód. I wtedy w ich działaniach pojawiło się coś niezrozumiałego: najwyraźniej postanowili wywieźć nas wszystkich, po coś, do swoich Niemiec czy jeszcze gdzieś dalej. Wywieźć wszystko, co tylko miało sens w ich dalszej działalności.
Pewnego razu mama wróciła do domu skrajnie zaniepokojona i zaczęła z dziadkiem taką rozmowę:
— Trzeba nam wszystko ukryć przed złym okiem — powiedziała. — Jak sądzicie, tato, czy zdołamy niezawodnie zamaskować nasze szewczenkowskie eksponaty w szkolnym pomieszczeniu piwnicznym?
— Dlaczego by nie. Przecież to Szewczenko, trzeba zdołać — rzekł dziadek.
— Ale one są ciężkie, dywany, gipsowe rzeźby. Poza tym to dość niebezpieczne, nie mamy przepustek nocnych, będziemy się czołgać pod ogrodzeniem, a tam kolczasty drut.
— No cóż, poza nami nikt tego nie zrobi — spokojnie odpowiedział dziadek. — W ciągu jednej nocy 1 uwiniemy się, tam nie ma tak znowu dużo roboty. Tylko że sił jakoś mi ubywa...
— Przecież mówię, tato, jesteś chory, ciężkich rzeczy dźwigać wam nie wolno. A z mężczyzn zostaliście tylko wy i Najda.
— O mnie się nie martw. W swoim wieku niejedno już dźwigałem. I czemu miałbym ci nie pomóc, kiedy ty, córko, narażasz się na niebezpieczeństwo, a ja będę siedział, założywszy ręce, i myślał, jak tam ona, czy jeszcze żyje. A teraz, Lizo, nie wracajmy już do tego, lepiej pomilczmy przed drogą.
Zapomniałem powiedzieć, że eksponaty muzealne, żeby nie raziły Niemców w oczy, mama i dziadek przez cały czas przenosili z miejsca na miejsce. Z Pałacu Maryjskiego trafiły do budynku, gdzie teraz znajduje się Dom Nauczyciela, stamtąd przeniesiono je do gmachu Muzeum Historycznego, z Muzeum Historycznego do szkoły na dzisiejszej ulicy Bohdana Chmielnickiego 52. A jak wyglądała ta wędrówka?.. Na tych samych kruchych barkach mojej matki i mojego dziadka. Pomagały im latem taczki, zimą sanki.
Oto nadeszła ta fatalna noc, i dziś ją pamiętam. Sen był dla mnie w tym wieku najmilszy, ale nawet ja nie spałem, niepokoiłem się o mamę i dziadka. Tamtej nocy udali się do kryjówki. Udało im się bez kontroli przecisnąć pod drutem, prześlizgnąć się obok patrolu, a kiedy dotarli na miejsce, zaczęło się najważniejsze. Wszystkie rzeczy trzeba było znieść do piwnicy i zamaskować rozbitymi szkolnymi ławkami i deskami. Męska siła dziadka była podstawowym ciągiem, który wykorzystywano najbardziej. Jednak nie narzekał i nie skarżył się, nosił i układał, a potem jeszcze przykrywał wszelkim drewnem.
Wkrótce, kiedy wszystko zostało skończone, dziadek ciężko opadł na krzesło. Chrapliwie oddychał, ciemność ukrywała jego stan, nie było widać, czy jest blady, czy czerwony.
— No, jak się czujecie, tato? — cicho zapytała mama.
-- Wszystko w porządku, córko, wszystko w porządku -- powiedział cicho. -- To dopiero połowa drogi, prawdziwa sprawa dopiero przed nami: jak uchronić się przed tą Niemcami, przed tą niewolą... Po co my im tacy niedołężni jesteśmy? Ale mówią, że będą wywozić wszystkich bez wyjątku...
-- Może i ominie nas to nieszczęście. W każdym razie postaramy się uniknąć tej towarowej wagonu.
-- Porozmawiamy o tym w domu. A teraz wynośmy się stąd. Tak bardzo chce mi się spocząć, całe ciało jakby nie moje.
Dziadek miał jeszcze siły, by wrócić do domu i położyć się, ale z łóżka już nie wstał: ciężka choroba serca przykuła go do pościeli, a po dwóch dniach wtrąciła do grobu. Mama daremnie biegała do lekarzy, których właściwie nie było. Znalazła jakąś felczerkę, która z wielką niechęcią przyszła na Batiewą górę i zrobiła dziadkowi zastrzyk przeciwbólowy. Przyszła z kwaśną miną. Jednak nie mogła nie przyjść, bo mama dała jej coś takiego, dla czego warto było odwiedzić chorego.
Dziadek leżał blady i bardzo chory. Babcia siedziała przy nim, nie wiedząc, jak mu pomóc, smutna, skamieniała. Tylko jej wargi coś szeptały, sądzę, że były to słowa jakiejś cichej modlitwy... Tak mijały godziny, a dziadkowi nie działo się lepiej. Aż nagle zwrócił ku babci oczy, zrobiły się ciepłe i cicho rzekł:
-- No cóż, Katre, marne moje sprawy -- tak zawsze zwracał się do babci. Nie Kateryno, nie Kasiu, lecz Katre. -- Chciałbym jeszcze raz zobaczyć Makara, razem jeszcze raz obchodzić dni naszych imienin na Spasiwkę... już za rok. Chciałbym wam pomóc, bo kto da wam radę, kobietom z małymi dziećmi same?..
-- Mówisz tak, jakbyś zamierzał od nas odejść -- odparła babcia. -- Ale zważ, że my naprawdę bez ciebie zrobimy, jak nam na świecie wyżyć. Nie wolno ci teraz umierać, nie wolno.
-- Wiem, że nie wolno. Lecz żebyś tylko wiedziała, Katre, jaką czuję w sobie słabość... Ciało jakby nie moje, jakby nalane ołowiem... Wszystko we mnie jakby marznie i nic z tym nie zdziałam.
— Wytrzymaj trochę, Omelianie. Da Bóg, puści cię i wyzdrowiejesz. Wypij no tylko to zioło i spróbuj zasnąć. A ja tu posiedzę przy tobie i poczytam modlitwę.
— No, no, siedź, poczytaj — rzekł dziadek, zamykając oczy. Po kilku minutach nagle zapytał: — A jak tam, Katrusiu, dzieci? Czy są w domu?
— A gdzież by miały być, Omelianie. W domu, nie martw się.
— W domu... No i dobrze. Idź do nich, Katrusiu... A ja zaraz zasnę, oczy same mi się zamykają.
Dziadek rzeczywiście jakby zasnął. Zasnął i już się nie obudził... Pamięć moja zachowała tę chwilę, gdy mama i babcia dowiedziały się o śmierci dziadka. Cóż to była za tragedia, jaka męka dla wszystkich! Mama osunęła się martwa na krzesło i zsunęła się na podłogę, babcia rozpaczała w głos, rzucając się nad nią, i nad martwym mężem. My z Witalijem siedzieliśmy smutni i cisi, nie wiedząc, jak poradzić sobie z tym nieszczęściem.
Mama w końcu wstała, bo trzeba było coś robić, kogoś prosić o pomoc. Wiedzieliśmy już, że za dzień lub dwa wywiozą nas na dworzec kolejowy, więc trzeba było zdążyć pochować naszego dziadka. Mama obbiegła całą Batijewą Horę i całą Sołomiankę w poszukiwaniu jakiegoś wozu. W końcu go znalazła, a także konie i woźnicę, właściciela tego wozu, który zgodził się zawieźć martwego dziadka na Sołomiański cmentarz, znów jednak za dość wysoką, jak na owe czasy, zapłatę.
Sporządzono jakąś skromną trumnę, włożono do niej dziadka i znieśli ją w dół po naszej stromej ulicy. Tam postawili trumnę na wóz i dziadek ruszył w swą ostatnią podróż jesiennym, wyboistym bruku...
Szedłem za dziadkową trumną obok zniszczonego depot kolejowego i myślałem: wychodzi na to, że mojego dziadka już nie ma i nigdy więcej nie opowie mi bajek. Nie ma już u mnie taty, nie ma dziadka, cóż nas czeka jutro?... I jak my teraz będziemy żyć? Smutno rozpoczęło się moje dzieciństwo, zaczęło się od dwóch drogich strat. I mimo swojego jeszcze bardzo małego wieku uświadamiałem sobie, że te straty są rzeczywiście nie do naprawienia i że nie mam się czego spodziewać po szczęśliwej przyszłości. Przed nami głodne i zimne lata, niewesołe i niejasne życie...
i 1
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Do Lochwycy ze wszystkich ukraińskich stron zeszła się i przyciągnęła żebracza braci. Nie na naradę, jak im, prześladowanym przez policję, dalej żyć i przetrwać, lecz na obrzęd błogosławieństwa i wyświęcenia ucznia batiuszki z Haponiwki, Iwana Kraczenki, potocznie zwanego Kasjanem.
Błogosławieństwo tym razem miało być szczególne, bo w lochwickim bractwie kobziarzy jeszcze czegoś takiego nie było, żeby młodzieńcowi, który uczył się u batiuszki zamiast wymaganych trzech lat zaledwie półtora roku, wydawano „wyzwolenie”. Wczoraj Kasjan opowiadał, że jego na podziw utalentowany uczeń już się wprawił w rzemiośle. Dalej uczyć go nie ma potrzeby, więc jeśli bracia pobłogosławią, niech idzie na swój chleb.
Bractwo, ledwie zaświtało, usiadło na bazarowym placu, jak nakazuje zwyczaj, w kole, po trochu pobrzękując na kobzach i próbując głosu, i czeka, nie może się doczekać niezwykłego ucznia Kasjanowego. „Ten – po cichu szeptali między sobą bracia – nie od urodzenia ślepy, lecz od pańskiej samowoli. Oddano go, chłopca-poddanego w wieku trzech lat, rozpieszczonej panience jako żywą zabawkę na zatracenie. Panienka »bawiła się« nim, aż od codziennych srogich katuszy chłopcu świat Boży na zawsze pociemniał. Pan Kriukowski kazał sprowadzić z wsi Muki inne dziecko poddanych, a nieszczęsnego Iwasia puścił na wolę tak, jak matka go urodziła, i mówił: »Ej, ślepy, po co ci ziemia i chata. Między ludźmi jakoś przeżyjesz«”.
Kasjan opowiadał kiedyś, że jego uczeń prawie śpi z bandurą. A co do śpiewu, to
Nikt nie dorówna temu słowikowi! Inni młodzieńcy proszą swoich ojców, żeby uczyli ich psalmów, bo, jak mówią, śpiewanie starosłowiańskich dum już im nie przynosi zarobku. A Iwaś niemal na kolanach błagał panotca, żeby nauczył go „niewolniczych płaczów”. Szczególnie do serca i duszy chłopca przylgnęła duma „Sokili sokolia”. Przy słowach „Ej, sokole moje, bezdolne, bezrodne! Lepiej nam będzie latać po polu i zdobywać sobie pożywienie, niż w ciężkiej niewoli mieszkać u panów” tak się zalewał gorzkimi łzami, powtarzając:
— Потурнak Bohusławiec, sokolę, niech mu oczy wyłupią, żeby nie widział Bożego świata, nakładał perły, a mnie panicz Kriukowski, niech ziemia pod nim się rozstąpi, tak bił i katował, że oczy moje razem z łzami wypłynęły do reszty...
Nareszcie doczekała się braci Iwasia. Podszedł on do Kasjana, trzy razy, jak nakazuje zwyczaj, ucałował go i trzy razy głośno, żeby wszyscy słyszeli, wypowiedział:
— Modlitwami świętych ojców naszych, Panie Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami.
I trzy razy bracia odpowiedzieli mu razem z panotcem:
— Amen!
Wtedy Iwaś ukłonił się swojemu panotcy nisko, aż do pasa:
— Pokornie dziękuję, dobre nauczanie, za modlitwy do Jezusa, za słowa ewangeliczne, za psalmy zbawienne, za prawo Mojżesza. A wy, bracia, starsi i młodsi, błogosławcie mnie na wszystkie cztery strony.
Kasjan:
— Bracia starsi i młodsi, czy mój uczeń nikogo nie skrzywdził, czy nikomu nic nie ukradł, czy nikogo nie zbluźnił, czy zauważyliście w nim coś złego?
Ślepcy, jak chrząszcze, zahuczeli zgodnie:
— Nie! Nie skrzywdził! Nie ukradł! Nie zbluźnił! Nie zauważyliśmy!
Wtedy najstarszy z braci pod względem wieku pyta:
— A czy nauczyłeś się, kozaku, mówić po naszemu, po lebijsku?
Iwaś:
— Nauczyłem się, ojcze.
— A co to jest i z czym się je „halust”?
— Sól.
— A „kymaty”?
— Spać.
— A „hrywoszytysia”?
— Grzać się.
— A „bokowień”?
— Torba.
— No, skoro jesteś taki mądry, to przetłumacz nam tę żebraczą przyśpiewkę:
Koby mi kumsy sjana,
i do kumsy jeszcze tyrymi,
butelbuch wowczanu,
i karawana czornobriwa
Iwaś zakręci swego kozackiego wąsa do góry i puści popasem wszystkie dziesięć palców po strunach, i zaśpiewa gromowym hopakiem na cały jarmark
[fragment nieczytelny w wyniku błędów rozpoznawania tekstu]
Gdyby mi chlebek święty,
a do chleba trochę sera,
a do sera szklankę piwa
i dziewczynę czarnobrewą.
Bracia «sprzedają fasolę» z zadowoleniem, szturchają się łokciami w żebra, mówiąc: swój chłopak, można dać mu «wyzwolenie». Ale egzamin jeszcze nie dobiegł końca, jeszcze nie każe błogosławić przekazywane z ust do ust tysiącletnie kobzarskie Prawo.
– A czy znasz ty, kozaku, nasze Przepisy!
– Znam, batku.
– I będziesz ich przestrzegać aż do Sądu Ostatecznego?
– Będę, batku.
– No to zagraj nam staroświecki «Lament niewolniczy». I zagraj tak, żeby i kozackie dusze postrzelanych i porąbanych praojców naszych, i my zapłakali.
Bracia rzeczywiście płakali, kiedy Iwaś grał i śpiewał siwą jak ten świat kozacką dumę. Ocierali łzy rękawami i po cichu szeptali, że z tego młodzika będzie kobzarz nad kobzarzami. Do Iwasia podszedł panotec i podał mu najdroższe – chleb święty. Iwaś odkroił trzy kromki z tego chleba, włożył je za pazuchę, a najstarszy kobzarz trzykrotnie go ucałował, mówiąc:
– Żebyś ty, kozaku, był zdrowy jak woda, a bogaty jak ziemia. Żeby ci z wody i rosy przychodziło. Idź w imię Boże!
Potem Iwaś chodził w kółko z torbą, wyjmował z niej i obdarowywał każdego ślepca bułką i taranią. Po raz drugi obszedł koło Iwaś, tym razem z butelką i czarką. A kiedy wszyscy wypili i zakąsili, ukłonił się i zapytał braci:
– Czy jesteście zadowoleni z mojego chleba i soli?
– Zadowoleni! – huczy niezgodnie, już podchmielona, brać.
– To teraz błogosławcie mnie na wszystkie cztery strony.
Panotec, uroczyście, jakby w cerkwi:
– Bóg błogosławi!
A najstarszy wiekiem kobzarz:
— Jak wiernie służyłeś swojemu panotcu, niech i tobie tak ludzie służą.
Po raz trzeci Iwaś obszedł krąg z chlebem świętym, taranią i okowitą, już jako równy wśród równych członek sławnego Bractwa kobzarskiego.
Zahuczała rozweselona brać:
— Wychodzi na to, że mamy teraz dwóch Krawczenków i obaj Iwanowie. Niegodziwie to. Będziemy ich mylić.
Postanowiła brać przezwać Iwana Krawczenkę-młodszego Iwanem Kriukowskim. Żeby dusza jego kata nigdy spokoju na tym świecie nie znała, a na tamtym w smole się smażyła za to, co popełnił.
I!
Jeden z najwybitniejszych naszych kobzarzy (kobzarzoznawcy, współcześni Iwanowi Krawczence-Kriukowskiemu, stawiają go wyżej niż Ostapa Wereseja) urodził się w 1826 roku niedaleko dzisiejszej Łochwicy. Chodził z kobzą za plecami nie tylko po Łochwickim powiecie, ale i po rodzinnej Połtawszczyźnie. Jego dumą i pieśnią zachwycali się dawni zaporożcy, a dzisiejsi mieszkańcy na ziemiach Wolności Zaporoskich Noworosyjskiej guberni. Przemierzył wzdłuż i wszerz swoimi wielotrudnymi nogami całe Kubań i cały Krym, a gdy żandarmi, wykonując rozkaz rządu, urządzili prawdziwe łowy na kobzarzy, wrócił do Łochwicy. Ożenił się, z trzema synami dwukrotnie budował się i dwukrotnie spłonęła jego chata. Postawił chatę po raz trzeci, z kobzą na ludziach prawie się nie pokazywał, żył z katorżniczej pracy, za którą brali się jedynie bezdolni ślepcy-kobzarze — skręcał i plótł sznury na sprzedaż. Ale z kobzą nigdy się nie rozstawał: jeśli nie pozwalano mu grać i śpiewać ludziom, to grał i śpiewał, jak Szewczenkowski Perebendia, Bogu.
Z czasem żebracza brać obrała jego starszym nad sobą, strażnikiem Prawa kobzarskiego. Kobzarstwo, zmuszone przez władzę, by nie było nosicielem ideii kozacko-ukraińskiej narodowej, lecz żałosnym żebrakiem, chyliło się ku upadkowi. Mimo to panotec I. Kriukowski otworzył swoją szkołę (najwybitniejszym z jego uczniów był Mykoła Dubyna z Reszetiliwki, uwiecznony przez O. Słastiona w jego wysokoartystycznych „Portretach kobzarzy”).
Ihor Kriukowski zmarł na początku 1885 roku, samotny, w nieuprzątniętej i niebielonej chacie (synowie wyjechali na zarobek na chersońskie stepy, a żona zaczęła pić). Odszedłby ten kobzarz w wieczność nieznany, gdyby nie wspomniał o nim jego dawny, wówczas jeszcze pełen sił duchowych i fizycznych, sławny towarzysz Ostap Wereseń, który podczas swoich triumfalnych gościnnych występów w stolicy Imperium Rosyjskiego powiedział studentom Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Porfiriju Martynowiczowi i Opanasowi Sławationowi, że na Ukrainie są kobzarze lepsi od niego, Ostapa. A wśród tych lepszych najlepszy jest Iwan Krawczenko-Kriukowski z Łochwicy. Latem 1876 roku chłopcy z Petersburga przyjechali do Łochwicy, w gości do I. Kriukowskiego. „Sama postać kobzarza – wspomina O. Sławation – była dość okazała: to był suchy, średniego wzrostu starzec o niemal białych włosach, które spływały na ramiona jak u kapłana. Bardzo dbał o swoją czuprynę, mówiąc, że jako kobzarz i pan-mistrz tak mu wypada. Wielkim wysiłkiem i niemałymi namowami kosztowało mojego przyjaciela P. D. Martynowicza, który wówczas malował portret pana-mistrza, przekonanie go, by ostrzygł swój czub, w nadziei, że tym sposobem osiągnie jeszcze większą typowość. Prawdę mówiąc, choć z wielką niechęcią, kobzarz zgodził się na tę operację. Oczywiście wyszło bóg wie co: przed nami był już nie typ patriarchy-barda, lecz zwyczajny Dziadek »z ogolonym czubem«, a takich wtedy było bardzo wielu” („Kijewskaja Starina”, 1902).
Nie było łatwo P. Martynowiczowi nie tylko malować kobzarza, ale i zapisywać z jego ust teksty dum. O. Sławation wspomina, że P. Martynowicz zapisywał te teksty przez cały tydzień. „...Inaczej zresztą być nie mogło, bo niektórych z nich, jak na przykład »Kiszki«, starzec częściowo zapomniał”. Od rana do nocy trwało to zapisywanie i wspominanie. On albo nerwowo przebierał struny (struny. — MM. L.) na bandurze, albo drapał się po głowie i narzekał na słabnącą pamięć. Czasem wśród zupełnie obcych rozmów nagle wykrzykiwał: „Patrzcie, jak to jest. Oto sobie przypomniałem! Piszcie, piszcie szybciej!” („Kijewskaja Starina”, 1882).
…jednak P. Martynowycz zapisał od patriarchy naszej kobzarskiej sztuki teksty 12 dum. Dziś jest to złoty fundusz heroicznego eposu ludu ukraińskiego.
Później, w 1882 roku, znany muzykolog i folklorysta W. Horlenko zapisał z ust [...] tylko teksty 10 dum: „O azowskich braciach”, „Opanas Popowycz”, „Fiodor bezrodny, bezdolny”, „Trzej bracia samarscy”, „Iwaś Konowczenko-Wdowyczenko”, „Sokół i sokolątko”, „Wyprawy kozaka”, „Siostra i brat”, „Uboga wdowa i trzech synów”, „Samijło Kiszka”. Kobzarz mówił, że w młodości znał jeszcze dumę „Taras Bulba”, ale teraz zupełnie ją zapomniał.
Kiedy Horlenko odpowiedział mu, że czegoś takiego w przyrodzie być nie może, bo Taras Bulba jest postacią nie historyczną, a literacką, I. Kriukowski sprzeciwił się mu: „Duma była prawdziwa i śpiewała się, starodawna, długa, jak na przykład »Konowczenko«, tak i śpiewała się”.
Porównawszy zapisy Martynowycza i Horlenka, badacze kobzarstwa stwierdzają, że Kriukowski jako wykonawca był natchnionym improwizatorem. Ale improwizował tekstowo i muzycznie tylko w szczegółach, podstawę zaś pozostawiał niezmienną. Jaką zaś musiał mieć fenomenalną pamięć, by zachować w niej tak ogromną ILOŚĆ poetyckich strof! I to przy tym, że, jak mówił sam kobzarz: „Rzadko przychodzi śpiewać. Choćby co roku raz wszystko odśpiewał, to i tak by pamiętał, a to rzadko-rzadko kiedy odśpiewasz...”
Iwan Kraczenko-Kriukowski zostawił nam nazwiska kobzarzy, z którymi się spotykał i u których „za ćwierć rubla” uzupełniał swój bogaty repertuar. Byli to: Andrij Szut z powiatu sosnickiego, Antin i Tryfon z Wielkich Bubnów na Romenszczyźnie, Potap z Nowej Greblі na Łochwicczyźnie, Ostap Weresej, znany już wówczas całemu światu.
Ślepcy z reguły nie spieszyli się, by dzielić się repertuarem ze swoimi współbraćmi w nieszczęściu (bali się, mówiąc dzisiejszym językiem, konkurencji), ale od I. Kriukowskiego nie mieli przed nim tajemnic. Szanowano go za rozsądek, nieprzekupną sprawiedliwość, znajomość kobzarskiego Prawa; nazywano go w oczy i za oczy nie tylko „pan-mistrzem” czy „wielkim kobzarzem”, ale też „kobzarskim hetmanem”.
1970 roku Republikańskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Towarzystwo Muzyczno-Chóralne TVO, Połtawski Instytut Pedagogiczny im. W. G. Korolenki oraz Połtawska Obwodowa Organizacja Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury zorganizowały w Połtawie i Łochwicy wieczory poświęcone uczczeniu pamięci być może najwybitniejszego z naszych ludowych śpiewaków.
1996 roku minęło 170 lat od dnia urodzin !. Ккрюковеь, którego także dziś, już na wolnej Ukrainie, ani jeden pies, jak to się mówi, nie szczeknął. Nasi najwyżsi państwowi dostojnicy budują państwo ukraińskie nie z kobzarzami, lecz z kobzonami. Boże, oświeć ich głowy!
«Самійло ...
Mykoła LYTWYN
...
«Визвитжа» — ... kobzarstwa oraz ... dostęp do braterstwa.
Specyfika, wypracowana przez tysiąclecia, ... śpiewacy korzystali z niej jako ... środka ... otoczenia.
Martiuczowicz, H. Horlenko, O. Słastion, ... Krawczenko ... urodził się w 1820 roku. Wiadomo, że badania kobzarskiej sztuki ... F. Ławrow zwrócił uwagę na to, że ... w Łochwickim Muzeum Krajoznawczym im. H. Skoworody ... dokument ... jest czasem spisu poddanych pańszczyźnianych ... Prilucki ... Hryhorija Krawczenki ... roku ... «Odtąd, - pisze F. Ławrow, - ... oficjalnych dokumentów ... nie ... że w czasie ... o narodzinach kobzarza» (F. Ławrow. Mobaju, s. 934).
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
-
ПАР зажніютнью зай
п нн ик и ее
ай І
-й Я : "я, ь «ві еечвн "У К і Р Й " М "1 я й ни | доти и Р ч ей і , во | т й " , і | ал! Р | Г - | п у - очи р Й » г ї а х/ ь 7 ; с і | й 4 7 і й М | 5 / 1 Іза ЗАМ че є | зго К-сть ю «РИ 3 Я ' | Ї - Й і ь -б і г - "з ль. Ї у - м Кі " : - Вч ї
РАРОВМ
5 -
ил ви і
0 лини кон
1 с знаний
яЄ ОГІРИОВЕ
адуємо рибу, що їли в Єгипті огіржи й димі, 1 пір, цибулю, 1
ат"
Ми зє
да рем но,
Кк. . часи Кинмга Числа, 11 : 5
позосталас» Стонська дочка, мов
нь У винограднику, мов шатро нач"рковомі пол і як лмиасто обло-
ія Киимга пророка Ісаї, 1 : 8
| очути або прочитати азна-
| Можна п
| сучасні народ | з певністю В!
| рослині її на
лене зрозумпти його. Навіть ні назви не завжди можна днести до тієї або іншої Наприклад, на За карпатті гарють динею; в інших місцях України це «кабак» або «тиква». Кавун же на півночі відомий ЯК «арбуз »,. Тож зрозуміло, що давньоєврейські назви можуть викликати ще більше непорозумінь; собливо У текстах Старого Заповіту. Адже він створеним у часи, коли ботаніка як наука ще не існувала: її засновник, Теофраст, народився у ТУ столітті перед Р. Х. На грецьку ж ) латинську мови Святе Письмо вперше перекладалося за півтора тисячоліття перед тим, як Карл Лінней дав кожній укову назву. Тому перекладачі Біблії дозволяли собі досить вільно
тлумачити деякі слова. У наведеному реченні з Мойсеєвого
| П'ятикнижжя не ясно, який саме «гар-
| Лов'яни, а Й
фо родич» названий першим.
Горе вам, фарисеям, бо ви десятину даєте з м'яти та рути й усякого зМЛЯ, але обминаєте суд та Божу лю- 008; це треба робити, ії того не лишати!
Євангелія від св. Луки, 11 : 42
ГІДНО із Законом Мойсея всі іудеї платити до храму від польових
РОСЛИН: Конче даси десятину з усього
чущих трав, прагнучи благочинність; тим чазали про найважливішт У, Отже, сподівалися ошу- Бога. Прибічники секти
повести власну сом Вони забу приписи Закон чати Самого зрисеїв во
| їх У і підбурювали проти нього ас суду Понтя Пілата.
ії називають не лише
"Вроте М литовці, латиші й інші
сь
| а Уко 141 народи; так само звучить Іла |
| Леткої Тинська назва. Більше того, З
Й Руки в | ел | » Ого ані икого шведськ
"Ликій Карла Ліннея вона дала ім'я
| 2 Редині рутових, до якої й |
1 аж 900 різних рослин, що
Осо 0 кино 0000 в нн Мн 000 кан
ПОЛЕ, МО ВНШТЯН
Гочниише, чи могли
іараїльтяни, після птечі
| 43 -гипетського краю, сумувати за якимись огірками? Та попри все, перекладачі минулого 1 початку нинішнього століть зупинялися саме на них Мабуть, зони не знали, що огірки з'явилися на Близькому Сході лише після рстановлення регулярних зв'язків з Індією, де ці ОВОЧІ вВІДДавна вирощувалися. Це сталося, коли торговельний шлях до Індії проклався через елінізовані держави -- Парфію та Селевкію (ЩШ ст. до Р.Х.) Новітні дослідники Біблії схиляються до думки, що давньоєврейські слова кишуїтм у Книзі Числа та мікшаг -- У Ісаї не варто перекладати як «огірок». В обох випадках найімовірніше йдеться про кавуни й дині, плантації яких (понашому -- баштани) були у Єгипті за фараонових часів. Можна припустити, що у біблійній Палестині, яків Україні, на баштанах для охоронців улаштувались курені. Зібравши врожай, курені руйнували... З отаким тимчасовим прихистком, куренем чи наметом, і порівнює пророк столицю ізраїльтян, які втратили віру. Господь не хоче відних ні жертви, ані навіть молитов -- лише покаяння 1 праведні вчинки порятують цих заблуд, Кавун, диня і огірок -- споріднені рослини, вони належать до однієї родини гарбузових. Але до нас вони прийшли різними шляхами, зінших частин Світу. Ботаніки й досі сперечаються про те, звідки походить диня -- з Азії чи
та субтропічних країнах Серед них, до речі, і добре відомі нам лимони, апельсини, мандарини та екзотичні помпельмуси
В Україні рута зростає по городах ! садках, а в дикому стані зустрічається лише в південних передгір'ях Криму Це середня на зріст багаторічна рослина 1з сірувато-зеленим листям 1 прямим гладеньким стеблом Листки пірчасті, трикутні, а зеленкувато-жовті квіти зібрані у волоті на верхівках стебел Міцний 1 гострий Запах рути не всім подобається, і це справа не тільки особистого смаку. У листках рути виявлені,
разом з ефірною олією, глікозид РУ - що є вітамінним препаратом рутоватяблучна )
о ароматичних
тин, офіційної медицини а також багат ож речовин, зокрема -. невивчен? они ж не тому Деяк! люди н змолоти Я зіть доторкнутися до рути, не ай ргічного нападу Отже, цю рос утруйною, хоча в народі
ться як лікарська жна 1
кислоти,
шиале можна вважати « товує о трава, якою мо
7 а опови-
ватися і отруїтися, здавна " | во У народних ПІСНЯХ ів рі з м'ятою:
Не диво, ШІ
над водою, --
у 00, Не сти, веР д тобою.
Бистра вода ті
то Африки, бо у дикому стані вона не зустрічається. А отіз кавуном простіше, бо його дикі предки, маленькі кавунчики, ростуть у південноафриканській пустелі Калахарі. Тубільці звикли вгамозувати ними спрагу за браком води. Зпідти через Ефіопіию кавун міг потрапити до Єгипту. А вже культурною рослиною зробило його мистецтво єгипетських садівнигв і баштанників:
Що ж до самого гарбуза, то він поза гидозрою, адже його батьківщина достеменно відома. Завезений гарбуз до Європи | Азії лише у Х У І столітті, після відкриття Америки, де неперевершені землероби майя та ацтеки створили багато сортів і форм цієї рослини. І наш звичайний гарбуз, з усіма своїми відмінами, кабачками й патісонами, походить із Мексики. Там його почали вирощувати 5 тисяч років тому.
Оскільки, як бачимо, інші претенденти з родини гарбузових не витримали історичного іспиту, то у реченні з Книги Числа слід, напевно, замість «ог1трки» читати «кавуни», а у книзі пророка Ісаї замість «в огірковому толі» -- просто «на баштані».
Можливо, майбутні перекладачі Бібліі візьмуть це до уваги.
До нас кавуни, як і дині, потрапили із пониззя Волги (Астраханський край) та берегів Середземного моря. Спочатку ім не вистачало тепла 1 сонця, недарма кажуть: «Кріпиться, як диня на морозі». Тому попервах пророщували насіння у теплицях, перш ніж висадити на поле. І лише у ХУП столітті менш
з - - АД тої М», ль МУ бі | о а і а - фо ПРОЛДОВЖЕННІЯЯ. Початок див. ч. /-- 10, 12 1996 року: міра ній п ра Я о У о ОНИ Кі З р КОДИ У РАКИ С о ЛА Є оо о ло Б УА ре
Стань, вербо, та на ріночку, Хрещатому барвіночку,
Де рута-м'ята котається, Де челядонька збирається.
Водночас пошуки якоїсь особливої, червоної, рути мали за мету повернути втрачене кохання. Вона, часом вкуті з м'ятою, фігурує у приписах і замовляннях проти гадючих укусів, пропасниці, чорної немочі, різної нечистої сили. Все це підтверджує здогад, що руту знали й вирощували принаймні за два тисячоліття до Різдва Христового, коли була єдина індоєвропейська мова. Ось чому стількома мовами 11 назва звучить однаково.
Хто не бачив понад річкою заростей запашної м'яти, хай уважніше придивиться до трав, що ростуть у заплавах Майже біля кожного озера, ставка, річки або струмочка можна помітити хоча б кілька кущиків м'яти водяної а трохи вище, на луці--польової Квіти у неї дрібні, Олідо-фіолетові, зібрані в довгасті суцвіття у пазухах листків або на верхівці стебла, самі ж стеблини густо вкриті темно-зеленими листочками з рельєфними жилками. Листки і стебла мають сильний аромат, який неможливо сплутати з іншими пахощами. Це запах ефірної олії, яка містить ментол. Його найбільше у м'яті перцевій,»щов дикому стані не зустрічається, а
Р р Р о о оо ьо Й о Й ни ци ці ни ци оц ці
примхливі кавуни почали сіяти просто у родючий чорнозем Таврійських стетив. Відтоді кавуни відомі як авичайні й | поширені овочі, через що й ставимося до них із усмішкою. Вражаючи своїми розмірами, вони стають в пригод) для гумористичних порівнянь: «Щоки, як | кавутіии», «Луснув, наче дозрілий хавум». Прегарно виглядає рівненький степовий баштан, де між повазучими стеблами ї мережаними листками пи- | шаються зелен, білі або ж смугасті кавуни! Цікаво, що за традицією серед них відрізняють кавунку чи кавуницю, | в якої більша оцвітина -- кружальце на | тому місці, де була квітка. Такий плід вважається соковитішим і солодшим.. У жартівливих народних піснях родичі гарбузові, як і багато інших відомих | рослин, виступають парами: | Ой ти ходиш по горі, ая по долині; Ой ти садиш кавуни, ая саджу дині. При цьому диня цінується вище, як | делікатес. Її добра слава навіть відобразилася у прислів'ї: «Діжадусьт я тиєї днини, коли будуть то шагу дині». | Диню за півкопійки можна уявити лише | як прикмету казкового добробуту. Особливо дорогими завжди були великі солодкі дині із Середньої Азії, зокрема | «лежкі» сорти, що дозрівають узимку |і |
можуть довго зберігатися, підвішені у | очеретяних «колисках». Та нарешті були |
Качанка, Липівка, Татарка, Українка,
тю
р
а вирощується, починаючи з минулого століття, на промислових плантаціях. В Україні вона зветься холодною. | Яку ж м'яту наші діди садили коло | джерел, криниць, по левадах як| лікарську рослину та просто заради | приємності, а бабусі доглядали в сад- | ках, щоб набрати її у пазуху замість парфумів, йдучи на побачення? Як ви- | явив ботанік Михайло Клоков, це -- | особливий вид м'яти, що здавна | вирощується в Україні. Листочки цієї | м яти кучеряві, загострені на вершечку, зубчасті й опушені з обох боків. Довівши, що ця м'ята виведена наро- | дними садівниками з місцевої водя- | ної, професор Клоков цілком слушно | назвавії українською. Цепроне!ї | співали у старовинни веснянці: | Ой погоди, молоденький, Коло моєт гати! | Ой потопчи, молоденький, | Кудрявую м'яту! | А на Святій Землі, як і в Україні, | росте м'ята довголиста.Ця досить | висока (до метра) рослина здавна слу- | жила приправою до їжі. Вона дуже чула травичка: в залежності від стану | людини стимулює або заспокоює, вга- | мовує болі чи повертає притомність. До | речі, з прадавніх часів у м'ятних | відварах купають дітей. Маймо ж до | м'яти любов 1 довір'я! | ції
шниннинних | яиєнннюю | еканйння! | яєтюнею 0|0лияютяиє 0 яюаютняю 0 пяяююяию 0птяяяо 0пяююяяяо 0 0 ання 0 9040 9040 094 ння
Рнннннійй житній | РИН
пе . пью реважно в теплих, тропічних
нини кн кан життя | ПР т Ти 0аюютиюю 04баююююх 0беажниє 04акаюни сякнннюю 02 0 ИМММУ
ДИ
У
2 - - и ; о ї і. й
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Szlachetne, wytworne rysy. Natchniony wzrok...
Wieniec piękna naturalnego i duchowego, apoteoza talentu..
Ręką Wszechmogącego zapewne prowadziła sama doskonałość, gdy tworzyła nieśmiertelny obraz geniuszu ziemskiej kobiety. A dobierała jej głosu z najdoskonalszych rejestrów rajskich oktaw.
W swoim poprzednim wcieleniu była zapewne siostrą, a może przyjaciółką samego Orfeusza i śpiewała z nim na równi... Potem przyszła na ziemię w czasach surowszych, przedgrozowych, aby na przełomie wieków przypomnieć ludzkości o jej złotym wieku, kiedy wszystko żywe śpiewało.
W wiekach bardziej błogosławionych dla rozwoju sztuki mogła ozdabiać
Domowe ogrody i ogródki, działki i grządki są już uporządkowane, plon zwieziono do spichlerzy, można odetchnąć i ucieszyć domowego boga przytulności smakowitymi aromatami prostych, niepowtarzalnych potraw ze świeżych warzyw i owoców. Otóż proponujemy wam, szanowni czytelnicy, spróbować obiadu od pani Raisy Tałałaj, która odtąd będzie pojawiać się w naszej gazecie nie tylko jako redaktor numeru redak-
gęsta śmietana, a potem 0,5 l wrzątku
2 dodają cebuli i układają w cieście.
Trą marchew (jabłka lub ...) podają ze śmietaną.
ZAPIEKANE
dusą na oleju.
Mąkę rozrobić w lekkie ciasto.
i na 2
do złocistego koloru
«Słowo Proświty». Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Zaświadczenie rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r.
Gotują pierogi z serem. Osobno przygotowują [...] masło. Pierogi układają w glinianym garnku lub garnuszku, zalewają przygotowaną mieszanką i stawiają do pieca lub piekarnika na 40 minut,
Redaktor odpowiedzialny Ołeksandr Ponomariw,
...swoim nienagannym profilem antycznej bogini, najwykwintniejsze kamee,
Solomija Krušelnycka: 125 | 45 77 kamienie milowe ziemskiej drogi, od teraz odliczanie — życia i śmierci fizycznej. To radość, to smutek, to obcy barwinek, a to i rodzimy piołun — i tak przez osiem dziesięcioleci. Tryumf: sława przemieszana z katorżniczą pracą, w imię najwyższej sztuki. Wytyczanie legendarnej drogi WIECZNIE młodych swoich bohaterek i męczące pokonywanie codziennej szarej ścieżki siwowłosej: profesorki Lwowskiego Konserwatorium... Kamienie milowe... kamienie milowe ziemskiego życia —
i
ale też gospodyni specjalnych wydań «Smacznego».
Otóż właśnie teraz, jesienną deszczową porą, kiedy szczególnie smutno za słoneczkiem, czy nie warto sięgnąć nie do lodówki, lecz do pieca i upiec rumianych, gorących, apetycznych naleśników? A jak pachną świeże pierożki? A kto nie lubi pierogów? Do tego są to dania nie tylko tradycyjnie nasze, ukraińskie, lecz, jak świadczą znawcy, sposób, by zjednać sobie męża, ucieszywszy nie tylko jego żołądek,
2
ale i duszę. Czemu by i nam nie spróbować? Otóż kilka przepisów. Smacznego!
NALEŚNIKI Z CEBULĄ
3
Rozrabiają ciasto na naleśniki: 2 jajka utrzeć z cukrem do smaku, dodać 0,5 l kwaśnego mleka, 0,5 łyżeczki sody i mąki tyle, by ciasto było jak gęsta śmietana. Smażą dużo cebuli i wkładają ją do ciasta, solą. Wylewają duże (na całą patelnię) naleśniki, smażą z obu stron do rumianego koloru, smarują je majonezem z czosnkiem i dają chwilę postać przed spożyciem, aby naleśniki przesiąkły sosem. Z wątróbką: ugotowaną wątróbkę przekręcają przez maszynkę do mięsa,
NALEŚNIKI Z MARCHWI, JABŁEK LUB KAPUSTY
(kapustę przepuszcza się przez maszynkę), dodają do niej mąkę, jajko, sodę, sól i smażą jak zwykłe naleśniki. Do stołu
PIEROGI Z KROPEM I MŁODYM CZOSNKIEM
mieszankę: do śmietany ubijają
Przygotowują zwykłe przaśne ciasto zaczynione na kwaśnym mleku lub kefirze. Gotują jajka, drobno je kroją. Kroją
na oleju, przykrywając patelnię pokrywką.
PIEROGI Z TWARDYM SEREM
Ciasto: 300 g mąki, 150 g margaryny, jajko, 0,5 szklanki mleka. Nadzienie: 200 g twardego sera, 100 g śmietany, | części: do jednej wlać mleko i jajko, wyrobić
drugą część mąki posiekać z margaryną. Ciasto pierwszej części rozwałkować, do środka włożyć posiekane ciasto, zwinąć kopertą i
przesunąć od siebie. Placek posypać mąką, złożyć na pół i włożyć na
30 minut do lodówki. Tę czynność trzeba powtórzyć trzy razy, potem rozwałkować placek na grubość 0,5 cm, pokroić w kwadraty (10 x 10), na
starty ser zmieszany ze śmietaną, Położyć po łyżeczce na każdym, uformować pierożki i upiec w piekarniku
0,5 piwa zmieszać z 2 szklankami mąki i opakowaniem margaryny, startej na grubej tarce. Ciasto rozwałkować trzy razy, za każdym razem posypując cukrem, z ciasta wyciąć figurki, część z nich można posypać cynamonem, i piec w piekarniku
Redaktor naczelny Pawło Mowczan, Lubow Hołota!
Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Dmytro Żurawski, Anatolij Pohrybny,
Iwan Oszczuk
I ponad wszystkim tym
– nieśmiertelny, wiecznie młody geniusz talentu. O jego wielobarwności, do dziś ściany najbardziej prestiżowych oper
świata łapią twoje echo 1970
Lecz głos powrócił do Twórcy, zostawiając nam, śmiertelnym, cudowne legendy. Jej legendy – o Elektrze i Salome (Straussa), Cio-Cio-San i Toscy (Pucciniego), Loreley (Catalaniego) i Amelii (Verdiego), Hrabinie (Moniuszki) i Oksanie (Hulaka-Artemowskiego).
Uparcie uważała się za Ukrainkę, nawet gdy «było wygodnie być» Polką lub Włoszką, i niosła światu ukraińską pieśń.
Wspólnie z Arturem Toscaninim, forsując na włoskiej scenie opery Ryszarda Wagnera, nie zapominała także o utworach bliskich sercu M. Łysenki i D. Sichyńskiego, O. Niżankiwskiego i A. Wachnianyna...
Oklaskiwano niezrównaną Solomię – za jej niezrównaną urodę, liryczno-dramatyczny sopran obejmujący prawie trzy oktawy, równy we wszystkich rejestrach – Odessa (1896–1897) i Warszawa (1898–1902), Petersburg (1901–1902) | Paryż (Grand Opéra, 1902), Neapol (1903–1904) i Rzym (1904–1905), Mediolan, gdzie opanowała szkołę belcanta (słynna „La Scala”: 1898, 1904, 1907, 1909, 1915) i Kair (1904), Wiedeń i Lwów, Buenos Aires i Nowy Jork. Lecz nie mniej drogie były jej oklaski i owacje kołomyjan i stryjan, tarnopolan i czerniowczan. W latach 1894–1923 występowała bowiem także na rodzimych „prowincjonalnych” scenach...
Autor książki „Powrót madame Butterfly do rodzinnego gniazda Torre del Lago” Rinaldo Cortopassi pisał o wybitnej ukraińskiej śpiewaczce: „W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku na scenach operowych świata królowały cztery osoby płci męskiej – Battistini, Titta Ruffo, Szaliapin i Caruso. I tylko jedna kobieta zdołała sięgnąć ich szczytów i stanąć obok nich. Była nią Solomia Kruszelnicka. Jednak w porównaniu z sławnymi kolegami jako osobowość okazała się znacznie wyższa”. Życiową drogę przebyła godnie i majestatycznie, zainspirowana przykładem swoich sławnych, dumnych bohaterek. Dokądkolwiek stąpała, tam „kwitły róże i śpiewały słowiki” (D. Carducci, wybitny włoski poeta). Wzniosła się w wieczne niebo Ukrainy jak pieśń, która nie zna zapomnienia, połączyła się z boską muzyką niebiańskiego chóru. Śpiewaczka
z profilem antycznej bogini, „Solomi )
Kruszelnicka nie zejdzie ze swojego wysokiego tronu, a jeśli nawet zejdzie, to tylko po to, by zająć jeszcze wyższe miejsce w historii kultury muzycznej naszych dni» (R. Cortopassi). Spójrzmy więc w swoje gwiaździste niebo: tam niegasnącym blaskiem świeci wysoka gwiazda Solomii i daruje nam Nadzieję — na jasny los, na piękne życie.
W sercach pielęgnujmy Wiarę i Miłość.
Wołodymyr HERMAN
nn RE A----A A nn vn nan
Jedyna, niepowtarzalna na wszystkie ukraińskie stulecia Nina Matwijenko zaledwie 50 razy spotkała! Wprowadziła w wyraj ukraińskich słowików i kukułek, skowronków i jaskółek...
Przyszła na ten świat pod omoforem Święta Pokrowy, w godzinę, gdy z nieba na grzeszną ziemię hojnie, wszechjasnie lała się Błogodać i Miłość. Wyjawiła się jako posłanniczka od Bożego świata, by jeszcze raz przypomnieć nam wszystkim, że on jest. Objawiła się jako żywy symbol tego Престолу, gdzie śpiewają Cherubini i Serafini, że my, grzeszni, usłyszeliśmy ten śpiew i przeżyliśmy niezrównane, z niczym nieporównywalne chwile błogości. Abyśmy odczuli tęsknotę za tamtym światem i pragnienie zbliżenia się do niego, i nie tak grzesznie żyli, i nie tak szaro odczuwali. Ten głos, który należy do tej anielskolicej Kobiety, właśnie przywiązuje twoją duszę do Nieba...
- pі -- РЕ --
о - - бе о
Z rosy i wody!
Pieśń — tajemnica i bajka, gdzie wszystko tak ziemskie, proste jak rosa na porannym kwiecie, jak lot pszczoły, parowanie roli wczesną wiosną, kłoszenie żyta, kwitnienie gryki, zapach słoneczników, a zarazem nieogarnione i nieosiągalne, jak pojawienie się gwiazdy, bieg rzeki, blask księżyca i świtowy oddech zorzy...
Ona — dar dla wielocierpiącej i wielocierpliwej naszej Ukrainy. Jej głos, kuty w niebiańskiej kuźni przez najdoskonalszych kowali, dany ukraińskiej duszy dla oczyszczenia od zmazy niezgody i samozaparcia, bezpamiętności
Adres redakcji „Słowa Proświty” — 252001, Kijów, zaułek Muzejny, 6, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30; E-mail: Z.OUO (? RKOZUTTA. ipisgsot. KIBU (4
Indeks 30617 Zam. nr 0315571
Wykonano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrainy»
...i niezłomności. Jest w nim ta niepokonana siła, zdolna uzdrowić osłabiony duch i zmęczone serce.
Jego miłuje i błogosławi Matka Boża, a po ziemiach całej soborowej, dalekich i bliskich, roznoszą trzy święte cnoty: Wiara, Miłość i Nadzieja. Głos – Boża obietnica zbawienia męczeńskiego kraju. A jeszcze – ochrona przed wszelkim złem, widzialnym i niewidzialnym. Bo tam, gdzie ona, krążą Boże Anioły.
Niech więc niosą swoją łagodną opiekę nad naszym ukraińskim słowikiem jeszcze tyle samo zim, wiosen i lat, ile dotąd. Niech, nasłuchując jego śpiewu, w wysokim duchu zdają sprawę Panu, że dusza ukraińska jest i będzie trwać wiecznie, piękna i czysta, żywa i niezniszczalna!
Niech z ziemskiego drzewa życia dosięgnie Pani, Nino, najsłodszy i najpiękniejszy owoc, którego ziarna będą żywić wasze potomstwo do dalekiego pokolenia.
A ze studni nieśmiertelności – najczystszą wodę!, z niebiańskiego ogrodu – to drzewo, które kwitnie i owocuje wiecznie, i ta rzeka, która wypływa z Bożego łoża!
Kateryna MOTRYCZ
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Nakład 2000
Машинний переклад