Szanowny Panie Prezydencie Widodo! Drodzy koledzy! Światowa większości, która jest z nami! Zwracam się do was teraz w języku ukraińskim, ale każdy z was ma na stole nasze propozycje w swoim języku. To wyraz szacunku dla was. Dopiero co wróciłem do naszej stolicy. Wróciłem z miasta Chersoń. Chersoń to jedno z najważniejszych miast południa naszego kraju i jedyne centrum obwodu, które Rosji udało się zdobyć po 24 lutego. I oto Chersoń jest już wolny. Co to oznacza? Ta operacja wyzwoleńcza naszych sił obronnych jest dla Ukrainy analogią do wielu bitew przeszłości, które były przełomowymi momentami w wojnach. Symbolizowały one takie zmiany, po których ludzie już wiedzieli, czyje będzie zwycięstwo, choć jeszcze trzeba było o nie walczyć. To jak na przykład D-Day – desant aliantów w Normandii. Nie był on jeszcze kropką w walce ze złem, ale już determinował cały dalszy przebieg wydarzeń. Właśnie to odczuwamy teraz. Teraz, kiedy Chersoń jest wolny. Aby wyzwolić całą naszą ziemię od rasistów, będziemy musieli walczyć jeszcze przez pewien czas... Walczyć! Ale jeśli zwycięstwo i tak będzie po naszej stronie, a jesteśmy co do tego przekonani, to czy nie warto spróbować wdrożyć naszej formuły pokoju, aby mimo wszystko ocalić tysiące żyć i uchronić świat przed nowymi destabilizacjami?
Ukraińska flaga nad wolnym Chersoniem! Zdjęcie ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy
Машинний переклад
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wygłosił potężne przemówienie przed przywódcami państw na szczycie G20, w którym przedstawił warunki pokoju z agresorem, Rosją. W szczególności RF musi wycofać swoje wojska z terytorium Ukrainy i zapłacić za wyrządzone szkody.
Oto dlaczego chcę przedstawić nasze wizję drogi do pokoju – jak można go realnie osiągnąć. I nie tylko dla nas, lecz także dla was wszystkich, waszych sojuszników i partnerów. W swoim wystąpieniu we wrześniu tego roku na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ przedstawiłem ukraińską formułę pokoju. Formułę pokoju dla świata. Właśnie wtedy, gdy świat liczył na odbudowę po ciosach pandemii, rosyjska wojna wywołała całą serię nowych globalnych wstrząsów. Trzeba to powstrzymać! Istnieje zestaw decyzji, które należy wdrożyć. I chcę, żeby rozmowa o tym była publiczna, a nie zakulisowa. Chcę, żeby to było omawiane konkretnie, a nie ogólnikowo. Być może zajmę na to nieco więcej czasu, niż przewiduje regulamin. Ale kwestia pokoju jest tego warta. Chcę, aby ta agresywna rosyjska wojna zakończyła się sprawiedliwie i na podstawie Karty ONZ oraz prawa międzynarodowego, a nie „byle jak” – zgodnie z trafnym sformułowaniem pana Sekretarza Generalnego ONZ Antonio Guterresa. Nie należy proponować Ukrainie kompromisów kosztem sumienia, suwerenności, terytorium i niepodległości. Przestrzegamy zasad i jesteśmy ludźmi słowa. Ukraina zawsze była liderem wysiłków na rzecz pokoju i świat to widział. A jeśli Rosja twierdzi, że rzekomo chce zakończyć tę wojnę, niech udowodni to czynami. Oczywiste jest, że słowom Rosji nie można ufać i nie będzie żadnych „Mińsków–3”, które Rosja złamie zaraz po ich zawarciu. Jeśli zaś nie będzie odpowiednich działań na rzecz odbudowy pokoju, to oznacza, że Rosja po prostu chce po raz kolejny oszukać was wszystkich, oszukać świat i zamrozić wojnę właśnie wtedy, gdy jej porażki stały się szczególnie odczuwalne. Nie pozwolimy Rosji przeczekać, nabrać sił, a potem rozpocząć nową serię terroru i globalnej destabilizacji. Jestem przekonany, że właśnie teraz trzeba i można zatrzymać niszczycielską rosyjską wojnę. Zatem propozycje Ukrainy.
Po pierwsze – bezpieczeństwo radiacyjne i jądrowe. Nikt nie ma prawa szantażować świata katastrofą radiacyjną. To aksjomat. Ale na oczach całego świata Rosja przekształciła naszą Zaporoską Elektrownię Atomową w bombę radiacyjną, która może wybuchnąć w każdej chwili. Dokąd popłynie chmura radiacyjna? Być może na terytorium UE. Być może do Turcji. Być może na Bliski Wschód. Uważam za zbrodnicze nawet hipotetyczną możliwość takiego scenariusza! Bezpieczeństwo radiacyjne musi zostać przywrócone. MAEA już wydała odpowiednie zalecenia, potwierdzając wszystkie te zagrożenia, o których wielokrotnie mówiliśmy. Dlatego Rosja musi niezwłocznie wyprowadzić z terytorium Zaporoskiej EJ wszystkich swoich bojowników. Elektrownia musi zostać natychmiast przekazana pod kontrolę MAEA i ukraińskiego personelu. Musi zostać niezwłocznie przywrócone normalne podłączenie elektrowni do sieci energetycznej, aby nic nie zagrażało stabilności reaktorów. Zaproponowaliśmy skierowanie misji MAEA do wszystkich ukraińskich elektrowni atomowych – a jest ich cztery, łącznie 15 bloków atomowych. Plus Elektrownia Czarnobylska, która jest wstrzymana i zakonserwowana. Takie misje mogą weryfikować
Машинний переклад
Закінчення статті «Zatrzymać niszczycielską rosyjską wojnę!», с. 1
Dokończenie. Pocz. na str. 1. aby potwierdzić, że rzeczywiście została przerwana jakakolwiek wroga aktywność przeciwko ukraińskim obiektom jądrowym. Czy długo to realizować? Rosja może już jutro rozpocząć demilitaryzację Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, jeśli rzeczywiście jest gotowa przywrócić naruszone przez nią bezpieczeństwo radiacyjne. To samo dotyczy szaleńczych gróźb bronią jądrową, do których uciekają się rosyjscy urzędnicy. Nie ma i nie może być żadnych usprawiedliwień dla szantażu jądrowego. I dziękuję wam, szanowni G19, za to, że wyraźnie to potwierdzacie. Ale proszę, zastosujcie całą waszą moc, aby zmusić Rosję do rezygnacji z jakichkolwiek gróźb bronią jądrową. Podstawą dla takich wysiłków może być Memorandum Budapeszteńskie i odpowiednie możliwości państw-sygnatariuszy. Drugie wyzwanie – bezpieczeństwo żywnościowe. Dzięki potężnemu udziałowi ONZ, Turcji i innych partnerów pokazaliśmy, jak współpraca kilku może przywrócić bezpieczeństwo żywnościowe wielu. Uważam, że nasza eksportowa inicjatywa zbożowa zasługuje na bezterminowe przedłużenie, niezależnie od tego, kiedy skończy się wojna. Prawo do żywności – to fundamentalne prawo każdego człowieka na świecie. Ukraina od lipca wyeksportowała ponad 10 milionów ton żywności drogą morską. Możemy zwiększyć eksport jeszcze o miliony ton miesięcznie. W tym celu proponuję rozszerzyć eksportową inicjatywę zbożową na inne nasze porty, w szczególności na porty Mikołajowa i Olwii w obwodzie mikołajowskim. Także wzywam wszystkie kraje, w szczególności wasze kraje, szanowni liderzy G19, do przyłączenia się do naszej inicjatywy pomocy żywnościowej dla najbiedniejszych. Ta inicjatywa – Grain From Ukraine – została już przez nas zapoczątkowana. I pierwszy statek Nord Vind wypływa do Etiopii. Na pokładzie 27 tysięcy ton pszenicy. To wolumen żywności dla prawie 100 tysięcy ludzi na rok. Może być wiele takich statków z Ukrainy, a zatem wielu ludzi w biednych krajach, którzy zostaną uratowani od głodu. Ukraina może wyeksportować w tym roku 45 milionów ton żywności. I niech znacząca część zostanie skierowana do tych, którzy cierpią najbardziej. Co konkretnie proponujemy? Każdy kraj może dołączyć z konkretnym wkładem i stać się współtwórcą zwycięstwa nad głodem i kryzysem żywnościowym. Trzecie – bezpieczeństwo energetyczne. Wszyscy widzicie, na co skierowany jest teraz rosyjski terror. To próba zamienienia zimna w broń. W broń przeciwko milionom ludzi. Uderzeniami rosyjskich rakiet i irańskich dronów, których używają okupanci, zniszczono około 40% naszej infrastruktury energetycznej. Co tydzień Rosja wysadza nasze elektrownie, transformatory, linie przesyłowe elektryczności. Pobocznym celem tego terroru jest niedopuszczenie do eksportu naszej elektryczności do sąsiednich krajów, co mogłoby znacząco pomóc im ustabilizować sytuację energetyczną i zmniejszyć ceny dla konsumentów. Rosja jest zainteresowana kryzysem energetycznym. A my wszyscy powinniśmy być zainteresowani przerwaniem terroru. Dziękuję wszystkim naszym partnerom, którzy już pomogli Ukrainie w dostawach systemów obrony powietrznej i przeciwrakietowej. To daje nam możliwość zestrzeliwania części rosyjskich rakiet i irańskich dronów. Ale musimy w pełni chronić nasze niebo. Proszę was o zwiększanie odpowiedniej pomocy! Już zaproponowaliśmy skierowanie misji ekspertów ONZ na obiekty krytycznej infrastruktury energetycznej Ukrainy w celu oceny zniszczeń i potrzeb w odbudowie, a także w celu zapobiegania ich dalszemu zniszczeniu. Trzeba przyspieszyć wysłanie tej misji! Będzie to konkretny wkład społeczności międzynarodowej w stabilizację systemu energetycznego na Ukrainie i w Europie, a zatem i na globalnym rynku energetycznym. Wszakże, niezależnie od decyzji świata, Rosja może w każdym dniu zrezygnować z uderzeń w ukraińską generację energii oraz w obiekty, które są zaangażowane w dostawy wody i ciepła ludziom. Niech Rosja udowodni taką swoją rezygnacją z terroru, że rzeczywiście jest zainteresowana powrotem pokoju. Musimy wykonać też fundamentalny krok po to, aby zasoby energetyczne nie były więcej wykorzystywane jako broń. Trzeba wprowadzić ograniczenie ceny na rosyjskie zasoby energetyczne. Jeśli Rosja próbuje pozbawić Ukrainę, Europę i wszystkich konsumentów energii na świecie przewidywalności i stabilności cen, odpowiedzią na to powinno być przymusowe ograniczenie cen eksportowych dla Rosji. Aby eksport nie był wyższy od kosztów własnych. To uczciwe. Jeśli zabierasz ty, świat ma prawo zabrać tobie. Czwarte wyzwanie – uwolnienie wszystkich jeńców i deportowanych. Tysiące naszych ludzi – wojskowych i cywilnych – jest w rosyjskiej niewoli. Są poddawani okrutnym torturom – to masowe znęcanie się! Oprócz tego, z imienia i nazwiska znamy prawie 11 tysięcy dzieci, które zostały siłą deportowane do Rosji. Są rozdzielane z rodzicami, wiedząc, że mają rodziny. A oprócz tych dzieci, są dziesiątki tysięcy tych, którzy zostali przymusowo wywiezieni i o których wiemy tylko pośrednio. Wśród nich są też dzieci, których rodzice zostali zabici rosyjskimi uderzeniami, a teraz są przetrzymywane w państwie-zabójcy. Dodajcie do tego jeszcze setki tysięcy deportowanych dorosłych, a zobaczycie, jaką katastrofę humanitarną spowodowała rosyjska wojna. Dodajcie jeszcze więźniów politycznych – ukraińskich obywateli, których przetrzymują w Rosji i na tymczasowo okupowanym terytorium, w szczególności na Krymie. Musimy uwolnić wszystkich tych ludzi! Chcę zaznaczyć, że nie znaleźliśmy wsparcia w Międzynarodowym Komitecie Czerwonego Krzyża. Nie widzimy, żeby w pełni walczyli o dostęp do obozów, gdzie przetrzymują ukraińskich jeńców i więźniów politycznych, albo żeby pomagali szukać deportowanych Ukraińców. I takie samoistne wycofanie się – to samozniszczenie Czerwonego Krzyża jako organizacji, którą kiedyś szanowano. Nie możemy czekać. Więc musimy zjednoczyć się w imię jedynego realistycznego modelu uwolnienia jeńców – „wszystkich za wszystkich”. A także w imię uwolnienia wszystkich dzieci i dorosłych, którzy zostali deportowani do Rosji. Dziękuję partnerom za ich wysiłki, które dały możliwość uwolnienia wielu Ukraińców i zagranicznych obywateli, którzy zostali schwytani do rosyjskiej niewoli. I niech to wasze przywództwo i szczere serce innych liderów, którzy są teraz obecni, pomogą uwolnić także innych Ukraińców. Piąte – wykonanie Statutu ONZ i przywrócenie integralności terytorialnej Ukrainy oraz światowego porządku. Drugi artykuł Statutu ONZ bardzo wyraźnie wszystko określa. Wszystko, co naruszyła Rosja tą wojną. Więc musimy przywrócić siłę prawa międzynarodowego. I bez jakichkolwiek kompromisów z agresorem. Bo Statut ONZ nie może działać jakoś częściowo, wybiórczo czy „według życzenia”. Rosja powinna potwierdzić integralność terytorialną Ukrainy w granicach odpowiednich rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i odpowiedniego zasobu dokumentów prawno-traktatowych. To absolutnie konkretne. Szóste wyzwanie – wycofanie rosyjskich wojsk i przerwanie działań wojennych. Jest wyraźne zrozumienie, jak to zapewnić. Rosja musi wycofać wszystkie swoje wojska i formacje zbrojne z terytorium Ukrainy. Musi zostać przywrócona kontrola Ukrainy nad wszystkimi odcinkami naszej granicy państwowej z Rosją. Właśnie to będzie skutkować realnym i pełnym przerwaniem działań wojennych. Każdy dzień zwłoki z tym oznacza nowe śmierci Ukraińców, nowe zagrożenia dla świata i szalony wzrost strat z powodu kontynuowania rosyjskiej agresji – strat dla wszystkich na świecie.
Siódme – sprawiedliwość. To jest to, co prowokuje bodaj największe emocje. Kiedy wyzwalamy naszą ziemię, wszędzie widzimy jedno: Rosja pozostawia po sobie katownie i masowe groby zamordowanych ludzi. Tak było w Buczy i innych miastach północy kraju po okupacji. Tak było w obwodzie charkowskim. To samo widzimy teraz również na Chersońszczyźnie. Według stanu na dzisiaj mamy pełną informację dotyczącą 430 dzieci zabitych przez rosyjskie uderzenia. Tylko dzieci! I tylko tych, o których wiemy już wszystko. A ile jest masowych grobów na tym terytorium, które wciąż pozostaje pod kontrolą Rosji? Co zobaczymy w Mariupolu? Oto dlaczego świat musi uznać specjalny trybunał w sprawie zbrodni agresji Rosji przeciwko Ukrainie oraz stworzenie międzynarodowego mechanizmu dla odszkodowania za wszystkie szkody wyrządzone tą wojną. Odszkodowania kosztem rosyjskich aktywów, ponieważ to właśnie agresor powinien zrobić wszystko, aby przywrócić naruszoną przez siebie sprawiedliwość. Jest już zaproponowana przez nas rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ dotycząca międzynarodowego mechanizmu kompensacji za szkody spowodowane rosyjską wojną. Została przegłosowana. Prosimy o jej stosowanie. Przygotowujemy też drugą rezolucję – w sprawie specjalnego trybunału. Proszę was o przyłączenie się i poparcie jej. Ponieważ nie ma takiego narodu na ziemi, który nie ceniłby sprawiedliwości. Ósme wyzwanie to ekobójstwo, potrzeba natychmiastowej ochrony przyrody. Miliony hektarów lasu spalone przez ostrzały. Prawie 200 tysięcy hektarów naszej ziemi zanieczyszczonych minami i pociskami, które nie wybuchły. Dziesiątki kopalń węgla zatopione, w tym kopalnia, w której w 1979 roku przeprowadzono podziemny wybuch jądrowy… To kopalnia „Junkom” w obwodzie donieckim. Znajduje się ona na terytorium okupowanym przez Rosję. Zatopiona już od kilku lat właśnie przez okupantów. Chociaż wszystkim w Moskwie wiadomo, jakie to zagrożenie nie tylko dla rzek na Doniecczyźnie, ale i dla Morza Azowskiego, a zatem dla basenu Morza Czarnego. Tylko deokupacja naszego terytorium może stworzyć warunki, aby usunąć to zagrożenie. Niemożliwe jest dokładne obliczenie skali zanieczyszczenia atmosfery od spalonych baz paliwowych i innych pożarów... A do tego – wysadzone budowle, spalone zakłady chemiczne, mnóstwo grobów zabitych zwierząt. Po prostu wyobraźcie to sobie: w wyniku rosyjskiej agresji zginęło 6 milionów zwierząt gospodarskich. 6 milionów! To oficjalne dane. Zniszczono co najmniej 50 tysięcy delfinów w Morzu Czarnym. Tysiące hektarów gleby zanieczyszczono szkodliwymi substancjami. Większość z nich to żyzne gleby. Były żyzne gleby. W zeszłym tygodniu na szczycie klimatycznym w Egipcie zaproponowałem stworzenie platformy do oceny szkód wyrządzonych środowisku przez wojnę. Musimy to zrealizować. Musimy znaleźć wspólne odpowiedzi na wszystkie zagrożenia ekologiczne stworzone przez wojnę. Bez tego nie będzie powrotu do normalnego, stabilnego życia, a echo wojny jeszcze długo będzie się utrzymywać – w wybuchach min, które będą odbierać życie dzieciom i dorosłym, w zanieczyszczeniu wody, gleb i atmosfery. Dziękuję wszystkim krajom, które już pomagają nam w rozminowywaniu. Potrzebne jest pilne zwiększenie liczby takiego sprzętu i specjalistów w tym zakresie. Potrzebne są także środki i technologie do odbudowy oczyszczalni ścieków. To wszystko nie jest tylko ukraińskim problemem. To wyzwanie dla całego świata. Następne, dziewiąte, – niedopuszczenie do eskalacji. Ryzyko, które jest i będzie stale obecne, dopóki nasze bezpieczeństwo nie zostanie zagwarantowane w należyty sposób. Ukraina nie jest członkiem żadnego z sojuszy. I ta rosyjska wojna mogła się rozpocząć właśnie dlatego, że Ukraina pozostawała w „szarej strefie” – między światem euroatlantyckim a rosyjskim imperializmem. Teraz też póki co nie mamy żadnych gwarancji bezpieczeństwa. Jak więc nie dopuścić do powtórzenia takiej agresji Rosji przeciwko nam? Potrzebujemy skutecznych gwarancji bezpieczeństwa. Dlatego przygotowaliśmy projekt umowy Kyiv Security Compact i już zaproponowaliśmy go partnerom. Musimy więc przeprowadzić międzynarodową konferencję dla utrwalenia kluczowych elementów powojennej architektury bezpieczeństwa w przestrzeni euroatlantyckiej, włącznie z gwarancjami dla Ukrainy. Głównym rezultatem konferencji powinno stać się podpisanie Kyiv Security Compact. Możemy zrobić to w każdej chwili – nawet jeszcze w tym roku. I musimy to zrobić. I dziesiąty punkt – utrwalenie zakończenia wojny. Kiedy wszystkie antywojenne kroki zostaną zrealizowane, kiedy bezpieczeństwo i sprawiedliwość zaczną być przywracane, strony muszą podpisać dokument o utrwaleniu zakończenia wojny. Podkreślam: każde z tych wyzwań na drodze do pokoju nie może zająć dużo czasu. Maksymalnie miesiąc na jeden punkt. Dla niektórych wystarczą dni. Mamy już pozytywne doświadczenie eksportowej inicjatywy zbożowej. Jak ona działa? Jest ONZ i dwie strony porozumień: z jednej strony – Ukraina, Turcja i ONZ, a z drugiej strony – Rosja, Turcja i ONZ. Podobnie może zadziałać wykonanie każdego z wymienionych przeze mnie teraz punktów, gdzie stronami mogą być różne państwa, które są gotowe wziąć na siebie przywództwo w tym czy innym rozwiązaniu. Jeszcze raz: bezpieczeństwo radiacyjne i jądrowe, bezpieczeństwo żywnościowe, bezpieczeństwo energetyczne, uwolnienie wszystkich jeńców i deportowanych, wykonanie Karty Narodów Zjednoczonych i przywrócenie integralności terytorialnej Ukrainy oraz porządku światowego, wycofanie rosyjskich wojsk i zaprzestanie działań wojennych, przywrócenie sprawiedliwości, przeciwdziałanie ekobójstwu, niedopuszczenie do eskalacji i ostatnie – utrwalenie zakończenia wojny. Szanowni liderzy! Nakreśliłem kierunki, w których każdy z was może wybrać dla siebie, jak stać się współtwórcą pokoju. Proszę, wybierzcie swój kierunek dla przywództwa, a razem na pewno zrealizujemy formułę pokoju. Co to da? To ratunek tysięcy istnień. To przywrócenie siły prawa międzynarodowego. To odnowienie architektury bezpieczeństwa. To powrót globalnej stabilności, bez której cierpią wszyscy na świecie. I to sens – sens tego, po co współpracują sumienne kraje świata. Pokój to globalna wartość. To, co jest ważne dla każdego człowieka na ziemi. Jestem pewien, że także dla każdego z was, liderów G19. Nakreśliłem konkretne, jasne rozwiązania. Można je zrealizować. Szybko. Są skuteczne. A jeśli Rosja będzie stawiać opór naszej formule pokoju, zobaczycie, że chce ona tylko wojny. Ukraina jest wdzięczna wszystkim na świecie, którzy pomagają nam bronić wolności i przywracać pokój! Niech nasze wspólne wysiłki uwieńczy sukces jak najszybciej i zostaną odzwierciedlone w tym, jakie wnioski wyciągnie ten szczyt. Dziękuję wam za zaproszenie! Sława Ukrainie! Wołodymyr ZEŁENSKI, Prezydent Ukrainy
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
naszymi fizykami. To jedna z heroicznych stron tej wojny. Naród musi o tym wiedzieć. Proszę, aby każdy Ukrainiec pomyślał o prostym piechurze, który dźwiga na sobie to piekło. Który trzyma się pod szalonym ogniem. Który odpiera siedem szturmów dziennie. Który śpi w okopie na mrozie. Który wyciąga na sobie tę bitwę i tę wojnę. To Bohaterowie naszych czasów. Bohaterom Chwała! Andrij ILLJENKO, Brygada szybkiego reagowania Gwardii Narodowej Ukrainy Słowo kombata Petra KUZYKA: “Dzisiaj w nocy (15 listopada 2022 r. – Red.) prosta piechota odparła zaledwie pięć szturmów, pod ciągłym wrogim ostrzałem artyleryjskim, utrzymała pozycje! Po prostu codzienny wyczyn bojowników batalionu “Swoboda”, po prostu jedna z setek nocy, ale wróg nie przeszedł!”
Машинний переклад
Ponieważ to właśnie tutaj wróg skupił wszystkie resztki swoich sił i rzuca się do szalonych ataków jak ranny zwierz przyparty do muru. To ostatnie konwulsje, lecz Moskale nie liczą się ze stratami. Szturmy na pozycje siedem razy dziennie. Spalone wsie. Zrównane ogniem z ziemią do pieńków zagajniki. Ogień. Ogień. Ogień. Ukraińskie siły utrzymują tu obronę, wygrywając cenny czas dla naszych braci na innych kierunkach. Zadają wrogowi kolosalne straty. Cała szara strefa jest dosłownie zasypana wrogimi trupami. Trwają piekielne walki. To, co teraz robią ukraińscy żołnierze pod Bachmutem, to zwycięstwo ducha nad zako-
Машинний переклад
Rozmawiałem telefonicznie z przewodniczącym Połączonego Komitetu Szefów Sztabów Stanów Zjednoczonych generałem Markiem Milleyem. Podziękowałem za wszystko, co Amerykanie i osobiście generał Milley robią dla nas, oraz za wysoką ocenę działań Sił Zbrojnych Ukrainy. Zapewniłem, że będziemy walczyć, dopóki starczy sił. Naszym celem jest wyzwolenie całej ukraińskiej ziemi spod rosyjskiej okupacji. Nie zatrzymamy się na tej drodze w żadnych warunkach. Ukraińscy wojskowi nie przyjmą żadnych negocjacji, porozumień ani kompromisowych decyzji. Warunek rozmów jest jeden – Rosja musi opuścić wszystkie zajęte terytoria. Poinformowałem swojego amerykańskiego kolegę o sytuacji operacyjnej i priorytetowych potrzebach Sił Obronnych. Sytuacja na froncie jest stabilna i kontrolowana. Uważnie śledzimy działania przeciwnika na granicy z Republiką Białorusi i budujemy solidną tarczę ochronną Ukrainy z północy. Siły Obronne, mimo szalonego oporu okupacyjnych wojsk, kontynuują działania ofensywne na kierunku charkowskim. Wróg aktywnie atakuje na liniach Biłohoriwka-Soledar-Bachmut-Majorśk ta Awberutsia na uzbrojenie nie tylko rosyjskiego prawosławnego kościoła i jego ohydnego działacza, obecnego patriarchy Cyryla Gundiajewa, ale także struktur władzy i służb specjalnych rf. Manipulacje moskiewskiego patriarchy kilka dni temu ujawnił w swoim gruntownym opracowaniu „Fałszywe „proroctwa” jako usprawiedliwienie wojny: sektarianckie mistyfikacje moskiewskiego patriarchy Cyryla” kandydat nauk historycznych i doktor teologii Serhij Szumyło. Wieczorem 12 listopada społeczeństwo wstrząsnęła wiadomość, że w Ławrze Kijowsko-Peczerskiej w 262. dniu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji modlą się za Rosję. Na udostępnionym przez kapłana PCU i kandydata nauk teologicznych Mychajła Omeliana nagraniu wideo widać fragment śpiewu o Bogurodzicy, który śpiewacy w cerkwiach moskiewskiego patriarchatu w całej Ukrainie wykonują od co najmniej dziesięciu lat. Mnie osobiście kilka razy zdarzyło się go słyszeć w cerkwiach makarowskiego wikariatu UPC MP na Kijowszczyźnie. Do terytorium tego podziału cerkwi okupanta wchodzą Buczański i Fastowski rejony obwodu kijowskiego, które mocno ucierpiały w pierwszych dniach inwazji i gdzie ustalono fakty współpracy przedstawicieli UPC MP z wrogiem. W tym rosyjskim (a nie cerkiewnosłowiańskim) utworze – typowym propagandowym tekście „russkiego mira” – są takie wiersze:
I „Dońska” Ty, i „Kazańska”,
I „Poczajowska” – wszystko przy mnie,
Ty „Włodzimierska”, „Wałaamska”
I „Derżawna” nad krajem.
Po Moskwie, Białorusi,
I po stronie kijowskiej,
Po Uralu, Syberii, Kaukazie
Poświęcane są dla Ciebie świątynie. …
Dzwon płynie, płynie nad Rosją,
Budzi się Matuszka – Ruś.
Boża Matka ocali Rosję,
Odradza się Matuszka Ruś!
Niezręcznie zauważyć, że w nim Kijowszczyznę i Poczajów na Tarnopolszczyźnie przedstawia się jako jedną przestrzeń państwa rosyjskiego wraz z Uralem, Kaukazem, Białorusią i Moskwą (!) Najwyraźniej to nie jest pojedynczy przykład. Usłyszawszy takie bzdury w cerkwi, normalni ludzie po prostu przestają do niej chodzić. Dlatego zwykła liczba parafian, albo jak sami siebie nazywają na moskiewską modłę – „prichożanie”, w cerkwiach moskiewskiego patriarchatu na Ukrainie niemal wszędzie wynosi „jakieś grosze”. Ale takiej liczby wiernych w cerkwiach wyznawcom „russkiego mira” w sutannach w zupełności wystarcza, by trzymać w duchowej okupacji całe miasta i wsie i tworzyć „obrazek o uciskach” dla rosyjskich mediów, jeśli nagle jakaś wspólnota zdecyduje się mówić o przejściu parafii do lokalnego Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Ale wróćmy do śpiewów. Wykonują je śpiewacy, czyli wierni świeccy. Duchowni, którzy czytają Prawo Boże, formalnie „nie są winni”. Właśnie to jest głównym argumentem UPC MP, która po ujawnieniu tego faktu ... Skandiiwka-Opytne-Wodiane-Piski-Mariinka-Pawliwka, ale sukcesu nie ma. Trzymamy obronę dzięki odporności naszych oddziałów na pierwszej linii i zdolnym do walki rezerwom. Na kierunku chersońskim prowadzimy działania stabilizacyjne i umacniamy linie obrony. Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy kontynuuje koncentrowanie wysiłków na osiągnięciu strategicznych zadań stabilizacji sytuacji w wyznaczonych strefach operacyjnych, prowadzeniu dalszych działań ofensywnych w celu deokupacji całego kraju oraz zapobieganiu przełamaniu obrony przez przeciwnika na odcinkach możliwego natarcia.
...dalszego nagrania wideo i oświadczenia SBU o wszczęciu śledztwa w sprawie incydentu, zaczęła się tłumaczyć. „Parafianie” cerkwi UPC MP twierdzą, że wszystkie te „ruskomirskie” śpiewy wykonywano wszędzie aż do 24 lutego tego roku, mimo że wojna z Rosją trwa od 2014 roku. Potem rzekomo wydano jakieś zarządzenie od wyższego kierownictwa – nie śpiewać. Ale nawet teraz niektóre świątynie je ignorują, czego świadkami stali 12 listopada przypadkowi odwiedzający Ławrę Kijowsko-Peczerską. „Takiej twórczości w MP w ostatnich latach namnożyło się jak śmieci” – zauważa Serhij Szumyło.
Służba Bezpieczeństwa Ukrainy najwyraźniej powinna dokładniej przeanalizować „twórczość literacką” tego wyraźnie wrogiego podziału. A RNBO powinna już dawno zakazać lub przynajmniej zawiesić na czas stanu wojennego działalność UPC MP jako struktury, która zagraża bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy. Bo wielu duchownych i mnichów tego podziału RPC zostało już zatrzymanych jako dywersanci albo uciekło do Rosji podczas kontrofensywy Sił Zbrojnych Ukrainy.
Rzeczywiście, wznoszenie modlitw za „mir s rossijej” czy „w sostawie Rossiji” albo za Zwycięstwo Ukrainy zależy od księdza. Trzymać się do końca moskiewskiego patriarchatu i czekać na „osvobodítelej”, czy razem z parafią przechodzić do PCU i bronić Ukrainy – to także jego wybór. Jednak mnie, podobnie jak o. Mychajła Omelianа, dziwią nie tyle duchowni cerkwi okupanta, ile ludzie, którzy uczęszczają na nabożeństwa w świątyniach UPC MP, słuchają modlitw za Rosję i milczą… Albo cynicznie nadal bronią batiuszek-pomocników „russkogo mira” oraz ich antyukraińskiej sieci dywersyjnej. Czy naprawdę nie drży serce i nie boli dusza od tego, co zrobili rosyjscy okupanci z błogosławieństwem rosyjskiej prawosławnej cerkwi w Buczy, Browarach, Andriiwce, w Mariupolu, na Charkowszczyźnie i na innych czasowo okupowanych terytoriach? Podczas gdy nasi obrońcy Ojczyzny oddają swoje życie, broniąc państwa i narodu, UPC podstępnie opowiada, że rzekomo już nie jest MP, i gdzieniegdzie próbuje zmyć z siebie krew niewinnie zamordowanych Ukraińców, zbierając humanitarną „pomoc”…
***
W 1775 roku moskiewski pomocnik, archimandryta Zaporoża Wołodymyr Sokalski, wyszedłszy z cerkwi w pełnym stroju duchownym, z krzyżem, namówił zaporożców, by nie stawiali zbrojnego oporu wojskom rosyjskim, które przyszły zniszczyć Sicz i zanieść Wolności Wojska Zaporoskiego Niskiego. Wygląda na to, że także tym razem zadaniem moskiewskiej cerkwi było i pozostaje – uśpić Ukraińców, odwieść ich od oporu wobec „jedinoutrobnych bratjew”, uczynić możliwą likwidację ukraińskiej państwowości. A im więcej ujawnia się faktów o zbrodniczej działalności UPC MP – tym mocniejsze przekonanie o słuszności takich wniosków.
Машинний переклад
Mykoła HOŁOMSZA
Lawinowo płyną wezwania do rozmów Kijowa z Moskwą. Jest jedna kwestia, którą muszą pamiętać wszyscy przywódcy państw świata, politycy i mężowie stanu. Żadne państwo nigdy nie podejmuje rozmów z przestępcą, który wtargnął do cudzego mieszkania. Od tego istnieje proces karny i odpowiedzialność, a machina państwowa dysponuje całym instrumentarium wpływu (jak ONZ w tej sytuacji) do neutralizacji przestępcy i pociągnięcia go do odpowiedzialności, a także do naprawienia szkody materialnej i moralnej wyrządzonej poszkodowanym. Chodzi tu o zbrodnię światową – agresję, inwazję, ciężkie zbrodnie wojenne, ludobójstwo, ekocyd i terroryzm na poziomie państwowym ze strony Rosji. Najbardziej bolesne w tej sytuacji jest upadłe, pacyfistyczne zachowanie ONZ, która jest na wskroś „przeszyta” obecnością w tej organizacji rosyjskich agentów. Obecnie, gdy Rosję wykluczono z Komisji Praw Człowieka w biurze szwajcarskim, nadal kieruje nią pułkownik GRU D. Czerepanow. Bezzębna pozycja ONZ zdumiewa pacyfizmem i brakiem zapewnienia elementarnego prawa Ukrainy do istnienia. Tymczasem ta organizacja błyskawicznie poradziła sobie z zapewnieniem korytarza zbożowego z walczącej Ukrainy, która pod huraganem ognia, min, na tle ogromnych ofiar na polach zasiała i zebrała plony. Po eksplozjach i uszkodzeniu okrętów w Sewastopolu, z których Rosja ostrzeliwuje Ukrainę, ONZ jeszcze cynicznie oświadcza o „powstrzymaniu się” od działań „z obu stron”, aby uniknąć „prowokacji”, które mogą zerwać porozumienie zbożowe. Jak to się nazywa? Cóż to za cynizm? Po czyjej stronie występuje ONZ, która ma zapewnić działanie prawa międzynarodowego – zaprzestanie agresji, pociągnięcie winnych do odpowiedzialności, do czego ma cały instrumentarium wpływu zgodnie z Rozdziałem 7 Karty ONZ?.. Wracając do poszczególnych liderów, którzy chcą zaprzestania agresji i zbrodni światowej ze strony Rosji, wycofania wszystkich wojsk z terytoriów Ukrainy uznanych na poziomie międzynarodowym – to wyłączne przestrzeganie przez Rosję wymogów Karty ONZ, poszanowanie i przestrzeganie prawa międzynarodowego – uznanie Rosji za państwo-terrorystę – żądanie zaprzestania agresji, wszelka pomoc dla Ukrainy, a w razie kontynuacji państwowego terroryzmu ze strony Rosji – jej pełna izolacja, wykluczenie ze wszystkich międzynarodowych misji i organizacji. To walka świata o pełne przywrócenie porządku światowego i nie może być tu małoduszności ani postprawdy – tylko prawo międzynarodowe z przestrzeganiem wszystkich jego zasad, pełne przywrócenie porządku światowego i nieuchronność kary, naprawienie szkód materialnych Ukrainie, szkody moralnej Ukraińcom kosztem agresora.
Машинний переклад
Jewhen Buket
Chyba nikomu już nie jest tajemnicą, że zbrodnicza i heretycka ideologia „russkiego mira” powstała właśnie w środowisku rosyjskiego Kościoła prawosławnego, strukturalną jednostką którego jest Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego. Niemal w każdym przemówieniu moskiewski patriarcha Cyryl Gundiajew powtarza jak mantrę swoje ulubione hasło: „Ukraina, Rosja, Białoruś – razem jesteśmy świętą Rusią”. Powołuje się przy tym na ukraińskiego świętego z pierwszej połowy XX wieku – błogosławionego Ławrentija Czernihowskiego. Jednak Ławrentij Czernihowski nigdy nie wypowiedział tych słów. Co więcej, nigdy nie uznawał władzy moskiewskiego synodu i był jednym z liderów opozycyjnego wobec Patriarchatu Moskiewskiego ruchu cerkiewnego „Prawdziwie Prawosławna Cerkiew” (IPC) na Czernihowszczyźnie. Okazuje się, że te słowa zostały przypisane błogosławionemu Ławrentijowi w 1994 roku przez skandalicznie znanego „schiarchiepiskopa” Cherubima (Diegtiaria). Ten „działacz” rosyjskiego prawosławia był jednym z pierwszych, którzy na początku lat 90. XX wieku zaczęli rozpowszechniać sektanckie kulty „świętości” Iwana Groźnego i Grigorija Rasputina. Był też przyczyniony się do szerzenia propagandy przeciwko kodom identyfikacyjnym oraz pseudoproroctw o tym, że „Rosja wraz ze wszystkimi narodami i ziemiami słowiańskimi utworzy potężne królestwo”, które pokona kraje Zachodu kierowane przez „antychrysta”. W książce Diegtiaria o Ławrentiju Czernihowskim, wydanej w 1994 roku przez „Rosyjskie Duchowe Centrum” w Moskwie, znajdują się takie słowa: „Ruś Kijowska była razem z Wielką Rosją. Kijów bez Wielkiej Rosji i w oderwaniu od Rosji jest nie do pomyślenia w żaden sposób i pod żadnym pozorem… Tak jak nie można podzielić Trójcy Przenajświętszej, Ojca, Syna i Ducha Świętego – to jest jeden Bóg – tak nie można podzielić Rosji, Ukrainy i Białorusi. To razem święta Ruś”. Nietrudno się przekonać, że w żadnym wcześniejszym wydaniu żywotów i pouczeń błogosł. Ławrentija Czernihowskiego takich słów nigdy nie było. „Za tymi słowami kryje się w istocie nieprawosławna, heretycka teoria, według której ziemskie tworzenia państwowe Rosja, Ukraina i Białoruś zostają zrównane z jedyną i niepodzielną Świętą Trójcą – Bogiem Ojcem, Bogiem Synem i Bogiem Duchem Świętym. Z punktu widzenia teologii prawosławnej jest to nic innego jak bluźnierstwo i herezja, które godzą w podstawowy dogmat wiary prawosławnej – o jedności Trójcy Bożej, która jest jednym Bogiem co do istoty, lecz troistym w Osobach, które nie zlewają się ze sobą, a jednocześnie są niepodzielne w jednej Istocie” – twierdzi znany religioznawca Serhij Szumiło. Wraz z dojściem Putina do władzy w Rosji hasła o „jedinej świętej Rusi”, „jedinej cywilizacyjnej przestrzeni”, „jedinym russkim mirze”, „jedinych duchowych skriepach” itp. nabierają charakteru systemowego i
Машинний переклад
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy — Takie było moje postrzeganie kongresu Ukraińców Rumunii dwa lata temu. Obecne forum pod egidą Związku Ukraińców Rumunii ma zupełnie inną tematykę, związaną z rosyjską agresją. Jednak główny lejtmotyw w jego nazwie to „9 listopada – Dzień języka ukraińskiego w Rumunii”. Widoczna współbrzmienie z Ojczyzną – Wielką Ukrainą. Właśnie stamtąd bierze swój początek ten znaczący dla Ukraińców całego świata Dzień, zatwierdzony 25 lat temu (6 listopada 1997 r.) Ukazem Prezydenta Ukrainy. A brzmiał (brzmi) on tak: „Wspierając inicjatywę organizacji społecznych oraz uwzględniając ważną rolę języka ukraińskiego w konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, ustanowić na Ukrainie Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka, który należy obchodzić corocznie 9 listopada, w dniu upamiętnienia pamięci Czcigodnego Nestora Kronikarza”. Nie przesadzam, ale głównym inicjatorem, pierwotnym źródłem narodzin tej daty-wydarzenia była właśnie „PROŚWITA” imienia Tarasa Szewczenki, co też wypowiadałem podczas formalnych i nieformalnych dialogów wielu obecnym, w szczególności szefowi Światowego Kongresu Ukraińców (2008–2018), Honorowemu konsulowi Ukrainy w Kanadzie E. Czolijowi, prezydentowi Europejskiego Kongresu Ukraińców B. Rajczyńcowi, dyplomacie, Honorowemu Ambasadorowi frankofońskich rządów Belgii Z. Kowalowi, przewodniczącemu komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. edukacji, nauki i innowacji S. Babakowi i innym. Jednak to, że przez trzy dni w tym wydarzeniu pod hasłem Języka Ukraińskiego brało udział ponad 600 Ukraińców z krajów Europy, Ameryki, Ukrainy, deputowani ludowi, naukowcy, pedagodzy, wolontariusze, artyści, przedstawiciele władz regionalnych, działacze społeczni, świadczy o tym, że ten symboliczny Dzień wyszedł daleko poza granice Ukrainy, stając się konsolidatorem nie tylko „ukraińskiego społeczeństwa”, ale i ukraińskości całego świata. Po drugie, „9 listopada” jest swoistym reperowym multiplikatorem dwóch zasadniczych artykułów Konstytucji Ukrainy (art. 10 – „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego…”; art. 12 – „Ukraina dba o zaspokojenie narodowo-kulturowych i językowych potrzeb Ukraińców, którzy mieszkają poza granicami państwa”). Ale szczególnie odczuwało się, że na tym wydarzeniu dominował absolutny brak stęchłego i zgubnego hasła „kakaja raznica”, które niestety wciąż majaczy na Ukrainie (na korzyść moskali) przez cały okres odnowionej Niepodległości. Język ukraiński stał się prawdziwie głównym czynnikiem zjednoczenia światowej ukraińskości, decydującym indykatorem zachowania i wzmocnienia narodowej Tożsamości. Przypominają się jasne myśli wielkiego Ołeksandra Potebni, wyrażone w jego słynnej pracy „Myśl i język”, że każdy naród jest otoczony kręgiem swojego ojczystego języka. Zaprawdę, każdy (naród czy człowiek), wychodząc dobrowolnie lub przymusowo poza granice tego życiodajnego kręgu, przestaje być „sobą”, stając się „innym”. On się rozkłada. Nie na darmo w filozofii Fichtego obecny jest unikalnie prawdziwy model bytu narodów i ludów, który dzieli je na
„martwych” (którzy utracili język ojczysty) i „żywych” (którzy święcie go strzegą). Właśnie duch tego naturalnego prawa wieczności panował na licznej uroczystości świętowania wysokich wartości i wiary w Zwycięstwo Ukrainy nad kremlowskim molochem zła, ciemności i nieprawdy. Atmosfera niegasnącego ducha na poziomie zmysłowej irracjonalności była, być może, jego największym szczytowym „echem” na wszystkich panelach dyskusyjnych, w kuluarowych dialogach i sporach. Przejawiała się ona szczególnie wtedy, gdy z różnych kanałów uczestnicy zaczęli otrzymywać skąpe wieści z frontu południowego, spod Chersonia, kiedy wszyscy solidaryzowali się sercami, nadziejami, sumieniem wokół najbardziej pożądanej wartości – Zwycięstwa. Przenikał jakiś wzniosły ból z tego powodu, że odbywała się żywiołowa dyfuzja jednoczenia ludzi wokół ukraińskiego hasła zwycięstwa – „Sława Ukrainie!”. Ukraińcy, Rumuni, „inni” zlewali się w jednym spragnionym głosu zwycięstwa. Owo znamienne przypomnienie Szewczenki „Kochajcie się, czarnobrewe, / Lecz nie z Moskalami, / Bo Moskale – ludzie obcy”, owo Franki „Jednoczmy się, bratajmy się / W towarzystwo uczciwe” unosiło się wszędzie, dając do zrozumienia wszystkim, kto jest przyjacielem, a kto wrogiem Ukraińców. Do tego świadomego wyboru naród torował długą i trwałą drogę. Jednak idziemy nią pewnym krokiem i już nic i nikt nie sprowadzi nas na manowce. „By gospodarzem, nie sługą / Przed światem się stać!”. Jeszcze w swoich wystąpieniach nie mogłem nie wspomnieć innego wielkiego budziciela wolności, narodowego geniusza narodu rumuńskiego M. Eminescu, którego poezja wywyższa nie tylko Ludzkość, ale i Ukraińskość z jej olśnieniem walki o wolność i sprawiedliwość. Ale „by światło to dotarło do nas, / Były wieki potrzebne”, – pisał w „Zorzy” Poeta prawdy. Ta wyniosłość prawdy przyniosła swój dar. Rumunia z Ukrainą. I nasza „droga do siebie” staje się drogą do Narodu Rumuńskiego, który w czasach tektonicznego uskoku i hartowania ukraińskiego losu jest razem. „Być razem” jest tą najwyższą cnotą polityki, dyplomacji ludowej, która szczerze, jaskrawo i niezgłębienie została wpleciona w wieniec Dnia Języka Ukraińskiego w Rumunii. Napawa nadzieją, że na zgromadzeniu kongresowym jest dużo młodzieży, której obecność jest nakreślona szeroką paletą ról. Dobrze, że swoją podmiotowość demonstruje ona równorzędnym udziałem w dyskusjach, prezentując twórczość i kreatywność, krytyczność i pewność spojrzenia na świat, odpowiedzialność obywatelską. Tym samym udowadniając wszystkim obecnym na tym wydarzeniu i poza nim, że młodzież jest gwarancją, decydującym czynnikiem przyszłości, postępu krajów i narodów. Bo rzeczywiście, aksjomatem stało się już metaforyczne stwierdzenie, że postęp świata dokonuje się przede wszystkim przez klasy szkolne, sale uniwersyteckie, laboratoria twórcze. Jednak ten wektor tworzenia życia jest daleki od pełnego, wszak pełnoskalowa wojna rosji przeciwko Ukrainie skorygowała nie tylko ludzkie losy, ale i ścieżki zachowania, rozwoju narodu, ludzkości, budując nowe role i sensy bytu. Przecież wszystko, czego uczyli się, w czym wychowywali się (lub odwrotnie) młodzi ludzie, stało się w jednej chwili pożądane i znaczące, skierowane na obronę ojczystej ziemi, narodu, państwa, swojej tożsamości i godności ludzkiej, honoru narodowego i wolności. Przejaw tej najwyższej jakości obywatelskiej objawia się w różnych wymiarach, działaniach, czynach i postawach. Jednak już nikt wśród „normalnej” części ludzkości nie ma wątpliwości, że najbardziej godni, najlepsi, najszlachetniejsi Ukraińcy są dzisiaj tam, na froncie, w walce ze złem, które nosi imię rosyjski nazyzm, imperialny raszyzm, ludobójczy szowinizm… Ich ofiarność, odwaga, etyczna misja ochrony ukraińskości dzisiaj przekształciła się w wielką rolę cywilizacyjną, stając się ochroną ogólnoludzkości, europejskości, humanizmu. Właśnie ten kierunek do rozważenia (platformy dyskusyjne nr 1-6) został zawarty w tematach: „Ukraina w kontekście rosyjskiej agresywnej wojny”; „Język jako fundamentalny element kształtowania osobowości i konsolidacji narodu. Rola administracji państwowej w popularyzacji i wspieraniu języka ojczystego”; „Edukacja w języku ojczystym – ważny wektor ochrony tożsamości Ukraińców”; „Młode ukraińskie talenty”. Narodowo-państwową wizję wyrażali szefowie Rządu, Parlamentu, MSZ Rumunii, Światowego i Europejskiego Kongresu Ukraińców, przewodniczący Związku Ukraińców M. Petrecki, przewodniczący Bukareszteńskiego oddziału SUR M. Traista, ukraińscy parlamentarzyści, znani działacze społeczni, naukowcy. Zawsze ogarnia „dobra-biała” zazdrość, że w Rumunii kwestiom rozwoju narodowo-kulturowego (szczególnie tym, którymi opiekuje się społeczeństwo obywatelskie, organizacje społeczne) państwo poświęca wzmożoną uwagę, uświadamiając sobie ich kulturowo-oświatową, wychowawczą, polityczną funkcję w procesach tworzenia narodu i państwa. Pozytywne jest to, że obecnie cała ta oficjalna norma zachowania kształtowała atmosferę solidaryzmu z Ukrainą w jej wojnie przeciwko ludobójczej rosji. Byli nią przeniknięci wszyscy uczestnicy – od mężów stanu z najwyższych organów władzy, parlamentarzystów, profesorów uniwersyteckich, wolontariuszy z obu stron, studentów, aż po najmniejsze ukraińskie dzieci, które przybyły skądinąd, by wesprzeć swoimi talentami ukraińskiego ducha walki z moskiewskimi okupantami. Należy oddać sprawiedliwość: Rumunia, naród rumuński był jednym z pierwszych, który 24 lutego podał rękę pomocy, który potępił agresywną wojnę Kremla, który nie poddał się podłym atakom putinowskiej polityki rozdmuchiwania imperialnej prowokacji roszczeń terytorialnych, siejąc niezgodę między dwoma narodami. Zamiast tego, odrzuciwszy putinowskie kłamstwo, „Rumunia (mowa w oświadczeniu MSZ z 5.11.2022 r.) potwierdza swoje zdecydowane poparcie dla niepodległości, suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy w granicach jej międzynarodowo uznanych granic”. Potępiwszy wypowiedzi prezydenta erefii, Rumunia podkreśliła, „że zaborcza wojna, rozpoczęta przez rosję, jest poważnym i brutalnym naruszeniem zasad prawa międzynarodowego, suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy”. Ważne, że w Rumunii utwierdziło się ogólnonarodowe przejrzenie i uświadomienie: dzisiaj na świecie istnieje wspólne zło, zagrożenie, nieżyciowa ciemność.
To Rosja, z jej ideologią nienawiści do ludzi, czarnosetnickim szowinizmem, barbarzyńską nietolerancją wobec „innego”, niemoralnością, zdziczałą „kulturalnością”. I tę naturalną nieakceptację polityki i praktyki średniowiecznego mroku agresywnego „ruskiego miru” starali się przekazać wszyscy wszystkim, aby była ona obecna we wszystkich sferach życia narodów i ludów pragnących wolności. Wiele odpowiedzi na to cywilizacyjne zapotrzebowanie, uwarunkowane krwiożerczymi dążeniami Moskowii wobec narodów, które nie chcą być ujarzmione, można było usłyszeć na tym trzydniowym forum ukraińskości, którego ważnym składnikiem była IV Międzynarodowa konferencja „Ukraińcy Rumunii – historia, współczesność i perspektywa” (8-10 listopada 2022 r.). Stanowisko naukowców, wolontariuszy, badaczy, ukierunkowane na potępienie, nieakceptowanie rosyjskiej polityki zaboru, było zgodne z zasadami Związku Ukraińców Rumunii, który przez ponad 8 miesięcy zdecydowanie potępiał imperialną eseferię, żądając od społeczności międzynarodowej, aby „wszyscy winni popełnienia zbrodni wojennych zostali pociągnięci do odpowiedzialności” (Ukraiński Wiestnik. Nr 19-20 (październik) 2022). Taka sama jest polityczna strategia jego lidera – deputowanego Parlamentu Rumuńskiego pana M. Petreckiego, którą niedawno przedstawił na spotkaniu z nowym Ambasadorem Ukrainy w Rumunii I. Prokopczukiem, a także podczas wizyty roboczej w obwodzie lwowskim w październiku na spotkaniach z przewodniczącym Lwowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, w Narodowym Uniwersytecie Leśnictwa oraz w „Politechnice Lwowskiej”. Trzeba oddać sprawiedliwość rumuńskim politykom, działaczom społecznym, naukowcom, pedagogom, którzy adekwatnie reagują na palące problemy Ukrainy. Cała kronika wydarzeń, pilnych problemów, które są oficjalnie nagłaśniane przez Ukrainę, jest przedmiotem uwagi popularnych ukraińskich czasopism, przede wszystkim „Ukraińskiego Wiestnika”, „Naszoho Hołosu”, „Ecouri Ucrainene” i innych. Bardzo niepokojąco wrażliwy jest oddźwięk opinii publicznej na oświadczenia Prezydenta Ukrainy dotyczące tragedii demograficznej, spowodowanej ludobójczą polityką Kremla, deportacją ponad 1 mln 600 tys. Ukraińców do Rosji, wśród nich – ponad 560 tys. ukraińskich dzieci. Obozy filtracyjne, przesłuchania, porywanie ludzi, tortury, przymusowa „adopcja”, niszczenie wszystkich dokumentów, odrywanie od rodziców, zmiana imienia itp. Wszystko to podpada pod zbrodnię ludobójstwa. Wydaje się, że wszystko, czym żyje Ukraina, wypełniło szpalty lokalnych ukraińskich czasopism, wydawnictw, włącznie z takimi dziecięcymi ukraińskimi magazynami, jak „Bdżiłka” dla przedszkolaków i „Dzwołyk” dla ukraińskich dzieci Rumunii. Wszystko narodowe, porządne, humanitarne, wysoce estetyczne. Przyznaję, że na chwilę jakbym powracał do swojego dzieciństwa, z zachwytem czytając tam ukraińskie bajki ludowe, a co więcej, z zainteresowaniem zapoznawałem się z artykułem w „Dzwołyku” o Ahatanhelu Krymskim, stronami jego przyjaźni z I. Franką, Łesią Ukrainką, O. Kobylańską, życiowym poświęceniem ukraińskiej idei narodowej jednego z fundatorów Ukraińskiej Akademii i twórcy ukraińskiej pisowni; w „Ukraińskim Wiestniku” – o Iwanie Mazepie, Hryhoriju Skoworodzie, Karpato-Ukraińskiej Republice, wybitnych ukraińskich pisarzach, edukacji narodowej i kulturze. Jak wspaniale, że dla młodych Ukraińców Rumunii z numeru na numer drukowane są nie tylko ciekawe bajki ludowe, opowiadania, wiersze, prezentowana i popularyzowana jest twórczość dziecięca, ale także proponowane są kompetentnie metodycznie i merytorycznie przygotowane materiały tematyczne z zakresów: „Dziecięca encyklopedia”, „Wiedza o narodzie”, „Sławni Ukraińcy”. Przyjemnie uderza nie tylko to, jak liderzy Związku Ukraińców Rumunii, inteligencja narodowa już od 15 lat gruntownie opiekują się wydawnictwami dla ukraińskich dzieci i młodzieży, ale także zmotywowane nastawienie społeczności i władz na zachowanie i rozwój tych popularnych wśród dzieci, rodziców, pedagogów czasopism. I nie dziwi to, bo ich życiotwórcze funkcjonowanie opiera się na ogromnej warstwie różnorodnej i nieprzerwanej działalności przedszkolaków, uczniów, nauczycieli, rodzin, ukierunkowanej na kształtowanie poprzez pracę kulturalno-oświatową ukraińskiej tożsamości. Czego tylko jest warta
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zakrojona na szeroką skalę, systemowa i profesjonalna działalność ukraińskiej społeczności, placówek oświatowych, środowisk pedagogicznych wspólnie ze Związkiem Ukraińców w Rumunii (SUR) w zakresie przeprowadzania corocznych konkursów twórczych dla dzieci i uczniów w różnych dziedzinach: poezja i literatura, historia, muzyka, malarstwo, sztuka ludowa i użytkowa. Co więcej, trwają one miesiącami, obejmują i porywają młodzież szkolną (przy zaangażowaniu szerokiej opinii publicznej), począwszy od konkursów klasowych i szkolnych, poprzez gminne, powiatowe, aż po ogólnokrajowe. Nie mniej istotnym składnikiem narodowego, obywatelskiego, estetycznego i kreatywnego kształtowania się osobowości są formalne programy nauczania o profilu kulturalno-artystycznym dla szkoły podstawowej. Dyscypliny te odgrywają niezwykle istotną rolę w procesie edukacyjnym. Dzięki ich opanowaniu kształtuje się bowiem cała gama kompetencji ogólnych i postaw obywatelskich. Przykładowo, program nauczania wychowania muzycznego w klasach średnich zakłada nie tylko przyswojenie języka muzycznego, umiejętność czytania i zapisywania utworów muzycznych czy gry na instrumentach, ale także umiejętność oceny ich treści ideowej i behawioralnej, wyrażania idei, uczuć oraz stosunku do świata, człowieka i przyrody. Wiedza o elementach języka muzycznego uzupełniana jest wyrabianiem nawyków kulturowych służących poznawaniu muzyki. Począwszy od klasy 5., repertuar do słuchania muzyki zawiera szereg utworów wybitnych kompozytorów (Bach, Mozart, Beethoven, Haydn, Chopin, Brahms, Dvořák, Ravel, Liszt…). Znamienne, że w programie obecni są również ukraińscy twórcy: M. Łysenko, K. Stecenko, A. Wedel, I. Karabyć, L. Majboroda, F. Kołessa, M. Łeontowycz, A. Żytkewycz, a także unikatowe utwory z serii „Ukraińska pieśń ludowa”. Dlaczego z ogromnego zasobu niezwykle ciekawego i pożytecznego materiału wybierana jest właśnie ta tematyka, uszczegóławiająca poszczególne kierunki wychowania i kształcenia narodu? Oczywiście po to, by zapożyczać wszystko, co najlepsze, najbardziej profesjonalne i efektywne dla naszej „nowej” ukraińskiej szkoły. Ale czy wiele z zaproponowanego jest w istocie odbierane jako nowe, skoro w Europie, podobnie jak w niektórych placówkach na Ukrainie, jest to już utrwalona praktyka? Wszak na tym forum zaprezentowano również wystawę ukraińskiego Liceum Mikołajowskiego „Akademia Twórczości Dziecięcej”. Najwyższy standard prawdziwej europejskiej edukacji. Wzór kształtowania kompetencji obywatelskich, estetycznych i intelektualnych Osobowości. Kult Kultury w edukacji w pełnej krasie. Jako przykład: ponad 900 dzieci, wychowując się w niszy „kulturalności” i środowisku estetycznym, zostało laureatami olimpiad różnego szczebla. Jednocześnie, zafascynowane, tworzą, grają, recytują, śpiewają, tańczą, malują i z algebrą się zmagają. Z takim dorobkiem twórczym można godnie „iść do Europy”, nie będąc tam jej „chorym członkiem”. Wierzę, że kiedyś (po Zwycięstwie koniecznie) podobne placówki narodowe staną się przedmiotem uwagi biurokracji oświatowej i akademickiej, przełamując rudymenty stalinowskiej pedagogiki. Ponieważ zwycięża tylko ten naród, który jest zdolny stworzyć najefektywniejszy system szkół, gimnazjów, uniwersytetów i zapewnić obywatelom wolny dostęp do Kultury. A póki co, wczytuję się w treści literacko-kulturalnego czasopisma ukraińskich pisarzy w Rumunii „Nas Hołos”, w którego październikowym numerze zamieszczono na okładce zdjęcie czterech ukraińskich Wojowników z niebiesko-żółtą Flagą i słowami Liny Kostenko: Nie dopuszczaj takiej myśli, że Bóg okaże nam niełaskę. Życia ludzkiego terminy krótkie. Nie ma czasu na porażkę. Wierzę, że zwyciężymy, że zatrzyma się śmiercionośny pochód wojny, że nasze dzieci wrócą do spokojnego domu, do rodzinnej szkoły, dorośli „zwrócą” im pasjonujące czasopisma: „Mamyne soneczko”, „Piznajko”, „Kołoboczok”, „Rawłyk”, „Barwinok”.., a Nauczyciel otrzyma swoje „Dywo słowo”, ucząc pięknych tajemnic Języka Ojczystego, wyznając słowa Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Bukareszt, 11 listopada
Машинний переклад
9 listopada 2022 roku w siedzibie Towarzystwa „Znanie” Ukrainy odbyło się posiedzenie „okrągłego stołu”: „Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka”. W programie wydarzenia zaprezentowano projekt artystyczny „Logos” z udziałem reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka. Podczas „okrągłego stołu” wszechstronnie uzasadniano znaczenie języka ukraińskiego jako czynnika umacniania ukraińskiej przestrzeni społecznej i wzmacniania Państwa Ukraińskiego. Jak stwierdza się w Biblii, na początku było słowo (Logos), a słowo (Logos) było u Boga. Oznacza to, że słowo (Logos-słowo) jest przyczyną wszystkiego. Jest niewidzialne, a tworzy widzialne. Język, słowo, mowa, logos, rozumowanie, informacja mają swoistą siłę, która przekształca się w działaniach. W pojęcie języka wchodzą także wypowiedzi, sądy, znaczenia. W każdym z nich zawarta jest wewnętrzna energia informacyjna, która kształtuje cele i ich rozstrzygnięcia przez człowieka, a także przez różne instytucjonalne podmioty. Dla Ukraińców język ukraiński jest sposobem tworzenia ukraińskiej rzeczywistości społecznej. Kształtuje on ukraińską duszę i ukraiński duch, ukraińską świadomość, która przekształca się poprzez piśmiennictwo. Język jest, być może, naszą największą wartością. Jeśli nie zachowamy języka ukraińskiego, nie zachowamy Ukrainy, a zatem i siebie w państwie obcym dla nas. Nasze doświadczenie przekonuje, że inny język tworzy zupełnie inną kulturę i inną świadomość. Kształtuje on rozdartą świadomość, którą, podobnie jak roztrzaskany dzban, trudno posklejać w całość. Obecnie moskiewsko-rasistowski język jest postrzegany przez cały świat jako kłamliwy i brutalny język, który jeszcze cuchnie krwią, do przelewu której nieustannie wzywa. Rodzi on brutalną i kłamliwą rzeczywistość ze świadomością „okopowo-pakunkową”, to znaczy z dominacją starych szablonów w przemianach społecznych oraz ze światopoglądem „szczurzym” (z rozkradaniem wspólnego dobra). Obecnie bez zbędnych dyskusji społeczeństwo ukraińskie nastawione jest na odrzucenie wszystkiego, co rosyjskie: języka, kultury, związków itd. Świadczy o tym ogólnonarodowe sondaż przeprowadzony w sierpniu 2022 roku w warunkowo bezpiecznych regionach Ukrainy przez Fundację „Inicjatywy Demokratyczne” im. Ilka Kucheriwa. Według jego danych większość Ukraińców popiera derusyfikację. Oczywiście są i tacy, którzy są przeciw, lecz na razie zamilkli, a także ci, którzy chcą pewnych kompromisów i skłaniają się ku wartości „russkiego miru”, nie zdając sobie sprawy, że ów „mir” wykorzystuje wszystko, co posiada, w swoich imperialnych interesach. Ogólnie zaś sytuacja rozstrzygana jest na korzyść zaprzeczenia rosyjskiej kulturze i rosyjskiemu językowi jako takim. Oczywiście wielu z nas wychowało się na rosyjskiej kulturze, jednak dziś przywiązanie do niej znacznie osłabło, choć nie zniknęło całkowicie, lecz wszyscy, którzy troszczą się o Ukrainę, nienawidzą Rosji. Cały świat wyraźnie widzi, że bezsensowne jest „bawienie się w jednej piaskownicy” z rosyjskim „niedźwiedziem”. Trzeba go izolować, dopóki nie porzuci swoich „zwierzęcych” zachcianek. Przed nami stają globalne pytania: kiedy i jak odzyskamy Donbas i Krym? Aktualnym dla nas pozostaje postulat powrotu na naszą stronę tych, którzy przez osiem lat znajdowali się pod presją Rosji. Jakimi środkami udoskonalić duchowe siły człowieka i jego umysł? Jak przekazać prawdę oświeconemu umysłowi, koncentrując się na sile i atrakcyjności naszego języka? Przecież wszyscy znają jego znaczenie i łagodność – łabędzia, żurawia, słowicza, kalinowa, pieszczotliwa, miodowa..! Towarzystwo „Znanie” Ukrainy, opierając się na wartościach naszego języka i kultury, odpowiedzialnie reaguje na wymogi współczesności!
WASYL KUSZEREC
Машинний переклад
Z okazji Dnia Pisma Ukraińskiego i Języka Ukraińskiego Lwowskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” zorganizowało uroczystą imprezę z udziałem słuchaczy kursów ukraińskiego języka mówionego. Kompozycję muzyczno-literacką wykonali uczniowie nauczycielki, zasłużonej artystki Ukrainy Marii Soroki (Szkoła Sztuki nr 5). W programie zabrzmiały utwory muzyczne do słów T. Szewczenki oraz wiersze W. Stusa. Obecnych wzruszyły pieśni i wiersze T. Szewczenki w wykonaniu
Машинний переклад
Z wyzwoleniem Chersonia wiąże się jeszcze jeden aspekt. Wojska rosyjskie uciekły spod Kijowa, ponieważ oderwały się od zaplecza logistycznego i spotkały się z nieoczekiwanym odporem Ukraińców. Na Charkowszczyźnie rosyjskie dowództwo nie spodziewało się naszej ofensywy: ukraińskie dowództwo je oszukało. To, że następuje natarcie na Chersoń, rosyjskie dowództwo wiedziało i próbowało je odeprzeć. Rosyjscy propagandyści niemal codziennie chwalili się, że natarcie armii ukraińskiej (często mówili „wojska Zełenskiego”, „NATO”) się nie udało i „Ukraińcy, poniósłszy wielkie straty, wycofali się”. Ciekawa logika Rosjan: NATO atakuje, a wielkie straty ponosi armia ukraińska. Jednak próby rosyjskich okupantów utrzymania przyczółka na prawym brzegu Dniepru okazały się daremne. Musieli uciekać. Teraz rosyjscy propagandyści opowiadają, że armia rosyjska buduje umocnienia na lewym brzegu i zastanawiają się, gdzie będzie nacierać armia ukraińska. O wielkiej ofensywie Rosjan już nie ma mowy. Rosyjscy dygnitarze nagle stali się humanistami i chcą negocjacji. Tzn. złodziej chce, żeby świat uznał zrabowane rosy-
Машинний переклад
Iryna HODOWANEĆ, siczesławska proświcianka Zdjęcie autorki Tak nazywa się wystawa sztuki współczesnej, która trwa w Warszawie w Zamku Ujazdowskim. Jej wyróżniającą cechą jest to, że wszystkie prace zostały wykonane przez ukraińskich artystów po 24 lutego 2022 roku, w czasie Wielkiej Wojny. W ekspozycji zaprezentowano ponad 200 prac 32 ukraińskich artystów. Jest to największa wystawa-refleksja nad tragicznymi wydarzeniami, które trwają w Ukrainie. Nazwa wystawy „Ukraina. Pod innym niebem” jest inspirowana wideo „Sky. Invasion” Danyła Rewkowskiego i Andrija Raczyńskiego. To seria chaotycznie zmontowanych nagrań ukraińskiego nieba w czasie wojennym pod dźwięki zaszyfrowanych komunikatów. Niektóre z prac prezentowanych na wystawie pokazują okrucieństwa agresora wobec ludności cywilnej naszego kraju. Niektóre to przemyślenie przez artystów nowej rzeczywistości, emocje związane z tymi czy innymi wydarzeniami. Dla mnie wszystkie te prace w ekspozycji to kolejna możliwość dotarcia do społeczności międzynarodowej, do całego świata. To nie tyle krzyk Chrystyny i Oksany Palanyci – studentek Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Słuchacze kursów językowych aktywnie uzupełnili program czytaniem wierszy ukraińskich poetów. Emocjonalnie zakończyli program wychowankowie Przedszkola nr 94 m. Lwowa. Przewodniczący lwowskiej „Proświty” Jarosław Pitko oraz prowadząca święto Oksana Szyjan wręczyli książki w prezencie uczestnikom i uczestniczkom tego wspaniałego wydarzenia. Kontynuacją święta była szczera rozmowa w gronie przyjaciół. Takie wydarzenie to kolejny krok ku wzajemnemu zrozumieniu i jedności. Własna inf. skim i dał Rosji wytchnienie na nową ofensywę na Ukrainę. Nie wyjdzie. Rosyjska propaganda często powtarzała, że w II wojnie światowej zwyciężyła Rosja (Putin oświadczył, że oni i bez Ukraińców zwyciężyliby) i że pomoc sojuszników była nieznaczna. I Rosjanie w to uwierzyli. Lecz okazało się, że bez Ukraińców, a tym bardziej przeciwko Ukraińcom, na dodatek uzbrojonym w zachodnią broń, Rosjanom „powtórzyć” nie wychodzi. W ruch poszły straszaki. Mówiąc, że oto Putin kupi w Korei Północnej sto tysięcy żołnierzy. A komunistyczni koreańscy żołnierze są wytrwali i niewymagający, oto będą walczyć za kapitalistyczną Rosję i pokażą Ukraińcom. Ale coś nie wyszło. Grozili bronią atomową. Na froncie Ukraińców nie da się pokonać. Ale przecież Ukraina nie ma broni jądrowej. Oto wielka Rosja uderzy w „braterski” naród bombami atomowymi i zwycięży. Ale Putin otrzymał ostrzeżenie od Zachodu i przycichł. Teraz uderzenia w infrastrukturę. Niech „braterski” naród zamarza w ciemnościach. Może wtedy uwierzy, że Rosja kocha Ukrainę. Wszystkie te „przejawy braterskiej miłości” są dowodem na to, że z Rosją przyjaźnić się nie można. Oczywiście, wojna wymaga strat. Ale innego wyjścia nie mamy. Anatolij ZBOROWSKI Instalacja „Zasada dwóch ścian”, autorka Julia Zacharowa o pomoc, co jest wezwaniem, by poczuć i wesprzeć nas, ponieważ jesteśmy silni, bardzo silni. Desperacko walczymy i wierzymy w zwycięstwo. Wystawę można odwiedzić w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie do 12 marca 2023 roku.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...to po czym uniesiony oznajmił: „Wzięli, wszystkie co do jednej, i jeszcze obiecali roznieść po Kozelszczynie” – ujawniła mi się wielkość jego czystej, bezinteresownej miłości do Ukrainy. Takich ludzi nie ma w Ukrainie zbyt wielu, ale zawsze są, a nawet najczarniejsza noc niewoli ich nie unicestwia. Takim był też mój pobratymiec, wieloletni więzień polityczny, rycerz Ukrainy o delikatnej i współczującej duszy oraz jej wspaniały śpiewak, poeta Iwan Sokulski. Pytam Żenię, czym же ich ujął. „A znalazł, co powiedzieć” – i po chwili dodał: – Powiedział im prawdę, kim oni naprawdę są, i rzeczywiście podziałało – tak że „nie umarła dusza nasza” – i uśmiechnął się jakoś smutno i radośnie zarazem. Wiedział bowiem, że niedługo jeszcze będzie mu dane chodzić po ziemi. Zapewne powiedział im coś bolesnego i swego najskrytszego, i ludzie mu uwierzyli. Przekazano mi jego ostatnie słowa, które wypowiedział do obecnych niemal w stanie nieprzytomności: „Strzeżcie Mykoły, bo on dąży do Ukrainy. Dążcie wszyscy do Ukrainy”. Jewhen Czerkaski zmarł 12 sierpnia 1992 roku, na 12 dni przed rocznicą Niepodległości Ukrainy, o którą walczył ostatkami sił. Pochowaliśmy go według kozackiego obyczaju, nakrywając trumnę czerwoną kitajką – kozacką zasługą. Panichidę odprawił ojciec Mykoła Chrapacz. Mieliśmy już naszą autokefaliczną wspólnotę, a dzwonnica Katedralnego Soboru Świętej Dormicji stała się naszą pierwszą świątynią Bożą, gdyż sam Sobór został zniszczony przez rosyjskich komunistycznych okupantów w 1934 roku. Na Zebraniu Założycielskim przyjęliśmy za podstawę Statut klubu. Opracowywałem go wspólnie z Piotrem Rotaczem – człowiekiem niestrudzonej pracy na ukraińskiej niwie. W swoim czasie był prześladowany przez KGB, literaturoznawca, regionalista, człowiek encyklopedycznej wiedzy, jaskrawy wzór prawdziwego ukraińskiego inteligenta. Cały rok 1986 chodziłem po różnych instytucjach, jeździłem do Kijowa do różnych ludzi po wsparcie i wszędzie widziałem tylko strach. A szukałem wsparcia u Iwana Dracza, którego poezję szalenie kochałem, oraz u Michajła Szewczenki, poety z Połtawy, odpowiedzialnego sekretarza Związku Pisarzy Ukrainy. Naciskam guzik dzwonka do mieszkania Iwana Dracza i z drżeniem serca czekam. Drzwi otwiera jego żona. Mówię jej, że przychodzę do Iwana Fedorowicza. „Iwanie, do ciebie!” – woła do męża i prosi, żebym wszedł. Tu, w przedpokoju, przedstawiłem Iwanowi Fedorowiczowi powód mojej wizyty, wyjaśniłem, że jego adres wziąłem z Związku Pisarzy. Dracz wysłuchał mnie z kwaśną miną, a potem jak nie krzyknie: „Dopiero co wróciłem z Moskwy, nie mam ani minuty czasu, a tu wy z jakimiś bzdurami przychodzicie, nie wiadomo po co, idźcie sobie, panie!”. Stałem oniemiały, wymamrotałem przeprosiny i do drzwi. Jakby ktoś młotkiem walnął mnie w głowę, aż zabrakło tchu. Wybiegłem na ulicę, łapię powietrze, głowa idzie w kółko, nie wiem, dokąd iść. Drczowie mieszkali wtedy na ulicy Gorkiego, w pięknym przestronnym mieszkaniu. Stoję tak, gdy widzę kątem oka – wybiega Iwan Fedorowicz i do mnie: „Wybaczcie mi krzyk, poczekajcie tu, zaraz się zbiorę i pójdziemy do Związku do Michajła Szewczenki, on jest waszym rodakiem, pomoże wam”. Trochę mi ulżyło, zacząłem myśleć. No tak, na pewno wziął mnie za tajniaka KGB, prowokatora. Wszyscy przecież ukraińscy pisarze byli pod kloszem KGB, zwłaszcza gdy byli światowego formatu albo niezłomni w swym ukraińskim duchu. Już prawie się uspokoiłem, gdy wyszedł Iwan Fedorowicz i ruszyliśmy do Związku. Michajło Szewczenko wysłuchał i kategorycznie oświadczył: „Nikt wam tam w Połtawie w tej sprawie nie pomoże, więc nie traćcie sił”. Później, gdy Iwan Fedorowicz zostanie Przewodniczącym Ruchu, powie mi tak: „Pomyślałem, że wy – albo jesteście tajniakiem, albo szczerym i odważnym patriotą.” Zwyciężyło drugie, więc właśnie wybiegł za mną. Jednak siły naprawdę traciłem i zacząłem chodzić po...
Машинний переклад
Chciałbym zaproponować czytelnikom „Słowa Proświty” fragment z książki moich wspomnień „W naszym domu Związku Radzieckiego nie było”, która wkrótce ukaże się nakładem jednego z poltawskich wydawnictw. Bardzo chcę, aby poznali Państwo tych, którzy jako pierwsi podjęli napięty, ofiarny trud na rzecz utrwalenia naszego rodzimego języka ukraińskiego i ukraińskich wartości w zsowietyzowanej i w znacznym stopniu zrusyfikowanej Poltawie.
Na Wielkiej Ukrainie, jak nazywał ojciec Ukrainę Środkową i Wschodnią, zostawało niewielu Ukraińców, którzy strzegli swojej ukraińskiej istoty i wychowywali swoje dzieci tak, by mogły przeciwstawić się propagandowej machinie okupantów, dążącej do stworzenia „новую общность совєтских людєй”, a w gruncie rzeczy – zrusyfikowanego, zdenacjonalizowanego, prymitywnego niewolnika rosyjskiego imperium radzieckiego. Tu imperium osiągnęło znaczne sukcesy, które dają o sobie znać także dziś, już w Państwie Ukraińskim. Nigdy nie zapomnę słów pewnej poltawskiej babci, która, słuchając, jak wnuczek coś bełkocze po rosyjsku, mówi do mnie: „Ojej, jaki zgrabny, tak zgrabnie po-ruśki gada, w przedszkolu nauczyli”. Stał lipcowy upał. Metalowa kabina żurawia wieżowego, na którym pracowałem, po wyjściu z więzienia, nagrzewała się prawie do 50 stopni. Otóż w czasie obiadowej przerwy weszedłem na podwórko sąsiedniego prywatnego domku z gęstym sadem i studnią, by napić się wody i posiedzieć w chłodzie. Babcia sama wyciągnęła ze studni wiadro z wodą i, podając mi kwartę zimnej wody, wypowiedziała te bolesne dla mnie słowa, nawet nie podejrzewając, jak tragicznie brzmią. Dlatego nie miałem żadnych złudzeń co do duchowo-kulturalnej i narodowej świadomości naszego narodu, a jednocześnie, znając niezwykle ciężką pracę ukraińskiej inteligencji, począwszy od czasów Iwana Kotlarewskiego, aż do Rewolucji Ukraińskiej i walk o wyzwolenie 1917–1921 lat, wywołanej tą pracą – narodowym przebudzeniem własnego narodu. Wtedy ukraińskie wojsko okryło się niewymierającą sławą, wykazując niebywały heroizm w walce o wolność swojej Ojczyzny. Przeprowadziwszy się z Nowomoskowska do Połtawy, nie wątpiłem, że tu, w sercu Hetmanatu, w mieście Kotlarewskiego, Petlury, Panasa Myrnego, Patriarchy Mstysława, wielu i wielu wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, nie może nie być ludzi z nieskażoną okupantami ukraińską duszą, gotowych pracować dla swojego narodu, o jego prawa narodowe i wolność. Nie pomyliłem się: na zebranie założycielskie klubu „Рідне слово” przyszło około 90 obywateli. Piszę o tym, bo nie można pisać o powstaniu NRU w Połtawie, pomijając klub „Рідне слово”. Tylu ludzi przyszło dzięki mojemu artykułowi w gazecie „Комсомолець Полтавщини”, który odważyła się zamieścić w gazecie Ludmiła Kuczerenko, wówczas młoda, urodziwa dziewczyna, którą, wszedłszy do redakcji, zobaczyłem pierwszą i powiedziałem jej, po co przyszedłem i czego chcę. Zaprosiła mnie do swojego gabinetu i długo rozmawialiśmy. Mówiłem, prawie się nie krępując. Zaufanie powiedziałem jej, jaki jest cel klubu, jakie imprezy klub będzie organizował dla popularyzacji języka i kultury ukraińskiej. O przyszłej sile politycznej nic nie mówiłem. Po tej rozmowie Ludmiła doprowadziła do opublikowania mojego artykułu o znaczeniu ojczystego języka dla harmonijnego rozwoju każdej osobowości. Tak czy inaczej, zebranie założycielskie było bardzo liczne. Nawet się nie spodziewałem takiej liczby ludzi. Zadziałała też afisza, którą rozklejałem po całym mieście razem z dwoma studentami instytutu pedagogicznego – Serhijem Pasicznym i jeszcze jednym chłopakiem, którego nazwiska, niestety, nie zapamiętałem. Afisza duża, format A2, z bardzo wyraźnie wydrukowanym epigrafem z Wołodymyra Sosiury: „Bez mowy rodzinnej, młodzieńcze, i narodu naszego nie ma”. W owym czasie, gdy kształtowano jednolitego „Отєчєство” radzieckiego, a w rzeczywistości rosyjskiego człowieka lub małorosa – „мой адрес нє дом і нє уліца, мой адрес Совєтскій Союз” – ten epigraf miał charakter rewolucyjny. Słowa Klub „Рідне слово” wydrukowane wielkimi, wyraźnymi literami. Wszystko na tej afiszy miało świadczyć: coś się w kraju zmienia, nasz czas nadszedł, ukraińscy patrioci, dość spania! Słowa Łesi Ukrainki: „Wstawaj, kto żywy, kto myśl w sobie powstała, godzina na pracę nastała” stawały się wówczas szczególnie aktualne. W ten sposób akcenty rozłożyłem tak, by ludzie poczuli powiew zmian, zainteresowali się i nie bali przychodzić. Nawiasem mówiąc, Serhij Pasicznyj stał się utalentowanym nauczycielem języka ukraińskiego, a kiedy miejski Ruch, realizując swój program wymiany dzieci między Wielką a Zachodnią Ukrainą, zbierał z Połtawy dzieci na wyjazd na Ziemię Tarnopolską na Boże Narodzenie, zawiózł całą swoją klasę. Wtedy przeprowadziłem udane rokowania z kierownictwem Kolei Południowej w Charkowie i przydzielono nam cały pociąg. Kierownik kolei słuchał mnie z nieudawaną ciekawością, gdy tłumaczyłem mu, dlaczego wieziemy dzieci na Boże Narodzenie na Zachodnią Ukrainę, i w ogóle, gdy mówiłem o Ruchu i naszej wizji Ukrainy. Najwyraźniej po raz pierwszy w życiu widział przed sobą rucheviteła, więc byłem dla niego ciekawostką. Tak samo kiedyś patrzono na nas, na grupę ukraińskiej młodzieży, która po wysłuchaniu na zboczach Dniepru wykładu Iwana Hontara o twórczości ludowej szła Chreszczatykiem, śpiewając ukraińskie piosenki. „Skąd oni się wzięli, ci banderowcy?” – słyszeliśmy nieraz. Ale to nas nie powstrzymywało, bo płonęliśmy takim ogniem miłości do Ukrainy, że w nim spalało się wszystko nikczemne, wszelka skaza niewoli. A powszechna wiara w przyszłe powstanie Państwa Ukraińskiego oświecała nasze czyste, młodzieńcze twarze. Tak i ten kierownik pewnie pytał siebie, skąd się wzięli ci rucheviteły, ale nic mi nie powiedział, tylko z nieukrywaną sympatią podpisał nasz wniosek i wydał odpowiednie zarządzenia. Ponad czterysta dzieci przywiozłem wraz z Wołodymyrem Chodzenką, moim pomocnikiem w Towarzystwie Języka Ukraińskiego (późniejsza „Proświta”), do Tarnopola, a z Tarnopola autobusami rozwieźliśmy je po wsiach na czas świąt Bożego Narodzenia. Jaki to był cudowny czas! Jak niezwykle piękna otwierała się przed nami – dziećmi i dorosłymi, którzy im towarzyszyli – nasza wielka Ojczyzna! Dzieci po prostu chłonęły czar kolęd, Bożonarodzeniowych nabożeństw, tak jakby spragnione upijały się w upał czystą, dźwięczną wodą źródlaną. Serhij Pasicznyj umieścił w swojej klasie portret Stepana Bandery, który podarowali mu wieśniacy z tej wsi, gdzie witali Boże Narodzenie, i żadna siła nie mogła go zmusić do zdjęcia tego drogiego portretu, bo także dzieci stanęły za nim murem. Stanie się to później, a wtedy, gdy kleiliśmy te afisze wszędzie, gdzie mogliśmy, Serhij i jego przyjaciel byli młodymi, zapalonymi studentami, a upośledzone położenie języka ukraińskiego naprawdę ich bolało... Bezwarunkowo wierzyłem w mój ukraiński naród i uważałem, że jeśli otworzyć mu prawdę, szybko się przebudzi z narzuconego mu przez wrogi komuno-russkij mir „sowieckiej ojczyzny” i odnajdzie prawdziwą, choć ujarzmioną, ale rodzimą i piękną swoją Ojczyznę – Ukrainę. I to odkrycie, odnalezienie swojej zagubionej Ojczyzny podniesie Ukraińców do walki o wyzwolenie Ukrainy i stworzenie własnego demokratycznego, gospodarczo silnego państwa, w którym będzie panował szacunek dla człowieka, jego praw i wolności, i rozkwitnie kultura ukraińska oraz jej podstawa – język ukraiński. A wyszło tak, że na drodze do tych ideałów zginął Wiaczesław Czornowił, a wcześniej jego towarzysz Mykoła Bojczyszyn, a ujarzmiony umysł i dusza ukraińskiego człowieka u ogromnej liczby Ukraińców tak i nie stały się ani wolne, ani ukraińskie. Potrzebne były dwie rewolucje – Pomarańczowa i Godności, poległa na Majdanie Niebiańskiej Sotni, by liczba wewnętrznie wolnych Ukraińców znacznie wzrosła i byśmy wreszcie stanęli na twardej drodze budowy wymarzonego państwa. Rosja zaś, by przekreślić nasze marzenie, znów, już po raz kolejny, rozpoczęła z nami wojnę, w której już zginęły tysiące naszych chłopców. Wróćmy jednak do roku 1987, pełnego wiary w odrodzenie mojego narodu, gdzie trzeba tylko pracy nad jego oświatą. W listopadzie otworzyłem zebranie założycielskie i opowiedziałem o celu utworzenia klubu „Рідне слово”. Mówiłem, zaczynając z daleka, i by nie przestraszyć publiczności, w duchu „Internacjonalizmu czy rusyfikacji” Iwana Dziuby, o zniekształconej przez kolejnych kierowników po Leninie leninowskiej polityce narodowościowej aż do naszych dni. Czasem szedłem dalej i aluzyjnie mówiłem o konieczności własnej państwowości i walki o nią. W ten sposób wysyłałem sygnały tym, którzy w pełni podzielają moje poglądy i na których będzie można mocno się oprzeć. Dlatego z zainteresowaniem słuchałem mówców i oceniałem głębokość światopoglądu każdego: kto dąży tylko do pracy kulturalnej, a kto jest gotów także do walki politycznej. A przecież praca kulturalna, skierowana na burzenie kolonialnych mitów, czyż nie jest polityką? Bardzo bliscy stali mi się od razu Anatolij Butrym, Ołeksandr Czyrkow, Mykhajło Diaczenko, Mykoła Chrapacz, Tetiana Deniśko i Hanna Deniśko – rzadko fachowa redaktorka, błyskotliwa dziennikarka i wspaniała, ale bardzo skromna poetka, przez co jej poezję mało kto zna. Gdy zostałem posłem ludowym i założyliśmy własną gazetę, Hanna była jej niezmiennym redaktorem. Później dołączył Taras Pustowit, niezwykle sumienny uczony-archiwista, obecnie przewodniczący miejskiej „Proświty”; bez jego redakcji nie wyszedł żaden zbiór „Połtawskiej Petliuriany”. Potem siostry Orysia i Oksana Kowalewycz, Jewhen Murejko. Ile pracy wykonała Orysia Kowalewycz! To ona nauczyła nas śpiewać pieśni Rewolucji Ukraińskiej, to ona nauczyła nas kolędować, napisawszy pierwszy scenariusz szopki bożonarodzeniowej; pod jej reżyserią postawiliśmy „Bojarynię” Łesi Ukrainki, której nasz połtawski teatr nijak nie może się zdobyć, by wystawić. Mykoła Chrapacz, obecnie ojciec Mykołaj, wziął na swoje barki ciężki ciężar tworzenia i odradzania Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i zbudował w Połtawie dwa kościoły, a po rejonach zakładał z pomocą Ruchu i „Proświty” dziesiątki parafii. Dzisiaj nadal przyjaźnimy się rodzinami. Mykhajło Diaczenko – uczciwy i fachowo silny urzędnik oraz mistrzowski i formą, i myślą poeta – redagował mój zbiór poezji i zbiór „Poeci Połtawskiej Proświty”. Petro i Olha Iwanczukowie – nieugięci więźniowie polityczni rosyjskich obozów koncentracyjnych. Stanisław Miszczuk był aktywnym radnym miejskim, Petro Bybliw – utalentowanym nauczycielem języka ukraińskiego, Mykoła Poszταrenko, zawsze mądry i spokojny, swoim słowem uspokajał rozburzone dyskusje. Jewhen Czerkaski i jego przyjaciel, Saszko Perec, którego rozumna i zdecydowana twarz ciągle stoi mi przed oczami, obaj twardzi i w słowie, i w czynach. Jewhenowi ufałem najbardziej i najbardziej go pokochałem. Mieszkał sam z małym synem Tarasem, żona zmarła na raka. Na tę straszną chorobę umarł także Jewhen. Cóż to był za człowiek! Już ciężko chory, ledwo żywy, codziennie chodził na dworzec autobusowy i rozdawał nasze ulotki i gazety Ruchu w autobusach jadących do rejonów. Mówił z humorem, bez potępienia: „Tych kozielszczańskich kozłów dobiję”. Pasażerowie jadący w tym kierunku, na Kozielszczyznę, nie brali od niego gazet, ani jednej. A kiedy w pewną sobotę, ledwo żywy, ale cały promienny i radosny, Jewhen przyszedł do mnie do domu, szczęśliwy po brzegi, i ani „cześć”, ani „dzień dobry”, tylko od razu uroczyście…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
5buntowników w muzeach, aby stworzyć klub przy jakimś połtawskim muzeum. Dyrektorami byli albo emerytowani milicjanci, albo funkcjonariusze KGB. Poszedłem do Towarzystwa „Znanie” – przewodniczącym był były oficer KGB. „Nie, z nimi nic nie wyjdzie”, myślę sobie. Pójdę do komitetu obwodowego partii. Dobijam się na przyjęcie do zastępcy pierwszego sekretarza komitetu obwodowego KPU ds. ideologicznych. W tamtym czasie był nim Iwan Pryszczepa. Komuniści dla mnie byli tymi samymi faszystami. Kolonialna administracja, kolaboranci najeźdźców Ukrainy. Nigdy nie bywałem w wysokich gabinetach, wszystko wydawało mi się jakieś przygnębiające: ogromny pokój, taki sam stół, kupa telefonów, portrety Lenina, jeszcze jakiegoś partyjnego bonzy. Za stołem tęgi mężczyzna, spojrzenie surowo-przenikliwe. Patrzy prosto w oczy, nie odrywając wzroku. Opowiadam o klubie, jego przyszłych zadaniach. Nie przerywa, uważnie słucha. Potem zamyślony, powoli, cicho mówi: „Trąci nacjonalizmem”. Ja w odpowiedzi mówię, że jestem prostym robotnikiem, kocham swój język, książki, wiersze, ja nawet słowa takiego nie znam. Jest przecież klub miłośników gry na gitarze, a to będzie klub miłośników ojczystego słowa. Wszystko on o mnie wie, a moja gra wywołuje u niego gdzieś głęboko w kącikach oczu ledwo zauważalne wesołe iskierki. Ale swoje powtarza: „Trąci nacjonalizmem”. Lecz rozumie, że na dworze jest rok 1987 i sekretarz generalny Michaił Gorbaczow, to może on z tym młodym człowiekiem trafi na właściwe tory. W rozmowie z Pryszczepą nie raz napomknąłem o nadchodzących zmianach i nie wątpiłem, że on swoim dobrze rozwiniętym partyjnym wyczuciem wszystko zrozumiał. Jeszcze chwilę pomilczał, pomyślał, a potem poradził zwrócić się do pani Neli Krywobok, zastępczyni pierwszego sekretarza komitetu miejskiego KPU. Spotykałem się z nią z pięć razy. Wszystko zwlekała z pozwoleniem na druk afisza, na pomieszczenie w miejskim domu kultury. Tutaj powiem kilka słów o dyrektorze miejskiego domu kultury, panu Jewhenie Potapczewie. Etniczny Rosjanin, nie podejrzewał niczego nacjonalistycznego w moim dążeniu do stworzenia klubu miłośników ojczystego języka. U Rosjan poziom świadomości narodowej jest bardzo wysoki, u większości ma charakter wielkomocarstwowego szowinizmu, często gęsto i rasizmu. Nasz dyrektor żadnego szowinizmu nawet w przybliżeniu nie miał. W ogóle był bardzo inteligentnym człowiekiem. Kiedy komuniści przycisnęli go, żeby nas natychmiast wyrzucił z pomieszczenia, to mówił mi o tym z tak rozpaczliwie zagubionym wyglądem, że gołym okiem było widać, jak piecze go wstyd i jak jest mu niezręcznie. Jego jednak z czasem zwolnili z dyrektorstwa, a ja pomogłem mu zatrudnić się na uniwersytecie pedagogicznym. Klub miał pracować absolutnie legalnie, więc powiadomiłem panią Krywobok o swoim porozumieniu z dyrektorem miejskiego domu kultury i poprosiłem, by nie prześladować Potapczewa. Lecz kiedy w 1989 roku zerwaliśmy uroczyste świętowanie bitwy pod Połtawą, nas jednak wyrzucono z pomieszczenia i kontynuowaliśmy spotkania w różnych miejscach na otwartym powietrzu. Ale przecież przez ten czas tyle wszystkiego zostało zrobione! Jakie błyskotliwe wykłady z kultury ukraińskiej, w szczególności literatury, czytali pisarz Petro Petrowycz Rotacz, Petro Kuźmycz Zahajko, kierownik katedry języka i literatury ukraińskiej instytutu pedagogicznego! Jak oni otworzyli wszystkim oczy! I nasz przestronny pokój w miejskim domu kultury, i sala filharmonii obwodowej zawsze były wypełnione ludźmi. Na początku 1988 roku błyskotliwy referat wygłosiła Tetiana Denysko o Wasylu Stusie, o którym mało kto wtedy odważał się mówić, a znaczna większość połtawian nie miała nawet najmniejszego pojęcia o nim. Orysia Kowalewycz wystawiła w skróconej wersji dramat Łesi Ukrainki „Bojarynia”, spektakl przeszedł przy szczerych oklaskach widzów. Spotkania z wychowawcami przedszkoli i wykłady o ukraińskim wychowaniu dzieci na podstawie prac Waszczenki, tworzenie komórek w szkołach, dyskusje na uczelniach i w akademikach studenckich, dziesiątki wieczorów literackich poświęconych wybitnym postaciom kultury ukraińskiej, na których brzmiała nowa prawda o ich życiu i twórczości. Cała ta działalność kulturalna tworzyła jednolity fundament ideowy dla przyszłych partii. Kiedy już zostałem przewodniczącym miejskiego Ruchu, a z czasem i obwodowego, organizacja połtawska okazała się ideowo najbardziej zjednoczona i odporna na wszelkie prowokacje, bo u podstaw naszego światopoglądu leżały wartości ukraińskie, fundamentem których jest nasz ojczysty język ukraiński. Jewhen BUKET Karelia i Wyspy Sołowieckie W XI wieku na terytorium Karelii, niewielka część której obecnie wchodzi w skład Finlandii, a główna – okupowana jest przez Rosję, mieszkały trzy grupy plemion: Karelowie – na zachód i północ od jeziora Ładoga, Wepsowie, którzy żyli między jeziorami Ładoga i Onega, oraz Saamowie (Loparowie), którzy zamieszkiwali środkową i północną część Karelii. Wyspy Sołowieckie (nazwa „Sołowki” pochodzi od saamskiego Suollek – „wyspy”) na Morzu Białym, na wschód od Półwyspu Karelskiego, zanim ktoś tam osiadł, były znane wśród Saamów, którzy wykorzystywali je jako cmentarzyska. Z czasem na południu Karelii pojawili się Słowianie-uciekinierzy. Uciekali w głuche północne miejsca przed uciskiem bojarów i duchowieństwa. Nowe ziemie przyciągały ich bogatymi łowiskami ryb, lasem i zwierzętami futerkowymi. A co najważniejsze – tutaj byli wolni od daniny dla księcia i służby wojskowej. Rybacy i myśliwi z Nowogrodu zasiedlili karelskie wybrzeże Morza Białego już w XII wieku. Następnymi przyszli mnisi. Nowogrodzianin Sabbat (Sabbatius) i Karel Herman w 1429 roku odosobnili się na wyspach. Z czasem dołączył do nich Zosima, który wcześniej żył w bogatej rodzinie w pobliżu Kiży nad jeziorem Onega. Pewnego razu postanowił poświęcić resztę swojego życia mnichowaniu i rozdał wszystko, co miał, biednym. To właśnie Zosima w 1436 roku założył klasztor na Wyspach Sołowieckich.
Za czasów oddzielenia Wielkiego Nowogrodu od państwa z centrum w Kijowie uważa się rok 1136, kiedy to miejscowy wiec otrzymał prawo samodzielnego zapraszania księcia na tron. Chociaż Nowogród najczęściej występował jako sojusznik Kijowa w wojnach międzyksiążęcych. A największe zagrożenie dla nowogrodzkiej niepodległości stanowiły księstwa włodzimiersko-suzdalskie (później – moskiewskie). Tak, w 1170 roku, zaraz po zdobyciu Kijowa przez wojska Andrzeja Bogolubskiego i jego sojuszników, Suzdalczycy przeprowadzili wyprawę na Nowogród, w którym przebywał Roman Mścisławowicz, syn wygnanego z Kijowa księcia. Nowogrodzianom udało się wygrać bitwę obronną i obronić swoją niepodległość, przeciwnik poniósł ogromne straty. Nie dotarł na Nowogrodczyznę także najazd mongolski – na tej ziemi znalazło ratunek wielu uchodźców z Rusi Południowej. U szczytu swojej potęgi państwo nowogrodzkie rozciągało się na północy aż do Morza Białego, a na wschodzie rozszerzało się aż za góry Ural. Jednostką monetarną była hrywna nowogrodzka. Państwo posiadało rozgałęzione powiązania handlowe w ramach Unii Hanzeatyckiej kupców wolnych miast niemieckich. Nowogrodczyzna została uformowana jako związek wielu plemion, którymi kierowali miejscowi starsi. W składzie wojska nowogrodzkiego plemiona te miały swoje własne oddziały. Także od podległych plemion nowogrodzcy feudałowie zbierali daninę. Karelowie i Wepsowie płacili daninę głównie skórami, które wysoko ceniono na nowogrodzkim rynku i chętnie kupowali zagraniczni kupcy. Na tym władza nowogrodzian nad zależnymi terytoriami się ograniczała. Tak, w XII–XIII wieku w Karelii nie było żadnej władzy nowogrodzkiej i nowogrodzkich sił wojskowych. Do XIII wieku nie stosowano żadnych środków w celu krzewienia chrześcijaństwa. Od połowy XII do połowy XV wieku Nowogród 26 razy wojował ze Szwecją i 11 razy z Zakonem Inflanckim. Z tego skorzystała Moskwa, która stopniowo anektowała Nowogrodczyznę w okresie od 1456 do 1478 roku. Powstanie sołowieckie Aż do okupacji Republiki Nowogrodzkiej przez Moskwę w 1478 roku rządzący biskupi byli wybierani tutaj przez losowanie, czasami w procedurze wyboru brał udział wiec, po czym zazwyczaj otrzymywali gramotę od metropolitów kijowskich. Po podporządkowaniu Nowogrodczyzny metropolitom moskiewskim jedynymi wysepkami dawnej tradycji pozostawały klasztory, które miały status stauropigialny. Jednym z takich był Monaster Sołowiecki, który był otoczony obronnym murem granitowym i otrzymał prawo do bezcłowego handlu solą. Dzięki wzorowej działalności gospodarczej ihumena Filipa w XVI wieku klasztor stał się najbogatszym przemysłowym i kulturalnym centrum północnego Pomorza. Posiadłości klasztoru (a to faktycznie całe wybrzeże Morza Białego) przekształciły się w „państwo w państwie”. Na początku XVII wieku Monaster Sołowiecki przekształcił się także w ważny wojskowy forpoczt do walki ze szwedzką ekspansją. Klasztor był dobrze ufortyfikowany i uzbrojony, jego mieszkańcy (425 osób według stanu na 1657 rok) posiadali umiejętności wojskowe. Także wspólnota posiadała zapasy żywności na wypadek oblężenia. Ale nieszczęście na Sołowki przyszło nie ze Szwecji, a z Moskwy. Po tym, jak w klasztorze odmówiono wprowadzania reformy cerkiewnej moskiewskiego patriarchy Nikona, sobór w Moskwie ogłosił wszystkim mnichom anatemę, a car zarządził konfiskatę włości i mienia klasztoru. Mnisi-mieszkańcy w odpowiedzi odmówili modlitwy za cara-„heroda”. Z czasem do wspólnoty wysłano wojsko z armatami. Od 1668 do 1676 roku kilkuset mieszkańców Monasteru Spaso-Preobrażeńskiego Sołowieckiego stawiało zbrojny opór Moskalom. Przez osiem lat wyczerpującej obrony prawie wszyscy obrońcy klasztoru zginęli. Przy życiu w momencie zdobycia klasztoru pozostawało tylko 60 osób. 28 z nich zostało straconych od razu na miejscu, w tym przywódcy powstańców – Sasza Wasiljew i archimandryta Nikanor, mnich Makary, sotnik Samijło, reszta – później. Mnichów palono ogniem, topiono w przeręblach, wieszano za żebra na hakach, ćwiartowano, żywcem mrożono w morskiej wodzie… „Kraina mąk i rozpaczy” Po stłumieniu powstania sołowieckiego Moskwa przekształciła wyspy w więzienie. Tutaj więziono uczestników różnorodnych powstań, w tym powstania Stepana Razina, działaczy państwowych, którzy popadali w carską niełaskę, od końca XVIII wieku także staroobrzędowców i przedstawicieli różnych sekt religijnych. Jednymi z pierwszych więźniów-Ukraińców byli wspólnicy Wasyla Koczubeja i Iwana Iskry, którzy donosili na hetmana Iwana Mazepę – połtawski ksiądz I. Switajło z synem oraz mnich Nikanor. Po 1709 roku zesłano tutaj współtowarzyszy i zwolenników hetmana Mazepy: generała-esaula D. Maksymowicza, pułkownika serdiuckiego J. Pokotyłę, archimandrytę Gedeona Odorskiego, protoprezbitera łochwickiego Iwana Rohaczewskiego i innych. W Monasterze Sołowieckim w 1776 roku został uwięziony także ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Petro Kałnyśewski, gdzie zmarł w 1803 roku. Wraz z dojściem do władzy bolszewików w 1920 roku klasztor został zlikwidowany, wartości zarekwirowane, jednak budynki byłego klasztoru nadal wykorzystywano jako miejsce pozbawienia wolności. 13 października 1923 roku decyzją Rady Komisarzy Ludowych zorganizowano Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia – największy obóz koncentracyjny lat 20. XX wieku i jedna z najbardziej przerażających „fabryk śmierci” w historii świata. Znaczną część więźniów stanowili tzw. „polityczni” – duchowieństwo, oficerowie ruchu białych, byli szlachcice, eserowcy, inteligencja, w tym także Ukraińcy – uczestnicy walk wyzwoleńczych, działacze Ukraińskiej Republiki Ludowej, żołnierze i atamani oddziałów powstańczych… Pod koniec lat 30. w Karelii i na Sołowkach doszło do trzech masowych rozstrzelań aresztantów. Wśród zabitych – czołowi ukraińscy artyści Mykoła Zerow, Łeś Kurbas, Mykoła Kulisz, Wałerian Pidmohylny, Wałerian Poliszczuk, Pawło Fyłypowycz, a także uczeni, działacze polityczni i państwowi (Wołodymyr Czechiwski, Stepan Rudnycki, Matwij Jaworski i in.). Obóz na Sołowkach – „kraina mąk i rozpaczy” – przetrwał do listopada 1939 roku. Niedawno w Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy odbyły się wydarzenie memorialne i prezentacja wystawy książkowo-czasopiśmienniczej „Ostatni adres Sandarmoch”: w 85. rocznicę tragicznych wydarzeń 1937 roku – rozstrzelań więźniów sołowieckich – Ukraińców.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kupiła. A dziadek Fedir swojego interesu tak i nie zrobił, bo komu były potrzebne w środku lata drewniane kołeczki-gwoździki do naprawy juchtowych butów oraz malowane gwizdki dla dzieci? Handlu nie było, bo, zrozumiałe, w gorącą Filipówkę ludziom nie w głowie zimowe obuwie, a małym nie w głowie zabawki: sam sezon zbioru jagód i grzybów, – żeby było za co zeszyty kupić do szkoły. Jakie tu zabawki, kiedy latem – sto prac i wszystkie palą się w rękach! I to, i tamto, i jeszcze coś trzeba zrobić, ale obowiązkowo, dzień w dzień, jeśli nie pada deszcz, zagrabiać siano oraz kaczki i gęsi z rzeki zaganiać do domu… O, z tymi gęgającymi u Marusi zawsze były prześliczne przygody! Żeby nie mylić swoich pierzastych z sąsiedzkimi, każdy malował skrzydła swojego ptactwa w różne kolory. Skrzydła Prymaczenków, na przykład, były z bzu, i wyglądało to na srebrnych gęsiach nadzwyczaj pięknie! Sąsiedzki „inwentarz” od soku łobody stawał się zielony, od słoneczników – żółto-złoty, od morwy – fioletowy, a od czerwonej malwy – malinowy! Kiedy ptaki wszystkie razem zbierały się na brzegu i na różnokolorowych skrzydłach leciały do rzeki, od Bołotianki nie można było oderwać oczu! Tam działo się coś niesamowitego! Krzyk, hałas, gęganie, syczenie, zaloty, parowanie i wolna wola! – lot na kolorowych skrzydłach!.. Mniejsza o to, że leciały one nad Bołotianką po trzy-cztery metry, a potem różnokolorowymi kłębkami wpadały do wody, za to potem jakimi lśniącymi i szczęśliwymi wypływały z wody, ukoronowane rzęsą i kwiatami na głowach… Maria, przypominając sobie te zadziwiające obrazy swojego dzieciństwa (chociaż ona i teraz lubi obserwować pomalowane ptaki – ojciec mówił „rajskie”, a mama przyziemnie – „a nie, swojskie”), mechanicznie nawinęła nową mulinę z motka w kłębek i uśmiechnęła się do niespodziewanego wspomnienia. Prawda, czego tylko dzieci nie zrobią latem dla rodziców – żeby oni im pozwolili na to, co najskrytsze, jasna sprawa, – po rodzinnym sianokosie w lesie. Żeby kilka ulic… wypuścili na kilku łodziach… płynąć rzeką Bołotianką… z noclegiem! I to jeszcze na dłubankach, i z rozpalonym na dziobie ogniskiem dla zręcznego połowu oraz… czarodziejstwa!!! Naprawdę, tutaj przepadają wszystkie słowa – żeby przekazać piękno, magiczną siłę i tajemnicę takiej nocy! Maria to wie. Ona kiedyś płynęła na takiej łodzi z ogniem – razem ze swoimi przyjaciółkami były „przypływuchami”… Umierać będzie, a tej nocy nie zapomni! Obie jej towarzyszki jednak przypłynęły do swoich wybranków, w niedługim czasie wyszły za mąż, jedna z nich urodziła kilkoro dzieci, a ona już ma dwadzieścia jeden lat – i panna… Ale co tu mówić? Należy myśleć o przyszłości, a nie tylko wspominać, tym bardziej – nie wspominać czegoś złego, tak ją uczył Carynnyj. Trzeba jakoś uspokoić dziadka Fedora po niepowodzeniu ze sprzedażą kołeczków i poprosić, żeby przyprowadził do wozu Semka, – ona chce z nim porozmawiać. Co było robić dziadkowi? – poszedł po Maksymilianowycza. Ot, ten Semen Carynnyj! – nie ma drugiego takiego na świecie! Że dobry, że czuły, że wesoły, a że już mądry, rozumny, to niech go licho nie zna! Mówią, że miał „sto lat w obiad”, a za „kolację” (ostatnie pięćdziesiąt lat!) nic się nie zmienił. Rasa taka. Siwy jak gołąb, gęsta biała bro-
Машинний переклад
Ludmiła ŁYSENKO Gdyby sołtys Ostapenko nie kazał ludziom zebrać się na placu przycerkiewnym, to mieszkańcy Bołotni sami przyszliby tutaj na jarmark. „Co by nie mówić, a niedziela święta” – rozmyślał pogodnie dziadek Fedir, wpatrując się w zad Karaczuna i wioząc wszystkich Pryjmaczenków do centrum wsi. Przyzwyczajenie to druga natura, a natury nie zmienisz. W niedzielę można było odpocząć i oderwać się od tego znienawidzonego pielenia i obsypywania, od tych chwastów, żuków, które pożerały ziemniaki i buraczki, oraz od tego niekończącego się sianokosu. Chciało się spotkać z mieszkańcami wsi, porozmawiać, pogwarzyć o tym i owym. Ludzie są ludźmi. Nieważne, jaka bieda i brak chleba wokół się nie kończyły (a były nie do opisania!), chciało się zobaczyć, dowiedzieć, kogo te diabły rozkułaczyły, kogo skolektywizowały, komu co skonfiskowały, kogo wywieźli na „Północ”, do czego i samemu przygotować się w złej godzinie. A jeszcze ślepego bandurzystę Wirka posłuchać – do żadnego kołchozu go nie wcisnęli, wszędzie z placów wyganiali czerwoni komisarze, straszyli zabraniem do aresztu i spaleniem instrumentu. Ale kobziarz, choć ledwo żywy, zimny i głodny, wciąż chodził z przewodnikiem od wsi do wsi, gdzie ludzie trochę podkarmiali ich swoimi skromnymi zapasami. I co najważniejsze – Wirek był niezastąpionym „wiejskim radiem” dla każdego domu: wiedział wszystko, co w Ukrainie było, co teraz się dzieje i czym to całe bolszewickie zamieszanie się skończy. „A czym ono może się skończyć? – starzec tłumaczył wieśniakom. – Tylko jednym: wielkim brakiem chleba i strasznym pomorem ludzi. Zimna zima, wymarzła połowa ozimin, nie ma czym przesiać, susza latem, plaga myszy na polach. A tutaj – komunizm wojenny, żeby on na wieki wieków zapadł się pod ziemię na całej ziemi! Mało tego, że „komunizm”, to jeszcze „wojenny”! Chociaż – jak inaczej nazwiesz ten reżim, przy którym ludzi „uszczęśliwiają”… śmiercią? Kiedy narzucają nieosiągalne kontyngenty zbożowe, wyciągają wszystkie zbożowe i żywnościowe „nadwyżki”, wprowadzają przymusowe pożyczki i jeszcze jakieś diabelskie fundusze samoopodatkowania? Nazwiesz tylko dwoma słowami –
„czerwona bieda”… O tym Wirko śpiewał wieśniakom, wypowiadając nowymi słowami dawne niewolnicze pieśni. Dzięki Bogu, enkawudziści nie bardzo wsłuchiwali się w te „wrony” i „kruki”, które nadleciały „na czarną niwę zaoraną, łzami ludzi zasianą”, najważniejsze – żeby nie było tam nic przeciwko sowieckiej władzy i jej porządkowi… …Coś to musiało znaczyć, że zbierali ich na placu, gdzie wszystko było obok: cerkiew, rada wiejska, więzienie, karczma i całkiem niezły plac, który służył i za ryneczek, i za targowisko, i za miejsce handlu bydłem. Prawda, bydła na sprzedaż we wsi już dawno nie było, bo konie pozabierali na front albo do kołchozu, krowy trzymano – jedną na trzy domy, gdzieniegdzie jeszcze trafiały się cudem nie skonfiskowane kozy. Póki co przy każdym domu były kury, tak samo, jak na rzece – gęsi i kaczki. Więc żeby nie iść do gromady z pustymi rękami, mieszkańcy Bołotni brali z dziesięć jaj i spod lady, potajemnie sprzedawali. A jeszcze przynosili na handel to i owo do domu: ścienne kwiaty z kolorowych wiórów, wyciętą i pomalowaną listwę do pieca i na tragarz – różną drobnicę, jednym słowem. Cyganie sprzedawali motyki, łopaty, grabie i widły, szukali głupich, żeby im powróżyć z kart „na los”. Spekulanci z Iwankowa, ukrywając się przed milicją, odsprzedawali farbkę, liść laurowy, pieprz i wszystko do haftowania: pańskie tamborki, nici, igły i, jak się trafiło, perkalik czy satynę, proste białe chusteczki albo gumowe kalosze – oto i cały państwowy towar. Dziewczętom, oczywiście, chciało się wstążek i korali, ale pieniędzy nie było wcale, więc kupowały oczami. „Kupowanie otępia”, – mówiły stare ludzie i pobożnie się żegnali. „Oto cała ta szatańska polityka – za grzechy nasze, grzechy! Tylko dokąd ten Zbawiciel patrzy?! Zabiorą cały chleb, inwentarz, domy, ziemię, to i wszyscy ludzie co do jednego na niebiosa się wybiorą! Komuż to potrzebne, przenajświętszy Boże?”… Ale po coś jednak mieszkańców Bołotni zawołali do cerkwi, chociaż sześć lat minęło od czasu likwidacji zebrań wiejskich jako władzy na wsi – w dwudziestym trzecim roku był taki okólnik NKWD i Ludowego Komisariatu Rolnictwa. Dokładnie, w dwudziestym trzecim. Wtedy i kołchozy, i spółdzielczość spożywcza, i jednolity podatek rolniczy w pieniądzu – wszystko zmierzało do szerokiej kolektywizacji. A to oznaczało, że w upaństwowionych kołchozach miał być koniec wsi. „Główne – nie wypuszczać z pola widzenia najważniejszej dla wieśniaka kwestii. To ziemia. W tych samych upaństwowionych kołchozach ludzie mogą stracić swoje nadziały, a to już nie wieśniacy, a po prostu siła robocza dla miasta, proletariusze dla fabryki czy kopalni”, – pouczał współmieszkańców mądry, wiejski dziad Semko, a oni przysłuchiwali się starcowi. Tak właśnie, tak… A kogo słuchać? Co było robić? Wtedy, w tym samym roku, postawili pod ścianą sołtysa, zrzucili z cerkwi krzyż, księdza i wszystkich ze świątyni wywieźli na Ural, a sam budynek zamknęli na kłódkę i przyłożyli do niej pieczęć z laku na sznurku. Tak i stała ich cerkiew pusta. Prawda, przed Wielkanocą kobiety tynkowały ściany, które obił spadający krzyż, podmazywały wapnem, myły z zewnątrz okna, pieliły na podwórzu chwasty – rada wiejska nie bardzo na to zważała. Główne, ludzie nie chodzili do świątyni modlić się, ich pozapisywano w dwudziestym trzecim do likwidacji analfabetyzmu. Wszyscy mieli być piśmienni, bo władza tak chciała: przy komunizmie, dokąd ona prowadziła naród, trzeba było wszystkim umieć czytać, pisać i coś rozumieć z arytmetyki. A jeszcze – dobrze byłoby znać rewolucyjne pieśni i wiersze o Moskwie i towarzyszu Stalinie (i komu to on „towarzysz” w półgłodnej wsi?). Ale – to takie… Ale co tam zgadywać, po co mieszkańców Bołotni wezwano na zebranie? Niedługo będą wiedzieć. Już, dzięki Bogu, zaczęło świtać. Z rady wiejskiej wynieśli stół z trzema krzesłami, ustawili je między cerkwią a więzieniem, pośrodku, nakryli czerwoną materią i postawili karafkę z wodą i dwiema szklankami. „Aha, znaczy, będzie, co najmniej, dwóch naczelników… A dlaczego krzeseł aż trzy? – pytał siebie Fedir. – Widać, dwóch będzie z Kijowa, a trzeci swój, miejscowy – on wody nie będzie pił”. Nie wiadomo, co nowego, oprócz pożyczki, obligacji i podatków od tych gości czekać. Jasne, nic dobrego, bo o dobru u nich, zdaje się, już na wieki zapomnieli. Dlatego na duszy niespokojnie, nawet trwożnie, w pierwszej kolejności – o wnuczkę. Bo przecież mówił starzec: „Nie jedź, Mario, siedź w domu. Kto wie, po co zbierają ludzi. Wszystko może być. To tylko Iwan i Juras są tacy beztroscy, bo bracia zdrowi, jak gromy, choć ugory nimi orz. A nagle ci łajdacy-sowieci powiedzą: „Wszystko! Dawaj na wyjazd”! Jak w Sukaczach było: zebrali chutor, posadzili na wozy i wio! Na Donbas! Co wy tam zaśpiewacie o własnej ziemi, jak wszystkich was powpychają do kopalni?!” Marusia milczała, a bliźniacy Iwan i Juras spiskowo spojrzeli na siebie: „Nie wpychają! My postanowiliśmy schować się w lesie… Oto niedawno przyjeżdżali do wsi agitatorzy, wzywali na wyrąb lasu. Mówili, że tam będzie artel, w której na starszego szykuje się wujek Tymisz, a dyrektorować będzie jakiś Łoboda. Pieniądze, niby, płacić będą niezłe, a do tego – zamierzają uczyć na wypalaczy węgla drzewnego, smolarzy i dziegciarzy. Jak wam, dziadku, taki plan?” Dziadkowi plan, ogólnie, spodobał się, bo po co bez specjalności błąkać się po wsi? Inna sprawa – Maria. Ta zawsze znajdzie sobie pracę, bez zajęcia i bez rozmowy nie może siedzieć – w kogo ona taka zawzięta i uparta się wdała? Kiedy i kogo wnuczka słuchała? Nikogo i nigdy. Oto i dzisiaj uparła się: „Pojadę na bazar – choćby trawa nie rosła”! Okazuje się, że jej się spieszyło kupić czerwone i czarne nici, chociaż w rodzinie liczyli każdą kopiejkę. Ale co? – toż to ukochane dziecko! Kobiety w artelu mówiły, że w spółdzielni pojawiła się jakaś nowa rosyjska mulina. Ona wcale nie farbowała, nie płowiała, tylko kosztowała drogo, a motki były bardzo cieniutkie. No, i co tu poradzisz? – trzeba spróbować. Bez nici nie ma ruchu jej pracy w hafciarskim artelu. Zdarzało się, próbowała malować na sprzedaż niewielkie obrazki na ściany, które widziała na iwankowskim bazarze: jakieś łabędzie na jeziorze, kozacy z dziewczętami przy płotach, chatki nad rzeką w trzcinie. Lecz na tę pracę szło dużo drogiej farby i jeszcze nie wiadomo było, czy zwróci się ona w porównaniu z drukowanymi obrazkami na ceracie, które przywozili z Kijowa. A haft to haft. Go zawsze można było czy sprzedać, czy wymienić na żywność, czy jakoś zastosować do ozdoby własnego domu – taka praca akurat wchodziła w wiejską modę… No, oto i przyjechali Pryjmaczenkowie, przytaszczyli się do centrum. Targowiska – żadnego, bazaru – żadnego, ale na targu plotkowali spekulanci, i nici Maria jednak
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
rody, srebrne wąsy, ale czarniutkie brwi i dwa śmieszne warkoczyki nad uszami… A poza tym ludzie mówili, że dziad znał (oprócz wszystkich zasług wobec wsi, którą oddanie strzegł przy szlabanie wjazdowym) sposób, jak bezdzietnym młodym mężatkom wreszcie zajść w ciążę. Podobno mężczyźni sami przyprowadzali do starca swoje żony, zostawiali je tam do rana, a sami szli w trzciny zapijać swoją hańbę. Carynny dziad uczył młodych mężatek jakichś sekretów, coś z nimi tam robił (a może nie robił), ale po dziewięciu miesiącach u kobiet pojawiały się śliczne chłopczyki i dziewczynki, a jeszcze niedawno bezdzietni tatusiowie byli bardzo dumni ze swojej męskiej siły, która w nich się obudziła po Carynnym dziadzie… Maria uśmiechnęła się do tej bajki (a może jednak do prawdy), dokuśtykała do furmanki i już miała się ułożyć z laską i torbą przez ramię na wozie, gdy zza wału, porośniętego różową akacją, ukazały się trzy fury z czerwonymi chorągwiami. Na pierwszej siedzieli już znajomi jej artyści-sinobluzowcy z agitkultbrygady. Zobaczywszy ludzi, zeskoczyli z furmanki, która przypominała scenę w ciasnym klubie, zaczęli machać czerwonymi sztandarami i śpiewać, deklamując wiersze Demjana Biednego. W Iwankowskiej artelu „riszelje” (wyrobu ażurowego haftu), gdzie Maria pracowała jako domowa wyszywaczka i oddawała różne serwetki, firanki i wyszywane ręczniki, ci chłopcy już kiedyś występowali; zapamiętała te twarze. Zapowiadano ich tak dziwnie: „Występują deklamatorzy-demjanobiedniowcy! Wiersze Demjana Biednego! Piosenki Demjana Biednego! Witajcie kulturarmiejców kwiatami i hucznymi brawami!”. W tym momencie ktoś z przyjezdnych wyskakiwał naprzód z papierowym bukietem, wręczał go zapewne kierownikowi artystycznemu i zaczynał szaleńczo klaskać w dłonie. Haftiarkom nie pozostawało nic innego, jak poprzeć te oklaski, choć nikt nie wiedział, za co właściwie biją brawo… A oto teraz: demjanobiedniowcy wywołali niesamowity harmider! Harmonijka rozrywała się od rosyjskiego „pierepliasa”, ukraińskiego „wychodu w trzy kolana” i romeńskiej „cygaczki”. Mała uliczna scena drżała i zdawało się, że zaraz się zawali… Jednak po chwili pojawił się jakiś niewielki, garbaty człowieczek w pasiastej czarno-białej koszuli, gwizdnął w gwizdek, trzykrotnie klasnął w dłonie i wszystko zamarło na okrzyk: „Dielaj – raz!”. O Matko Boża, zachowaj i zmiłuj się! — cóż oni tam „dielali”? Zdaje się, „żywą piramidę”! — proszę bardzo… Tak, przypomniała sobie, w Iwankowie ogłaszano¹. I oto teraz ten sam Horbotrus (Maria od razu tak ochrzciła garbatego człowieczka z gwizdkiem)² z całych sił wykrzyczał komendę oszołomionym piosenkami Demjana Biednego artystom: „Dielaj – raz!” – i wszyscy tancerze ustawili się w trzy linie. – „Dielaj – dwa!” – i kulturarmiejcy zaczęli wskakiwać sobie nawzajem na ramiona i obejmować się. A wreszcie: – „Dielaj – tri!” – i nad całą piramidą pojawiła się śliczna, krótko ostrzyżona blondynka z sierpem w ręku i rudy chłopak, który przyłożył do sierpa swój młot, i oboje wysoko unieśli je nad głowy… W surmę zatrąbił jakiś szaleniec, a drobno-drobniutko zatarabanił mały bębenek przymocowany do wielkiego polowego bębna. „Sława pracy!” –
tak ogłosił amatorską kompozycję kierownik agitkulturbrygady… Ludzie spojrzeli po sobie: „Czyżby to po nich posłano na majdan, żeby pokazać »żywą piramidę«?… Tu wyrósł spod ziemi przewodniczący silradi i powiedział intrygująco, że do Bołotni przybył z Kijowa pociąg antyreligijny. Na pierwszym furmance był koncert „pieśni i pliaski”, na drugiej – teatr i ruchoma wystawa satyrycznych rysunków jakichś malarzyn-samouków, a na trzeciej siedziało pełno niebieskoczapkowych enkawudzistów, rzekomo do ochrony artystów i rekwizytów. Na wszelki wypadek lud przestąpił z nogi na nogę, zerknął w lewo i w prawo i po cichu zaczął się rozchodzić: to wszystko nic, nie ma po co tracić czasu. Ale – gdzie tam! Niebieskie czapki otoczyły ludzi półkolem i klaskały w dłonie w takt harmonijki, którą zapalczywie i z fachowością katował dziwny parobek w czerwonej kosoworotce. Maria widzi: z głębi majdanowego „zalu” wyszedł i stanął przed starszymi mężczyznami Cариnny dziad, zasłaniając sobą ślepego bandurzystę Wirka (jego instrument nowa władza uważała za klasowo wrogi). Chłopi podeszli do Semka ramię w ramię i w milczeniu, wyczekująco zaczęli patrzeć na przyjezdnych. Tłum zamarł. W tę ciszę szybko przybiegł Horbotrus: „Czo, diedy? Niebosi, nrawitsa? Mołodost swoju wspomnili za carja Gorocha? Wsio nada zabyt’, kak strasznyj son. Budiem stroit’ buduszcze biez papow i diakow. Idiot?”. Bołotniańcy spojrzeli po sobie („dokąd idiot, kto idiot?”), wzruszyli ramionami i przekazali na koniec tłumu, żeby Prijmaczenko odwiózł kalekę do domu – na wszelki przypadek… Zapewne tym koncertem i piramidami sprawy się nie skończą. Widać, że selanom tylko zagadują zęby. Dalej, pewnie, wywrócą swojego kożucha… A tymczasem z namiotu drugiej furmanki, gdzie był szyld „Ruchoma antyreligijna wystawa”, wylazło jakieś tłuste strachy na wróble, podobne do pijanego popa z ogromnym krzyżem i pełnym koszem rozmaitych sztucznych przysmaków, zrobionych specjalnie na scenę. Za popem pojawiła się długaśna tyczka z cienkim sznurkiem rzadkiej bródki, z krzyżem, kadzielnicą i żywą gęsią – co miało oznaczać diakona. Oni „срaną miotłą” (tak zapowiadał prowadzący koncert) byli wymiatani z nowego i szczęśliwego życia budowniczych socjalizmu na
Na Kijowszczyźnie i komunizm – na całym świecie… Znów głośno zatrąbił trębacz i drobnym ziarnem zagrzechotał bębenek. Ludzie zupełnie ucichli i jeszcze gęściej przysunęli się do siebie. Maria zsunęła się z furmanki i potoczyła się ku bołotniankom – te fukały na nią, pokazując rękami, by została przy koniach. Ale jak tu było zostać przy koniach, skoro na straganie rozsunięto na dwie strony zasłony i na sklejce ukazał się jakiś rysunek, a dalej odsłaniał się napis: „Precz z religijnymi zabobonami!”. Mar’ja chciała przyjrzeć się obrazowi, ale były tam jakieś brzydkie karykatury; piękny był tylko malowany ornament ramy, rozpoznała w nim kilimowe kwiaty i ziele. Obok wystawy aktorzy jeszcze rozprawiali się z popem i diakiem, od którego uciekła gęś-artystka, a Maria wyjęła z tornistra swój mały notesik (zrobiła go z ćwiartek zeszytu) i zaczęła kopiować ornament. Zamieszanie nie ustawało, szczególnie rozszalał się garbaty kierownik z gwizdkiem: trząsł się z podniecenia i jakiejś drapieżnej radości. Pierwszą sklejkę zmieniano na drugą, trzecią – i tam również były jakby śmieszne rysunki o śmierci cerkwi i duchownych oraz nowy napis: „Religia – opium dla ludu”. Co to jest „opium” – nie wiedział nikt, ale z ogólnego nastroju potępienia było jasne, że to coś bardzo złego. „Oto jak jadowicie przedstawili naszego popa i diaka – myślała Maria i coś wciąż dorysowywała w książeczce. – Wożą obrazy po wsiach, pokazują to paskudztwo – widocznie są pewni, że to ładne, że ludzie ich zrozumieją. Tylko co tu rozumieć? Wyśmiali cerkiew, z ludzi zrobili pośmiewisko. A spójrzcie tylko na siebie: wstyd, hańba i… śmiech!”3. Ten z gwizdkiem i wytrzeszczonymi oczami: biega, nie może znaleźć sobie miejsca. Trzęsie swoim garbem, główką (nieszczęsny) kiwa. Trzy włosy sterczą nad łysiną. Mały – ale dobrze utuczony, tłusty. Widać, w tych „pociągach” porządnie napychają brzuch! Tego kierownika artystów chętnie by narysowała jako zwierzę z natury. Tylko co z tego? Narysować – narysowałaby, ale co dalej? Tego wizerunku nikomu nie pokażesz, poza domownikami, bo jeszcze gdzieś wywiozą jako „wroga narodu”. Oto sąsiednia ulica – prawie pusta. Powywozili. Mówią: „kułak i podkułacznik – elementy wrogie”. Ale jakież one są „wrogie”, skoro chleb uprawiają i wieś od głodu ratują?.. Stać na jednej nodze, opierając się na kiju, i jeszcze coś malować, oczywiście było trudno, więc Maria przysiadła na stosie sosnowych okrąglaków, które, jak mówiono, pójdą na słupy elektryczne (radio już mieli). „A kiedy to będzie i dla kogo? – pomyślała. – Jeśli tak dalej pójdzie z wywożeniem zboża, z tymi podatkami, obligacjami, rozkułaczaniem i wysiedlaniem niewygodnych, to ludzi we wsi nie zostanie. A jeśli nawet zostaną, to bez bydła i ziemi – na cóż się przydadzą? Co tu robić? Chyba tylko w lesie zwierzynę tłuc, i to dwa lata temu po chatach pozabierali całą broń. A ona była u każdego, bo żyją na Polesiu – tu wojny, fronty przechodziły, od dawna poleszucy płacili daninę futrami, a teraz podatki opłacają futrami. Może sowieci bali się, że ludzie wezmą przeciw nim widły i strzelby? Ale kto weźmie? – zostali tylko starzy i dzieci. A tym cwaniakom tylko tego trzeba, oni potrafią jedynie rozdawać komendy, jak w kołchozach… Patrz, jak skacze, biedak, koło tej nędznej wystawy: „Dielaj – raz!””. Jeszcze raz spojrzała na mężczyznę, potem na swój rysunek Horbotrusa – wyszło śmiesznie. Horbotrus jakby wyczuł, że ktoś o nim coś mówi albo myśli, i zagwizdał w swój gwizdek tak, że wszystkie psy przy rynku zaczęły wyć! Zerwał się z miejsca, zaczął biegać kołem, podchodził do każdego w pierwszych rzędach, po kolei patrząc im w oczy, i pytał, dlaczego bołotniańscy nie śmieją się z tych obrazów? Gdy już wszyscy ucichli i program antyreligijnego pociągu został wykonany, na koniec (co znaczyło koniec spotkania) wystąpił smukły, wysoki, o ostrych rysach twarzy, które czyniły go podobnym do kani, pełnomocnik ds. religii. Kani jakoś się przedstawił, poprawił blachę na pasku, nasunął z potylicy na oczy czapkę i zaczął chwalić bołotnian, że oni, „Prawda, częściowo, ale już świadomi nowego życia i jego zadań. Brawo!”. Rzekomo: „krzyż ze cerkwi zrzucili, popa wygnali, a wkrótce władza zrobi w cerkwi nowy klub kultury”… Ludzie spuścili głowy i milczeli. – Ale aby zrealizować zadanie partii wobec cerkwi jako kontrrewolucyjnej, antyradzieckiej instytucji (tym bardziej nie rosyjskiej prawosławnej cerkwi Patriarchy Tichona, lecz ukraińskiej autokefalii Łypkiwskiego), aby zrealizować to najważniejsze zadanie KC RKP/b do końca, trzeba iść krok po kroku, krok po kroku. Dlatego jutro nasi ludzie będą chodzić po chatach i zabierać ikony oraz wszelkie cerkiewne graty, a dziś zaczniemy od tego, że teraz w Bołotni, jutro w Sukaczach, pojutrze – w Czarnobylu zrzucimy cerkiewne dzwony… Państwo do dalszych zwycięstw potrzebuje metalu. Jestem przekonany, drodzy bołotnianie, że w waszej osobie znajdę poparcie i zrozumienie. Biegu historii zmienić nie można. Jakie będą pytania? Nie ma. No to pięknie. Lud jęknął, cofnął się o kilka kroków – jakby przed trądem – zakrył twarz rękami i w dłoniach chwytał łzy, które nabiegły natychmiast i popłynęły rzeką. Popłynęły nie do powstrzymania, obficie, bezgłośnie, strasznie, gorzko i bezradnie. Lecz zaraz, otrząsnąwszy się, kobiety zawyły, aż do chrypy: – Panie, Boże mój, Najświętszy i czysty, przebacz im i wybacz – tym, którzy nie wiedzą, co czynią – ich czyny i zamysły… Boże, Stwórco niebieski, Zbawicielu nasz, przebacz i wybacz ich grzeszne słowa! Nie sądź i nie karz ludzi, którzy cię miłują i czekają tylko na twój sąd – w nadziei życia wiecznego… Maria, widocznie coś przeoczyła z wydarzeń, bo nie odrywała oczu od swojego zeszytu – jakby tam coś jej się przywidziało. A gdy przeniosła wzrok na tłum, nie mogła zrozumieć, dlaczego lud zawodzi. Kiedy Kani zaczął przemawiać, bardziej patrzyła na kijowskiego pełnomocnika, niż słuchała tego, co on, zachwycając się sobą, mówił4. Przymierzyła w myślach, jak wyglądałby na obrazie ten kania-myszołów. Wyobraziła sobie, jak stromo szybuje w niebie na swoich potężnych skrzydłach. O, diabeł! – syty drapieżnik doskonały we wszystkim: w kasztanowo-popielatym upierzeniu, w swobodnym locie, w sile, nawet – w samotności wśród ptaków. Lecz gdy jest głodny, pojawia się w nim podła odwaga i złodziejska zwinność, i każde pióro w żelaznych skrzydłach zamienia się w ostre noże, może nawet w szable. Sam kania staje się strzałą i leci błyskawicą! Czuło się, że dla niego najważniejszy jest sam lot. Lot, a nie ofiary zwierzęce, i nawet nie ludzie, których widzi pod skrzydłami. I dlatego, gdy opada do gniazda, nie zawsze zważa na swoją samicę czy pisklęta. Królewski ptak myśli, jak i dokąd polecieć JESZCZE WYŻEJ. Tam, na wysokości, prawie nie ma konkurentów-przeciwników, a więc on – prawdziwy… król niebios! I to takie piękne, tak zachwycające, że nie przejmuje się nieuniknionością następnej chwili, kiedy kogoś rozszarpie się na strzępy i wyleje się niewinna krew… Ale co to takiego? Dlaczego zawył cały rynek? Co ten rejonowy jastrząb takiego powiedział, że jedni krzyczą, drudzy się żegnają, a trzeci – gotowi rozedrzeć na strzępy „ptaka wysokiego lotu”.
—————— 1 Obraz „Zwierzęcy cyrk”. 2 Obraz „Dziki Horbotrus”. 3 Obraz „Smichorodija ukąsił komar w język – wiele kłamała i ludzi oszukiwała”. 4 Obraz „Leci smok na Ukrainę…”.
Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Petro CZERNEHA, Iryna BATIUK
Tak oceniił heroiczną i tragiczną historię naszego narodu znany brytyjski uczony, działacz społeczny, dziennikarz, ukrainoznawca Lancelot Lawton, który w maju 1935 r. potępił moskiewski reżim komunistyczny za ludobójstwo Ukraińców Hołodomorem 1932-1933 r. Był to najokrutniejszy zbrodniczy czyn Moskwy przeciwko narodowi ukraińskiemu w XX w., a oprócz tego zorganizowała ona Hołodomory o znamionach ludobójstwa w latach 1921-1923 i 1946-1947, wielki masowy terror, deportacje, niszczenie kultury narodowej Ukraińców. Prochy milionów ofiar Hołodomorów i wojny zaborczej reżimu Putina pukają do naszych serc, trwożą nasze dusze, zmuszają do przekazania światu prawdy o ludobójstwie dokonanym przez władców Moskwy na Ukraińcach w ciągu XX – na początku XXI w. Dla upamiętnienia ofiar tych barbarzyńskich zbrodni kremlowskiego reżimu oraz dalszego badania przyczyn, dlaczego naród ukraiński, który na początku XX w. zajmował dziesiąte miejsce na świecie pod względem liczebności, spotkał tak tragiczny los, Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. P. Drahomanowa (Wydział Historyczno-Filozoficzny, Katedra Historii Ukrainy, Etnologii i Krajoznawstwa), Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Narodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa 10 listopada 2022 r. zorganizowali Międzynarodową konferencję naukową „Ludobójstwo narodu ukraińskiego, zorganizowane przez rosyjskie komunistyczne i putinowskie reżimy, w XX – na początku XXI w. (w 100-lecie Hołodomoru 1921-1923, 90-lecie Hołodomoru-ludobójstwa 1932-1933 i 75-lecie Głodu 1946-1947)”. Wydarzenie odbyło się w formule mieszanej w budynku uniwersytetu. W jego pracach wzięło udział ponad 40 znanych działaczy politycznych i społecznych, krajowych i zagranicznych naukowców z Kanady, USA, magistrów i licencjatów wyższych uczelni. Wśród nich: 14 doktorów i 12 kandydatów nauk, wiodący ukraińscy prawnicy i historycy – badacze tego problemu. Prorektor ds. naukowych i stosunków międzynarodowych uniwersytetu profesor H. Torbin, otwierając konferencję, podkreślił ścisłą współpracę uniwersytetu, w szczególności Wydziału Historyczno-Filozoficznego, jego katedry etnologii i krajoznawstwa (po reorganizacji katedra historii Ukrainy, etnologii i krajoznawstwa) z towarzystwem „Proświta” w badaniu problemów najtragiczniejszych okresów historii narodu ukraińskiego, zwłaszcza trzech Hołodomorów, z których jeden uznano za ludobójstwo narodu. Ujawniając prawdę o okrutnych zbrodniach Rosji wobec Ukrainy, stwierdził, że możemy zapobiec ich powtórzeniu w przyszłości. Uczestników konferencji powitał Prezydent Ukrainy w latach 2005-2010 W. Juszczenko, któremu naród ukraiński, w szczególności naukowcy, wyraża wielką wdzięczność i szacunek za szereg decyzji państwowych ukierunkowanych na odrodzenie pamięci narodowej, zachowanie tożsamości, ochronę kultury narodowej i przekazanie światowej wspólnocie zbrodni moskiewskiego reżimu komunistycznego, a także za uchwalenie przez Radę Najwyższą Ukrainy 28 listopada 2006 r. ustawy o uznaniu Hołodomoru 1932-1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego, a 13 stycznia 2010 r. wydanie przez Sąd Apelacyjny w Kijowie orzeczenia w sprawie karnej o fakt dokonania ludobójstwa na Ukrainie w latach 1932-1933 właśnie wobec narodu ukraińskiego, a nie jakiejkolwiek innej grupy narodowej. Podkreślił, że dziś, gdy putinowski faszystowski reżim od 8 roku prowadzi wojnę o zniszczenie narodu i państwa ukraińskiego, my musimy także toczyć zaciętą walkę z siłami politycznymi głoszącymi polityką prorosyjską, polityką, która jest korzeniem naszego nieszczęścia i zagraża tożsamości narodu i państwowości. Pozdrowienia od narodu słowackiego i kierownictwa państwa uczestnikom konferencji przekazał pierwszy sekretarz Ambasady Republiki Słowackiej na Ukrainie, zastępca Ambasadora Juraj Balogh, który jest stałym uczestnikiem naukowych przedsięwzięć, które organizujemy. Pan Balogh wysoko ocenił wkład narodu ukraińskiego w walkę przeciwko rosyjskiemu samodzierżawiu, komunistycznemu reżimowi, a dziś przeciwko agresji putinowskiej Rosji. „Naród Słowacji udzielał dotychczasowej pomocy Ukraińcom w latach trzech Hołodomorów, a dziś nasz rząd przeznaczył już ponad 140 mln euro na zaopatrzenie żołnierzy ukraińskiej armii w broń i umundurowanie. Nadal będziemy pomagać Ukraińcom w walce przeciwko putinowskiej Rosji o ich wolność i niepodległość. Życzę uczestnikom konferencji owocnej pracy i podjęcia treściwych decyzji”. W referatach przewodniczącego „Proświty”, znanego działacza państwowego i społecznego, poety P. Mowczana, przewodniczącej Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców dr hab. O. Stasiuk, dr hab., profesora NUP im. M. P. Drahomanowa P. Czernehy, dr hab., profesor Chmielnickiego Instytutu Spółdzielczo-Handlowo-Ekonomicznego S. Markowej przedstawiono problem ludobójstwa Ukraińców jako skutku realizacji przez Moskwę idei mesjanistycznej i programowych założeń marksistowsko-leninowskiej ideologii i polityki budowy komunizmu. Ich podstawą była brutalna rewolucyjna walka przeciwko burżuazji i chłopstwu o stworzenie „państwa ludowego”, które stanie się ogromnym ludowym więzieniem dla skolonizowanych narodów, zwłaszcza dla chłopstwa, szczególnie ukraińskiego, które będzie stawiać zaciekły opór, za co jego znaczną część wyniszczą, a tych, którzy pozostaną, uczynią poddanymi pańszczyźnianymi państwa komunistycznego, w społeczeństwie którego nie będzie można rozpoznać ludzkiego oblicza. Referenci podkreślili, że środkami interwencji wojennej, masowego terroru i represji, całkowitego ograbienia chłopów moskiewscy bolszewicy zorganizowali w latach 1918-1947 trzy Hołodomory, upaństwowili i zmilitaryzowali przemysł, rolnictwo, zniszczyli ponad 15,5 mln i deportowali na Syberię i Daleki Wschód Rosji ponad 2,5 mln ludzi, przeważnie ludności wiejskiej. Ukraina według planów dyktatora
Leninа, jako „obszar narodowy Rosji” miał wejść w skład ZSRR, ponieważ „interesy socjalizmu stoją wyżej niż prawo narodu do samostanowienia. Jesteśmy marksistami – oświadczał tyran – i dążymy do zbliżenia i zlania ich (czyli do rozpuszczenia, w szczególności narodu ukraińskiego i jego kultury w narodzie i kulturze Wielkorusów – P. Cz., I. B.)”. Ukraińscy chłopi stawiali uporczywy opór takiej polityce narodowościowej reżimu bolszewickiego, dlatego wyniszczano ich głodem, terrorem i deportacjami, a wsie Ukrainy zasiedlano Rosjanami. W latach 1926–1945 liczebność Rosjan na Ukrainie, według niepełnych danych, wzrosła o ponad 2,5 mln.
Prawne aspekty badań nad Hołodomorem-ludobójstwem 1932–1933 oraz Hołodomorami 1921–1923 i 1946–1947, zorganizowanymi przez władzę moskiewską, szczegółowo przedstawili w referatach kierownik grupy śledczo-operacyjnej prowadzącej sprawę nr 475 dotyczącą Hołodomoru 1932–1933, zasłużony prawnik Ukrainy, generał-lejtnant SBU M. Herasymenko oraz śledczy SBU w tej sprawie karnej W. Udowyczenko. Zauważyli, że dziś społeczności ukraińskiej i międzynarodowej przedstawiono nowe dokumenty i materiały, które ujawniają zbrodniczą politykę kierownictwa ZSRR wobec narodu ukraińskiego.
Reżim kremlowski przez 73 lata masowo niszczył Ukraińców, zorganizowawszy trzy Hołodomory: 1921–1923 – głód, który wymordował 3,5 mln ludzi; 1932–1933 – zbrodnię Hołodomor-ludobójstwo, w której zginęło 10,5 mln osób, z nich 4 mln to dzieci; 1946–1947 – głód, który zniszczył 1,5 mln Ukraińców. Natomiast M. Herasymenko zaznaczył, że te dane o ofiarach Hołodomorów nie są ostateczne. Według wyników pracy komisji, utworzonej z polecenia Sekretariatu Generalnego KC KPZR M. Gorbaczowa w latach 1986–1987 pod kierownictwem L. Krawczuka, ustalono, że w latach 1932–1933 na Ukrainie z głodu zmarło 13 mln ludzi, przede wszystkim chłopów.
Jednak poszczególni historycy, kierownictwo Instytutu Demografii i Badań Społecznych, Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, nie bez wsparcia Ministerstwa Kultury, fałszując fakty historyczne i opierając się na kłamliwej, niewiarygodnej statystyce radzieckiej, która była podporządkowana złowieszczemu Ludowemu Komisariatowi Spraw Wewnętrznych, kierowanemu przez Stalina i osobiście kontrolowanemu przez dyktatora, dziś podają liczbę Ukraińców wymordowanych głodem w latach 1932–1933 od 3,4 do 4 mln.
Znani badacze Hołodomorów na Ukrainie epoki komunistycznej: doktor nauk historycznych, profesor, główny pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy i oddziału „Instytut Badań nad Hołodomorem” Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa W. Marocznko, doktor nauk historycznych, profesor, kierownik Katedry Historii Ukrainy Świata Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie, przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa W. Serhijczuk oraz zastępca przewodniczącego OTP „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk prawnych, docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki W. Semystiah dokonali analityczno-krytycznej analizy danych statystycznych dotyczących przyczyn i ofiar Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 oraz jego skutków. Ludobójstwo chłopów Ukrainy, według ich wniosków, było świadomą akcją komunistycznego reżimu przeciwko narodowi ukraińskiemu. Dokonało się ono poprzez wprowadzenie, z użyciem masowej przemocy, terroru i grabieży, wszystkich produktów rolnych tzw. kolektywnych gospodarstw, czemu towarzyszyła likwidacja własności prywatnej ziemi, bydła i sprzętu rolniczego, czyli zniewolenie chłopstwa.
Wśród 10,5 mln ofiar Hołodomoru-ludobójstwa śmiertelność dzieci sięgała, według niepełnych obliczeń, 50 i więcej procent. Wymordowanie głodem 1,5 mln chłopów w latach 1946–1947 było skutkiem świadomego pozbawienia chłopów chleba przez reżim stalinowski poprzez zawyżone zakupy produktów rolnych na zaopatrzenie żywnościowe wojsk Armii Czerwonej, ludności kilku przyłączonych guberni Rosji, a także sprzedaż chleba państwom europejskim, w których Stalin dążył do ustanowienia reżimów komunistycznych.
Prawne podstawy określenia ludobójstwa narodu ukraińskiego w czasie rosyjskiej wojny zaborczej w latach 2014–2022, w celu jego uznania przez państwa ONZ, oraz jego skutki demograficzne zostały szczegółowo przedstawione w wystąpieniach znanego Ukraińca, prawnika, byłego prezydenta Ukraińskiego Kongresowego Komitetu USA, prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców w latach 1998–2008 A. Łozynskiego, doktora nauk prawnych, zasłużonego prawnika Ukrainy W. Szyszkina, doktora nauk historycznych, profesora, kierownika Katedry Ukrainoznawstwa, Kulturologii i Historii Nauki Narodowego Technicznego Uniwersytetu „CHPI” W. Sklara oraz zastępcy przewodniczącego Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Ludobójstwa Hołodomoru Ukraińców O. Uszynskiego.
Federacja Rosyjska, która dobrowolnie ogłosiła się sukcesorką sowieckiego imperium ZSRR, co uznano w międzynarodowej społeczności, ponosi pełną odpowiedzialność za wyniszczenie Ukraińców w XX w. i dziś. Prorocze okazały się słowa rosyjskiego historyka i filozofa H. Fiedotowa, że „Rosja jest najkonsekwentniejszym krajem faszyzmu…, a Lenin był … wynalazcą tej formy państwowej…. A społeczna treść moskiewskiego faszyzmu niczym nie różni się od niemieckiego”. Tylko reżim hitlerowski w latach 1933–1939 zniszczył 10 tys. swoich rodaków, a moskiewski reżim komunistyczny przez 73 lata – ponad 70 mln swoich obywateli.
Na podstawie koncepcji, założeń i wniosków przedstawionych podczas obrad konferencji jej uczestnicy wystąpili z inicjatywą poparcia przez instytucje państwowe, naukowców i społeczeństwo następujących podstawowych stanowisk i propozycji:
1. Przekazać społeczności światowej, że współistnienie nowoczesnej cywilizacji jest niemożliwe w warunkach bezkarności zbrodni przeciwko ludzkości i człowieczeństwu, które nie podlegają przedawnieniu. Brak nieuniknionej kary i ukrywanie informacji o zbrodniach rodzą bowiem jeszcze większe zbrodnie, o czym świadczy kolejna wojna putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie, mająca na celu zniszczenie narodu ukraińskiego i państwowości.
2. Współczesny świat stał się zakładnikiem niekaranych zbrodni moskiewskiego totalitaryzmu. Dlatego należy bezkompromisowo nie tylko potępić, lecz także ukarać zbrodniarzy moskiewskich reżimów, przede wszystkim obecnego reżimu putinowskiego.
3. Państwo powinno zwiększyć finansowanie instytutów humanistycznych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, ukraińskich wyższych uczelni oraz organizacji społecznych w celu pogłębienia i poszerzenia badań nad przesłankami, przyczynami i skutkami Hołodomorów-ludobójstw narodu ukraińskiego, z późniejszym wydawaniem dokumentów i materiałów dotyczących oskarżenia współczesnej Rosji jako prawonastępczyni Związku Radzieckiego o zbrodnie przeciwko Ukraińcom.
4. Rozszerzyć poszukiwania, badania, publikację i popularyzację źródeł dokumentalnych z archiwów radzieckich służb represyjnych dotyczących przyczyn i okoliczności organizowania represji politycznych wobec Ukraińców. Krajowa nauka ma przekonująco udowodnić światu, że Hołodomory w latach 1921–1923, 1932–1933 i 1946–1947 zostały celowo zorganizowane przez moskiewskie reżimy w celu zniszczenia narodu ukraińskiego.
5. Zwrócić się do ONZ i innych instytucji międzynarodowych z żądaniem natychmiastowego pociągnięcia do odpowiedzialności obecnych przywódców Federacji Rosyjskiej, którzy dokonują ludobójstwa na Ukraińcach i zajmują terytorium Ukrainy.
6. Organom władzy i organizacjom społecznym utworzyć w każdej wsi i miasteczku muzea ich historii, a także zebrać materiały o zbrodniach rosyjskich okupantów na terytorium Ukrainy w celu stworzenia Czarnej księgi, która ukaże prawdziwą istotę imperium absolutnego zła.
7. Wprowadzić na szczeblu państwowym trzy dni żałoby za ofiary trzech Hołodomorów i putinowskiej wojny w piątek, sobotę i niedzielę ostatniego tygodnia listopada. Zobowiązać organy władzy, organizacje społeczne, organy systemu oświaty i kultury do corocznego organizowania konferencji międzynarodowych i ogólnoukraińskich, okrągłych stołów, letnich szkół w celu szerokiego badania i popularyzacji w środkach masowego przekazu historii polityki ludobójczej rosyjskiego i radzieckiego reżimów komunistycznych, dla zachowania pamięci o ofiarach tragedii. Wprowadzić w systemie szkolnictwa średniego i wyższego przedmioty nauczania i kursy specjalistyczne z historii ludobójstwa narodu ukraińskiego.
8. Domagać się od władz zakazu projektu „Babi Jar” przez rosyjskich oligarchów pochodzenia żydowskiego i reżim Putina. Spoczywa tam bowiem prochy ponad 300 tys. ofiar trzech Hołodomorów, 100 tys. żołnierzy Armii Czerwonej, tysięcy uczestników Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz miejscowej ludności.
Rezolucja Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Ludobójstwo narodu ukraińskiego, zorganizowane przez rosyjskie reżimy komunistyczny i putinowski w XX – na początku XXI w. (w 100. rocznicę Hołodomoru 1921–1923, 90. rocznicę Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 i 75. rocznicę Głodu 1946–1947)” została przyjęta przez jej uczestników jednogłośnie.
Машинний переклад
Tej jesieni szistdziesiatnycia, dziennikarka, pisarka Marharyta Dowhan wkroczyła w 93. rok życia. Swego czasu przeżyła lata II wojny światowej, uciekając w ciężkich warunkach z ówczesnego pogranicza wraz z wielodzietną rodziną, w której była najstarszym, dziesięcioletnim dzieckiem – spod wrogich bomb i pożarów. Przeżyła nieprzerwany – od czterdziestego pierwszego do czterdziestego siódmego – głód, codziennie walcząc o przetrwanie rodziny. A teraz – znów wojna, jeszcze straszniejsza w swej istocie, bo straszniejszy jest napastnik – od momentu swego pojawienia się odwieczny, podstępny wróg narodu, państwa Ukraina. I doświadczona dziennikarka została wolontariuszką. Prawie cztery lata chodziła do Kijowskiego szpitala. Poznawała, pomagała, czym mogła, naszym wojownikom. Zawiązały się na zawsze przyjacielskie relacje. Ukazała się jej książka „Notatki szpitalne”. W tym trudnym czasie czasami proszą się także poetyckie wersy. Witając z poważnym wiekiem autorkę „Słowa Proświty” Marharytę Dowhan, proponujemy naszym czytelnikom garść jej poezji z ostatnich lat. Ryta DOWHAN, szistdziesiatnycia, dziennikarka, m. Kijów. Skłoniły mnie do przemyśleń myśli o wyjeździe do Buczy – na pogrzeb artystki Luby Panczenko. 18.V.22 Zwęglone oczy Andrijiwki, Buczy, Szkielety Człowieka, Szkielety-maszyny. W domostwie-pustyni, W rozpaczy-trwodze Krzyczy gawron. Artystka Lubow Panczenko. Leży przy drodze Skurczone ciało, Uschnięte, zmarniałe – Czeka na pogrzeb… Nad popiołem-prochem W niebo wzbił się Majowy huragan! Ze świętego huraganu Czerwone tulipany Wołają w niebo: Przekleństwo katom! *** W pamięć odwiedzin miejsca spoczynku Waleczki Stus w tymczasowo okupowanej Dmytriwce, dokąd wraz z przyjaciółmi przyjechaliśmy niedługo po wyzwoleniu wsi, w dniu urodzin ukochanej Poety. 19.VI.22 Na brzeżek Twojej samotności Przyszłam w minorowo-majorowej ekstazie. Pagórek ujrzałam, w Niebo spojrzałam, i Ty – Dla mnie żywa, z Nim spotkałaś się w tej chwili… Niedługo po wyzwoleniu Andrijiwki od moskiewsko-faszystowskich okupantów odwiedziłam rodzonego brata Serhija, prawnuczkę naszej kruszynki Warenki… Tata dziecka z ważnego powodu został zwolniony na trzy dni z frontu do domu. 19.VII.22 Szczęśliwe zdarzenie się stało – Na trzy dni do rodzinnego domu Z frontowej zawieruchy Przyjechał wojownik-Tata. Małe jego dziecię zapomniało o wszystkim: Tup-tup, do Taty rączki wyciągnęło, Za szyję Tatę objęło, I radosne w oczach łezki U Taty i dzieciątka. Główka Córeczki na ramieniu Hrycia… Milcz, wojno, milcz! Wojskowy etiud. Dzielnej babci Warci, Oksanie, poświęcony. Oto rzeka Zdwysz Spokojnie płynie przez wieki. Andrijiwka, Makariw. Stoi wojskowy obrońca. W Bożym niebie – Rakiet zła szlak się wytyczył… Gdzieś brzęczy Ordyński miecz… A lud polański – w trudzie. Ani strachu, ani zmęczenia. I sad w owocach. I dojrzewa chleb, i dojrzewają warzywa. Jeden drugiemu – ręce w pomoc. Tak. My – niezłomni. My – tacy. *** Ziomkowi wielkiego filozofa i poety, Skoworodyncowi, wojownikowi ATO Wałerijowi Kuzniczence. Poznaliśmy się w Kijowskim szpitalu wojskowym. Leżał poszarpany przez faszystowską hordę. Wydawało się – wszystkiemu koniec. Finał. Jedynie w oczach świecił przez nieszczęście ognik dobroci I pełnego nadziei spokoju… Minęły długie miesiące, i Ty Ze śmiertelnego ognia – powstałeś! Powstałeś rękami lekarzy i… wolą Skoworody. Słoneczne widziadło pamięci. Wojownikowi Nazarowi Baryłce z Łukasziw na Lwowszczyźnie. Było to kilka lat temu – W letnim szpitalnym ogrodzie Na skrzyżowaniu słonecznych ścieżek, Niczym nowo narodzone dziecię, On świętował swój każdy dzień życia. On na jednej nodze stał. Bo drugą minowy szwał odciął. Naprzeciw każdemu promieniał-mówił: – Patrzcie, ludzie, ja zmartwychwstałem! Życie szanujmy, Nieba dar! Mówił wtedy i dzisiaj mówi wszystkim Nazar! Nowożeńcy Wasyl Stus i Wałentyna Popeluch (Stus). *** Pamięci tych czarujących dzikich gęsi, które wbiły się w silnik wrogiego samolotu nad Kałanczakiem na Chersońszczyźnie i tak zniszczyły go. Zaprawdę przyroda jest z nami, przeciw wrogowi. Oj leciały dzikie gęsi… leciały, leciały… W rodzimym niebie Tawrii wroga ujrzały… Nie wpuśćmy my złodzieja W swój rodzinny kraj! W błotach Kałanczaku giń, przeklęty, utonij! I piersiami swymi ptaki, Swoich bożych skrzydeł rozmachem Z niebios… puściły w piekło Ten, nieczystych sił parad! Niedyplomatyczna myśl. We wszystkie czasy Człowiek to i robi – Mąci światem, Błąka się, Szuka zdradliwych ścieżek Do wszystkich bogów w imię… jeszcze słodszych pierogów. *** Jednemu znajomemu, którego już nie ma. 31.I.22 Rozkwitł pąk, nagle za granicę rwał. Kasy zrobił i wrócił z powrotem. Mieszkań kupił, żonie w pomoc harem założył, szampana wypił i w drodze do raju ziemskiego… spoczął w Bogu. Oto pożył! Historyczny kordebalet. Tylko z nory – I zerknie tam i zerknie siam, Jeszcze skok i skok, Następnie – skok i przewrót Już we dwoje… i we troje… I scena wypełnia się już po brzegi… Wtedy wszyscy – jeden: kręć-wierć, kręć-wierć!.. I w górę skok! I skok… w przepaść! I w górę znów! I narasta szaleństwa szał… Kołowroci cały świat! I nagle… wszystko – zawalenie. Mija chwilka… W nowych dekoracjach, rękawiczkach, Tylko w starych diabelskich nawykach. Zaczął się znów szalony lot – Nieczystych sił kordebalet! Twórcza siła. Chmurka i chmurka złączyły się – Przelały się życiodajne wody. Dwie płcie w jedność się zlały – Różne zrodziły się narody. Do książki jeszcze książka się pojawiła – Powiększyła się mądrość ludzkości. Gdzieś obłąkany gen zadrżał – Wszechświatowe idzie samobójstwo. Lecz twórcza siła duetu Ryta Dowhan z Danyłem Hajdamachą Jest wieczna i niezwyciężona – Jak obracanie planety. Jej zatrzymać nie można. Szczęśliwa jestem! Szczęśliwa jestem, że słońce nad sobą mam, Że Borysten-Dniepr i ciało i duszę obmywa. Szczęśliwa jestem swoim wielkim rodowodem, który i ciało moje i ducha trzyma. Szczęśliwa jestem potężnym gronem wiernych przyjaciół, Niezawodnych w radościach, walce, w niedoli. Szczęśliwa jestem, uwieńczona Pięknem Czystym i wieńcem Boskich melodii. Za dar taki bezgranicznie wdzięczna Losowi i Przyrodzie! *** Stefanczi-śpiewaczce. 13.V.22 Złoci się Ławra przez zielone liście. Prosto w okno do mnie zaśpiewał słowik. Aż zadrżały korale naszyjnika Myśli różnorodnych – przyjaciółek nocy. Ja w obronie terytorialnej radośnie służę – Ja dla Ciebie Kijów chronię. Głos Twój ratuje cały świat od ciemności! Choć Ty i daleko, ale – razem jesteśmy! Rzeźbiarz Borys Dowhan. Już nigdy Borysowi. Przyjdź do naszego Sadu. On trochę jeszcze zielony, Choć jesień w nim już wieje, Wyśpiewuje trwożne kantyleny, Niczym w nim coś boli… Boli nie w nim, a we mnie, Że nie przyjdziesz ty już nigdy… Tutaj, w jesiennym zimnym ogniu, W sadzie, na ławeczce, i moje życie gaśnie powoli. Muszę. Pada. Łzawo-szare mroczy Duszę. W trwożnej huśtawce jej jesienny sad. Ledwo żarzy się ogień, lecz wytrwać ja muszę Przeciw sztormom wszystkim i wszystkim ciężkim zmaganiom. Nie ciałem niech, a jedynie światem Ducha Muszę trzymać wszystkie niemocy i upadki – Potężnym porywem uskrzydlonego Ruchu, Twoim, Duszo, wielkim rozkazem.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ją. Mówiąc tak, jakbyśmy zakładali, że w pewnych warunkach, przy określonych okolicznościach, na świecie mogłaby istnieć jakaś właściwa Rosja. Czy my tego potrzebujemy? – Problem właściwej Rosji to nie nasz problem. Problem właściwej Rosji to problem Rosjan. Niech sami pracują nad właściwą Rosją. Jeśli zdołają zbudować taką właściwą Rosję, to ocenimy. Musimy mniej o nich myśleć. Warto myśleć o tym, kim jesteśmy sami i dokąd musimy iść. Im mniej będziemy myśleć o „właściwych” czy „niewłaściwych”, „dobrych” czy „złych” ruskich, tym lepiej dla nas. – Podczas wojny ukraińskie państwo wydało ukraińskie paszporty kilku obywatelom Rosji, którzy prosili tu o azyl polityczny. Oznacza to, że państwo jakby uznaje, iż istnieją jacyś właściwi Rosjanie. Czy to nie jest zły przykład dla zwykłych Ukraińców? – Wasze pytanie dotyczy raczej zaufania do państwa. Jeśli my jako obywatele ufamy temu państwu i tym ludziom, którym delegujemy władzę, to i decyzje będą przyjmowane z zaufaniem. Jesteśmy krajem, w którym ludzie nie są skłonni ufać żadnej władzy. Historycznie Ukraińcy nie mieli pozytywnego doświadczenia z władzą – władza zawsze zawodziła, zdradzała, stanowiła zagrożenie, była obca. To wpływa na naszą kulturę polityczną nawet teraz. Jeśli patrzeć na historię z nadaniem obywatelstwa ukraińskiego przez pryzmat ukraińskiej propagandy, to powiedziałbym: no, w zasadzie słusznie. Ponieważ pozwala to rozbijać Rosjan od wewnątrz. Kiedy mówimy, że wszyscy ruscy są źli, to tym samym ich jednoczymy – i dobrych, i niedobrych. A my musimy rozbijać Rosjan. Nawiasem mówiąc, właśnie tak można odbierać oświadczenia zachodnich polityków, że to wojna Putina, a nie rosyjskiego narodu, oświadczenia, które tak nas oburzają – ale są one nakierowane na rozłam, a nie na konsolidację rosyjskiego społeczeństwa. Zadaniem propagandysty jest sprawić, by „właściwi” Rosjanie walczyli z „niewłaściwymi”, to znaczy stawali się „użytecznymi”. Ale żeby ukraińska propaganda mogła się tym zajmować na zewnątrz, prawdopodobnie trzeba ufać tej władzy. Inna sprawa, że próby tych neofitów, by z przyzwyczajenia nas pouczać, wywołują ironiczny uśmiech. – Zatem z jednej strony chodzi o to, by dystansować się od Rosjan. Z drugiej strony pojawia się potrzeba zanurzenia się w rosyjski kontekst, wypatrywania pęknięć, dobierania sprzymierzeńców itd. Czy to nie są procesy wzajemnie się wykluczające? – Rozumiem: dopóki trwa wojna, nie możemy być całkowicie obojętni. Reagujemy na wszystko z silnymi emocjami. Ale ogólnie
Машинний переклад
W Ukrainie trwają burzliwe spory o zbiorową i indywidualną odpowiedzialność Rosjan, o to, czy warto w Rosji wyszukiwać „poprawnych” lub „pożytecznych” ruskich, o to, czy my, Ukraińcy, powinniśmy ograniczać się w nienawiści. Bo istnieje taka teza, że jeśli pozwolić sobie na zbyt wiele nienawiści, to po wojnie, po zwycięstwie, zacznie ona pożerać nas samych. Odpowiedzi lwowskiego psychoterapeuty, prezesa Ukraińskiej Konfederacji Psychoterapii Psychoanalitycznych, kierownika katedry psychologii i psychoterapii UCU Romana Kecura na te pytania są złożone. Pan Roman przyznaje, że proponuje „złożone recepty” – i ostrzega, że dla zwycięstwa nad wrogiem będziemy musieli uciekać się do rozwiązań, które na poziomie taktycznym mogą wyglądać na wzajemnie wykluczające się. W kwestii rozwiązań strategicznych rozbieżności nie ma – mur, rów, ogień.
„Oni atakują, bo nie wytrzymują naszej obojętności” – W Ukrainie toczy się wiele sporów o stosunek do Rosjanina jako jednostki obywatelskiej i jako społeczeństwa. O „dobrych” i „złych”, o „pożytecznych”, o tym, jaką nienawiścią ich nienawidzić. Pana zdaniem, jaka postawa Ukraińców wobec Rosjan jest poprawna? – Maksymalna odległość i niezależność. Maksymalny chłód – bo oni żywią się naszą włączonością, naszą zaangażowaniem. Oczywiste jest, że nie uda nam się całkowicie odizolować, ale to jest to, do czego trzeba dążyć. Trzeba dążyć do tego, aby maksymalnie się oddzielić. Oczywiste jest, że oni naszego odizolowania nie wytrzymują. Oni atakują, bo nie wytrzymują naszej obojętności. Bo nas już nie bardzo interesuje, co tam powiedział jakiś Michałkow. Jedną z przyczyn, dlaczego zaatakowali, jest to, że oddalamy się od nich, tracimy do nich zainteresowanie. Rosjanie próbują je przywrócić. Jeśli już ich nie kochamy, nie zachwycamy się – to chociaż musimy nienawidzić i bać się. Żeby ta nienawiść i strach także przywiązywały nas do nich. Musimy się z nimi po prostu pożegnać. To jedyny sposób, by ukonstytuować się jako naród. I tutaj jest największa trudność. Bo oni, rozpętawszy wojnę, nie dają nam tego zrobić. Wojna – to jeden z psychologicznych sposobów na ustanowienie więzi. Musimy myśleć mniej o nich, a więcej o sobie i o swojej przyszłości. – Choćby nie wiem czym Rosja zastraszała Ukrainę, Ukraińcy reagują na takie groźby szквалом (falą) żartów i memów. Humor – to odizolowanie czy przywiązanie? – Humor – to próba zdystansowania się. Do humoru potrzebna jest trzecia pozycja – trzeba widzieć i siebie, i drugą stronę, i opisać to jakby z zewnątrz. To klasyczny mechanizm separacji. Wyodrębniamy się poprzez śmiech. – Dystansowanie się od Rosjan widać po prostu na powierzchni – na przykład, gdy wejść na YouTube. Jeszcze rok temu Ukraińcy zasłuchiwali się rosyjskimi wykonawcami, a obecnie liderami pod względem liczby odsłuchań są nasi muzycy. Na ile trwałe są zmiany w preferencjach kulturowych Ukraińców? Czy to na zawsze? – Nic nie bywa na wieki. Nie wiem, co z nami będzie za 50 lat, ale oczywiste jest, że na odcinku naszego fizycznego życia ta tendencja się utrzyma. Pewnie będą jakieś wahania, ale w społeczeństwie już widać wyraźne zrozumienie – w Ukrainie musi być oryginalna kultura. Aby to się stało, musimy pozbyć się poczucia wtórności, ukształtowanego wpływem imperium. Nie można urodzić żadnej muzyki, jeśli w sąsiedztwie ktoś tłucze naczynia i meble – muzyka potrzebuje ciszy. Aby ukraińska kultura wzmocniła się jako oryginalna, musimy zapewnić sobie kulturową ciszę ze strony wschodu. Wojna to wszystko przyspieszyła, zradykalizowała. – Na ile ten proces jest impulsywny, a na ile świadomy, przemyślany? – I jedno, i drugie. Oczywiste jest, że reakcja jest instynktowna. Kiedy ktoś na ciebie napada, chce cię zabić, to odmowa od jego produktu kulturowego jest przewidywalną odruchową reakcją. Ale jednocześnie jest to i świadomy wybór. Nagle w jednym momencie zrozumieliśmy, że żyjemy w najlepszym na świecie kraju.
„Pomniki Puszkina – to znakowanie rosyjskiego imperialnego terytorium” – Ukraińcy domagają się „anulowania” rosyjskiej kultury nie tylko na naszym wewnętrznym rynku, ale i na globalnym, światowym. Czy możemy postawić przed światem pytanie o cancel culture w taki sposób, aby nie wyglądało to jak narodowy egoizm? Czy możemy dowieść, że rosyjska kultura nie jest jakąś wybitną i że nie jest siewcą tego, co rozumne/dobre? – Nasza walka z rosyjską kulturą dla ludzi, którzy nie walczą fizycznie, jest próbą znalezienia pewnego frontu, aby tam prowadzić walkę. Ukraińcy, którzy nie walczą, próbują jakoś przyłożyć się do wojny, zwalczyć w sobie poczucie niewłączoności i bezsilności. Choćbyśmy nie wiem ile wolontariowali, ile byśmy nie przelewali pieniędzy na armię, i tak masz poczucie, że zrobiłeś za mało i jesteś winny wobec tych, którzy walczą. Zatem, z jednej strony to swoista psychologiczna reakcja na naszą obywatelską bezsilność. Z drugiej strony to sposób budowania owego kulturowego muru, który jest niezbędnym warunkiem dla wyodrębnienia przestrzeni ukraińskiej kultury. Jeszcze wydaje mi się, że współczesna Rosja ma niewiele wspólnego z tym, co na świecie znają jako „wielką rosyjską kulturę”. Kulturę, którą Rosja sprzedaje na zewnątrz, stworzyły prozachodnie elity. Od czasów Piotra I do Mikołaja II próbowały one okulturowić, europeizować Rosję. Jak widzimy, nieudanie – ich potem zniszczono, zgnojono, wypchnięto na emigrację. Wielu z nich przeważnie rozmawiało w obcych językach i sami byli obcokrajowcami lub mieli obce pochodzenie. Paradoksalnie komunistyczna rewolucja okazała się nie tylko próbą odroczenia upadku imperium, ale i powrotem do wschodniej tradycji czasów „Złotej Ordy”. Kulturowe „okno na Europę” zamknęło się i Rosja ostatecznie stała się antyzachodnim projektem. Teraźniejszy rosyjski antywesternizm jest kontynuacją tej wojny z prozachodnią elitą. Teraz co do taktyki „anulowania” rosyjskiej kultury. Proponuję spojrzeć na pytanie pragmatycznie. Na Zachodzie wśród większości naszych przyjaciół panuje atmosfera przychylności do klasycznej rosyjskiej literatury, muzyki, malarstwa. Taki trend jest właściwy zachodniej humanistycznej tradycji, która może rozpatrywać te wzorce jako część europejskiej ówczesnej kultury, czyli jako część siebie. Trochę wcześniej spróbowałem wyjaśnić, dlaczego tak się stało. To nam się nie podoba, ale wielu naszych sojuszników tak myśli. To mainstream. W takich warunkach żądanie cancel culture wobec rosyjskiej kultury na Zachodzie tworzy nam obraz radykałów, którym trauma odebrała rozum. Bardzo często straumatyzowani ludzie i wspólnoty chcą absolutnego wsparcia i lojalności – to typowa praktyka w psychoterapii. Niczyja opinia nie może się różnić, niczyje oceny nie mogą być inne. Czasami zmienia się to w żądanie wobec innych, by totalnie podporządkowali się narracji ofiary.
kto choć trochę się wyróżnia – ten wróg i bezduszny sadysta. Osoba (lub wspólnota) straumatyzowana staje się nie do zniesienia dla innych i w ten sposób traci ich przychylność oraz wsparcie. Każdy z nas, kto próbował pomóc ofierze w jej żalu, myślę, że się z tym spotkał i potrafi rozpoznać to przeżycie. To ta typowa droga, która czyni traumę niekończącym się powtórzeniem, a kolejną porażkę nieuchronną. Prawda i sprawiedliwość są po stronie ofiary – inni chcą pomagać, wspierać, ale nie są gotowi rezygnować z siebie i swoich interesów. To sposób, w jaki ten konflikt nie ma rozwiązania. Taka dynamika społeczna stawia pytanie, czy mogą nas rozpatrywać na Zachodzie jako adekwatnych sojuszników, dla których zachodnie społeczeństwa powinny ryzykować dobrobyt i bezpieczeństwo. Taki pogląd otwiera nam do przemyślenia jeszcze jedną perspektywę. Nalegając na radykalny canceling, ryzykujemy utratę sojuszników – a zatem pozostajemy wierni ukraińskiej tradycji „heroicznej porażki”. Być może musimy zdradzić tę tradycję, uwzględnić realia wokół i wreszcie zwyciężyć?! Muszę przyznać, że emocjonalnie ja (jak i zapewne większość z nas) również jestem po stronie radykałów. I dlatego ich argumenty są tak wymowne. Ale głos rozsądku mówi, że trzeba zrezygnować z przyjemności moralnej wyższości na rzecz efektywności. Bo jesteśmy odpowiedzialni nie za emocjonalne efekty specjalne, a za rezultat. To jest to, co Max Weber rozróżnia jako etykę przekonań i etykę odpowiedzialności. Kto wyznaje etykę przekonań, czuje swoją odpowiedzialność tylko za to, żeby nie gasł, jak mówi Weber, płomień emocjonalnego oburzenia, ale nie zważa na rezultaty takiej postawy: najważniejsze – że ma „czyste ręce”. Kto kieruje się maksymą etyki odpowiedzialności, chce osiągnąć rezultat, ten stara się przewidzieć konsekwencje swoich działań. Weber wcale nie twierdzi, że dobre sprawy można osiągać niedobrymi metodami: zadanie – żeby przekonania nie były czystym pozerstwem, żeby z nich wyrastała odpowiedzialność. Oczywiście, że to nie jest centralna bitwa tej wojny. Zwycięstwo zdobywają na polu bitwy nasi wojskowi. Ale to jest to, co zależy od nas – i to, o czym teraz dyskutujemy. Musimy zadbać, żeby nasze emocje nie szkodziły naszemu zwycięstwu. Czy trzeba walczyć z rosyjską kulturą? Z rosyjską kulturą trzeba nie walczyć i nie zmagać się, a wyraźnie wyodrębniać w niej tradycję imperialną. W kulcie Puszkina trzeba walczyć nie z czytelnikami Puszkina, a z pomnikami Puszkina. Bo pomniki Puszkina – to znakowanie rosyjskiego terytorium imperialnego. Tymi popiersiami imperium oznacza swoje ziemie. – Czyli burzyć pomniki Puszkina – słusznie? – Oczywiście. Pomniki Puszkina nie mają żadnego związku z samym Puszkinem. Ale trzeba zostawić w spokoju miłośników Puszkina. Ich nie jest tak wielu. Niech sobie czytają to, co kochają. O tym w ogóle nie trzeba się spierać. – Ma Pan na myśli ludzi, którzy kochają czysto literaturę, bez imperialnej warstwy? – Cóż, im się to podoba, oni na tym wyrośli, to element ich światopoglądu. Nie będziecie w stanie tego po prostu wymazać. Ukraińską alternatywę przyjmą już nie oni, a ich dzieci. Tutaj rzecz w ogóle nie w Puszkinie. My go wzięliśmy po prostu jako metaforę, żeby wyjaśnić różnicę między twórczością a tradycją imperialną. Zwróćcie uwagę: Putin gardzi Leninem, uważa go za winowajcę bied Rosji, ale na zdobytych ukraińskich terytoriach pomniki mu odnawia – jako znaczniki imperium. „Rosyjscy liberałowie – to ci, którzy umieli dobrze sprzedawać swój liberalizm” – My z Panem rozmawialiśmy o tym, że zjawisko „wielkiej rosyjskiej kultury” formowało się dzięki artystom zorientowanym na Zachód i o tym, że z obecną Rosją ta warstwa sztuki nie utożsamia się
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
To normalne, że podczas wojny państwo wykorzystuje narzędzia propagandowe. Jego celem jest rozbicie wroga, wywieranie na niego wpływu. I trzeba to postrzegać jako kwestię taktyki. A strategią jest dystansowanie się. Tak, jest tu pewien paradoks. Ten paradoks, jak wiele skomplikowanych rzeczy w życiu, zakłada rzeczy przeciwstawne. I rozwiązanie musi być takie, aby połączyło przeciwstawne zadania. Taktycznie – trzeba ich rozbijać. Strategicznie – budować mur. Myślę, że ważne jest dla nas po prostu nauczyć się rozmawiać na temat Rosji, Rosjan. Rozmawiać między sobą, nie krzyczeć. Dopuszczam, że mogą być inne odpowiedzi niż moje – i byłoby mi ciekawie je usłyszeć. Ale do tego trzeba znaleźć słowa, którymi można by spokojnie o tym mówić. I zaufanie do siebie nawzajem. Nie zawsze inna logika oznacza zdradę. – Dla skutecznego przeciwdziałania wrogowi, być może lepiej wyobrażać go sobie jako stereotypowego, uproszczonego? Czyż nie jest tak łatwiej walczyć? – Cóż, wszyscy, którzy przyszli do nas z bronią – są jednoznacznie bardzo źli. Ci, którzy ich wspierają – są jednoznacznie bardzo źli. Ci, którzy im nie przeciwdziałają – też są źli. To wrogowie. – Jak odnosi się Pan do ludzi, którzy uciekają z Rosji za granicę przed mobilizacją? – Mnie jest obojętne, jakie mają problemy. – Ale oni nie stawiali oporu. – Oczywiście, to nie jest kryterium, które zmusi mnie do życzenia tym ludziom dobrze. – A ucieczką bez oporu ułatwiają pracę Putinowi? – I dobrze, że uciekają. To oznacza, że są słabi. Wróg słabnie. – Wcześniej „dobrzy Rosjanie” kojarzyli się z liberałami. Przypominam czasy, kiedy u nas, mimo obecności kilku wpływowych sił opozycyjnych, wielu zachwycało się Nawalnym jako charyzmatycznym liderem, mówiono: nam by takiego Nawalnego z takimi śledztwami. Czy może się potem okazać, że ci „dobrzy Rosjanie” znowu będą chcieli uczyć nas demokracji? – Wydaje mi się, że to już zjawiska rudymentarne. Ukraina z małej „bliskiej zagranicy”, jak to lubią mówić w Rosji, z tego imperialnego kolonialnego obozu już trafiła do wielkiego świata. Już wypłynęliśmy na szerokie wody. To oznacza, że nie powinno nas interesować to, co tam myślą czy nie myślą rosyjscy liberałowie i czy mogą nas uczyć demokracji. Niech uczą tego swoich współobywateli. Nie mają żadnego moralnego prawa nie tylko pouczać nas (to kompleks imperialny), ale i cokolwiek nam radzić. Rosyjscy liberałowie – to ci, którzy umieli dobrze sprzedawać swoją liberalność. Tak jak ruscy image-makerzy – są profesjonalistami jedynie w tym, że potrafią dobrze sprzedawać swój własny wizerunek. – Czy możliwe, żeby rosyjscy liberałowie uznali: to z Ukrainy trzeba brać przykład? – Mnie jest obojętne. Historia związana z próbami Państwowej Agencji Filmowej Ukrainy „zreorganizowania” Narodowego Centrum Ołeksandra Dowżenki (Dowżenko-Centrum) trwa już kilka miesięcy i obecnie osiągnęła szczyt skandaliczności. Społeczeństwo jest oburzone bezkarnymi i otwarcie brutalnymi działaniami władz, które postanowiły samowładnie zarządzać sferą przemysłu filmowego, kultury ekranowej w całości. W rezultacie natarcia na Dowżenko-Centrum nie zatrzymuje ani uchwała profilowej komisji parlamentarnej, ani petycja do Gabinetu Ministrów, która zebrała ponad dwadzieścia tysięcy podpisów, ani protestacyjne apele społeczeństwa, najbardziej szanowanych i autorytatywnych artystów. W istocie rzeczy chodzi o zatrzymanie demokratycznych norm naszego wspólnego życia, ich cyniczne ignorowanie. Apele dotyczące kontekstu wojny są bezwartościowe – właśnie podczas takich globalnych prób rola i znaczenie kultury rosną. Tym bardziej, że przed nami wróg, który wykorzystuje kulturę jako pierwszorzędne narzędzie wpływu informacyjnego. Tymczasem działania Państwowej Agencji Filmowej wobec Dowżenko-Centrum w sposób przewidywalny doprowadzą do zniszczenia jednej z najważniejszych instytucji kulturalnych na Ukrainie. Wychodzi na to, że czyjeś interesy korzyści (chodzi o kompleks gospodarczo-majątkowy niemal w centrum ukraińskiej stolicy) postawiono wyżej niż interesy państwowe i właściwie kulturalne. A wszystko zaczęło się od wątpliwego konkursu na wybór szefa Państwowej Agencji Filmowej, a kontynuowało się takimi samymi niedowyborami Rady ds. państwowej kinematografii. „Przemoc jest fundamentem rusyfikacji” – Kilka miesięcy temu pewien ukraiński analityk krytykował pomysły zamknięcia rosyjskich katedr na Ukrainie i rezygnacji z nauki literatury rosyjskiej. Jego teza: jeśli z tego zrezygnować, to z czasem przestaniemy rozumieć wroga. Czy to naprawdę ważne? – To dobre pytanie. Możliwe, że problem w tym, iż te wszystkie struktury były ośrodkami zupełnie innego wpływu. Czy rzeczywiście wszystkie te instytucje były sposobem na zrozumienie Rosjan? Bo być może byli to agenci „ruskiego miru” na Ukrainie. Nie mam odpowiedzi na to pytanie. Ale dla ostatecznego osądu musimy oprzeć się na uczciwej odpowiedzi. Zapewne potrzebny byłby jakiś „Instytut Rosyjski”, jakieś instytucje badawcze, które uważnie śledziłyby wszystkie tendencje w Rosji, w tym kulturowe. Tej pracy nikt nie wykonuje tak, jak należałoby. A to może być ważne. Na przykład Nawalny – być może to narodziny rosyjskiego nacjonalizmu w opozycji do rosyjskiego imperializmu. I wtedy musielibyśmy spróbować zrozumieć, co z tego wyniknie i jaka będzie Rosja, jeśli zwyciężą tam nacjonaliści. Jest jeszcze jeden moment. Po tej wojnie świat będzie potrzebował ekspertów od kwestii rosyjskiej. Ukraińcy bardzo dobrze nadają się do tej roli. Dlatego że Ukraińcy – to ci, którzy mogą trzymać niedźwiedzia w klatce, którzy mogą wyjaśnić, co niedźwiedź ma w głowie. Jak widzicie, moje recepty są skomplikowane. – A na ile dobrze Rosjanie znają Ukraińców? Na samym początku pełnoskalowej inwazji Rosja deklarowała, że wymaga od Ukrainy „denazyfikacji”. Ich „denazyfikacja” zakończyła się tym, że Ukraińcy aktywnie zrywają swoje więzi z „ruskim mirem”. Czyż nie było oczywiste, że przymusowa rusyfikacja się nie uda? – Ogólnie rzecz biorąc, to, co widzimy – to jest jedyny możliwy wariant rusyfikacji. Jeśli chcecie zobaczyć, jak wyglądają „denazyfikowane” etnosy – pojedźcie do Jakucji, pojedźcie do Czuwaszji. Tak wyglądalibyśmy my, gdyby nas zrusyfikowano. Zrusyfikować – oznacza zamknąć w piwnicy i torturować, zabijać, grabić wszystkich, którzy stawiają opór. Jedyny skuteczny model rusyfikacji widzimy teraz na okupowanych terytoriach. To ten sposób, w jaki Rosja zawsze próbowała rusyfikować Ukraińców – głód, masowe represje. Przemoc – to baza, fundament rusyfikacji. Na tym fundamencie stoi „Puszkin”, który pokazuje nam wyższość rosyjskiej kultury.
“Puszkin” to końcowy etap tortur, który oznacza wyrzeczenie się siebie. To brama, przez którą muszą przejść Ukraińcy, aby stać się ruskimi. Trzeba przyjąć tę wiarę i złożyć przysięgę na tomiku “Puszkina”. I nie ma to żadnego związku z wierszami Puszkina. Bo nie musisz czytać wierszy – musisz pokłonić się przed pomnikiem. W tradycji psychoanalitycznej to zjawisko nazywa się “identyfikacją z agresorem”. – W jednym z poprzednich pytań ocenialiśmy zachowanie władzy wobec “dobrych ruskich”. A jeśli chodzi o ludzi sztuki czy publicznych intelektualistów, to na ile dozwolone, a na ile tabuizowane jest utrzymywanie przez nich publicznych kontaktów z Rosjanami? – Formalnie, o ile pamiętam, władza wysunęła żądanie, aby kontaktujący się Rosjanin “wyrzekł się diabła” – czyli potępił Putina i wojnę. Ale moim zdaniem tutaj znów pojawia się kwestia zaufania. Przedstawicielom jednej władzy możemy ufać bardziej, przedstawicielom innej władzy ufamy mniej. Jeśli władza cieszy się większym zaufaniem, to i stopień tego, co dozwolone, jest szerszy. Tak samo tutaj – to kwestia zaufania do tych, którzy komentują Rosjan lub po prostu ich nie bojkotują. Bardzo często problem Ukrainy polega na tym, że nie mamy zaufania. Koncepcja grup wyspecjalizowanych Biona zakłada, że dobrze zorganizowane społeczeństwo ufa, deleguje fachowym grupom (Bion nazywa je roboczymi) pewne funkcje. Często widzimy problem, gdy w Ukrainie nikt nikomu nie ufa. Istnieje brak zaufania do lekarzy, nauczycieli, prawników, zarządców… Nie istnieją wyspecjalizowane grupy, które akumulują zaufanie społeczne. Wtedy społeczeństwo ulega atomizacji: wszyscy wykonujemy funkcje tych grup roboczych – w tym przypadku wszyscy stajemy się ukraińskimi pisarzami i artystami, i każdy z nas chce wydawać się mądrzejszy od Franki. Największy problem nie tkwi w tym, że mamy różne punkty widzenia. Najgorsze jest to, że w tak ważnych dyskusjach dominuje paranoiczna atmosfera oskarżeń z nierefleksyjną tendencją do konkurencji. W ten sposób nie będziemy w stanie niczego przemyśleć. Jedynie dzielimy samych siebie. Nawet teraz, odpowiadając na pańskie pytania, czuję, że nie mówię całkiem swobodnie – wyobrażam sobie falę możliwych paranoicznych oskarżeń i dlatego nadmiernie ostrożnie dobieram słowa. To zła tendencja. Naszym obowiązkiem jest mówić śmiało. To nasza praca: moja, pana, wszystkich Ukraińców, obywateli demokratycznego – nierosyjskiego – społeczeństwa. – Właściwie wygląda na to, że największym zaufaniem cieszą się te grupy, które deklarują dystansowanie się od Rosji. Być może właśnie przez tę pryncypialną postawę brzmią one bardziej przekonująco niż ci, którzy dopuszczają kompromisowość? – Nie sądzę, by w nienawiści było dystansowanie. Nienawiść łączy nie mniej niż miłość. Przeciwieństwem miłości nie jest nienawiść, a obojętność. Choć uważam za całkiem naturalne, że podczas wojny na pierwszy plan wysuwa się postawa nienawiści. Obecnie nie jest czas, kiedy możemy być spokojni, bo trwa wojna. – Wydaje się, że dystansowanie będzie skuteczniejsze wtedy, gdy będzie odbywać się przez krzyk, skandale, bójki. I im głośniejszy krzyk, tym lepiej. – Powiem panu tak: jeśli ludzie przed odejściem krzyczą i biją się – wtedy jest im albo żal, albo strach odchodzić. A kiedy ludzie decydują się odejść, to spokojnie zamykają za sobą drzwi i odwracają się, by odejść. Im mniej krzyczymy, tym dalej odejdziemy. Rozmawiał Wołodymyr SEMKIW Na podstawie materiałów ze strony zbruc.eu tyczną postawę, przeciwstawiając siebie i swoją działalność setkom aktualnych filmowców, a także ignoruje apele zagranicznych instytucji branżowych. Tak czy inaczej potrzebna jest poważna analiza działalności szefowej Państwowej Agencji Kinematografii pani Kuderczuk oraz jej przydatności na zajmowanym stanowisku. Domagamy się uznania dla Centrum Dowżenki statusu Narodowego Funduszu Filmów, co zabezpieczy integralność i niepodzielność kolekcji – filmozbioru, archiwum filmowego i muzeum, oraz jej znaczenie jako narodowego dziedzictwa kulturowego, a także doprowadzenia do zgodności bazy normatywno-prawnej, określonej artykułem 17 “Ustawy o kinematografii”. Należy również sformować grupę roboczą w składzie grupy specjalistów w celu wypracowania strategii rozwoju narodowego przemysłu filmowego i kultury ekranowej. Należy zapewnić szeroką debatę publiczną nad działalnością Państwowej Agencji Kinematografii, której podsumowaniem powinno być wypracowanie nowej koncepcji strukturalnego urządzenia i działalności organu zarządzającego branżą filmową z obowiązkowym uwzględnieniem doświadczeń wiodących europejskich instytucji filmowych. Nadrzędną zasadą powinno stać się samorządność, dominacja specjalistów, ekspertów, a nie urzędników, co uniemożliwi, w szczególności, wprowadzanie korupcyjnych schematów podziału środków na finansowanie branży filmowej, zgodnie z Ustawą “O państwowym wsparciu kinematografii Ukrainy”. Kontynuacja historii na str. 16
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...ństwowego wsparcia kinematografii i przez gorzko oczekiwaną działalność faktycznie z góry wyznaczonych urzędników. Procedura powołania dyrektora generalnego Centrum Dowżenki miała również wszelkie znamiona naruszenia prawa – całkowicie prawidłowe wyniki głosowania członków komisji konkursowej zostały unieważnione bez najmniejszych ku temu powodów. Obecnie jest oczywiste, że działalność Państwowej Agencji Kinematografii budzi zbyt wiele pytań i równie wiele wątpliwości. Dlatego domagamy się publicznego sprawozdania przewodniczącej Państwowej Agencji Kinematografii pani Mariny Kuderczuk z działalności tego urzędu co najmniej za okres od 12 marca 2022 roku, kiedy Państwowa Agencja Kinematografii otrzymała nowe uprawnienia i jest koordynowana przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Rzecz w tym, że od początku rosyjskiej pełnoskalowej inwazji na Ukrainę nie zauważamy żadnych kroków tej branżowej instytucji państwowej zmierzających do wznowienia produkcji filmowej w Ukrainie i ochrony kinematografistów, którzy znaleźli się bez pracy i bez zrozumienia, jak postępować w przypadku wstrzymania rozpoczętych projektów, jak współpracować z europejskimi funduszami. Tymczasem Państwowa Agencja Kinematografii otwarcie ignoruje punkt siódmy Regulaminu swojej działalności, w którym powiedziano, że ta organizacja ma „współdziałać z zrzeszeniami obywateli, stowarzyszeniami społecznymi”. Tymczasem ani razu nie zwróciła się do Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy ani innych organizacji społecznych w dziedzinie sztuk audiowizualnych o konsultacje czy porady. W ogóle obecne kierownictwo Państwowej Agencji Kinematografii zajmuje odludną, niedemokra-
Машинний переклад
Bohdan DIACZYSZYN, m. Lwów
Nie ma dla człowieka nic lepszego, Kirnie, niż myśl,
I nie ma nic gorszego, Kirnie, niż bezmyślność.
Teognis
“Świadomość to zdolność myślenia o tym, o czym myślę”, twierdzi Oleg Krysztal, ponieważ odkrył dla siebie prawdę zrozumienia tego, że “Jestem bardziej skomplikowany, niż o sobie myślę”. “Był czas – kontynuuje myśl Oleg Krysztal – kiedy wydawało się, że nauka da człowiekowi odpowiedź na podstawowe pytania życia, i stanie się ono proste i zrozumiałe. Jednak w rezultacie niewiarygodnych wysiłków badawczych na przestrzeni wieków wróciliśmy do początku: “w wielkiej mądrości wiele smutku” (tu mowa o sparafrazowanej myśli z Księgi Koheleta 1:18: “Bo w wielkiej mądrości – wiele utrapienia, a kto przysparza wiedzy – przysparza i cierpienia!”). Nauka – następna religia. Czy lepiej: nowa religia dojrzewa na bazie nauki. Myślę, że początek temu przekształceniu daje proces beletryzacji nauki, który jest szeroko obserwowany” (Ołeksandr Rożen, Andrij Rożen. Okno Mozarta). Ja zaś myślę, że dziecko (dorosłych również) trzeba nauczyć kochać, myśleć i być wdzięcznym, wszystko inne zdobywa się ciężką codzienną pracą: “Nie osiągniemy żadnego z innych celów, jeśli zapomnimy, że celem edukacji jest wzbogacanie rozumu i duszy żywych ludzi” (Ken Robinson i Lou Aronica, “Szkoła przyszłości...”). Myśli – to nie tylko pulsowanie świadomości, które skłania do myślowego działania, ale i skupisko energii słowa, języka, darowanego nam przez Wszechmocnego, więc nie godzi się zasmucać naszego Niebieskiego Ojca nieposzanowaniem Jego daru. Każda nasza myśl wyrasta słowem ojczystego języka, bo w nim – prawda, siła, głębokie poruszenia duchowego postępu myślącego człowieka. Myśli, słowa (“Słowo dane nam, żebyśmy nauczyli się myśleć”, s. 250)... We Wszechświecie wszystko – to informacja. Energia myśli materializuje się. Ludzkie myśli zapisują się na nośnikach pamięci noosfery, łączą się, oddziałują, przesyłane są tym, którzy są zdolni przyjąć i zrealizować je dla dobra – widzimy to w naszym codziennym życiu. Myśli przekazywane są myślami i za pomocą słów ojczystego języka... Niektórzy uważają, że i Internet – działa na noosferę... Któż to wie, któż to wie... Materia, energia, informacja – nieskończona triada Wszechświata... W ciągu dnia ludzkość otrzymuje 5 eksabajtów informacji. Uważa się, że postrzegamy jedną milionową część informacji (niemożliwe jest to pojąć). Wszystkie zaś problemy rozpoczynają się, kiedy przechodzimy z automatycznego na ręczne sterowanie (ingerujemy w naturalny bieg procesu). We Wszechświecie – Bóg, Jego Duch jest wszędzie i we wszystkim, i mamy możliwość współpracować z Nim, korzystać z Jego działania, jeśli nasze zamysły nie są sprzeczne z logiką bytu. Bóg – Absolut, bezgranicznie wielkie skupisko energii idealnej próżni; nim jest i za jego pomocą wszystko tworzy. W polu informacyjnym Ziemi (nauka o noosferze Wiernadskiego) Bóg stworzył środowisko energii wzajemnych relacji. Współpracujemy z tym polem. Są ludzie, którzy promieniują energią, zwiększając gęstość tego pola, inni zaś przyjmują energię – każdy w zależności od swojej duchowości, wiary. Bez wątpienia są ludzie, którzy są zdolni “zanieczyszczać” to pole informacji. Zadaniem duchowo silnych jest chronić je, a w nim – zachowywać stabilną równowagę (dobro musi zwyciężać zło; myślmy o tym, co wysokie i dobre): “Rozwój MÓW musi doprowadzić nas do pojawienia się Wszechświatowego Rozumu. Noosfera, punkt Omega – tak oznaczyli nasi mędrcy jego pojawienie się” (s. 244). Jak to było, jak będzie? Myśli snują się pamięcią przeszłości, pracują w teraźniejszości. Myśli, dumy Taras Szewczenko posyłał na Ukrainę “pod płotami sierotami” – czyli bez oparcia, jak chwast. Pod płotami znajdą swoich – ktoś je zawsze przygarnie, wyhoduje, wychowa, i z nich będą inne światy: “Tam znajdziecie szczerą prawdę, / A jeszcze, może, i sławę…” (Taras Szewczenko, “Dumy moje, dumy moje…”). Myśli przecież to żywe i rozumne istoty: “Oto i trzeba zbierać się z myślami, jakby zganiać je do kupy, porządkować, przeliczać, czy jakaś się nie zgubiła. Nie na darmo przecież “myśleć”, po łacinie – cogitare, dosłownie zganiać do kupy” (Andrij Sodomora, “Rozmowy p(r)omyślane”). Brak osobistej myśli niszczy to, co ludzkie w człowieku, jego ducha, duchowość, więc musimy uświadomić sobie, że już samym swoim narodzeniem wzięliśmy na siebie ciężar życia ludzkim życiem: “U nas wielu ludzi wierzy we własną misję, że zapominają o najprostszej – pozostawać Człowiekiem...” (MÓWI Jewhen BARAN..., “Dziennikowe medytacje, aforyzmy”). Do pracy, żebyśmy mieli “…tych myśli, jak u zająca skoków”: “Co może być ważniejszym zajęciem dla istoty, która myśli, niż badać ten organ, dzięki któremu ona myśli” (s. 12). Carpe diem*, żeby Pana praca, panie Olegu, była dla dobra… “Gödel (Gödel Kurt [1906–1978] – austriacki logik i matematyk. – B. D.) pokazał, że prawda jest silniejsza od możliwości dowodu, czyli nie wszystko, co jest prawdziwe, można udowodnić” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, “Filozofia”). Najbardziej znane osiągnięcie Gödla – to sformułowane i udowodnione przez niego twierdzenia o niezupełności, opublikowane w 1931 roku. W pierwszym twierdzeniu mowa o tym, że nie jesteśmy w stanie poznać świata, nie wychodząc poza granice systemu, w którym żyjemy. Jeśli istnieje koniec Wszechświata, to za nim – początek… “Niebiosa milczą. Dlatego szukamy prawdy sami. Razem pracujemy, żeby dowiedzieć się o sobie więcej, a przewidywać dalej” (s. 75). Żadna społeczna przepowiednia się nie spełniła – i nie spełni się (niemożliwe jest “przewidywać dalej”), bo w tym życiu wszystko zależy od czasu i przypadku (według Koheleta). A jednak… “Dla dzieci – świat to wielka gra.
„To dla dorosłych ma decydujące znaczenie – czy coś jest PRAWDZIWE czy fałszywe, i dla dorosłych nie jest już zabawne, a wręcz przeciwnie, przerażające, gdy nie wiedzą już, czy świat, w którym żyją, jest iluzoryczny czy prawdziwy” (Manfred Lütz, „Blef! Fałszowanie świata”). Prawdą dla poety Bohdana Czepurki jest to, że widzi on Ukrainę na ustach Bożych i nikt nie może mu zaprzeczyć, bo nie jest w stanie udowodnić przeciwieństwa. Jest to, moim zdaniem, poezja intelektualna o klasycznej jasności: Ukraino moja, Ukraino – Krwinko na ustach Bożych! (Bohdan Czepurko, „Dziwowisko”) Poeta, pyłek pyłku, myśli kategoriami bezgranicznej miłości do Ukrainy – pyłku w bezkresnych przestrzeniach Wszechświata i ośmiela się wypowiedzieć: „Bóg patrzył i ironicznie milczał”... „No i chwała Bogu! Oczy pełne”, czyli z radości płaczę i szlocham... Co jeszcze? Boga nie widzimy, ale widzimy Jego dzieło i Krwinkę (Krwinka – wieś w rejonie trembowelskim) na Jego ustach – Ukrainę. My zaś jesteśmy pyłkiem pyłku i żyjemy momentem momentu w tym niezgłębionym, nieskończonym świecie! We Wszechświecie jest czterysta miliardów galaktyk, w każdej – sto miliardów gwiazd, a pośród nich Krwinka na ustach Bożych! Nie wiemy, czym jest prawda... Nie tylko ja całe życie szukałem prawdy i ideału. Rozczarowanie i burzenie stereotypów pomogły uświadomić sobie, że prawda to nic innego, jak zrozumienie tego, że jesteśmy i zostaliśmy stworzeni przez Boga. W narodzie panuje przekonanie, że Ukraina zwycięży, bo Bóg jest z nami. Błędne przekonanie. Ukraina zwycięży, gdy my będziemy z Bogiem. Czy można wyjaśnić świat bez Boga? Tutaj leżą wszystkie problemy naszych porażek i cierpień: „Pragniemy prawdy, a znajdujemy w sobie tylko niepewność... Jeśli człowiek nie jest stworzony dla Boga, dlaczego jest szczęśliwy tylko z Bogiem? Jeśli człowiek jest stworzony dla Boga, dlaczego jest tak przeciwny Bogu?” (Blaise Pascal, „Myśli”). Ludwig Wittgenstein – najwybitniejszy austro-angielski myśliciel XX wieku (1889–1951) uważał, że matematyka nie szuka absolutnej prawdy, lecz ją wymyśla... Piłat zapytał Jezusa: „Cóż to jest prawda?” (Ewangelia według św. Jana 18:38). Odpowiedź: „Uświęć ich w prawdzie! Słowo Twoje (Boże – B. D.) jest prawdą” (Ewangelia według św. Jana 17:17). „Życie to ruch, nierówny, nieregularny i wielostronny” (Montaigne, „Próby”). Każde życie jest darem Boga, jest warte tego, by je przeżyć, wielkość człowieka polega na znalezieniu swojego, swojej duchowej harmonii: „Wieczność była przed przyjściem twoim na świat, człowieku, – / Będzie ona i po tobie...” (Leonidas z Tarentu). Nasze życie jest życiem, a zatem wiecznością. Życie jest po to, by żyć. Życie – dla życia, dla przedłużenia życia. Duch Boży jest wszędzie i we wszystkim. Sięgamy krańca, a dalej – nowy początek, nieskończoność. Tak jak w naszych myślach... Na świecie nie ma nic, co nie służyłoby jako bodziec do myślenia – od znikomego nasiona gorczycy do ogromnego bogactwa rozgwieżdżonego nieba: „Chociaż jesteśmy śmiertelni, nie powinniśmy poddawać się rzeczom przemijającym i, na ile to możliwe, powinniśmy wznosić się ku nieśmiertelności” (Arystoteles). Prawda to nic innego, jak zrozumienie tego, że jesteśmy i zostaliśmy stworzeni przez Boga. Co jeszcze?.. „Dlatego dowody na istnienie Boga nie są dowodami przyrodniczo-naukowymi, lecz czymś znacznie większym” (Manfred Lütz, „Blef! Fałszowanie świata”). Bądź uczciwy wobec siebie, a będziesz uczciwy wobec Boga i ludzi... Pojmowanie istoty życia utrzymuje się na krawędzi dwóch otchłani: otchłani nieskończoności Wszechświata i otchłani niebytu (według Pascala). Prawdą żyje człowiek, prawdą wszystko zwycięża, prawdą toruje sobie drogę do wieczności... Prawda życia kieruje się logiką bytu. Logika bytu to: jeśli dobrze jest mnie, to dobrze jest i mojemu bliźniemu. Logika to nie „chytrość rozumu świata” (według Hegla), by korzystać z indywidualnych interesów i namiętności dla osiągnięcia swoich celów, bo już Seneka uczył żyć dla innych, jeśli chcesz żyć dla siebie... Choć można przeczytać i takie słowa: „Nie minęło sto lat, a ten logiczny świat diabli wiedzą gdzie się podział. Nie żyjemy ani w konceptualnym raju Fregego, ani w niebiosach typów Russella. Kto jest temu winien? Gödel z jego twierdzeniami o niezupełności? Church z jego wynikiem nierozstrzygalności? Czy Steve Jobs, który bezwstydnie wystawia na widok swoje jabłko w supermarketach całego świata?” (Jean-Yves Béziau, „Logika to nie logika”. W książce „Antologia współczesnej filozofii nauki, czyli uśmiech ASIMO”). Rozmyślajmy... „Ziemia się kręci, a niebiosa milczą” (s. 250). Wolny mędrzec, który nauczył się panować nad sobą, a jego rozum służy rodzimemu narodowi, bo osiągnąć to można jedynie ciężką codzienną pracą, aby pojąć żywy, a nie malowany sens bytu człowieka, a co za tym idzie – tworzenie losu życia całego narodu w nadziei i oparciu na własnych siłach duchowych i fizycznych. ______________________ * To wyrażenie z ody Horacego do Leukonoe – dnia nie zmarnuj, w zbiorach aforyzmów przeważnie – chwytaj dzień (Andrij Sodomora, „Etiudy aforystyczne”).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...Napisałem(-am) pracę kandydacką poświęconą jego metodzie twórczej. Pierwszą samodzielną pracą było wystawienie opery Myrosława Skorika „Mojżesz”. Obecnie w teatrze gra się ponad dziesięć moich spektakli, które pokazano około tysiąca razy. Poza tym mam w swoim dorobku ponad 600 ogólnopaństwowych i międzynarodowych imprez kulturalno-artystycznych oraz prawie 100 audycji telewizyjnych z cyklu „Antrakt z Anatolijem Sołowianenką”, które zrealizowałem w Pierwszym Narodowym Kanale Telewizyjnym. Mam wiele publikacji naukowych. Całe moje życie jest nierozerwalnie związane z reżyserią i teatrem. – Czy zdarzyło się Panu wystawiać opery w innych teatrach? – Wystawiłem „Cyrulika sewilskiego” w Doniecku. Prowadziłem wiele imprez poza Narodową Operą Ukrainy. Jednak jestem głównym reżyserem teatru, a to nie tylko praca twórcza, lecz także administracyjna, która zabiera wiele czasu. Przedstawienia w innych teatrach wymagają wyjazdów na długi czas. Przy moim harmonogramie nie mogę sobie na to pozwolić. – Czy planuje Pan dalej uwspółcześniać opery klasyczne? – Chciałem zrobić „Cyrulika sewilskiego” i „Traviatę”. Jestem szczęśliwy, że mi się to udało. Następne, co mnie teraz interesuje, to „Kot w butach”, o którym już wspominaliśmy. Chcę zastąpić te spektakle, które nie będą już wystawiane w naszym repertuarze, tym bardziej że w segmencie dziecięcym dzieł operowych jest w ogóle mało. Chcę, żeby najmłodsi widzowie i słuchacze od dzieciństwa przyzwyczajali się do kochania teatru, opery. Myślę, że będzie to swoistym mostkiem, który w przyszłości zaprowadzi ich do teatru. – Ostatnio muzykolodzy starają się udowodnić, że Piotr Czajkowski jest kompozytorem ukraińskim, jednak dziś jego dzieł nie ma już na afiszu Narodowej Opery. – Czajkowski, jak i pozostali rosyjscy kompozytorzy, związany jest z konkretnym państwem – Rosją. Dlatego wykonywanie ich utworów nie jest w tej chwili na czasie. Jest to przekonanie moje i całego zespołu teatru, w tym jesteśmy zgodni. – Czy w repertuarze teatru zwiększy się liczba utworów kompozytorów ukraińskich? – Ogłaszanie jakichś konkretnych tytułów jest na razie za wcześnie. Jednak takich utworów w naszym repertuarze jest wiele. Nie znam reżysera, który w dziedzinie opery zrealizował tyle inscenizacji utworów kompozytorów ukraińskich, co ja. To cztery pełnowartościowe opery – „Mojżesz”, „Jarosław Mądry”, „Natalka Połtawka” i „Zaporożec za Dunajem”; „Sicz” z opery Mykoły Łysenki „Taras Bulba”; czwarta nowela z opery Heorhija Majborody „Taras Szewczenko”. A do tego dziesiątki programów koncertowych, przygotowanych wspólnie z Narodową Kapelą Bandurzystów oraz Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy. Myślę, że trudno mnie posądzić o niedostateczną uwagę wobec repertuaru ukraińskiego. – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Modlimy się do Boga o jak najszybsze Zwycięstwo, pokój i możliwość pełnowartościowej pracy. Dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy za to, że możemy żyć i przyjmować widzów w murach naszego teatru.
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia z przedstawienia „Traviata” autorstwa Ołeksandra ZŁUNICYNA
Машинний переклад
W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki odbyła się premiera opery „Traviata” Giuseppe Verdiego w reżyserii Anatolija Sołowianenki, która stała się nowoczesnym spojrzeniem na klasyczne dzieło. Oddajmy zatem głos panu Anatolijowi.
– Zamysł takiej inscenizacji pojawił się u mnie dość dawno – wyznał reżyser-inscenizator. – Umownie dzielę spektakle na związane z epoką historyczną oraz spektakle o ludziach, wiecznych uczuciach, które są poza przestrzenią i czasem. Do takich spektakli należy „Cyrulik sewilski”, którego wystawiliśmy kilka lat temu, i bez wątpienia „Traviata”. Chciałem, aby ten spektakl był zrozumiały i interesujący dla młodego pokolenia widzów, aby rozbudzić ich zainteresowanie operową klasyką i, oczywiście, genialną muzyką. Dlatego wraz z moimi partnerami Andrijem Złobinem i Hanną Ipatiewą pracowaliśmy nad takim obrazowo-scenicznym rozwiązaniem spektaklu, które koncepcyjnie odpowiadałoby uformowanej przez nas wizji. Niestety, pracę trzeba było kilka razy przekładać, ponieważ zaplanowana inscenizacja zbiegła się w czasie z covidowymi lockdownami. Na połowę kwietnia 2022 roku wyznaczono premierę. Ale wszyscy wiemy, co spotkało każdego z nas i nasze państwo 24 lutego... Jednak, wznawiając pracę teatru w maju, w warunkach wojny, ponownie wróciliśmy do projektu, aby wreszcie go zakończyć… Jestem szczęśliwy, że mamy trzy czarujące Violetty – Tamarę Kalinkinę, Lilię Hrewcową i Olgę Fomiczową. Tamara Kalinkina i Olga Fomiczowa już zaśpiewały w pierwszych spektaklach. Tak samo planowano trzech Alfredów – Dmytra Kuzmina, Wałentyna Dytiuka i Dmytra Iwanczenkę. Ale Wałentyn jest teraz związany w Europie kilkoma kontraktami, zawartymi w marcu. A Dmytro Kuzmin i Dmytro Iwanczenko byli na pokazach premierowych. Partię Flory wykonują dwie nasze czołowe solistki (mezzosopran) – Anżelina Szwaczka oraz Iryna Petrowa. A w partii Germonta z powodzeniem zadebiutował Hennadij Waszczenko, który wcześniej jej nie śpiewał. I dwoje jego kolegów – Ołeksandr Melnyczuk i Petro Pryjmak, którzy już wielokrotnie wykonywali tę partię na naszej scenie. Szczególną uwagę muszę poświęcić mojemu koledze, głównemu dyrygentowi teatru Mykole Diadiurze, z którym mamy wiele wspólnych prac. Po raz pierwszy w spektaklu operowym w charakterze choreografa wystąpił nasz artysta baletu Wiktor Iszczuk. Stworzył on już dwa jednoaktowe spektakle baletowe. A tym razem po raz pierwszy w spektaklu operowym – miniaturę, epizod baletowy. Trudności w pracy były związane z zaostrzeniem sytuacji na froncie, z alarmami przeciwlotniczymi, które przypadły na „najgorętszy” okres prób. Jednak ludzie pozostawali pracować ponad czas wyznaczony ramami prób, gdyż rozumieli, że wkrótce premiera i wszyscy muszą być w dobrej formie. – W repertuarze teatru była już inscenizacja „Traviaty”. Dlaczego zdecydowali się Państwo tworzyć nową? – Na scenie naszego teatru opera „Traviata” ostatni raz była wystawiana w 1994 roku. Jednak po ponad 25 latach nieprzerwanego pokazywania ten spektakl się wyczerpał… To normalne, bo każda inscenizacja ma pewien przedział scenicznego życia… Jak już mówiłem, „Traviata” należy do tych dzieł operowych, które, według mojego głębokiego przekonania, ze względu na swoją fabułę znajdują się poza przestrzenią i czasem: fabuła spektaklu jest aktualna w każdym miejscu, w każdym kraju i w każdym czasie. Te wydarzenia są związane z głębią ludzkich uczuć, przeżyć i całego spektrum emocji, właściwych każdemu człowiekowi. Dlatego, właściwie, pojawiło się pragnienie przemyślenia spektaklu na nowo, uczynienia go bliskim współczesnemu widzowi. – Proszę opowiedzieć szczegółowiej o scenografii i kostiumach. – Razem z Andrijem Złobinem staraliśmy się stworzyć takie obrazowo-przestrzenne rozwiązanie, które byłoby, po pierwsze, nowoczesne, a po drugie, aby było poza jakimś konkretnym miejscem i czasem. Wydaje mi się, że nam się to udało. Rozwiązanie ma nowoczesny, estetyczny wygląd. Jednocześnie jest pozbawione cech miejsca i daje możliwość podkreślenia głównej idei, że jest to spektakl o ludziach, ich relacjach i uczuciach. Scenografia spektaklu wykonana jest z wielu sztywnych elementów, które odbijają dźwięk. Śpiewakom jest tak o wiele bardziej komfortowo, czują się pewniej w podobnych dekoracjach. Te same zadania były również w odniesieniu do kostiumów. Postacie mają zupełnie różne kostiumy, różne formy ubioru, mody, designu. Także używamy różnych nowoczesnych środków technicznych: postacie opery mają telefony komórkowe, iPady. Aktywnie stosujemy projektory, ekrany. To te technologie, osiągnięcia postępu naukowo-technicznego, które są dostępne w granicach naszych możliwości finansowo-kosztorysowych. Wydaje mi się, że wszystko to również sprzyja temu, aby spektakl był zrozumiały i interesujący dla młodego pokolenia. – Wspomniał Pan o baletowej miniaturze w spektaklu. – Ta miniatura jest zawarta w samej muzyce. A naszym zadaniem było, po pierwsze, usłyszeć muzykę, po drugie, uformować wizję i koncepcję tej baletowej miniatury, aby była w jednym kluczu ze wszystkim, co dzieje się na scenie, z nastrojem artystów. – Na ile jest Pan zadowolony z pierwszych pokazów spektaklu? – Nie będę ukrywał – jestem zadowolony. Spektakl został zrealizowany tak, jak go widziałem. Uważam, że większość moich pomysłów udało się zrealizować. Podczas spektakli zazwyczaj jestem na sali, obserwuję reakcję widzów. I, odpowiednio, podczas przygotowań do nowego pokazu myślę, jakie rzeczy można dopracować, uczynić bardziej interesującymi lub przesunąć jakieś akcenty. Chętnie eksperymentuję, dla mnie ważna jest informacja zwrotna od widza. A pierwszy spektakl był naznaczony sytuacją historyczną, kiedy po raz pierwszy od dziesiątek tysięcy pokazów tego spektaklu na całym świecie bohaterka pozostała żywa... (Pokaz spektaklu przerwał alarm przeciwlotniczy właśnie podczas ostatniego spotkania Violetty z Alfredem). Podczas rozmowy z mediami jedna dziennikarka zapytała, czy nie mam pragnienia zmiany finału, aby bohaterka nie umierała. Muzyką i utworem nie jest to przewidziane. Ale samo życie wprowadziło korekty. I myślę, że jest w tym swój znak. – Wcześniej w inscenizacji spektakli do muzyki włoskich kompozytorów teatrowi finansowo pomagały różnorodne włoskie instytucje. Czy była taka pomoc, kiedy wystawiali Państwo „Traviatę”? – Tym razem pomocy nie było. Z szeregu obiektywnych przyczyn społeczność międzynarodowa nie jest tak potężna, jak wcześniej. Wszystko, co osiągnięto, zrobiono za środki teatru. – Kończy się niezwykle trudny dla nas wszystkich rok. A jakim był on dla teatru? – Najważniejsze, że zdołaliśmy zachować zespół teatru. Przeważająca większość artystów, którzy wyjeżdżali, wróciła. Teatr pracuje, pokazuje poważne spektakle. Pracujemy dla widzów trzy razy w tygodniu. W tych niezwykle trudnych warunkach udało się zrealizować poważną, wielkoskalową premierę. Mamy nadzieję, że praca teatru nie zostanie zatrzymana także podczas niełatwej kijowskiej zimy. – Jeszcze dwa lata temu mówił Pan o planach wystawienia opery Jurija Szewczenki „Kot w butach”. – Myślę, że za kilka tygodni zaczniemy naukę materiału muzycznego. Potem teatr będzie miał wielkie tournée w Japonii, a po powrocie do domu kontynuujemy pracę. Mam nadzieję, że przygotowanie spektaklu zakończymy do lata, a jesienią pokażemy go widzom. Oczywiście, sytuacja w teatrze jest związana z trudnościami finansowymi. Zamiast siedmiu spektakli tygodniowo teraz pokazujemy tylko trzy, a zamiast 1304 biletów sprzedajemy 460. Koszt biletu stał się niższy niż był wcześniej i dzisiaj wynosi od 100 do 500 hrywien, a ceny wszystkiego, przeciwnie, wzrosły. Mamy duże wydatki na utrzymanie budynku, usługi komunalne. Ale mimo wszystko będziemy pracować nad spektaklem „Kot w butach” i, mam nadzieję, zakończymy pracę nad nim przed początkiem nowego sezonu teatralnego 2023 roku. – W 2022 roku planowana była premiera opery „Opowieści Hoffmanna”. Nie wyszło? – Tutaj sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana. Mieliśmy porozumienie, że tę operę wystawi znany brytyjski reżyser Tony Palmer. Ale, zrozumiałe, że podczas wojny nie mógł do nas przyjechać. Oprócz tego, ten spektakl orientował się na dwóch głównych bohaterów – Wałentyna Dytiuka i Tarasa Sztondę, którzy teraz są związani międzynarodowymi kontraktami. Do tego jest to niezwykle droga produkcja. Daj Boże, żeby jak najszybciej nastały zwycięstwo i pokój. A już wtedy będziemy mogli wrócić do tej historii. – Dlaczego wybrał Pan drogę reżysera? – Ja, oczywiście, marzyłem o śpiewie. Ale o poważnych zajęciach w tamtym czasie nie było mowy. W wieku 16-17 lat mój głos dopiero krzepł i dużych obciążeń na niego nie zalecano. Bardzo kochałem teatr i oprócz śpiewu pociągała mnie reżyseria. Wstąpiłem na sztukę teatralną do Kijowskiego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Ukończyłem go jako reżyser teatru dramatycznego. Moim pedagogiem był Wałerij Pacunow. A później ukończyłem Narodową Akademię Muzyczną Ukrainy jako reżyser teatru muzycznego u Wołodymyra Behmy, mojego kolegi, z którym byliśmy w dobrych stosunkach, razem pracowaliśmy w teatrze. Właściwie tak uformował się mój wybór zawodu i droga twórcza. – Jaka praca reżyserska była pierwszą? – To było wznowienie opery Gaetano Donizettiego „Łucja z Lammermooru” w inscenizacji Iryny Mołostowej. Później broniłem...
Машинний переклад
Serhij TRYMBACZ, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy. Tezy z mojego wystąpienia na posiedzeniu parlamentarnego Komitetu ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej, które zakończyło się godzinę temu. Posiedzenie było poświęcone znanej wszystkim sytuacji, związanej z pełnoskalową inwazją Derżkino na terytorium suwerennego Narodowego Centrum Ołeksandra Dowżenki. A dalej wszystko według Putina: podoba się – nie podoba się, cierp moja piękna. I, jak w sytuacji z Ukrainą u Putina, pomyłeczka wyszła także u Kuderczuk: kolektyw Dowżenko-Centrum nie zapragnął znosić gwałtownej zniewagi i powstał. Posiedzenie Komitetu (prowadził je Mykyta Poturajew) rozpoczęło się od konstatacji: szefowa Derżkino Kuderczuk nie pojawiła się. Na poprzednim posiedzeniu tego samego komitetu 26 sierpnia ona również napluła parlamentarzystom w oczy (nie dosłownie, oczywiście), przedwcześnie opuszczając posiedzenie. Zastępczyni szefowej Derżkino Julija Szewczuk wstawiła się za przełożoną: w grafik jej życia zawodowego to posiedzenie się nie wpisywało. Wyobrażacie sobie, czym by się zakończył podobny demarche w jakimkolwiek z europejskich państw? W każdym razie Komitet mimo wszystko przegłosował decyzję dotyczącą zwrócenia się do Gabinetu Ministrów o rozpatrzenie kwestii dotyczącej przydatności Kuderczuk do zajmowanego stanowiska. Chociaż wiadomo: Kuderczuk może pluć na wszystko i wszystkich, ponieważ waga tych, którzy stoją za nią, przewyższa wagę nie tylko Komitetu, ale i całego ukraińskiego parlamentu (innego wyjaśnienia zachowania zuchwałej urzędniczki nie widzę). Najśmieszniejsze, co mogła powiedzieć – i powiedziała – Julija Szewczuk: Derżkino jest otwarte na dialog. Aha, my się o tym już tyle razy przekonywaliśmy. W sytuacji z zainicjowaną reorganizacją Dowżenko-Centrum w szczególności. W swoim wystąpieniu producent Denys Iwanow powiedział, że sytuacja ta jest hańbą, wyszła ona daleko poza granice Ukrainy i tym samym hańbi państwo, cały kraj. „ZHAŃBILIŚMY SIĘ NA CAŁY ŚWIAT!” – powiedział Denys. Dalej sformułował główne żądania społeczności. 1. Anulować zarządzenie Derżkino dotyczące reorganizacji Dowżenko-Centrum. 2. Zatwierdzić decyzję komisji konkursowej dotyczącą mianowania Ołeny Honczaruk dyrektorem generalnym Dowżenko-Centrum. 3. Dymisja kierownictwa Derżkino Ukrainy. 4. Opracowanie mapy drogowej rozwoju nie tylko Dowżenko-Centrum, ale i kinematografii w całości. W szczególności zapewnić uczciwe przejrzyste konkursy, wybory nowego składu Rady ds. Kinematografii przy Derżkino, Rady, która obecnie, według słów Iwanowa, w istocie rzeczy jest współuczestnikiem ataków raiderskich… Następnie wystąpił minister kultury i polityki informacyjnej Ołeksandr Tkaczenko. Poinformował: dzień wcześniej zainicjował spotkanie kierownictwa Derżkino i Dowżenko-Centrum (dalej DC). Bo, dodał minister, „zaistniała sytuacja, która nam doprawdy nie przystoi”. W rezultacie wypracowano kilka punktów dalszych działań. 1. Zatrzymać proces reorganizacji Dowżenko-Centrum (nie jest jasne, prawda: zatrzymać, czyli anulować, czy wstrzymać? – S. T.). 2. Zapewnić przeprowadzenie audytu pracy DC. 3. Doprowadzić do tego, by DC otrzymało status narodowej placówki kultury (bo w nazwie słowo Narodowe jest, a statusu prawnego nie ma). 4. Reorganizacja DC z przedsiębiorstwa państwowego w instytucję państwową (to zapewni pełnowartościowe finansowanie budżetowe archiwum i uniemożliwi pretensje tegoż Derżkino dotyczące rzekomej „nierentowności Centrum”; w każdym razie ta idea nie jest taka jednoznaczna. – S. T.). 5. Stworzyć grupy specjalistów do eksperckiej oceny kolekcji filmowej DC. Ołena Honczaruk, która w istocie rzeczy kontynuuje kierowanie DC i walkę z Kuderczuk i spółką, w swoim wystąpieniu nieco skorygowała wygłoszone przez Tkaczenkę tezy. 1. Zarządzenie Derżkino dotyczące „reorganizacji DC” musi zostać anulowane (a nie wstrzymane). 2. Statut DC do tej pory nie jest zatwierdzony przez Derżkino, a zatem nie jest jasne, jakie są uprawnienia instytucji. 3. Zarządzenia dotyczące zwolnienia Honczaruk i mianowania hipnotyzerki Każdan muszą zostać anulowane. 4. Musi zostać opracowany dokument dotyczący Narodowego statusu DC. 5. Odnośnie komisji, która ma przeprowadzić ekspertyzę zbiorów filmowych DC. Trzeba mówić tylko o weryfikacji obecności materiałów filmowych (tak! Bo przecież tutaj jest chytrość ze strony Derżkino — przejąć kolekcję i coś wyrzucić. – S. T.). 6. Decyzję Derżkino dotyczącą przyszłych wyborów nowego dyrektora generalnego DC należy odłożyć, ponieważ na dzień dzisiejszy nie jest jasne, o jaką (jakie) organizacje chodzi – dyrektora czego i kogo mają wybierać (jak wybierają obecnie – wiemy). Było niemało innych niuansów, o wszystkim nie opowiesz tutaj. Przewodniczący Komitetu Mykyta Poturajew zaproponował w najbliższym czasie przeprowadzić przesłuchania (na poziomie Komitetu) dotyczące kierunków działalności Dowżenko-Centrum. Ta propozycja została przyjęta. Zaproponowałem włączenie do porządku obrad takich przesłuchań także sytuację dotyczącą kinematografii w całości – jest ona katastrofalna. I chodzi nie tylko o poszukiwanie wewnętrznych zasobów, ale i o współpracę z zagranicznymi firmami filmowymi. Czy obecne kierownictwo Derżkino jest zdolne do czegoś podobnego? Pytanie retoryczne… Nie zostałem wysłuchany, niestety. Słowem, Derżkino, za pośrednictwem i pod naciskiem Tkaczenki, nieco wycofało się. Jednakże, społeczności, NASZA WALKA Z MORALNOŚCIĄ I METODOLOGIĄ ZARZĄDZANIA IMIENIA PUTINA, którą demonstruje obecnie Kuderczuk i spółka (absolutna nieprzejrzystość podejmowanych decyzji, całkowite ignorowanie opinii środowiska eksperckiego, społeczności filmowej w całości, zastraszanie z wykorzystaniem organów siłowych itp.), MUSI TRWAĆ! Bądźmy czujni, bądźmy dalekowzroczni. Zwycięstwo będzie nasze. I wtedy po zwycięskim finale wojny z raszyzmem będziemy żyć w wolnym kraju, a nie w tym (jak niektórym się marzy), który będzie uszyty według szablonów dzikiego północnego sąsiada.
Машинний переклад
Przejrzeć i pobrać wszystkie tegoroczne numery gazety „Słowo Proświty” w formacie pdf można w Wikimedia Commons pod linkiem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity,_2022 Przejść do archiwum pdf z poprzednich lat można, korzystając ze specjalnego szablonu nawigacyjnego, który znajduje się nad plikami w kategorii Wikimedia Commons. Trafić do archiwum „SP” w Wikimedia Commons można również ze strony „Słowa Proświty” w Wikipedii. Link do niego znajduje się w szablonie informacyjnym w prawej części strony. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Łiubow HOŁOTA
R e d a k c j a
Łiubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Paweł MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Halina DACIUK
Jewhen BUKET
Машинний переклад