ROZKOŁYSANE DZWONY PAMIĘCI
Машинний переклад
LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
Serhij CUSZKO, pisarz, m. Kijów
Stało się. Cierpliwość nie jest nieograniczona. Po 2004 roku z jego dramatyzmem, przebudzeniem części społeczeństwa i wybuchem nadziei, po ospałości, niezgodzie i zdradach pomarańczowych przywódców, po zuchwałości „braciszków”, którzy przejęli władzę, i narastaniu pesymistycznych nastrojów w społeczeństwie — STAŁO SIĘ. Obecnie na Ukrainie szybko narasta fala protestów i stoimy na progu nowego Majdanu. Jednak Majdan 2013 w żadnym wypadku nie może powtórzyć błędów 2004 roku. Do nich należą: stała „rotacja” na scenie garstki polityków i kilku zespołów muzycznych oraz „imprezowanie” bezgłosego ludu-statysty przed nimi. Po pierwsze, nie wszyscy politycy znają realia życia, a jeśli je znają, to z tych czy innych powodów nie odważą się ostro poruszyć określonych kwestii. Po drugie, zespoły albo zsuwają się w deklaratywną i nader często nudną publicystykę, albo po prostu „rozgrzewają” tłum szlagierami, tworzą atmosferę czegoś w rodzaju flash mobu i złudne poczucie świątecznego nastroju zamiast nastawienia na opór, poważną walkę. Fałszywie brzmią także hasła i przymilanie się do wspólnoty przez osobę prowadzącą wydarzenie. Mikrofon ma być dostępny także dla placu — tam znajdą się rozumne myśli, trafne podpowiedzi, chociaż oczywiście istnieje też ryzyko prowokacji i autopromocji. W 2004 roku zbyt ufnie słuchaliśmy zapalnych i nie zawsze konkretnych przemówień i posłusznie, na komendę, po pioniersku skandowaliśmy piękne hasła. A jednocześnie nie zapytaliśmy pomarańczowych liderów, co konkretnie zamierzają zrobić, nie zmusiliśmy ich, by przysięgli przed Majdanem nie zdradzić narodu. Zasadę prowadzenia Majdanu w jednym miejscu należy dziś zastąpić jednoczesnymi akcjami na możliwie szerszej przestrzeni geograficznej. Przeszkodzenie ludziom w zbieraniu się tam, gdzie mieszkają, jednocześnie w wielu miejscowościach, jest znacznie trudniejsze — nie wystarczy żadnej milicji, „Berkuta” itd. Nie trzeba wozić tysięcy ludzi do stolicy, pokonując kordony na drogach, rozwiązywać problemów z noclegiem, wyżywieniem, cykliczną zmianą protestujących. Niech władza myśli, jak dać możliwość odpoczynku swoim cerberom. Nie pamiętam, gdzie usłyszałem lub przeczytałem, jak wysoki rangą milicjant powiedział: „Jeśli na ulicę wyjdzie 200 osób, rozgonimy je bez namysłu. Jeśli w akcji protestacyjnej weźmie udział 2000, wejdziemy z nimi w negocjacje. A jeśli zbierze się 200 000, przejdziemy na ich stronę”. Jedynym realnym argumentem dziś jest masowość. Powiedzmy, że trzymilionowy Kijów może zebrać wielotysięczny majdan bez wsparcia z regionów. Istnieje jednak niewesoła perspektywa niskiej aktywności obywateli. Ale w końcu sami musimy dbać o swoją przyszłość. Najbardziej dotyczy to młodzieży, gdy chodzi o wybory, o postawę obywatelską. Dlatego potrzebna jest aktywna praca wyjaśniająca, mobilizacja wszystkich struktur opozycji — w przeciwnym razie na zawsze pochowamy marzenie o staniu się cywilizowanym europejskim krajem. Jeśli nie stoimy dziś w obronie europejskiej perspektywy — to znaczy, że do niej nie dojrzeliśmy, nie zasługujemy na godne życie. Jeszcze jedna sprawa — nie mniej bolesna. Patrząc na batalie (głośne czy zza kulis) wewnątrz tego kolorowego tworu, który z jakiegoś powodu nazywa się jednym, wspólnym określeniem — „opozycja”, mimowolnie pytasz siebie: kim jesteście, panowie — politykami-amatorami? bandą hetmaniątek? „technologicznymi” klonami struktur władzy i służb specjalnych? Jeśli pierwsze, to jakie macie prawo nieprofesjonalnie eksperymentować, stawiając na szali los całego kraju, wielkiego narodu, skoro ciągle i beznadziejnie przegrywacie wszystkie kluczowe bitwy z władzą — cyniczną, ale wprawną w swoim obrzydliwym rzemiośle? Jeśli drugie, to czym jesteście lepsi od tych, z którymi rywalizujecie o smakowite kąski, sprytnie wyrywając je z dostępnego wam stołu władzy i szarpiąc je jeden drugiemu — i nigdy nie zyskacie chwały u swojego narodu? A jeśli trzecie — to bądźcie wiecznymi lokajami na służbie czy to rodzimych bandytów, czy obcych panów z zapłatą trzydziestu srebrników; lokajami będą też wasze dzieci i wnuki. Ostro? Obraźliwie? W takim razie, by sprostować te ostre słowa, zmobilizujcie się, zjednoczcie się, wyjdźcie do ludzi z otwartymi sercami i zrozumiałymi ideami oraz zamiarami! Majdan 2004 mógł stać się przełomowy w historii naszego narodu. Nie stał się — przeciwnie, znacznie podkopał siłę społeczną, zmniejszył liczbę optymistów i w ogóle niepozostających obojętnymi. Majdan 2013 to kolejna szansa (dай Boże — nie ostatnia), by coś zmienić. Ale zmieniać — i samym się zmieniać — muszą WSZYSCY. Oprócz emerytów na ulicę mają wyjść młodzi, miasto i wieś, przestąpić próg osobistej samoobrony mają urzędnicy, pomyśleć o przyszłości nie tylko swojej, ale i kraju — funkcjonariusze organów ścigania. Moim zdaniem wybór mamy prosty: wolne, praworządne społeczeństwo czy Strefa. I muszą to zrozumieć Zachód i Wschód, zwolennicy różnych partii i systemów. A wybierać trzeba niezwłocznie.
UKRAIŃSKI SZLAK
10–11
NIEZNANY EPISTOLARIUSZ
SŁOWO TARASA
Машинний переклад
Akcje protestacyjne przeciwko rozporządzeniu Rządu, który wstrzymał przygotowania do podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE, rozpoczęły się 21 listopada i trwają w wielu miastach Ukrainy: Kijowie, Lwowie, Charkowie, Czerniowcach, Czerkasach, Doniecku, Czernihowie, Dniepropietrowsku, Kirowohradzie, Tarnopolu, Iwano-Frankiwsku i in. Euromajdany gromadzą się w miastach Ukrainy… W Czerkasach na Placu Soborowym trwa wiec poparcia dla integracji europejskiej Ukrainy oraz kijowskiego Majdanu. Na placu zebrało się ponad tysiąc osób. Wiec odbywa się na schodach Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej, wejście do budynku zablokował kordon milicji i protestujący. W Czerniowcach 22 listopada rozpoczął się spontaniczny wiec: bierze w nim udział około 500 nauczycieli miasta i obwodu, młodzież — głównie studenci. Na centralnym placu ustawiono trzy namioty, w których odbywa się zbieranie podpisów za stowarzyszeniem z UE. We Lwowie przy radzie obwodowej utworzono Sztab Koordynacyjny Euromajdanu. Uczestnicy posiedzenia Sztabu Koordynacyjnego, na które przyszło ponad 150 osób, zaapelowali o dalsze prowadzenie wszystkich akcji bez symboliki partyjnej. Na akcji protestacyjnej przy pomniku Tarasa Szewczenki zebrało się w niedzielę ponad dziesięć tysięcy lwowian, którzy żądali zatrzymania decyzji Rządu w sprawie Umowy stowarzyszeniowej z UE. W Charkowie aktywiści akcji protestacyjnej przeciwko decyzji Rządu o wstrzymaniu przygotowań do podpisania Umowy stowarzyszeniowej z UE zebrali się przy pomniku Tarasa Szewczenki z flagami narodowymi i flagą Unii Europejskiej. W Doniecku wieczorem 22 listopada przy pomniku T. Szewczenki również odbył się wiec poparcia dla integracji europejskiej Ukrainy, a także Majdanu w Kijowie. Wśród uczestników wiecu, których większą część stanowiła młodzież, słychać było wezwania do wyjazdu do Kijowa „dla wsparcia Euromajdanu”. Akcja trwała również 23 listopada. W Odessie Okręgowy sąd administracyjny zakazał przeprowadzania akcji w niemal całym mieście. Mowa o tym w postanowieniu sądu, wydanym w nocy 25 listopada. Czytamy w nim, że od 25 listopada do 31 grudnia włącznie zakazane są wszelkie masowe wydarzenia — wiece, zgromadzenia, pikiety itp. 25 listopada o 5 rano na miasteczko namiotowe napadło około 30—40 osób i zniszczyło je. Około 500 mieszkańców Winnicy w strugach deszczu poparło akcję „ZA wartościami europejskimi” w sobotę i około 1000 w niedzielę. Ludzie stali z plakatami „Ukraina — to Europa”. Na początku akcji zabrzmiała nowa patriotyczna pieśń W. Broniuka „Kochać Ukrainę!”. Uczestnicy zgromadzenia przyjęli tekst rezolucji — „Winnica ZA Europą!”, zgodnie z którym winniczanie nie zgadzają się z decyzją Gabinetu Ministrów z 21 listopada, pragną być krajem europejskim i są przekonani, że „przyszłość Ukrainy jest tylko w wolnej Europie”. W Mikołajowie sąd zakazał przeprowadzania akcji masowych od 24 listopada bieżącego roku do 7 stycznia 2014 roku. Zjednoczona opozycja złożyła niezbędne dokumenty do apelacji od tej decyzji sądu administracyjnego do sądu wyższej instancji, a także do międzynarodowych instytucji sądowych. Przy Radzie Miejskiej Łucka obok flagi miasta podniesiono flagę Unii Europejskiej i zwołują nadzwyczajną sesję rady miejskiej. W Sumach Euromajdan, gromadząc ponad 600 osób 22, 23 i 24 listopada, zażądał kontynuacji procesów integracji europejskiej i stał się bezterminowy. Na pierwszym z nich przemawiał również mer Sum Hennadij Minajew. Wiec „Ukraina — w Europie” odbywał się dzisiaj na ulicy Sobornej obok Zakończenie na str. 3 My — obywatele, którzy zebrali się na Wiecu na Placu Europejskim w Kijowie, kierując się postanowieniami artykułu 5 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym jedynym źródłem władzy na Ukrainie jest naród, — podjęliśmy następujące decyzje: 1. Żądać dymisji rządu Mykoły Azarowa za zdradę interesów narodowych i podjęcie decyzji o rezygnacji z kursu na integrację europejską. 2. Żądać przeprowadzenia 27 listopada 2013 roku nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej Ukrainy, na której pilnie rozpatrzyć i przyjąć wszystkie niezbędne ustawy integracyjne, w szczególności o leczeniu skazanych za granicą oraz o prokuraturze. Odpowiedni wniosek trzech frakcji i niezbędne podpisy zostały już przekazane do Rady Najwyższej. W przypadku niezdolności Rady Najwyższej do przyjęcia niezbędnych ustaw, odmowy większości parlamentarnej głosowania za nimi, dążyć do rozwiązania parlamentu i przeprowadzenia przedterminowych wyborów deputowanych ludowych Ukrainy. 3. Żądać od Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza natychmiastowego anulowania decyzji rządu Azarowa, zaprzestania represji politycznych, uwolnienia Julii Tymoszenko, przywrócenia kursu na integrację europejską i podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE na szczycie „Partnerstwa Wschodniego” w Wilnie. W przypadku odmowy Prezydenta wykonania swoich obowiązków konstytucyjnych i niepodpisania Umowy, dążyć do impeachmentu Janukowycza za zdradę stanu, zerwanie podpisania Umowy stowarzyszeniowej z UE i wezwać wszystkie demokratyczne kraje świata do natychmiastowego zastosowania sankcji personalnych wobec Janukowycza i przedstawicieli jego skorumpowanego reżimu. 4. Zwrócić się do przywódców Unii Europejskiej, szefów państw i rządów wszystkich 28 krajów członkowskich z apelem, aby nie zamykali przed Ukrainą drzwi do Europy, stworzyli warunki do podpisania Umowy stowarzyszeniowej po zmianie władzy w kraju. 5. Zapewnić koordynację działań opozycji, społeczeństwa i wszystkich ukraińskich sił proeuropejskich. Przeprowadzić mobilizację wszystkich partii, organizacji społecznych i obywateli, którzy opowiadają się za integracją europejską Ukrainy, w celu prowadzenia akcji protestacyjnych aż do naszego zwycięstwa.
Машинний переклад
„Działania strony rosyjskiej zasługują na potępienie jako niedopuszczalne wobec niezależnego sąsiedniego państwa, dla którego Rosja występuje jako gwarant przestrzegania bezpieczeństwa. Jesteśmy wdzięczni za ostrą reakcję polityczną naszych partnerów z Unii Europejskiej, którzy w swoim czasie przezwyciężyli przeszkody ekonomiczne postawione przez Rosję i weszli w skład UE. Jednakże adekwatna odpowiedź ekonomiczna Unii Europejskiej na rosyjski nacisk na Ukrainę nie została udzielona. Być może strach przed dużymi stratami ekonomicznymi w krótkoterminowej perspektywie stał się jedną z przyczyn jednostronnego wyjścia z negocjacji. Jeśli Ukraina wejdzie do Unii Celnej, będzie to miało dalekosiężne skutki nie tylko dla kontynentu europejskiego, ale i dla całego świata. Ukraińska niepodległość państwowa zostanie zredukowana do uprawnień autonomicznego okręgu Federacji Rosyjskiej, o żadnej polityce zagranicznej w interesie narodowym nie będzie mowy. Ukraina nie będzie miała więcej prawa rozmawiać ze światem zewnętrznym. Dla prognozy faktycznej utraty międzynarodowej podmiotowości nasza historia państwowości nie daje żadnych obiecujących kontrargumentów. Niespójność możliwości i priorytetów — to bardzo dokładne wyjaśnienie podstawy porażki, która spotkała negocjacje o Stowarzyszeniu. Ale zabrakło czasu, by zmienić podejście, którego niedoskonałość przyniosła tyle rozczarowania. Twierdzimy, że Stowarzyszenie da Ukrainie całościowy, wewnętrzny, zdrowy kurs polityczny. Jedynie w przewidzianym przez Umowę procesie systemowych reform i przyswajania europejskich praktyk politycznych i prawnych będzie mogła znaleźć swoje rozwiązanie sprawa Tymoszenko. Jeśli Umowy nie będzie, ten problem polityczno-prawny na zawsze wypadnie z płaszczyzny potencjalnego cywilizowanego rozwiązania, tak samo jak inne problemy, które obecnie są stawiane Ukrainie jako wymagania. Właściwie umowa była algorytmem przeprowadzenia głębokich zmian wewnętrznych, które miały otrzymać niezbędne wsparcie finansowe instytucji międzynarodowych. Chcemy, aby Europa usłyszała nasze argumenty polityczne i nie rezygnowała z walki o Ukrainę dzisiaj. Każda pauza — to wielki krok wstecz. Kwestia Ukrainy — to realizacja cywilizacyjnej misji Unii Europejskiej w Europie, to nie jest decyzja polityczna jednego dnia”. LIST DO REDAKCJI UKRAINIE (Z okazji jej wstąpienia do Unii Europejskiej) Wyrwawszy się z czekistowskich objęć, „Fak ju” ty „powiedziałaś” Kremlowi. Teraz tyle słyszysz przekleństw Ty za niezależność swoją. Klapa u Wołodii i Miti, Cyryl też drapie się w skroń — Szkoda rosyjskiej „elicie” Tracić ten „tłusty kąsek”. Moskwa dusi się ze złości. W tył spalone wszystkie mosty... Poszłaś ty naprzeciw Europie. I słusznie zrobiłaś ty. „Niech złości się” czekistów „malina” Napluj na imperialny ich sztandar. Powodzenia tobie, Ukraino! Szczęśliwy niech będzie twój szlak! Z poważaniem, Aleksandr Bywszew, Rosja, obwód orłowski, os. Kromy
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
prawie w całości. Biorą w nim udział znani w regionie ludzie, począwszy od byłego gubernatora obwodu rówieńskiego Wiktora Matczuka, po zwykłych mieszkańców. Wśród uczestników przeważa młodzież. Uczestnicy wiecu przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy oraz Rady Najwyższej. Domagają się oni niezwłocznego zwołania sesji Rady Najwyższej, na której rozpatrzony zostanie cały pakiet ustaw eurointegracyjnych oraz sformowany rząd eurointegracji Ukrainy. W przypadku fiaska eurointegracji uczestnicy wiecu w Równem proponują Radzie Najwyższej samorozwiązanie i wyznaczenie przedterminowych wyborów. 24 listopada na Placu Europejskim w centrum Dniepropietrowska zorganizowano bezterminowy Euromajdan. Pierwszego dnia w akcji wzięło udział ponad 300 mieszkańców centrum obwodowego, na placu trwa zbieranie podpisów „za eurointegracją”. Euromajdan został późnym wieczorem rozbity przez nieznanych młodych ludzi po ogłoszeniu decyzji sądu o jego zakazie. W Kirowohradzie odbył się wiec poparcia dla dążenia Ukrainy do Europy. Około 100 osób zebrało się na głównym placu miasta. Aktywiści umawiali się na spotkanie przez portale społecznościowe. Wśród protestujących przeważała młodzież i aktywiści społeczni. Trzymali flagi Ukrainy i Unii Europejskiej. Flagi sił politycznych były nieobecne. Był również transparent „Kirowohrad wybiera UE”. Na wiecu wystąpili wszyscy chętni, mówiono bez megafonu. Wzywali zebranych do wspierania kursu eurointegracyjnego i oświadczyli, że jeśli w ciągu pięciu dni rząd nie zmieni swojej decyzji, rozpoczną zbieranie podpisów za dymisją rządu. Połtawski okręgowy sąd administracyjny zakazał w Krzemieńczuku (obwód połtawski) przeprowadzania akcji zwolenników eurointegracji. spraw zagranicznych Ukrainy, w którym wyrazili oburzenie wstrzymaniem przygotowań do zawarcia Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską. Obecni poparli tekst Apelu głośnymi oklaskami i okrzykami. Organizatorzy wzywali uczestników wiecu do składania swoich podpisów na specjalnie przygotowanych listach. W tym czasie na improwizowanej scenie trwały wystąpienia. Na wiecu wystąpili polscy parlamentarzyści, którzy poparli dążenia protestujących do podpisania Umowy z UE. 24 listopada Euromajdan odbył się w Monachium. Około setki Niemców wyszło na ulice miasta z flagami Ukrainy i Niemiec. W rękach trzymali plakaty z napisami: „Kto walczy, może przegrać, a kto nie walczy — już przegrał”. W portalach społecznościowych Twitter i Facebook rozpowszechniane jest zdjęcie, na którym przedstawiono mieszkańców Indii z 25 listopada około godziny 12.00 w Czernihowie komornicy państwowi przy wsparciu milicji zlikwidowali Euromajdan, znajdujący się w skwerze imienia Popudrenki, w pobliżu Placu Czerwonego od 22 listopada. Likwidacja przebiegała brutalnie, jeden z protestujących oblał się benzyną i próbował dokonać samospalenia. Decyzję o likwidacji podjął Czernihowski okręgowy sąd administracyjny na wniosek władz miejskich, ale uczestnicy kontynuują protest. W Symferopolu 200 osób, wśród których byli zwolennicy Ludowego Ruchu Ukrainy, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów oraz aktywiści Medżlisu Tatarów Krymskich, zorganizowało akcję poparcia dla eurointegracji Ukrainy. Zwolennicy eurointegracji trzymają plakaty „Krym za europejską przyszłością”, flagi Ukrainy, Unii Europejskiej oraz narodowe flagi Tatarów krymskich, a także skandują: „My to Europa!”. Obecni domagają się dymisji rządu Mykoły Azarowa, a od Prezydenta Wiktora Janukowycza — „nabrania odwagi, by pojechać do Wilna i podpisać Umowę stowarzyszeniową”. hasłami poparcia dla eurointegracji Ukrainy. Ukraińcy na całym świecie będą wychodzić na ulice, protestując przeciwko wycofaniu się z eurointegracji Ukrainy. Akcje protestacyjne odbyły się już w sobotę i niedzielę w miastach Włoch, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Polski, USA. Na Facebooku pojawiają się zapowiedzi przyszłych akcji protestacyjnych. „Bądźcie patriotami nie tylko online! Wesprzyjmy naszych braci i siostry, którzy wyszli na majdany w Kijowie i innych miastach Ukrainy oraz poza jej granicami. Rozpowszechniajcie to wydarzenie wśród przyjaciół, przyprowadzajcie ich ze sobą! Jest nas wielu i niezależnie od tego, gdzie mieszkamy czy się urodziliśmy, jesteśmy jednym narodem, jedną nacją!” — wzywają aktywiści Ukraińców. W Krakowie akcja odbyła się w sobotę. Ukraińcy we Włoszech również zadeklarowali swój protest przeciwko wstrzymaniu przygotowań do podpisania Umowy stowarzyszeniowej z UE. Pierwsza akcja protestacyjna odbyła się w niedzielę w Rzymie, przy bazylice św. Zofii. Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki wezwał Ukraińców w Nowym Jorku do protestu. W sobotę wszyscy zatroskani zbierali się pod budynkiem Stałego Przedstawicielstwa Ukrainy przy ONZ. Ukraińcy w Wielkiej Brytanii zbierali się w sobotę o 12:00 na Placu Parlamentu w Londynie. Światowy Kongres Ukraińców potępił decyzję struktur władzy Ukrainy dotyczącą zatrzymania procesu przygotowań do zawarcia Umowy stowarzyszeniowej między UE a Ukrainą oraz wznowienia aktywnego dialogu z FR i innymi krajami Unii Celnej. Przygotował Jewhen Buket, na podstawie materiałów UNIAN
Машинний переклад
Szanowni rodacy! W najbliższym czasie udzielę obszernego wywiadu w telewizji i odpowiem na wszystkie pytania. A dzisiaj chciałbym podkreślić — alternatywy dla budowy społeczeństwa o standardach europejskich na Ukrainie nie ma. I moja polityka na tej drodze zawsze była i pozostaje konsekwentna. Reformy, które przeprowadzamy, są potwierdzeniem tego, że podążamy drogą europejską. Budujemy państwo, w którym prawa człowieka, równość wszystkich wobec prawa, prawo wyboru, ochrona socjalna są najwyższymi wartościami dla wszystkich, bez różnicy, w jakim regionie mieszkasz czy na jaki plac wychodzisz. I jako Prezydent chciałbym zapewnić obywateli Ukrainy — będę rozbudowywał i wzmacniał te niezaprzeczalne fundamenty naszego życia. Nikt nie ukradnie nam marzenia o Ukrainie równych szans, o europejskiej Ukrainie. Tak samo jak nikt nie zepchnie nas z prawej drogi, która prowadzi do tego marzenia. Wiele przeszliśmy i jeszcze niemało przed nami. Najtrudniejsze na tej drodze były, są i zawsze będą problemy ekonomiczne. Ale byłbym nieuczciwy i niesprawiedliwy, gdybym nie zadbał o najbardziej pokrzywdzonych i niezabezpieczonych, na których może spocząć główny ciężar okresu przejściowego. Byłbym, delikatnie mówiąc, w błędzie, gdybym nie zrobił wszystkiego, co trzeba zrobić, aby ludzie nie tracili miejsc pracy, aby otrzymywali wynagrodzenia, emerytury i stypendia. Chcę, aby w naszej wielkiej ukraińskiej rodzinie panował pokój i spokój. Tak jak ojciec nie może zostawić rodziny bez chleba, tak i ja nie mam prawa zostawić ludzi na pastwę losu z tymi problemami, które mogą powstać, jeśli pod presją, którą odczuwamy, zatrzyma się produkcja, a miliony obywateli zostaną wyrzucone na ulicę. Dlatego muszę uciekać się do niełatwych decyzji. Dlatego czasami ryzykuję, że zostanę niezrozumiany. I dlatego proszę dzisiaj nasz naród, aby uważnie wysłuchał mnie osobiście. Nigdy nie zrobię ani jednego kroku na szkodę Ukrainy i narodu. Wola obywateli Ukrainy była, jest i będzie decydująca dla każdej mojej decyzji. Chcę, żeby ludzie o tym wiedzieli. Dziękuję wszystkim za wysoką świadomość obywatelską. W wywiadzie dla kanałów telewizyjnych szczegółowiej opowiem o naszych wspólnych krokach i działaniach, które będziemy podejmować razem. Liczę na zrozumienie i wsparcie. Wierzę — pokonamy wszystkie trudności na drodze budowy naszego państwa, bo nie ma takich przeszkód, których nie pokonałby mądry i zjednoczony naród. Nigdy i nikomu nie powinniśmy pozwalać nam przeszkadzać. Modlitwy i marzenia milionów pokładane są w decyzji Pańskiej.
Машинний переклад
Dokończenie. Początek na str. 2 pod pomnikiem Tarasa Szewczenki dzięki społecznym organizacjom narodowo-patriotycznym — „Kongres Ukraińskiej Inteligencji”, „Proświta” i innym. Obecni nie używali żadnej symboliki poza flagą państwową i flagą UE. Młodzież z Tarnopola przyjęła apel w języku angielskim do liderów państw europejskich, a także do Prezydenta USA Baracka Obamy, w którym informuje, że ukraińska młodzież opowiada się za integracją europejską i oczekuje podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE. Młodzież rozpoczyna strajk w placówkach oświatowych. Poinformował o tym podczas wystąpienia na wiecu na Placu Teatralnym jeden ze współorganizatorów młodzieżowego Euromajdanu, przedstawiciel „Płastu” Lubomyr Szymkiw. Na akcję 25 listopada wyszło ponad 1000 młodych ludzi. W Żytomierzu na akcję „Wybieram UE” wyszło około 300 osób. Akcja odbywa się przy pomniku Serhija Korolowa przed budynkiem obwodowej administracji państwowej. Uczestnicy akcji skandowali: „Wspieramy!” — na poparcie kijowskiego Euromajdanu. Obok pomnika Korolowa dyżuruje kilku funkcjonariuszy milicji. W Równem, mimo deszczowej pogody, Euromajdan zgromadził tysiące ludzi. Centralny Plac Niepodległości w stolicy obwodu, gdzie odbywa się wiec, jest wypełniony… I świata. Przedstawiciele ukraińskiej diaspory zebrali się przy Bramie Brandenburskiej w Berlinie na poparcie akcji protestacyjnych przeciwko decyzji władz Ukrainy o przerwaniu przygotowań do podpisania Umowy stowarzyszeniowej z UE. Jak podaje „Deutsche Welle”, w centrum niemieckiej stolicy w niedzielę, 24 listopada, zebrało się nie mniej niż 250 osób w najróżniejszym wieku. Wielu z nich przyszło z dziećmi. Do akcji dołączyli Ukraińcy, którzy przybyli do Berlina specjalnie z Hamburga, Drezna, Lipska i Stuttgartu. 24 listopada w Warszawie odbyła się akcja na poparcie Euromajdanu. Akcja rozpoczęła się o 13:00 przy ambasadzie Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwszymi przybyli studenci z plakatami. Organizatorzy odczytali tekst Apelu do Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, ministra. Czy mieliśmy podstawy, by ufać dzisiejszej władzy i jej zamiarom zintegrowania Ukrainy ze wspólnotą europejską, do której należymy nie tylko pod względem mentalnym, ale także geograficznym i historycznym?.. Można było jedynie słabo mieć nadzieję, ponieważ przez cały okres dominacji w polityce tej wskroś antyukraińskiej siły nie widzieliśmy żadnych realnych kroków na rzecz wzmocnienia państwa ukraińskiego, nie tylko w gospodarce, ale przede wszystkim w sferze informacyjno-humanitarnej. I nie trzeba zamykać oczu ani na porozumienia charkowskie, ani na antykonstytucyjną ustawę językową KA-KA, ani na działalność wielkiego „integratora” Ukrainy z „ruskim mirem” D. Tabacznyka… Zatem oczekiwanej Europy dla nas od nich być nie mogło. ZG „Proświty” oświadcza, że wspólny cel naszego narodowego bytu wynika z zasad cywilizacyjnych, zgodnie z którymi szanuje się nie tylko prawa obywatelskie, prawa człowieka, ale także prawa narodowe, których przez stulecia rosyjski imperializm nas pozbawiał. Ukraińcy przetrwali najcięższe próby w XX wieku, wytrwali i przeżyli najpotężniejsze imperium świata — ZSRR. Jesteśmy przekonani, że ci władcy-tymczasowicze zostaną usunięci z naszego pola. Dlatego wzywamy wszystkich do jedności i przeciwdziałania V kolumnie, która rządzi teraz Ukrainą. Sława Ukrainie!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
rząd ogołocił współobywateli do nitki. Rząd zwrócił się do Unii Europejskiej z propozycją utworzenia jakiejś „trójstronnej komisji” w celu omówienia kwestii przyjęcia Umowy między Ukrainą a UE. Wymieniono też te trzy strony: Unia Europejska, Ukraina, Rosja. Na co minister spraw zagranicznych Litwy, która obecnie przewodniczy w Unii Europejskiej, oświadczyła, że propozycja jakichkolwiek negocjacji w formacie trójstronnym „nie jest wyjściem i nie ma precedensów”. Jaki wniosek? Powinni go wyciągnąć sami obywatele. Ukraińska opozycja zorganizowała trzy akcje protestacyjne przeciwko zerwaniu umowy z UE. Po ogłoszeniu o zerwaniu Umowy 22 listopada ludzie wyszli na place, obchodząc Dzień Wolności, początek Pomarańczowej Rewolucji. 23 listopada Ukraina i świat obchodziły Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru. 24 listopada Ogólnoukraiński wiec na Europejskim Majdanie zgromadził wielu ludzi, ogłoszono go jako bezterminową akcję protestacyjną w całej Ukrainie, dopóki władza nie spełni żądania podpisania w Wilnie Umowy z UE. W przypadku niepodpisania Umowy — dymisja Rządu, impeachment Prezydenta, rozwiązanie i przedterminowe wybory Rady Najwyższej. Ale czy jest jeszcze czas?...
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Przez ostatnie miesiące nie ustawały rozmowy o tym, czy Ukraina zdąży przed szczytem wypełnić szereg warunków postawionych dla podpisania Umowy z Unią Europejską? Chodziło o uchwalenie ustaw, które przybliżyłyby nasze pole prawne do europejskiego. Ostatnie walki parlamentarne toczyły się właśnie o to. Opozycja szła na ogromne kompromisy w imię uchwalenia tych ustaw. Na przykład, błyskawicznie zagłosowano za bardzo niedoskonałą ustawą o zmianach w ustawodawstwie wyborczym, wnosząc ponad 400 poprawek. Ale opozycja jednogłośnie głosowała za tą ustawą, którą wnieśli regionaliści. Pozostawało uchwalić dwie ustawy, z których jedna dotyczyła leczenia więźniów za granicą. Jednak tego dnia Rada Najwyższa „oblała” głosowanie nad wszystkimi sześcioma wniesionymi projektami ustaw: nie głosowali regionaliści i komuniści. A potem rząd ogłosił wstrzymanie przygotowań Umowy do szczytu. Właśnie wtedy, gdy premier Azarow ogłaszał tę skandaliczną decyzję Rządu, w Wiedniu prezydent Janukowycz dziarsko oświadczył: „Ukraina szła i będzie szła drogą integracji europejskiej”. Uderza polityczna nagość naszej władzy. Główną przyczyną zerwania Umowy stowarzyszeniowej z UE są kwestie ekonomiczne, czyli straty, które poniosła i ponosi Ukraina w wyniku wojny handlowej, którą wypowiedziała nam Rosja. Lecz, najwyraźniej, prawdziwą przyczyną nie jest ekonomia naszej władzy, a chłopstwo wobec Moskwy. Oto proste potwierdzenie, które świadczy również o stopniu obłudy władzy. Decyzja najwyższych władz państwa o odmowie podpisania na szczycie Partnerstwa Wschodniego w Wilnie Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską zszokowała. I to na tydzień przed szczytem. Cytujemy instrukcję, którą kierownictwo rządzącej Partii Regionów wręczyło deputowanym swojej frakcji, gdy nakazało „wspierać” kurs na UE: „Integracja europejska pomoże zdywersyfikować strukturę ukraińskiego eksportu, a także ograniczyć ryzyka dla krajowej gospodarki. Da to możliwość zwiększenia udziału towarów wysokotechnologicznych w ogólnej strukturze eksportu o 28—29 %. Przy tym już w pierwszym roku obowiązywania Umowy z UE ukraińscy eksporterzy będą mogli wysłać na rynek zewnętrzny o 9—10 mld dol. więcej towarów w porównaniu z istniejącym reżimem handlowym. Wzrost eksportu to pełnowartościowa praca ukraińskich przedsiębiorstw i nowe miejsca pracy”. Uderzająca różnica w stosunku do tego, co ogłasza się obecnie. Chłopstwo naszej władzy przejawiło się już w samym stwierdzeniu, że kurs na UE trzeba „uzgadniać” z Rosją. Chociaż 23 listopada prezydent Rosji Putin oświadczył, że jego kraj nie ma nic przeciwko zawarciu przez Ukrainę Umowy stowarzyszeniowej z UE, a nawet wstąpieniu jej kiedyś do Unii Europejskiej. Mówiąc, że Ukraina jest niezależnym państwem i prawo wyboru należy do niej. Czy szczerze to oświadczył, czy nie, ale oświadczył. A oto chłop pragnie pokazać się jako bardziej wiernopoddańczy, niż wymaga tego jego pan. A potem były bardziej konkretne uogólnienia urzędników. Pan Bojko i inni sypali liczbami już „straconego”. Liczby nazywano gigantyczne — dziesiątki miliardów w dolarach, a łączna suma „strat” prawie 200 miliardów dolarów. Jeszcze z sugestią: ot, gdyby Unia Europejska „podarowała” nam takie środki... A ponadto w swoich oświadczeniach władza użalała się i współczuła prostym Ukraińcom, którym i tak nie wystarcza środków na pensje, emerytury. I te krokodyle łzy wylewa władza, która przez prawie cztery lata rządów
Машинний переклад
Myrosław LEWYCKI, ekskluzywnie dla „Słowa Proświty”
Kiedy tylko świat został wstrząśnięty decyzją Azarowa z 21 listopada 2013 r. o „przerwie” w procesie integracji, od razu nazwano ją „czarnym czwartkiem” w procesie kształtowania ukraińskiej państwowości. Mimo wszystkich „usprawiedliwień” Azarowa, przyjęła się bardzo trafna nazwa tego dnia, w którym w stylu hordy przekreślono europejskie oczekiwania większości Ukraińców. Ostatnie zaprezentowane badania socjologiczne wskazują, że ponad 58% Ukraińców świadomie pragnie żyć w systemie europejskich wartości prawnych, europejskich relacji między podmiotami gospodarczymi. Biorąc pod uwagę, że dużej liczby niezdecydowanych osób (przede wszystkim z powodu informacyjnej kontrpropagandy, czyli celowej dezinformacji ze strony Rosji) w żaden sposób nie można zaliczyć do grona przeciwników wyboru europejskiego. Takich obecnie jest tylko 31%. I znaczna część z nich, jestem pewien, też jest zdezinformowana. Ukraińskie 58 procent socjologicznych zwolenników integracji europejskiej można porównać z 58% polskich obywateli, którzy ponad 10 lat temu, w czerwcu 2003 roku, wzięli udział w referendum w sprawie przystąpienia tego kraju do Unii Europejskiej. Oczywiście w Polsce nie wszyscy z tych, którzy w ogóle poszli na referendum, poparli wybór europejski. Chociaż nawet rządzący wówczas w Polsce postkomuniści (z ich szeregów wyszedł prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski, a w ostatnich latach systemu komunistycznego — jeden z liderów polskiego „komsomołu”) agitowali za wstąpieniem do UE, to przeciwnicy wstąpienia — lewicowi populiści i prawicowi radykałowie — zdołali wielu przestraszyć nie do udźwignięcia dla postsocjalistycznej, ściśle związanej z ZSRR, komendowo-rozdzielczej gospodarki, drakońskimi warunkami, jakie stawiała Polsce UE, oraz kosztami restrukturyzacji gospodarczej, które były nie do uniesienia dla kraju. Jak widzimy, argumentami „przeciw” były te same argumenty, których używał Azarow, uzasadniając „przerwę” w procesie integracji: szalony wzrost bezrobocia, masowe zamykanie zakładów, straszliwy wzrost cen przy niezmienionej płacy. Czy to naprawdę przypadek? Dlatego nie dziwi, że w 2003 roku tylko około 46% obywateli Polski powiedziało „tak” Unii Europejskiej, europejskiemu wyborowi cywilizacyjnemu. Ponieważ w obowiązującym prawie głosy nieobecnych nie są uwzględniane, w doniesieniach o tym referendum podawano, że 77% obywateli Polski było za UE, co jest wielką manipulacją informacyjną. Przenosząc te wydarzenia i liczby na dzisiejszy grunt ukraiński, trzeba przypomnieć, że w 2003 roku w Polsce, z 13-letnim doświadczeniem demontażu systemu komunistycznego, ponad 54% społeczeństwa albo obawiało się wyboru europejskiego, albo było obojętnych wobec tej kwestii. A dziś Polska (mimo wielu ostrych problemów spowodowanych mentalnością nadwerężoną w wyniku „eksperymentu komunistycznego”) jest krajem, który rozwija się bardzo dynamicznie. Społeczeństwo obywatelskie nie kwestionuje wyboru cywilizacyjnego Polski dokonanego w 2003 roku. A odpowiedzialność za to, co dzieje się obecnie — odpływ potencjału intelektualnego za granicę, to, że na przykład mieszkania czy samochody są znacznie tańsze w sąsiednich Niemczech niż w Polsce, że przez bezduszny cynizm w systemie ochrony zdrowia co roku umiera 30 tysięcy osób, które miały wszelkie szanse na uratowanie — nawet najbardziej wybuchowe głowy nie zrzucają na UE. Opozycja, jak może, dowodzi, że winna jest temu cyniczna i bezczynna władza. Władza z kolei całą odpowiedzialność przerzuca na „cyniczny populizm opozycji”, co jest czystym absurdem, bo kontrolny pakiet głosów w parlamencie na razie ma władza. A jeśli go straci, to, zgodnie z istniejącą w Polsce tradycją, muszą odbyć się przedterminowe wybory! Obraz prawie jak na Ukrainie, z tą różnicą, że tam, oprócz mechanizmu przedterminowych wyborów, w parlamencie wszyscy mówią po polsku, żyją Polską i pracują dla Polski. I żaden z posłów z mniejszości narodowych — Myron Sycz z mniejszości ukraińskiej, Eugeniusz (Jewhen) Czykwin z mniejszości białoruskiej (na niego trwa szalony atak ze strony internautów w związku z jego inicjatywą obrony praw wspólnoty białoruskiej w Polsce) oraz Ryszard Galla, wybrany z kwoty przeznaczonej dla wspólnoty niemieckiej (jedyna z mniejszości narodowych, która ma taki przywilej) — nie pozwoli sobie stwierdzić, że ich ojczyzną nie jest Polska. Dla nich nie ma innej ojczyzny niż ta, która dała im wykształcenie i pracę.
Premier Ukrainy kiedyś otwarcie oświadczył w rosyjskiej telewizji, że dla niego ojczyzną jest Rosja. Także obecny prezydent na wszelkie sposoby unika nazywania siebie Ukraińcem, przedkładając sformułowania typu «prezydent terytorium»… Choć prezydenci sąsiednich państw — Litwy, Polski czy Rosji — wyraźnie podkreślają, że są prezydentami narodów, a nie terytoriów z ludnością.
Na podkreślenie tego skłania mnie jeden niuans: analizując zagraniczne komentarze dotyczące decyzji rządu Ukrainy z 21 października, w Rosji tę «decyzję Kijowa» nazywa się wielkim strategicznym «zwycięstwem» Putina i stawia się ją w jednym rzędzie z jego zwycięstwem w sprawie syryjskiej broni chemicznej.
Wiadomo, że także dziś, w czasach społeczeństwa informacyjnego, żadne zwycięstwo nie może obyć się bez potężnej armii. Prawda, nie wojskowej, lecz urzędniczo-dywersyjnej. Kto odegrał rolę tej putinowskiej armii? Są to ci, którzy pod różnymi pretekstami hamują rozwiązanie kwestii selektywnego wymiaru sprawiedliwości. Czy także rząd kierowany przez Azarowa należy do kontyngentu putinowskiej armii dywersyjnej? Po zeszłorocznych deklaracjach Azarowa o Rosji-ojczyźnie, w czarnym świetle 21 listopada 2013 roku, ta kwestia nabrała nowej ostrości.
Dlaczego Azarow, narzekając na «ryzyka», jakie niesie Ukrainie integracja europejska, nie zapoznał się choćby z polskim doświadczeniem, z wymownymi liczbami — od 54% przestraszonych i obojętnych do jednomyślnego poparcia?
Czy decyzja rządu z 21 listopada to syndrom strachu, wywołany cechami genetycznymi, czy świadomy, z góry uzgodniony udział w „zwycięskim” projekcie „Putina”? Nie bez powodu przecież miłośnik „разводіть українців как котят” — Czeczetow w swoim czasie chwalił się, że decyzja w sprawie integracji europejskiej będzie bardzo nieoczekiwana… W pierwszym i w drugim przypadku rząd powinien podać się do dymisji. Tym bardziej, że tylko 31 % ludności nie podziela europejskiego wyboru cywilizacyjnego Ukrainy. Doświadczenie ostatnich lat, ukształtowane wydarzeniami zarówno w Europie, jak i w Afryce Północnej, podpowiada, że rządy, które działają wbrew oczekiwaniom narodu, prędzej czy później upadają. I im później to rozumieją, tym straszniejsze są te upadki — zarówno dla nich osobiście, jak i dla narodu. Trzeci z możliwych wariantów to dyktatura totalitarna. Jednak spontaniczne wydarzenia, wywołane decyzją rządu z 21 listopada, świadczą o tym, że Ukraińcy na to się nie zgodzą. I coraz częściej pojawia się pytanie: jak długo naród będzie znosić „czarne wtorki” (najbardziej znane — rzeź batorycka w 1708 roku, a w naszych czasach — brutalne pobicie procesji pogrzebowej patriarchy Wołodymyra w 1995 r.), „czwartki” czy „niedziele”. Co trzeba zrobić, aby położyć kres decyzjom władzy, które idą wbrew oczekiwaniom narodu? Odpowiedź jest prosta: dopóki władza będzie miała mentalność okupantów, dopóty ukraiński wybór cywilizacyjny, ukraińskie oczekiwania narodowe i społeczne będą zagrożone.
Машинний переклад
Dla mnie decyzja władz o odroczeniu podpisania Umowy o stowarzyszeniu między Ukrainą a Unią Europejską była nieoczekiwanym i bolesnym ciosem. Zebrałem bowiem swoich przyjaciół, byłych ambasadorów Ukrainy, i to w ważnych krajach sąsiednich: Wołodymyra Wasylenkę, ambasadora w Wielkiej Brytanii, Jurija Szczerbaka, ambasadora w USA, Jurija Kocziubeja, ambasadora we Francji, Łewka Łukianenkę, ambasadora w Kanadzie, Romana Lubkiwskiego, ambasadora w Czechach, Raula Czilaczawę, ambasadora na Łotwie, Stepana Wołkowieckiego, ambasadora w Gruzji, Leontija Sandulaka, ambasadora w Rumunii. Zwróciliśmy się do Prezydenta Janukowycza z otwartym listem, opublikowanym m.in. w „Słowie Proświty” i innych mediach. W tym liście pisaliśmy, że wierzymy Prezydentowi, iż nie porzuci swojego zamiaru przyłączenia Ukrainy do gospodarczej strefy Unii Europejskiej. Jest to bowiem wielki krok do Europy, który może stać się największą datą w naszej historii, faktycznie przeciwstawną wobec Perejasławskiej Rady. Pisaliśmy do Prezydenta, że napotka trudności, które go czekają, ale trzeba je pokonać, choć będą bardzo złożone. Trzeba przywrócić język ukraiński wyłącznie jako status państwowy. Na Ukrainie nie może być żadnego terytorium ani żadnej instytucji państwowej, gdzie z jakiegoś powodu miałby dominować drugi język państwowy. Zwróciliśmy jego uwagę na to, że trzeba zachować Siły Zbrojne Ukrainy, które znajdują się w
Машинний переклад
Bohater Ukrainy, wybitny poeta, polityk i działacz społeczny Dmytro Pawłyczko — czołowa postać jako przewodniczący Komisji Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej kadencji ds. stosunków międzynarodowych, twórca początków niepodległości. I już wtedy wyraźnie opowiadał się za europejskim wektorem rozwoju Ukrainy. Dmytro Wasylowicz był Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Ukrainy w Polsce, na Słowacji, w państwach, które obecnie są członkami Unii Europejskiej, więc ma wielkie doświadczenie w sprawie naszej integracji europejskiej. Swoimi bolesnymi refleksjami Dmytro Pawłyczko dzieli się z czytelnikami „Słowa Proświty”.
w pełnym upadku. Mówiliśmy o najważniejszym: trzeba dać ukraińskiemu obywatelowi poczucie, że jest chroniony prawem, które w Europie stoi ponad wszystkim, wobec którego wszyscy obywatele są równi. Szczerze mówiąc, wierzyłem, pracując nad tym listem razem z przyjaciółmi, że tak będzie. I nagle się stało. Zdrada! Złamanie naszej drogi — wstecz! Dla mnie to tym boleśniejszy cios, że tego dnia, gdy Rząd Azarowa ogłosił decyzję o wstrzymaniu przygotowań Umowy z Unią Europejską, wróciłem z Zaporoża i Dniepropetrowska. Tam spotykałem się ze studentami wydziałów filologicznych uniwersytetów. W swoich wystąpieniach dopuszczałem, że tragedia może się wydarzyć, Prezydent nie podpisze Umowy. Ale wszyscy studenci byli nastawieni nie tak jak ja. Przekonywali: „Nie martwcie się, Dmytro Wasylowiczu, wszystko będzie dobrze”. Wszyscy, z którymi spotykałem się na Chortycy, tak samo zapewniali, nie tyle mnie, co siebie, że Janukowycz podpisze w Wilnie dokument o wielkim znaczeniu historycznym dla
Ukrainy i Unii Europejskiej. Wróciłem z południa Ukrainy z poczuciem ukraińskiej młodzieży studenckiej, która wierzyła w Umowę, marzyła, że będzie żyć inaczej, w naprawdę wolnej Ukrainie. Słyszałem tam swoją piosenkę w największej sali Zaporoża, piosenkę z muzyką Anatolija Serdiuka, znakomitego zaporoskiego kompozytora i śpiewaka, który wykonał pieśń „Wstawaj, Ukrainо!” już w 1990 roku, kiedy ona właśnie powstała. W Zaporożu wówczas grzmiał festiwal „Czerwona ruta”, na którym był Wiaczesław Czornowił. Mnie tam nie było. Serdiuk opowiadał mi później, jak Czornowił podszedł, objął go i podziękował za piosenkę. Zatem zostałem bezlitośnie uderzony w ukraińską duszę, przepełnioną nie tylko moją nadzieją, lecz także nadziejami młodzieży Zaporoża i Dniepropetrowska. Jako koordynator Komitetu Obrony Ukrainy zebrałem Komitet. Sporządziliśmy list, który odczytałem na wczorajszym wspaniałym wiecu na Placu Europejskim w Kijowie. Staraliśmy się umieścić w naszym Apelu do narodu główny temat wiecu: zwrócenie się do Prezydenta z żądaniem podpisania Umowy. Kategoryczny apel, w którym mówi się, że jeżeli Umowa nie zostanie podpisana, prezydent będzie musiał ustąpić z władzy. Ponieważ wydał on rozkaz Rządowi, by wstrzymać przygotowania do podpisania Umowy, choć Rząd według Konstytucji nie ma prawa ingerować w politykę zagraniczną. Na Ukrainie polityka zagraniczna jest prowadzona wyłącznie przez głowę państwa. Azarow jest wykonawcą poleceń prezydenta, lecz powinien działać nie na podstawie rozkazów, lecz Konstytucji. Opozycja w parlamencie ma dziś pełne prawo zainicjować dymisję Rządu. Przemawiając na wiecu, patrzyłem na naród ukraiński z wiarą w niego. Miałem szczęście być jednym z ogłaszających nasze państwo 24 sierpnia 1991 roku.
Myślałem o narodach krajów, w których pracowałem jako ambasador — o narodzie polskim i słowackim. Zwróciłem się do prezydentów tych państw. Znam ich. Są wielkimi patriotami Ukrainy. Kochają Ukrainę bardziej niż nasz premier. Zwróciłem się także do Czechów, Niemców, Francuzów, Włochów, Anglików, Portugalczyków itd. — do każdego europejskiego narodu. Zwróciłem się, aby zobaczyli mój naród, który przez siedemset lat był w niewoli, który niszczyli okupanci królewscy, carscy, komunistyczni okupanci. Ale nie zniszczyli go. Nie zniszczą go też nasi odmieńcy przy władzy! Wczoraj rozpoczęliśmy trzecią, ale nie ostatnią naszą rewolucję. Pierwsza była Ruchowa, druga — Pomarańczowa, a to trzecia, Europejska. Głośno prosiłem narody europejskie, aby myślały nie tylko o Ukrainie, ale także o sobie, bo oni również ponoszą odpowiedzialność za szczyt w Wilnie. Kontynent europejski, dopóki Ukraina nie zostanie z nim połączona, nie będzie znał życia bez strachu. Ukraina nigdy nie pozbędzie się obawy, że może stracić swoje suwerenne państwo, dopóki nie znajdzie się w rodzinie narodów i państw europejskich. …Przed chwilą przechodziłem Chreszczatykiem. Pada deszcz, odbywa się skromny, cichy wiec. Jest mi przykro, że nie mogę tam stać razem z młodymi Ukraińcami, jestem zbyt siwy, mogą powiedzieć: idź, dziadku, do domu. Ale jestem szczęśliwy. Słyszę: oni są! Ta nasza europejska insurekcja nie zniknie. Ukraińska młodzież jest! To młodzież, która śpiewa pieśni UPA, strzelców siczowych i kozaków Chmielnickiego oraz Mazepy. Czy usłyszy tę naszą młodzież prezydent Janukowycz? Ten człowiek ma szansę stać się wielkim prezydentem Ukrainy. Jeśli nie zrobi tego, co obiecywał zrobić, pozostanie w historii Ukrainy zdrajcą własnego słowa i ducha.
25 listopada 2013 r.
Машинний переклад
21 listopada 2013 roku rząd Azarowa, wykonując rozkaz Janukowycza, wstrzymał proces przygotowań do podpisania Umowy o stowarzyszeniu między Ukrainą a Unią Europejską. Wiktor Janukowycz zlekceważył europejski wybór, popierany przez większość narodu ukraińskiego, i rażąco naruszył ustawodawstwo Ukrainy. Prezydent Janukowycz ponownie pokazał całemu światu swoje antyukraińskie, promoskiewskie nastawienie. Narodzie ukraiński, współziomkowie, nasi bracia i siostry! Nadszedł moment prawdy! Zjednoczmy się przeciwko przewrotowi państwowemu! Naszym kategorycznym żądaniem wobec Prezydenta Ukrainy jest podpisanie Umowy o stowarzyszeniu na szczycie Partnerstwa Wschodniego w Wilnie 28–29 listopada 2013 roku. Wzywamy wszystkich obywateli Ukrainy, ludzi różnych narodowości i różnych wyznań, do zjednoczenia się wokół tego żądania. Tylko nasza jedność zdoła zmusić zdrajców do odejścia, a my musimy przywrócić Ukrainę na europejską drogę. Precz od kremlowskiego jarzma! Chwała europejskiej Ukrainie!
Narodowy Komitet Obrony Ukrainy Dmytro PAWŁYCZKO, Jurij SZERBAK, Jurij MUSZKETYK, Wołodymyr WASYLENKO, Bohdan HORYŃ, Lewko ŁUKJANENKO, Oleh CZORNOHUZ, Ołeksandr SKYPALSKI, Ołeksandr DANYŁIUK, Jurij DOROSZENKO, Natalia OSMAK, Dmytro PYŁYPCZUK
23 listopada 2013 r., Kijów
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
całe okucie wykonał kowal Dmytro Bezgaćkyj. Budowę rozpoczęto w 1935 roku, a już latem 1936 roku odbyło się uroczyste otwarcie, na które przybyli pobratymcy z Sambora oraz delegacje z sąsiednich wsi. Staremu ks. Pohoreckiemu pomagali ks. J. Hoszka z Hordyni, J. Kuzyc z Kornałowic, M. Seniwi z Łuki na czele z dziekanem A. Bardachiwskim z Tatar. W centralnej części budynku mieściła się czytelnia, miała ona przestronną salę ze sceną i garderobą oraz dwa pokoiki na poddaszu, gdzie znajdowała się biblioteka. Wschodnią część Domu Ludowego zajęła „Kasa Stefczyka”, zachodnią — sklep ze składem, a jeszcze jeden pokój i korytarzyk — mleczarnia. Budynek z drewna był otynkowany, pobielony na kremowy kolor, miał balkon, ogrodzony był sztachetowym płotem, na podwórzu znajdowały się trawniki. Dom stał się ozdobą wsi. Mimo wszystkich perypetii związanych z istnieniem „Proświty”, czytelnia w Bilince działała aż do samego przyjścia bolszewików w 1939 roku. Działaczami okazali się w tamtym czasie Osyp i Wołodymyr Prysliakowie, bracia-muzycy z Sambora, którzy przez dwa lata niestrudzenie pracowali z chórami czytelni. Bolszewicy zakazali działalności wszystkich organizacji i towarzystw, w Domu Ludowym zakwaterowali część żołnierzy 188. pułku 278. dywizji strzelców górskich, który stacjonował w pańskich majątkach wsi Kornałowice i Nowoszyce w rejonie dublańskim. Bolała dusza Iwana Janusza, gdy widział, jak znęcają się nad jego dziełem: okna wybite, zamiast szyb sklejka, drzwi wewnętrzne wyrwane „z mięsem”, meble potłuczone, tynk odpada. Do szkoły od czasu do czasu zaglądają pełnomocnicy, pouczają starszych ludzi, jak uczyć dzieci. Wiosną 1940 roku niepowetowany cios: zaginął syn Roman (w tym czasie uczył się w Drohobyckim Instytucie Nauczycielskim), na wszystkie zapytania — odpowiedź jedna: zabrali do wojska, a stamtąd ani słychu, ani widu. W Wielkanoc 1941 roku poszedł nauczyciel do cerkwi, gdzie publicznie wyspowiadał się i przyjął komunię. Trzeba było widzieć, jak wściekali się główny enkawudzista Kowalenko i kierownik oświaty Żywkow! Od razu oboje z żoną zwolnili z posad i wyrzucili z budynku szkolnego. Własnej chaty nauczyciel tak i nie zbudował, musiał iść do zamężnej córki, ukrywać się, nie spać, niedojadać. A zdrowie i tak nadszarpnięte. Z początkiem wojny niemiecko-bolszewickiej otrzymał nowy cios: enkawudziści złapali dawnego przyjaciela — ks. Hoszkę z Hordyni i zamordowali w więzieniu. Położył się do łóżka, gdy już przyszli Niemcy. Wszystko śnił mu się syn, że wrócił kaleką, prosił córki, żeby zaopiekowały się, gdyby takim wrócił. Ostatni cios otrzymał od gestapo, które wtrąciło do obozu koncentracyjnego jego szczerego przyjaciela — dyrektora szkoły z Kornałowic Leopolda Grzegorskiego, Polaka, z którym przyjaźnili się rodzinami. Zmarł 26 maja 1942 roku. „Sambirśki Wisti” zamieściły nekrolog, w którym pisano: „Iwan Janusz spoczął w Bogu… po ciężkiej chorobie w 62. roku pracowitego życia. I znowu samborska ziemia pokryła się żałobą. Straciła jednego z najlepszych swoich synów, jednego z najbardziej aktywnych pracowników na niwie naszej kultury… Niechże rodzima ukraińska ziemia będzie Mu lekką, a sława o Nim przechodzi z rodu w ród”.
Машинний переклад
Bohdan WYCHANSKYJ, proświcianin, nauczyciel-emeryt. Wspominając naszą niepocieszoną przeszłość, Ułas Samczuk z bólem pisał: „Nasza rustykalna przeszłość nie sprzyjała burzliwemu rozwojowi naszych intelektów, nasze talenty z trudem przebijały się przez nawarstwienia historycznie zadawnionej stagnacji. Dlatego między nami nie było „śmiałych” indywidualności, kategorycznych charakterów, dynamicznych woli. Materialna nędza, która pochodzi z braku naszej inicjatywy, codzienność, brak fantazji, a nawet temperamentu, sprowadzały wszystko do półtonów, półcnót, półśrodków”. Cóż, to rzeczywiście prawda. A jednak były wyraziste postacie, nieprzeciętne osobowości. Takim był mój ziomek, nauczyciel ludowy i fanatyk proświcianstwa — Iwan Janusz, o którym jeszcze w 1938 roku w czasopiśmie „Szliach nauczannia i wychowannia” pisarz i działacz społeczny Iwan Fyłypczak powiedział: „Szczerymi pracownikami na niwie edukacji ludowej w samborskim byli: Stepan Siłećkyj, kierownik szkoły w Lutowiskach oraz Iwan Janusz w Bilyńce… którzy zasłużyli się jako znakomici organizatorzy instytucji ludowych w naszych wsiach: czytelni „Proświty”, spichlerzy, kas Raiffeisena, mleczarni itp., i ci zrobili dla ludu najwięcej! Oni (chodzi o absolwentów Samborskiego Seminarium Nauczycielskiego — B. W.) nie szukali szczęścia i kariery dla siebie, ale pracowali dla szczęścia ludu, dźwigając go na wyższy poziom kultury. Oni — prawdziwi nauczyciele ludu, spełnili ten obowiązek, do czego właściwie byli powołani, oddali krajowi i ludowi z nawiązką te wydatki, które kraj i lud w postaci stypendiów państwowych, które w seminariach pobierali, łożył na ich wykształcenie”. Urodził się Iwan Janusz w 1883 roku we wsi Bilyńka, pochodził z wielodzietnej rodziny, w której było 7 dzieci: Mychajło, Osyp, Iwan, Omelan, Rozalija, Marija i Hanna. Ojciec Dmytro, nie mając dużego gospodarstwa, a będąc dobrym szewcem, zdołał dać wykształcenie trzem synom — Osyp został agronomem, Iwan — nauczycielem, Omelan — aptekarzem, Mychajło, jako najstarszy, odziedziczył gospodarstwo. Pomógł mu w tym także syn Osyp, który ukończył szkołę rolniczą w Beńkowej Wiszni, wykupił majątek we wsi Sutkowice w powiecie mościskim, stając się wkrótce jednym z niewielu ziemian-Ukraińców. Iwan też ukończył szkołę rolniczą, ale zrozumiał, że to nie jest jego powołanie, więc w latach 1900—1903 uczył się jeszcze w Samborskim Seminarium Nauczycielskim, gdzie panował ukraiński duch, gdzie na przykład profesor matematyki Petro Budzińskyj, poważnie zachorowawszy, zapisał wszystkie oszczędności (66 tysięcy koron austriackich) na potrzeby Towarzystwa „Proświta”, więc Iwan jeszcze w alma mater przysiągł sobie jak najwięcej przysłużyć się ludowi. Jeszcze jako student w 1903 roku zakłada w rodzinnej wsi czytelnię „Proświty” i przez wszystkie sześć lat, kiedy pracuje zgodnie z przydziałem we wsi Bonewyczi i mieście Dobromil, opiekuje się nią. Pomoc otrzymał od miejscowego księdza o. Petra Sasa-Pohorećkiego, który w 1907 roku stworzył ogólnogalicyjskie „Towarzystwo szlachty ruskiej” z centrum w Samborze, które działało do początku I wojny światowej. Iwan, przebywając w Dobromilu, zakochuje się w absolwentce seminarium ze Lwowa Oldze Delosz (de Losch), która też jest gotowa służyć ludowi. W 1909 roku w Bilyńce otwarto dwuklasową szkołę, a nauczycielka, która tam pracowała, wyszła za mąż i wyjechała ze wsi. Młode małżeństwo osiedla się w szkole — starej chatynie pod strzechą. We wsi brakuje ziemi, za to pełno wódki (działa pański browar), mnóstwo drewnianych narzędzi pracy i niemało lichwiarzy, a czytelnia „Proświty”, gdyby nie o. Pohorećkyj, dawno przestałaby istnieć. Nauczyciel ludowy bierze się do pracy. Aby zgromadzić wokół siebie chłopów, zaczął dbać o podniesienie na wyższy poziom metod ich gospodarowania, więc założył w wiodącej wsi Łuka, gdzie był urząd, sąd podatkowy i powiatowy, powiatową filię towarzystwa „Silśkyj Hospodar”, a z pomocą braci-nauczycieli — ośrodki w 16 okolicznych wsiach. Czołowi działacze towarzystwa zaczęli przyjeżdżać tutaj z Sambora, a nawet ze Lwowa, organizować szkolenia dla przewodniczących ośrodków, propagować nawozy mineralne, nowoczesną agrotechnikę, nowe narzędzia pracy (wtedy dziwowiskiem był nawet płużek do obsypywania ziemniaków, więc Centrala „Proświty” wysyłała go bezpłatnie tym czytelniom, gdzie najlepiej była postawiona praca). Iwan na wiele lat został przewodniczącym filii. Aby ubezpieczyć chłopów od niepowetowanej szkody w przypadku pożaru, a to zdarzało się aż nazbyt często (budynki były pod słomą), razem z o. Pohorećkim i najbardziej inicjatywnymi chłopami — Dmytrem Bezhaćkim (niezmiennym kasjerem, jego wnuczka, a teraz i prawnuczka dyrektoruje w miejscowej szkole) i Iwanem Nakonecznym zakłada we wsi spółdzielczą „Kasę Stefczyka”, która zaczęła obsługiwać chłopów sześciu najbliższych wsi. Działała ona ponad 25 lat. I stała się tak powszechnym zjawiskiem, że chłopi, na przykład z najbliższej wsi Sokyrczyci, odważali się podpalać swoją starą chatynę sami (wyniósłszy wcześniej wszystko, co cenne), bo za odszkodowanie można było postawić nowocześniejszy dom. Trzeba było pokrywać taką zuchwałość, nauczyciel dobrze wiedział, że robi się to nie z dobrobytu. Jednocześnie rozpoczęto budowę nowej szkoły, która po dwóch latach (1913 r.) stanęła w centrum wsi. Jej podwórko (w szkole nadal mieszkało małżeństwo Januszów) stało się wzorem dla wszystkich mieszkańców wsi, a może i okolicy: i okazałymi kwietnikami, i żywopłotem, i wzorowym sadem, i niemałą pasieką. Po wybudowaniu typowej ośmiolatki w 1970 roku w tym pomieszczeniu umieszczono bibliotekę, która działa do dziś. Razem z o. Pohorećkim w Łuce otwarto filię towarzystwa „Ridna Szkoła” imienia Borysa Hrinczenki, której dane było dokonać niesłychanego, być może w całej Galicji, cudu edukacyjnego: otworzyć w 1919 roku wiejskie prywatne gimnazjum o profilu klasycznym, które działało przez cztery lata szkolne (wykładali w nim specjaliści, którzy uciekli przed bolszewikami ze Wschodniej Ukrainy). Na zebraniu założycielskim filii 12 maja 1913 roku na Przewodniczącego Zarządu wybrano Iwana Janusza, na zastępcę Osypa Hordyńśkiego, kierownika szkoły w Tatarach, na sekretarza Ołhę Kapko, nauczycielkę z Majnycz, na skarbnika — o. Josyfa Łewyćkiego z
Tatar, bibliotekarzem Mychajła Skoryka, dyrektora szkoły z Łuki (dziadka obecnego sławnego kompozytora Myrosława Skoryka). Cały ciężar pracy proświtańskiej we wsi Iwan Janusz wziął na swoje barki. Zarówno próby chóru (świetnie grał na skrzypcach), jak i święta proświtańskie, odczyty, a nawet codzienna czarna robota nie obywały się bez niego. Czytelnia prowadziła różnorodną działalność spółdzielczą, więc we wsi utworzono spółdzielnię „Jedność”, która wyrwała z żydowskich rąk handel towarami konsumpcyjnymi. Lecz aby ocenić rozmach wysiłków tej nieprzeciętnej osobowości na rzecz odnowy wsi, należy spojrzeć na jeszcze jeden projekt, który udało mu się zrealizować. Trzeba było zasypać ogromne bajoro, które nie wiadomo skąd utworzyło się w samym centrum wsi, niedaleko szkoły, do czego konieczne było przewiezienie bardzo dużej ilości ziemi. Z pomocą brata Osypa udało mu się zdobyć i dostarczyć do wsi wagonik z kawałkiem wąskotorówki. Ziemię nabierano z brzegu rzeki, co pozwoliło zarówno zasypać bajoro, jak i utworzyć staw przed samym mostem. Wagonik, według szacunkowych obliczeń, przewiózł ponad 40 tysięcy fur ziemi. Pracowała cała wieś. Na miejscu bajora powstał okazały ogród, w którym Iwan Janusz założył szkółkę drzew owocowych, które sam szczepił, a już ukulturowione sadzonki zabierali wieśniacy do swoich sadów. W czasach międzywojennych (polskich) działalność Iwana Janusza rozszerzyła się na cały powiat samborski. Łącząc swoje wysiłki z takimi jak on – Stepanem Sileckim, Iwanem Fyłypczakiem i innymi, oddaje całego siebie pracy społecznej. Przede wszystkim ratują ukraińskie nauczycielstwo, któremu władze polskie, obawiając się pro-ukraińskiej działalności, w ogóle nie dają miejsc pracy (w najlepszym razie – w centralnej Polsce). We Lwowie ich interesy chroniło towarzystwo „Wzajemna Pomoc Ukraińskiego Nauczycielstwa”, którego filię Iwan Janusz z przyjaciółmi utworzył w Samborze, a przy niej kasę „Oszczędny Nauczyciel”, z której funduszy, utworzonych ze składek członków towarzystwa, udzielano pomocy bezrobotnym, wdowom i ich rodzinom itp. Przewodniczącym Rady Nadzorczej tej kasy został Iwan Janusz. Dla wszystkich, którzy potrzebowali jakiegokolwiek grosza, przyjaciele z inicjatywy profesora seminarium Iwana Fyłypczaka stworzyli filię lwowskiego towarzystwa „Jedwab”. Członkowie towarzystwa propagowali hodowlę jedwabników, gąsienic, które przed zimą zwijają się w kokony, z których wytwarza się naturalny jedwab. Ruch ten na Samborszczyźnie rozwinął się jak nigdzie indziej: aktywni proświtańcy, nauczyciele, pisarze wiejscy, diacy i po prostu wieśniacy zaczęli masowo sadzić w sadach drzewka morwowe, urządzali zamknięte regały, na których owa gąsienica zjadała przyniesione jej liście. Zajmowała się tym także rodzina Iwana Janusza, o czym często wspomina córka Iryna, nauczycielka-emerytka, która obecnie ma prawie dziewięćdziesiąt lat (wtedy była małą dziewczynką). Gotowe kokony przyjmowała filia w Samborze, oddawała do Lwowa, skąd przywoziła pieniądze wszystkim, którzy się tym zajmowali. W towarzystwie „Jedwab” Iwan Janusz również był przewodniczącym Rady Nadzorczej. Otworzył wieśniakom atrakcyjną przyszłość, w której nie będą wegetować, a normalnie gospodarować. Przy czym na swojej ziemi. Iwan Janusz przyjaźnił się z miejscowym właścicielem ziemskim hrabią Komorowskim, który czasami przyjeżdżał do Bilynców, gdzie miał folwark. Ten zaglądał do kierownika szkoły, żeby pograć w szachy. Dzieci nie miał. Więc zgodził się na prośbę przyjaciela wyprzedać wieśniakom ziemię owego folwarku. Nawet na to, że wieśniacy zapłacą tylko zaliczkę, a z ziemi będą korzystać od razu, więc z dochodu będą spłacać wartość kupionej ziemi. Zrobić zaś to nie było tak łatwo: musiał Iwan Janusz wziąć pożyczkę w banku, zawrzeć umowę z organizacją zajmującą się zagospodarowaniem ziemi o podziale gruntu, utrzymywać u siebie inżyniera, który będzie to robił itp. Lecz wszystko potrafił zrobić ten nieprzeciętny człowiek – i u wieśniaków, którzy stale klepali biedę, pojawiła się, zdawałoby się na wieki wieków, ZIEMIA! Skorzystał z tego i mój ojciec, bo pola Bilynców i naszych Dublan graniczą, więc nabył dwa spore kawałki ziemi ornej i kawałek łąki. Wieńczącym dziełem Nauczyciela Ludowego na rzecz swojej wsi słusznie uważa się Dom Ludowy, który wzniósł w połowie lat 30. XX wieku. Praca przygotowawcza trwała nie jeden rok: należało zebrać środki, głównie własnymi siłami. Ponieważ główną powierzchnię otrzyma czytelnia „Proświty”, jej wkład musi być najznaczniejszy: jak najwięcej koncertów (tutaj pomoże i rodzona córka, która ma przepiękny głos), przedstawień (dopomogą najbardziej zagorzali amatorzy sceny – Bohdan Zadorożnyj, Osyp Łebiszczak, Osyp Liwacz), coś da spółdzielnia „Jedność”, „Kasa Stefczyka”, Centrala „Proświty”, brat Osyp, hrabia Komorowski. Nawiasem mówiąc, dachówkę po niższej cenie sprzedała spółdzielnia „Przyszłość” z Kornałowic,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dzisiejszej komunistycznej władzy Moskwy przeciwko narodowi ukraińskiemu. Mapa śmierci Specjaliści Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda oraz Instytutu Demografii i Badań Społecznych im. M. Ptuchy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy na smutną datę przygotowali doprawdy poruszający dokument — elektroniczny Atlas Hołodomoru. Przed jego opublikowaniem profesor Serhij Płochij (USA) oraz Natalia Lewczuk (Ukraina), którzy brali udział w jego przygotowaniu, spotkali się z dziennikarzami i opowiedzieli o przeprowadzonej pracy. Podzielili się wnioskami dotyczącymi liczby strat ludzkich w różnych regionach Ukrainy podczas Hołodomoru, co do których do dziś toczą się spory badaczy, przedstawicieli różnych metod naukowych. Wykorzystując metodę rekonstrukcji demograficznej, opierając się na ocalałych dokumentach archiwalnych, naukowcy twierdzą, że najwięcej ofiar głodowej śmierci przypadło na najbardziej urodzajne regiony Ukrainy — Kijowszczyznę i Charkowszczyznę. Ogólna liczba strat wynosi co najmniej 4 miliony ludzi, wśród których duży odsetek stanowią dzieci. Jednak kropkę w ostatecznym podliczeniu ofiar Hołodomoru lat 1932—1933 stawiać jeszcze za wcześnie. Mapa śmierci narodu ukraińskiego została opublikowana w wydaniu specjalnym gazety “Uriadowyj kurjer”. Społeczność Połtawszczyzny uczciła pamięć ofiar Hołodomoru-Ludobójstwa Z okazji 80. rocznicy Hołodomoru-Ludobójstwa siły patriotyczne Połtawszczyzny utworzyły obwodowy komitet społeczny ds. uczczenia pamięci milionów ofiar niewinnie uśmierconych przez reżim komunistyczny Ukraińców. Wśród fundatorów są nie tylko wiodące partie opozycyjne (Wszechukraińskie Zjednoczenie “Batkiwszczyna”, “Za Ukrainę!”, “Swoboda”, “UDAR”), ale także szereg organizacji społecznych — Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta”, “Płast”, “Mołoda Proświta”, “Ukraińska sprawa” i inne. Tradycyjnie wśród organizatorów znajduje się Połtawska eparchia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Do komitetu organizacyjnego weszli także opozycyjni deputowani ludowi Wałerij Hołowko, Jurij Bubłyk, deputowany rady obwodowej Petro Worona oraz asystent-konsultant przewodniczącego komisji parlamentarnej ds. kultury i duchowości W. Kyryłenki Ołeh Pustowhar. Koordynatorem wybrano przewodniczącego krajowego towarzystwa “Proświta”, deputowanego ludowego kilku kadencji Mykołę Kulczynskiego. W odezwie do mieszkańców Połtawszczyzny komitet organizacyjny wezwał do strzeżenia jak źrenicy oka ukraińskiej państwowości przed zakusami Moskwy. “Straszne zjawisko ludobójstwa, urządzone przez Kreml, stało się możliwe przez klęskę zmagań wyzwoleńczych lat 1917—22, — podkreślono w niej. — Jeden z najstraszniejszych skutków hołodomoru 1932—33 lat — wyniszczenie przez moskiewskich bolszewików elity narodowej. Jakie państwo bez elity narodowej i idei, obserwujemy przez dwie dekady”. Działania na rzecz uczczenia ofiar Hołodomoru rozpoczęły się 22 listopada. Krajowa “Proświta” przeprowadziła tematyczną wystawę obrazów w Połtawskim salonie artystycznym, w której wziął udział zasłużony artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk. Następnego dnia przy znaku pamięci ofiar Hołodomoru na terenie cerkwi Świętej Pokrowy UKP Patriarchatu Kijowskiego jej proboszcz Mykołaj Chrapacz odprawił panichidę. Aktywiści organizacji społecznych Łubieńszczyzny wzięli udział w działaniach przy Kurhanie Boleści w pobliżu Monasteru Mgarskiego. Pamięć ofiar ludobójstwa uczczono we wszystkich centrach rejonowych Połtawszczyzny. Główną akcją obwodową stał się przegląd wideokroniki, minuta ciszy i obywatelska panichida przy kompleksie “Złote miasto” oraz tradycyjny żałobny pochód do Soboru Zaśnięcia Matki Bożej. W głównej świątyni katedralnej Patriarchatu Kijowskiego arcybiskup Fedir odprawił panichidę. A wieczorem nieobojętni mieszkańcy Połtawy zapalili świecę pamięci ofiar Hołodomoru-Ludobójstwa. Press-centrum Połtawskiego oddziału obwodowego towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki
Машинний переклад
21—23 listopada Ukraina i cały cywilizowany świat czcili pamięć ofiar Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców w latach 1932—1933. Ceremonie żałobne, zainicjowane przez społeczeństwo, odbyły się we wszystkich miastach i wsiach. 23 listopada tysiące ludzi zebrało się w Kijowie przy Narodowym Muzeum „Memoriał pamięci ofiar hołodomorów na Ukrainie”. Pochód żałobny rozpoczął się od stacji metra „Arsełalna” w kierunku Memoriału. Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Filaret odprawił panichidę za zmarłych, po czym ogłoszono minutę ciszy. Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Słowo badaczy Przez dwa dni, od 21 do 22 listopada, w Kijowie wymieniali się wynikami swoich badań i dyskutowali naukowcy — badacze Hołodomoru na Ukrainie na Międzynarodowym sympozjum naukowym, które otwarto z okazji smutnej 80. rocznicy. Jego temat: „Hołodomor 1932—1933 lat na Ukrainie: historia i pamięć”. W pracy sympozjum wzięli udział przedstawiciele Instytutu Filozofii im. Skoworody oraz Instytutu Historii Ukrainy, a także uniwersytetów Ukrainy („Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Lwowski Narodowy Uniwersytet im. I. Franki), Kanady (uniwersytety Trent, Alberta, Quebec), USA (Uniwersytet Harvarda), Polski (Uniwersytet Wrocławski), Francji (Katolicki Uniwersytet Wyższej Edukacji), Łotwy (Uniwersytet Łotewski), Izraela (Uniwersytet Jerozolimski) oraz szeregu krajowych i zagranicznych organizacji społecznych i instytucji, w szczególności Społecznego komitetu ds. uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru, Centrum badań ruchu wyzwoleńczego, Ogólnoukraińskiego centrum badań Holokaustu „Tkuma”, wydawnictwa „Ukraińska encyklopedia” im. M. Bażana, Zachodnioaustralijskiego muzeum morskiego z Australii, Narodowego centrum badań naukowych z Francji i inni. W trakcie niezwykle nasyconej pracy sympozjum odbyło się sześć sesji pod tematami „Polityczne, społeczne wymiary”, „Źródła historyczne i ich interpretacje”, „Dyskusje historyków”, „Ludobójstwo: aspekty prawne”, „Pamięć i kultura pamięci”, prezentacja nowych centrów akademickich/programów badania Hołodomoru. W ramach sympozjum uczestnicy mieli możliwość obejrzenia międzynarodowych wystaw: europejskiej pamięci i sumienia „Totalitaryzm w Europie: faszyzm — nazizm — komunizm” oraz „Straceni głodem: Ludobójstwo Ukraińców” z kolekcji Morgana Williamsa. Autorytatywni naukowcy i przedstawiciele społeczeństwa, opierając się na swoich gruntownych badaniach, byli jednomyślni w ocenie hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933: to okrutna zaplanowana akcja to- Włoska strona internetowa W ramach rzymskiego tygodnia pamięci ofiar Hołodomoru rozpoczęła pracę strona www.holodomor.it w języku włoskim, którą stworzyło Chrześcijańskie towarzystwo Ukraińców Włoch we współpracy z międzynarodowym centrum praw człowieka „Temida”. Jest ona poświęcona 80. rocznicy głodu lat 30. XX wieku na Ukrainie. Na stronie wyłożono materiały o ludobójstwie naszego narodu, dokumenty różnych instytucji, w szczególności NKWD, publikacje, fotografie i wideoreportaże, program wydarzeń tygodnia pamięci, elektroniczną wersję wystawy Międzynarodowej fundacji charytatywnej „Ukraina 3000” „Straceni głodem: nieznane Ludobójstwo Ukraińców”. Teraz przez Internet Włosi, w kraju których pracuje i mieszka najliczniejsza ukraińska diaspora Europy Zachodniej, będą mogli bliżej zapoznać się z tragicznym losem Ukraińców w czasach istnienia Związku Sowieckiego. Wyznanie Kliczki Na Ukrainie, która była pod władzą Moskwy, praktycznie nie ma żadnej rodziny, która nie przeżyłaby koszmaru 1933 roku. Po nabożeństwie w intencji ofiar Hołodomoru lider partii parlamentarnej „Udar” Witalij Kliczko po raz pierwszy opowiedział dziennikarzom o strasznych czasach w jego rodzinie. O tym swego czasu opowiedziała mu babcia Jewdokija Pyłypiwna. Wspominała, jak z siostrami, będąc małymi, zbierały trawę-ślaz, żeby przeżyć, i jak krzyczała-rozpaczała ich mama, kiedy oddziały aprowizacyjne razem z miejscowymi aktywistami zabierały ostatnie ziarno. W rodzinie babci było ośmioro dzieci, a w tę straszną zimę jej rodzice i wszyscy bracia, siostry zmarli. „To koszmar działo się na Czerkaszczyźnie — powiedział Witalij Kliczko — w centrum szczodrej na zbiory rolniczej Ukrainy. Jeszcze niedawno o tym nie pisano w historii, bo chciano zatrzeć pamięć o naszych bliskich, o naszym rodzie, wsiach i miastach, które wtedy wykosiła śmierć. Dlatego naszym obowiązkiem jest pamiętać. I naszym obowiązkiem jako polityków jest wyciągnąć wnioski z tej strasznej tragedii”.
Машинний переклад
Wieloletnią pracą ten artysta ukształtował swój oryginalny styl twórczy, który wyróżnia go spośród kolegów-artystów nie tylko dlatego, że znalazł własną technikę malowania na płótnie. Jego dziełom właściwe są romantyczny patos, zdumiewająca wyrazistość, głęboka ukraińska natchniona emocjonalność i prawda życia. Stało się to ważkim rezultatem prawdziwie nowatorskich, formalno-plastycznych, obrazowo-treściowych odkryć we współczesnym malarstwie sztalugowym. Stąd jego wyrafinowana poetyka i plastyka w pojmowaniu specyfiki narodowej, integralność i ważkość napełnionych wewnętrznym dramatyzmem obrazów. Po naszym pierwszym spotkaniu na wystawie artysta zaprosił mnie do swojej pracowni, gdzie wspominaliśmy nie tylko małą ojczyznę, ale rozmawialiśmy też o jego twórczości. — Zazwyczaj chłopcy ze wsi zostają traktorzystami, szoferami, zootechnikami, a tutaj — artysta. Jak odnieśli się do tego mieszkańcy wsi? — Od trzeciej klasy nazywano mnie artystą. Czegoś drwiącego od mieszkańców wsi nie słyszałem. Za plecami może ktoś i mówił, ale ja tego nie słyszałem i nie chciałem wiedzieć. Wtedy nie było takich czasów. To teraz ludzie stali się nieczuli duszą i wrogo do siebie nastawieni. Bo uczyniła ich takimi niesprawiedliwość — biedni i bogaci, zapewne, zawsze będą w stanie wzajemnego przeciwstawienia. — Czy rodzice wspierali Pana w wyborze Pana drogi życiowej? 23 listopada w Dniu pamięci ofiar Hołodomorów ukraińska telewizja sumiennie podeszła do swojej ramówki. Kanały centralne kilkakrotnie włączały orędzie Prezydenta Ukrainy z okazji żałobnej daty, Pierwszy Narodowy pokazał filmy dokumentalne własnej produkcji o Hołodomorze, „5 kanał” przeprowadził telemaraton „Hołodomor — ludobójstwo narodu ukraińskiego”, poświęcony 80. rocznicy Hołodomoru 1932—1933 lat. Niespodzianką było zobaczenie długiej dyskusji na temat rocznicy Hołodomoru na kanale Euronews i tym podobne. Chyba wszyscy już wiedzą, że na ukraińskich kanałach telewizyjnych w ostatnich latach pojawiła się trady— Rodzice zawsze wspierali mnie w pragnieniu zostania artystą. Chociaż wtedy nie było żadnej możliwości, by wysłać mnie na naukę. Woziła mnie mama jako małego do Krzywego Rogu do ciotki Juli, żeby ta pomogła wyuczyć się na artystę. Ale nic z tego wtedy nie wyszło. Było mi nawet przykro, że moja chrzestna nie chciała mi pomóc, ale kiedy stałem się starszy, zrozumiałem, jak niewiele od niej zależało. Wtedy też wybaczyłem. Rodzice robili wszystko, co mogli. Ojciec mój to prosty mechanizator, pracował w sowchozie. Mama przez ćwierć wieku przodująca bryadzistka w kołchozie, miała normę 3 ha buraków i 3 ha kukurydzy. Z mamą i my chodziliśmy rwać te przeklęte Czernice Wałerij Franczuk z żoną Poliną (z lewej) na otwarciu wystawy „Rozkołysane dzwony pamięci”
Машинний переклад
Miałem szczęście spotkać się ze swoim krajanem — znanym malarzem Walerym FRANCZUKIEM. Pochodzimy z obwodu chmielnickiego, który słynie z utalentowanych ludzi, wspaniałej historii i czarującej przyrody. To z jego małej ojczyzny, wsi Zielona, bierze początek dziwna ze względu na swoje źródła i nazwę rzeka Chomora. Płynie ona niewielkim strumykiem przez wieś Waśkiwczyki, do której chodził do szkoły Walery Aleksandrowicz. I tak jak ta rzeka, przepływając ze wsi do wsi, żywi i daje życie wszystkiemu, tak korzenie rodzinnej ziemi żywią talent Walerego FRANCZUKA. buraki. W sumie nas, dzieci, u mamy jest pięcioro. Pamiętam, kiedy wspominała swoją mamę, to zawsze podkreślała, że wdałem się w Orłowskich. To nazwisko mojej babci Tekli. Ich rodzina była rzemieślnicza, mieszkała w Kuczmaniwce, szanowali ją współmieszkańcy. Nie zastałem babci żywej, zmarła podczas trzeciego wielkiego głodu, w 1947 roku. Obecnie mama skończyła 95 lat. Mieszka ze starszym synem Piotrem, ale na lato brat zabiera mamę do Zielonej, żeby pomieszkała w swoim domu, pooddychała świeżym powietrzem, nasyconym kwieciem starej jabłoni. To jej ojciec, a mój dziadek Bronisław Stepanowycz Kobylański posadził te drzewa jeszcze przed wojną. Chociaż ile mieli kłopotu przez te jabłonie i grusze z powodu podatków. Jednak nie ścięli, a uchronili je dla nas, dzieci. — Pewnie nie od razu stał się Pan tym Franczukiem, którego teraz znamy. Ma Pan swój sekret sukcesu? — W naszym zawodzie tylko pełne oddanie daje szansę na sukces. Pomaga mi wiara w Boga, wiara w Ukrainę. Nią żyję i dla swojej ukraińskiej ziemi pracuję. Oto i cały sekret! — Jednym z wiodących tematów Pana twórczości jest Wielki Głód. Dlaczego? — Ja, dzięki Bogu, nie poczułem oddechu głodowej śmierci, ale moi starsi bracia musieli zaznać smaku zmarzniętych kołchozowych ziemniaków, które wydobywali w polu, aby przeżyć. Żeby pisać obrazy, trzeba przepuścić przez siebie te wydarzenia, poczuć je. O wielkim głodzie opowiedziała mi mama. Od dzieciństwa wiedziałem o tej strasznej tragedii, która nie ominęła nikogo także w naszej wsi. Wspomina mama: „Nasza rodzina przeżyła dzięki dobrej duszy nauczycielki. Mój ojciec u niej dorabiał, to ona dała mu otręby i prosiła, żeby nie gotować, a namaczać w wodzie i tak jeść, żeby niczym nie wzbudzić podejrzeń u wiejskich aktywistów-morderców. Z młodej zielonej pszenicy, którą ojciec nie wiadomo jak zdobywał, zaparzali kleistą masę i tak się ratowali”. Od tych wspomnień zaparło mi dech w piersiach, nie mogłem słowa powiedzieć. Matka siedziała cicho, a z oczu kapały łzy. O tym trzeba krzyczeć na cały świat. Wielu próbuje tworzyć na ten temat, ale nie wszyscy wytrzymują. Nie mogą, bo jest to nieznośnie trudne psychicznie. Swój cykl „Rozkołysane dzwony pamięci”, poświęcony świetlanej pamięci ofiar wielkich głodów z lat 1921—1923, 1932—1933, 1946—1947, stworzyłem, żeby ludzie pamiętali. Bo ten, kto pamięta, będzie żył w dniu jutrzejszym. 72 utwory podarowałem Narodowemu Muzeum Memoriałowi Pamięci Ofiar Wielkich Głodów w Ukrainie. Na 80. rocznicę wielkiego głodu-ludobójstwa w Ukrainie 1932—1933 r. 9 listopada 2013 r. w Muzeum Literatury otwarto moją wystawę „Rozkołysane dzwony pamięci”. A ręczniki na pamiątkę 22-go — w Połtawie na 80. rocznicę również otwarto wystawę moich utworów z tego cyklu. A w następnym, 2014 roku, planuję w krajach Europy wystawić moje obrazy z tego samego cyklu. — Czego życzy Pan młodzieży? — Pamiętać i szanować swoje, rodzinne: ziemię, na której się urodziłeś, język i historię naszego narodu. Trzeba mieć ludzką godność. Długo i poważnie uczyć się życia, i co najważniejsze — znaleźć siebie w tym świecie. Nie poddawać się cudzoziemskim wpływom, bo każdy człowiek jest osobowością niepowtarzalną, ze swoim widzeniem, talentem i bezgranicznym wszechświatem. I my, Ukraińcy, mamy takie samo prawo być samowystarczalni i szczęśliwi, jak i reszta europejskich narodów. Rozmawiała Ołena MACZULSKA, studentka Uniwersytetu „Ukraina” W pamięć o ofiarach
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
tradycja uczczenia tej czy innej daty zmienionym logotypem. W Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru przy logotypach niektórych kanałów pojawiła się świeca. W ten sposób uczczono niewinnie zamordowanych: Pierwszy Narodowy wraz ze swoją międzynarodową wersją, Tonis, KRT, telekanał „Kijów”, ZIK, TVi, M1, M2, kanał Nowyny 24, telekanał „112 Ukraina”. „Nowy Kanał” miał ciemny znaczek zamiast zwykłego zielonego, a w ramówce wielu kanałów było zauważalnie mniej programów rozrywkowych. Ale, niestety, rozrywka nie zniknęła w pełni z ekranów w ten dzień żałoby. TET, ICTV, STB, QTB, 1+1 międzynarodowy, telekanał „Gamma” oraz szereg innych kanałów tematycznych obfitowały w programy rozrywkowe i komedie. Wygląda na to, że dla niektórych mediów dni żałoby nie mają znaczenia, podobnie jak to, kto właściwie konsumuje ich produkt. Państwo powinno dokładniej kontrolować nadawców, którzy ignorują dekrety Prezydenta oraz dni żałoby narodu ukraińskiego.
Inf. własna.
Машинний переклад
Wadym PEPA, pisarz, laureat Literacko-Artystycznej Nagrody im. I. S. Neczuja-Lewyckiego. Dla współczucia ludzkiemu cierpieniu nie istnieją granice. W USA, podobnie jak w Rosji, a nawet w Ukrainie, na wyższych szczeblach władzy są tacy, którzy negują satanistyczną zbrodnię Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932—1933. Ale obłąkani możnowładcy to nie cały świat. W USA cierpieniami Ukraińców przejął się James Mace, potomek ocalałej garstki indiańskiego plemienia Czirokezów. Jego naród przeszedł zgubną „drogę łez”. Lecz mimo wszelkich przeciwności syn wyzutych z praw aborygenów kontynentu amerykańskiego zdobył wykształcenie, został magistrem, pracował jako asystent znanego badacza tragicznego okresu ukraińskiej historii Roberta Conquest’a, obronił w 1981 roku na Uniwersytecie Michigan pracę doktorską „Komunizm i dylematy wyzwolenia narodowego: komunizm narodowy w radzieckiej Ukrainie 1918—1933”, domagał się uznania Hołodomoru za ludobójstwo Ukraińców jeszcze wtedy, gdy w Związku Radzieckim nikt nie śmiał uronić słowa o tej niesłychanej zbrodni. Głos prawdziwych sądów został usłyszany na wszystkich kontynentach kuli ziemskiej. Echo światowego współodczuwania było odczuwalne 21 października w Kijowie, w sali Narodowej Opery Ukrainy. Mykoła CYMBALIUK. S. Courtois jest profesorem katolickiego instytutu wyższych studiów w niewielkim miasteczku na zachodnim wybrzeżu Francji. Prowadzi on jedyny we Francji kurs naukowy poświęcony komunizmowi. Oprócz pracy dydaktycznej kieruje laboratorium naukowym „Kultury i społeczeństwa w Europie” Narodowego Centrum Badań Naukowych (jest to coś w rodzaju naszej Narodowej Akademii Nauk). A ponadto redaguje czasopismo poświęcone tej tematyce, a także stworzył i redaguje serię tematyczną „Demokracja czy totalitaryzm?”, w której ukazało się już kilkadziesiąt książek. Kiedy opublikowano „Czarną księgę komunizmu”, we Francji podniosła się burza brutalnej i szalonej krytyki. „Pamięć i uczczenie ofiar Hołodomoru-ludobójstwa 1932—1933 r. są potrzebne dzisiaj Ukrainie dla przywrócenia sprawiedliwości historycznej, oczyszczenia i uszlachetnienia naszych dusz, myśli i świadomości, dla podniesienia godności narodowej narodu ukraińskiego i państwa oraz integrowania ich ze wspólnotą europejską”. Petro CZERNEHA, kierownik katedry etnologii i krajoznawstwa Instytutu Edukacji Historycznej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, doktor nauk historycznych, profesor („Słowo Proświty”, numer 46). Zanim ze sceny popłynęły żałobne melodie anglojęzycznych recytatywów, wzruszające słowo pożegnalne wybrzmiało z ust Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Swój stosunek do przerażającej zbrodni w historii ludzkości wyraził światowej sławy historyk, profesor Stéphane Courtois, autor wydania badawczego o wymownym tytule „Czarna księga komunizmu”. Od społeczności ukraińskiej w Australii pokłoniła się pamięci zamęczonych przez NKWD Marie Ficarra, członkini parlamentu i rządu Nowej Południowej Walii. Z przemówieniami wystąpili Iwan Wasiunyk, współkoordynator Społecznego Komitetu ds. Uczczenia Pamięci Ofiar Hołodomoru-ludobójstwa 1932—1933 r. w Ukrainie, oraz Jewhen Swerstiuk, wieloletni więzień radzieckich łagrów, uczestnik grupy inicjatywnej „Pierwszego grudnia”. Po wystąpieniach odbyła się premiera opery „Czerwona ziemia. Głód”. Jest to owoc natchnionej pracy Wirki Baleya, znanego amerykańskiego kompozytora ukraińskiego pochodzenia, dyrygenta i pianisty, laureata prestiżowych amerykańskich nagród — nagród Grammy oraz Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury, a przede wszystkim — Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki za znaczący wkład w rozwój muzyki ukraińskiej i jej rozpowszechnianie na świecie. Autorem libretta jest członek Nowojorskiej Grupy Poetów Bohdan Bojczuk, redaktor czasopisma literackiego „Suczasnist” i współredaktor, wraz z Bohdanem Rubczakiem, antologii współczesnej poezji ukraińskiej „Koordynaty”. Wykonawcy to utalentowani śpiewacy operowi Marie Plett, Todd Fitzpatrick, John Dykers, Eric Brenner. Ze strony ukraińskiej dołączyli Chór Kameralny „Kijów” i Narodowy Zespół Solistów „Kijowska Kamerata”. Reżyserem-inscenizatorem jest artysta ludowy Ukrainy Wasyl Wowkun. Scenografia artysty ludowego Ukrainy Tadeja Ryndzaka. Utwór o głębokiej treści filozoficznej i szekspirowskim tragicznym brzmieniu — zauważyli specjaliści po obejrzeniu spektakli w Las Vegas i Nowym Jorku. Sceniczne wcielenie w stolicy Ukrainy zachwyca. Ból przeżyty przez ukraińskich chłopów niosą współczesnym tragiczne melodie. Muzyka budzi w sercach obecnych gorzkie odczucia niewysłowionych okropności, których doświadczył jeden z
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
tyki. Wielu domagało się dymisji Courtois ze stanowiska kierownika laboratorium. Francji, która w przeważającej większości do dziś nie wierzy w koszmar lat 1932—1933 w Ukrainie, nawet teraz trudno zgodzić się z opinią profesora, którą podchwycili naukowcy i media: „Śmierć z głodu ukraińskiego dziecka równa się śmierci z głodu żydowskiego dziecka w warszawskim getcie”. Szczególne oburzenie wśród francuskiej lewicy w „Czarnej księdze komunizmu” wywołały dwa twierdzenia naukowców. Pierwsze: Stalin, który przez wiele lat stał na czele zbrodniczego reżimu represyjnego, nie był pierwszy — był jedynie uczniem i kontynuatorem idei oraz praktyk Lenina. Próby Nikity Chruszczowa podczas XX zjazdu KPZR, by potępić Stalina i „wybielić” Lenina na tle niepodważalnych faktów i dokumentów, o których doskonale wiedział, wydają się obłudą. Autorzy jednoznacznie dowodzą: Lenin był inicjatorem wprowadzenia masowego terroru. Stąd wynika druga główna myśl: możemy i musimy porównywać zbrodnie komunizmu ze zbrodniami nazistów. Jest to coś, czego francuskie społeczeństwo nie przyjmowało, było to dla niego nowe. Istnieje tego wyjaśnienie: w krajach Zachodu, przede wszystkim we Francji, partia komunistyczna jest siłą parlamentarną i dość wpływową. Przez dziesiątki lat francuscy komuniści propagowali swoją partię i podkreślali, że zbrodniarzami są właśnie naziści, a nie komuniści. Na ich korzyść przemawiały też ogromne, niesłychane tragedie, które zostały sprowokowane i dokonane przez nazistów, zwłaszcza te związane z deportacją Żydów. Dlatego wielu Europejczyków do dziś odmawia dostrzegania w działaniach reżimów komunistycznych zbrodniczej istoty. Ale wraz z wydaniem „Czarnej księgi komunizmu”, gdzie przemawiają nie emocje, a fakty i dokumenty, zaprzeczanie temu jest po prostu niemożliwe. Mimo to autorom nawet teraz nie jest łatwo kontynuować badania nad zbrodniami komunizmu. Stéphane Courtois przytoczył przykład. Kilka lat temu uniwersytecki profesor historii współczesnej, komunista, stworzył stronę w Internecie poświęconą Wielkiemu Głodowi w Ukrainie. I na tej stronie bardzo szczegółowo wyjaśnia, że w Ukrainie nigdy nie było głodu w latach 1932—1933 (nawet nie Hołodomoru!). Uzasadnia to dokumentami archiwalnymi MSZ Francji. W szczególności notatkami służbowymi francuskich urzędników i dyplomatów. Pewien polityk, Édouard Herriot, który latem 1933 r. na zaproszenie bolszewickiego rządu przybył do Ukrainy z oficjalną wizytą, twierdził, że nie zobaczył żadnego głodu w Ukrainie. Nawet opublikował książkę o swojej podróży do Ukrainy, w której przekonywał: głodu nie ma. Jednym z argumentów było potwierdzenie tego przez „wszechrosyjskiego starostę” Kalinina. Dezinformacja wyszła na jaw w prosty sposób. Badacze odnaleźli w latach 90. w sowieckim archiwum raport o tej podróży — dokument NKWD. Mowa była w nim o pomyślnie przeprowadzonej operacji specjalnej mającej na celu zorganizowanie wizyty francuskiej delegacji. Okazuje się, że Herriot wraz z innymi Francuzami miał odwiedzić jeden z ukraińskich kołchozów. Zgodnie z opracowanym planem NKWD przywiozło do tej wsi żywność z Kijowa. A rolę „chłopów” mieli odgrywać przebrani funkcjonariusze NKWD. O tym wszystkim opowiada wspomniany raport. Ale ponieważ oficjalna wizyta delegacji odbywała się z opóźnieniem, odwiedziny w kołchozie anulowano, a żywność i pracowników-„chłopów” odesłano z powrotem do Kijowa. Podobne akcje propagandowe dla Moskwy, jak świadczą dokumenty, były zwykłą praktyką. Jeśli chodzi o profesora, właściciela antyhołodomorowej strony internetowej, to nie odpowiedział on nic. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka największych narodów Europy. Słowa w języku angielskim wbijają się w pamięć jako symbole upamiętniające miliony rolników, pracujących ludzi, pracusiów, straconych sztucznie zorganizowanym głodem. Dla ukraińskich słuchaczy były napisy nad sceną. I pojawia się pewność, że zbrodnicze jest na wieki przeklęte i potępione. Sprawcy i wykonawcy ludobójstwa oraz ich naśladowcy z pewnością zostaną wyrzuceni na śmietnik historii. Z tego powodu Stéphane Courtois wyraził ubolewanie, że przeważająca większość Francuzów do dziś przebywa w atmosferze zdezinformowanego społeczeństwa. Trzeba zaznaczyć: we Francji istnieje prawo potępiające negacjonistów — ludzi, którzy zaprzeczają zbrodniom nazistów. Ale nie ma prawa potępiającego zaprzeczanie zbrodniom komunistów. Francuski profesor uważa, że problem zbrodniczej istoty komunizmu dotyczy zarówno Ukraińców, jak i Francuzów. „Ponieważ Ukraina żyła pod reżimem komunistów — mówi — a we Francji była największa frakcja komunistyczna. Dlatego mieliśmy podobne, choć nieporównywalne problemy”. „Czarna księga komunizmu” rozeszła się po świecie i ku zdziwieniu naukowców odniosła ogromny sukces. Nad przygotowaniem wydania pracował niewielki zespół historyków — kilku Francuzów, Polaków i Czechów. Nie przypuszczali, że ich praca zyska tak szeroki rozgłos i wywoła wielkie zainteresowanie opinii publicznej. Tylko we Francji pierwszy nakład wyniósł 250 tys. egzemplarzy, we Włoszech — 300 tys., w Niemczech — około 300 tys., nie mniejsze nakłady były we wszystkich krajach Europy Wschodniej, Ameryki… Dlaczego wywołała takie zainteresowanie? Prawdopodobnie dlatego, że była to pierwsza książka poświęcona takiemu rozmachowi zbrodniczej istoty komunizmu na całym świecie. Tam, gdzie komunizm był u władzy, i nawet tam, gdzie nie był. Ponieważ komunizm był ideologią i praktyką o światowej skali, nawet tam, gdzie nie udało mu się dojść do władzy, pozostawił po sobie straszliwe zbrodnie. Przygotowanie książki nie obyło się bez trudności. Potrzebne były dokumenty archiwalne, świadectwa naocznych świadków. Kiedy komuniści byli u władzy, wszystkie informacje były utajnione. Nawet w 1995 roku, kiedy rozpoczęto pracę nad książką, archiwa Rosji i pozostałych krajów byłego Związku Sowieckiego były szczelnie zamknięte. Jeśli chodzi o Kubę, Chiny, Koreę, Wietnam, to one do dziś są poza zasięgiem. Jednak autorom udało się odnaleźć, zbadać i wykorzystać duży zbiór dokumentów archiwalnych wielu nie tylko postkomunistycznych krajów. W Kijowie, w dniu świętego archanioła Michała, w przeddzień obchodów 80. rocznicy Hołodomoru-Ludobójstwa w Ukrainie, w Narodowym Związku Pisarzy odbyła się prezentacja wydania „Czarnej księgi komunizmu”. Inicjatorem jej powstania i jednym z autorów jest profesor Stéphane Courtois. Należy on do tych francuskich historyków, którzy wyraźnie i jasno stwierdzili: Głód w Ukrainie w latach 1932—1933 był ludobójstwem. Do dziś opublikował wraz z tłumaczeniami około 80 prac. Tylko „Czarna księga komunizmu” została przetłumaczona na 26 języków, teraz także na ukraiński. Wydanie ukazało się nakładem lwowskiego wydawnictwa.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
odbyło się 23 maja. Fakt o historycznym znaczeniu: po 250 latach podległości Ukraina przygotowywała się do zawarcia pokoju z niedawnym ciemiężycielem. Ceremonia otwarcia była urządzona skromnie. W budynku Centralnej Rady ustawiono dwa stoły. Przy jednym zasiadła delegacja ukraińska, przy drugim — rosyjska. Wśród bolszewickich ekspertów było niemało byłych urzędników jeszcze z czasów carskich. Lecz najbardziej dziwnym było to, że Moskwę reprezentowali rumuński Bułgar Rakowski i Ukrainiec Manuilski; właśnie tych ludzi przysłał moskiewski rząd, aby podkreślić swoją „internacjonalność”. Pierwsze posiedzenie było krótkie: w pełnomocnictwach rosyjskich delegatów (podpisanych przez Lenina) nie widniały konkretne polecenia. Powiedziano „dla prowadzenia negocjacji z Państwem Ukraińskim o zawarciu traktatu”. Trzeba było czekać, aż z Moskwy przyślą inne papiery. Na zakwaterowanie delegacji bolszewickiej przeznaczono hotel „Marsyl” (drugiej, jeśli nie trzeciej kategorii, taki, gdzie zazwyczaj znajdują sobie schronienie wesołe dziewczęta i ich kawalerowie). Z tego powodu jeden z członków delegacji w liście do Moskwy, którego kopię posiadał nasz wywiad, nazwał to pomieszczenie słowem burdel, nie biorąc go w cudzysłów i upatrując w przeznaczeniu dla bolszewickich dyplomatów takiego hotelu jakąś celową zniewagę. Ale znaleźć w ówczesnym przepełnionym Kijowie 30—40 wolnych pokoi było trudno. Kiedy nasze służby specjalne znajdowały ślady bolszewickiej agitacji prowadzonej przez członków misji negocjacyjnej, „straż państwowa” dosłownie nie dawała im spokoju: w hotelu przeprowadzano rewizje, agitatorów chwytano na gorącym uczynku. Sypały się skargi, w MSZ obowiązkowo zjawiał się Manuilski, trzeba było przepraszać (a jutro wszystko zaczynało się od nowa). Tymczasem na negocjacjach trwały spory zarówno w kwestiach formalnych, jak i zasadniczych. Wreszcie 12 czerwca podpisano wstępne porozumienie, w sześciu punktach którego mowa była o zaprzestaniu działań wojennych przez obie strony; o zezwoleniu obywatelom obu państw na swobodny powrót do ojczyzny; o organizacji na zasadach wzajemności konsulatów w obu państwach; o zwrocie Ukrainie kolejowego taboru ruchomego, zagarniętego przez Rosję podczas wojny;
Машинний переклад
Zwycięstwo Rosji w I wojnie światowej wydawało się wielu Ukraińcom przesłanką ostatecznego rozgromienia ruchu narodowego i utrwalenia narodu na prawach masy etnograficznej, obiektu rusyfikacji. Trzeba było pokładać nadzieje w klęsce północno-wschodniego potwora — tak, jak pokładali w tym nadzieje również rosyjscy bolszewicy. Taki zbieg interesów (nie wymyślony przez kogoś dla siebie, a uwarunkowany obiektywnym biegiem historii) w dalszej perspektywie przyniósł wiele nieszczęść Ukrainie. Bizantyjsko-ordyński „komunizm” odzwierciedlał odwieczną niedemokratyczność nieszczęsnej Rosji, jednocześnie hojnie ozdobionej błyskotliwymi osiągnięciami kultury imperialnej w literaturze i sztuce (podobnie do niewolniczego Cesarstwa Rzymskiego). Na tym tle bierna rusyfikacja i aktywne janczarstwo zagrażały kulturze i samemu istnieniu Ukraińców. Stalin i jego moskiewscy oraz kijowscy pachołkowie odnowili imperialny paradygmat w ZSRR, wzmacniając go systemową polityką etnicznego kanibalizmu Ukraińców. Jednocześnie wierni reżimowi „chochoły” swobodnie zajmowali najwyższe stanowiska zarówno przed 1917 rokiem, jak i po nim. Rzym, ogólnie rzecz biorąc, nie dawał pola cudzoziemcom, natomiast Imperium Osmańskie otwierało szerokie horyzonty wojskowym i cywilnym janczarom. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Wolność — to stan umysłu. Mahatma Gandhi. 1. W Austrii na początku ubiegłego wieku uformował się z ukraińskich emigrantów z Naddnieprza „Związek Wyzwolenia Ukrainy”, który postawił sobie za cel wykorzystanie wojny, aby doprowadzić do założenia samodzielnego państwa ukraińskiego. Związek został uznany przez Austrię i Niemcy (a z czasem Turcję i Bułgarię) za stronę walczącą i przedstawicielstwo dyplomatyczne przyszłej Ukrainy. Aktywiści ZWU zwrócili uwagę także na jeńców-rodaków: rozpoczęli pracę, aby oświecić ich, nauczyć czytać i pisać, nauczyć rzemiosła, a co najważniejsze — uczynić świadomymi Ukraińcami, otwierając oczy na to, kim są, czyimi synami. Była to ogromna praca, aby jeńcy przynieśli do domu nie tylko wiedzę, ale i świadomość narodową. Emigranci-galicjanie dali dla tej sprawy doświadczonych nauczycieli i instruktorów. Austria i Niemcy pozwoliły Ukraińcom na specjalne obozy, gdzie były szkoły, kursy, warsztaty, cerkwie, teatry, biblioteki, kluby, gazety itd. O bezinteresowności takiej idylli nie będziemy mówić: kraje zachodnie miały swój interes (osłabienie Rosji), który zbiegał się z dążeniami tej części ukraińskiego ludu, która obstawała przy utworzeniu samodzielnego państwa. Ukraińscy emigranci po wybuchu I wojny światowej podjęli próby organizacji legionów narodowych; młodzież z entuzjazmem zapisywała się do „Ukraińskich Strzelców Siczowych”, ale rząd austriacki odnosił się do tego powściągliwie i pozwolił na sformowanie zaledwie dwóch-trzech batalionów. Jednocześnie pamiętajmy, że zawiązała się w Wiedniu grupa ukraińskich „socjalistów-rewolucjonistów”, która pozostawała na usługach austriackiego sztabu generalnego i swoimi nieodpowiedzialnymi czynami mogła wyrządzić wiele szkód. Coś podobnego w rozkładzie planów i sił widzimy także po wybuchu II wojny światowej. Hitler był totalitarnym sobowtórem Stalina, co nadawało każdemu ruchowi bojowników o Ukrainę cechy spaceru po polu minowym. 2. Latem 1916 r. na Podolu (na placu Kontraktowym) rozlokował się cały obóz galicyjskich uchodźców — widowisko przypominające targ niewolników w średniowiecznej Kaffie. A już w połowie marca 1917 r. w Kijowie odbyła się wielka manifestacja ukraińska, w której wzięło udział do 100 tys. osób. Rewolucja bolszewicka w Rosji napełniła nadzieją ukraińskie serca. Trasa demonstracji — od uniwersytetu przez Włodzimierską, Funduklejewską i Chreszczatyk do miejskiej Dumy na obecnym Majdanie Niepodległości. Na czele kolumny dwie flagi: pierwsza żółto-niebieska, druga — z portretem Szewczenki (czyż nie tak chodziliśmy pod koniec 2004 i na początku 2005 roku?). Przy Dumie M. S. Hruszewski dał znak, że chce mówić. Wezwał wszystkich do przysięgi pod sztandarami, że rozpocząwszy walkę, nie złożymy broni. Jak to się stało, że wiosną i latem Centralna Rada dumnie ogłaszała, że opiera się na „milionie bagnetów”, a już w grudniu nie było komu jej bronić? Zorientowani na naiwny pacyfizm i „bratyfikację” z rosyjskimi rewolucjonistami, przywódcy Rady faktycznie nie interesowali się sprawami wojskowymi. Etniczny Polak, a duchem patriota-Ukrainiec Wacław (Wiaczesław) Lypiński zorganizował w Połtawie oddział kawalerii, jednak Kijów z niego zrezygnował. Samorodny strateg S. Petlura wprowadził formowanie oddziałów wojskowych według zasady atamańskiej: krzykliwym przypadkowym ludziom wydawano pełnomocnictwa i pieniądze, a oni werbowali sobie „pułki”, których bezradność wkrótce stała się oczywista. Kiedy wokół panuje chaotyczna mieszanka ideowych wrogów i zmilitaryzowanych bandytów, bez armii nie ma władzy; pod Kruty wysyła się niewyszkolonych chłopców, a i w stolicy jest kiepsko. „Były dziesiątki tysięcy ludzi, którzy wrócili z wojny i potrafią strzelać — pisze M. Bułhakow w powieści „Biała gwardia”. — Trzydziestocalowe działa w każdej piątej wsi, i karabiny maszynowe w każdej drugiej, w każdym miasteczku składy pocisków. A w tychże miasteczkach ukraińscy seminarzyści, którzy zostali chorążymi, sztabskapitanowie z ukraińskimi nazwiskami… wszyscy mówią w języku ukraińskim, wszyscy kochają Ukrainę (magiczną, wyobrażoną, bez panów, bez oficerów-Moskali), i tysiące byłych jeńców ukraińskich, którzy wrócili z Galicji”. Nie będąc zwolennikiem niepodległej Ukrainy, M. Bułhakow uczciwie pisze o tym, co widział — jest miasto, a w nim warta (policja), i ministerstwa, i gazety, a czym jest prawdziwa Ukraina, „która pod względem wielkości jest większa od Francji, w której są dziesiątki milionów ludzi, nie wiedział nikt. Nie wiedzieli — śmiesznie powiedzieć — o wsiach położonych pięćdziesiąt wiorst od Miasta”. Nie wszyscy wiedzą, że ojcem chrzestnym, a dalej starszym kolegą i wreszcie przyjacielem Bułhakowa był wykładowca Kijowskiej Akademii Duchownej, profesor katedry literatury N. I. Pietrow — namiętny sympatyk literatury ukraińskiej, znany ukraiński literaturoznawca. A latem 1937 roku (!) już chory, ale jeszcze nie złamany Bułhakow „kupił na Arbacie słownik ukraiński” (o czym zapisała w dzienniku żona pisarza). Jeszcze raz cytuję „Białą gwardię”: „… dochodziły mętne wieści z obszarów, które noszą nazwę — wieś, o tym, że Niemcy grabią chłopów i karzą ich, rozstrzeliwując z karabinów maszynowych, pod jedwabnymi abażurami w salonach słychać było mamrotanie: „Tak im i trzeba! Niemcy im pokażą!” Tutaj Niemcy, a za dalekim kordonem, gdzie sine lasy, bolszewicy. Były pogłoski, że poradzić sobie z hetmańskim i niemieckim niebezpieczeństwem mogą tylko bolszewicy, ale u bolszewików własna plaga: żydzi i komisarze. Oto główka gorzka u ukraińskich chłopów!” Zatem wojsko jako instrument władzy, wieś i chłopi jako fundament państwa żyli (przeżywali lub nie przeżywali) sami, porzuceni na pastwę losu. Bez władna władza nie ma perspektyw pomimo formalnych atrybutów państwowości. Bolszewicy, można by rzec, „lekko, ale twardo” obiecali chłopom ziemię — natychmiast! I zwyciężyli, żeby wkrótce zabrać ostatnie ziarno i czarnoziemy wraz z milionami istnień. Profesorski socjalizm nie wytrzymał konkurencji z bandyckim. Jedynie organizacyjną impotencją Kijowa można wyjaśnić, że wielka chłopska armia Machny to po prostu grabiła, to rozdzielała zrabowane w stylu
Robin Hooda, to walczyła przeciwko bolszewikom, to goniła taczanki, będąc po ich stronie. Używając nowoczesnej terminologii, można powiedzieć, że “projekt Ukraina” zawsze potrzebował, ale nigdy nie miał sprawnego zarządzania. Oto co pisze wiecznej pamięci Ostap Wysznia w humoresce “Mąż stanu”: “Biegał z Centralnej Rady na uniwersytet, a z uniwersytetu do Centralnej Rady. Potem do św. Zofii, a ze św. Zofii do „Proświty”, a z „Proświty” na wiece, z wieców na zebrania, z zebrań do CR, z CR na zjazd, ze zjazdu na konferencję, a z konferencji do CR. Do tego było niekiedy, że po prostu strach”. Organizacyjny krach perspektyw, zrodzonych przez „pomarańczową rewolucję” — jedna z najbardziej bolesnych strat. I nie wiadomo, czy można nadrobić stracone, bo żyjąc w strefie politycznej grawitacji Rosji, zawsze mieliśmy i będziemy mieli chętnych, by się „ugiąć”. Kiedy Prezydent (zbyt) demonstracyjnie unika rozmów z północno-wschodnimi liderami, a Premier ich pragnie, będąc gotowym „wszystko” obiecać i, zdaje się, nawet „wszystko” oddać za poparcie w wyborach, to nie jest polityka, a „rejwach” (jak mówią moi żydowscy przyjaciele, trochę pamiętając rodzicielski jidysz). 3. W kontekście dzisiejszych negocjacji zarówno z Moskwą, jak i z Brukselą warto obejrzeć się na próbę Centralnej Rady dogadania się z Moskwą o pokój (i wszystko inne, co mu towarzyszy). Oficjalne otwarcie negocja-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
o wymianie jeńców i innych sprawach. Ten wstępny traktat miał obowiązywać do ostatecznego zawarcia prawdziwego pokoju (i stał się właściwie jedynym sukcesem negocjatorów). Rozpoczęły się nieustanne spory o ukraińsko-rosyjską granicę. Choć obie delegacje zgodziły się, że przy jej wyznaczaniu podstawą powinna być zasada etnograficzna, delegaci bolszewiccy raz po raz wysuwali żądania plebiscytu, podnosili kwestię Krymu, Donu i pretendowali do części Charkowszczyzny oraz Katerynosławszczyzny. Rakowski chwalił się, że ma setki wiejskich „przygoworów” (rezolucji z terenów frontowych) wyrażających chęć pozostania w ramach Rosji. Raz nawet pochwalił się listem ze wsi Bałamutówka na Kijowszczyźnie, w którym chłopi oświadczyli, że chcą należeć do „Rasiei”, ponieważ ukraiński rząd odebrał im słoninę i inny majątek. W odpowiedzi nasza delegacja oświadczała, że ukraiński rząd jest poinformowany o tym, w jaki sposób powstają uchwały na pasie frontowym, gdzie stoją oddziały Armii Czerwonej. Z drugiej strony do Kijowa codziennie przyjeżdżały delegacje z Kurszczyzny i Woroneszczyzny, z miejscowości, gdzie żyje ludność mieszana, i błagały, by pozostawić je pod Ukrainą. Powiaty putywelski, rylski i suddziański z Kurszczyzny prosiły o przyłączenie do Ukrainy, powołując się na obecność licznej ludności ukraińskiej na swoim terytorium, a putywelczanie odwoływali się do praw historycznych: w powiecie putywelskim hetman Mazepa miał wielkie majątki. Tymczasem bolszewicka artyleria bez żadnego powodu ostrzeliwała nasze miasto Nowogród Siewierski, leżące w pobliżu linii demarkacyjnej. 7 października przerwano rozmowy na czas nieokreślony. Co spowodowało taktykę Moskwy polegającą na przeciąganiu i zrywaniu negocjacji? Teoretycy z Centralnej Rady rozważali wpływ wydarzeń związanych z wojną w Europie (likwidacja frontu bałkańskiego, faktyczna klęska Niemiec na Zachodzie). To oczywiście ważne czynniki, jednak poszukiwania pokoju z Rosją (na długo przed ich zakończeniem) stały się farsą z innych, wewnętrznych ukraińskich przyczyn. W tym samym czasie, gdy jedni Ukraińcy prowadzili rozmowy z Moskwą, inni odbywali z delegacją bolszewicką własne tajne konferencje. Rakowski i Manuilski z hotelu-burdelu o zmroku człapali w gości do zastępcy ministra finansów Wasyla Mazurenki, który mieszkał w budynku Państwowego Banku. Uzgadniali legalizację na Ukrainie własnej partii komunistycznej (oczywiście z perspektywą jej zbolszewizowania), a w zamian Moskwa miała pomagać w budowie państwa i świętie szanować naszą suwerenność (ha-ha). Za tymi targami stał tzw. Związek Narodowy, do którego był bliski W. Wynnyczenko, nowoczesny pisarz i polityk zatruty lewicowością. Później przyjechał z emigracji do ZSRR, by objąć wysokie stanowisko państwowe. Takiego mu nie dano, więc tow. W. Wynnyczenko wrócił do Francji. Wszystko to jest tak smutne, że aż wściekające, dlatego na chwilę wróćmy do Ostapa Wyszni (Hubenki), by docenić jego „Coś o ukraińskości”. „Dla prawdziwych Ukraińców: Arkę zbudował nie Noe, lecz hetman Doroszenko i uratował siedem par czystych Ukraińców; jedną wiśniową pestkę, z której na Ukrainie wzięły się wiśniowe sady; Browkę, który dał całą rasę prawdziwie ukraińskich Riabków; kilka motków nici do haftu na koszule, kawałek płótna, garnek do barszczu, jelito do kiełbasy, buławę i nuty do »Gili, gili, szare gęsi…« „Dla rusofilów: Czym jest Ukraina? Ukrainą zwie się »odwieczna ziemia ruska – Mała Ruś, gdzie wszystko tchnie obfitością…« Główna rzeka na Ukrainie to Dniepr, zwany też »kolebką ruskiej chwały«. Za takie żarty humorysta pojechał tam, gdzie zsyłano wszystkich, którzy mieli głowę i serce. Prawda, Wysznia pojechał znacznie wcześniej niż inni, więc zdążył wrócić żywy (i dalej musiał żartować ostrożniej). Przykre, że wciąż nie mamy miejsca na cywilizacyjnym globusie, uznanym przez nowoczesny świat. Mimo to nie budzi szacunku każdy, kto – wydąwszy wargę – przygląda się wszystkiemu z góry i cedzi: „Dlaczego nikt nie zrobił za mnie piątki i dziesiątki? Chcę państwa, chcę kultury. Zrobicie – pokocham”. A to jeszcze nie najgorsi, bo najgorsi będą nas kochać tym mniej, im więcej naprawdę zrobimy. „Walczcie – a zwyciężycie!” – i nie inaczej, lecz walczyć musimy nie tylko z „nimi”, ale też z samymi sobą.
Машинний переклад
Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcia autora. W Perejasławiu Chmielnickim odbyły się czytania literackie poezji Szewczenki, które wchodzą w skład „Trzech lat”. Wielki Prorok Ukrainy napisał je w Perejasławiu, przebywając tu u przyjaciół od 13 listopada do 25 grudnia 1845 roku. Na święto do perejasławian przybyła liczna delegacja ze stolicy oraz sąsiedzi z Berezania i Boryspola. Wydarzenie rozpoczęto w auli szkoły nr 2, gdzie dyrektor Wałentyna Odyneć przedstawiła grupę aktorską uczniów pod kierunkiem nauczycielki Natalii Łytwyn. Dzieci przejmująco wykonały poemat „Najemnica”. Obok dzwonnicy Soboru Święto-Wniebowstąpienia, cerkwi, którą w 1845 roku naszkicował Szewczenko, Wira Melnyk wyrecytowała wiersz „Małej Mariannie”. Następnym punktem było muzeum Hryhorija Skoworody, gdzie zastępca mera Wałentyna Hubenko wyrecytowała poezję „Mijają dni, mijają noce…”. W Muzeum Kultury Trypolskiej dyrektor Dmytro Teteria przeprowadził ciekawą wycieczkę, a Nastia Odyneć wyrecytowała poemat „Sen”. Rozważaniami o filozofii poezji Szewczenki i jej związku ze współczesnością podzielili się kandydat nauk historycznych Mykoła Towkajło, badacz historii Mykoła Petruk z Kijowa oraz Andrij Szewel z Berezania. W Muzeum Testamentu ciekawą wycieczkę przeprowadził Stanisław Dembicki, poemat „Kaukaz” wykonał Wadym Łucenko, a „Chołodny Jar” – Saszko Babak. Historia czytań utworów Tarasa Szewczenki w Perejasławiu jest długa. „Kobziarza” uważano za relikwię, przekazywano w spadku dzieciom, wnukom i prawnukom jako najdroższy skarb. Portret Tarasa Hryhorowycza był w każdej chacie na honorowym miejscu obok ikon! Szacunek perejasławian do Poety jest uwarunkowany nie tylko miłością do jego twórczości, ale także dumą ze świadomości tego, że Ukraiński Geniusz osobiście przebywał na ziemi perejasławskiej i że właśnie tutaj napisał swoje najlepsze poematy i wiersze. Zachowało się wiele rodzinnych historii związanych z „Kobziarzem” Szewczenki. W najstraszniejszych latach Święte Słowo Tarasa, zwrócone do duszy i sumienia, stało na straży duchowości narodu ukraińskiego. O świcie Niepodległości, po długotrwałym oficjalnym faryzeizmie i ukrytym poniżeniu, Słowo Szewczenki rozpostarło skrzydła i zabrzmiało w Perejasławiu z ust Pawła Hromowenki i Niły Kriukowej. Był to wybuch skrywanej miłości, która żyje w ludzkim sercu, echo czegoś ważnego i niezgłębionego, czego długo nie można było okazywać otwarcie i co zapłonęło gorącym płomieniem, odradzając wiarę w przyszłe szczęście, nadzieję na lepszy los… Począwszy od 2001 roku odbywa się Festiwal Literacko-Artystyczny „Perejasławska jesień Kobziarza”. Szczególnie pamiętne stały się spotkania z kobzarzami. Ale perełką festiwalu, jego ozdobą, jest założony w 2002 roku Konkurs młodych wykonawców utworów Szewczenki. Oto jak oceniła go Nina Matwijenko: „Kiedy dzieci tak czytają, tak kochają i rozumieją Szewczenkę, przyszłość narodu będzie jasna i utalentowana”. Począwszy od 2007 roku, Perejasławska Szewczenkiana znalazła swoje odzwierciedlenie w jeszcze jednej formie czytań — formie misterium, przedstawienia w gatunku ludowego teatru poetyckiego. W porównaniu z wykonywaniem pojedynczych poematów i wierszy, teatralna metoda czytania autorskich kompozycji Poety jako całościowych tworów wielkiej formy poetyckiej jest skuteczniejsza! „Trzy lata” Tarasa Szewczenki to doskonały i samowystarczalny utwór wielkiej formy poetyckiej, który jest Duchowym Testamentem Szewczenki! P.S. Naszym zdaniem, podobną praktykę ogólnonarodowego obchodzenia 200-lecia urodzin T. H. Szewczenki warto byłoby rozszerzyć na inne miasta i wsie, gdzie wielki Kobziarz bywał i tworzył swoje nieśmiertelne poezje, nie czekając na 9 marca przyszłego roku.
Машинний переклад
Ironią losu była bывша komisarz Komisji Europejskiej, a obecnie prezydent Litwy Dalia Grybauskaitė, która pracuje w Pałacu Prezydenckim, położonym dwa kroki od najstarszego w Wilnie uniwersytetu, na fasadzie wydziału historycznego którego umieszczono pamiątkową tablicę z barelietem Tarasa Szewczenki oraz napisem: „Wolno… drogie memu sercu” (w języku ukraińskim i litewskim), a także lata pobytu Tarasa Hrychorowycza w stolicy Litwy: 1829–1831. Właśnie w tym budynku miało się odbyć 29 listopada wydarzenie historyczne i znaczące dla Ukrainy. To miejsce (uniwersytet) od dawna jest w rzeczywistości święte dla każdego Ukraińca, który tu przyjeżdża. Bo to właśnie tutaj, na drugim, a potem na trzecim piętrze zachodniego skrzydła uniwersytetu mieszkał i pracował znany malarz profesor Jan Rustem, który udzielał lekcji sztuk plastycznych młodemu Tarasowi. Miałam szczęście być w pobliżu prezydenckiego „biura”, gdy zdejmowano z masztu flagi Litwy i Unii Europejskiej, aby je wyprać, a na ich miejsce od razu zawieszono nowe, wyprasowane. Przypadkowi przechodnie zatrzymywali się, żeby robić zdjęcia. I w tej chwili pomyślałam: Taras Szewczenko – symbol Ukrainy, w przeciwieństwie do nas, od dawna jest w Europie.
Walentyna SIEMENIAK, Wilno-Tarnopol
Машинний переклад
Takim świadomym bojownikiem o wyzwolenie narodowe Ukrainy, bojownikiem przeciwko wielkoruskiemu (moskiewskiemu) reżimowi imperialnemu był Iwan Semenowycz Neczuj-Łewycki. Ów z wyglądu nie krzepki, łagodny, cichy, spokojny człowiek, który, według określenia Franki, był „wszechobejmującym okiem Ukrainy”, był uważnym obserwatorem życia, przy czym nie tylko ukraińskiego, ale i wszechrosyjskiego oraz europejskiego. Neczuj-Łewycki to encyklopedycznie wykształcony człowiek swoich czasów: zawodowy historyk, autor podręczników do języka ukraińskiego, głęboki religioznawca (tłumaczył Biblię), etnograf, folklorysta (o czym świadczą jego odpowiednie prace i szkice). Sądząc po jego traktatach kulturologicznych i listach, Iwan Semenowycz był dobrze obeznany z pracami filozoficznymi i politologicznymi myślicieli Europy i świata, fachowo się w nich orientował. Czy wiedzieliśmy o tym? Jestem prawie pewien, że nie. Z zrozumiałych obecnie przyczyn pokolenia Ukraińców nie wiedziały o jego głębokim i bogatym światopoglądzie, ukazanym nie tylko w podręcznikowych i pozapodręcznikowych (w tym także przemilczanych, jak utwory i szkice o tematyce historycznej czy nawet „Chmary”, na które władza patrzyła bardzo podejrzliwie), ale – zwłaszcza – w jego traktatach kulturologicznych, ukrytych w głębokich sejfach i schronach. Chodzi o traktaty kulturologiczne „Organy rosyjskich partii”, „Niepotrzebność wielkoruskiej literatury dla Ukrainy i dla słowiańszczyzny (Współczesny kierunek literacki)” oraz „Ukraiństwo w literackich sporach z Moskowszczyzną”. Znany publicysta i polityk Mychajło Kosiw, mając na myśli wspomniane traktaty, retorycznie pytał w jednym ze swoich artykułów: „...czy znamy takiego Neczuja-Łewyckiego?..”. Najbardziej i najwyraźniej antywielkoruski, antymoskiewski patos pism I. Neczuja-Łewyckiego ujawnił się w tych traktatach kulturologicznych. Warto zacytować choćby takie ostre fragmenty traktatu „Ukraiństwo w literackich sporach z Moskowszczyzną”: „W Rosji »obrusienie« (pod Rosją rozumie się Imperium Rosyjskie, a pod »obrusieniem« – po współczesnemu – rusyfikacja czy nawet całkiem po nowemu – wprowadzanie »ruskiego miru« – W. P.) idzie nie dniami, a jakby godzinami, jakby w nim było zbawienie nie tylko Rosji, ale i całego świata od jakiejś zarazy... Autonomie prowincji i narodów łamią, narodowości gną i skręcają w obręcz. Wszędzie niszczą języki narodowe, literatury narodowe, wszędzie widzimy narodowy wielkoruski nacisk, który postawił sobie jakby za zadanie zniszczyć do ostatka wszystkie narodowości w Rosji i zrusyfikować je. Najcięższy ucisk od tego systemu przypadł w udziale Ukrainie...”. Nieco dalej: „Uważamy narodową nietolerancję wielkorusów za przejaw rasowy, bardzo prymitywny, podobny do religijnej nietolerancji dawnych narodów...”. Jeszcze dalej: „Ta lekceważenie innych narodowości, to pogardzanie nimi, nawet jakaś nienawiść do nich i rzeczywiście do dziś jeszcze żyje w wielkorusach i objawia się faktycznie i realnie w uciskach innych narodowości, zależnych od Rosji. Ta narodowa nienawiść oraz nietolerancja, oprócz despotycznego ustroju rodziny... wyhodowana w nich przez historię... Tego lekceważenia, tego pogardzania (wobec innych narodów – W. P.) nie pozbyli się nawet niektórzy wysoko rozwinięci wielkorusi, tacy, na przykład, jak krytyk Bieliński, powieściopisarz Turgieniew, nawet satyryk Szczedrin, który wyśmiewał ukraińszczyznę...”. Pisano to na początku lat 90. XIX wieku i nie straciło to aktualności także dziś, ponieważ pisarz-klasyk trafnie określił istotę szowinistycznego wielkoruskiego imperializmu. Na chwytanie i przywłaszczanie przez wielkorusów cudzych wartości I. Neczuj-Łewycki wskazywał przykładami literackimi. Powiedzmy, w swoim znanym artykule o „współczesnym kierunku literackim” klasyk pisał: „Nie możemy nie wyrzucać wielkoruskim uczonym, którzy w swoich »Historiach literatury rosyjskiej« bez wstydu mościli dawną ukraińską literaturę okresu kijowskiego: i Teodozjusza Pieczerskiego, i Nestora, i Cyryla Turowskiego, i »Słowo o wyprawie Igora«, i kijowskich uczonych, którzy wyszli z Akademii Kijowskiej: Symeona Połockiego, Melecjusza Smotryckiego, Sławineckiego, Dymitra Tuptałę...”. A to z roku 1878, ależ i dziś aktualne... Naturalnie, że właśnie z tych myśli Neczuja wyrasta wiele idei jego utworów i semantyka ludzkich charakterów w tych utworach. I nie należy mówić, jak to robiono wcześniej, że wielki klasyk czegoś tam „nie zrozumiał”, do czegoś „nie dorósł” czy w czymś „się mylił”. Jeśli w czymś był zbyt subiektywny, to chyba w niektórych swoich czysto literackich, artystycznych sympatiach czy antypatiach. W dziedzinie historiozofii, w dziedzinie społeczno-politycznej bardzo dobrze i fachowo się we wszystkim orientował, dawał dokładne oceny, które wytrzymują próbę czasu. Zatem ostre traktaty I. Neczuja-Łewyckiego to skupisko głębokich myśli, których wyraźne echa znajdujemy w jego utworach artystycznych i listach. Dalej mowa będzie o epistolarium Neczuja i antyimperialnym dyskursie w nim zawartym. W listach do różnych adresatów Iwan Semenowycz prawie nie wypowiadał się tak bezpośrednio i ostro, jak w traktatach. I adresaci byli różni, i gatunek listowny – nie zawsze równy traktatowi polemicznemu. Ale i w listach jest to, co nas interesuje. Łatwo się o tym przekonać, przeglądając 10. tom zbioru utworów Neczuja. Na niego będę się powoływał, zaznaczając stronę. Korzenie narodowego patriotyzmu Neczuja tkwią w tradycji rodzinnej, w dzieciństwie. O tym z pełną świadomością istoty sprawy pisał Iwan Semenowycz w liście do O. Konyskiego jeszcze w 1876 roku, w wieku 38 lat. Neczuj przyznawał, że ojciec-ksiądz nie miał na niego jakiegoś wychowawczego wpływu, lecz przy tym z odczuwalną przyjemnością pisał: „Mój ojciec kochał ukraińską historię i literaturę. Wśród jego książek nie było ani Puszkina, ani Gogola, ale była »Historia Małorosji« Bantyś-Kamienskiego i Markiewicza, była Kronika Samowidca i inne książki, które wtedy wychodziły. Lubił wygłaszać kazania po ukraińsku, często opowiadał o prawie narodu ukraińskiego i sławie, bardzo był rad, zobaczywszy ukraińską ewangelię Kulisza i prosił mnie, bym zdobył mu ukraińską Biblię. Miał w sobie już ukraińską ideę, co rzadko zdarzało się wśród ukraińskich księży” (s. 263). Szczególny zaś wpływ na przyszłego klasyka, według jego własnego wyznania, wywierała matka, która „nie umiała mówić po wielkorusku i mówiła cudownym czystym ukraińskim czerkaskim językiem, całkiem po ludowemu, z przysłowiami i porzekadłami” (tamże). Przyszły pisarz dorastał w środowisku księżowskim, które, mimo znanego konserwatyzmu czy nawet pewnej (większej lub mniejszej) reakcyjności, dało ukraińskiej duchowości, kulturze, literaturze niemało sławnych imion. Właśnie z kręgu myślącej, niezachłannej inteligencji chrześcijańskiej wyszli (tylko z jednego geograficznego zakątka, całkiem bliskiego steblewskim stronom Neczuja) i Serhij oraz Petro Jefremowie, i Wasyl Domanicki, i Pawło Fyłypowycz... Oczywiście, i sam Neczuj. To właśnie religijno-duchowe środowisko – już na poziomie szkoły duchownej i akademii duchownej – zrodziło w duszy młodego Iwana Łewyckiego, zapewne nie chcąc tego, także zalążki nieprzyjęcia obcego, które narzucano z grubą przemocą nad duszą i ciałem. Właściwie były to zalążki tego samego antyimperialnego (antymoskiewskiego, antywielkoruskiego) myślenia, które z czasem przelało się na strony utworów i traktatów. W tym samym liście do O. Konyskiego Neczuj opisywał „praktykę pedagogiczną” swoich lat uczniowskich: „Za przekleństwa i za język ukraiński karano notatką: była to płaska deseczka z rzemykiem i nakładano ją na szyję temu, kto powiedział złe słowo albo mówił po ukraińsku. (To znaczy, język ukraiński faktycznie zrównywano ze złymi słowami – W. P.). Wewnątrz była wydrążona i leżał tam dziennik, gdzie zapisywano, kto powiedział jakie ukraińskie słowo i jak trzeba było poprawiać na wielkoruski. Zapisany czekał na karę” (s. 266). Jak widać z listów Neczuja, sfera kościelno-religijna w Imperium Rosyjskim była ważną i bardzo wpływową sferą zruszczenia czy, jak wtedy mówiono, „obrusienia okrain”. Sam pisarz dobrze to uświadomił i bardzo krytycznie wszystko to oceniał zarówno w utworach artystycznych, jak i w listach. Szczególnie ostro wypowiadał się przeciwko oczywistym antyukraińskim tendencjom w sferze kościelnej (a z czasem i w innych). Pamiętając swoją naukę w Kijowskiej Akademii Duchownej, pisał do O. Konyskiego: „Wielkoruscy profesorowie tak samo, jak i studenci, nie byli łaskawi dla ukraińszczyzny, a ukraińscy profesorowie byli oficjalnie i nieoficjalnie całkiem martwymi ludźmi w każdej kwestii, jak i wszelcy profesorowie na Ukrainie”. Zapewne trzeba uznać, że do uświadomienia i utwierdzenia własnych antyimperialnych pozycji Neczuj dochodził od własnych odczuć, w tym także odczuć z kontaktów z uczniami innych narodowości. „W akademii – pisał w liście Neczuj – tasują, nie wiem po co, studentów ze wszystkich guberni. Połowa moich towarzyszy była wielkorusami, ale było niemało Serbów, byli i Bułgarzy, Mołdawianie, i Grecy, i Gruzini. Wielkorusi zdziwili mnie swoją grubiańskością i jakąś grubą chłopską familiarnością. Wśród nich były bardzo dzikie natury, gdzieś aż zza Wołgi: mówili do każdego »ty«, choć widzieli człowieka pierwszy raz w oczy i ni z tego, ni z owego sypali przekleństwami po moskiewsku prosto w oczy, jakby komplementy mówili, aż dziwnie było słuchać. Potem dopiero trochę się obcierali i cywilizowali. A tymczasem na język ukraiński, którym zwykle mówią między sobą seminarzyści i akademiści na Ukrainie, patrzyli z góry i śmiali się z nas... Wielkoruscy studenci patrzyli na wszystko ukraińskie z antypatią prymitywnych ludzi...” (s. 268–269). Neczuj-Łewycki nie był ksenofobem w ogóle i rusofobem w szczególności. Delikatna, wrażliwa natura, miał głęboki intelekt i konsekwentnie bronił organicznych dla niego wartości narodowych, pisarz zasadniczo i całkiem adekwatnie reagował na różne przejawy rosyjskiego wielkomocarstwowości, czy to objawiało się na poziomie ogólnoimperialnym, czy na poziomie osobistym. Stąd i jego krytycyzm wobec widocznego szowinizmu „wielkoruskiej natury”, zwłaszcza gdy taka „natura” objawiła się całkiem pokazowo czy reakcyjnie. Charakterystyczny w tym sensie jest epizod z listu do Iwana Puluja, w którym Neczuj nie bez sarkazmu opowiadał o stosunku synodu rosyjskiej cerkwi do ukraińskich przekładów ksiąg cerkiewnych: „Było i u nas to samo, jak jeszcze w latach sześćdziesiątych (XIX w. – W. P.) wysłali do świętego synodu ukraiński przekład żywota świętej Barbary. Synod kazał spalić ten przekład, jakby jakąś niepotrzebność. I święta Barbara wycierpiała raz męki od swojego obłąkanego tatusia Dioskora, a to już w nowszych czasach... świętego rosyjskiego synodu” (s. 439). Bardzo ciekawie antyimperialny dyskurs odczytuje się z listu Neczuja do Mychajła Hruszewskiego, w którym klasyk ocenia obłudne imperialne manipulacje ze spisem ludności pod kontrolą Rosji. Iwan Semenowycz zawiadamia o napisanej przez siebie i wysłanej do różnych redakcji artykule „Liczba ludności ukraińskiej w Europie, Azji i w Ameryce”. W liście, a także, zapewne, i w artykule, Neczuj notuje: „W Rosji w gazetach już po tym był wydrukowany spis w Rosji wszystkich narodów według spisu z 1897 roku z jakichś źródeł... i, wydaje mi się, – ze szowinistycznych nieprawdziwych, bo u nas, zwykle, zmniejszają liczbę Ukraińców oraz Białorusinów, a liczbę wielkorusów stawiają niewiarygodnie wielką: »Z nami, mówią, bóg! Rozumiejcie narody i poddawajcie się... bo nas o ile!«. O liczbie wszelakich »inorodców« w Rosji nigdy nie powiadamiali, bo ich wszystkich zaliczają do »panującej nacji« – i Mordwinów, i Meszczerów!” (s. 448). Dalej zaś Neczuj-Łewycki podaje swoje wyliczenia liczebności różnych nacji w Imperium Rosyjskim i demonstruje oczywiste imperialne manipulacje, zwłaszcza skierowane na zmniejszenie liczby Ukraińców, i wnioskuje: „To od nas ukradli i doliczyli liczby do Kirgizów oraz Tatarów –”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
a i do siebie w końcu… bo “Z nami przecież Bóg!”. Na ciekawe sądy Nieczuja o stosunku “nacjonalistów na rosyjskim gruncie” do ukraińskich dóbr muzealnych natrafiamy w liście do Illi Szraha (s. 500—501). Nieco inny kąt widzenia ukraińsko-rosyjskich relacji wyłania się z jeszcze jednego listu I. Nieczuja-Lewyckiego do M. Hruszewskiego, w którym jest niemało różnych rozważań na tematy literackie i okołoliterackie. Szczególnie interesująca jest ta część listu, gdzie Nieczuj pisze o P. Kuliszu i ewolucji jego poglądów historiozoficznych, przejawiającej się w różnych utworach, a dalej już logicznie wyraża także niektóre swoje sądy o polityce Rosji: “U Kulisza wszyscy bohaterowie — to historyczni działacze i tyle, prawda, czasem oświetleni jego tendencją, prawdę mówiąc, bardzo nieprawdziwą, bo napisaną “po fakcie”. Kulisz zmusza Piotra Sahajdacznego do kajania się, że chodził wojować Carstwo Moskiewskie. Ale czy on nie z własnej woli tam chodził? I on, i Bohdan, i kozacy chodzili tam pod zarządem Polski jako poddani króla. Pewnie Kulisz nie dopatrzył, że i Moskwa tak samo plądrowała Ukrainę w tamtych czasach, jak, przykładowo, wojsko Borysa Godunowa zrujnowało do cna Pryłukę ze świątyniami w czasach Samozwańca w 1604 r., a Aleksy Michajłowicz i strzelcy rujnowali Białą Ruś tak, że od nich odwrócili się prawosławni panowie, którzy byli do nich przystali. A co teraz czynią oświecone “sojusznicze wojska” w Chinach? Grabią Pekin i palą…” (s. 371). W listach do różnych adresatów I. Nieczuj-Lewycki pisze o ukraińskim kulturowo-duchowym “dawstwie” na korzyść niewdzięcznej Rosji, i te epistolarne rozmyślania nabierają historiozoficznego brzmienia i antyimperialnego ukierunkowania. Wymowny jest tu list do Hanny Barwinok, w którym Nieczuj pisze o przekładzie “Biblii” na język ukraiński i niemożliwości jego wydrukowania w Rosji. “Ale trudno spodziewać się pośpiechu w tej sprawie, wiedząc, jak Ukrainie odpłacają… pewnie, za całą tę przysługę, którą kiedyś Ukraina posłużyła Wielkiej Rusi, co do oświecenia się odnosi. Dawna Moskwa brała z Ukrainy i Symeonów Połockich, i Sławineckich, i korektorów świętych ksiąg, i śpiewaków, i duchowe dramaty-misteria, i księgi jeszcze czasów kijowsko-mohylańskich, a potem cały XVIII wiek brała od nas na biskupie katedry uczonych Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, którzy zakładali na północy szkoły i nieśli oświecenie. Za Piotra Wielkiego brali od nas i tłumaczy europejskich ksiąg… Łomonosow zabrał z Kijowa książkowy naukowy język, nad wypracowaniem którego pracowali lat ze dwieście jeszcze od czasów Iwana Wyszeńskiego, u którego na ludowy ukraiński język już była nałożona niemała warstwa naukowego języka, wypracowanego z cerkiewnosłowiańskiego… Tę cudzą pracę Łomonosow zabrał sobie gotową…” (s. 411—412). Są tu i dalsze ciekawe sądy w nurcie naszego tematu. Z listów Nieczuja dobrze widać, że dziedzina języka, nawet szerzej — lingwistycznej nauki w różnych jej segmentach, była prawdziwą rodzimą żywiołem klasyka.
Машинний переклад
Mychajło KAMENIUK. Kocham i szanuję konsekwentnych autorów publikacji krajoznawczych oraz książek. Są oni nie tylko patriotami swojego regionu, ale także wiernymi i niezawodnymi nawigatorami dla nas, „kosmitów”. Pozwalają bowiem bez większego wysiłku z naszej strony odwiedzić najbardziej skryte zakątki Ukrainy. A jest ich, tych zakątków, tyle, że całego życia nie starczy, by odwiedzić w rzeczywistości praktycznie każdy. Zatem, czytając — podróżuj, poznawaj! Wśród takich „nawigatorów” od niedawna pojawił się na moim horyzoncie wspaniały pisarz z Czernihowa, poeta i prozaik, publicysta i etnograf Wołodymyr Sapon. Kto czytał jego książki „Zapomniane ścieżki siewierskiej Klio”, „Miody i piołuny historii”, „Czernihów dawny i współczesny”, ten zgodzi się ze mną: Siewierszczyzna ma w osobie Wołodymyra Sapona niezawodnego sługę, obrońcę i popularyzatora. A tak lotny gatunek, jak „proza dziennikowa i eseje”, do których coraz częściej z powodzeniem sięga mój czernihowski kolega, z zawodu reporter, odzyskuje drugą młodość w jego bystrych, niczym rzeki, nieznudzonych książkach. Jedna z najnowszych autorstwa Wołodymyra Sapona nosi tytuł „Strasburski pieróg”, która zawiera nowele dokumentalne, obrazki, portrety niepowtarzalnej Siewierszczyzny i odnalazła niemało nici duchowego związku Prydesennia z całym światem. A w każdym razie zapraszam Wołodymyra Sapona na scenę! Wchodź, drogi przyjacielu, do naszej proświtańskiej świetlicy i mów: Wołodymyr Sapon: „Męska pamięć do nazw kwiatów jest płytka, zresztą po co mężczyźnie je znać? To raczej kobieca domena. Jednak jeszcze z dzieciństwa pamiętam fikus: choć nazywano go kwiatem, dla mnie, pięciolatka, było to prawdziwe drzewo — stał w naszej kuchni prosto na podłodze, w drewnianej donicy, a ja chowałem się za nim przed siostrą. A jeszcze pamiętam kosaćce. Rosły na dworze i długo dziwiłem się ich nazwie. Przecież kogut (ukr. piwnyk) to rozrabiaka, który głośno piał na płocie — „mąż naszych kur”, jak mówili starsi chłopcy, bałem się go i dlatego nie mogłem pojąć jego podobieństwa do spokojnych kwiatów, które biało-niebieską mgiełką ścieliły podwórko wokół chaty na początku czerwca. W końcu, gdy już wyjechałem ze wsi i zostałem studentem, wymyśliłem sobie, że łodygi tych niebieskookich kwiatów z pewnością przypominają ogony prawdziwych kogutów i że tak nazywają je tylko na wsi, gdzie mieszkają te rozrabiaki. W rzeczywistości kwiaty te w języku greckim nazywają się irysami, czyli tęczami. Takiej tęczowej gamie kolorów irysowych kwiatostanów mogą pozazdrościć setki kwiatów, nawet róże. Właśnie dlatego irysy, nasze kosaćce, są oficjalnymi symbolami stolicy Belgii Brukseli, amerykańskiego stanu Tennessee i kanadyjskiej prowincji Quebec. Kosaćce widzimy na klasycznych płótnach Claude’a Moneta i Van Gogha, rysunkach Michaiła Wrubela, inspirowały one poetę Aleksandra Błoka. Ale najszczerzej „pocałował w usta” kwiat niemiecki pisarz-noblista Hermann Hesse w baśni dla dorosłych „Iris”, poświęconej pamięci swojej pierwszej żony Marii Bernoulli. Zmusza on nie tylko do zastanowienia się nad losem młodzieńca Anzelma, ale także do poznania, poprzez kosaćce, samego siebie. Nasza młodzież czyta Paulo Coelho i Richarda Bacha i nie wie o tej baśni Hessego. Zresztą gdzie poczytać, bo przecież „Iris” po ukraińsku, w odróżnieniu od wspaniałych powieści tego pisarza „Gra szklanych paciorków”, „Wilk stepowy” oraz „Siddhartha”, niestety jeszcze nie została przetłumaczona…”. *** Spokojnie inteligentne, intelektualnie bogate postrzeganie świata w opowiadaniach Wołodymyra Sapona. Bez zagracenia wymuszonymi „filozofizmami” i mglistością słowną, właściwymi, co tu ukrywać, współczesnemu literatowi. Poznajcie go bliżej, nie odkładajcie na później! A jeszcze, zauważmy: irys — kwiat francuskich królów, z woli Ludwika VII uczyniono go elementem herbu Francji, dynastia Medyceuszy uznała kwiat za symbol Florencji. Domyślajcie się i dorysowujcie sobie w wyobraźni: jeśli bogini Iryda, zgodnie z grecką mitologią, schodziła na ziemię, aby oznajmić ludziom wolę bogów, to zapewne bardzo często jej noga stąpała po naszych ukraińskich podwórkach, gdzie od wieków jest tak wiele kosaćców. Ale przecież tych irysów — i luizjańskich, i syberyjskich, i japońskich, i australijskich, i tym podobnych — jest milion milionów. Kwitnącymi nićmi łączą one ze sobą dawne ludowe wierzenia. Oto do takich „kolorowych” myśli skłania nas spotkanie z dzisiejszym gościem rubryki — czernihowskim pisarzem Wołodymyrem Saponem. Bukiet kosaćców z siewierskiego podwórka rozgrzewa serce. Anny Jarosławny, którego celem jest reprezentowanie ukraińskiej kultury i rozwijanie ukraińsko-europejskiej współpracy. Cerkiew zakupiono za 203 tysiące euro z datków Ukraińców z Ukrainy, Francji, Anglii, USA i Kanady. Według wstępnych wyliczeń na remont i urządzenie potrzeba 1,5 miliona dolarów USA, gdyż cerkiew już prawie od wieku nie działała jako świątynia, a była własnością prywatną.
Машинний переклад
Jego zasługi w językoznawstwie jeszcze trzeba gruntownie przemyśleć i przemyśleć na nowo. Ja tutaj bardziej położę akcent na tych kwestiach językowych, które wpisują się w temat rozprawy. Przede wszystkim chodzi o kwestie historii języka oraz relacje ukraińsko-rosyjskie w tej sferze. Iwan Semenowycz w kilku listach do różnych autorów wyraża te same lub podobne sądy o języku, co w liście do Hanny Barwinok. W liście do M. Hruszewskiego używa nawet terminu „język kijowsko-łomonosowski”, po raz kolejny podkreślając „zapożyczeniowe” zasługi rosyjskiego uczonego. W innym liście do tego samego adresata Neczuj nawet nieco rozszerza temat wzajemnych relacji międzyjęzykowych: „Nie mogę nie zauważyć tylko jednej rzeczy: nasze szlachectwo (samo w sobie, wyższe) tak szybko odwróciło się od języka ludowego z bardzo prostej przyczyny: zanim ono zrusyfikowało się w języku, literatura wielkoruska (Kantemir, Łomonosow, Sumarokow, Dierżawin) sama wtedy zmałorosyściła się. Bo Łomonosow całkowicie przywłaszczył sobie język kijowskich uczonych i pisarzy, chwytając z niego piętro górne, wyrobione z cerkiewnego i staroludowego języka kijowskiego, a odrzucając piętro dolne — ukraińsko-ludowe. Ci wielkoruscy pisarze poszli na Ukrainę, niemal jak swoi pod względem języka: ich rozumiano. A potem z czasem, gdy Fonwizin i Puszkin podłożyli pod niego niższe piętro wielkoruskie, ludowe, to i to już poszło na Ukrainę wydeptaną ścieżką, oprócz, samo w sobie, szkolnej drogi urzędowej, bo jeszcze przecież Katarzyna II kazała…, żeby w Kolegium Kijowskim profesorowie wykładali językiem północnym” (s. 355). Iwan Neczuj-Lewycki zbudował kontur i pokazał mechanizmy imperialnej ekspansji językowej wobec Ukrainy ze strony Moskiewszczyzny, ekspansji, która wzmacniała się różnymi środkami zakazującymi w odniesieniu do języka ukraińskiego, zwłaszcza środkami cenzurowania. O relacjach Neczuja-Lewyckiego z cenzurą napisano niemało, dlatego tylko zauważę, że ten problem w listach pisarza odbity jest szeroko. Trzeba tylko podkreślić, że Iwan Semenowycz, mówiąc o cenzuralnych przeszkodach, prawie zawsze podkreślał ich czysto antyukraińskie ukierunkowanie („Cenzura jest bardzo surowa wobec naszych książek” — s. 307). Wreszcie, jeszcze zauważę wystąpienia I. Neczuja-Lewyckiego za pełnowartościowym rozwojem ukraińskiego piśmiennictwa artystycznego, za obroną praw do pisania utworów o najróżniejszej tematyce, a nie zamykaniem się tylko na obrazowaniu wiejskiego bytowania, jak na tym nalegali i radzili przede wszystkim wielkoruscy krytycy, tenże W. Bieliński (s. 301—302). „Zgadzam się z panem — pisał Neczuj do M. Kociubynskiego — że ukraińskim pisarzom nie można ograniczać się do opisywania jednego wiejskiego życia…” (s. 400). Zatem spuścizna epistolarna Iwana Neczuja-Lewyckiego dodaje niemało istotnych akcentów do postaci klasyka jako konsekwentnego i pryncypialnego bojownika przeciwko wszelkim imperialnym przejawom, bojownika o pełnosilny rozwój tysiącletniej Ukrainy. Chrystyna PROCAK „My kupiliśmy cerkiew w Senlis, królewskim miasteczku, w którym mieszkała Anna Jarosławna, znana na świecie jako Anna Kijowska, królowa Francji. Tym aktem cerkiewnym i prawnym zaświadczyliśmy, że źródła ukraińskiej chrześcijańskiej tradycji europejskiej są żywe i życiodajne” — opowiedział władyka Borys (Gudziak). Zaznaczył on również, że cerkiew będzie nosić imię męczenników Borysa i Gleba, rodzeństwa Anny. „Cerkiew z ciosanego kamienia, ma wielkie podziemia, w których są katakumby z czasów rzymskich. Budynek podzielimy na dwie części — kaplicę i centrum kulturalne, celem tego ostatniego jest przedstawienie Ukrainy w kontekście europejskiej historii i kultury” — podkreślił władyka Borys (Gudziak). 17 listopada Ukraińcy wzięli udział w żałobnej Liturgii Archijerejskiej w Katedrze Notre Dame, wspólnie pomodlili się za ofiary Hołodomoru. Informacja: Właśnie w Senlis w XI wieku mieszkała córka Jarosława Mądrego. Od listopada ta cerkiew funkcjonuje jako świątynia UKGK, przy niej działać będzie centrum kulturalne. Niedawno ukraińska Eparchia świętego Włodzimierza w Paryżu na czele z biskupem Borysem (Gudziakiem), prezydentem Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, kupiła cerkiew w Senlis (45 km od Paryża) obok Opactwa świętego Wincentego, które założyła królowa Francji Anna Jarosławna w 1060 roku. 16 listopada drzwi nowo nabytej świątyni otwarto dla wiernych. Tutaj odprawiono uroczystą Liturgię Archijerejską. Na uroczystości przybyło wielu Ukraińców. We wspólnej modlitwie wziął udział mer Lwowa Andrij Sadowy.
Машинний переклад
Kateryna HŁUCHOWCEWA, członkini zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Niedawno Ługański Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki (katedra filologii ukraińskiej i językoznawstwa ogólnego, wydział filologii ukraińskiej i komunikacji społecznej) gościł uczestników Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Słobożańska rozmowa — 7. W języku miłości słowo Tarasa”, poświęconej 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, w której wzięło udział 97 uczestników z różnych placówek edukacyjnych obwodu ługańskiego i Ukrainy. Wśród nich: Państwowy Zakład „Ługański Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki”; Wydzielona Jednostka „Kolegium Politechniczne” Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego; Ługańska Państwowa Akademia Kultury i Sztuki; Wydzielona Jednostka „Wydział Starobielski” Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki”; Wydzielona Jednostka „Wydział Stachanowski” Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki”; Instytut Problemów Humanitarnych Państwowej Wyższej Uczelni „Narodowy Uniwersytet Górniczy” (m. Dniepropietrowsk). Celem konferencji była wymiana wyników badań naukowych i doświadczeń w zakresie studiowania języka Szewczenki, naświetlenie wizerunku Wielkiego Kobziarza w ukraińskiej literaturze pięknej, w szczególności w twórczości pisarzy Ługańszczyzny i Dniepropietrowszczyzny, zachowanie i utrwalenie informacji zapisanych od starszego pokolenia użytkowników dialektów, a także rozpatrzenie aktualnych problemów krajowego i zagranicznego językoznawstwa w świetle obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Główne zagadnienia poruszone podczas pracy konferencji: Taras Szewczenko i Słobożańszczyzna; postać Tarasa Szewczenki w opowieściach i wspomnieniach najstarszych mieszkańców regionu; Taras Szewczenko i słowo ludowe; imię Szewczenki w naszym kraju; miejsca szewczenkowskie w Ługańsku oraz w obwodach ługańskim, donieckim i dniepropietrowskim; ku tajemnicy słowa Szewczenki; pamięć ludowa o Szewczence; portret językowy Wielkiego Kobziarza w twórczości ukraińskich pisarzy; język Szewczenki jako odzwierciedlenie światopoglądu i postrzegania świata przez Ukraińców. Do uczestników konferencji z powitaniem zwróciła się Kateryna Dmytriwna Hłuchowcewa — kierownik katedry filologii ukraińskiej i językoznawstwa ogólnego, która zaznaczyła, że konferencja stała się wizytówką katedry, a każdego roku krąg i geografia jej uczestników stają się coraz szersze i bardziej różnorodne. Siódme forum naukowców poświęcone jest postaci genialnego Tarasa Szewczenki. Na posiedzeniu plenarnym wygłoszono siedem referatów: K. D. Hłuchowcewa (doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry filologii ukraińskiej i językoznawstwa ogólnego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki) naświetliła temat „Praktyka językowa Tarasa Szewczenki i kierunki kształtowania ogólnonarodowych norm języka ukraińskiego”. K. D. Hłuchowcewa podkreśliła, że Taras Szewczenko jest uznawany przez Ukraińców i przedstawicieli innych narodów za działacza kulturalnego, który wcielił w swoją twórczość ukraińską mentalność. Jako duchowy punkt odniesienia etnosu stał się znakiem kultury narodowej. Reprezentować mentalność narodu ukraińskiego Kobziarz zdołał dzięki temu, że zgromadziwszy określone środki językowe, szeroko używane w poezji ludowej, wykorzystał je we własnej twórczości poetyckiej, a także odtworzył ludowego ducha komunikacji w epistolografii. T. S. Pinczuk (kandydat nauk filologicznych, profesor, dziekan wydziału filologii ukraińskiej i komunikacji społecznej Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki) zaktualizowała materiał na temat „Siła słowa Szewczenki”. Podkreśliła, że rok 2014 ogłoszono Rokiem Tarasa Szewczenki. W celu godnego uczczenia 200. rocznicy jubileuszu Tarasa Szewczenki oraz popularyzacji spuścizny Wielkiego Kobziarza na Ukrainie i poza jej granicami, w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie, który od 75 lat nosi imię Tarasa Szewczenki, zatwierdzono plan działań związanych z przygotowaniem i obchodami jubileuszu Szewczenki. Obecnie odbywa się jedno z nich. O. I. Neżywyj (doktor nauk filologicznych, profesor katedry dyscyplin filologicznych Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki) wygłosił referat na temat „Taras Szewczenko i Ługańszczyzna”. Ołeksij Iwanowycz podkreślił, że drogi życiowe nie przywiodły Tarasa Szewczenki na Ługańszczyznę, jednak jego twórczość jest zawsze tam, gdzie żyją Ukraińcy, te narody, które szanują poetyckie słowo Wielkiego Kobziarza. Ukraińscy poeci ługańskiego regionu również wyrazili swoje serdeczne uczucia do Tarasa Szewczenki w wielu utworach poetyckich. Dlatego jego wizerunek staje się bliższy, bardziej rodzinny. Poezje współczesnych twórców uczą lepszego zrozumienia wiecznego słowa Kobziarza. Kateryna Dziuba (studentka IV roku Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki) naświetliła temat „W spadku dzieciom”. Studentka opowiedziała o miłości swojego pradziadka Marka Pyłypowycza Szewczenki (Szkurenki) do Wielkiego Kobziarza i jego twórczości, który przez całe życie niósł szacunek i cześć dla poety, przekazał to swoim dzieciom i wnukom. Zmienił swoje nazwisko Szkurenko na Szewczenko i pozostawił je bliskim w spadku. L. W. Melnyk, kandydat nauk filologicznych, docent katedry dyscyplin filologicznych uniwersytetu, zaprezentowała uczestnikom konferencji analizę fito frazeologizmów w dyskursie poezji Szewczenki, która zademonstrowała głębię i spójność środków frazeologicznych Szewczenki. Interesujące były również referaty A. O. Najrulina i I. O. Nikołajenko, kandydatów nauk filologicznych, docentów katedry filologii ukraińskiej i językoznawstwa ogólnego, którzy udostępnili materiał o sentencjach biblijnych w działalności językowo-twórczej Tarasa Szewczenki. W nowy sposób rozpatrzyły problem środków językowych szkiców pejzażowych w utworach Tarasa Szewczenki N. S. Bezhodowa, kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry filologii ukraińskiej i językoznawstwa ogólnego, oraz L. L. Kołesnykowa, starszy wykładowca tej samej katedry. Na konferencji pracowało pięć sekcji. Problematyka wystąpień na nich nikogo nie pozostawiła obojętnym. Zatem słowo Szewczenki żyje do dziś.
Машинний переклад
W Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. Szewczenki odbyła się miejska konferencja „Fenomen Tarasa Szewczenki: spojrzenie przez wieki”, poświęcona 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. Na spotkaniu o zrealizowanych planach i przyszłych działaniach opowiadali wykładowcy, nauczyciele oraz liderzy samorządu młodzieżowego stołecznych placówek oświatowych. Anna MUKAN, Zdjęcie Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii. Z ekranu w Sali im. M. Maksymowicza do uczestników konferencji zwrócił się Bohdan Stupka: Pawło Mowczan „Los prześladował go w życiu, ile mógł, lecz nie zdołał przemienić złota jego duszy w rdzę, ani jego miłości do ludzi w nienawiść i pogardę…”. Takimi słowami Iwana Franki o ukraińskim Olbrzymie Ducha rozpoczyna się pierwsza seria filmu fabularnego „Taras Szewczenko. Testament”, nakręconego 15 lat temu. Jeden z jego twórców — gość konferencji, ukraiński działacz społeczny, scenarzysta, dziennikarz i polityk, poeta i tłumacz Pawło Mowczan — krótko opowiedział o historii powstania 11 serii filmu, podkreślając ważny cel projektu filmowego — wyjaśnić, „dlaczego Szewczenko u nas się pojawił, dlaczego przyjął anonim „Kobziarz”, dlaczego namalował tak wielką liczbę autoportretów — 28?”. Pawło Mychajłowycz obiecał, że w następnym jubileuszowym roku Tarasa Szewczenki o artyście wyjdą trzy ukraińskie filmy, w tym ostatnia 12. seria „Testamentu”. Te obrazy, zaznaczył scenarzysta, odkrywają głębokie osobliwości twórczej natury Szewczenki: „On jest Człowiekiem na wszystkie wieki. Spoczywał na nim kosmiczny program — zachować Słowo. Ta wielka misja spadła na barki także Wasyla Stusa. Obie genialne postacie jakby zrymowały się ze sobą”. W imieniu rektora placówki uczestników konferencji powitał prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Wołodymyr Buhrow. Zaznaczył on, że dla Kijowskiego Uniwersytetu wielkim zaszczytem jest bycie jednym z głównych organizatorów jubileuszowych wydarzeń o ogólnoukraińskiej skali. W tym celu jeszcze pod koniec 2012 roku wspólnie z Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy Kijowski Uniwersytet opracował Plan działań z przygotowania i obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, mający na celu popularyzację i zachęcenie do studiowania spuścizny Kobziarza. Plan podpisał Prezydent Ukrainy. Opowiedziawszy o już zrealizowanych punktach Planu, Wołodymyr Anatolijowycz życzył, aby „rok jubileuszowy nie zakończył się rokiem jubileuszowym” i nauczyciele kontynuowali poszukiwania sposobów na przełamywanie narzuconych geniuszowi Szewczenki stereotypów. Szczegółowiej o wykonaniu programu jubileuszowych wydarzeń w KNU im. T. Szewczenki zdała relację kierownik grupy roboczej, dr nauk filologicznych, prof., p.o. kierownika katedry historii literatury ukraińskiej i szewczenkoznawstwa Instytutu Filologii Oksana Slipuszko. Od czasu podpisania Planu stworzono portal elektroniczny „Szewczenko-info” na stronie uniwersytetu, przeprowadzono prace przygotowawcze i rozpoczęto tworzenie na bazie Muzeum uniwersytetu ekspozycji Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, przeprowadzono Międzynarodową konferencję naukową „Świętej prawdy głos nowy”, przeprowadzono Ogólnoukraińską coroczną konferencję naukową „Taras Szewczenko i świat” i inne. Oksana Mykołajiwna podkreśliła, że uroczyste wydarzenia odbywają się na różnych poziomach i dołącza do nich maksymalna liczba osób. O młodzieżowych inicjatywach opowiedziała przewodnicząca Rady liderów samorządu uczniowskiego rejonu szewczenkowskiego Inna Synjowa. Celem krajoznawczo-poszukiwawczego projektu Rady jest zapoznanie uczniów z przeszłością i teraźniejszością rodzinnego kraju. Praca będzie odbywać się w trzech etapach. Pierwszy — stworzenie projektu „Imię Tarasa Szewczenki na mapie Kijowa” został już zrealizowany. Dalej zaplanowano przeprowadzenie gry-questu według tej mapy, wydanie kalendarza turystyczno-krajoznawczego na 2014 rok oraz organizację miejskiego konkursu poezji autorskiej o T. Szewczence. O przeprowadzonych i zaplanowanych wydarzeniach z okazji jubileuszu T. Szewczenki w Ukraińskim Liceum Humanistycznym opowiedziały nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Ludmyła Donenko oraz dyrektor liceum Hałyna Sazonenko; w Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży — zastępca dyrektora Ołena Kłymenko; w Kijowskim Liceum Biznesu — zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Tetiana Sweć; w specjalistycznej szkole nr 112 im. T. Szewczenki — zastępca dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Natalija Kobzar; w gimnazjum nr 109 — dyrektor Witalija Polakowa. Konferencja zakończyła się na wysokiej nucie muzycznej kompozycją wzorowego zespołu artystycznego teatru szkolnego „Prolisok” (SS nr 23) „Ścieżki, które przeszedł Taras”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W tej przyciemnionej sali nagromadzono dziwne na pierwszy rzut oka rzeczy — starodawne drewniane łodzie i fajki, koła od wozów, sieci rybackie, szpule z taśmą filmową i tym podobne, które nie tylko wywoływały skojarzenia z twórczością samego Mykoły Stepanowycza, ale też naprowadzały zwiedzających na rozmyślania dotyczące umowności, głębi i przemijalności życia, zmuszały do zatrzymania się. Wszędzie — na ścianach, na podłodze, na suficie, na samych obiektach instalacji — nieprzerwanie wyświetlano materiał wideo (zeskanowane rękopisy i szkice autorskie, rzadkie zdjęcia z archiwum osobistego, kadry z filmów, ilustracje artystów do utworów literackich i tym podobne). W sali cicho brzmiała poezja Winhranowskiego oraz muzyka do jego filmów. Wszystko to działo się jednocześnie. Takie rzeczy trzeba zobaczyć na własne oczy. Jest to bardzo interesujące i niezwykłe, a zarazem nowoczesne. W ciągu kilku lat Fundacja wykonała żmudną pracę nad opracowaniem ogromnego archiwum osobistego Mykoły Stepanowycza, zebranego i usystematyzowanego przez Ołeksandrę Iwaniwnę Biłynkewycz, żonę poety. Postanowiono podzielić to archiwum między kilka wiodących muzeów Ukrainy zgodnie z różnymi kierunkami twórczości Winhranowskiego: Narodowym Muzeum Literatury, Muzeum Szistdesiatnyctwa, Muzeum Sztuki Teatralnej i Filmowej, a także muzeami w Białej Cerkwi (część ekspozycji poświęcona jest słynnym „podróżom”) oraz w Perwomajsku, w miejscu urodzenia poety. Część eksponatów weszła już do stałych ekspozycji, w poszczególnych muzeach odbyły się odpowiednie wystawy tematyczne, wkrótce oczekujemy otwarcia muzeum Mykoły Winhranowskiego w Białej Cerkwi.
Машинний переклад
— Zoja Jakiwna, wszystkim przyjaciołom i współpracownikom Mykoły Winhranowskiego, jego wielbicielom miło słyszeć, że będziemy mieli pomnik ukochanego poety-szestdziesiatnyka w centrum stolicy, niedaleko pomnika Wiaczesława Czornowoła. Komu udało się to osiągnąć? — O tym marzyliśmy od dawna. Wielokrotnie wpływały wnioski od Fundacji oraz organizacji społecznych do Kijowskiej Administracji Miejskiej. I w końcu komisja ds. nazewnictwa i znaków pamięci Kijowskiej Administracji Miejskiej rozpatrzyła tę kwestię i podjęła decyzję o przeznaczeniu tego miejsca pod pomnik sławnego szestdziesiatnyka. Fundacja pomogła zrekonstruować plac, który był zaniedbany, zrobiono nowe ławki. — Proszę opowiedzieć dokładniej o fundacji i jej działalności. — Charytatywna Fundacja imienia Mykoły Winhranowskiego została utworzona pod koniec 2006 roku. Kieruje nią syn Mykoły Stepanowycza, Andrij Winhranowski. Przewodniczącym rady nadzorczej Fundacji jest wybitny pisarz i działacz społeczny, Bohater Ukrainy Borys Illicz Olijnyk. Głównym celem Fundacji jest popularyzacja twórczego dorobku Mykoły Winhranowskiego, wspieranie odpowiednich inicjatyw jego wielbicieli, wspieranie we wszystkich działaniach, które dotyczą upamiętnienia Mykoły Stepanowycza. Fundacja dąży do tego, aby do głębokiej twórczości poetyckiej Winhranowskiego dołączało coraz więcej ludzi. W 2011 roku minęło 75 lat od dnia urodzin poety. Z tej okazji na mocy Rozporządzenia Gabinetu Ministrów Ukrainy zatwierdzono komitet organizacyjny oraz program przygotowań i obchodów jubileuszowej daty na szczeblu państwowym. Między innymi przewidziano także ustawienie pomnika w Kijowie. Do tej pory jedyny na Ukrainie pomnik Winhranowskiemu ustawiono na Białocerkiewszczyźnie. Mykoła Stepanowycz lubił podróżować po Ukrainie. Zazwyczaj sam upatrywał sobie jakieś miejsce, stawiał tam namiot, pisał, spotykał się z miejscową ludnością. Jednym z takich miejsc jest leśna polana w pobliżu rzeki Roś na obrzeżach wsi Jabłuniwka w rejonie białocerkiewskim obwodu kijowskiego. Kiedy Mykoła Stepanowycz w 2004 roku odszedł do lepszego świata, w rocznicę jego śmierci miejscowi mieszkańcy na znak szacunku dla cenionego poety postanowili ustawić w tym miejscu pomnik. Przy wsparciu miejscowych mecenasów, w szczególności Serhija Mowczana, oraz przy wsparciu sołtysa Anatolija Sawczuka tę ideę szybko wcielono w życie. Przy pomniku już 8 lat z rzędu co roku w ostatnią sobotę maja dla uczczenia pamięci poety, który zmarł 26 maja, przeprowadzamy spotkania literackie. Co roku bierze w nich udział coraz więcej ludzi. Podczas tych wydarzeń brzmi w nagraniach poezja Mykoły Winhranowskiego w wykonaniu autora; jego wiersze i utwory jemu poświęcone czytają pisarze, działacze kultury, studenci, uczniowie. Te czytania jednoczą różnych ludzi. Przyjeżdżają goście z Kijowa, Mikołajowa, Czerniowiec, Białej Cerkwi, dołącza wielu miejscowych. Spotkania są bardzo wzruszające, ludzie dzielą się wspomnieniami na tej samej polanie, gdzie bywał „w wędrówkach” sam Winhranowski… Ostatnio Fundacja zainicjowała kilka nowoczesnych projektów poświęconych Winhranowskiemu, a kwiecień tego roku kijowianie zapamiętali jako „Miesiąc z Mykołą Winhranowskim”. Do udziału zaproszono znanych artystów i znane osoby Ukrainy, rozpowszechniano informacje w sieciach społecznościowych, co szczególnie sprzyjało zaangażowaniu młodzieży. Chętnych do wykonania utworów poety było wielu także wśród gwiazd show-biznesu: to Nina i Tonja Matwijenki, Ostap Stupka, Ołeksandr Ponomariow, Ani Lorak i inni. Stworzono kilka nowych piosenek do wierszy poety. Bardzo wielu ludzi wzięło udział w konkursie fotograficznym, uczniowie z różnych zakątków Ukrainy całymi klasami chórem czytali poezję i przesyłali wideo, młodzi artyści ilustrowali utwory literackie itp. Zwycięzców zaproszono na wydarzenie podsumowujące, które odbyło się w Czekoladowym domku na Peczersku, a najlepsze ilustracje weszły do niedawno wydanej książki. — Jak Fundacja pracuje z młodzieżą? — To bardzo ważny kierunek naszej pracy. Zapoczątkowano i już od kilku lat odbywa się konkurs na najlepsze czytanie poezji Winhranowskiego z udziałem studentów, uczniów. Konkurs przeprowadza Fundacja Winhranowskiego wspólnie z „Proświtą”, do jury zapraszamy znanych pisarzy i działaczy kultury, pierwszy skład jury przewodniczył artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin. Początkowo wszystkich recytatorów zbierano w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Obecnie uczestników stało się bardzo wielu, konkursy eliminacyjne odbywają się w terenie, do nas przyjeżdżają tylko zwycięzcy. Bardzo wielu młodych ludzi dołączyło podczas „Miesiąca z Mykołą Winhranowskim”, co jest uwarunkowane wykorzystaniem nowoczesnych środków komunikacji i nietypowym dla ogółu formatem projektu. To naprawdę było niestandardowe, to nowa prezentacja i nowe podejścia, a dlatego wywołało zainteresowanie i miało rezonans w mediach. — Jakie jeszcze sprawy są na koncie Fundacji? — Fundacja nie tylko wspiera wszystkie ciekawe miejscowe inicjatywy poświęcone Winhranowskiemu — jak na przykład Konkurs Szachopoezji na Mikołajowszczyźnie — ale także realizuje własne projekty. Bardzo wyrazistym zjawiskiem w życiu kulturalnym stolicy stała się multimedialna instalacja „Światłocień”, która z sukcesem odbyła się w grudniu ubiegłego roku w Mysteckim Arsenale. W wiel-
— Zojo Jakiwno, właśnie wróciłaś z Czerniowiec? Co tam się działo? — W Czerniowcach 17 listopada odbyła się prezentacja książki „Wybrane” Mykoły Winhranowskiego, która niedawno ukazała się w wydawnictwie Osypa Zinkewycza „Smołoskyp” (to trzecia książka w serii „Szistdesiatnyky”). Wydarzenie wywołało ogromne zainteresowanie, dla Bukowiny to jak łyk świeżego powietrza. Mykoła Stepanowycz kochał ten kraj, niejednokrotnie tam bywał, spotykał się ze studentami, inteligencją miasta, poświęcał Bukowinie poetyckie wersy. Inicjatorem prezentacji i redaktorem wydania jest pisarz, przyjaciel, uczestnik wielu wspólnych podróży, druh Winhranowskiego Myrosław Łazaruk. Ta książka to piękny prezent dla wielbicieli poety, gdyż oprócz wybranych utworów zawiera pełną bibliografię jego dorobku twórczego. Oprócz książki „Wybrane” wieźliśmy do Czerniowiec liryczno-epicki filozoficzny monodram „Piękna bestia w sercu” na motywach poezji Winhranowskiego, który powstał w kijowskim teatrze „Suzirja” pod kierownictwem narodowego artysty Ukrainy Ołeksija Kużelnego. Wykonuje go aktor teatru im. I. Franki, zasłużony artysta Ukrainy Jewhen Nyszczuk. W inscenizacji brzmi nie tylko wyrafinowana poezja Mykoły Winhranowskiego, są w niej także jego wspomnienia o Ołeksandrze Dowżence, rozważania o życiu. Spektakl odniósł sukces w Kijowie, Lwowie, na Łotwie… — Jak udaje się łączyć pracę społeczną z proświtańską? — Praca w Fundacji i w „Proświcie” ma wiele wspólnego. W rejonie sołomiańskim „Proświta” jest zarejestrowana i działa od 1994 roku. Potężne ogniwa podstawowe istnieją prawie we wszystkich wyższych uczelniach, koledżach. Proświtańcy Sołomianki znają i szanują twórczość Mykoły Winhranowskiego. Biorą udział w wielu licznych wydarzeniach, które prowadzi Fundacja, a nawet sami je organizują. Tak, jedno z posiedzeń proświtańskiej kawiarni literackiej, która działa przy przemysłowo-ekonomicznym koledżu NAU, było poświęcone Mykole Winhranowskiemu. Na kawę zawitali znani pisarze, współcześni i przyjaciele Winhranowskiego — Wasyl Herasymjuk, Nina Hnatiuk, Pawło Wolwacz, Nadija Stepuła, Mykoła Semeniuk, Petro Zasenko i inni, a także jego żona. Ciekawe rozmowy trwały do późna, ten wieczór studenci zapamiętali na długo. Rozmawiała Nadija KYRIAN chwiejny wiek”. Pani Natalija Zubenko, jedna z najbliższych przyjaciół Ihora Kaczurowskiego, zaprezentowała list ze wspomnieniami „jedynej uczennicy” Ihora Wasylowycza Oleny Brosalinej; Ołeh Feszoweć — założyciel wydawnictwa „Astrolabia” opowiedział o współpracy z Ihorem Wasylowyczem, a także przedstawił dwa wydania: zbiór poezji „Liryka” oraz przekład ze starofrancuskiego bohaterskiego eposu „Pieśń o Rolandzie”. Na zakończenie pani Iryna Kaczaniuk-Spech zaprezentowała publiczności muzykę Stepana Specha do słów poematów Ihora Kaczurowskiego. Obecni mieli okazję zapoznać się z wystawą wydań profesora Kaczurowskiego, zaprezentowanych w bibliotece Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu. Biuro prasowe Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu. W przeddzień 7 listopada, dnia urodzin naszego wybitnego poety, prozaika, aktora i reżysera filmowego Mykoły Winhranowskiego, w centrum Kijowa obok biblioteki parlamentarnej — w miejscu, gdzie wcześniej był pomnik Petrowskiego — ustawiono symboliczny kamień z napisem „W tym miejscu zostanie wzniesiony pomnik Mykoły Winhranowskiego”. Obecnie prowadzone są prace nad projektowaniem i budową pomnika. Opiekuje się tym Fundacja Mykoły Winhranowskiego. O tym wydarzeniu i o pracy Fundacji opowiedziała Zoja Hołota, działaczka społeczna, przewodnicząca Sołomiańskiej rejonowej w mieście Kijowie „Proświty”.
Машинний переклад
Mykoła PIHA CZEK, zastępca redaktora gazety rejonowej “Piszczanski wisti” Już po raz czwarty we wsi Dmytraszkiwka w obwodzie winnickim, ojczyźnie światowej sławy dyrygenta i pedagoga XX—XXI wieku Pawła Iwanowycza Murawskiego, odbył się Międzynarodowy konkurs chóralny jego imienia. W tym roku jego uczestnikami są dziecięce zespoły chóralne. Podczas uroczystego otwarcia odczytano pozdrowienia od maestro Murawskiego, które do łez wzruszyły dzieci i dorosłych. A “Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” w przejmującym dziecięcym wykonaniu ludzie słuchali na stojąco. Tak głęboko przyswoili szkołę śpiewu a cappella Pawła Murawskiego uczestnicy Dziecięcego wzorowego zespołu chóralnego “Kontrast” Piszczanskiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego Szkoły I—II stopnia—gimnazjum pod kierownictwem artystycznym wyróżniającego się pedagoga Ukrainy Kateryny Semko. Wysoki poziom artystyczny śpiewu zaprezentował również wzorowy zespół amatorski Kryżopilskiej szkoły wychowania estetycznego (chórmistrz — Ałła Korczak). Na zakończenie programu wystąpiła ludowa amatorska kapela chóralna “Dibrowa” Piszczanskiego rejonowego domu kultury (kierownik artystyczny — zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zasłużony działacz sztuki PMR Fedir Uszczapowśkyj). Wszystkie zespoły chóralne otrzymały dyplomy, wydania nutowe i poetyckie oraz pamiątkowe upominki od Piszczanskiej rejonowej administracji państwowej i Piszczanskiej rady rejonowej, od Winnickiego zarządu obwodowego kultury oraz Obwodowego centrum twórczości ludowej. P. I. Murawski wita uczestników III Międzynarodowego konkursu chóralnego, 2012 r. W ramach IV Międzynarodowego konkursu chóralnego imienia Pawła Murawskiego odbył się Drugi etap VIII Międzynarodowego sympozjum artystów “KAM-ART”, które tradycyjnie odbywa się w sąsiednim Naddniestrzu. W foyer Dmytraszkiwskiego Wiejskiego Domu Kultury uczestnicy chórów dziecięcych i goście z zachwytem obejrzeli wystawę obrazów namalowanych przed chwilą podczas plenerów we wsiach Dmytraszkiwka i Myrolubiwka. Grupę artystów z Naddniestrza uroczyście przedstawili wiceprezes Międzynarodowego stowarzyszenia pracowników kultury i sztuki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek rzeczywisty senatu Międzynarodowej akademii sztuki współczesnej w Rzymie Jurij Sałko oraz przewodnicząca Kamieńskiego rejonowego towarzystwa kultury ukraińskiej imienia Tarasa Szewczenki, członkini Międzynarodowego zrzeszenia kinematografów Wałentyna Stasiszena. Obydwa wydarzenia artystyczne przeprowadzono według kryterium jakości maestro Murawskiego i poświęcono Rokowi twórczości dziecięcej. Dziecięcy wzorowy chór “Kontrast”, chórmistrz Kateryna Semko
Машинний переклад
Serdecznie witam was wszystkich i dziękuję wam za kontynuowanie tradycji konkursów śpiewu a cappella w mojej rodzinnej wsi Dmitraszkówka! Tegoroczny konkurs chóralny to święto dziecięcego śpiewu, co szczególnie wzrusza i raduje! Ponieważ właśnie od dzieciństwa należy rozpoczynać rozwój kultury muzycznej i ogólnej. Już w młodym wieku należy wyłaniać utalentowane dzieci i zapewniać odpowiednie warunki dla ich rozwoju artystycznego. Wychowanie muzyczne jest najskuteczniejszym środkiem ogólnego rozwoju dziecka. Muzyka wzmacnia poczucie życia, czyni je bardziej treściwym, duchowym i szczęśliwszym. Dla wychowania muzycznego, w szczególności dla rozwoju głosu i słuchu, najważniejszym środkiem jest śpiew chóralny. Dlatego należy rozwijać dziecięcy ruch chóralny i zachęcać dzieci do naszego tradycyjnego śpiewu chóralnego w naturalnym stroju — do czystego śpiewu. A czysty śpiew skłania ludzi do czystego, wysokokulturowego życia i sprzyja zaprowadzaniu ładu w społeczeństwie. I dlatego wzywam wszystkich, którzy mają styczność z kulturą muzyczną, pracujmy ofiarnie nad rozwojem dziecięcego śpiewu chóralnego! Wyrażam wielką wdzięczność wszystkim krzewicielom kultury chóralnej w naszym kraju oraz kierownictwu rejonu piszczańskiego i obwodu winnickiego za wsparcie śpiewu a cappella i Międzynarodowego Konkursu Chóralnego mojego imienia. Nasz konkurs pracuje na rzecz rozwoju ukraińskiego śpiewu chóralnego w naturalnym stroju oraz na rzecz rozwoju kultury naszego narodu. Mam nadzieję, że także w przyszłości, kiedy do mojej rodzinnej wsi Dmitraszkówki będą przyjeżdżać zespoły chóralne, będą one dbały o jakość śpiewu chóralnego, a wy będziecie im w tym pomagać. Życzę wam wszystkim nadal wysokiej inspiracji, sukcesów w nauce, w pracy i ładu w życiu! Dużo zdrowia, szczęścia, radości na długie lata! Od Słońca i Ziemi! Serdecznie Paweł MURAWSKI, artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego. 14 listopada 2013 roku. V Międzynarodowy Konkurs Chóralny imienia Pawła Murawskiego zaplanowano przeprowadzić od 26 do 30 lipca 2014 r. Konkurs odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy. Warunki przeprowadzenia V Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego oraz kontakty Komitetu Organizacyjnego konkursu pod adresem E-mail: [kontakt ukryty] oraz [kontakt ukryty] i pod tel.: [kontakt ukryty]; [kontakt ukryty]. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2 0 1 4 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w listopadzie — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад