7 września ubiegłego roku opinię publiczną zbulwersował antyukraiński projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, przedstawiony przez O. Jefremowa (Partia Regionów), P. Symonenkę (KPU) oraz S. Hryneweckiego (Partia Ludowa). Dokument ten stał się przedmiotem wnikliwej analizy nie tylko licznych instytutów naukowo-badawczych Narodowej Akademii Nauk, wyższych uczelni państwowych, znanych polityków, naukowców, pisarzy, działaczy społecznych, ekspertów i analityków, ale także tak autorytatywnych instytucji międzynarodowych, jak Biuro Wysokiego Komisarza ds. Mniejszości Narodowych OBWE oraz Komisja Wenecka Rady Europy, które potwierdziły negatywne oceny, jakie ten projekt ustawy otrzymał na Ukrainie. Regionaliści, zrozumiawszy, że ich dążenie do „legalizacji języka rosyjskiego” za pomocą projektu ustawy koalicjantów, który najwyraźniej zostanie wycofany, jest nieudane, znów „podsujetilis”: dwaj „wielcy uczeni, znający się na językoznawstwie” — S. Kiwałow i W. Kołesniczenko złożyli swój projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, który już nawet Przewodniczący Rady Najwyższej W. Łytwyn nazwał „prowokacyjnym”. Ignorując wnioski Wysokiego Komisarza OBWE i Komisji Weneckiej, które ostrzegają ustawodawców przed wadami koncepcyjnymi poprzedniego projektu ustawy, a mianowicie przed nieuprawnionym i nieuzasadnionym wzmocnieniem dominacji języka rosyjskiego ze szkodą dla ukraińskiego jako języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych, S. Kiwałow i W. Kołesniczenko proponują projekt ustawy, który będzie rodził napięcia między grupami użytkowników różnych języków i podważał stabilność społeczną na Ukrainie. Deputowani ludowi przeinaczają postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych oraz paragrafy Opinii Komisji Weneckiej, nieuprawnienie zniekształcając skład językowy i etniczny ludności, przyznając oczywistą przewagę językowi rosyjskiemu. Powołując się na spis ludności z 2001 roku, autorzy doliczyli się, że język rosyjski może otrzymać status regionalnego w 13 obwodach Ukrainy. A do tego — krymskotatarski na Krymie, węgierski — na Zakarpaciu, rumuński — na Bukowinie. Regionalnymi ogłaszają 18 języków (języki mniejszości narodowych). Nie wiadomo, czy z tym projektem zapoznali się najbardziej zagorzali przeciwnicy języka ukraińskiego w Administracji W. Janukowycza, ale jest całkowicie oczywiste, że jego partyjni koledzy znów wyciągnęli znaczoną kartę językową i mają nadzieję, że jest ona atutowa: przed nami wybory do Rady Najwyższej i dlaczego by nie dodać drożdży do językowego zamieszania na południu i na zachodzie. Ale, jak świadczą protesty rodziców przeciwko optymalizacji-likwidacji szkół ukraińskojęzycznych, ta karta jeśli nawet nie została już rozegrana, to jest dobrze rozpoznawalna i wytarta. Tak samo na próżno S. Kiwałow i W. Kołesniczenko mają nadzieję wprowadzić w błąd wysokie instytucje międzynarodowe oraz naród ukraiński, rewidując artykuły Ustawy Zasadniczej. We Wnioskach Komisji Weneckiej mowa jest o potrzebie najnowszych informacji dotyczących charakterystyki językowej i etnicznej ludności Ukrainy. Jak uważa doktor nauk prawnych Wołodymyr Wasylenko, „kwestie językowe muszą być przedmiotem bacznej uwagi całej opinii publicznej Ukrainy, która musi uświadomić sobie konieczność opracowania koncepcyjnie innego, nowego projektu ustawy językowej, który bazowałby na fundamentalnych zasadach Konstytucji Ukrainy oraz powszechnie uznanych międzynarodowych stan- KATEGORYCZNIE „NIE!” Uważne zapoznanie się z projektem ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że prawdziwym celem jego twórców jest dalsza eskalacja na Ukrainie niezgody obywatelskiej, podsycanie wrogości międzyetnicznej, pogłębianie podziału politycznego narodu ukraińskiego, co może doprowadzić do nieprzewidywalnych skutków. Treść projektu ustawy w rzeczywistości skierowana jest nie na zachowanie języków mniejszości etnicznych (krymskotatarskiego, gagauskiego, karaimskiego i in., które rzeczywiście wymagają ochrony), co przewidziano w „Europejskiej karcie języków regionalnych i Kolaż Jurija Petika mniejszościowych”, a na wzmocnienie nowych groźnych tendencji do rusyfikacji Ukrainy. W szczególności istotne zastrzeżenia budzi punkt 1 artykułu 11 wspomnianego projektu ustawy, w którym zaznaczono, że w korespondencji regionalnych organów władzy z organami władzy wyższego szczebla dozwolone jest stosowanie języków regionalnych. W związku z tym urzędnicy państwowi wyższego szczebla, oprócz języka państwowego, powinni doskonale władać wszystkimi językami regionalnymi. W rzeczywistości jednak chodzi tylko o jeden język regionalny — rosyjski, tylko nim biegle włada większość ukraińskich urzędników. Nie mniej dziwne jest określenie języka regionalnego, „który tradycyjnie jest używany w granicach określonego terytorium przez obywateli tego państwa…”. Prawdopodobnie należałoby wyjaśnić, co oznacza „tradycyjnie jest używany”, ponieważ takie tradycyjne używanie, na przykład języka rosyjskiego — to nic innego, jak wynik długotrwałej polityki rusyfikacji wschodu i południa Ukrainy. To znaczy, rusyfikatorska polityka carskiej Rosji i Związku Radzieckiego nie tylko nadal trwa, ale i na nowo jest legitymizowana. Dziwne w projekcie jest także określenie regionu, które prawdopodobnie wymyślili sami autorzy, ponieważ region powinien uwzględniać nie tylko jedność administracyjno-terytorialną, ale także ekonomiczną, geograficzną, historyczno-etnograficzną. W tym aspekcie nie wszystko jest jednoznaczne, w szczególności w odniesieniu do obwodu ługańskiego, którego południe stanowią miasta przemysłowe i Zakończenie na str. 2 dardach. Z uwagi na ogromne znaczenie dla właściwego rozwiązania kwestii językowych wyników przyszłego spisu ludności Ukrainy, jego przeprowadzenie powinno być poprzedzone przejrzystą i wolną dyskusją publiczną na temat kwestii spisu oraz ich fachowym sformułowaniem zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy oraz kryteriami międzynarodowymi. Nowe ustawodawstwo językowe powinno powstawać przy udziale specjalistów z szerokim zaangażowaniem przedstawicieli organizacji społecznych i stać się potężnym narzędziem zapewnienia praw językowych wszystkich obywateli Ukrainy, stabilności społeczeństwa, jedności państwa ukraińskiego oraz wzmocnienia jego niepodległości”. Dzisiaj przedstawiamy odpowiedź na projekt ustawy-prowokacji działaczy Proświty z Ługańszczyzny, którym, zgodnie z jego postanowieniami, przyjdzie być na wieki rosyjskojęzycznymi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zakończenie. Początek na str. 1 NA PRZECIWWAGĘ PAŃSTWOWEJ...
miast Donbasu, a na północy — rolnicze rejony Słobożanszczyzny. Zatem, zanim uchwali się podobną ustawę, należy przede wszystkim uchwalić nową ustawę o podziale administracyjno-terytorialnym Ukrainy. Niezwykle chwiejne jest także naukowe zaplecze omawianego projektu ustawy, zwłaszcza w części dotyczącej aparatu naukowo-terminologicznego. Autorzy projektu próbują podać definicje wielu terminów lingwistycznych, ale robią to po amatorsku, nie opierając się na pracach znanych językoznawców i nie korzystając z nich. W szczególności użyte przez autorów pojęcie „grupa językowa” jest stosowane w językoznawstwie przy charakterystyce klasyfikacji języków. Klasyfikacja genealogiczna przewiduje wyodrębnienie rodzin językowych — zbiorów języków, których podstawą jest jeden język praojczysty. Rodzinę językową dzieli się na grupy według stopnia pokrewieństwa, w których można ponadto wyróżniać podgrupy (zob.: Karpenko J. O. Wstęp do językoznawstwa. — K.: Wydawnictwo „Akademia”, 2006. — S. 87). Językami indoeuropejskiej rodziny językowej posługuje się ponad 2 mld osób; w tej rodzinie wyodrębnia się grupę słowiańską, do której należy także podgrupa języków wschodniosłowiańskich, reprezentowana przez język ukraiński (45 mln użytkowników), rosyjski (250 mln) i białoruski (ponad 8 mln) (tamże. — S. 90). W wykazie terminów jest też taki — „regionalna grupa językowa”, którą autorzy projektu ustawy rozumieją jako „grupę osób zamieszkujących określony region (miejscowość), która ma wspólny język ojczysty. Uważamy, że przy określaniu tak ważnych terminów należy przede wszystkim rozumieć, że interpretujemy pojęcia językowe, a nie charakteryzujemy ludność. Dziwne, że autorzy projektu ustawy nie posługują się pojęciem „wspólnota językowa”, którego używają niemal wszyscy uczeni zajmujący się kwestiami socjolingwistycznymi. W szczególności R. I. Budagow podaje następującą definicję tego pojęcia: „Wspólnota językowa to zbiór ludzi połączonych wspólnymi więziami społecznymi, ekonomicznymi, politycznymi i kulturowymi, którzy w życiu codziennym utrzymują bezpośrednie i pośrednie kontakty między sobą oraz z różnego rodzaju instytucjami społecznymi za pomocą jednego języka lub różnych języków, rozpowszechnionych w tej wspólnocie”. Zatem zamiast nadać naukową interpretację wielu pojęciom językoznawczym (język narodowy, język literacki, język porozumiewania się międzynarodowego itp.), w projekcie ustawy skupiono uwagę na definicjach pojęć „region”, „terytorium, na którym rozpowszechniony jest język regionalny” itp. Nie uwzględniono także tego, że większość terminów, do których definiowania przystępują autorzy projektu, ma już swoje wyjaśnienia. W szczególności język mniejszości to język grup ludności innych pod względem pochodzenia etnicznego, narodowości, religii w porównaniu z głównym, tytularnym etnosem państwa (zob.: Macziuk H. Stosowana socjolingwistyka. Zagadnienia polityki językowej. — Lwów, 2009. — S. 33). Natomiast w zaproponowanej w projekcie ustawy definicji zwrócono uwagę na to, że ten język tradycyjnie używany jest na określonym terytorium przez obywateli tego państwa. Nie wskazano jednak, że taka „tradycja” jest wynikiem błędnej polityki językowej w państwie, z diglosją, w której jednemu językowi stwarza się warunki rozwoju, a inny język jest stale i konsekwentnie usuwany z użycia. Czy zatem należy przestrzegać takiej „tradycji”?定义 przy określaniu pojęcia „język ojczysty” autorzy projektu ustawy ignorują to, że dziś termin ten stosuje się w znaczeniu szerokim i wąskim. Przy tym najbardziej uzasadnione są następujące znaczenia analizowanego terminu: 1) język ojczysty — język przodków, rodu, rodziny, który łączy człowieka z jego etnosem, ilustruje właściwe każdemu narodowi niepowtarzalne skojarzenia myślenia obrazowego, które utrwalają się w systemie językowym i stanowią specyfikę narodową, jak potwierdzają teksty literackie, stworzone w języku ojczystym; 2) pierwszy język, który człowiek przyswoił w dzieciństwie; 3) środek duchowego jednoczenia narodu i symbol jego jedności społecznej (zob.: Macziuk H. — S. 30). Oprócz wyżej wymienionych błędów filologicznych analizowanego projektu ustawy, wskazujących na niekompetencję jego autorów, należy też zwrócić uwagę na ważny aspekt polityczny, stanowiący tło, na którym rozwijają się wydarzenia o znaczeniu społecznym we współczesnej Ukrainie. Ostatnio Rumunia i Węgry znacznie zintensyfikowały działalność na rzecz nadawania obywatelstwa tych państw etnicznym Rumunom i Węgrom Bukowiny i Zakarpacia. To już bezpośrednie zagrożenie dla integralności terytorialnej Ukrainy. Jaskrawym przykładem skutków takiej polityki jest Osetia Południowa w Gruzji, która dzięki planowej polityce Rosji pozycjonuje się jako odrębne państwo. Równie niepokojąca jest sytuacja w Autonomicznej Republice Krymu, gdzie wpływy Rosji jeszcze bardziej się umocniły po podpisaniu i ratyfikacji niesławnych porozumień charkowskich. Swój wkład wnoszą też zaślepieni pedagodzy Ługańszczyzny, którzy obecnie narzucają uczniom „genialną” myśl: „Jakim językiem myślisz, do takiego etnosu należysz, a zatem to będzie twój język ojczysty”. Nie warto tłumaczyć, do czego to doprowadzi. Zatem, według przekonania prosvitjan, przedstawicieli ukraińskojęzycznej społeczności Ługańszczyzny, projekt ustawy Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej”, zaproponowany przez S. W. Kiwałowa i W. W. Kolesniczenkę, nie poprawi sytuacji językowej w naszym państwie, a jeszcze bardziej pogłębi ekspansję Rosji nie tylko w sferze gospodarczej, ale także humanitarnej. Nie ma wątpliwości, że załamanie w sferze gospodarczej, finansowej, społecznej, działalności państwa rządzonego przez regionałów oraz próby odwrócenia uwagi społeczeństwa od tych spraw to prawdziwa przyczyna pojawienia się tego projektu ustawy.
Prasowe centrum Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
ІІВВААН Н П ПЛ ЛЮ ЮЩ Щ::
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
We wtorek rozpoczęła się dziewiąta sesja Verkhovnej Rady Ukrainy VI kadencji. Rozpoczęła się ona uroczystym posiedzeniem, poświęconym 20-leciu Niepodległości Ukrainy. Poruszającym momentem było wniesienie przez kadetów wojskowego liceum im. Bohuna na salę parlamentu flagi Ukrainy. To ta sama flaga, którą patrioci wnieśli tutaj w dniu proklamowania Niepodległości — 24 sierpnia 1991 roku. Z przemówieniem na posiedzeniu wystąpił Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz, wzywając posłów do poparcia wysiłków Głowy Państwa, a także Rządu w reformowaniu kraju. Zebranych powitał jeden z pierwszych spikerów parlamentu Iwan Pliusz, który podkreślił, że ustanowienie niezależnego państwa ukraińskiego jest wydarzeniem ogromnej wagi.
Każda sesja parlamentu jest napięta, a obecna zapowiada się szczególnie gorąco. Spośród setek pytań i projektów ustaw warto wymienić przynajmniej dwa tematy — nowe prawo wyborcze i sprzedaż ziemi. Oba są zbyt drażliwe, wywołują poważne dyskusje w społeczeństwie, dlatego wymagają od parlamentu bardzo wyważonego podejścia.
Na tym przewidywalna lista globalnych kwestii na sesji się nie kończy. Przede wszystkim należy do nich zaliczyć uchwalenie nowego Kodeksu pracy. Już uchwalony w pierwszym czytaniu, ten fundamentalny dla stosunków pracy w państwie dokument istotnie kłóci się z praktyką krajów demokratycznych i wywołał ostrą krytykę związków zawodowych oraz specjalistów prawa pracy. Niewiele lepszy jest proponowany projekt Kodeksu mieszkaniowego. Co jeszcze interesującego przygotowuje obecna parlamentarna jesień? Zapewne znów będzie się wnosić liczne poprawki do skandalicznie uchwalonego Kodeksu podatkowego. Kształtowanie się klasy średniej jako podstawy demokratycznego społeczeństwa będzie hamowane nowymi przepisami ustawodawczymi
„parkanami”. Natomiast ciekawym zjawiskiem są liczne projekty ustaw dotyczące zamówień publicznych. Przepychanki wokół budżetowych, czyli narodowych pieniędzy stają się coraz bardziej atrakcyjne. A wszystko to będzie się działo na tle głośnych, prawda, już nieco i nużących polityczno-kryminalnych procesów. Przede wszystkim zaś na tle przeformatowania opozycji, które zarysowało się w ostatnich tygodniach. Na rok przed wyborami nie ma jej już po prostu dokąd pójść, poza tym, by zjednoczyć się w realną siłę polityczną, zdolną stworzyć nowy, mocny parlament. Taki, który będzie mógł na równych prawach rozmawiać z władzą prezydencką o prawdziwej, a nie dekoracyjnej reformie Ukrainy w silne europejskie państwo demokratyczne. Na tym zdjęciu — otwarcie sesji. Jak widać, sala obrad jest zapełniona w połowie: obie frakcje opozycyjne, BJuT i NU-NS, zbojkotowały otwarcie sesji z powodu politycznych prześladowań ich liderów. Słowem, nowy sezon polityczny zapowiada się gorąco.
Maschinelle Übersetzung
Podczas uroczystego posiedzenia z okazji obchodów 20. rocznicy proklamowania Niepodległości Ukrainy wystąpił Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy I i III kadencji, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Iwan Pluszcz. W swoim wystąpieniu zaznaczył: „20 lat dla państwa i społeczeństwa to największe zwycięstwo w historii i, oczywiście, bezpośredni udział w nim ma Rada Najwyższa I kadencji. Przez wszystkie 20 lat niepodległości trwa deklarowanie naszych wspaniałych możliwości i organizowanie społeczeństwa obywatelskiego. Ale, niestety, co przyznał także Prezydent Ukrainy W. Janukowycz w orędziu do Narodu Ukraińskiego, głównym problemem Ukrainy jest ubóstwo i nędza, zwłaszcza starszego pokolenia”. „Reformy nie przyniosły pożądanego rezultatu. Musimy uznać oczywistą prawdę — przemiany społeczno-gospodarcze, liberalna przyszłość naszego społeczeństwa i państwa nie miały konstruktywnych podstaw ani na starcie reform systemowych, nie ma ich także dziś”, — powiedział Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji i podkreślił, że rozwojowi Ukrainy przeszkadzają problemy niesformowania całego społeczeństwa ukraińskiego w naród polityczny. Według słów mówcy, niepokonanie próżni światopoglądowej jest destrukcyjnym czynnikiem konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego. W społeczeństwie ukraińskim dominują partie polityczne bez ideologii, które tworzą instytucje władzy kierujące państwem. Jeśli obecna władza nie zareaguje na to adekwatnie, straci zaufanie narodu. W Ukrainie wśród polityków jest „wielu takich, o których Taras Szewczenko słusznie powiedział, że są dziadkami obcej ojczyzny. Dla nich nasza historia jest obca i, spekulując problematyką historyczną, chcą zyskać dywidendy polityczne”, — podsumował poseł. I. Pluszcz zwrócił uwagę na rolę języka ukraińskiego w kształtowaniu Państwa Ukraińskiego, podkreślając, że „szczególny sprzeciw powinno wywoływać wszelkie poniżanie języka ukraińskiego”. Kończąc swoje wystąpienie, poseł zacytował słowa P. Kulisza, skierowane do T. Szewczenki: „Nam, którzy wzięliśmy na siebie przecieranie oczu swoim rodakom, trzeba wzajemnie sobie pomagać, wzajemnie sobie doradzać, bo inaczej z naszego pisania nie będzie pożytku”.
Według informacji Państwowej Telewizji i Radia Ukrainy
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Zdjęcie Jewhena BUKETA Prawie 20 organizacji społecznych związanych z sektorem rolnym ogłosiło na swoim zgromadzeniu w Kijowie utworzenie Ogólnoukraińskiego Komitetu Ochrony Ziemi Ojczystej. Jako przyczynę podano zamiar władz wprowadzenia na Ukrainie rynku ziemi, czyli rozpoczęcie już od 1 stycznia sprzedaży gruntów o przeznaczeniu rolnym — naszego największego bogactwa naturalnego. Kwestia ta dawno wyszła poza ramy czysto ekonomiczne, gdyż chodzi, jak są przekonani założyciele Komitetu, o dalszy los ukraińskiej wsi, o zagrożenie dla narodu i państwa. Wśród najpotężniejszych organizacji, które utworzyły Komitet, są Stowarzyszenie Farmerów i Prywatnych Właścicieli Ziemskich Ukrainy oraz Związek Uczestników Rolniczych Spółdzielni Usługowych. Z obiema bezpośrednio związany jest znany działacz społeczny Iwan Tomycz. Przez długi czas był przewodniczącym Stowarzyszenia, kierował ruchem chłopskim i farmerskim kraju, obecnie jest przewodniczącym Związku. To właśnie Tomycza wybrano na zgromadzeniu na najbliższe miesiące (potem przewidziana jest rotacja) na przewodniczącego Rady Komitetu, kierowniczego organu roboczego organizacji. Iwan Tomycz jako deputowany Rady Najwyższej czwartej kadencji kierował parlamentarną komisją rolną i przygotował szereg projektów ustaw mających na celu cywilizowane, a nie pospieszne wprowadzenie rynku ziemi. Bardziej szczegółowo o zagrożeniach płynących właśnie z dzikiego rynku nasza gazeta (nr 26 z 2011 r.) opowiedziała w wywiadzie z I. Tomyczem „Sprzedać ziemię i Ukrainę?”. Krótko mówiąc, poważny niepokój budzi nieprzygotowanie naszego ustawodawstwa do rynku ziemi (trzeba uchwalić jeszcze nie mniej niż dziesięć ustaw) oraz smutny przykład dzikiej prywatyzacji, rajdowe rozkradanie gruntów rolnych jeszcze przed wprowadzeniem rynku. Przedstawiamy uchwalony na zgromadzeniu Manifest o utworzeniu Komitetu Ochrony Ziemi Ojczystej, lakoniczny, ale dość wymowny tekst. „My, przedstawiciele organizacji społecznych oraz obywatele Ukrainy, uświadamiając sobie historyczne znaczenie i odpowiedzialność, jakie stoją przed ukraińskim narodem i przyszłymi pokoleniami w warunkach planowanego przez organy władzy od 01.01.2012 roku wprowadzenia rynku ziemi o przeznaczeniu rolnym, jednoczymy się w imię Ukrainy i ogłaszamy utworzenie Ogólnoukraińskiego Komitetu Ochrony Ziemi Ojczystej oraz wzywamy do jedności w społeczeństwie wszystkich wokół niedopuszczenia do wyprzedaży ukraińskiej ziemi według smutno znanego scenariusza minionej prywatyzacji przemysłu, wywłaszczenia chłopstwa, zniszczenia wsi i narodu. Jesteśmy pewni, że prawdziwe reformowanie na wsi powinno polegać na kształtowaniu chłopa-gospodarza, rozwoju lokalnych wspólnot, odrodzeniu potencjału Ukrainy jako państwa rolniczego. Zobowiązujemy się wspólnymi siłami promować i chronić te wartości, bronić swoich konstytucyjnych praw i wolności, utwierdzać przejrzystość i sprawiedliwość w społeczeństwie pod hasłem „Będzie wieś — będzie Ukraina!”. O komentarz zwróciliśmy się do Iwana TOMYCZA. — Iwanie Fedorowyczu, jednym z zagrożeń pospiesznego wprowadzenia rynku ziemi w Manifeście jest smutny przykład prywatyzacji już w czasach niepodległego państwa. — Mamy bolesny, bardzo negatywny skutek wielkiej prywatyzacji w przemyśle. W rezultacie własność, nabyta przez wiele pokoleń, została skoncentrowana za bezcen w rękach oligarchów, ukraińskich i nieukraińskich. Te kwestie można jeszcze jakoś uregulować różnymi środkami, normami prawnymi. A kwestia sprzedaży ziemi — jej już nie da się uregulować w żaden sposób. To jeden raz na tysiąclecie można sprzedać ukraińską ziemię, a odzyskać ją będzie można tylko poprzez rewolucję. Dlatego nie są to tylko obawy, a całkowicie zrozumiałe narzucanie scenariusza wielkiej prywatyzacji przemysłu, który przeniosą przez kalkę na ziemię. Ale porównywać tego nie warto. Przedsiębiorstwo można zbudować, kupić, w ostateczności zwrócić na własność państwową. Jeśli chodzi o ziemię, to w tej dzikiej prywatyzacji sprzedadzą ją nie tylko Ukraińcom, i tutaj jest zagrożenie dla ukraińskiego narodu i państwa. Projekt ustawy o rynku ziemi wyraźnie podkreśla jej dziką, cyniczną wyprzedaż. — Natomiast Pan proponuje kształtowanie chłopa-gospodarza? — Alternatywa jest dawna w naszej historii, w naszym rozwoju. To wtedy, gdy kształtował się prawdziwy chłop-gospodarz na terenach Ukrainy, który rozsławił jej rolniczą sławę. Ukraina słynęła nie tylko z ziarna, ale i z produkcji zwierzęcej. Takie możliwości jednoznacznie istnieją i dzisiaj. Ale właśnie dla odrodzenia obecnie tego chłopa, kułaka-gospodarza, konieczne jest budowanie polityki państwowej. W szczególności także ziemskiej: dać możliwość bycia właścicielem, gospodarzem ziemi właśnie chłopu, który żyje i pracuje na niej, a nie tym, którzy są daleko poza granicami Ukrainy i mają jasne plany zawładnięcia jej czarnoziemami. — W Manifeście występuje Pan za wsparciem lokalnych wspólnot na wsi. Niestety, nie mają one dzisiaj dużego wpływu na kwestie ziemskie. — A ustawa o rynku ziemi w ogóle stawia owe 28 tysięcy wiejskich wspólnot na granicy zniknięcia z mapy Ukrainy. Nie przewidziano nie tylko jakiejkolwiek roli wspólnot w kwestii ziemi, ale i żadnej szansy na rozwój obszarów wiejskich. My natomiast proponujemy na bazie wsparcia chłopa-gospodarza stworzyć miejsca pracy na wsiach, strukturę przetwórstwa produktów rolnych, a także napełnianie lokalnych budżetów dla społeczno-ekonomicznego rozwoju wsi. — Jeszcze przed wprowadzeniem rynku u nas wiele ziem rozkradziono pod przykrywką różnych dzierżaw. W stosunkach ziemskich nic nie można zrozumieć. Czy Pana Komitet poruszał ten bolesny problem? — My wyraźnie stawiamy sprawę — teraz nie mówić o rynku ziemi, a zrobić krok dla przejrzystości sytuacji w sferze stosunków ziemskich. Takim krokiem jest inwentaryzacja ziem i złóż naturalnych Ukrainy. To pierwsze dla uregulowania szeregu problemów ziemskich. Trzeba wreszcie wyjaśnić, komu, gdzie, co należy, na jakich warunkach zostało nabyte? Tam nie to, że nic nie można zrozumieć, tam jest całkowity kryminał. Dopóki nie wyjaśnimy, o żadnym rynku nie może być mowy! A żeby wyjaśnić, potrzebna jest silna wola i aktywność społeczeństwa.
* * * Oto sytuacja: absolutny brak przygotowania do rynku ziemi i jednocześnie pospieszne jego forsowanie. Mimo jasnych prognoz, że główne areały ziemi wykupią nie rolnicy, a rolnicze latyfundia, w szczególności przez osoby trzecie, także zagraniczne. Już na tę właśnie rozpoczętą dziewiątą sesję parlamentu zaplanowano wniesienie owego rządowego projektu ustawy o rynku ziemi. I obecnie władza prowadzi potężną kampanię propagandową, opowiadając, jakim dobrodziejstwem jest sprzedaż ukraińskiej ziemi. Dla imitacji dyskusji nad reformą rolną władze lokalne przeprowadzają tak zwane wysłuchania publiczne. I często kończą się one całkowitym fiaskiem dla organizatorów. Dla przykładu, na zebraniu odczytano uchwałę jednego z takich wysłuchań. Jest to rejon talniwski w obwodzie czerkaskim, centrum rolniczej Ukrainy. W wysłuchaniach wzięli udział kierownicy przedsiębiorstw rolnych, farmerzy, właściciele ziemscy, przewodniczący rad wiejskich rejonu, czyli ci, którzy żyją i pracują na ziemi. Otóż uczestnicy wysłuchań jednogłośnie przyjęli rezolucję, którą skierowali do Prezydenta i innego wyższego kierownictwa państwa. Rolnicy domagają się przeprowadzenia ogólnoukraińskiego referendum w kwestiach rynku ziemi, a do czasu jego przeprowadzenia (cytujemy) „wstrzymać rozpatrywanie w Radzie Najwyższej spraw związanych z rynkiem ziem o przeznaczeniu rolnym”. I dalej żądanie przedłużenia moratorium na sprzedaż ziemi. Jeśli władzę zainteresowała opinia ludzi o sprzedaży ziemi, to oto ona, również w rezolucji z wysłuchań: „Zwracamy Państwa uwagę na ten fakt, że ponad 90 procent mieszkańców rejonu talniwskiego kategorycznie sprzeciwia się potrzebie i konieczności wprowadzenia w najbliższych pięciu latach rynku ziem o przeznaczeniu rolnym. Takie samo podejście do danego problemu jest w innych rejonach i obwodach Ukrainy. Ignorowanie życzeń rolników i sprzedaż ziem o przeznaczeniu rolnym doprowadzi do nieodwracalnego procesu na Ukrainie, do zubożenia mieszkańców wsi, wzrostu bezrobocia, nastąpi globalne załamanie z powodu niekonkurencyjności naszej ludności w udziale w rynku ziemi”. To wynik wysłuchań przeprowadzonych przez władzę. Czy posłucha ona ich? Czy powtórzy się niedawna sytuacja – z tak samo pospiesznym forsowaniem reformy emerytalnej? 1 września miała ona już wejść w życie, ale to, że obecnie „zawisła”, świadczy: tam daleko nie wszystko jest w porządku. Nie byłoby tak z ziemią. Co planuje robić Komitet, którego struktury tworzą się obecnie także w obwodach, aż do wsi? Na posiedzeniu mówiono o rozwinięciu masowego ruchu społecznego. Być może to zmusi władzę do posłuchania narodu. Podawano przykład przeprowadzenia przez te same organizacje latem Ogólnoukraińskiego Wiecu Chłopskiego w sprawie kluczowego problemu – ziemi. Otóż podczas jego przygotowań do organizatorów zgłosiły się tak poważne struktury jak Prokuratura Generalna, SBU, MSW, zaniepokojone wyjaśnianiem, czy nie szykuje się jakaś antypaństwowa akcja? Cóż, wszystko w duchu naszej najnowszej „demokracji”. Oczywiście, fundatorzy Komitetu nie odrzucają także współpracy z siłami politycznymi, demokratyczną opozycją. Właśnie deputowani z opozycji obecnie próbują przeciwstawić się dzikiemu rynkowi, składając w parlamencie projekty ustaw o przedłużeniu moratorium na sprzedaż ziemi. Jedyne – nie chciałoby się, aby niektórzy politycy i partie wykorzystywali niezwykle bolesny i gorący temat do wyborczego PR-u. Dlatego Komitet jednak akcentuje dominantę właśnie szerokiego ruchu społecznego.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
i inne. Za uzyskane pieniądze „Proświta” zakupiła 30 elementarzy i kupowała literaturę ukraińską. „Proświta” istniała do 1918 roku” (archiwum SBU, sprawa P-4476, s. 519). A na czym tu polega zbrodnia? Na tym, że werkijowscy nauczyciele zajmowali się oświeceniem, prowadzili pracę kulturalną na wsi? Wtedy na takich podstawach należałoby aresztować większość bohaterów literatury ukraińskiej, bohaterów powieści i opowiadań „Chmury” i „Nad Morzem Czarnym” Iwana Neczuja-Łewyckiego, „Promień słońca” i „Na rozdrożu” Borysa Hrynczenki, „Lel i Polel”, „Wielki szum” Iwana Franki i innych. Czytam dalej: „W 1917 roku przewodniczący zarządu ziemskiego Hawryłej Juchym Nykyforowycz zorganizował partię eserów (kierownictwo partii eserowskiej: Hawryłej Juchym Nykyforowycz — przewodniczący; Łahojko Andrij Danyłowycz — sekretarz; Sujarko Wasyl Sawycz — członek komitetu). Do partii zapisało się 17 osób, głównie członkowie „Proświty” i aktywiści cerkwi” (P-4476, s. 519). Trudno wyjaśnić ponurą złość, a może nawet strach władzy radzieckiej, wywołane postacią ukraińskiego esera Juchyma związku. Publicznie ujawnił machlojki z przydziałami żywnościowymi naczelnika Werkijowskiego komitetu żywnościowego. Na Hawryłeja napisano donos do nieżyńskiego Czeka, że jest zagorzałym zwolennikiem niepodległości, prowadził propagandę na rzecz Dyrektoriatu i Petlury, występował przeciwko władzy radzieckiej. Aresztowano go i wysłano etapem do Czernihowa, a później do Charkowa. W obronie Juchyma Nykyforowycza powstała cała Werkijiwka, współmieszkańcy na ogólnym zebraniu przyjęli rezolucję: „Prosimy władzę o uwolnienie z aresztu Hawryłeja, który całym swoim życiem należy do obrońców rewolucji socjalistycznej”. Lecz decydująca w jego życiu okazała się depesza autorytatywnego w tamtym czasie lidera nieżyńskich czerwonych partyzantów Mykoły Kropywianskiego: „Wobec obywatela Hawryłeja żadnych działań rewolucyjnych nie stwierdzono”. Przekreśliła ona jego udział w wydarzeniach rewolucyjnych 1905—1907 lat, działalność w RUP, i to, że kierował komitetem tej partii, był członkiem Komitetu Centralnego Partii Ukraińskich Socjalistów-Rewolucjonistów i przemilczała to, że nie raz więzili go carscy żandarmi, że on wszystko, oskarżywszy go o kontrrewolucyjną agitację, przywłaszczenie dóbr cerkiewnych. W styczniu 1929 roku sprawę jeszcze raz rozpatrzono i skazano go na 10 lat. Karę odbywał na Sołowkach, pracował w szpitalu obozowym. Po uwięzieniu ukończył Moskiewski Instytut Medyczny i otrzymał dyplom lekarza. Mieszkał w Astrachaniu, gdzie kierował jednym z rejonowych punktów medycznych. Wiosną 1938 roku ponownie go aresztowano i przewieziono do Żytomierza. Po ciężkich przesłuchaniach, pobiciach i wstrząsach nerwowych Stepan Orłyk stracił wzrok. Jego, ślepego, prowadzono na przesłuchania, wybijając zeznania, że rzekomo pracował na korzyść obcego wywiadu, wchodził w skład kierownictwa wojskowo-oficerskiej organizacji na Wołyniu i pod przykrywką wspólnot religijnych próbował obalić władzę radziecką na Ukrainie i ustanowić republikę nacjonalistyczną. 10 maja 1938 roku decyzją trójki, z podpisem sekretarza Zuba, skazano go na rozstrzelanie. Wyrok wykonano 2 czerwca 1938 roku. Tak urwało się burzliwe życie arcybiskupa Stepana Orłyka, które wchłonęło w siebie i
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr ASTAFJEW Gdyby raj nie był usytuowany gdzieś w międzyrzeczu Tybru i Eufratu, to mógłby w całości rozciągać się tutaj, niedaleko Nieżyna, w Werkijiwce, w rodzinnych stronach pisarza Jurija Muszhetyka. Nad głową szeleszczą drzewa, spod długich, zwisających gałęzi brzóz widać panoramę osady: kopuły cerkwi Trójcy Świętej i św. Mikołaja, zabudowania dawnego sowchozu, hotelu, szkoły średniej, szpitala, kombinatu szkolno-produkcyjnego, muzeum radzieckiego działacza wojskowego Mykoły Kropywianskiego. Oto słynna osada, która niegdyś, jeszcze w XVI wieku, należała do szlachcica Werkija Ostikowskiego i od niego odziedziczyła swoją nazwę, chociaż w czasach radzieckich przekręcono ją na Wertiijiwkę i tak teraz nazywa się we wszystkich encyklopediach i informatorach. Za tymi zielonymi dekoracjami przyrody, w upajającym, rozlanym zapachu lata, mogą kryć się ludzkie tragedie, wypływać w pamięci wydarzenia historyczne, ożywać niespodziewane wrażenia, od których wyobraźnia szybuje między gałęziami brzóz, a serce nagle drży i bije. O jednym z takich wydarzeń dowiedziałem się kiedyś przypadkiem, pracując w archiwum SBU i zbierając materiały do tomu „Obwód czernihowski. Represjonowani przez historię”. W jednej z karnych spraw archiwalnych informowano, że w Werkijiwce istniała niegdyś „Proświta”, która w latach 20.—30. XX wieku składała się głównie z nauczycieli, później ją rozbito, a nieco później, w latach 40., jej członków rozstrzelano. Kręci się w głowie, czy to od tych ciężkich wspomnień, czy to od nadmiaru piękna. Wracałem już kiedyś tą drogą z osady do Nieżyna w marcu 1999 roku, kiedy do Werkijiwki przyjechał świętować swój siedemdziesiąty jubileusz Jurij Muszhetyk, a ja trafiłem do kręgu pisarzy, którzy byli obecni na jego spotkaniach z rodakami. Pamiętam wystąpienia w szkole, w Domu Kultury i zmieszane twarze rodaków, którzy cieszyli się z przyjazdu wysokiego gościa. — Czy słyszał Pan o tej narodowej tragedii i jej uczestnikach? — zapytałem wtedy Jurija Mychajłowycza, powołując się na odpowiednie dokumenty archiwalne. — Tak, ludzie we wsi ich pamiętają, jednak mówią o tym bardzo ostrożnie, z wielką obawą. Nawet trudno odróżnić, gdzie prawda, a gdzie mit. — Czy we wsi jakoś czczą ich pamięć? — A nie, nie czczą nijak. Toż to byli, że tak powiem, wrogowie ludu, a o nich mówić nie kazano. Ze wszystkich pomników burzliwych wydarzeń rewolucyjnych tamtego czasu zachowało się jedynie muzeum Mykoły Kropywianskiego. Nic nowego nie wniosła do usłyszanego ani rozmowa z dyrektorem szkoły, ani odpowiedź przewodniczącego rady osiedlowej. „Toż to trzeba — pomyślałem sobie — jednym stawiają muzea pamięci, a o innych nawet nie wspominają”. Na pamięć przyszły poetyckie wersy: Lecz pokażcie choć znak o bezimiennych, których świadomie obrócili w proch, zgnoili w więzieniach lub obozach, zgładzili w torturach w wielodniowych. Prześladowało mnie jakieś przygnębione uczucie i postanowiłem za wszelką cenę jeszcze raz wrócić do tej sprawy karnej-archiwalnej. „Może to przestraszył mnie własny głos?” — pomyślałem, przeglądając pożółkłe strony sprawy karnej-archiwalnej nr 1865, założonej na werkijiwskich nauczycieli w kwietniu 1938 roku. Przez otwarte okno na gałęzi jabłoni zatrzepotał ptak. Może to ja obudziłem kogoś ze świadków tej sprawy? Zresztą, i zeznania w takich sprawach nie są dobrowolne, a siłą zdobyte, wybite z człowieka podczas tortur, dlatego one i wieją chłodem, od nich cięższa staje się głowa, krew głośno uderza do gardła i uszu. Oto przesłuchanie 11 kwietnia 1938 roku Dudczenki Petra Kuzmowycza: „Przyjechawszy do wsi Werkijiwka, zastałem już organizację „Proświty”, nią kierowała przewodnicząca Wira Ołeksijiwna Hryszczenko. Wstąpiłem do „Proświty”, w niej pracowali werkijiwscy nauczyciele. Praca nasza przejawiała się w tym, że urządzaliśmy próby, na których uczyliśmy się pieśni, wystawialiśmy sztuki w teatrze, jak „Natalka Połtawka”, „Moskal-czarodziej”
Hawryleja. Szczegółowiej o nim opowiada historyk Wiktor Jemieljanow w artykule „Tragedia ukraińskiego esera: Juchym Hawrylej” („Niżyńska starowina”, 2009, wyd. 8, s. 150—155). Buntownik pochodził z prostych chłopów i uczył się w Kijowie, gdzie zdobył zawód nauczyciela. Na początku XX wieku znalazł się w wirze ruchu narodowowyzwoleńczego. W wyborze życiowej drogi nie pomylił się, umyślnie nie oszukiwał samego siebie, nie mącił w głowie. Świadomie dojrzała w nim decyzja o podziemnej walce przeciwko carowi. Jego duchowymi nauczycielami byli kompozytor Mykoła Łysenko, historycy Wołodymyr Antonowycz i Mychajło Hruszewski, utrzymywał z nimi kontakty. Zostaje członkiem Ukraińskiej Partii Rewolucyjnej (RUP), bierze udział w rewolucyjnej propagandzie na wsi. Juchym Hawrylej był prawdziwym patriotą, jego istotą i czynami kierowało przekonanie, że naród ukraiński musi być wolny i powinien zrzucić z siebie imperialne jarzmo. Bierze aktywny udział w wydarzeniach rewolucyjnych 1905—1907 lat, przekształca swój dom w Werkijiwce w rewolucyjny sztab, tutaj obraduje komitet RUP, pracuje drukarnia. Zostaje uwięziony w niżyńskim więzieniu, później wypuszczony na wolność, podczas pogromów żydowskich ledwo nie ginie z rąk czarnosecińców, rabują jego dom, po czym przygotowuje powstanie chłopskie na Niżyńszczyźnie. Tak, występując na zebraniu gminnym w Werkijiwce 25 maja 1906 roku, wzywa chłopów do walki o ojczystą ziemię, o ukraińską cerkiew, do nauczania dzieci w języku ojczystym, a służbę wojskową odbywać jedynie na Ukrainie. Żandarmi urządzają na niego prawdziwe polowanie, wpada w ich ręce, później ucieka, emigruje. Powraca do Werkijiwki po 10 latach, wiosną 1918 roku. Ma już 50 lat, jest zmęczony życiem, całkowicie nie przyjmuje bolszewickiej teorii i praktyki, której trzyma się jego ziomek, później wybitny działacz wojskowy Mykoła Kropywianski, zostawiając po sobie trupy niewinnych ludzi, obrabowane i zniszczone świątynie, rozgromione placówki „Proświty” i chaty-czytelnie. Jedna z byłych mniszek monasteru Wiedeńskiego w Niżynie w przerażających barwach nakreśliła straszny obraz tego, co robił Mykoła Kropywianski i jego bojownicy z mniszkami (zob. szkic „Wassa” w niżyńskiej gazecie „Proświta”, 1994, numer 2—3). Juchym Hawrylej mówi swojemu ziomkowi: „Sam w ciemności błądzisz i innych prowadzisz”. Przez pewien czas J. Hawrylej kierował Niżyńskim komitetem powstańczym, który popierał program Dyrektoriatu i miał ustanowić ukraińską władzę na miejscach, walcząc zarówno przeciwko denikinowcom, jak i przeciwko bolszewikom. Po ustanowieniu władzy radzieckiej został przewodniczącym Niżyńskiej spółdzielni – przez całe życie walczył o sprawiedliwość. Radziecki dowódca wojskowy i jego ziomek skłamał, nie chciał dzielić się z nim rewolucyjną sławą i wysunął na kult uwielbienia jedynie swoją postać. Czekiści, uciekając się do podstępów, aresztowali syna Hawryleja — Mykołę, rozkradli majątek domowy, wyrzucili z domu troje jego dzieci — Oksanę, Wasyla i Serhija (żona zmarła wcześniej), które uratowali współmieszkańcy wsi. Juchym Hawrylej później wrócił do domu, ale 2 września 1930 roku ponownie go aresztowano — tym razem za udział w działalności „Ukraińskiego Centrum Narodowego”, którym rzekomo kierował Mychajło Hruszewski — i skazano na 6 lat łagrów. Później inkryminowano mu jeszcze stworzenie w Werkijiwce organizacji wojskowej „Obrona Narodowa”, którą rzekomo kierował. Starego ukraińskiego rewolucjonistę rozstrzelano w Kijowie 30 grudnia 1931 roku, miejsce jego pochówku jest nieznane. Teraz zrozumiałe, dlaczego na przesłuchaniu Petra Kuźmowycza Dudczenki, 10 kwietnia 1938 roku, czekistów interesowała postać Hawryleja. Lecz powróćmy znów do zeznań podsądnego: „Wkrótce po tym (czyli po 1917 roku. — Aut.) do Werkijiwki przyjechał biskup Orłyk” (P-4476, s. 520). Stepan Orłyk, ostatni przedstawiciel sławnego rodu ukraińskiego hetmana Pyłypa Orłyka, urodził się 9 stycznia 1891 roku w osadzie Lubar na Żytomierszczyźnie, ukończył Akademię Duchowną w Paryżu. W 1916 r. wyświęcony na księdza, pracował na Wołyniu, w Gruzji (m. Tbilisi). W 1917 roku zorganizował kilka ukraińskich parafii na Kaukazie, a w maju 1921 roku powrócił na Ukrainę, oddawał całą siłę i energię odrodzeniu Ukraińskiej cerkwi. 30 października 1921 roku, na I Wszechukraińskim Prawosławnym Soborze Cerkiewnym wyświęcono go na biskupa Niżyńskiego, później był biskupem Wołyńskim i Żytomierskim. W Żytomierzu, w byłej cerkwi Arcykapłańskiej, założył ukraińską parafię, na księdza dla niej wyświęcił Mykołę Chomyczewskiego, później znanego tłumacza i pisarza (pseudonim Borys Ten). Na Wołyniu Stepan Orłyk zorganizował około 50 parafii Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. W latach 1925—1927 był arcybiskupem Wołyńskim i Żytomierskim, brał udział w dyskusjach z moskiewskim duchowieństwem i przedstawicielami władzy radzieckiej, w 1926 roku w Żytomierskim Pałacu Październikowym polemizował z ludowym komisarzem oświaty RFSRR Anatolijem Łunaczarskim. Bolszewicy, zaniepokojeni ciągłym wzrostem wspólnot UCP, wzmogli prześladowania tej cerkwi i rozpoczęli bezpośrednie nękanie jej hierarchów. 18 lipca 1927 r. arcybiskupa Stepana Orłyka aresztowano, pełną nadziei młodość, i służbę Ukraińskiej cerkwi, i cały tragizm czasu. W swoim zeznaniu na przesłuchaniu Petro Dudczenko powiedział o Stepanie Orłyku między innymi: „Zebrał wszystkich nauczycieli w pierwszej Werkijiwskiej szkole. Na tym zebraniu byli obecni: 1. Połtoracki Iwan Dawydowycz; 2. Demenko Mykoła Andrijowycz; 3. Danylewski Wasyl Fedorowycz; 4. Kuntysz Mykoła Fomycz; 5. Nosacz Mykyta Mychajłowycz; 6. Sydoreć Mykoła Pawłowycz; 7. Sujarko Iwan Wasylowycz; 8. Hrycenko Fedir Ołeksijowycz; 9. Chochłowa Jefrosynija Prokopiwna; 10. Smał Illa Jewdokymowycz; 11. Turczyna Jewhenija; 12. Sydoreć Jewdokija Pawliwna; 13. Zocenko Iwan Pawłowycz; 14. Dudczenko Petro Kuźmycz; 15. Dudczenko Hanna Hryhoriwna; 16. Dudczenko Paraskowija Iwaniwna; 17. Krutko Petro Feodosijowycz; 18. Zocenko Iwan Andrijowycz; 19. Sernoweć Iwan Stepanowycz; 20. Zocenko Stepan Antonowycz. Na tym zebraniu z agitacyjnym przemówieniem wystąpili Orłyk, Turczyn Mykoła Hnatowycz i Połtoracki Iwan Dawydowycz, którzy nakazywali wstępować do nacjonalistycznej organizacji i prowadzić agitację za ukrainizacją cerkwi. Za ukrainizacją cerkwi występowali również Demenko, Kuntysz, Sernoweć, Krutko, Sujarko i Połtoracki. Nacjonalistami byli Demenko Mykoła Andrijowycz, Połtoracki Iwan Dawydowycz, Sudbyn Hryhorij Henuarowycz, Łukianczenko Hurij Serhijowycz. Nacjonalizm w szkole szerzyli Demenko i Łukianczenko, wykładając język, a także Sudbyn” (P-4476, s. 520). Na przesłuchaniu 11 kwietnia 1938 roku Petro Dudczenko potwierdził swoje zeznania, które wyłożył w oświadczeniu z 10 kwietnia 1938 roku, i dodatkowo wymienił jako uczestników „Proświty” takie osoby: „1. Kostenieckiego Wasyla Omelianowycza; 2. Mochnatka Andrija Iwanowycza; 3. Mochnatko-Bobro Ołeksandrę Andrijiwnę; 4. Mochnatko-Nosacz Juliję Andrijiwnę; 5. Iwanenkę Andrija Afanasijowycza; 6. Iwanenkę Warwarę Iwaniwnę; 7. Iwanenkę Iwana Mychajłowycza” (P-4476, s. 521). Jeszcze jednym świadkiem w „Werkijiwskiej sprawie” występował Fedir Stepanowycz Kluzko. Na przesłuchaniu 14 kwietnia 1938 roku powiedział (i zostało to sformułowane odpowiednim protokołem): „W 1921 roku do wsi Werkijiwka przyjechał Orłyk, który zatrzymał się na kwaterze Kosińskiego Feodosija Nykyforowycza. Przez pewien czas Orłyk był u mnie na kwaterze i zbierał aktyw, na którym byli obecni: Turczyn Mykoła, Demenko Mykoła, Sernoweć Stepan Iwanowycz, Zocenko Stepan, gdzie rozstrzygano kwestię cerkwi” (P-4476, s. 521). Jako świadek wystąpił również Pawło Iwanowycz Dereza. Na przesłuchaniu 13 kwietnia 1938 roku przyznał: „Rzeczywiście, w 1919 roku wstąpiłem do partii eserów, którą kierował członek KC UASO”
W Werkiwce, rodzinnej wsi Jurija Muszhetyka, władza radziecka zamknęła „Proświtę”, a wszystkich jej członków, nauczycieli, rozstrzelała.
Maschinelle Übersetzung
— Hawryłej. Wtedy właśnie ja — Dereza, Hawryłej i inni zostaliśmy wybrani na Czernihowski zjazd gubernialny eserów. Na zjeździe nie byłem, spóźniłem się na pociąg. Na pozycjach eserów pozostawałem do dnia aresztowania. W 1929 roku za działalność antyradziecką zostałem aresztowany przez organy GPU i zesłany na Północ na okres 3 lat” (P-4476, s. 521). Oczywiste jest, że były jeszcze inne sprawy i inne zeznania, które nie wpadły mi w ręce. Rzecz w tym, że podejrzany mógł figurować w kilku sprawach naraz, jak na przykład Iwan Dawydowycz Połtoracki, którego nazwisko figuruje w sprawach archiwalno-kryminalnych nr 1295 i nr 1865. Główny werdykt wobec werkiwskich proświtian był następujący: wszystkich ich oskarżono o działalność kontrrewolucyjną i propagandę, próbę obalenia władzy radzieckiej. Powołam się na dokument końcowy: “Sprawa archiwalno-kryminalna nr 1865. 1. Zoszczenko Stepan Antonowycz, 1892, Werkiwka, nauczyciel szkoły średniej w Werkiwce; 2. Szłoma Wasyl Andrijowycz, 1887, Werkiwka, nauczyciel niepełnej szkoły średniej we wsi Bobryk; 3. Horbaczenko Kuźma Pawłowycz; 4. Hrycenko Fedir Ołeksijowycz, 1889, Werkiwka, nauczyciel szkoły początkowej; 5. Nosacz Mykyta Mychajłowycz, 1882, Werkiwka, nauczyciel niepełnej szkoły średniej; 6. Werbyło Andrij Iwanowycz; 7. Ołeksenko Mykyta Herasymowycz; 8. Sudbyn Hryhorij Henuarowycz, 1882, Werkiwka, nauczyciel szkoły średniej w Kunasziwce; 9. Połtoracki Iwan Dawydowycz, 1893, Werkiwka, nauczyciel szkoły średniej w Werkiwce”. Decyzją trójki z 29 kwietnia 1938 roku wszyscy zostali skazani na rozstrzelanie” (P-4476, s. 521). Dudczenkę Petra Kuźmicza skazano na karę najwyższą decyzją trójki z 15 kwietnia 1938 roku. O losie innych proświtian nic nie wiem. Młynek bolszewickiego terroru przemielił ich życia tak cynicznie, że nikt z ich rodziców, dzieci i wnuków tak i nie dowiedział się, co się z nimi stało naprawdę, jak zginęli, gdzie są ich groby. Wracam do Nieżyna polem, gdzie nic nie przeszkadza moim oczom zmierzyć go wzdłuż, wszerz i w poprzek, i tylko maki i niebieskie chabry gdzieniegdzie pośród dojrzałych kłosów przypominają o tragedii werkiwskiej «Proświty». Tylko łan dojrzałego żyta sławi dzisiaj życie proświtian, którzy może niczego tak heroicznego nie robili — po prostu żyli, po prostu kochali ojczystą ziemię, ojczysty język, chodzili do cerkwi, uczyli dzieci śpiewać ukraińskie pieśni, grali w «Natalce Połtawce» i w «Moskalu-czarodzieju», kupowali elementarze dla dzieci, szerzyli ukraińskie książki. Silne, mężne natury, niestrudzone w swojej pogardzie dla fałszu. Powiedziałbym nawet, że wszyscy oni są wychowankami literatury ukraińskiej, kontynuatorami narodowej sprawy Radiuka, bo przecież wychowani na powieści Iwana Neczuja-Łewyckiego «Chmury», na jego opowiadaniach «Nad czarnym morzem», «Gościnne występy», «Dziwny pogrzeb». Uformowali się pod wpływem podobnych utworów Borysa Hrinczenki, Iwana Franki, Ołeny Pciłki, Łesi Ukrainki, Mychajła Kociubynskiego… Teraz nad nimi niebieskie niebo brata się z żytnią ziemią, rozpościera bezdennie głęboki namiot sierpniowe południe, wzrok tak tonie w bezkresnej przestrzeni żyta, jak utonęła dusza proświtian w bezmiernej otchłani. Nad polem słychać pierwsze westchnienie kombajnu, po którym kładą się pokotem wały żyta. Wietrzyk tchnął, zaszeleścił konik polny, gdzieś daleko uderzył przepiór, a nad ścieżką poniosła się-popłynęła, niczym srebrny dzwoneczek, pieśń kombajnu. Obok rozbrzmiewa druga. Słońce! Słońce! To ciebie, wieczny świecie, wita łan dojrzałego żyta z kropkami maków i chabrów — imieniem zabitych, cząstkami ich żywych dusz. Ich męki, ich radość, ich pociecha — wszystko w tym życie. Powiedzże mi, królu ziemski, człowieku, dlaczegoż ty czasem bywasz tak okrutny? Werkiwka—Nieżyn—Kijów, sierpień 2011. ChMT «Spadszczyna» od 1992 roku na argumentowanych podstawach wynajmowało w Zarządzie mienia komunalnego i prywatyzacji Charkowskiej Rady Miejskiej pomieszczenia pod adresem: m. Charków, ul. Sumska, 44/2, a od 2003 roku — w tym samym budynku, tylko w innej klatce schodowej. «Spadszczyna» własnym kosztem przeprowadziła kapitalny remont pomieszczeń, które były w zaniedbanym i nieprzydatnym do eksploatacji stanie, oraz wyposażyła na europejskim poziomie klasy szkoleniowe dla młodzieży. Opłata za wynajem i usługi komunalne była dokonywana przez ChMT «Spadszczyna» regularnie i w wyznaczonym terminie. Jednak od kwietnia 2009 roku, wykorzystując naciągane powody, Charkowski Komitet Wykonawczy pod osobistą kontrolą ówczesnego mera Charkowa Mychajła Dobkina zrywa umowę o wynajem z ChMT «Spadszczyna» i żąda eksmisji towarzystwa z zajmowanych pomieszczeń. W dalszej kolejności kierownictwo Zarządu mienia komunalnego i prywatyzacji Charkowskiego Komitetu Wykonawczego składa pozew do Sądu Gospodarczego obwodu charkowskiego o eksmisję ChMT «Spadszczyna». Oprócz tego korzystne położenie (centrum miasta) oraz przeprowadzone… Wołodymyr PROCENKO, m. Sewastopol. W Sewastopolu od 14 lat pracuje szkoła-internat nr 7 z ukraińskim językiem nauczania, lecz wielu miejscowym włodarzom jej działalność nie imponuje. Chwalą się trzema miejscowymi szkołami z rosyjsko-ukraińskim językiem nauczania, gdzie istnieje pełna dyskryminacja praw dziecka do swobodnego używania języka ojczystego. Na każdym kroku uczniowie muszą słyszeć drwiny z ust nienawistników dotyczące «chachłackich klasów». Nie każdy dorosły może pokonać stałą presję psychologiczną, a co dopiero mówić o dzieciach, u których kształtuje się światopogląd?! Dla rdzennie ukraińskiej szkoły w Sewastopolu godnego miejsca nie znaleziono, więc szkoła-internat z powodzeniem pracowała w pomieszczeniu zbudowanym dla placówki przedszkolnej: 15 absolwentów już studiuje na uniwersytetach. To doskonały wskaźnik dla szkoły, w której do niedawna uczyło się 140 dzieci, a obecnie i połowy się nie uzbiera. Przyczyna tkwi w nieudolnych reformach ukrainofoba Dmytra Tabacznyka i jego niszczycielskim administrowaniu placówkami oświatowymi. Kiedy w zeszłym roku dyrektor szkoły Hałynie Kołesnyk zastępca naczelnika wydziału oświaty Wiktor Kornijec zabronił przyjmować pierwszoklasistów, miejscowa «Proświta» stała się… Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego zjednoczenia obwodowego WUT «Proświta» im. T. Szewczenki
W 1945 r. założono Użhorodzki Państwowy (obecnie narodowy) Uniwersytet. Przez minione dziesięciolecia w jego rozwój wkładano znaczne zasoby intelektualne i materialne, pracowało nad tym kilka pokoleń mieszkańców regionu. A zatem awanturnicze rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy z 10 sierpnia 2011 r. nr 760-r „Niektóre kwestie reorganizacji wyższych uczelni” (nawiasem mówiąc, przyjęte wtedy, gdy większość wykładowców i pracowników uczelni przebywa na urlopach, a studenci na wakacjach, co, jak widać, w oczach inicjatorów jest „dogodnym” czasem na jego uchwalenie). Przewidziano w nim likwidację. Kapitalny remont czyni biuro ChMT „Spadszczyna” komercyjnie atrakcyjnym dla nieuczciwych handlarzy. Z protestacyjnymi oświadczeniami w sprawie nielegalnej eksmisji kierownictwo ChMT „Spadszczyna” w osobie przewodniczącego Towarzystwa Wałerija Diaczenki zwracało się do miejscowych organów władzy, Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, wyższych organów władzy, organów ścigania. Odpowiedź nadeszła tylko od charkowskiej milicji i prokuratury, które „z braku znamion przestępstwa” odmówiły ochrony Towarzystwa. Dochodzić swoich praw w zależnym od władzy sądzie Ukraińcy nie zdołali: decyzje zostały powielone. A doczekać się wyników rozpatrzenia nowej skargi kasacyjnej przez Wyższy Sąd Gospodarczy Ukrainy charkowska antyukraińska władza nie chciała: 2 września 2011 roku z pomocą uzbrojonego oddziału, wycinając drzwi wejściowe i wdzierając się do pomieszczeń, wykonawcy z naruszeniem procedur przeprowadzili eksmisję pożytecznej dla społeczeństwa organizacji kulturoznawczej Ukraińców. Ignorując szereg artykułów Konstytucji Ukrainy, Postanowienie Rady Najwyższej o zakazie odbierania pomieszczeń organizacjom, redakcjom o kierunku kulturoznawczym i oświatowym, antyukraińska władza, nawet nie zaproponowawszy innego pomieszczenia, użyła siły. Współczesna historia Charkowa wie o tym, jak „wyrzucono na ulicę” Charkowskie obwodowe oddziały Ukraińskiego Funduszu Kultury, Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, księgarnie „Kobzar”, „Knyżkowyj swit”, „Akademiczna knyha”, „Poezija”, „Medyczna knyha”, „Knyharnia”, Bibliotekę Medyczną. W historię Charkowa wpisano niszczenie pomników (nawet światowej sławy monumentu Tarasa Szewczenki), tablic pamiątkowych, bicie i zabójstwa aktywistów, podpalenia pomieszczeń przez dotąd „nieznanych sprawców”, zniszczenie ukraińskojęzycznych gazet „Weczirnij Charkiw”, „Słobidśkyj kraj”, czasopisma „Bereził”, czystkę Charkowszczyzny z przedsiębiorców-Ukraińców oraz z „Uriadowego kurjeru” i „Hołosu Ukrajiny”. Nie zapomną kronikarze także oszustw w sprawozdawczości państwowej dotyczącej ukraińskojęzycznej edukacji oraz podczas prywatyzacji przedsiębiorstw, oszustw podczas wyborów i podczas podziału częstotliwości dla transmisji telewizyjnych i radiowych, wypierania z państwowych stanowisk Ukraińców, ukraińskojęzycznego repertuaru w teatrach, decyzji rady obwodowej za namową przewodniczącego administracji obwodowej o likwidacji Ukraińskiego Centrum Kultury „Junist”. Takimi działaniami ideologiczni spadkobiercy organizatorów Ludobójstwa-33 i represji, nie-Ukraińcy: Charkowski mer H. Kernes (onże szef miejskiej struktury Partii Regionów), przewodniczący Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej M. Dobkin (onże szef obwodowej organizacji Partii Regionów) de facto prowadzą „boje” przeciwko ukraińskiej kulturze. Ukraińcy wiedzą: to, co w Charkowie dzisiaj — to w Kijowie i w całej Ukrainie będzie jutro… Bo dzisiaj Charków to antyukraiński poligon. od bezczynności odpowiedzialnych urzędników wydziału oświaty. Zaniepokoiło też to, że naczelnik wydziału oświaty Krugłow pospiesznie, bez uwzględnienia opinii przedstawicieli zespołu pedagogicznego i komitetu rodzicielskiego, obowiązki dyrektora szkoły z internatem powierzył Białorusince z pochodzenia, która nie włada językiem ukraińskim. Oto tutaj rozpoczęła się nowa fala natarcia na miejscowe ukraińskie dzieci. Teraz już z woli zastępczyni naczelnika miejskiego wydziału oświaty Żanny Slusar zwrócono ponad dwudziestu rodzicom dokumenty pierwszoklasistów. Kierownictwo miejskiego wydziału oświaty dokonało zbrodni humanitarnej nie tylko wobec dzieci i rodziców, ale także wywierało presję psychologiczną na zespół pedagogiczny, stawiając nauczycieli w zależności od bezrobocia. Sewastopolskim Ukraińcom, którzy przyprowadzili pierwszoklasistów do szkoły, nie pozostało wyboru i oddali swoje dzieci do szkół, gdzie panuje rosyjskie wychowanie językowe i kulturowe. Władze zamachnęły się na prawa dzieci do swobodnego pielęgnowania języka ojczystego — co przez społeczność międzynarodową jest oceniane jako ciężka zbrodnia przeciwko życiu duchowemu i działalności narodów i ludów. Naruszyły one odpowiednie normy Konstytucji Ukrainy i Międzynarodowej Deklaracji Praw Dziecka, ratyfikowanej przez Radę Najwyższą Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
bić na alarm. Ale dyrektorka, obawiając się zwolnienia, zgodziła się, że 14 dzieci, które rodzice przyprowadzili do pierwszej klasy, to mniej niż ustalona przez ministerstwo norma, chociaż wszystkie placówki szkolne w mieście mają niski napływ pierwszoklasistów. Po pisemnym zwróceniu się proświtian do naczelnika wydziału edukacji Mykoły Czerbadży nadeszła uspokajająca odpowiedź, że reorganizacji szkoły-internatu nie będzie. Obecnie kierownictwo wydziału edukacji się zmieniło i rozpoczęły się nowe szykany wobec ukraińskich dzieci i ich rodziców. Teraz już znana sewastopolska prorosyjska działaczka i były deputowana „bloku ruskiego” Tatiana Sorokina, która stanęła na czele miejskiej rady społecznej przy wydziale edukacji, w maju br. zainicjowała grupę roboczą rady eksperckiej do badania procesu nauczania i wychowania wychowanków szkoły-internatu nr 7. W kontroli wzięli udział pedagodzy równie wrogo nastawieni do ukraińskości: Nowikowa, Borodinowa, Iwanicka, Kotowa, Litwinowa. Przedstawicieli komitetu rodzicielskiego i proświtian do kontroli nie dopuszczono. Wniosek z kontroli, wydrukowany w języku rosyjskim, był jednoznaczny — w szkole-internacie nr 7 z ukraińskim językiem nauczania zmniejszyła się liczba uczniów i prowadzone jest niskiej jakości nauczanie w języku ojczystym. Z tym wnioskiem nie zgodziła się jedynie jedna z członkiń rady eksperckiej, wicedyrektorka gimnazjum nr 8 Natalia Iwanko, nie uznała za stosowne reorganizować szkoły-internatu nr 7 z ukraińskim językiem nauczania, a dzieci przenieść do szkoły ogólnokształcącej nr 11 z otwarciem klas z ukraińskim językiem nauczania. Na lipcowe posiedzenie kolegium miejskiego wydziału edukacji w sprawie zamknięcia jedynej w mieście szkoły z ukraińskim językiem nauczania przybyli z protestem przewodniczący miejskiego zrzeszenia „Proświty” Wołodymyr Procenko, członek Rady zrzeszenia Myroslaw Mamczak, aktywni proświtianie Jurij Tymoszczuk i Jewhenija Witwycka, którzy uzasadnili konieczność funkcjonowania placówki edukacyjnej i wskazali polityczny składnik dokonanego aktu. To nieco otrzeźwiło nowego kierownika wydziału edukacji Kruglowa: organ kolegialny przerzucił całą odpowiedzialność na kierowniczkę szkoły Halinę Kolesnyk i zalecił jej odwołanie ze stanowiska dyrektorki. Prawie wszystkie winy, które zarzucano Halinie Hryhoriwnie, —
Maschinelle Übersetzung
UżhNU i stworzenia w jego miejsce jeszcze trzech drobnych uczelni, które pojawiły się kilka lat temu, jakiegoś nowego „Zakarpackiego” uniwersytetu. Stało się to dla mieszkańców Zakarpacia „gromem z jasnego nieba”. Bo nie chodziło bynajmniej o przyłączenie nowych uczelni do UżhNU, gdzie skupiono ponad 90 procent kadry naukowo-dydaktycznej i bazy materialno-technicznej wyższych szkół kraju, lecz o likwidację wszystkich czterech uczelni i utworzenie „nowej”. Według nas wspomniane zarządzenie Gabinetu Ministrów nie ma nic wspólnego z reformą szkolnictwa wyższego i nauki, a jest polityczne. I realizuje dwa cele.
Pierwszy. Nie będziemy konstatować amoralności takich działań, zaznaczymy jedynie, że dla rozwiązania bieżących kwestii politycznych niszczyć poważny uniwersytet, na rozwój którego włożono ogromny wysiłek całych pokoleń naukowców, zużyto ogromne zasoby, — jest niedopuszczalne, pozbawione zasad, absurdalne, świadczy o braku u inicjatorów jakichkolwiek uczuć państwowych i troski. Świadczy to również o całkowitym lekceważeniu ludzi, wieloosobowego kolektywu wykładowców i studentów. Drugi. To nasuwa myśl, że celem działalności D. Tabacznyka jest zniszczenie wszystkiego wartościowego i pozytywnego, co jeszcze ma Ukraina.
Robią to zupełnie świadomie, aby wyrządzić naszemu narodowi, Państwu Ukraińskiemu i ukraińskości w ogóle jak najwięcej szkody. Potwierdziły to także zebrania zbiorowości pracowniczej UżhNU, przeprowadzone 17 sierpnia. Tego samego dnia Gabinet Ministrów rzekomo dokonał pewnej „rewizji” zarządzenia. W szczególności przewidziano „zachowanie UżhNU” z „przyłączeniem” do niego trzech innych uczelni. Pewne napięcie zostało zniesione. Jednak nie wiadomo, po co potrzebne jest to „przyłączenie”? Lecz wyraźnie wiadomo: „reformy Tabacznyka”, które niszczą ukraińską oświatę i naukę, lekceważą ludzi, ignorują opinię publiczną, — są zdecydowanie niepotrzebne!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
lat 20. XX wieku terytorium Ukraińskiej Republiki Ludowej miało przypaść Polakom, a Niemcy otrzymaliby Białoruś. Jednak głowa Polski, ukrainofob i inicjator represji wobec Ukraińców J. Piłsudski niespodziewanie dla Hitlera zmarł. Kilka dni później w Berlinie na rozkaz Adolfa Hitlera odbyły się uroczystości żałobne na najwyższym szczeblu…” (politiko.ua/ blog- post27900). Węgry miesiąc po zawarciu układu monachijskiego zajęły część Południowej Słowacji, a w marcu 1939 r. na rozkaz Horthyego wojska węgierskie w krwawy sposób okupowały Karpato-Ukrainę — w rezultacie, dzięki łasce nazistów, państwo węgierskie otrzymało terytorium z populacją około 1 mln osób. 20 listopada 1940 r. Węgry przystąpiły do Paktu Trzech, brały udział w inwazji Niemiec i Włoch na Jugosławię w 1941 r. Rząd węgierski wysłał wojska dla wsparcia Wehrmachtu w wojnie przeciwko Związkowi Radzieckiemu, gdzie armia węgierska poniosła wielkie straty podczas bitwy stalingradzkiej. Wraz ze zbliżaniem się wojsk radzieckich do Budapesztu przywódca Węgier Miklós Horthy próbował zawrzeć separatystyczny pokój z państwami, zobowiązując się do udzielania sobie nawzajem pomocy politycznej, gospodarczej i wojskowej oraz wyznaczyły sfery wpływów na świecie. Niemcy i Włochy umacniały swoje panowanie w Europie, a Japonia — we Wschodniej Azji. W ciągu lat 1940—1941 do Paktu Trzech przystąpił szereg krajów, które były zależne od jednego z państw, które go zawarły, a także tych, które poprzez współpracę z tymi państwami pragnęły rozwiązać własne zadania z zakresu polityki zagranicznej — zrealizować roszczenia terytorialne, zapewnić bezpieczeństwo przed atakiem z zewnątrz itp. Carstwo Bułgarii, w którym od 1934 r. car Borys III ustanowił osobistą dyktaturę, w 1940 r. stało się sojusznikiem Niemiec w II wojnie światowej. Car Borys III 1 marca 1941 r. podpisał Pakt Trzech. Wtedy też Bułgarii zwrócono dostęp do Morza Egejskiego. Następnie na okupowanych przez Bułgarię terenach przeprowadzono deportację Żydów. Królestwo Rumunii — na początku września 1940 r. ultraprawicowa organizacja polityczna „Żelazna Gwardia” w próbie przejęcia władzy w swoje ręce przeszła do aktywnych działań przeciwko królowi Karolowi II. 5 września Karol II pod naciskiem legionistów wyjechał z kraju, pozostawiając tron wakujący. 15 września sformowano nowy rząd, w którym prawie wszystkie miejsca należały do członków „Żelaznej Gwardii”, a Horia Sima został premierem kraju. 23 listopada 1940 r. Rumunia przystąpiła do Paktu Berlińskiego. Nowe faszystowskie kierownictwo ogłosiło Rumunię państwem narodowo-legionowym, a kurs polityki zagranicznej kraju skierowano na współpracę z Niemcami i Włochami. „Żelazna Gwardia” po wrześniowym przewrocie rozpoczęła politykę terroru. Pod koniec jesieni przez kraj przetoczyła się fala morderstw politycznych. Tę politykę legionistów poparli faszystowscy przywódcy Niemiec. Na początku 1941 r. morderstwa polityczne stały się niekontrolowane, a 21 stycznia legioniści odważyli się wystąpić przeciwko głowie państwa Ionowi Antonescu i rządzić Rumunią samodzielnie. Powstanie legionistów rozpoczęło się pogromami żydowskimi w Bukareszcie i największych miastach Rumunii. 23 stycznia przeciwko legionistom rzucono wojska wewnętrzne Rumunii, a wkrótce wszystkie ich wystąpienia zostały stłumione. Powstanie miało ważne konsekwencje, ponieważ „Żelazna Gwardia” została rozwiązana, a jedynym liderem Rumunii został Ion Antonescu. Ogłosił się on konducatorem (fuhrerem) kraju i zwołał wierny sobie rząd. W 1941 r. Antonescu wciągnął Rumunię do wojny przeciwko ZSRR po stronie Niemiec. Królestwo Jugosławii, okupowane przez nazistowskie Niemcy 6 kwietnia 1941 r., państwa Osi podzieliły na kilka części: Niemcy, Włochy, Węgry i Bułgaria zaanektowały niektóre obszary przygraniczne, a na pozostałych terytoriach utworzono niezależne lub marionetkowe państwa. Chorwację Oś uznała za niezależne państwo. Oficjalnie Nezavisna Država Hrvatska (NDH) była królestwem, a Tomislav II został koronowany jako król Chorwacji, ale de facto krajem kierował generał Ante Pavelić — lider chorwackiej faszystowskiej skrajnie prawicowej partii (ustasze), która miała wiele wspólnych cech z włoską partią faszystowską i posiadała bazy we Włoszech oraz na Węgrzech. Ustasze są współwinni masowych morderstw mieszkańców Jugosławii. Pierwszą ustawą, przyjętą w utworzonej z woli państw Osi Chorwacji, stała się Ustawa o obywatelstwie z 30 kwietnia 1941 r., następnie przyjęto ustawy, zgodnie z którymi wszyscy obywatele niearyjscy (Chorwatów zaliczono do aryjczyków) zostali ogłoszeni poza prawem, tylko aryjczyk mógł zostać obywatelem Niezależnego Państwa Chorwackiego, inni uważani byli za takich, którzy „należą do państwa”. Tego samego dnia przyjęto Ustawy o przynależności rasowej i o ochronie krwi aryjskiej oraz honoru narodu chorwackiego, zakazano małżeństw międzyetnicznych. Ustawa o ochronie narodowej kultury aryjskiej narodu chorwackiego z 4 czerwca 1941 r. zakazywała „niearyjczykom jakiegokolwiek udziału w pracy organizacji i instytucji społecznych, młodzieżowych, sportowych i kulturalnych narodu chorwackiego, a także w działalności literackiej i dziennikarskiej, w sferze malarstwa, muzyki, architektury, teatru, kina”. W Niezależnej Chorwacji szeroko stosowano czystki etniczne. 15 czerwca 1941 r. Chorwacja przystąpiła do Paktu Trzech, 26 czerwca — do Paktu Antykominternowskiego. 14 grudnia 1941 r. Pavelić wypowiedział wojnę Wielkiej Brytanii i USA (www.people.su/ua/84098). Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Wasyl SZPICER, Lwów. Dla przykładu przytaczam cytat z artykułu polskiego dziennikarza Michała Kacewicza z 13 lutego 2011 r. pod tytułem „Ukraińscy nacjonaliści chcą nam odebrać Podkarpacie”: „Wyobraźcie sobie mecz turnieju Euro-2012 we Lwowie. Nowy, piękny stadion zbudowano w ostatniej chwili. Sportowi korespondenci z całego świata powtarzają, że spotkanie odbędzie się na stadionie imienia Stepana Bandery i wyjaśniają, że patron był liderem ukraińskiego podziemia z czasów II wojny światowej i kolaborował z hitlerowcami”. Do antyukraińskiego chóru dołączył się również lwowski historyk Wasyl Rasewycz, który w artykule „Kim jesteście, wrogowie Ukrainy?” z 4 kwietnia 2011 r. pisze: „...ukraińscy nacjonaliści w tym czasie (4 lipca 1941 r. — W. Sz.) nie byli wrogami Niemców, oni właśnie z nimi ściśle kolaborowali”. Można wspomnieć też o zainicjowanej przez polskich i rosyjskich przedstawicieli Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 25 lutego 2010 r., która dotyczy nadania tytułu Bohatera Ukrainy Stepanowi Banderze — ofierze polskich i niemieckich represji, więźniowi polskich i niemieckich obozów koncentracyjnych, którego w Niemczech zabił agent KGB. Chętnie wsparli tę brudną kampanię także Niemcy: zabrali się za sądzenie Ukraińca Iwana Demianiuka, którego winy nie udowodniły ani izraelski, ani amerykański sąd, za zbrodnie rzekomo popełnione w niemieckim obozie koncentracyjnym. Ale przecież te straszne zbrodnie były dokonywane z woli i na rozkaz niemieckich oficerów-nazistów, z których wielu dzisiaj w spokoju dożywa swoich dni w tych samych Niemczech. A naród niemiecki nie tylko nie stawiał oporu działaniom hitlerowskiej machiny, którą sam doprowadził do władzy, ale i z lubością korzystał z pracy jeńców oraz przymusowo wywiezionych do Niemiec ukraińskich młodzieńców i dziewcząt. Potomkowie nazistów zapewne mają nadzieję, że skazując Ukraińca, zmyją z rąk swoich ojców i dziadów krew milionów niewinnie zabitych Ukraińców, Rosjan, Polaków, Żydów, Cyganów i przedstawicieli innych narodów. Tym samym w świadomości społecznej Europejczyków (i nie tylko) formuje się myśl, że największymi kolaborantami, a odpowiednio i największymi wrogami ludzkości w latach II wojny światowej byli Ukraińcy. Jednocześnie wymienieni wyżej oszczercy Ukraińców jakby nabrali wody w usta, gdy mowa o współpracy innych państw i narodów z hitlerowskim reżimem. W tym artykule, przygotowanym na bazie materiałów rozpowszechnionych w dostępnych źródłach informacji, postaram się odchylić kurtynę z napisem „ukraiński kolaboracjonizm” i pokazać ukryte za nią niektóre znane, ale starannie przemilczane fakty współpracy z nazistami. Zatem, czym jest kolaboracjonizm w dzisiejszym traktowaniu? W ukraińskiej literaturze historycznej i naukowej definicja kolaboracjonizmu jest następująca: — „Kolaboranci — osoby, które współpracowały z władzami okupacyjnymi w krajach tymczasowo zajętych przez nazistowskie Niemcy podczas II wojny światowej. W trybie karnym kolaboranci ponosili odpowiedzialność za zdradę ojczyzny oraz niektóre inne zbrodnie państwowe i wojskowe”. (Encyklopedia Prawnicza, Kijów, wydawnictwo „Encyklopedia Prawnicza” im. M. Bażana, 2001, t. 3, s. 145); — „Kolaboracjonizm — współpraca obywatela okupowanego państwa z administracją okupacyjną na szkodę tego państwa lub jego obywateli”. (Uniwersalny słownik-encyklopedia, wydawnictwo „Iryna”, Kijów, 1999, s. 669); — „Kolaboracjonizm. Współpraca z najeźdźcami w okupowanych przez nich krajach podczas II wojny światowej”. (Nowy słownik języka ukraińskiego. Kijów, wydawnictwo „Akonit”, 1999, t. 2, s. 284). Oczywiste jest, że ani ukraińscy nacjonaliści, ani Ukraińcy w ogóle nie mogli być kolaborantami, ponieważ przed rozpoczęciem II wojny światowej państwo Ukraina nie istniało. Były państwa Polska i Związek Radziecki, które w swoim czasie okupowały i zlikwidowały odpowiednio ZUNR i UNR. Większość Ukraińców nie uważała za swoją ojczyznę Polski czy ZSRR, dlatego nie mogą ponosić odpowiedzialności „za zdradę ojczyzny”. Dziwne, że współczesne ukraińskie traktowanie kolaboracjonizmu (zapewne oparte na radzieckich definicjach) nazywa kolaborantami obywateli i osoby, ale milczy o kolaboranctwie na szczeblu państwowym. A szkoda, bo właśnie tam znajdują się przyczyny powstawania wojen, okupacji i dobrowolnej lub niedobrowolnej współpracy zniewolonego lub pojmanego człowieka z okupantami. Do tego słowo „kolaboracjonizm” pochodzi od francuskiego „collaboration”, co oznacza współpracę, wspólną działalność, współautorstwo. Trudno sobie wyobrazić, jak mogła odbywać się „wspólna działalność” między nazistowskimi Niemcami a obywatelem czy osobą — skala nie ta — a oto między państwami, na przykład Niemcy—ZSRR, „wspólna działalność” mogła być i w rzeczywistości miała miejsce. Najpierwszym przykładem „wspólnej działalności” państw z nazistowskimi Niemcami, czyli kolaboracjonizmu, stał się układ monachijski, zawarty 29—30 września 1938 r. w Monachium przez szefów rządów Wielkiej Brytanii (N. Chamberlain), Francji (É. Daladier), nazistowskich Niemiec (A. Hitler) i faszystowskich Włoch (B. Mussolini). Zgodnie z tym układem doszło do rozczłonkowania i likwidacji państwa Czechosłowacji. Korzystając z momentu, swoje roszczenia terytorialne wyraziły Węgry i Polska, która 21 września wypowiedziała polsko-czechosłowacki układ z 1925 r. o mniejszościach narodowych oraz oficjalnie zażądała przekazania Cieszyna i Spisza. To pozwoliło Hitlerowi uzasadnić aneksję Sudetów „międzynarodowym” charakterem żądań wobec Czechosłowacji. Polska już 2 października wprowadziła swoje wojska na Śląsk Cieszyński i zagarnęła kawałek czechosłowackiego terytorium z populacją 230 tys. osób. Jednak głównym nabytkiem Polski stał się potencjał przemysłowy zajętego terytorium. Znajdujące się tam przedsiębiorstwa dawały pod koniec 1938 r. prawie 41 procent surówki żelaza wytapianej w Polsce i prawie 47 procent stali. Churchill w swoich wspomnieniach pisał z tej okazji, że Polska „...z chciwością hieny wzięła udział w grabieży i zniszczeniu czechosłowackiego państwa”. Nie mniej pocieszne zoologiczne porównanie przytacza w swojej książce amerykański badacz Baldwin: „Polska i Węgry, jak sępy, odrywały kawałki umierającego, rozdzielonego państwa”. Zatem w 1938 roku nikt nie zamierzał się wstydzić. Wręcz przeciwnie, zajęcie obszaru cieszyńskiego traktowano jako narodowy triumf. Polska propaganda dławiła się z zachwytu. Tak, 9 października 1938 r. „Gazeta Polska” pisała: „...otwarta przed nami droga do państwowej, kierowniczej roli w naszej części Europy wymaga w najbliższym czasie ogromnych wysiłków i rozwiązania niewiarygodnie trudnych zadań” (Ołeksandr Manaczynski. „Wykretasy—38”). Ciekawy fakt historyczny o współpracy przywódców Polski i nazistowskich Niemiec podaje Wałerij Semywołos: „W 1934 roku Hitler zawarł tajny układ z Piłsudskim o wojnie z ZSRR o ukraińskie i białoruskie ziemie. Według polsko-niemieckiego porozumienia, po wspólnej wygranej faszystowskich Niemiec i piłsudczykowskiej Polski nad ZSRR, okupowana przez bolszewicką Rosję w 1919—
państwami koalicji antyhitlerowskiej (podobnie jak zrobili to przywódcy Finlandii i Rumunii), ale próby te zostały udaremnione przez Niemców. Od 16 października 1944 r. Horthy przebywał w Berlinie. 4 maja 1945 r. w Tyrolu poddał się wojskom amerykańskim. Dowództwo sojusznicze pozwoliło mu osiedlić się w Europie Zachodniej. Na zaproszenie portugalskiego dyktatora A. Salazara Horthy wraz z rodziną od 1949 r. zamieszkał w mieście Estoril (Portugalia), gdzie w pokoju i spokoju dożył późnej starości. Słowacja w marcu 1939 r. ogłosiła niepodległość, a Jozef Tiso sformował rząd i został prezydentem Pierwszej Republiki Słowackiej. W swojej polityce zagranicznej Pierwsza Republika Słowacka całkowicie orientowała się na interesy hitlerowskich Niemiec. W szczególności Słowacja stała się jednym z pierwszych uczestników II wojny światowej, występując po stronie Trzeciej Rzeszy podczas ataku na Polskę we wrześniu 1939 r. Formalnie Słowacja przystąpiła do Paktu Trzech 24 listopada 1940 r. Z czasem wojska słowackie brały udział w wojnie przeciwko Związkowi Radzieckiemu. W polityce wewnętrznej kierownictwo Słowacji również orientowało się na politykę Niemiec. Dotyczyło to w szczególności stworzenia de facto monopartyjnego autorytarnego systemu politycznego, a także deportacji Żydów, ustawę o której Tiso podpisał w maju 1942 r. W sierpniu 1944 r., w związku z aktywizacją działań oddziałów partyzanckich na Słowacji, Tiso zwrócił się do Hitlera o pomoc wojskową, czyli faktycznie zainicjował okupację kraju przez wojska niemieckie. Wraz ze zbliżaniem się wojsk Armii Czerwonej do Bratysławy w kwietniu 1945 r. Tiso opuścił kraj i uciekł do Bawarii. Zatem określmy listę kolaborantów: Włochy, Wielka Brytania, Francja, Polska, Węgry, Słowacja. I to, że potem bili ich Niemcy, Amerykanie czy moskiewscy bolszewicy, wcale nie zdejmuje z nich „zaszczytnego” miana kolaborantów. II wojna światowa, która rozpoczęła się zaraz po podpisaniu tak zwanego Paktu Mołotow-Ribbentrop, nabierała rozmachu, a Hitler postanowił zapewnić sobie wsparcie nie tylko Związku Radzieckiego, ale także innych potężnych państw. W tym celu podpisano Pakt Trzech (znany jako Pakt Berliński z 1940 r. oraz Pakt trzech państw) — układ zawarty w Berlinie 27 września 1940 r., którym stworzono sojusz wojskowy, znany jako „Państwa Osi”. Nazwa układu odzwierciedla początkową liczbę stron układających się, którymi wystąpiły nazistowskie Niemcy, faszystowskie Włochy oraz Cesarstwo Japonii. Zgodnie z Paktem Trzech, kraje-uczestnicy zobowiązywały się w ciągu następnych 10 lat. O kolaboracji ukraińskich nacjonalistów (często mając na myśli wszystkich Ukraińców) z nazistami wiele mówili i mówią radzieccy, polscy, a nawet niektórzy dzisiejsi ukraińscy historycy. W ostatnim czasie temat ten nabrał jakiegoś niezdrowego, uporczywie twierdzącego charakteru. Nieustannie figuruje on w wystąpieniach i przemówieniach rosyjskich oraz prorosyjsko nastawionych ukraińskich polityków, polskich dziennikarzy i działaczy społecznych, rozpatrywano go i poparto w Parlamencie Europejskim.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
sobie zagęszczał jego realne życie. Nadciągał swoją czarną energetyką, pozostawiając w rozpalonej wyobraźni puste przedapokaliptyczne miasto, w którym hulają same przeciągi i jakimś cudem ocalali wątpliwi subiekci. To dziwne miasto, gdzie już dawno nie ma prawdziwych uczuć, gdzie nawet miłość jest z posmakiem maniakalności, to miasto przesiąknięte poczuciem skazania, niczym mistyczne Macondo w oczekiwaniu na piekielny wiatr. Chyba najbardziej niewdzięczną sprawą jest badanie natury ludzkiego grzechu. Zanurzenie w jego głębiny nigdy i nikomu nie zwiastowało niczego dobrego. Taki badacz jest jak egzorcysta, jednakowo skazany na najokrutniejszą samotność i ostateczną porażkę. “Człowiek chce widzieć usprawiedliwienie swoich czynów i zbrodni. Człowiek nigdy za nic nie chce odpowiadać” — do takich niepocieszających wniosków doszedł pod koniec życia pisarz w swoich rozmyślaniach o ludzkiej naturze. * * * “Rok, jak nie ma Uliana. To wyrwa, której nikt tak i nie wypełnił — powiedział podczas prezentacji książki “Ołeś Ulianenko. Bez cenzury”, którą niedawno zaprezentowało wydawnictwo “Machaon” w stołecznej księgarni “Je”, jej redaktor, znany reżyser filmowy Myrosław Słaboszpycki. W książce zebrano wspomnienia o Ołesiu Ulianence, jego wywiady dla środków masowego przekazu, których nie znajdziesz w internecie, a także przedstawiono historię życia pisarza, opowiedzianą przez niego samego, która bez wątpienia zasługiwała na osobny, wybitny romans z karkołomną fabułą. “To wszystko kłamstwo — powiedział jak uciął o wydaniu pisarz i dziennikarz Mychajło Brynych, który swego czasu przeprowadził nie jeden wywiad z Ołesiem — prawdziwego Ulianenki tutaj nie ma, pomimo tego, że wszystko to są jego słowa. Był nieuchwytny w wywiadach… — rozumiał ich względność. Miał w sobie coś takiego, co wyróżniało go spośród nas, zwykłych ludzi. Ulianenko był praktycznym mistykiem. Jego mistycyzm nie pochodzi z wykształcenia czy oczytania, a jest wrodzony, dlatego stale go prześladował. Jedyne, co wyraźnie wiem: Ulianenko miał poczucie pewnej zapłaty za posiadanie tego “innego” doświadczenia i rozumienie subtelniejszych materii. Po napisaniu powieści często pogarszało się jego samopoczucie, jak mawiał: “Wypluwam z siebie dopiero co napisany romans”. Tak, jakby mógł zajść tak daleko, ale nie bez szkody dla siebie. To bardzo ciężkie życie i pisanie. To ta literatura, która nie jest pisana, a pojawia się jako bonus dla tych, którzy są zdolni ją przeczytać. Zdolne do tego jest wąskie grono czytelników…” Trzymał książkę, na której wyklejce napisane były prorocze słowa Ołesia Ulianenki: “Ci, którzy śmieli, teraz już nie żyją”. Jeszcze “Słowo” pełniło funkcję organizacyjną, gdyż informowano w nim o czasie i miejscu regularnych zebrań Towarzystwa Języka Ukraińskiego, na które wtedy stale zbierało się po 300—400 osób. Pionierzy Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Dnieprze (od lewej do prawej): Borys Kowtoniuk, Witalij Starczenko, Serhij Dowhal, Ołeś Zawhorodnij, Anatolij Szklar przy stoisku “Słowa”
Maschinelle Übersetzung
Maria KUCZERENKO Zbyt dziwnym — z punktu widzenia psychologii mieszczańskiej — był człowiekiem — jakby całe życie spędził na samym jego skraju, a wiatr bliskiej otchłani poruszał jego włosy, chłodził duszę, rodząc obrazy licznych powieści o nieprzeciętnej sile artystycznej. A czasem życie było dla niego czymś w rodzaju kaftana bezpieczeństwa i wtedy wewnętrzny krzyk z tego „kaftana”, z samej istoty, zdaje się, odstraszał nawet jego czytelnika. Bo był on autorem „nie dla wielu”, wszak ilu znajdzie się chętnych na takie ekstremalne doznania, jakie proponowano. Choć czyż to on wymyślił ten świat?! Świat — Boży, świat — realny, to świat, w którym żyjemy. I on wcale nie jest równoległy, a całkowicie „styczny”… do każdego z nas. Oto tylko — najwyraźniej przez naturalny instynkt samozachowawczy — wolimy własną beznadzieję wepchnąć-upchnąć jak najdalej, ślizgając się po powierzchni pozornej przyzwoitości. Lecz wszystkim znana jest prawda: jeśli szczerze pragniesz wyciągnąć bliźniego z bagna, musisz sam wejść w to bagno, aby podać rękę. „Mam szalony tryb życia, trzeba go jakoś zmienić, ale nie wiem jak. I coraz ostrzej czuję, że to mnie niszczy” — wyznał Oleś Ulianenko w jednym ze swoich ostatnich wywiadów. Zawsze wyróżniał się szczególną szczerością i otwartością (być może czasem i nadmierną). I to była jego pięta achillesowa. Szczerze dzielił się tym, co najskrytsze, zapominając o swoim publicznym statusie, tym samym prowokując każdego łotra do wypróbowania go na podatność na zranienia. „Przepraszam, a to prawda, że jest pan alkoholikiem?” — nie raz, niczym obuchem w głowę, bili go „rekiny pióra”. Powiedzieć, że to bezceremonialność — to nic nie powiedzieć. Bo wiedzieli, bez wątpienia wiedzieli: Oleś — człowiek wrażliwy i bardzo boleśnie przeżywa podobne insynuacje. Oczywiście, tacy miłośnicy tanich sensacji nigdy nie mieliby odwagi choćby raz tak, publicznie, zapytać jakiegoś polityka-dorobkiewicza, złodzieja w majestacie prawa: „Przepraszam, a to prawda, że jest pan łajdakiem?” A zatem… Oleś był łatwym celem w tym sensie. Richard Burton zażartował kiedyś: „Musiałbym długo myśleć, aby wymienić choć jedną niepijącą osobę, która byłaby interesującym człowiekiem”. Wszyscy ludzie są różni i każdy ma swój próg bólu, swoje pojęcie honoru. I nie daj Boże, jeśli jesteś — niczym ta rzeka, która płynie pod prąd… Nie ma co ukrywać, był zbyt rozrzutny wobec swojego życia. Mógł w pełni powiedzieć o sobie, jak i Kafka: „Życie moje rozwija się tak, jak dziurawy, skazany na zagładę ząb”. „Pisarz-samouk z mistyczną biografią: dom wariatów, bezdomność, głodowanie i choroby, życie z mnichami w pieczarach Ławry…” — tak kilkoma kreskami Roksana Charczuk przedstawiła życie Ulianenki. Jednak samemu Bogu wiadomo, ile za tym stoi. Ucieczka z zatęchłego prowincjonalnego miasteczka (jak wyznawał Oleś: „…tam nie da się żyć, atmosfera jest duszna, co drugi to „ćpun”, pracy nie ma, wszyscy „siedzą” jeśli nie na kieliszku, to na igle; ludzie po prostu mrą jak muchy”) nie stała się dla niego ratunkiem. Po ukończeniu szkoły medycznej, potem — morskiej, tułał się po Związku w poszukiwaniu pracy („…w Mikołajowie pracowałem jako tragarz w porcie, ładowaliśmy po 10 000 ton dziennie”), nadwyrężał się w przodku w kopalni, służył w Niemczech w wojsku — o służbie lubił opowiadać z brawurową wesołością („ciągłe areszty”), wypełniał swój „internacjonalny obowiązek” w Afganistanie — do końca życia wolał nie wspominać… Wszystkie te „uniwersytety życia” stały się „materiałem budowlanym” dla jego przyszłych 20 książek. Znał życie w najprzykrzejszych, ba, najwstrętniejszych przejawach, z jego aż nadto ciężkim zakorzenieniem człowieka w tym świecie. On sam wybrał, raz na zawsze (najwyraźniej jednak nie na swoje siły fizyczne) twórcze credo: „Świat jest bardzo okrutny, trzeba go pokazać takim, jakim jest”. „Znak Sabaota”, „Syn cienia”, „Kwiaty Sodomy”, „Zimowa opowieść”, „Ogniste oko”, „Delfin szatana”… Łącznie 20 powieści, większość tytułów mówi sama za siebie. I wszystko to stworzone po „Stalince”, tej, w opinii zaskoczonej znienacka krytyki, „strasznej czarnuchy”, z pojawieniem się której na świecie Oleś Ulianenko obudził się skandalicznie sławnym, by po jakimś czasie, w 1997 roku, zupełnie niespodziewanie dla siebie, zostać laureatem małej nagrody im. Tarasa Szewczenki. Po „Znaku Sabaota” było ostrzej — patriarchat moskiewski nie mógł wybaczyć szczerych scen rozpusty z jej trybuny (wcale nie wymyślonych) i ogłosił pisarzowi anatemę, towarzysząc od tego czasu jego życiu codziennymi telefonami z pogróżkami. A wydanie powieści „Kobieta jego marzeń” zupełnie zapędziło w kozi róg — Oleś Ulianenko po wycofaniu ze sprzedaży nakładu powieści z powodu „pornograficzności” znalazł się w obliczu niebezpieczeństwa trzech lat pozbawienia wolności, na które, w opinii Narodowej komisji eksperckiej ds. moralności (oczywiście, nie bez zewnętrznych marionetek), w pełni zasłużył. Lecz on był z tego wymierającego gatunku dziwaków, którzy w swojej wprost patologicznej upartości pozbawieni są naturalnego instynktu samozachowawczego. Wcale nie żałował swojego życia. Nie cenił go, jakby nawet świadomie ze wszystkich stron przycinając swój osobisty czas. Żył o głodzie („Jeśli nie ma co jeść, mogę nie jeść — mówił — ale mój kot musi jeść trzy razy dziennie”), leczył się, tylko trafiając na łóżko szpitalne przez pogotowie ratunkowe. Zrozumiałe, że to wszystko, w szczególności telefony z pogróżkami i sądowa gehenna, zostawiały bardzo mało szans na przetrwanie i twórczość. Nie, nie był przedstawicielem „czarnuchy”, jak czasem „przypisywała” mu krytyka literacka, nie miał z nią nic wspólnego, ponieważ aż nadto poważnie traktował ten okrutny świat, który wyłaniał się z jego licznych powieści oraz jego mieszkańców. Zdaje się, świat, w którym prostytutki, zboczeńcy, bezdomni, awanturnicy, homoseksualiści, narkomani, esbecy i wszelka hołota, którzy już stanowią nieodłączną i organiczną jego część, ten w czystej postaci sodom ludzkiej cywilizacji — stawszy się obiektem bacznej obserwacji pisarza, sam po dawnemu nikt nie mógł nawet pomyśleć. A zatem nie dziwi, że szyba, za którą ją wywieszano, była stale zachlapana, w szczególności klejem, którego praktycznie nie dało się zedrzeć.
Maschinelle Übersetzung
Serhij DOWHAŁ, przewodniczący Dniepropetrowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki
Zdjęcie: Ludmiła KOWTONIUK
W muzeum „Literackie Naddnieprzański” trwa wystawa legendarnej rękopiśmiennej gazety Towarzystwa Języka Ukraińskiego
Jak wyjaśnia naukowa pracownica muzeum Switłana Martynowa, choć ich placówka ma literacki profil, nie bez powodu poświęcili wystawę egzemplarzom legendarnej rękopiśmiennej gazety Towarzystwa Języka Ukraińskiego, która ukazywała się w latach 1989–1990, na Dzień Niepodległości Ukrainy. Pracowali nad pismem, które wywieszano na whatmanie za szybą w holu budynku nr 60 przy alei Karola Marksa, głównie pisarze Wołodymyr Zaremba, Hryhorij Harczenko, Anatolij Szklar, Witalij Starczenko. Zresztą wówczas obwodowa organizacja Związku Pisarzy Ukrainy mieściła się właśnie tutaj.
Jak wspomina Witalij Starczenko, ta gazeta nie miała nawet redaktora naczelnego. Była owocem wspólnych wysiłków, a markerem na papier przenosił ją artysta Wołodymyr Mykolijuk. Dla ówczesnego, jeszcze radzieckiego, Dniepropetrowska było to prawdziwe przełomowe wydarzenie informacyjne. Przechodnie dosłownie czytali „Słowo” bez przerwy. Kiedy pojawiał się kolejny numer gazety, przy stendzie zbierało się jednocześnie po 15–20 czytelników. A była to gazeta rękopiśmienna, która ukazywała się w nakładzie 1 egzemplarza. Gazeta wyróżniała się jak na tamte trudne czasy niebywałą odwagą. Każdy jej numer towarzyszył znany cytat z Lenina: „Członkowie RKP na terytorium Ukrainy muszą w praktyce realizować prawo mas pracujących do nauki i porozumiewania się w instytucjach radzieckich w języku ojczystym, wszelkimi sposobami przeciwdziałając próbom sztucznego wypychania języka ukraińskiego na drugi plan, dążąc natomiast do przekształcenia języka ukraińskiego w narzędzie komunistycznego wychowania mas pracujących”. Taka była specyfika tamtych trudnych czasów, kiedy trzeba było, jak mówią, osłaniać się Leninem. Oczywiście gazeta wielu wtedy nie podobała się, bo pisano w niej o tym, o czym dono-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
się w II Ogólnoukraińskim obozie szkoleniowym „Na porohach Dniepru”.
Maschinelle Übersetzung
Pomnik T. H. Szewczenki w Mariupolu. Iryna MOŁCZANOWA, członkini NSŻU, m. Mariupol. W Dniu Niepodległości w Mariupolu przy Tarasie zebrali się „Proświta”, BJuT i „Front Zmian”. Wiec rozpoczęto i zakończono Hymnem Ukrainy. Ojciec Wołodymyr pomodlił się (niedawno głodował pod radą miejską z powodu tego, że dla jego parafii nie przydzielają ziemi). Proświcianie przygotowali referaty o wybitnych Ukraińcach od Pyłypa Orłyka do Wasyla Stusa. BJuT występował w obronie Tymoszenko i zbierał podpisy. „Front Zmian” kładł nacisk na prawa obywateli. Iryna Mołczanowa zaznaczyła: „Głównym osiągnięciem Niepodległości jest to, że młodzież zna język ukraiński. Naszym zadaniem jest napełnić tę wiedzę patriotyzmem, wychować obywateli Ukrainy, godnych sławnych bohaterów!”. Jej oraz wielu proświcianom przewodniczący „Proświty” Anatolij Moroz wręczył dyplomy „Za sumienną działalność oświatową oraz z okazji 20-lecia Niepodległości”.
Maschinelle Übersetzung
Ołeh TKACZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki. Z okazji 20. rocznicy niepodległości naszego państwa we wsi Peruń w rejonie wilniańskim obwodu zaporoskiego odbył się I Ogólnoukraiński obóz szkoleniowy «Na Progach Dnieprowych», zorganizowany przez Zaporoskie Zjednoczenie Obwodowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, Tarnopolskie Zjednoczenie Obwodowe Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej «Młoda Proświta» oraz dziecięcą organizację kozacką «Młoda Sicz» przy wsparciu przewodniczącego Dnieprowskiej Rady Wiejskiej (której terytorialnie podlega wieś Peruń) oraz aktywistów z lokalnej społeczności. W obozie szkoleniowym zgromadziło się 40 przedstawicieli młodzieżowych i dziecięcych organizacji społecznych (wiek uczestników obozowania od 10 do 28 lat) z Tarnopola, Dniepru, obwodów odeskiego i zaporoskiego. Wszyscy uczestnicy przeszli zaproponowane przez program obozowy próby, które przewidywały zajęcia teoretyczne i praktyczne z historii budowania państwowości Ukrainy, działalności towarzystwa «Proświta», a także przeprowadzenie kozackich gier i zabaw. Obozowicze uczyli się ukraińskich pieśni przy wieczornym ognisku, opowiadali legendy i podania o Dnieprze, Progach Dnieprowych, rodzimym kraju, uczyli się wiosłowania na łodziach, a ci, którzy się nauczyli, wyruszyli w wyprawę na wyspę Tawołżańską oraz na «Płaski kamień». Kąpali się w Dnieprze, łowili ryby, gotowali jedzenie. Niezapomniana stała się ekspedycja folklorystyczna do sąsiednich wsi Peruń i Orłowskie. Obozowicze przeszli szkolenie sportowej szkoły sztuk walki «Pernacz», przygotowanie wojskowo-patriotyczne, uczyli się strzelać z karabinu, pistoletu, rzucali szkoleniowymi granatami, pod nadzorem dorosłych całodobowo pełnili wartę w obozie. Po zakończeniu obozowania obiecali sobie nawzajem, że następnego lata koniecznie spotkają się
Maschinelle Übersetzung
Godną nagrodę otrzymali zwycięzcy konkursów. Dzięki wsparciu finansowemu Zarządu Głównego „Proświty” zwycięzcy „Palety ukraińskiego słowa” oraz ich opiekunowie otrzymali zaproszenie do Kijowa na ceremonię wręczenia nagród w słynnym Domu Nauczyciela. Ponadto dla charkowian zorganizowano wartościowe wycieczki do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Literacko-Memoriałowego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki. Zwycięzcy konkursu „Idę z dzieciństwa do Tarasa” zostali nagrodzeni wycieczką na Górę Tarasową do miasta Kaniów. Walentyna SHTELMAKH Tegoroczny festiwal chóralny „Sierpniowy zaśpiew—2011” w Illicziwśku jest wyjątkowy. Choć mały, to jednak „jubileuszowy”. Zgromadził wiele amatorskich zespołów chóralnych z różnych obwodów Ukrainy, które mistrzowskim wykonaniem ukraińskich pieśni ludowych oraz utworów Jurija Shtelmakha stworzyły atmosferę wysokiej klasy święta chóralnego. Kijowszczyzna, Żytomierszczyzna, Czerkaszczyzna, Rówieńszczyzna, Tarnopolszczyzna, Bukowina, Mikołajowszczyzna, Odesszczyzna były reprezentowane przez wspaniałe ludowe zespoły amatorskie: chór z miasta Hoszcza „Czornobrywci” (kierownik L. P. Witowśkyj), „Żajwir” z osiedla typu miejskiego Baryszówka (kierownik H. W. Staszczuk), „Natchnennia” z Mikołajowskiego Szpitala Obwodowego (kierownik O. A. Bondar), grupę „Zorecwit” z miasta Kaniów (kierownik N. K. Apanasewycz), zespół chóralny „Kalynowi dzwoły” z osiedla typu miejskiego Niemieszajewe w obwodzie kijowskim (kierownik M. D. Kucenko), ludowy chór „Hałyczyna” z miasta Czortków w obwodzie tarnopolskim (kierownik I. W. Kikis), zespoły żeńskie „Czariwnyci” z osiedla typu miejskiego Brusiłów (kierownik T. F. Ławorczuk), „Lutiźka lewada” (kierownik W. H. Hołowko), „Weseli mołodyczky” ze wsi Bohoduchiwka w obwodzie czerkaskim (kierownik T. M. Czerewań), „Hołosuchy” z Kijowa (kierownik H. I. Horyszniak), „Wesnianka” ze wsi Lutiż (kierownik W. S. Wesnianka). Grupa wokalna „Kozaccy berehyni” z Czerniowiec (kierownik T. M. Kowal) oraz ludowy chór kozacki z miasta Bałta w obwodzie odeskim (kierownik W. Ch. Wichrenko) reprezentowały nasze sławne ukraińskie kozactwo. Gości serdecznie, po rodzinnej atmosferze, przyjmowały illicziwskie zespoły chóralne: ludowy chór weteranów Illicziwskiego Morskiego Portu Handlowego, zespół „Zalubleni w pisniu” (kierownik W. W. Sokur) oraz chór pieśni ludowej „Czerwona kałyna”, którym za życia kierował Ju. Shtelmakh (kierownik I. W. Żelenkowa). Ukraińska pieśń rozbrzmiewała w Illicziwśku wszędzie: na placach miasta, w pałacu kultury i na scenie klubu portowego. Przez lata istnienia „Sierpniowego zaśpiewu” wystąpiło 2000 śpiewaków. Pokazał on, że z roku na rok podnosi się poziom śpiewu chóralnego uczestników. Zatem festiwal osiąga cel, który przed nim postawiono, a wysiłki organizacyjne Wydziału Kultury w Illicziwśku, rodziny Jurija Shtelmakha oraz wielu mieszkańców Illicziwśka nie idą na marne.
Maschinelle Übersetzung
Oksana ŻYWOTKOWA, referentka Charkowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Charkowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki organizowało konkursy artystyczne dla uczniów szkół i studentów „Paleta ukraińskiego słowa” oraz „Idę z dzieciństwa do Tarasa”. Swoje prace twórcze zgłosiło do konkursów ponad 300 osób. Godnie reprezentowali Charkowszczyznę młodzi artyści w konkursie „Paleta ukraińskiego słowa”: I miejsce zajęła Ołeksandra Bezhinowa (wieś Runowszczyna), III miejsca otrzymali Serhij Semeniachin (liceum nr 107), Jewhenija Tesłina (wieś Riwkiwka), wychowankowie liceum sztuk nr 133: Darja Sawhir, Tetiana Czepel, Chrystyna Iwanowa, Ksenija Kowalenko, Mykyta Wałejew. Wielu dyplomów dostali uczniowie gimnazjum nr 6, które zajmują się w studiu twórczym „Skrynka sztuk”.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
W osiedlu Demydiwka ustawiono pomnik ofiar represji politycznych. Jego budowa odbywała się „metodą ludową” — dzięki ofiarom obywateli, zbiorowości pracowniczych, organizacji społecznych, partii politycznych, sponsorów i dobroczyńców. Po poświęceniu pomnik stał się swoistym centrum duchowym, gdzie odbywać się będą uroczystości upamiętniające pamięć tych, którzy doznali poniżenia ze strony władzy totalitarnej.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen BUKET
Niezwykle interesującą w ramach pierwszej ukraińskiej wikiekspedycji okazała się podróż do jednego z najbliższych podstołecznych rejonów — makarowskiego. Uczestnicy podróży w ciągu dwóch dni zobaczyli wszystkie miejscowości krajobrazu, nawet najdrobniejsze chutory. Pogoda — doskonała, wrażenia — wspaniałe, nastrój — podniosły. Szczególnej wagi ekspedycji dodały spotkania wikipedystów z przewodniczącym Makarowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Jarosławem Dobrianskim, sołtysami Hawrowszczyzny Ołeksijem Kobą i Jasnohorodki — Tetianą Semenową, redaktorem gazety „Makarowskie wisti” Petrem Suchenką, dyrektorem Makarowskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego Weniaminem Witkowskim, krajoznawcami — Ihorem Hodenkowem, Lubow Szamotą, Diną Netrebą. A Jasnohorodzki zespół folklorystyczny „Jasen Cwit” urządził dla gości prawdziwy koncert. W imieniu organizatorów ekspedycji pragnę podziękować za wsparcie społeczności wiejskiej Jasnohorodki oraz Makarowskiemu rejonowemu oddziałowi WGO „Hromadianśka pozycija”.
Dom barona von Mecka we wsi Kopyłów
Była to nie tylko pierwsza na Ukrainie ekspedycja, zorganizowana w celu napełnienia informacjami ukraińskiej internetowej encyklopedii Wikipedii, ale i, jak się okazało, pierwsza w całej historii jednoczesna fotorejestracja miejscowości Makarowszczyzny. Byliśmy wzruszeni ciepłym przyjęciem miejscowych mieszkańców, malowniczymi krajobrazami, schludnymi wsiami. Ale zobaczyliśmy niemało dzikich wysypisk śmieci, zrujnowanych budynków, porzuconych gospodarstw. Szczególnie poraziło osiedle Kodra, gdzie można kręcić kontynuację filmu „Stalker”, z niedokończonymi budowami, wieżowcami pośród piasku, domem byłego „kolejowego króla” barona von Mecka — zabytkiem architektury pierwszej połowy XIX wieku — pośród zarośli w centrum wsi Kopyłów, a także to, że z pół tuzina małych wsi na północy Makarowszczyzny — jest bezimiennych. To znaczy, nie mają nawet elementarnych znaków drogowych przy wjeździe. Ale mniej słów. O podróżach i współczesnym życiu ukraińskiej wsi lepiej opowiedzą zdjęcia, zrobione podczas wikiekspedycji do rejonu makarowskiego obwodu kijowskiego 26—27 sierpnia 2011 roku.
Pokój-muzeum „Jasnohorodśka switłycia”
„tworzy się 200 nowych artykułów i wnosi 7 tysięcy edycji”, — poinformował on. Co miesiąc ukraińską Wikipedię przegląda 30 milionów użytkowników. „Obecnie głównym konkurentem ukraińskiej Wikipedii na Ukrainie jest jej rosyjska wersja. Jednak sytuacja stopniowo zmienia się na korzyść ukraińskiej i temu będą sprzyjać wikiekspedycje”, — jest pewien Ju. Perohanycz. Wikiekspedycje nadal będą przeprowadzane głównie w dni wolne od pracy. Wejść w ich skład będzie mógł każdy użytkownik Wikipedii. W tym celu należy wypełnić odpowiedni formularz na stronach internetowej encyklopedii.
Rzeźba „A matka czeka...” we wsi Mykołajiwka
Nawiasem mówiąc, 31 sierpnia ukraińska Wikipedia pod względem liczby artykułów wyprzedziła norweską i wyszła na 14. miejsce wśród 282 Wikipedii w różnych językach świata. Wikipedia de facto jest głównym źródłem informacji encyklopedycznej dla przeważającej większości użytkowników Internetu na całym świecie. Pod względem zasięgu audytorium internetowego, Wikipedia na Ukrainie zajmuje szóste miejsce ze wskaźnikiem 60 %. Internetowa encyklopedia jest bezpłatna w użytkowaniu, wolna do edytowania przez każdego. Wikipedia nie zawiera reklam i utrzymuje się kosztem dobrowolnych datków osób prywatnych i organizacji.
Pomnik Danyła Tuptała i cerkiew Świętego Dymitra z Rostowa w Makarowie
Maschinelle Übersetzung
Natalia Antoniuk Zdjęcia: autorka
W agencji informacyjnej „RegioNews” odbyła się konferencja prasowa Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spółki Krajoznawców Ukrainy (NSKU) oraz organizacji pozarządowej „Wikimedia Ukraina” na temat „Fundacja Wikimedia rozpoczyna wikiekspedycję po miastach i wsiach Ukrainy”. W spotkaniu z mediami udział wzięli generalny dyrektor Stowarzyszenia Przedsiębiorstw Technologii Informacyjnych Ukrainy, dyrektor wykonawczy organizacji pozarządowej „Wikimedia Ukraina” Jurij Peroganycz, członek zarządu „Wikimedia Ukraina” Ołeksij Jurczenko oraz sekretarz odpowiedzialny Kijowskiej Obwodowej Organizacji NSKU Jewhen Buket.
26–27 sierpnia stołeczni krajoznawcy wspólnie z organizacją pozarządową „Wikimedia Ukraina” przeprowadzili ekspedycję do rejonu makarowskiego obwodu kijowskiego. W ten sposób rozpoczęła się wielka wikiekspedycja po miastach i wsiach Ukrainy.
„Celem ekspedycji jest fotograficzne utrwalenie zabytków historii, kultury, krajobrazów itp. oraz spotkania z lokalnymi krajoznawcami, społecznością i władzami. Zrobione materiały fotograficzne do 15 września zostaną umieszczone w Wikimedia Commons na warunkach licencji cc-by-sa 3.0 unported do ilustrowania artykułów Wikipedii”, — poinformował Jewhen Buket. Zaznaczył również, że NSKU pomoże ulepszyć artykuły projektu „Miasta i wsie Ukrainy” w Wikipedii, dostarczając materiały z dostępnej literatury krajoznawczej o rejonie. W tej sprawie uzgodniono porozumienie z jej autorami — krajoznawcami z Makarowszczyzny.
Całkowita trasa wikiekspedycji wyniosła 450 km.
„Wolontariusze objechali wszystkie 72 wsie rejonu i wykonali ponad tysiąc fotografii. Wszystkie zostaną umieszczone w Wikimedia Commons i staną się dostępne z dowolnego miejsca na świecie w każdej wersji językowej Wikipedii”, — podkreślił Ołeksij Jurczenko.
„Jeśli z każdego z 490 rejonów Ukrainy przywieziemy około tysiąca zdjęć, ukraińska Wikipedia wzbogaci się o pół miliona aktualnych fotografii”, — poinformował pan Jurczenko.
Jurij Peroganycz zaznaczył, że na tysiąc Ukraińców przypada 7,5 artykułu Wikipedii. „Ukraińska Wikipedia już dziś sześciokrotnie przewyższa pod względem liczby artykułów Ukraińską Encyklopedię Radziecką. Codziennie
Maschinelle Übersetzung
BADAMY PROCES LITERACKI OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW — Natalio Iwaniwno, jak powstawało Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy? — Kijowianie i goście miasta dobrze znają elegancki budynek na rogu ulic B. Chmielnickiego i Tereszczenkiwskiej, w którym już ponad ćwierć wieku mieści się Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy. Przez wiele lat kieruje nim zasłużony pracownik kultury Ukrainy Hałyna Soroka. Muzeum zostało utworzone na mocy postanowienia Rady Ministrów Ukrainy z dnia 5 sierpnia 1981 roku. Dla zwiedzających otworzyło swoje drzwi 2 lipca 1986 r. w budynku będącym zabytkiem architektury końca XIX w., gdzie od 1871 roku działała jedna z najlepszych prywatnych placówek oświatowych — Kolegium Pawła Hałagana i gdzie w 1886 roku w kościele kolegiackim św. Pawła Iwan Franko brał ślub z Ołhą Chorużynską. Zazwyczaj muzea tworzy się na bazie już istniejących kolekcji. Nasze muzeum nie miało takiej podstawy. Pracownicy muzeum musieli zebrać eksponaty i w bardzo krótkim czasie zbudować ekspozycję. Ale nie tak łatwo odnaleźć starodruki, pamiątki i rękopisy pisarzy, którzy odeszli już do wieczności. Bardzo przydała nam się biblioteka znanego poety i tłumacza Mykoły Tereszczenki, którą muzeum wykupiło od jego syna, i w ten sposób wzbogaciło się o doprawdy unikatowe wydania, z których wiele zostało wykorzystanych w stałej ekspozycji. Unikatowość nowo powstałego muzeum polegała na tym, że jego ekspozycja zapoznawała zwiedzających z procesem literackim na ziemiach ukraińskich od najdawniejszych czasów aż po współczesność. Zaprezentowano ponad 5 tysięcy eksponatów, wśród których znalazły się rzadkie pierwodruki, wydania z czasów życia klasyków literatury ukraińskiej, rękopisy, fotografie, rzeczy osobiste twórców, dzieła sztuki plastycznej i dekoracyjnej. Wśród relikwii, które i dziś można zobaczyć w salach, znajdują się: rękopiśmienna księga XVI w. „Drabina” Jana Klimaka, „Apostoł” Iwana Fedorowa, wydania z czasów życia I. Kotlarewskiego, T. Szewczenki, Łesi Ukrainki i innych pisarzy, rzeczy osobiste Marko Wowczok, Panasa Myrnego, I. Neczuja-Łewyckiego, O. Kobylańskiej, Dniprowej Czajki, H. Kosynki, Ostapa Wyszni, O. Honczara, W. Zemlaka… Ekspozycja jest stale uzupełniana i odnawiana, fundusze muzeum powiększają się o nowe nabytki. Dziś kolekcja muzealna liczy ponad 86 tysięcy eksponatów. Od 2004 roku dla zwiedzających gościnnie otworzył swoje drzwi oddział naszego muzeum — Kijowskie Muzeum Literacko-Pamiątkowe i Mieszkanie Mykoły Bażana. — Jakimi nowymi nazwiskami wzbogaciła się ekspozycja i zbiory muzeum w latach niepodległości Ukrainy? — Radykalne zmiany w życiu politycznym, społecznym i duchowym, które zaszły na Ukrainie w ciągu ostatnich 20 lat, zmusiły do przemyślenia literatury jako narodowego systemu artystycznego w całej jej złożoności i sprzecznościach. Szczególnie dotyczy to literatury XX w., dlatego ten dział ekspozycji przebudowano. Obecnie szeroko zaprezentowano w nim ukraiński modernizm, literaturę „Rozstrzelanego odrodzenia” (lata 1920—1930), literaturę ukraińską, która powstawała na emigracji („Szkoła Praska”, „MUR”, „Słowo”), a to mnóstwo nowych nazwisk w ekspozycji: W. Wynnyczenko, M. Chwylowy, J. Małaniuk, O. Olżycz, O. Teliha, T. Osmaczka, W. Petrow, U. Samczuk, I. Bahrianyj, W. Barka i inni. Dążymy do przedstawienia prawdziwego i pełnowartościowego obrazu, który pozwoli zwiedzającym jednocześnie ogarnąć wzrokiem cały kontynent literacki, niezależnie od tego, gdzie, w jakich warunkach, po której stronie granicy pojawiło się to czy inne prawdziwe dzieło sztuki. Przecież muzeum to most między przeszłością a przyszłością. Przemyśliwując duchowy dorobek poprzednich pokoleń, przechowując go i propagując, pracujemy na rzecz przyszłości. — Oprócz budowy nowych ekspozycji i uzupełniania zbiorów, nad czym jeszcze pracują Wasi naukowcy? — Muzeum to także placówka naukowo-badawcza. Dlatego nasza praca skierowana jest również na opracowywanie nowych tematów, koncepcji nowych ekspozycji i planów tematyczno-ekspozycyjnych wystaw (z okazji ważnych wydarzeń literackich, jubileuszy pisarzy itp.), badanie i wprowadzanie do obiegu naukowego materiałów ze zbiorów muzeum, przygotowywanie publikacji, prowadzenie konferencji naukowych i wspólnych badań z innymi placówkami naukowymi. Od 2006 roku wydawany jest zbiór prac naukowych „Narodowe Muzeum Literatury: poszukiwania, badania, perspektywy”. Tradycyjną stała się konferencja naukowo-praktyczna, która odbywa się co roku w październiku i na którą w celu wymiany doświadczeń zapraszani są pracownicy muzeów literackich z całej Ukrainy. Przecież nasze muzeum to także centrum naukowo-metodyczne. Do udziału w konferencjach angażujemy również czołowych naukowców Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Z tą placówką stale współpracujemy, jesteśmy szczerze wdzięczni M. Żułynskiemu, S. Halczence, M. Sułymie, W. Donczykowi, E. Sołowiej, T. Hundorowej i innym naukowcom, którzy zawsze włączają się w działania muzealne. Również obecnie w muzeum trwa wystawa „Czas dla Ukrainy żyć…” z okazji 155. rocznicy urodzin Iwana Franki, na której zaprezentowano eksponaty nie tylko ze zbiorów naszego muzeum, ale także materiały archiwalne z Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki. Muzeum to także różnorodne spotkania literackie, wieczory, festiwale, prezentacje, wręczanie nagród literackich. Zawsze cieszymy się, mogąc witać dobrych przyjaciół naszego muzeum — pisarzy I. Dziubę, B. Olijnyka, I. Dracza, D. Pawłyczka, W. Szewczuka, J. Muszhetyka, O. Łupija, A. Dimarowa, J. Swerstiuka, M. Słaboszpyćkiego, J. Hoiana, P. Perebyjnosa, P. Zasenka, P. Osadczuka, W. Dowżyka, S. Jowenko, H. Czubacz… Z głęboką wdzięcznością i szacunkiem wspominamy M. Rudenkę, O. Myszanycza, M. Kociubynską, W. Melnyka, F. Pohrebennyka, A. Pohribnego, R. Korohodskiego, O. Dmytrenkę, J. Oksiutę, którzy szczerze przejmowali się losem naszego muzeum.
— Raiso Pawliwno, jakie działania organizujecie, aby zainteresować odwiedzających muzeum, przede wszystkim uczniów i studentów? — Praca naukowo-oświatowa muzeum jest ukierunkowana na jak najpełniejsze zaspokojenie potrzeb różnorodnych grup ludności. Stale badamy zapytania odwiedzających. Szczególne znaczenie nadajemy pracy z uczniami, studentami, młodzieżą, pamiętając testament Ołeny Pcziłki: „Dzieci — to najdroższy skarb Ukrainy, to — nasza młoda Ukraina”. Dla nich opracowano stale działający program „Za duchowe odrodzenie Ukrainy”, który obejmuje wycieczki krajoznawcze, 38 tematycznych, 55 wykładów. W filmotece muzeum znajduje się 69 filmów naukowo-dokumentalnych i popularnonaukowych o postaciach literackich. Prowadzimy działania edukacyjne według kompleksowych programów: „Czcimy Tarasa Szewczenkę”, „Los języka — los narodu”, „Dzwony pamięci”, „Duchowe święta Ukrainy” itp. Każdego roku muzeum przyjmuje około 90 tysięcy odwiedzających, przeprowadzanych jest ponad 1000 wycieczek, setki wykładów, imprez masowych, około 60 wystaw literacko-artystycznych. Wszystkie kierunki pracy naukowo-oświatowej muzeum realizuje w ścisłej współpracy z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, z twórczymi i amatorskimi związkami artystycznymi, wydawnictwami, organizacjami społecznymi, placówkami oświatowymi itp. Przykładem partnerstwa ze związkami twórczymi może być tradycyjny Tydzień Książki Dziecięcej w muzeum. W tym roku nosił on nazwę „Kwiecień-Książkogród” (z okazji Międzynarodowego Dnia Książki), który połączył wszystkich twórców książki i czytelników: pisarzy, artystów, wydawców, pracowników muzeów, bibliotekarzy, pedagogów, dzieci. Wystawa „W książkowym Książkogrodzie wydawców witać radzi” rozpoczynała się pracami dzieci, zwycięzców konkursu „Książki-samoróbki” z ich propozycjami dotyczącymi książki przyszłości. Z wdzięcznością wspominamy prezentacje najlepszych wydawnictw Ukrainy: „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, „Machaon-Ukraina”, „Starego Lwa”, „Grani-T”, „Twerdynia”, „Weża” i in. Kontynuując tradycję Kolegium Pawła Hałahana, pracujemy z dziećmi-sierotami oraz wychowankami specjalistycznych szkół z internatem. Byliśmy poruszeni wsparciem Tetiany i Jurija Lohuszów, założycieli konkursu literackiego „Koronacja słowa”. Czarujący cudowny świat książki dziecięcej otula człowieka od pierwszych lat jego życia i dlatego tak ważne jest, jaka książka będzie pierwszą. Takie pytania wielokrotnie omawiano na posiedzeniach „Klubu pisarzy dziecięcych”, którego kuratorem jest O. Ilczenko. Ciekawe były spotkania dzieci z autorami książek, na których mistrzowie słowa demonstrowali swoje pasje: Zirka Menzatiuk — haft, Iren Rozdobudko i Łesia Woronyna — koralikarstwo, animację, O. Ilczenko — fotografie starego Kijowa. — Muzeum odwiedzają ludzie w różnym wieku, z różnym wykształceniem. Jak udaje się Państwu zaspokoić ich potrzeby? — Obsługa prowadzona jest w sposób zróżnicowany. Dla szkoły podstawowej i średniej działa świetlica literacko-artystyczna „Duchowość ukraińskiej rodziny”, którą od pięciu lat kieruje Marijka Morozenko; dla szkoły średniej i studentów działa lektorium „Dusza tysiącleci szuka siebie w słowie”; dla rodzin i studentów Uniwersytetu Trzeciego Wieku działa „Klub dnia wolnego”; dla studentów, naukowców — „Klub literatury nowoczesnej”. Formy pracy są urozmaicane. Zaczął działać program „W gościnie u muzeum”, w ramach którego odbywają się prezentacje szkół, wydawnictw, studiów literackich. Niedawno odbyła się prezentacja zbioru poezji uczniowskiej „Pierwiosnek” gimnazjum społeczno-humanistycznego nr 176. Na święcie był obecny cały zespół szkoły. — Jakie jeszcze nowe formy pracy, ciekawe akcje zapadły w pamięć? — Dołączamy do międzynarodowej akcji „Noc w muzeum”. W tym roku zaprezentowaliśmy „Galerię portretów kobiecych”. We wnętrzu starodawnej biblioteki przy świecach brzmiała muzyka barokowa oraz poezja w wykonaniu autorskim. Ciekawie przebiegła akcja nieprzerwanego czytania „Don Kichota” M. Cervantesa w języku hiszpańskim. Jej inicjatorem była Ambasada Hiszpanii na Ukrainie. Od 15 lat takie czytania z powodzeniem odbywają się w krajach Europy Zachodniej. Z inicjatywy muzeum ramy projektu rozszerzono: promowano światowe arcydzieło nie tylko w języku oryginału, ale także w najlepszych przekładach na język ukraiński. Udział w czytaniach wzięli wszyscy chętni. Dla odtworzenia ducha Hiszpanii epoki średniowiecza zaangażowano artystę J. Szabłowskiego (seria prac „Powrót Don Kichota”), Kijowskie studio artystyczne im. N. Ostaszynskiego. Atrakcją święta stały się prace studentów Kijowskiego Kolegium Przemysłu Lekkiego: papierowe wiatraki, dekoracyjne panneau według powieści „Don Kichot”. Atmosferę Hiszpanii dopełniały widowisko taneczne oraz pokaz modeli w tej tematyce. W holach nieprzerwanie demonstrowano filmy kinowe według powieści Cervantesa. Niedawno w muzeum odbyła się wystawa literacko-artystyczna „Tajemnicze Indie”, której inicjatorem stała się znana galeria „Rarytet-Art”. W jej aranżacji wzięli udział najlepsi współcześni projektanci-historycy sztuki. Indie przedstawiono przez postrzeganie pisarzy, artystów, mistrzów fotografii, aktorów. Obok starodawnego malarstwa, rzeźby, współczesnej instalacji ciekawą stroną była ukraińska indologia z kolekcji naszego muzeum (przekłady utworów T. Szewczenki na język bengalski, indyjskie legendy I. Franki, „Starożytna historia narodów wschodnich” Łesi Ukrainki, przekłady P. Tyczyny, M. Bażana, O. Honczara, B. Olijnyka, P. Zasenkę) oraz muzeum poetki-artystki Paraski Plytki-Horycwit ze wsi Kryworiwnia, w obwodzie iwanofrankiwskim. Od 23 sierpnia działa wystawa „Skrzydlate słowo” (Literatura ukraińska w latach Niepodległości). Wkrótce odbędzie się wręczenie nagrody literackiej „Złoty Trójząb”. Na Dzień Wiedzy stworzono wystawę „Od pierwszych kroków do pierwszego dzwonka”, gdzie uczniowie zobaczą rzadkie „Elementarze”, „Abecadła” oraz ulubione zabawki — lalki porcelanowe z kolekcji L. Sokołowa. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcia Olesia DMYTRENKA Niedawno minęło 25 lat, odkąd otworzyło się dla odwiedzających Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, centralne muzeum o podobnym profilu. Gratulując zespołowi twórczemu jubileuszu, rozmawialiśmy z zastępcą dyrektora ds. naukowych Natalią BONDAR i zastępcą dyrektora ds. naukowo-oświatowych Raisą SENNIKOWĄ, które opowiedziały o osiągnięciach i planach na przyszłość.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zaczęła tworzyć się Ukraina: z niezgody, z wojny o żółty i niebieski kolor, o bogactwo. Żydzi zaczęli od słowa. Od dawnego słowa, które brzmiało na terytorium Judei i Starej Jerozolimy — od hebrajskiego. Hebrajski, ustawowo zatwierdzony jako język obowiązkowy, zjednoczył wszystkich Żydów. Dzięki temu stworzono normalne państwo. W 1990 roku byłem w Chinach z misją handlową. Jeden z chińskich przywódców wyprowadził nas na główny plac Pekinu. Kiedy weszliśmy na trybunę mauzoleum, powiedział zdanie, które zapamiętałem na całe życie: „Tutaj zebrało się dwa miliony. I wszyscy — to Chińczycy”. U nas na Majdanie Niepodległości może zebrać się i pół miliona, jak już bywało. Ale daleko nie wszyscy to Ukraińcy. I w tym tkwi główna przyczyna tego, że nie mamy postępu. Obowiązkowym warunkiem rozwoju jest także miłość, bo z miłością energetyka każdej idei rośnie dziesięciokrotnie. Przewodnikami narodu stają się generatorzy idei, których wspiera przeważająca większość przedstawicieli narodu. Obecnie różnica między 3 procentami tych, którzy nas oszukują, a 97 procentami konsumentów tego kłamstwa tkwi jedynie w ilości i jakości pożywienia oraz dobrobycie materialnym. Ale i jedni, i drudzy są niezadowoleni, rozgoryczeni, nieszczęśliwi. Oni w zasadzie są tacy sami. I tylko ludzie, którzy kochają swoją ziemię, mogą być wolni i być twórcami, stworzyć godne państwo. A to jest nasze główne przeznaczenie na Ziemi. Zapisała Nadija KYRIAN przemówił do nich wspaniałym językiem japońskim — nie, nie po prostu wspaniałym japońskim, a jego uprzejmą formą, którą już prawie wyparły z użycia formy codzienna i przyjacielska”. „Błogosławieni łagodni, albowiem oni posiądą ziemię” — teraz już wiem: to biblijne proroctwo o takich jak Nazar. Jego wszechogarniająca miłość do życia, owa wysoka duchowa wibracja, kierowana pragnieniem, by wszystko zobaczyć, usłyszeć, wchłonąć w siebie — naprawdę zadziwia. Być może tacy jak on to właśnie ów nowy wymiar ludzkości, zdolny poradzić sobie z istniejącymi błędami i pokonać przepaść między stukrotnie przyspieszonym rozwojem materialnym a beznadziejnie odstającą od niego kulturą duchową; ludzie nie tylko ze szczególnymi zdolnościami do przyswajania informacji, ale i z nowym światopoglądem, zanurzonym w świat subtelnych materii; to nowa wspólnota, w żadnym wypadku nie kosmopolityczna, lecz zdolna do głębokiego duchowego przenikania się. A zatem to jeszcze nie koniec ziemskiej historii. P.S. Japończycy wjeżdżali na Fudżijamę autobusem turystycznym, ich trasa kończyła się na ostatnim jego przystanku. Nazar z ojcem postanowili pójść w górę pieszo i mimo wszystko dotrzeć do pokrywy śnieżnej — gdzieś tam, na wysokości 2500 m, wężowo opasując świętą górę o zdumiewającym pięknie, kończyła się ścieżka i, według legendy, otwierało się wejście do innego świata. To była zuchwała wspinaczka, która w tamtej chwili nabrała życiowego sensu, to było pragnienie sakralnej wysokości, z której można zobaczyć tak wiele: i hipnotyzująco czarujące Honsiu, i całą tę ziemię nieziemskiego piękna… a przede wszystkim — siebie…
Maschinelle Übersetzung
PRAWO TRZECH CZWARTYCH Obecnie na świecie na pierwszy plan wysuwają się nie elektronika, nie komputeryzacja, nie samochody i tym podobne. To już przeszłość. Cała planeta jest zasypana odpadami produkcyjnymi. Produkcja dla samej produkcji to ślepy zaułek rozwoju. Sklepy w Tokio, Toronto czy Kijowie są niemal identyczne. I nie jest to osiągnięcie, lecz przeciwnie — upadek. My na Ukrainie musimy stworzyć takie warunki rozwoju, abyśmy stali się gospodarzami na swojej ziemi. I na pewno to zrobimy. Takiej ziemi nie ma nigdzie indziej. Musimy zmienić stosunek do bogactw naturalnych. Obecnie brakuje czystej wody, żywności nadającej się do spożycia. Nasz naród jest niezwykle utalentowany. Trzeba tylko zjednoczyć się dla osiągnięcia wspólnego celu. Istnieje prawo trzech czwartych, które głosi, że dla pomyślnego rozwoju każdej wspólnoty, narodu, państwa potrzeba, aby nie mniej niż trzy czwarte tej wspólnoty miało wspólną ideę, było pewne jej realizacji, kochało tę ideę i ziemię, dla której pracuje. Idee generują twórcy, potem podchwytuje je co najmniej trzy czwarte kolektywu. Wtedy realizuje się każdy zamysł. Ukraińcy ze swej natury, jak wszyscy Słowianie, są bipolarni. Są przywiązani do dwóch biegunów zasilania energią rozwoju — ziemi i nieba. Wyrastają, pomyślnie rozwijają się tylko na tym terytorium, z którym są energetycznie połączeni od urodzenia. Dlatego znana im jest nostalgia — bioenergetyczny stan osoby, która została wyrwana ze swojego terytorium. Ukraińcy mogą żyć gdziekolwiek: w Australii, Kanadzie itd. Mogą być tam dobrymi profesjonalistami, ale nigdy nie staną się na obcej ziemi twórcami, ponieważ w ich przypadku naruszono prawo trzech czwartych, nie ma rodzimej wspólnoty. JĘZYK — ENERGETYCZNA, JEDNOCZĄCA SUBSTANCJA ROZWOJU Język to bioenergetyczna substancja rozwoju jednostki i narodu. Języki są energetycznie przywiązane do każdego terytorium. Na bazie językowej uformowały się narody, państwa. Jeśli język brzmi harmonijnie na swoim terytorium, to to terytorium i ten naród pomyślnie się rozwijają. Kiedy na przykład Rosjanie śpiewają „rieczka dwiżetsia i nie dwiżetsia” — jest to piękne, poetyckie. Po ukraińsku „riczka tecze j ne tecze” — to absurd. Oznacza to, że takie słowa, dźwięki nie wpisują się w energetykę danego terytorium. Energia charakteryzuje się parametrami: częstotliwością brzmienia, fazą, kierunkiem, amplitudą i mocą. Kiedy częstotliwość brzmienia języka poszczególnego człowieka, wspólnoty pokrywa się z częstotliwością energetyki ziemi, sprzyja to rozwojowi zarówno człowieka, jak i narodu. Rozwój Ukrainy jest obecnie zahamowany, ponieważ nie działa prawo trzech czwartych zjednoczonych ludzi. Na Ukrainie mieszka bardzo wielu ludzi, których można nazwać chochołami, małorosjanami, noworosjanami, janczarami. To nie tylko nazwy, to stan duszy, stan bioenergetycznego systemu człowieka. Drugi język narzucają nam ci, którzy albo nie rozumieją, czym jest język dla narodu, albo świadomie, na poziomie bioenergetycznym, oczyszczają terytorium z rdzennego narodu. Kiedy Ukraińcy zaczynają rozmawiać różnymi językami, stają się niezdolni do wspólnych działań. Zaczyna się rozłam i niezrozumienie, co właśnie mamy. Trzeba znać wiele języków. Ale nie znać na Ukrainie ukraińskiego, nie kochać go — nie wolno! To jednocząca substancja. Ludzie stają się narodem, ludem tylko wtedy, gdy jednoczą się na wspólnej podstawie, którą jest język. Od czego zaczęli tworzyć swój nowy kraj Żydzi? Nie od krwi, morderstw, nienawiści i kłamstwa, jak na przykład w 1917 roku Związek Radziecki. Nie od tego, od czego po... Maria KUCZERENKO To rzeczywiście było zdumiewające: wysoki ukraiński młodzieniec w czarnej koszuli, coś w rodzaju kekogi… Ale to nie ubiór wywołał wtedy moje zdziwienie — a coś tak naprawdę „mentalnie-japońskiego” (podobnie jak nieco skośny krój oczu), co ledwo uchwytnie przebijało się w rysach młodej, przystojnej twarzy. Doprawdy zabawne metamorfozy! Jeszcze ten spokojnie-zrównoważony sposób komunikacji — jak podczas ceremonii parzenia herbaty. Przez chwilę nawet wydawało mi się, że młodzieniec odezwie się po japońsku. Jednak Nazar mówił pięknym, tak naturalnym językiem ukraińskim, że miło było słuchać. Pomyślałam wtedy: trzeba przyznać, trzy lata życia w Japonii odcisnęły piętno na wyglądzie i manierach, ale język nie wpadł w pole siłowe obcej kultury. I to przy tym, że Nazar bardzo szybko opanował japoński. Powiedzieć „opanował” — to nic nie powiedzieć. Ponieważ młodzieniec z Ukrainy w niespełna trzy lata nauki otrzymał certyfikat drugiego poziomu językowego, podczas gdy samym Japończykom niełatwo jest uzyskać nawet trzeci poziom. A oprócz japońskiego, Nazar z języków obcych biegle włada angielskim, dobrze — hiszpańskim i opanowuje francuski. A wszystko zaczęło się od wizyty profesora z Japonii Akimi Fujimoto w Kijowskiej Akademii Rolniczej, gdzie Nazar Szkurupij wtedy studiował na pierwszym roku. Profesor szukał nie po prostu utalentowanych młodych ludzi, a wyjątkowych. Po pomyślnym przejściu rozmowy kwalifikacyjnej i zademonstrowaniu biegłej znajomości języka angielskiego, Nazara wybrano na studia na Tokijskim Uniwersytecie Rolniczym. Proces adaptacji nie był bezbolesny. Zupełnie inny rytm. Wśród delegatów V Światowego Forum Ukraińców jest bardzo wiele niezwykle interesujących osobowości. W szczególności ojciec i syn Szkurupijowie. Mykoła Szkurupij zdobył trzy wyższe wykształcenia: ekonomiczne, inżynierskie, prawnicze. Zajmuje się wdrażaniem nowych technologii w branży rolniczej i rozwojem produkcji czystych produktów bioenergetycznych na Ukrainie. Uważa, że dla Ukrainy nadeszła gwiaździsta godzina, ponieważ tutaj są najlepsze ziemie, a obecnie największym deficytem stają się czysta woda i produkty żywnościowe. Syn Nazar, bodaj najmłodszy uczestnik Forum, 21-letni student, który obecnie studiuje w Japonii.
Maschinelle Übersetzung
Nazar Szkurupij życie, inne tradycje, inna mentalność… Wszystko jest inaczej. „Początkowo — wspomina Nazar — strasznie tęskniłem, mimo niewiarygodnego limitu czasu, dwa razy dziennie rozmawiałem z bliskimi przez Skype’a — to pomagało. Tylko tak trzymałem się przez pierwszy czas”. Na pierwszy rzut oka japońskie społeczeństwo przypomina mrowisko z jego ruchami Browna, jednak, jak w każdym mrowisku, panuje tu hierarchia społeczna, nie pozorna, a głęboko uświadomiona. Japońskie poczucie wspólnoty jest doprawdy godne podziwu. Jednak przez tę hierarchię, opowiada Nazar, Japończycy do 50. roku życia prawie nie podejmują samodzielnych decyzji, za to odpowiadają starsi, ludzie z życiowym doświadczeniem. Dlatego osoby starsze w Japonii cieszą się wielkim szacunkiem. Życie w Kraju Wschodzącego Słońca jest bardzo napięte. Jeśli zostajesz po godzinach i pracujesz do nocy, nikt cię nie pożałuje, nie powie: „Przyjdź jutro do pracy później”. Ale ludzie, mimo jednoczącego czynnika japońskiej mentalności, są jednak różni w swojej ogólnej masie — nie wszyscy wytrzymują taki rytm życia, jak i własnej samotności w nowoczesnym megamrowisku, dlatego, nie ma co ukrywać, Japonia zajmuje jedno z pierwszych miejsc na świecie pod względem liczby samobójstw. Zresztą Japończycy żenią się dość późno, ostatnio 36—40 lat stało się zwyczajnym wiekiem na założenie rodziny. Razem z Nazarem na studia do Japonii trafiło sześcioro ukraińskich studentów, z Rosji — ani jednego. Program nauczania od pierwszego roku był bardzo nasycony i kto wie, jak udałoby się z tym wszystkim poradzić, gdyby nie atmosfera wzajemnego wsparcia, którą nieustannie czuł wokół siebie. „W Japonii studenci starszych lat — opowiada Nazar — tak zwani sempai, opiekują się młodszymi — kohai. I cała ta opieka opiera się na wyraźnej zasadzie wewnętrznej subordynacji. Rozkazy, jak w wojsku, nie podlegają dyskusji”. Jeszcze w Kijowie Nazar Szkurupij poważnie zajmował się karate. W Kraju Wschodzącego Słońca sportowi tradycyjnie nadaje się bardzo duże znaczenie. Szczególnie popularne są tu kluby sztuk walki. Jeden z takich klubów, całkowicie bezpłatny, w którym nigdy nie było obcokrajowców, zaczął odwiedzać Nazar. Przyciągnęło go shorinji kempo — swoisty miks aikido, karate, dość rozpowszechnionych również na Ukrainie, oraz boksu szaolińskiego. Ceremonie przyjęcia w poczet członków klubu poprzedzały trzy miesiące intensywnych treningów. Początkowo czuł wobec siebie dość lojalne nastawienie sempai, jednak potem — żadnych ulg. Jeśli spóźniłeś się na zajęcia, musisz podejść do każdego sempai i, oddawszy ceremonialny pokłon szacunku, wyjaśnić przyczynę swojego spóźnienia. Treningi zajmują tylko połowę wyznaczonego czasu, reszta to zapoznawanie się z filozofią sztuk walki. Ten dzień zapamiętano na długo nie tylko samemu Nazarowi — był to cios w splot słoneczny japońskiego wizerunku sportowego: nikomu nieznany 20-letni młodzieniec z Ukrainy zwyciężył na mistrzostwach Japonii w sztukach walki doświadczonych japońskich zawodników i został posiadaczem czarnego pasa, a to najwyższy stopień dan. Przeciwnik Nazara uparcie nie przestrzegał zasad walki, jednak młodzieniec pokonał go, nie łamiąc przy tym zasad, i „wróg” uklęknął w głębokim szacunku dla swojego zwycięzcy. I doprawdy jest to zdumiewające: jak młodzieńcowi z Ukrainy udało się tak szybko zadomowić w obcej przestrzeni kulturowej i pokochać ten zupełnie inny świat. Można to wyjaśnić wieloma czynnikami, jednak najważniejszy to głęboki szacunek i nieodparta ciekawość wobec innych kultur z ich niepowtarzalną filozofią, estetyką, moralnością. „Trzeba było to widzieć — opowiada ojciec Nazara, oczywiście nie bez dumy z syna — jak u Japończyków, tak skoncentrowanych na sobie, tak powściągliwych i zamkniętych na komunikację, to dystansowanie zmieniało się w zagubienie i zdziwienie, a zdziwienie — w promieniejące oczy i bezwarunkowy szacunek, kiedy chłopak z Ukrainy od-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
czuk, lekarz z zawodu, powiedział mi kiedyś: tam jest za dużo broni. A ja mu w odpowiedzi: jest pan lekarzem, jak podczas operacji może być za dużo skalpeli? Choć makietę przyjęto (woziliśmy ją do Kijowa i mieliśmy dobre opinie, że takiego projektu na Ukrainie nie było), choć fundament pod ten pomnik już zalano, władza nalegała na to, żeby zmienić temat „Strzelającego lasu”, „rozmyć”… Jednym słowem, „zepchnięto mnie z plaży”, a potem ogłoszono nowy konkurs i powiadomiono mnie na 5 dni przed jego rozpoczęciem. Jeśli chodzi o Bratkowskiego, zwracałem się do sponsorów, ale na razie – wóz stoi w miejscu. To pieniędzy nie ma, to jeszcze czegoś. – A za władzy radzieckiej jak udawało się przeżyć, nie tworząc „ideologicznie poprawnych” obrazów? – Trzeba było robić zupełnie co innego. Bohaterów pracy socjalistycznej nie malowałem, ale wtedy pracowałem w kombinacie artystyczno-produkcyjnym, miałem tam prymitywne zamówienia – dekorowanie pokoi, czy czegoś jeszcze. Byłem w podziemiu, w undergroundzie. Wiedzieli, że taki jest, klepali po ramieniu, ale na wystawy nie brali. Na przykład „Umownych Ukraińców” nie mógłbym wystawić. – Wiem, że za Radzieckiej Ukrainy przez dwa lata uczył Pan w łuckiej szkole plastycznej. Chce Pan wrócić do działalności dydaktycznej? – Wykładałem całkiem krótko, ale dla mnie był to wspaniały czas. Do dziś pamiętam wszystkich swoich uczniów i oni w pewnym stopniu są mi wdzięczni, chociaż byłem wtedy niezwykle młodym człowiekiem, śmiechu warte. A wrócić… Rzecz w tym, że w szkole plastycznej dzieci płacą i w związku z tym szkoła zależy od opłat uczniów. A ja jestem takim wykładowcą, że będę nieodpowiedni dla szkoły, bo odsieję połowę dzieci, które nie poradzą sobie z zadaniami. Chociaż kiedy wykładałem, dzieci same stawiały sobie oceny, czyli to nie była moja wola. – Kto był Pana nauczycielem? – Taras Markowycz i Taras Drahan. Jeden wykładał rysunek, a drugi był profesjonalistą w ceramice. Do dziś jestem im wdzięczny. Lwowska szkoła sztuki użytkowej słynęła wtedy na całą Ukrainę. – Dziękuję za rozmowę i życzę, odwołując się do jednego z Pana wierszy, aby to, co nienapisane i nienamalowane, nie zmuszało „krzyczeć, wymachiwać rękami, mówić głupstwa”, a wcielało się w dzieła i znajdowało tych, którzy te dzieła zrozumieją. Rozmawiała Julia ZAKUTNIA, m. Łuck
Maschinelle Übersetzung
— Panie Mykoło, obecnie w muzeum sztuki Zamku w Łucku eksponowane są Pana obrazy. Wśród nich „Oskoma” (Cierpkość). Czy to Pana nowy cykl? — Trochę prac zostawiłem w miastach, w których odbywały się moje wystawy. Dlatego w zamku postanowiłem zaprezentować także serię tych obrazów. To jest to, co boli. Wiecie, kiedy je się zielone jabłko, cierpkość atakuje. I u mnie jest tyle pomysłów, że od nich już mam cierpkość. W zamku są jeszcze „Mapy pielgrzyma” i „Papuga mówi”. — Jeśli chodzi o pomysły. W muzeum sztuki Pana wystawa otworzyła się w kwietniu, ale zaprezentowano tam wiele prac z 2011 roku. Na czym polega sekret takiej pracowitości? — Czasem ciśnie, a czasem „nie ma melodii”, jak mawiała Lina Kostenko. Oprócz tego to jeszcze problemy finansowe. Artysta musi się w czymś realizować: jeden w kamieniu, inny rysuje na piasku patyczkiem, a ktoś niedopałkiem po ścianie pisze i uważa, że się zrealizował. Mnie chce się (nie dlatego, że jestem nieco staromodny i wierzę, że obraz to koniecznie obraz na płótnie) pisać tylko na płótnie i tylko farbami, a żeby kupić płótna, trzeba pieniędzy. Do tego żaden artysta nie może sobie pozwolić na ramę do swojego płótna, ponieważ może ona być droższa niż samo dzieło. Kiedy pracowałem nad „Umownymi Ukraińcami”, Andrij Kowalenko praktycznie przez cały rok mnie finansował. — Do „Umownych Ukraińców” wchodziły także prace graficzne. Dlaczego nie ma ich w zamku? — Kiedyś była wystawa w dwóch częściach: malarstwo i grafika, jednak w tym pomieszczeniu, w którym obecnie eksponowany jest cykl, prace graficzne po prostu by się zgubiły. Grafikę trzeba prezentować albo w ramach, albo w antyramach, a żeby to wszystko oprawić, znowuż trzeba pieniędzy. — Pierwsze obrazy z serii zaczęły pojawiać się wiele lat temu. Czy teraz patrzy Pan na nie jakoś inaczej? — Wiecie, jakoś oprzytomniałem, kiedy usłyszałem o utworze Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. Jadę z Kijowa, bo wtedy właśnie wystawa odbyła się w Kijowie, Chmielnickim, Tarnopolu, Czerniowcach, Lwowie, i rozumiem: jej tytuł i jeszcze mój tytuł w pewien sposób zaczęły odpychać ludzi. Bo jak to tak: ja jestem umowny Ukrainiec albo ja jestem „szaleniec”?! Możliwe, że błąd tkwi w tym, że ona nazwała mnie „szaleńcem”, a ja o sobie powiedziałem, że jestem umownym Ukraińcem. Chociaż gdyby mnie wypytano, dlaczego właśnie „umowny”, odpowiedziałbym tak samo, jak ona o „szaleńcu”. — Czyli zalicza Pan siebie do „umownych Ukraińców”? — Nie, jestem niezwykle konkretny: mam nazwisko, adres. Ale odtwarzam umownych ludzi, którym coś się przydarzyło. Oni nie mają podobieństwa portretowego. To nie przydarzyło się Kowalence, Stepanence, czy komuś innemu. Chociaż bywa, że pierwowzorem mojego obrazu staje się konkretny człowiek. Na przykład tam, gdzie pod gruszą leży Pawło: gruszki spadają, a on się cieszy, i z tej radości, z tej ciszy z jego duszy aż ptaki wylatują. Mam takiego przyjaciela. Ale przecież nie napiszę na obrazie jego nazwiska. — A dlaczego umowne Ukrainki się nie pojawiają? — Nie myślałem o tym. Chociaż wcześniej było wiele kobiet na obrazach. Ale kobiety są dla mnie zbyt ekspresyjną formą. Mężczyźni to raczej spokojna, wewnętrzna, hermetyczna substancja, która jak sprężyna jest nakręcona i rozkręca się bardzo ciężko, ale z wielką prędkością. A kobiety — błyskawicznie. — Pana obrazy często towarzyszą lakoniczne podpisy, a ogólnie Roman Struk nazwał je „całkowitą poezją”. Jaki jest związek między sztukami plastycznymi a poezją? — Powiedziałbym inaczej: od słowa do obrazu. Ta droga jest długa i jak wszystko transformuje się od początkowego słowa, trudno mi powiedzieć, ale w końcu wylewa się w metaforę. Jeśli muszę osiągnąć cel, będę do niego dążył. Można pluć na płótno czy pryskać czymś, czy używać techniki, która rozciągałaby farbę, czy jeszcze coś, ale jeśli w tym nie ma idei, to taka sprawa nie jest nic warta. — Czyli technika, w której wykonano dzieło, nie ma znaczenia, nawet jeśli jest w niej jakieś nowatorstwo? — Nie ma nowatorstwa w technice. Na przykład artysta patrzy na obłupany słup i przekaże to tak, że nie odróżnicie — jest masa technik, za pomocą których można to zrobić. Ale pozostaję przy tym zdaniu, że jeśli nie ma podstawy, czyli tego pieca, od którego można tańczyć, to nie jest to nic warte. Mnie osobiście trudno, kiedy obraz jest stworzony „po prostu tak”. Byle czego malować nie mogę. Ogólnie u wielu, nawet niektórych „wypromowanych” autorów malarstwo transformuje się w bezmyślne formotwórstwo. No, interesują kogoś krowie głowy w roztworze i tyle. — I jak walczyć z tym formotwórstwem, gromadzeniem obrazów, które nie mają sensu? — Niezwykle prosto. Oto jak na przykład namalować przeczucie wojny domowej? Kraj to jeden organizm. I ten organizm rwie się na części, na wschód i zachód rozrywa. I Salvador Dalí bardzo ładnie przedstawił to na obrazie „Przeczucie wojny domowej”: człowiek drze się na kawałki. Znajdźcie to dzieło, a zrozumiecie. Tak samo jest w literaturze. W jednym wersie, nawet w tytule może być metafora, a sam wiersz pozostanie pusty, jednym tytułem można powiedzieć wszystko. Dla mnie we współczesnej prozie jest zbyt mało metafory. — Wśród Pana rzeźbiarskich dzieł jest także mężczyzna rozdarty na części. Mam na myśli tablicę pamiątkową poświęconą Danyłowi Bratkowskiemu… — Jeśli chodzi o Bratkowskiego, była to pierwsza propozycja Zoi Nawrodskiej, dyrektor muzeum sztuki, na którym obecnie wisi tablica pamiątkowa Wyhowskiego mojego autorstwa. Ja, wiele przeczytawszy (jest tam takie jedno z najbardziej kapitalnych dzieł, „Świat rozpatrzony na części”), zrobiłem tego Bratkowskiego, który wzywał do powstania przeciwko Polakom, ale podzielonego. Porąbali go na siedem części, tak zrobiłem i ja. — Ta tablica pamiątkowa nie powtórzy losu pomnika, który miał stać na Majdanie Kijowskim w Łucku? — Ten pomnik miał nazywać się „Strzelający las”. Ale w związku z inercją i pozostałościami myślenia naszych władz nie pojawił się na majdanie. Poseł Serhij Szew- Zielony płot z wierzb oddziela od Styru posiadłość autora wielu cykli obrazów (wśród których jednym z najbardziej znanych są „Umowni Ukraińcy”), całkiem konkretnego Ukraińca z Łucka Mykoły KUMANOWSKIEGO. Artysta, pod którego adresem przesyłają pochlebne opinie nie tylko krytycy, ale i po prostu zakochani w sztuce ludzie, tutaj tworzy swoje metafory na płótnie. Autor prac malarskich, graficznych i rzeźbiarskich, kolaży, wierszy wkrótce świętuje swój jubileusz, dlatego gratulujemy mu i zapraszamy do rozmowy.
Maschinelle Übersetzung
Iryna OLIJNYK. Powszechnie wiadomo, że światem rządzi MIŁOŚĆ albo nieMIŁOŚĆ. Przekonałam się o tym na wieczorze twórczym Anatolija Burtowego i Switłany Kniaziewej w kijowskiej galerii „Peczerska”, gdzie wszyscy, którym poszczęściło się tam zawitać, po prostu kąpali się w MIŁOŚCI. Jej światło promieniało z płócien Anatolija Burtowego, namalowanych w różnych latach, dzięki którym można prześledzić kształtowanie się artysty i jego drogę twórczą od wsi Huli do kijowskich wzgórz. Tę drogę subtelnie i lirycznie opisała w książce „Artystą jestem. Błyski pamięci” jego żona, zasłużona artystka Ukrainy Switłana Kniaziewa, która odkryła nie tylko światu, ale i samemu Anatolijowi jego samego. Od światła ich MIŁOŚCI rozsuwały się ściany galerii, bo brzmiały pieśni z prezentowanej płyty „Nagroda”, gdzie głosy Switłany i Anatolija zlewały się w jedno: Nagrodo ty moja, nagrodo, Długo wyczekiwany podarunku niebios… Mówią, że najważniejsze w życiu to otoczyć się szczerymi, oddanymi, kochającymi… To bardzo trudne, jednak w „błyskach” Burtowego takich nie brakuje. Pieśni — od przyjaciół. Napisała je Ołena Łeszczenko do muzyki Kostiantyna Pyłypjuka. Tomik poetycki Ołeny „Oczami serca”, który zilustrował Anatolij Burtowy, również został zaprezentowany tego wieczoru. Na koniec wczytajcie się w słowa Anatolija Burtowego: „Nigdy nie kończy się to, czym żywi się dusza. Potem wszystko przechodzi w niewiarygodną radość albo w smutek niemy. W pogoni biegną radości, przekonując przykrości o tym, że trzeba potwierdzić siebie… A świat jest bezmierny”. Anatolij Burtowy i Switłana Kniaziewa
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Kilka razy (w szczególności po zrealizowanej po raz pierwszy na Ukrainie inscenizacji sztuki Marka Kropywnyckiego „Przed wolnością”) zwalniano go z pracy, powołując się na jakieś „pisma kolektywu pracowniczego”, a od 1983 roku przez trzy lata nie miał pracy w ogóle z zakazem „pracy w instytucjach kultury”. Za co? Do dziś nie wiadomo. Ale mijał czas i zapraszano go ponownie. Jak mawiał Rudanski: „Jedno to kłapać językiem, a drugie to pchać pług”. W Ministerstwie w porę to zrozumieli i napisali w jego aktach osobowych
Maschinelle Übersetzung
Switłana OREŁ, m. Kirowohrad Nie, Iwan Wasylowycz nie żył tak długo, by spotykać się i rozmawiać z założycielami ukraińskiego teatru. On jest uczniem ich uczniów. Jego bezpośrednim mentorem na wydziale reżyserii Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej imienia Karpenki-Karego był Marian Kruszelnycki, który skierował młodego, utalentowanego reżysera w połowie lat 50. do Kirowohradzkiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Marka Kropywnyckiego, gdzie głównym reżyserem był wówczas zasłużony artysta Mychajło Doneć. W czasie spotkania z Kaznadijem jest on już ukształtowanym mistrzem, autorytatywnym i wybitnym. Co więcej, zastąpił na tym stanowisku jeszcze jednego współpracownika założycieli ukraińskiego teatru, Hryhorija Wołowyka. Nie tylko wpływ tych reżyserów stał się decydujący w twórczym losie Iwana Wasylowycza. Bez własnego gorącego pragnienia zgłębienia tajników scenicznego działania, zrozumienia tajemnicy reżyserii, najzdolniejsi nauczyciele nic by nie wskórali. Kilka lat temu wspominał: „W nauczaniu historii teatru światowego 80 procent zajmowało kształtowanie się zachodniej i rosyjskiej sztuki teatralnej. Zatem cały swój możliwy wolny czas studiowałem historię teatru ukraińskiego we wszystkich bibliotekach Kijowa. Studiowałem dzieła klasyków, ukraińską dramaturgię. Dla siebie osobiście, dla swojej praktyki reżyserskiej, w mojej skromnej opinii, wziąłem to główne, co klasycy ukrywali przed cenzurą imperialną pod tekstem. Słowem, interesowała mnie głęboka istota dzieła”. Zamiast jednego dyplomu Iwan Wasylowycz wystawił wtedy, podczas swojego pierwszego sezonu teatralnego w Kirowohradzie, pięć spektakli. I choć twórczy los Kaznadija związany jest nie tylko z naszym miastem — pracował on i w Kijowie, i we Lwowie, i w Dniepropetrowsku, to właśnie nasz teatr stał się dla niego rodzinnym domem, gdzie trwało zawodowe kształtowanie, tworzyła się rodzina, dokąd przyszedł twórczy sukces i uznanie, gdzie odbyły się ostatnie w życiu premiery jego spektakli. Znaczna część jego dorobku twórczego, a to sto pięćdziesiąt inscenizacji, to dzieła właśnie ukraińskiej klasyki i współczesnej dramaturgii krajowej. Szczególnie ciekawa historia wiąże się ze sztuką „Faraoni” Ołeksija Kołomijcia. To dzieło jednogłośnie odrzuciła trupa Kijowskiego Teatru imienia I. Franki, ale po tym, jak nad nią razem z autorem przez kilka miesięcy popracował Kaznadij, postanowiono ją wystawić. Decydujące w tamtym czasie były odbiory dla KC KPU i Ministerstwa. Wyrok KC komentarzy nie wymagał: „Podła oszczerstwo na radziecką rzeczywistość. Pozwolić… bez afiszy pokazać miesiąc i zdjąć”. Ale fenomen ogólnonarodowej miłości do tego spektaklu zwyciężył nawet, zdaje się, wszechwładne KC. Spektakl był grany prawie czterdzieści lat. Już niedługo przed śmiercią Iwan Wasylowycz w Kirowohradzkim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym wystawił jego uwspółcześniony wariant, dość aktualny. Daleko nie wszystko było tak szczęśliwe w jego twórczym losie. Helena — S. Martynowa w sprawie: „Umie pracować w trudnych warunkach”. Pracować on umiał, ale przez całe życie nie przestawał dziwić się tępej pogardzie do wszystkiego, co utalentowane, porządne, ofiarnie oddane, która kwitła za czasów radzieckich i nie zniknęła także dzisiaj. O tym mówił w jednym ze swoich ostatnich wywiadów: „I teraz, za czasów niepodległej Ukrainy, sytuacja absolutnie się nie zmieniła. Napisałem »Dumę o niepodległości« w 1996 roku. Wtedy teatr ją wystawił — nie zdążyli zakazać. Ale już w następnym roku nową redakcję »Dumy« »zarżnęli« w wydziale kultury i zrobili wszystko, by usunąć mnie z teatru. Znowuż — pierwsza inscenizacja »Dumy« wytrzymała 50 wyprzedanych spektakli, przyjeżdżali teatralni z innych obwodów, było wiele pozytywnych opinii. Dyrektor Kijowskiego Teatru »Drużba« zapraszał tę inscenizację na swoją scenę. Ale ktoś zrobił wszystko, by do tego nie doszło. Wtedy nie rozumiem, w jakim państwie żyję i dlaczego moi oponenci nie odkrywają swoich twarzy i imion, a działają podstępnie i potajemnie?”. Wszystko wyjaśniało się bardzo prosto: wtedy nadchodził czas cenzury Kuczmy i żeby nie urazić ucha pierwszej osoby obwodu czy miasta, która, patrz, zajdzie do teatru (albo jej doniosą), usuwano wszystkie ostre czy, w opinii urzędników, zbyt patriotyczne momenty. Od tej gorliwej czujności nie raz cierpiał i był niemile zaskoczony nią również obecny dyrektor artystyczny teatru, zasłużony działacz sztuki Mychajło Illaszenko. Co tu mówić o obecnym czasie, kiedy urzędnicza gorliwość i szczytowa tępotą po prostu przekraczają wszelkie granice! Iwan Wasylowycz zawsze stawiał poprzeczkę jednakowo wysoko: „Albo świętuj na scenie, albo wynoś się!”. Trzeciego nie ma. Dlatego podsumowywał tak: „Być naśladowcą koryfeuszów, czyli tworzyć realistyczny teatr, który poruszałby widza i ostrością postawionych problemów, i wysoką artystycznością, jest bardzo trudno, a czasem po prostu i niebezpiecznie. Jeśli iść drogą koryfeuszów, trzeba być po stronie narodu, wyrażać wszystkie bóle narodowe, mówić i o władzy w tym samym czasie to, na co zasługuje”. Iwan Kaznadij był nie tylko wybitnym reżyserem, znawcą teatru, ale i jego niestrudzonym propagatorem. Kropywnyctwo było jego ideologią. On w swoim czasie blisko kontaktował się z córką Iwana Karpenki-Karego Marią Tobilewycz-Krysan, jego wnukami Nazarem i Andrijem Tobilewyczami, synem Kropywnyckiego Wołodymyrem Markowyczem, jego córką Ołeksandrą i wnuczką Maryną Kropywnycką, z osobistym charakteryzatorem Marka Łukycza Prochorem Kowalenkiem, z wieloma wybitnymi aktorami, którzy byli uczniami koryfeuszów lub uczniami ich uczniów. Miał za sprawę swojego życia utwierdzenie nienaruszalnego prawa teatru Kropywnyckiego do bycia uważanym za gniazdo i zalążek ukraińskiego teatru, tak jak angielski teatr „Globe” uważany jest za źródło teatru szekspirowskiego. On całe życie pracował dla tego, by kropywnyctwo stanowczo uznano za tę iskrę, z której zapłonął płomień tworzenia teatru na całej Ukrainie, by uważano je za symbol niepokory wobec imperializmu, wałujewszczyzny, całej radziecczyzny, aby oficjalnie ustanowiono ciągłość i trwanie tego procesu. Na kilka lat przed śmiercią z bólem mówił, że na Ukrainie do dziś nie jest to uznawane za niezaprzeczalny fakt. I to nieuznawanie wyjaśnia tylko jednym: do dziś wpływ mają ludzie, którzy uważają, że wtedy Ukrainy jako takiej nie istniało… I do dziś znajdują się „historycy sztuki z partyjnym stażem”, którzy twierdzą o obyczajowości ukraińskiego teatru, szarawarowszczyźnie,
niesamodzielność rodzimej dramaturgii. Jakby odpowiadając im, Iwan Wasylowycz mówił: „Ja praktycznie potwierdzam spektaklami — dramaturgia i teatr koryfeuszy to wysokie romantyczne, poetyckie brzmienie. Najjaskrawszym faktem są również niedoścignione komplety publiczności po 150—200 razy na spektaklach Hryhorija Wołowyka, Mychajła Doncia oraz wszystkich innych, którzy oficjalnie nie protestowali przeciwko dyrektywom KC, a po prostu pluli na nie i wystawiali to, co mówiło o narodzie. Kropywnychanstwo zakłada obowiązkowe wiarę, nadzieję i miłość do Ukrainy”. …O Iwanie Wasylowyczu Kaznadiju pisać jest i łatwo, i trudno zarazem. Łatwo, bo był bardzo otwarty, prosty w kontaktach i życiu codziennym, chętnie nawiązywał kontakt, zapraszał dziennikarzy do siebie do domu, z przyjemnością mówił o tym, co go poruszało i stało się sprawą całego życia — o teatrze i jego problemach. Lubił wspominać, przeprowadzać historyczne paralele, za każdym razem świeże i nieoklepane. Kontakt z nim dawał czystą energię, po takich rozmowach wydawało się, jakby wyrastały ci skrzydła, chciało się dziękować Bogu, że na świecie są tacy ludzie, jest takie oparcie dla tych, którzy szukają i mają nadzieję. To właściwie dotyczy także jego żony, zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Martynowej, z którą przeżyli razem 52 lata i z którą przez cały ten czas dzielili wielką wspólną miłość — do teatru. Zauważalna była też ich codzienna troska o siebie nawzajem: oto Iwan Wasylowycz spieszy na rynek — ze staromodną siatką, w niezmiennej sportowej czapeczce-koguciku, w prostej kurteczce. I w takich chwilach zawsze był gotowy podzielić się swoimi wrażeniami z premiery, opowiedzieć jakąś prawdziwą historię, których znał, zdawało się, bez liku. Tak samo otwartą, przystępną i szczerą była też jego żona, jego Muza — Switłana Andrijiwna. Ona — wywodzi się z rodziny teatralnej, więc tradycje, duch teatru, wysokiej sztuki były dla niej organiczne i naturalne. Inteligencja, wysoki profesjonalizm — oto kryteria, od których nie odstępowała nigdy. Jeszcze jako początkująca dziennikarka przyszłam przeprowadzić z nią wywiad i zachwyciła mnie wewnętrzną wykwintnością, wysokim rejestrem myśli, nieobojętnością na wszystko, z czym była związana. A jeszcze zapamiętałam jej rady, jak kształtować swój wygląd zewnętrzny, aby harmonizował z twoim światem wewnętrznym. — Profesjonalizm w sprawach teatralnych przestaje być prestiżowy — dzieliła się tym, co ją bolało, Switłana Andrijiwna, — amatorszczyzna weszła w profesjonalistów. W naszym niełatwym czasie teatr, jak nikt inny, powinien wspierać naród, podnosić jego ducha. A przed zespołem, który mimo wszystko ma wielki potencjał, nie stawia się wielkich zadań, nie ma podtekstu, głębi myśli, to, co robimy, nie zawsze odpowiada wymaganiom życia. A najważniejsze — to wychowana inteligencja, która ma godność ludzką i państwową. Jeśli te słowa dotyczyły spraw teatralnych, to dzisiaj podobne procesy widzimy we wszystkich sferach życia. * * * Pewnego razu przed kolejnym dniem teatru zwróciłam się do kilku kropywnychan z prostym pytaniem: „Czym jest dla was teatr?” I byłam poruszona emocjonalnością i głębią odpowiedzi. Oto co wtedy powiedział Iwan Kaznadij: — Teatr dla mnie — to jedyne czarowne marzenie. Czułem się najszczęśliwszy na świecie, kiedy czytałem na szkolnej olimpiadzie „Miałem trzynaście lat” Tarasa Szewczenki, kiedy na froncie, między walkami czytałem żołnierzom „Wasilija Tiorkina” Twardowskiego, kiedy na egzaminach wstępnych do instytutu teatralnego czytałem „Ja — jestem naród…” Pawła Tyczyny. Oto już ponad 50 lat sięgam najwyższych szczytów szczęścia, kiedy oddaję kolejny ze swoich spektakli. Najlepiej, najzdrowiej czuję się na scenie. To — mój tlen, moja rozkosz i moje upojenie. Taka miłość do teatru nie umiera… Dlatego na budynku, w którym mieszkało małżeństwo, warto ustanowić tablicę pamiątkową, aby kirowohradczycy pamiętali o tych płonących miłością do teatru, do sztuki, do Ukrainy ludziach. Bardzo skromnych w życiu codziennym. Przecież miasto, Ukrainę tworzą nie ci, którzy siedzą w drogich restauracjach i jeżdżą szykownymi autami, a ci, którzy z oddaniem kochają swoją pracę, oddają jej całą duszę, tworzą tę aurę, która podnosi dusze i staje się mostem do wieczności. Jeszcze niedawno w naszym mieście mieszkało małżeństwo, bez przesady, wybitnych ludzi, — to artysta ludowy Iwan Kaznadij i zasłużona artystka Switłana Martynowa. Oboje byli oddani teatrowi do ostatniego tchu i faktycznie do ostatniego dnia swojego życia — na scenie. Właśnie przez tę rodzinę można prześledzić żywy związek dzisiejszego życia teatralnego z koryfeuszami ukraińskiego teatru. My postrzegamy klasyków jako coś z przeszłości, jako pomniki, zbrązowiały zlepek historii. A dla nich byli oni żywymi ludźmi, o których prowadzono rozmowy w kuluarach, wspominano, żartowano, ich rady dotyczące spraw zawodowych były na ustach…
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALIUK Zdjęcia Olesia DMYTRENKA Kilka lat temu na jednej z międzynarodowych wystaw przemysłowych w Chinach zdarzył się ciekawy przypadek. Do ukraińskiego stoiska, gdzie prezentowane były również prace Ludmyły Smolakowej, podeszli Chińczycy. Jakież było ich zdziwienie, gdy zobaczyli na odrestaurowanej ceramice z czasów kultury trypolskiej znajome wyobrażenia „jin” i „jang”. A kiedy dowiedzieli się, że symbol światła i cienia, żeńskiego i męskiego pierwiastka, symbol „dialektyki” życia bierze swój początek nie ze starożytnej kultury ich narodu, a z kultury o wiele dawniejszego etnosu, którego potomkami są Ukraińcy, to zupełnie zbili się z tropu. Tym, którzy choć trochę interesują się historią pradawnej cywilizacji na terytorium od Karpat po Dniepr (VII—III w. p.n.e.), do podobnej reakcji nie trzeba się przyzwyczajać. Zatem tutaj przede wszystkim muszą powiedzieć swoje słowo naukowcy, specjaliści różnych dziedzin ludzkiej wiedzy. Jedną z takich osób jest Ludmyła Smolakowa, ludowa mistrzyni w dziedzinie renowacji trypolskich artefaktów. Takiej entuzjastki sprawy jeszcze trzeba poszukać. Wielu Ukraińców powinno się od niej uczyć nie tylko zakochania w rodzimej przeszłości. Bez żadnego wsparcia ze strony państwa, rok po roku wytrwale i na wysokim poziomie prowadzi ona pracę oświatową i propagandę mało znanej trypolskiej spuścizny historyczno-kulturowej. Nierzadko można ją zobaczyć na polowych wykopaliskach archeologicznych w obwodzie kijowskim, czerkaskim — miejscach, gdzie odkryto i dzisiaj odkrywa się największe megapolis. Bierze udział w licznych wystawach i festiwalach etnicznych, spotyka się z uczniami i prowadzi warsztaty, uzupełnia ekspozycje muzealne i czyta wykłady itp. Ale najważniejszą pozostaje praca z gliną — odtwarzanie na podstawie pojedynczych fragmentów naczyń, zabawek, przedmiotów sakralnych Tripolców, ich pierwotnego wyglądu. Oprócz ceramiki zajmuje się także tkactwem, haftem, opracowywaniem ozdób i kostiumów dawnych przodków tamtej epoki. Ma jedną ideę: zaznajamiać, zachęcać do studiowania naszej spuścizny jak największą liczbę dzieci. Przecież miłość do Ojczyzny, duma narodowa, aktywna postawa życiowa mają konkretne przyczyny. A jeszcze doświadczenie jej kontaktów z dziećmi dowodzi, że są one zdolne rozumieć, rozszyfrowywać zawarte symbole w tychże trypolskich statuetkach, rysunkach, hafcie zadziwiająco poprawnie. Stąd — kształtowanie intelektualnej, duchowej osobowości. W tym celu Ludmyła Smolakowa obijała nie jeden wysoki próg. Przed dwoma laty zwróciła się do Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy w sprawie współpracy. Odpowiedź nie ucieszyła. W liście zwrotnym, podpisanym przez prezydenta ANP, akademika NAN i ANP Ukrainy W. H. Kremenia zaznaczono, że jeśli chodzi o jej propozycje, „to w dużej mierze dotyczą one innych ministerstw i urzędów, od których zależy otwarcie centrów informacyjnych, muzeów, parków, skwerów itp.”. I rada: mianowicie, zwracajcie się do odpowiednich laboratoriów Instytutu Pedagogiki (laboratorium kształcenia zawodowego), Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych, Instytutu Kształcenia Zawodowo-Technicznego ANP Ukrainy, które mają pokrewną z jej zainteresowaniami problematykę. Właśnie tam można znaleźć wsparcie autorskich inicjatyw i opracowań. Ludmyła Smolakowa i jej prace Z podobnymi propozycjami zwróciła się Ludmyła Smolakowa również do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Oczywiście organizacja społeczna nie ma nie wiadomo jakich możliwości, których nie da się porównać z możliwościami państwa. Ale z uwagi na ogromne możliwości poznawczo-oświatowe pracy ludowej mistrzyni Smolakowej, proświcianie powinni włączyć się do tej niezwykle ciekawej i pożytecznej pracy. Przecież liczyć na wsparcie tegoż Ministerstwa Oświaty z jego szefem, Tabacznykiem, który na usługach swoich protektorów szydzi i otwarcie drwi z ukraińskiej historii, to daremna sprawa.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w tym wsi młode mężatki i starsze kobiety: wyszywane nyzynką i kwiecistymi polykami koszule, surowe gorsety, szerokie spódnice, buty i barwne chusty, wiązane na cyb, żeby róg chusty szedł ponad czołem, jak wianek. Zatem żadnych stylizacji i podróbek. Wykonanie pieśni też — czysta autentyka, rozległa jak step, wysoka jak niebo, z zaśpiewami i podgłosami… Czyli śpiewają moi orłowczanie tak, jak śpiewali jeszcze nasi ojcowie, dziadkowie i babcie, i praojcowie, ci, którzy tworzyli trypolską cywilizację rolniczą, ci tajemniczy i wojowniczy wojownicy i oracze z plemienia uliczów, którzy, jak pisze Powieść minionych lat, siedzieli w grodach od Dunaju do Dniepru i bronili przez wieki praojcowskich ziem przed zakusami rzymskich i bizantyjskich zdobywców, ci, którzy zachowali siebie w zawierusze wielkiej wędrówki ludów, które koczowniczymi hordami tratowały ścieżkę sobie przez nasze stepy ze wschodu na zachód, ci, bez których męstwa i wytrwałości raczej nie stanęłoby na nogi wielkie średniowieczne państwo — Ruś Kijowska. Chciało mi się zakończyć swoją opowieść też z patosem: i, daj Boże, tak będą śpiewać ich dzieci i wnuki… Lecz oto bieda: czy będą śpiewać? Bo wieś na naszej Ukrainie powoli wyludnia się, opuszcza ją bezrobotna młodzież, nieuczona rolniczej pracy, bo nie ma dobrych i odpowiedzialnych gospodarzy przy ziemi, bo agresywne technologie wielkich latyfundystów, które już podchodzą i do mojej rodzinnej głuszy, zanieczyszczają herbicydami i środkami chemicznymi złote czarnoziemy, trują słodką wodę źródlaną w studniach… Bo wreszcie średni wiek orłowskich berehyni wynosi 50 lat i nie ma dla nich młodej zmiany… Prawda, są jeszcze we wsi dzieci — uczniowie. Z nich Nina Hryhoriwna Bratuszczak wybrała głosiste i stworzyła dziecięce studio folklorystyczne, aby przekazać młodym cały ten przebogaty skarb pieśniarski, który przechowywały wiekami z pokolenia na pokolenie ich rody i rodziny. Ale kto wie, czy procesy globalizacyjne, które już podkradają się i do mojego rodowego gniazda, nie odbiorą im ochoty śpiewać swoich pieśni? I czy nie pozostaną te nietknięte póki co skarby ludowe, te niepowtarzalne melodie ludowe i unikalne ludzkie głosy tylko na nagraniach magnetofonowych, które, dzięki Bogu, zrobiła samodzielnie Nina Hryhoriwna? A warto byłoby cały repertuar Berehyni i na nośniki elektroniczne nagrać, i przekazywać we wszystkich kanałach radiowych zamiast prymitywnej pop-muzyki, bezdarnych piosenek-jednodniówek w wykonaniu bezgłosych rektorów i śpiewających majtek z dziwacznymi pseudonimami w rodzaju Mika-Nika, żeby nasze wiekowe narodowe amulety pieśniarskie, które wytrzymały próbę czasu, przetrwały i próbę naszą głuchotą i obojętnością, naszym ignoranctwem, i stały się dorobkiem przyszłych pokoleń… Więc nic nie pozostaje, jak poprosić: — Oj daj Boże! — jak mawiali, zaklinali i wypraszali kolędami u wyższych sił dla siebie nieśmiertelny los nasi praojcowie.
Maschinelle Übersetzung
Halyna TARASIUK Zdjęcia Nadiji RESZETNYK Tegoroczny, jubileuszowy Dzień Niepodległości Ukrainy po raz pierwszy udało mi się świętować z rodziną w rodzinnej wsi Orłówka, w rejonie tepliczyńskim w obwodzie winnickim, łącząc święto państwowe ze „świętem kopania ziemniaków”. Mimo to, pomimo entuzjazmu do pracy, nie omieszkałam zajrzeć na ogólnonarodową zabawę, która odbywała się z rozmachem w parku kultury w centrum rejonowym Teplik, gdzie każda wiejska wspólnota prezentowała swoją „zagrodę”, a wraz z nią swoje talenty. Ciekawie było popatrzeć na ziomków, powspominać swoją dziennikarską młodość, trudy pracy na stanowisku pracownika literackiego lokalnej gazety „Zirka”, a przy okazji wesprzeć swoich współmieszkańców — znany na całą Ukrainę Ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Berehynia”, który podczas uroczystego otwarcia obchodów został wpisany na rejonową Tablicę zasług za szczególne zasługi — zachowanie i odrodzenie ukraińskich zwyczajów, obrzędów i pieśni ludowych. Miło było, że moja Orłówka do dziś nie wypada z pięknej i dawnej tradycji nazywania się najbardziej śpiewającą wsią nie tylko w rejonie. Mimo niełatwego swojego chłopsko-kołchozowego losu, zawsze dziękowałam i dziękuję Bogu, że urodziłam się nie na sterylnym asfalcie, nie w światowych stolicach, a w małej wsi o tak dumnej nazwie — Orłówka, która od jeszcze pradawnych czasów zakorzeniła się w samym sercu ukraińskiego lasostepu i na samym wierzchołku owego czarnoziemnego grzbietu, który marzył wywieźć do swojego Vaterlandu ostatni zdobywca Adolf Hitler. Bo czyż nie taka sama odległość od cywilizacyjnych magistrali zachowała w mojej wsi w różne i groźne czasy denacjonalizacji nienaruszonymi pradawne zwyczaje i obrzędy, przebogate złoża twórczości ludowej, złote rozsypiska folkloru, ukraińską pieśń ludową, zwyczajową i obrzędową taką, jaką była w czasach nie tylko Kozaczyzny i Hajdamaczyzny, ale i Rusi Kijowskiej. Echa prasłowiańskiej kultury pozostały w samych nazwach świąt kalendarzowych i obrzędów. A my, wiejskie dzieci, każdej wiosny śpiewając na stepie „Lelu — Polelu”, czy w środku lata „kupałeczki” — nawet nie domyślaliśmy się, że wysławiamy jeszcze słowiańskie bóstwa — patronów młodości, miłości i małżeństwa, a w kolędach i szczedriwkach, przyśpiewując „Oj Daj Boże!”, wspominamy przodkowskiego Dażboga. Zakonserwowane zachowały się w pamięci genetycznej moich współmieszkańców także pieśni żniwne i dożynkowe sprzed tysiąca lat. Nie mówiąc już o obrzędzie weselnym — z młodymi księciem i księżną, bojarami, druhnami, świetlikami… Także pieśni ludowych zachowało się niemało takich, których nie ma w żadnym zbiorze folklorystyczno-etnograficznym. Te pieśni śpiewali moi wujowie i ciotki w naszej chacie, zebrawszy się na uroczyste święta, śpiewał je w domu kultury chór, którym kierował mój tata, a później – mój kuzyn Wasyl Mosiondz. Całe życie marzyłam zapisać te pieśni w wykonaniu moich najbliższych ludzi, ale, niestety, zgiełk życia okazywał się silniejszy od duchowych porywów. A ludzie odchodzili i wraz z nimi odchodziły pieśni i dziwne teatralizowane obrzędowe widowiska. Oto już nie ma taty, wujów, nie ma Wasyla i mojej ciotki Hanny, która umiała brać takiego „orzeszka” czwartej oktawy, że pozazdrościłoby jej niejedno światowe sopran. Odeszła wcześnie z życia także towarzyszka moich dziecięcych lat Marusia Pidskalniuk, po mężu — Kocycha, którą natura obdarzyła fenomenalnym słuchem muzycznym i pamięcią do pieśni ludowej… Ale, dzięki Bogu, moja Orłówka, hojna na samorodnych talentów, strzeże tradycji. I to, czego nie zdążyłam zrobić ja, zrobili moi współmieszkańcy, już wspomniany Ludowy zespół folklorystyczny „Berehynia”, któremu w tym roku mija ćwierć wieku. Mówią dziewczyny, zorganizował się spontanicznie, z lekkiej ręki mojej kuzynki — nauczycielki krajoznawstwa, niestety, już świętej pamięci, Maryny Płasun-Majstrenko. Przecież właśnie Maryna Wołodymyriwna pierwsza zabrała się za pisanie historii rodzinnej wsi: wypytywała starszych ludzi o dawne czasy i wydarzenia, zbierała legendy i podania, a przy okazji — notowała z ust miejscowych „słowików” starodawne pieśni: obyczajowe, historyczne, żniwne, kupałowe, weselne. A z czasem zapaliła się ideą odtworzyć starodawne, ale przyzapomniane święto dożynek, aby włączyć do skarbca twórczości ludowej swoich wychowanków. Inicjatywę młodej nauczycielki wsparły wtedy słynne na całą wieś śpiewaczki, uczestniczki jeszcze tego chóru, którym kierował mój tata — Tymofij Omelianowycz w latach 50. ubiegłego wieku: Halyna Bratuszczak, Ksenija Pasieka, Natalija Czerneha, Lubow Hajduk… Niestety, te założycielki „Berehyni” już odeszły za wieczne horyzonty, pozostając młodymi na grupowym zdjęciu „taty chóru”, które zachowało się w naszej rodzinie, oraz dobrą pamięcią współmieszkańców. Przecież te pierwsze dożynki z ich udziałem wyszły na chwałę, stały się początkiem odrodzenia tradycji ludowych we wsi i dniem narodzin obecnie znanego na całą Ukrainę Ludowego amatorskiego zespołu folklorystycznego „Berehynia”. Wiele zrobiła dla ustanowienia i rozwoju zespołu także kierowniczka klubu, niestety, już świętej pamięci Wira Nawytaniuk… Po Wirze już nie jeden rok kieruje „Berehynią” córka Kseniji Pasieki — Nina Bratuszczak, również kierowniczka wiejskiego klubu.
Dzisiaj w zespole jest prawie dwadzieścia uczestniczek: Kyłyna Nawytaniuk, Ołena Dyszłenko, Ołena Pociłujko, Marija Dyszłenko, Nadija Nawytaniuk, Hałyna Mełnyk, Ołena Olijnyk, Zina Poliszczenko, Ołha Tkaczuk, Natalja Wałowśka… Główną śpiewaczką jest weteranka grupy, posiadaczka potężnego „ludowego głosu” — Zinaida Horkowenko, która, nawiasem mówiąc, przyprowadziła do zespołu także swoją córkę Hałynę Bratuszczak, a głosami wspomagającymi są Nina Szkwyrenko i Oksana Czerneha. Scenariusze koncertów i inscenizowanych widowisk pisze moja rodzona siostra Nadija Reszetnyk — wiejska bibliotekarka. Właściwie to na tych kobietach, wiecznie zajętych pracą przy ziemi, na tych opiekunkach wiejskich rodzin i ludowych tradycji, opiera się kultura mojej Orliwki. Na ich koncerty zbiera się cała wieś, bez nich nie ma żadnej uroczystości ani święta. Prawdę mówiąc, mnie, osobie już miejskiej, trudno sobie wyobrazić, skąd biorą siły, by pośród niekończącej się codzienności tworzyć święto ducha — prawdziwą sztukę. Przez ćwierć wieku swojego istnienia zespół „Berehynia”, oprócz słynnych dożynek, odtworzył ze wszystkimi elementami lokalnej autentyczności święto Kupały, „Koladki” i „Szczedriwki”, jak u nas nazywają świąteczny czas Bożego Narodzenia, zachował w najdrobniejszych szczegółach niezwykły spektakl swatów i trzydniowego orliwskiego wesela. Z tym repertuarem bierze aktywny udział w tradycyjnym festiwalu folklorystycznym imienia Jewheniji Tondij we wsi Soboliwka, konkursie pieśni o nagrodę Hnata Tanciury, który co roku organizowany jest w Hajsynie, obowiązkowo we wszystkich sprawozdaniach twórczych rejonu teplickiego i obwodu winnickiego oraz innych imprezach kulturalno-artystycznych. O popularności orliwskiej „Berehyni” świadczy choćby to, że chętnie zapraszają ją nawet na uroczystości rodzinne. Niedawno dziewczyny pojechały świętować jubileusz swojego byłego przewodniczącego kołchozu, który był dla Orliwki dobrym gospodarzem, Jakiwa Osakiwśkiego, mieszkającego obecnie w sąsiedniej Zawadiwce. Kierowniczka grupy Nina Hryhoriwna opowiada, że wzruszony jubilat aż się rozpłakał, widząc je, długo nie wypuszczał z gościny i wciąż prosił dziewczyny, by zaśpiewały mu „naszej — orliwskiej”… A w tym roku „Berehynię” spotkało kolejne uznanie. Za niepowtarzalne wykonanie dawnych ukraińskich pieśni w zapisach Hnata Tanciury oraz święto Kupały zespół zdobył drugie miejsce na Ogólnoukraińskim festiwalu folklorystycznym imienia Hnata Tanciury, który odbywał się w Winnicy. Dzięki telewizji obwodowej i popularnej ogólnoukraińskiej audycji telewizyjnej „Folk-music”, Ludowy zespół z mojej wsi znają i w stolicy, i na całej Ukrainie. Warto wspomnieć, że takich zespołów folklorystycznych jak „Berehynia” w rejonie teplickim jest jeszcze 15 i, co szczególnie miłe, dwa z nich to zespoły dziecięce. Ale, według słów kierownika wydziału kultury Teplickiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiktora Prokopenki, orliwską „Berehynię” spośród innych wyróżnia nie tylko przebogaty repertuar, w którym jest wiele mało znanych lub wręcz nieznanych pieśni ludowych, a także stworzonych w samym zespole, ale również oryginalne stroje, które noszono od wieków w mo-
Maschinelle Übersetzung
Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce. Równo 145 lat temu, 1 września 1866 roku, na stację kolejową w Czerniowcach przybył pierwszy pociąg ze Lwowa. W XIX wieku kolej była symbolem postępu, a miastu, przez które przebiegała, gwarantowany był rozwój handlowy i przemysłowy. Połączenie Czerniowce—Lwów otworzyło dla ówczesnej Bukowiny drogę do krajów Europy Zachodniej i świata. Czerniowcom pod tym względem się poszczęściło: budowa linii kolejowej ze Lwowa przez Chodorów i Stanisławów (współczesny Iwano-Frankiwsk) prowadzona była w tak szalonym tempie (ludzie pracowali na dwie zmiany!), że 267 trudnych kilometrów — przez mokradła, góry i lasy — pokonano w dwa lata. Pracami kierował Anglik Thomas Brassey, który wcześniej pracował już na kolejach Australii i Kanady. Pociąg ze Lwowa spóźnił się o trzy minuty. I już 1 września 1866 roku kilkuset poddanych Austro-Węgierskiej monarchii odbyło swoją niezapomnianą 12-godzinną podróż, stając się pierwszymi pasażerami pociągu (wtedy mówiono właśnie tak) „Lwów—Czerniowce”. Na wszystkich dziewięciu stacjach, które pociąg mijał podczas swojego „debiutu”, witały go tłumy ludzi. Zobaczyć prawdziwą lokomotywę próbował każdy. Tylko w Stanisławowie, niemal w połowie drogi między stolicą Galicji a stolicą Bukowiny, pociąg stał całe 47 minut, gdyż miasto tak przygotowywało się do wizyty tego dziecka nauki, że urządziło huczne święto. Nawiasem mówiąc, Kijów musiał czekać na pierwszy pociąg jeszcze 4 lata, Charków — trzy… 1 września 2011 roku, 145 lat po pierwszym pociągu pasażerskim „Lwów—Czerniowce”, pociąg, który przybył na dworzec w Czerniowcach, pokonując te same ponad 200 kilometrów trasy w długie 12 godzin, witano kwiatami, uśmiechami i muzyką na żywo. Rocznicę tego wydarzenia miasto postanowiło uczcić hucznie. W najnowszej historii zdarzyło się to po raz pierwszy. Każdy, kto tego ranka przybył do Czerniowiec, otrzymał w prezencie broszurę o historii miasta. Współczesny pociąg znacznie różni się od pierwszego lwowskiego pociągu, bo przez sto lat technika zrobiła wielki krok naprzód, ale czas, w jakim pociąg pokonuje odległość ze Lwowa do Czerniowiec, prawie się nie zmienił. Zastępca naczelnika dworca kolejowego stacji Czerniowce Wasyl Rudkowski zaznaczył: „Pierwszy pociąg był w drodze 12 godzin. Dzisiaj są różne pociągi, które jadą do Lwowa, powiedzmy, szybkie pociągi pasażerskie pokonują tę trasę w 5,5—6 godzin maksymalnie, a pasażerskie, tak jak 145 lat temu, 10—12 i więcej”. Takie spotkanie zaskoczyło pasażerów, a kolejarze wyrazili chęć organizowania takiego święta co roku. W szczególności przedstawiciele władz miejskich wyrazili opinię, że święto powitania pociągu Lwów—Czerniowce stanie się teraz corocznym jako znak połączenia Czerniowiec ze światem.
Maschinelle Übersetzung
12 września br., w poniedziałek, o godz. 17.00 w wielkim studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (ul. Perwomajskiego 5a, trzypiętrowy budynek na podwórzu, metro „Kłowśka”) w cyklu audycji na żywo „Radiokanał Kultura przedstawia” odbędzie się wieczór twórczy laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Mychajła Słaboszpyckiego z okazji jego 65. urodzin. W wieczorze biorą udział artyści ludowi Ukrainy Natalia Sumśka i Anatolij Chostikojew, kompozytor, Bohater Ukrainy Jewhen Stankowycz, pisarze — Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko oraz Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Jurij Szczerbak, laureaci Nagrody Szewczenkowskiej Pawło Mowczan, Lubow Hołota oraz Dmytro Iwanow. Prowadzący — artysta ludowy Bohdan Beniuk. Wstęp wolny. Informacje pod numerami telefonów: 044-279-37-83, 234-15-24. Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Wydział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 105B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 6 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301236 Nakład we wrześniu — 18 400 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelna Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktor naczelnej
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępczyni redaktor naczelnej ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialna
Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung