LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Serhij SŁOBOŻANSKI, m. Odessa Wiktoria Sybir studiuje na piątym roku Odeskiej Akademii Morskiej. Jednocześnie zaocznie studiuje ekonomię i języki obce na uniwersytetach w Londynie i Paryżu. Krąg zainteresowań studentki jest niemal bezgraniczny, a czołowe miejsce zajmuje ukraińska historia i kultura, literatura i sztuka świata, współczesna muzyka… Na początku tego roku, pod wrażeniem powieści Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca”, Vika, ku zdziwieniu swoich odeskich przyjaciół, zaczęła porozumiewać się w języku ukraińskim. Ścianę przy swoim balkonie Wiktoria ozdobiła wizerunkiem kwitnących słoneczników, wijącego się barwinka i biedronki jeszcze jakieś pięć lat temu. A rok temu, podczas ostatnich wyborów, dziewczyna dodała do tego jeszcze napis nad oknem: „Sława Ukrainie!”. Przechodnie, zwłaszcza turyści, fotografowali balkon, widząc w Odessie choć jakiś ukraiński akcent. Jednak to graffiti, którym człowiek wyraził obywatelską postawę patrioty swojego państwa, nieźle rozdrażniło miejscowych ukrainofobów. Rankiem 13 września pod budynek podjechał samochód z wysięgnikiem, a jego „pasażerowie” zamalowali ornamenty i napis. Żadnych wyjaśnień, na czyje polecenie to robią, właścicielka balkonu nie otrzymała. Twierdzili jedynie, że hasło i rysunek szpecą fasadę budynku. Na pytanie Wiktorii, dlaczego więc wulgaryzmów na pomnikach i nieprzyzwoitych graffiti w centrum miasta na każdym kroku nie zamalowują, nie mieli nic do powiedzenia. Ten akt wandalizmu od razu stał się sensacją i zyskał rozgłos na Ukrainie. Na pytanie dziennikarzy Wiktoria Sybir wyjaśniła: „Jak rozumiem, malarz wykonywał wolę obecnego kierownictwa miasta, które nie znosi nie tylko języka państwowego, ale i symboli czy haseł związanych z ukraińską państwowością. Myślę, że właśnie dlatego odeskim włodarzom nie podoba się design balkonu mojego mieszkania”. Na pisemne wnioski do mera miasta Ołeksija Kostusiewa oraz do organów ścigania dziewczyna odpowiedzi nie otrzymała. Z nieoficjalnych źródeł udało jej się dowiedzieć, że to sprawka ludzi z partii Ihora Markowa „Rodina”, pod której dyktando tańczy także mer miasta, chociaż wysunięty na stanowisko przez regionałów. Nie wykluczone, że zniszczenie patriotycznego napisu zainicjowali kierownicy rejonu nadmorskiego Odessy. Po dwutygodniowych bezowocnych poszukiwaniach prawdy i sprawiedliwości Wiktoria znów chwyciła za pędzle i od nowa pomalowała swój balkon. Na ulicy całą noc świecą jasne latarnie, przy stolikach restauracji siedzą turyści. Więc światła i uwagi osób postronnych nie brakowało. Malowała do samego rana, a ostatnie pociągnięcia pędzlem zrobiła już wtedy, gdy pod budynkiem zebrali się dziennikarze i operatorzy telewizyjni. Oni też uwiecznili odnowiony ukraiński ornament i napis „Sława Ukrainie!”. Teraz do wizerunków słoneczników dodano kiście czerwonej kaliny, które poradził namalować dziadek. Tak oto Odessa znów zaczęła sławić Ukrainę. Jeszcze bardziej rozwścieczyły się nieukraińskie władze miejscowe. Na początku listopada, na polecenie mera miasta, zarząd architektury i urbanistyki odeskiej rady miejskiej zażądał od Wiktorii Sybir, aby niezwłocznie starła na swoim balkonie odnowiony napis „Sława Ukrainie!”. W piśmie podpisanym przez kierownika zarządu Marata Kasimowa znajduje się także polecenie dla przewodniczącego inspekcji ds. zagospodarowania miasta, aby doprowadził „wskazaną część fasady” do zgodności z kolorem całego budynku. „Przyczyną takiej decyzji — zaznaczono w piśmie — są liczne skargi sąsiadów”. Kostusiew, którego chwalona „drużyna profesjonalistów” całkowicie się rozpadła, a kilku najbliższych pomocników znalazło się pod śledztwem za działania korupcyjne, nie zważa na rady publicystów i politologów, by nie zaostrzać konfliktu z Wiktorią Sybir, aby zachować choć okruchy swojego nadszarpniętego wizerunku. Na stronę Viki na portalu WKontaktie napływa mnóstwo przychylnych i negatywnych opinii. Są wśród nich także bezpośrednie groźby, za którymi widać uszy „Rodiny”. Ale dziewczyna z kozackiego rodu nie należy do strachliwych. Zakochana w poezji Liny Kostenko, w komunikacji online cytuje jej wiersz „Poprawna oda do wrogów”: Dzięki i wam, że nie jesteście mięczakami. Drobnostka nie może być wrogami. Jeśli mam bicepsy duszy — to w rezultacie starć z wami. A dla zrozumienia samej Wiktorii Sybir radzę poczytać na jej stronach online na portalu WKontaktie poważne rozważania o naszych czasach i o nas, o swoich rówieśnikach. Oto kilka fragmentów z jej wpisów: „Nie znam innych krajów, gdzie poczucie godności narodowej byłoby tak samo nasycone niepokojem i rozpaczą. Gdzie historyczna szlachetność graniczyłaby z histeryczną pokazowością i marnotrawstwem. Kiedy miłość do kraju przestanie być tak bolesna, pulsująca i tragiczna (gdzie tam Szekspirowi), oto wtedy, zapewne, i będzie nam szczęście. A tak — my jakby ciągle przepraszamy, tłumaczymy się i oskarżamy innych o to, że oni jakoś nie tak dowodzą swoją miłość. Czy to kalina nie taka czerwona, czy słowiki u nich inaczej śpiewają… A oto kiedy trzeba po prostu raz wszystkim się zebrać (powiedzieć, zrobić, zagłosować) — tak tutaj wszyscy osiągają wzruszającą jedność — chowają się po krzakach z mamrotaniem, że wszystko opłacone, pod tymi flagami nie staniemy, tych nie lubimy, a u tamtych w ogóle wyszywanki innych kolorów”. „Czytając artykuły, wiadomości i komentarze na odeskich zasobach internetowych, coraz mniej rozumiem, jak może w tak całkiem niezłym mieście być tak wielu ludzi z ciężkimi chorobami mózgu — od mera i dziennikarzy ATV po przeciętnych odesitów, którzy uważają za konieczne na każdym rogu powtarzać, że „adesit — eto nacionalnost”. Na zdjęciach: balkon, który rozwścieczył odeskich ukrainofobów, oraz jeden z napisów, na który odeska władza nie zważa. Najwyraźniej jest on zgodny z jej przekonaniami politycznymi. Dmytro PAWŁYCZKO PŁOT Spał, jak trup, w nocy deputatów synklit, Gdy nagle z góry, z mglistego nieba Spadł na ziemię płot, przez czarta kuty płot, I właśnie tam spadł, gdzie była w nim potrzeba. A potrzeba była, bo przecież podchodzą niewolnicy Do samych drzwi rządowego domu… I diabeł usłyszał deputatów modły — Płotkiem ich zasłonił od zniewagi i pogromu. A niewolnicy znów idą i łamią płot Kawał starego więzienia i nowej katowni Lecz nie widać ognia, nie huczy wulkan, Tylko wije się dymek, niczym jedwabiu zwoje. A lucyfer-chytrus, jak doniecki moskal, Im kruszyć daje przełamane ostrza. I wydaje się niewolnikom, że potrzaskana stal — To zdobyte prawa, to nowa Marsylianka. I, do domu idąc, cichnie wściekły tłum, Płot złamał i teraz już niczego nie chce. Lecz wstaje ten płot, swoje miejsce zajmuje, A z góry belzebub spogląda i chichocze. Czego potrzeba niewolnikom? Więcej emerytur i wszystko? Nie, nieprawda, oni jeszcze żądają odpłaty, Jak jutro płot z nieba diabeł zniesie, Oni wyjdą, jak stać, żeby go połamać! 7.XI.2011 r.
Czyż nie całemu światu znany jest balkon przy ulicy Derybasowskiej w Odessie, przyozdobiony kwiatami, z napisem „Sława Ukrainie!”. Obiektem powszechnej uwagi stał się po tym, jak miejscowe władze na czele z merem — zagorzałym nienawistnikiem języka ukraińskiego Ołeksijem Kostusiewem, postanowiły zlikwidować takie „niepodobieństwo” w samym centrum miasta. Konfrontacja między właścicielką mieszkania — dwudziestoletnią studentką Wiktorią Sybir a miejscowym kierownictwem w ostatnich dniach jeszcze bardziej się zaostrzyła. TEMAT NUMERU: UKRAIŃCY W NADDNIESTRZU MUZYCZNY JĘZYK OŁEKSANDRA JAKOWCZUKA WIECZNE IDEE SERHIJA JEFREMOWA
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Krym jest podporządkowany ukraińskiemu państwu i prawa rzekomo zapewniają proces państwowotwórczy, ale państwo nie zapewnia wyrażania woli wspólnot narodowych ani formowania władz krymskich w ich ilościowej proporcji narodowej. Nie mniej problematyczna sytuacja kształtuje się w przypadku praw wyborczych na szczeblu ogólnopaństwowym. Prawa te, opracowane nie bez wpływu zagranicznych teoretyków na wzorcach zasady partyjności, wypróbowane w wielu krajach świata, moim zdaniem, dla Ukrainy się nie nadają. Stały się one podnóżkami wrogości, konfrontacji i podziału terytorium. Elita partyjna wspięła się o szczebel wyżej od elit mniejszości narodowych, a nawet narodu tytularnego. Bez prawa wyborczego, które gwarantowałoby dojście do władzy proporcjonalnej liczby przedstawicieli mniejszości narodowych, polityczny chaos w kraju nie ustanie. ukraińskich książek dla dzieci i artystycznych, rekomendowanych przez miejski instytut oświaty, ale ostatecznie książki te ujrzały światło dzienne w niewielkim nakładzie i na własny koszt. Nie dotarły one do szerokiego grona czytelników, ponieważ wszystko, co ukraińskie, dla przedstawicieli krymskiej prorosyjskiej władzy jest obce, a sponsorów ukraińskiej sprawy wśród miejscowych biznesmenów po prostu nie ma. Inny gorzki przykład związany jest z akcją „Udekoruj życie sierot”, którą prowadzi miejskie stowarzyszenie „Proświta”. Okazuje się, że ci satelici umownej państwowości nie mają współczucia nawet dla sierot zupełnych. Akcję wsparli Ukraińcy z Kijowa, Lwowa, Kirowohradu, ale nie z Sewastopola i Krymu. Zwróciłem się z tymi problemami do dawnych przyjaciół, którzy zajmują kluczowe stanowiska w rządzie centralnym, i byłem oszołomiony ich rozumieniem problemu krymskiego: „Nam wszystko jedno, kto tam jest u władzy, byle tylko Ukraina była niezależna…”. Pożyć by im na Krymie, odczuć w pełni wrogość wobec ukraińskości i zrozumieć wreszcie, jak hańbią oni ukraińską sprawę i wspierają antyukraińską głupotę… Zapewne wtedy zrozumieją, że ten proces może dotrzeć do centrum. Trzeba rozumieć, że kwestia bezpieczeństwa narodowego państwa nie leży w dobrobycie krymskiej rosyjskiej wspólnoty, leży ona w głębi tych serc, które troszczą się o los i rozkwit państwa. Państwo jest bezpieczne wtedy, gdy stanowiska władzy i struktury gospodarcze zajmują patrioci Ukrainy. Na Krymie panuje porażający stan ukraińskiej oświaty. Tak, w Autonomicznej Republice Krymu 500 tysięcy miejscowych Ukraińców otrzymało możliwość kształcenia 3780 dzieci (2%) w języku ojczystym w 4 placówkach oświatowych i siedemdziesięciu jeden klasach szkół z rosyjskim językiem nauczania. W ARK działa jeden ukraiński centrum kulturalno-informacyjne. W Sewastopolu ten wskaźnik jest jeszcze gorszy: 84 tysiące miejscowych Ukraińców otrzymało możliwość kształcenia 960 dzieci (1,5%) w jednej szkole ukraińskojęzycznej oraz 3 szkołach z ukraińsko-rosyjskim językiem nauczania. W Sewastopolu działa jeden ukraiński centrum kulturalno-informacyjne. W porównaniu z edukacją dzieci krymskotatarskich — to kropla w morzu. Obecnie na Krymie działa 15 szkół krymskotatarskich i 10 centrów kulturalno-etnicznych. Aby nie zważać na prawa ukraińskich dzieci do porozumiewania się w języku ojczystym, prorosyjscy politycy hałasują o niszczeniu języka rosyjskiego, zmuszając dzieci Ukraińców do nauki w rosyjskich szkołach, trzymając rodziców w głuchym milczeniu z powodu groźby zwolnienia z pracy i braku perspektyw życiowych. Bardzo przykro, gdy krymska prorosyjska władza kieruje środki na prowadzenie badań „Krymski socjum: linie podziału, czynniki konfliktowości, drogi konsolidacji”, otrzymuje podrobione wyniki w kwestiach językowych i wymachuje teczką kłamliwych papierów przed Ukraińcami Krymu, mówiąc: „Na Krymie edukacja w języku państwowym jest zapewniona!”. Minister oświaty Tabacznyk twierdzi, że nie jest zamieszany w zamykanie szeregu ukraińskich szkół, operując znikomymi „procentami wzrostu” szkół z ukraińskim językiem nauczania, nie wyjaśniając, że ukraińskich uczniów w kraju przybyło o 6%. Jedyną ukraińskojęzyczną szkołę z internatem w Sewastopolu władze dwukrotnie próbowały zamknąć i za każdym razem sprzeciwiała się temu ukraińska wspólnota. Dziś rozgrywany jest projekt zamknięcia tej szkoły poprzez sztuczne zaniżanie wyników uczniów. Mówią, że szkoła ze swoimi statutowymi założeniami sobie nie radzi, należytego poziomu edukacji nie zapewnia, dlatego trzeba ją zamknąć. Nie wierzcie! Was oszukują! Nie lepszy stan jest z odrodzeniem ukraińskiej kultury na Krymie. Doszło do tego, że prorosyjska władza próbuje wyznaczyć na stanowisko dyrektora ukraińskiego informacyjnego centrum kulturalnego w Sewastopolu Rosjanina Zenina, aby wybić jedyny i ostatni wychowawczy i etniczny szczebel spod nóg krymskich Ukraińców. Zwracam się do Rządu, do sokratejskich łbów, do samolubnego pana Azarowa z pytaniem: „Jesteście w stanie zapewnić polityczny, gospodarczy i kulturalny balans między narodowościami Krymu, czy mamy dalej być parobkami w prorosyjskiej kolonii?”
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Jewhena Buketa
Wołodymyr PROCENKO, pisarz, członek NSPU, zasłużony działacz kultury Ukrainy, przewodniczący Sewastopolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
PROBLEMY POLITYCZNE Na Krymie mieszka około 40 narodowości. Największe społeczności to rosyjska, ukraińska, tatarska i ormiańska. Kluczowe stanowiska władz lokalnych w krymskich miejscowościach zajęła wspólnota rosyjska, która stanowi 58,5% ogólnej liczby mieszkańców Krymu. Nie uznaje ona miejscowych Ukraińców (24,4% — 492,2 tys. osób), a z Tatarami (12,1% — 243,4 tys. osób) otwarcie wroguje. Ukraińcy i Tatarzy zamieszkują jedną trzecią półwyspu i są zmuszeni samodzielnie tworzyć warunki dla zachowania swojego politycznego, gospodarczego oraz językowo-kulturowego statusu. Państwo ukraińskie, niestety, nie zapewnia im prawa do wszechstronnego rozwoju. W Autonomii Krymskiej trwa rosyjska asymilacja mniejszości narodowych, a szczególnie aktywnie — ukraińskiej „mniejszości”, która, zdawałoby się, powinna być państwowotwórcza. Ukraiński rząd nie pracuje nad integracją Krymu z ukraińską przestrzenią polityczną, państwową, kulturową i językową. A rosyjskojęzyczna ludność półwyspu, która wcześniej otwarcie stała w opozycji do ukraińskich władz, dzisiaj przeszła na agresywną politykę totalnej rusyfikacji, czując wsparcie ze strony Rosji i miejscowego biznesu, które stymulują separatyzm, znieważają ukraińską ideę państwową i stawiają sobie za cel przyłączenie półwyspu do Federacji Rosyjskiej. Doszło do tego, że pod przykrywką administracji Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej w Sewastopolu oficjalnie działa oddział Specjalnego Zarządu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Federacji Rosyjskiej, który, zgodnie z wykazem swoich specjalnych funkcji służbowych, przeprowadza paszportyzację obywateli Ukrainy rosyjskimi paszportami. Podawane są różne liczby „spaszportyzowanych”, jednak wszyscy oni biorą udział w procesach wyborczych zarówno Federacji Rosyjskiej, jak i Ukrainy. Hipotetycznie można sobie wyobrazić czas, kiedy ponad 50% krymczan stanie się obywatelami sąsiedniego państwa. Ukraińcy Krymu dołożyli wielu starań, aby krymska ludność odczuwała Ukrainę jako swoją Ojczyznę. To znani proświcianie: przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta”, kandydat nauk fizyczno-matematycznych Serhij Sawczenko, przewodniczący Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk Petro Wołwacz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, pisarz Myrosław Mamczak, redaktor naczelny gazety „Krymska switłycia” Wiktor Kaczula, zastępczyni atamana Kosza Sewastopolsko-Czarnomorskiego, generał-major kozactwa Tamara Masłowa, zastępczyni przewodniczącej Sewastopolskiej organizacji Związku Ukrainek, kandydatka nauk filologicznych Tamara Melnyk, koordynator strony „Ukraińskie życie w Sewastopolu” Wołodymyr Władzymirski oraz wielu innych znanych działaczy społecznych, pisarzy i naukowców Krymu. Nie mniej wysiłku włożyli także nienawistnicy ukraińskiej państwowości, rozrywając Ukrainę na pół według kryterium językowego i pragnąc zawrócić zarówno Krym, jak i Ukrainę w kolonialne łono Rosji. Obecnie na Ukrainie wśród tych największych elit politycznych, które powstały na terenach młodego państwa, rozgorzała poważna wrogość, która może doprowadzić do utraty niepodległości. Jeśli ukraińskie siły narodowe są gotowe do pojednania na rzecz państwowości, to politycy przeciwnej ideologii, zahartowanej i wypróbowanej w bojach rosyjskiego socjalistycznego kolonializmu, nie mogą pogodzić się z tym, że idea narodowa uzyskała ogólnonarodowe poparcie. Oto w takich warunkach politycznych żyją i pracują krymscy Ukraińcy, którzy, niestety, również podzielili się na dwa wrogie obozy: przedstawiciele jednego osiedli we władzach krymskich prorosyjskich, a przedstawiciele drugiego aktywnie działają wśród ukraińskiej społeczności.
Mnie często pytają: „Dlaczego etniczni Ukraińcy Krymu nie znajdują między sobą trwałego porozumienia?”. Odpowiem: „Jakie porozumienie można znaleźć z Ukraińcem z pochodzenia Wadymem Kołesniczenką, który duszą i ciałem oddany jest Rosji, za co został wyróżniony jej nagrodą państwową?!”. Są też inne przykłady krótkowzroczności i zdrady wśród krymskiego ukraińskiego politykierstwa. Wiem, większość miejscowych Ukraińców pragnie zabezpieczyć swoje prawa obywatelskie na terytorium półwyspu i mieć równy status z mniejszością rosyjską, ale miejscowe władze krymskie ich propozycje otwarcie ignorują. Jeszcze w 2004 roku odbyły się konferencje Ogólnokrymskiego i Sewastopolskiego oddziałów „Proświty” im. Tarasa Szewczenki, których decyzją rekomendowano 126 osób do pracy w organach administracji lokalnej. Zatrudniono osiem osób — na stanowiska, które nie mają wpływu na ukraińskie państwowotwórstwo na Krymie. Tacy kandydaci jak Ołeh Sawczenko, Łeonid Pyłunśkyj dawno odeszli od wyznawania ukraińskiej idei narodowej, co więcej — u władzy biorą udział w realizacji projektów sztucznego rozbicia ukraińskiej społeczności. Jaskrawo uwidoczniło się to w Sewastopolu podczas wyborów lokalnych, kiedy zastępca przewodniczącego miejscowej organizacji Republikańskiej Partii „Sobór” Wiktor Kołczanow odebrał te 400 głosów, które były niezbędne do zwycięstwa bloku krymskich Ukraińców. Tę porażkę Wiktor Kołczanow produkuje po raz drugi, więc nie jest to przypadek. Inny renegat, deputowany do parlamentu Krymu z ramienia Ruchu Ludowego, Łeonid Pyłunśkyj, przyszedł na rozszerzone posiedzenie Sewastopolskiego oddziału „Proświty” i zaczął szkalować dobre imię redaktora gazety „Krymska switłycia” Wiktora Kaczuli, realizując projekt zniszczenia organu ideologicznego krymskich Ukraińców. Zarząd nie poparł Pyłunśkiego, ale udało mu się ideologicznie rozbroić krymskich Ukraińców na cały rok, przejmując gazetę, aż do momentu, gdy wyrokiem sądu przywrócono na stanowisko redaktora naczelnego Wiktora Kaczulę. A wszystko dlatego, że znowuż, w przededniu wyborów, drogą ataku raiderskiego, Łeonid Pyłunśkyj przy wsparciu urzędników rządowych podporządkował gazetę własnym celom politycznym i interesom. Dzisiaj ukraiński rząd nie ma żadnego projektu wsparcia ukraińskiej społeczności krymskiej. Nasze propozycje dotyczące budowy państwa oraz protesty przeciwko temu, że krymscy Ukraińcy w rzeczywistości żyją w krymskiej rosyjskiej kolonii, gdzie Rosja, za przyzwoleniem rządu, buduje mieszkania i zasiedla republikę swoimi poddanymi, pozostają poza uwagą krymskich władz. Według wszystkich oficjalnie obowiązujących kanonów prawnych to się skończy. Będą nas dalej oszukiwać, będą nam obiecywać rzeczy niemożliwe, będą proponować podstawione osoby i realizować przeróżne projekty, aby dalej naruszać nasze prawa narodowe.
Ukraińcy Krymu nieprzypadkowo uważają się za autochtonów. Najdawniejsze arkadyjskie źródła klinowe donoszą o krymskim mieście Telapil (współczesny Sewastopol) jako o umocnieniu oryjskich jeźdźców. Tę część miasta sewastopolczycy od dawna nazywają „Kozaczka”. Z innych źródeł historycznych wiadomo, że na tysiąclecia przed przybyciem na Krym Tatarów, od 590 roku, rozpowszechniały się tu księgi cerkiewne Rusi Kijowskiej. Autochtoniczność Ukraińców poświadczają także krymskie zabytki kultury czerniachowskiej z II–IV w. n.e. Tak więc w wielkim cmentarzysku inkermanskim w pobliżu Sewastopola pochówki i naczynia mają cechy pokrewne Krymu i Podnieprza. Turecki historyk Ewlija Czelebi w swoich pracach odnotował, że według spisu z 1666 roku w Chanacie Krymskim mieszkało 1120 tysięcy osób. Z nich ludność tatarska stanowiła 180 tysięcy, Grecy, Karaimi, Żydzi, Ormianie – 20 tysięcy, a Kozacy (tak Turcy nazywali Ukraińców) – 920 tysięcy osób. Ukraińcy od wieków mieli tu historyczne korzenie, a gospodarka Krymu od zamierzchłej starożytności bazowała na działalności gospodarczej ludności ukraińskiej. Rada Najwyższa i Rząd Ukrainy, projektując i realizując politykę gospodarczą Krymu, zupełnie zapomniały o krymskich Ukraińcach, patriotach swojej Ojczyzny. W rozbudowie wielu filii centralnych struktur gospodarczych rząd poszedł najłatwiejszą, ale szkodliwą dla budowania państwa drogą: mianował kierownikami filii przedstawicieli krymskiej wspólnoty rosyjskiej i w ten sposób nie tylko polityczne, ale i gospodarcze dźwignie ślepo oddał w ręce osób, które nawet we śnie widzą siebie w Rosji. Taka sytuacja panuje nie tylko w strukturach bankowych, ale i w filiach przedsiębiorstw, firm, zakładach sanatoryjno-uzdrowiskowych i naukowych. Gdzie nie spojrzeć, wszędzie prorosyjscy nominaci, którzy otwarcie deklarują: „My tylko warunkowo odnosimy się do Ukrainy, a przynależymy do Rosji”. Jak realizowane jest finansowanie antyukraińskich akcji, otwierane są firmy ochroniarskie dla „kozaczków”, które rozbudzają półwysep, nietrudno się domyślić. Etniczni Ukraińcy zmuszeni są iść na służbę do wyhodowanych przez mężów stanu krymskich satelitów, schylać głowę i milczeć, tłumiąc rany na sercu za rodzime państwo. Oto wymowne przykłady. Zdarzało mi się zwracać do Administracji Państwowej w Sewastopolu o pomoc w wydaniu. Jakie jest obecnie życie polityczne, gospodarcze i kulturalne Ukraińców Krymu? Proponuję czytelnikom, których to interesuje, włączenie się do dyskusji nad moimi szczerymi przemyśleniami na łamach „Słowa Proświty” na temat wielu nagromadzonych problemów. Wywołuję do szczerej rozmowy o różnych aspektach życia krymskich Ukraińców.
Maschinelle Übersetzung
Natalia ANTONIUK
Niedawno informacyjną przestrzeń poruszyła wiadomość: na Facebooku zarejestrowali się prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew i przewodniczący Dumy Państwowej Borys Gryzłow. Nawiasem mówiąc, ukraiński premier Mykoła Azarow zarejestrował się w tym portalu społecznościowym jeszcze latem. „Chcę jeszcze raz zapewnić, że w miarę możliwości zaglądam na tę stronę. Czytam pytania, uwagi. Najważniejsze z nich biorę pod uwagę, wyciągam wnioski i, jeśli trzeba, wydaję polecenia”, — napisał on na Facebooku. W portalu społecznościowym najbardziej aktywni są posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy z bloku „Nasza Ukraina – Samoobrona Narodowa”: Andrij Parubij, Wołodymyr Arjew, Jurij Stec, Ołes Donij oraz lider „Frontu Zmian” Arsenij Jaceniuk; z frakcji BJuT: Andrij Szewczenko, Andrij Szkil i Wiktor Ukołow, radny Kijowskiej Rady z BJuT Ołeksandr Brygynec, bezpartyjni posłowie Oleg Ляszko i Lesia Orobec oraz ludowa artystka Ukrainy Oksana Biłozir. Żywo rozmawiają z internautami, dzielą się ciekawymi filmikami, komentują zdjęcia i wiadomości. Niektórzy z tych polityków są bardziej szczerzy, inni mniej, ktoś w portalu odpoczywa od działalności politycznej, a ktoś przeciwnie — podkreśla swoje „poselskie cechy”. Ponadto Facebook stał się dla nich oazą emocjonalnego odprężenia, bo w portalu społecznościowym można dać upust namiętnościom i urazom, oburzeniu i wezwaniom. Strona Wiktora Ukołowa od razu przykuwa uwagę: w informacji o sobie polityk napisał, że jest „posłem (bez żartów)”. Dlatego niektórzy użytkownicy nie domyślają się, że to rzeczywiście poseł, a nie zwykły „dowcipniś”. Wiktor Ukołow opowiada o codziennych problemach, o swoich zajęciach sportowych, o szczegółach wyżywienia w stołówce Rady Najwyższej itp. Jednocześnie polityk wykorzystuje Facebook do swojej opozycyjnej działalności. Jeden z ostatnich wpisów Ukołowa brzmi: „Nigdy, powtarzam, nigdy stanowisko ucieczki w krzaki i dumnego stania tam ze złożonymi rękami nie dawało dobrych rezultatów w historii. Tak mogą postępować jedynie potencjalni emigranci z zieloną kartą w kieszeni. W Rosji bierność inteligenckich przeciwników doprowadziła do władzy Putina, u nas — Janukowycza”. Prosty i szczery w kontaktach z przyjaciółmi-jednomyślnymi jest Wołodymyr Arjew. W informacji o sobie napisał: „Pomarańczowy potwór”. Chętnie rozmawia ze wszystkimi odwiedzającymi jego stronę, a czasem nawet prosi o życiowe rady. Arjew prawie codziennie reaguje na paradoksy naszego społeczeństwa i rozpowszechnia satyryczne miniatury polityczne. Najbardziej aktywnym politykiem na Facebooku można uznać Ołeksandra Brygynca. W informacji o sobie wskazał: „Nie palę”. Opowiada o stołecznych wiadomościach, informuje opinię publiczną o nowych korupcyjnych schematach kijowskich władz, w szczególności zwracał uwagę na bezprawne wysiedlenie księgarni „Siajwo”, wydawnictwa „Dniepr”, odiozne budowy „sławnej drużyny”. „Proponować obecnej władzy, jak ocalić zabytki dziedzictwa historycznego i jak wspierać kulturę narodową, to wszystko jedno, co proponować gejowi, by zwrócił uwagę na tę czy inną dziewczynę… Zwróci, ale i tak nic nie zdoła zrobić…” — jeden z ostatnich wpisów Brygynca. Andrij Parubij w informacji o sobie wskazał ulubionych pisarzy: Ліна Kostenko, Ołena Teliha, Jack London, Ludmyła Daszwar i innych. Zawsze z miłością opowiada o osiągnięciach swojej córki: „Jarynka ma osiem lat. Zdobyła już kilka nagród za dziecięcy rysunek”. Poseł wzywa ukraińską opozycję do połączenia wspólnych wysiłków, bo niezdolność Ukraińców do jednoczenia się wykorzystuje władza. Szczegółowo opowiada o przebiegu procesu Julii Tymoszenko i śledzi reakcję europejskich krajów na antydemokratyczne kroki Ukrainy. Parubij jest przekonany, że „powstrzymanie rosyjskiej ekspansji na ukraińskiej granicy to jedyna przesłanka ukraińskiego sukcesu”. Ołes Donij pobudza inicjatywę swoich internetowych przyjaciół, bo często przeprowadza czystkę „martwych dusz” na swojej stronie. W informacji o sobie wskazał: „Przewodniczący Stowarzyszenia Artystycznego „Ostatnia barykada”. „Miło, że w historii Ukrainy był okres, gdy politykę prowadzili idealiści-romantycy, a nie cyniczni żądni władzy”. Arsenij Jaceniuk pojawia się w przestrzeni wirtualnej bardzo rzadko. W informacji o sobie zaznaczył, że jego poglądy polityczne to „Front Zmian”. Martwi go uchwała Narodowego Banku dotycząca wymiany waluty wyłącznie pod warunkiem okazania paszportu: „Kurs paszportów nie uratuje! A problemów dla ludzi i informacji dla złodziei jest cała masa”. Oksana Biłozir zajmuje się problemami równości płci, kwestiami wychowania moralnego rosnącego pokolenia, zachowaniem duchowej aury w każdej ukraińskiej rodzinie. „Dla Ukrainy bardzo ważna jest kwestia zwiększenia reprezentacji kobiet w parlamencie i na stanowiskach kierowniczych we władzy wykonawczej”, — czytamy w jednym z ostatnich komunikatów. Szczegółowe informacje o sobie podaje Lesia Orobec. Jej ulubiony program telewizyjny to „Co? Gdzie? Kiedy?”, a cytat — Stanisława Jerzego Leca: „Dla koni i zakochanych siano pachnie inaczej”. Orobec w portalu społecznościowym zajmuje się dwoma problemami: zmianami legislacyjnymi dotyczącymi zakazu palenia tytoniu na Ukrainie oraz reformą sektora oświaty. A najbardziej zagadkową postacią w portalu społecznościowym jest prawdopodobnie Oleg Ляszko. W informacji o sobie napisał, że jego zainteresowania to kobiety. „Przyjaciele, bądźmy dla siebie lepsi”, — przekonuje internautów poseł. Ляszko szczegółowo opowiada o spotkaniach z Ukraińcami w obwodach ługańskim i czernihowskim, w Iwano-Frankiwsku czy na stołecznym dworcu kolejowym. Poseł stale podkreśla swoją bliskość z ludem: „Dziś, rozbierając płot pod Radą Najwyższą, zniszczyłem ulubiony płaszcz, ale nic mi nie szkoda w imię obrony interesów zwykłych ludzi”; „Niedawno znów zostałem ojcem. Prawda, że tym razem tylko chrzestnym. Na kuma wybrała mnie zwykła kobieta z miasteczka Znamianka na Kirowohradczyźnie”. Na Facebooku pojawia się coraz więcej ukraińskich polityków. Internet żyje swoim burzliwym, emocjonalnym, nasyconym i… nieprawdziwym życiem. Ta moda na portale społecznościowe to nie tylko informacyjne kaprysy czasu, ale pragnienie oderwania się od niestabilnej i sprzecznej rzeczywistości i zanurzenia się w świat, gdzie wszystko jest znacznie prostsze. W portalu społecznościowym łatwiej być dobrym mówcą i aktywnym opozycjonistą, łatwiej znajdować przyjaciół i prościej reagować na krytykę, naciskając Delete (usuń). Chciałoby się, aby bagno Internetu nie wciągało ukraińskich polityków, bo problemy Ukraińców są prawdziwe, a posłowie mają je rozwiązywać nie emocjonalnymi apelami w sieci, lecz przemyślanymi i pewnymi działaniami w ukraińskiej rzeczywistości.
Maschinelle Übersetzung
Maria OLIJNYK, m. Donieck. 3 listopada 2011 roku w Doniecku miało miejsce historyczne wydarzenie — po raz pierwszy pod pomnikiem Tarasa Szewczenki zebrał się bodaj największy na Ukrainie wiec protestacyjny, zainicjowany przez obwodowe organizacje społeczne „Nikt oprócz nas” i „Wspólna sprawa”, stowarzyszenia likwidatorów awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, żołnierzy-internacjonalistów, „dzieci wojny”, przedsiębiorców, ukraińskiego kozactwa, związków zawodowych górników, organizacji politycznych i społecznych z Komitetu Oporu Przeciw Dyktaturze w obwodzie donieckim. Władza na Doniecczyźnie jeszcze od stycznia 2011 roku rozpoczęła wojnę z dziećmi, zamykając szkoły. Emeryci, dzieci wojny, uczniowie i ich rodzice protestowali, jak mogli, ale… Po stronie władzy są prokuratura, milicja, sądy. Uwierzywszy w swoją bezkarność, opierając się na aparacie administracyjnym i represyjnym, władza postanowiła wypowiedzieć wojnę swoim wyborcom, likwidując świadczenia socjalne dla kolejnych 16 kategorii. Odrzuciwszy wszelkie spory, te tak różne organizacje zjednoczyły się w walce o swoje prawa. Katalizatorem stało się niespotykane rozwarstwienie społeczne wśród obywateli Ukrainy, kontynuacja niesprawiedliwej prywatyzacji całego kompleksu majątkowego przez grupę rodzin, bezprecedensowe cięcia świadczeń socjalnych, przyjęcie niesprawiedliwych ustaw podatkowych, emerytalnych, pracowniczych i mieszkaniowych, zamach na prawa Ukraińców, absolutne lekceważenie Konstytucji Ukrainy. W kolejce czeka wolna sprzedaż ziemi rolnej jako logiczny krok oligarchiczno-kryminalnej władzy ku całkowitej utracie przez naród jakiegokolwiek prawa do istnienia, innego niż niewolnicze. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. 7 listopada Komunistyczna Partia Ukrainy uczciła hałaśliwym dwutysięcznym wiecem na centralnym placu stolicy rocznicę przewrotu październikowego w Rosji z 1917 roku. Absurd obchodzenia tej daty obcego kraju tłumaczy się tym, że właśnie w wyniku bolszewickiego przewrotu i ustanowienia reżimu komunistycznego udało się przedłużyć istnienie Imperium Rosyjskiego, włącznie z Ukrainą. Imperium pod kamuflażem „państwa robotników i chłopów”. A właśnie sławosłowiem dla tego państwa był przepełniony wiec. Jeśli ktoś myśli, że komuniści wzywają do ustanowienia sprawiedliwości społecznej w państwie ukraińskim, to warto byłoby, żeby zobaczył jawne hasła tego wiecu. Oni, bez żadnych złudzeń, wzywali do odnowienia ZSRR, a zatem do likwidacji niepodległego państwa ukraińskiego. Piękne, nie ma co mówić, hasła w samym centrum stolicy tego państwa. Warto przypomnieć, że kijowski sąd zakazał przeprowadzania tego dnia masowych akcji na Chreszczatyku i Majdanie. Podobne decyzje można oceniać jako niedemokratyczne. Ale w poniedziałek po raz kolejny zobaczyliśmy wybiórczość naszego sądownictwa. Milicja stolicy, która jeszcze dzień wcześniej ostrzegała przed niedopuszczalnością podobnych działań, spokojnie obserwowała widowisko komunistów. Jednak nie ma wątpliwości, że milicja szybko rzuciłaby się rozpędzać na Majdanie wiec sił demokratycznych, choć na nim nie wygłaszano by antypaństwowych haseł. Ta wybiórczość tłumaczy się jeszcze tym, że Kompartia, mimo deklaracji o „antyrodzinnym reżimie”, faktycznie jest jego częścią, wchodząc w skład rządzącej koalicji parlamentu. I nie ich liderowi Symonence, którego nie zapomniano na wiecu kilkakrotnie nazwać przewodniczącym frakcji Kompartii w parlamencie, czyli frakcji władzy, wygłaszać mowy na tematy reżimu. Władza ta nie jest warta dobrego słowa, zwłaszcza w kwestii ochrony socjalnej ludzi, ale demagogia komunistów to pasożytowanie na problemach zwykłych obywateli. Boleśnie było patrzeć na prostych ludzi, zmęczonych życiem, którzy niemocnymi rękami trzymali portrety Lenina i bolszewickie hasła. Znacznie lepiej odżywieni byli emeryci w mundurach i przedstawiciele niektórych „radzieckich związków”, którzy trzymali portrety Stalina i jawnie antyukraińskie hasła. Cóż, po raz kolejny przekonaliśmy się, że obecna władza daje pożywkę demagogom na niwie „ochrony pracujących” i przez palce patrzy na antypaństwowe sabaty. CZERWONY HAŁAS NA MAJDANIE Tak zwana „Komunistyczna Partia Ukrainy” przeciwko niepodległej Ukrainie
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wiedzy” nie mógł nie odbić się na rozwoju myśli społeczno-politycznej na Ukrainie. Znajdowała ona odzwierciedlenie także w dziełach historycznych. W nich jednym z głównych wątków staje się ukazywanie wspólnych źródeł pochodzenia Rusinów i Moskwicinów, ich walka o zjednoczenie pod berłem moskiewskiego cara. Jednym z takich dzieł jest „Kronika” ihumena kijowskiego Złotokopułowego Monasteru św. Michała, który jednocześnie był rektorem Akademii Kijowskiej — Teodozjusza Safonowicza. Główną epoką jest okres kijowskoruski. Brak materiału o przodkach Rusinów Safonowicz tłumaczył tym, że „Ruś szablą, a nie piórem się bawiąc, pisać nie umiała na papierze, tylko po głowach albo grzbietach. I gdzie się zdarzyło, szablami pisząc, nie opisywała swoich starożytnych książąt imion”. Opisując wydarzenia historii kijowskoruskiej, Safonowicz szczegółowiej zatrzymuje się na historii księstw południoworuskich. Nie przeszkodziło mu to być obiektywnym wobec epizodów, które miały związek z Rusią Północną. Według Safonowicza wszyscy potomkowie Włodzimierza Światosławowicza i Włodzimierza Monomacha, niezależnie od tego, w jakiej części Rusi Kijowskiej panowali, byli równorzędni. Po upadku Kijowa (1240) autor uważa Halicz za drugą stolicę, a książąt halicko-wołyńskich — za potomków wielkich książąt kijowskich. Podporządkowanie ziem ukraińskich i białoruskich Wielkiemu Księstwu Litewskiemu kronikarz wyjaśnia skutkami najazdu mongolsko-tatarskiego. Wśród dynastii książęcych czasów panowania litewskiego Safonowicz na pierwszym miejscu stawia wołyński ród książąt Ostrogskich. Wystąpienia kozactwa końca XVI — pierwszej połowy XVII w. rozpatrywane są przede wszystkim jako ruch religijny. „Kronika” była popularnym w swoim czasie dziełem, świadczy o tym wielka liczba jej odpisów i redakcji. Jeszcze więcej niż „Kronika” Safonowicza — ponad 30 wydań — doczekał się utwór historyczny „Synopsis”, napisany w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Za jego autora uważano archimandrytę ławry Innocentego Gizela. Dzieło to stało się pierwszą pracą, w której historia ukraińska wykładana jest w związku z historią Carstwa Moskiewskiego. Autor kroniki kieruje się typową dla ówczesnej nie ukraińskiej, a moskiewskiej historiografii koncepcją o odwieczności ustroju samowładczego w Rosji, o dziedziczności monarchii Rusi Kijowskiej przez Ruś Moskiewską. Włączenie Ukrainy w skład Carstwa Moskiewskiego interpretuje on jako powrót jej ziem pod wysoką, berłodzierżną rękę moskiewskiego monarchy. Tendencyjny dobór źródeł i konstrukcja materiału historycznego podporządkowane są uzasadnieniu praw Moskwy do władania Ukrainą. Koniec XVIII w. oznacza zakończenie kronikarstwa cerkiewnego, które ustępuje miejsca powieściom historycznym, pamiętnikom, kronikom świeckim, diariuszom (dziennikom), notatkom oficjalnym. W przyszłości poszczególni księża, mnisi kontynuują poszukiwanie nieznanych i mało znanych kart z historii państwa, regionu, miasta czy wsi. Widzimy więc, że od najdawniejszych czasów badaniem historii Ukrainy zajmowały się osoby duchowne. Nie jest to przypadkowe, właśnie oni byli najbardziej wykształconymi ludźmi swoich czasów. Badając historię narodu ukraińskiego, starali się przekazać współczesnym i potomnym imiona wybitnych osób, zachować pamięć o najbardziej znaczących wydarzeniach. Kronikarze rozumieli potrzebę zachowania więzi różnych pokoleń, uważając, że znajomość historii jest taką samą koniecznością, jak znajomość praw Bożych. Nasi kronikarze, podobnie jak „ojciec historii” Herodot, starali się prześledzić wydarzenia historyczne, uważali, że historia powinna nauczyć przyszłe pokolenia. W XXI w. zachowane osiągnięcia kronikarstwa przydają się nie tylko profesjonalnym historykom, ale także tym, którzy interesują się przeszłością Ukrainy, chcą zgłębić tę starożytność, dowiedzieć się o życiu naszych przodków. Możliwość zrobienia tego mamy dzięki kronikarzom-działaczom, ich niestrudzonej pracy, trosce i dbałości o nas wszystkich. Pamiętajmy też o sławnym Nestorze, jego trud nie jest daremny. Następcy spuścizny kronikarskiej strzegą i szanują tradycje, założone w minionych epokach, imiona swoich poprzedników. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Pieczęć Wojska Zaporoskiego
Oleksandr BUŁYHA, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego
Ciąg dalszy. Początek w nr 44 z 2011 r.
Praca Nestora za czasów Wołodymyra Monomacha została przekazana do monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach i dalej nad kroniką pracował miejscowy ihumen Sylwestr. Trzecim redaktorem „Powieści…” uważa się syna Monomacha, księcia Mścisława. Z biegiem czasu dzieło Nestora uzupełniano nowymi wydarzeniami. Tak oto ihumen wydubicki Mojżesz doprowadził wydarzenia kroniki do 1199 roku. Ostatnie 80 z nich opowiada o życiu ziemi kijowskiej. W związku z tym praca Mojżesza otrzymała nazwę „Kronika kijowska”. Tradycja kronikarstwa zachowała się nie tylko w Kijowie. Tak oto do naszych dni dotarło dzieło znane jako Kronika halicko-wołyńska. Wydarzenia w niej są odtworzone od początku XIII w. do 1292 roku i opowiadają o życiu Rusi włodzimiersko-halickiej. Badacze uważają, że nad tworzeniem kroniki pracowało w określonej kolejności nie mniej niż pięciu redaktorów, ich imiona nie są nam znane. Choć historyk W. Tatiszczew pisze o wołyńskim kronikarzu ihumenie Nifoncie, nie wskazując jednak źródła, z którego dowiedział się o tym imieniu. Być może to właśnie Nifont był pierwszym wołyńskim kronikarzem? A twórcy Kroniki halicko-wołyńskiej byli już kontynuatorami jego dzieła. O tradycjach kronikarstwa na ziemi wołyńskiej świadczy także tak zwany Latopis hipacki (XIV w.). Zawiera on w sobie „Powieść minionych lat”, która jest doprowadzona do 1117 roku. Drugą część stanowi Kronika kijowska, trzecią — halicko-wołyńska. Badacze twierdzą, że odpis hipacki (kodeks) jest pochodzenia wołyńskiego. Swoją nazwę otrzymał od imienia monasteru św. Hipacego w Kostromie, gdzie się ukrywał, skopiowany około 1425 roku. Latopis hipacki pod nazwą „Kronika Ruska” w 1989 roku ukazał się we współczesnym języku ukraińskim. Dokonał tej fundamentalnej pracy Łeonid Machnoweć, który, podobnie jak dawni kronikarze, pozostawił Ukraińcom opowieść o ich przeszłości, o wydarzeniach, które miały miejsce od połowy IX do końca XIII wieku.
Po Nestorze, Sylwestrze, Mojżeszu, Nifoncie kronikarstwo tradycyjnie tworzone było w monasterach. Układaczami tekstów kronikarskich byli prawosławni mnisi, którzy zapisywali wydarzenia w porządku chronologicznym według lat. Układając kroniki, starali się ciekawie opowiedzieć o wydarzeniach, które minęły, nadać im swoją ocenę. Szczególnego rozmachu kronikarstwo nabrało w czasach powstania zagrożenia ataku na rodzimą ziemię różnych zdobywców. Właśnie w tym czasie odwołanie do heroicznej przeszłości służyło celowi politycznemu — zjednoczeniu wszystkich sił społeczeństwa do walki z wrogami. Dzieła kronikarskie powstawały zgodnie z wymogami doby burzliwych wydarzeń. Twórcy kronik, przeważnie mnisi, którzy w większości byli wychowankami Akademii Ostrogskiej, kolegiów kijowskiego i lwowskiego, pod koniec XVI — na początku XVII w. stworzyli wielką liczbę prac kronikarskich.
Tak, w Monasterze Hustińskim pod Pryłukami ujrzał światło dzienne ciekawy zabytek kronikarski, który wśród badaczy znany jest jako Kronika Hustińska. Do naszych czasów dotarł późniejszy odpis, sporządzony w 1670 roku przez hieromnicha Monasteru Hustińskiego Mychajła Łosickiego. Jak świadczy przedmowa, Łosicki nie był twórcą kroniki, a jedynie jej kopistą. Autorstwo kroniki przypisuje się Zacharii Kopysteńskiemu — wychowankowi Akademii Ostrogskiej. Autor Kroniki Hustińskiej uważa swoich przodków, Słowian-Rusów, za bardzo dawnych mieszkańców Europy. Nazwy „Ros”, „Rosja”, „Rossija” używane są w odniesieniu do wszystkich mieszkańców państwa kijowsko-ruskiego. W ogóle w kronice częściej wykorzystywany jest etnonim „Ruś” lub „ziemia ruska”, który w IX—XIII w. odnosi się głównie do nich, a w opowieściach o XIV—XVI w. tylko do południoworuskich, właściwie ukraińskich ziem. Odkąd Moskwa staje się znana w źródłach kronikarskich, autor Kroniki Hustińskiej książąt północnoruskich nazywa nie inaczej, jak „książęta moskiewscy”. Tak, księcia Andrzeja Bogolubskiego kronikarz nazywa moskiewskim, choć w rzeczywistości tak nie był tytułowany. Często Moskwą autor nazywa całe Księstwo Włodzimiersko-Suzdalskie, a pod Rusią rozumie ziemie ruskie w środkowym biegu Dniepru. Wsiewołoda Jurjewicza (Wielkie Gniazdo), księcia włodzimiersko-suzdalskiego, kronikarz również nazywa księciem moskiewskim, a książąt Podnieprza — książętami ruskimi. Z tego możemy wyciągnąć wnioski, że w XVII w. kronikarze rozróżniają ziemie kijowskie i moskiewskie. Te pierwsze, południoworuskie, nazywają ich dawną, odwieczną nazwą — Ruś, która jednoczyła przodków współczesnych Ukraińców i Białorusinów, a drugie — od nazwy północnoruskiego miasta Moskwa, które, powstawszy w XII w., wystąpiło w opozycji do Kijowa jako centrum polityczne, które zaczęło przeciwstawiać się dawnej stolicy Rusi i jednoczyło wokół siebie przodków przyszłych Rosjan. Nazywać Północną Ruś Moskowią autor zaczyna od 1169—1170 r. — od czasu zajęcia Kijowa przez wojska Andrzeja Bogolubskiego. Właśnie od tego odcinka historii kronikarz coraz wyraźniej rozróżnia Ruś (ziemie ukraińsko-białoruskie) i ziemię moskiewską, czyli terytoria północnoruskie, które zaczęto nazywać moskiewskimi w XIV w., a tendencje do ich wyodrębnienia kronikarz odnotowuje dwa stulecia wcześniej. Autora Kroniki Hustińskiej można uważać także za pierwszego historyka ukraińskiego kozactwa. Właśnie w jego pracy po raz pierwszy poruszany jest temat początków kozactwa. Za poprzedników kozaków kronikarz hustiński uważa „naród ruski miłujący walkę”, który wsławił się dawniej w bitwach z Pieczyngami, Połowcami i Tatarami. W rozdziale „O początku kozaków” autor z zachwytem mówi o kozactwie, opowiadając o kozackich wyprawach na Turków, Tatarów oraz o tym, jak kozacy wybierają swojego przywódcę, jak żyją i czym się zajmują. Od czasu Kroniki Hustińskiej temat tego, kim jest kozak oraz jak i kiedy powstało kozactwo, znalazł się w centrum uwagi ukraińskich badaczy aż do XVIII w. — czasu likwidacji kozackiej wolnicy na Ukrainie. Kronika Hustińska jest najcenniejszym zabytkiem myśli historycznej pierwszej połowy XVII wieku. Język utworu jest bliski ludowemu, ukraińskiemu. Zatem także z punktu widzenia lingwistyki ten zabytek historyczny zasługuje na uwagę. Do przedstawicieli duchowieństwa w pisaniu kronik w XVII w. dołączają także osoby świeckie, głównie wykształcone mieszczaństwo i kozactwo. Dzisiaj wszystkim znane są kroniki Samowydca, Hrabianki i Wełyczki. Jednak jeszcze przez długi czas przy klasztorach pozostaje wiodąca rola w kontynuowaniu tradycji kronikarskiej. W tym okresie na Ukrainie stworzono szereg krótkich kronik klasztornych. Wśród nich jest kronika Meżyhirska, nazwana tak dlatego, że została sporządzona i przechowywana przez długi czas w Monasterze Meżyhirskim. W rękopisie zawiera opis lokalnych wydarzeń na Kijowszczyźnie i Wołyniu od 1393 do 1620 roku. W innym wariancie odpisu obejmuje ona także późniejsze wydarzenia — od 1608 do 1700 r. Uważa się, że jej autorem był przełożony soboru Monasteru Spaso-Meżyhirskiego Ilia Koszczakiwski. W kronice główna uwaga skupiona jest na ruchach kozackich, dlatego utwór stanowi znaczne zainteresowanie dla poznania historii kozactwa. Historia ukraińskiego kozactwa odzwierciedlona jest także na stronach Kroniki Podhoreckiej (w tytule nazywanej jeszcze „Synopsis”), którą do obiegu naukowego wprowadził Iwan Franko. Podczas jednej z wystaw rękopiśmiennych zabytków Ukrainy we Lwowie (1890) pisarz zwrócił uwagę na nieznany do tamtego czasu rękopis i wydrukował o nim niewielką rozprawę. Ostatnim ze znanych zabytków kronikarskich XVII w. pochodzenia klasztornego jest kronika Leontija Bobłynskiego. O twórcy kroniki wiemy, że był mnichem Monasteru Wydubickiego, gdzie zaczął swój utwór, kończąc go w 1699 roku po przejściu do Monasteru Ilińskiego w Czernihowie. Jak i w poprzednich kronikach, temat kozactwa jest jednym z głównych. W opowieściach „O Iwonie, hospodarze wołoskim” oraz „Powieści o Podkowie, hospodarze wołoskim” opowiada się o wspólnej heroicznej walce mołdawskich wojowników i ukraińskich kozaków z wojskami tureckimi nad Dunajem. Bobłynski szczegółowo opisuje także rozgrom Turków w pierwszej i drugiej wyprawie czehryńskiej 1677—1678 r. Pod koniec XVII w. utwory kronikarskie tracą swoje dawne znaczenie, stopniowo przekształcając się w fundamentalne prace historyczne. Wykształconych ukraińskich działaczy cerkiewnych przyciągają nowe problemy, spowodowane nowymi okolicznościami politycznymi, związanymi z przejściem Ukrainy w skład innego państwa — Carstwa Moskiewskiego. Właśnie w tym okresie odbywa się nieprzerwany ruch działaczy Cerkwi prawosławnej do Moskwy. Taki intensywny proces „kulturowego jed...
Maschinelle Übersetzung
Tetiana WOŁOSZYNA, kandydat nauk o sztuce, docent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego
— Zaprezentowałam muzykę ukraińskich kompozytorów w nagraniach na CD. Były to utwory W. Sylwestrowa, M. Skoryka oraz O. Jakowczuka. I spośród całej współczesnej muzyki, która zabrzmiała na forum, chyba największy sukces przypadł w udziale „Koncertowi na wiolonczelę i orkiestrę symfoniczną” O. Jakowczuka, poświęconemu ofiarom represji politycznych na Ukrainie. Zauważono również, że wśród koncertów wiolonczelowych naszych czasów utwór Ołeksandra Jakowczuka zajmuje jedno z czołowych miejsc we współczesnej sztuce. Zatem gratuluję autorowi i jego wielbicielom. Z muzyką kompozytora O. Jakowczuka jestem zaznajomiona już od ponad 40 lat: studiowaliśmy razem na tym samym roku w Kijowskim Państwowym Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego od 1971 do 1976 roku. A dzisiaj jesteśmy kolegami-wykładowcami w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Jeszcze od czasów studenckich uczęszczałam na niemal każdy koncert, gdzie brzmiała muzyka Ołeksandra, i zawsze czułam, że jego twórczość znajdzie swoje godne miejsce w ukraińskiej i światowej muzyce. Tak też się stało. Obecnie Ołeksandr Jakowczuk to znany ukraiński kompozytor, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy od 1978 roku. Waga jego twórczych osiągnięć robi wrażenie. Spod jego profesjonalnego pióra wyszły opera „Niezapomniane” na motywach powieści O. Dowżenki, balet „Przygody w Szmaragdowym Mieście” według O. Wołkowa, oratorium „Scytyjska pektorał” do wierszy B. Mozolewskiego, piętnaście kantat na różne składy wykonawcze, dwa poematy symfoniczne („Wyczyn” oraz „Złote Wrota”), pięć symfonii na orkiestrę symfoniczną, siedem koncertów instrumentalnych, „Triada koncertowa” na skrzypce, altówkę i wiolonczelę oraz orkiestrę symfoniczną, znaczna liczba utworów na orkiestrę ukraińskich instrumentów ludowych oraz orkiestrę estradowo-symfoniczną. Cykl wokalny O. Jakowczuka na bas i fortepian „12 sonetów W. Szekspira”, stworzony w 2009 roku, wszedł do światowej antologii ukraińskiego romansu, na równi z utworami kompozytorów-klasyków.
Szczególne miejsce w twórczości O. Jakowczuka zajmuje muzyka chóralna. Kompozytor stworzył 236 opracowań ukraińskich pieśni ludowych na różne składy chóralne, co jest swoistym rekordem. Należy zaznaczyć, że te opracowania opierają się na ważnym materiale folklorystycznym, licznych wzorcach ludowych, które kompozytor zapisał podczas wielu ekspedycji. Na Ukrainie nie ma praktycznie żadnego profesjonalnego zespołu, który nie wykonywałby utworów chóralnych mistrza. Są one niezmiennie obecne w repertuarze wiodących ukraińskich chórów Kanady, USA, Anglii, Francji i Niemiec. Jako folklorysta, O. Jakowczuk zebrał ponad 1500 ukraińskich pieśni ludowych na Ukrainie, Słowacji i w Jugosławii. Jego działalność etnograficzna zyskała uznanie dzięki pojawieniu się dwóch zbiorów pieśni ludowych: „Pieśni z Podola” („Muzyczna Ukraina”, 1989 r.) i „Kolędy i szczedriwki” (WAUK, 1990 r.). Właśnie opracowania zebranych przez O. Jakowczuka wzorców pieśni ludowych stanowiły podstawę nagrań na dwóch jego płytach kompaktowych, które ujrzały światło dzienne w 2006 roku. Dzisiaj utwory kompozytora znalazły uznanie u wielbicieli dzięki pojawieniu się dwunastu autorskich CD i dwóch DVD.
Wyróżnia się oryginalnością i czystością stylu wykwintna muzyka kameralna O. Jakowczuka, którą często wykonują w salach koncertowych świata. Właśnie za utwory kameralne w latach 90. ubiegłego wieku otrzymał w Europie trzy międzynarodowe nagrody. Jego „Preludia i fugi” na fortepian, o których pisałam w artykule analitycznym „Utrwalając indywidualność” (magazyn „Muzyka” nr 5 z 1984 r.), weszły do repertuaru dydaktyczno-pedagogicznego konserwatoriów i szkół muzycznych krajów WNP. Są one również często wykonywane przez wiodących muzyków z różnych krajów na Ukrainie, w Rosji, Europie Zachodniej, Kanadzie i USA.
Kompozytor napisał utwory fortepianowe dla wszystkich kategorii wiekowych pianistów — od początkujących do profesjonalnych wykonawców koncertowych. Ponad połowę jego utworów opublikowały wydawnictwa Ukrainy, Rosji i Kanady. Czołowe miejsce w twórczości O. Jakowczuka zajmuje Symfonia-Requiem „Trzydziesty trzeci”, poświęcona ofiarom Hołodomoru na solistów, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy W. Juchymowycza. Utwór powstał w 1990 roku, jeszcze za reżimu komunistycznego, czekał na swoje wykonanie długie 13 lat. Requiem duchowo wzbogaca pamięć historyczną naszego narodu, wzmacnia jego świadomość narodową. Niejednokrotnie wykonywane w różnych salach koncertowych świata, porwało dusze wielbicieli prawdziwej sztuki muzycznej tragiczną szczerością, autentycznością wyrazu.
O. Jakowczuk jest laureatem nagrody im. M. Ostrowskiego z 1988 roku za II Symfonię, „Koncert na altówkę i orkiestrę symfoniczną” oraz „Preludia i fugi” na fortepian. Jest laureatem pięciu republikańskich konkursów z różnych lat.
Warto zatrzymać się przy nowym, ambitnym utworze kompozytora — Symfonii nr 5 „Nostalgia”, która zabrzmiała 6 kwietnia 2011 roku na festiwalu „Premiery sezonu” w wykonaniu Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (dyrygent — W. Szejko). Piąta symfonia „Nostalgia” to znaczące zjawisko we współczesnej ukraińskiej muzyce symfonicznej. Autor znalazł ciekawą ideę konceptualną, która dyktuje swoisty styl języka muzycznego i środków wyrazu artystycznego. Ten utwór to jednoczęściowa kompozycja symfoniczna, która rozwija się w czasie przez 26 minut gęsto nasyconego treścią muzyczną brzmienia. O. Jakowczuk mistrzowsko wykorzystuje najnowocześniejsze środki pisma muzycznego (konkretna aleatoryka, techniki dodekafoniczne i modalne, sonorystyka, orkiestrowa „polifonia warstw”, kompozycyjny zabieg jednoczesnego współistnienia dwóch orkiestrowych „płaszczyzn”, które rozwijają się komplementarnie, itd.). Szczególnie ciekawy jest absolutnie „autorski” sposób rozwoju materiału intonacyjnego na zasadzie „obiekt—cień”. Wszystkie nakreślone środki wyrazu muzycznego służą jednemu celowi: naświetleniu głównej idei utworu — jednostka i współczesny świat. Autor jakby „tęskni” za swoją młodością, kiedy istniały naprawdę wysokie ideały twórczości artystycznej, nieoddane na służbę materialnemu wzbogaceniu, ku czemu coraz bardziej zmierza współczesne życie na świecie. Ale artysta w swojej muzyce jest pewien, że prawdziwa twórczość jest nieprzekupna, niezwyciężona. I chociaż muzyka symfonii kończy się cichymi, spokojnymi akordami, brzmienie utworu jest ogólnie optymistyczne, pomimo agresywności świata. Tym utworem kompozytor po raz kolejny potwierdza swoje główne życiowe i twórcze credo — niezmienną wiarę w szczęśliwą przyszłość zarówno sztuki, jak i mądrego narodu Ukrainy.
„Liturgia św. Jana Złotoustego” to wybitne dzieło w ukraińskiej muzyce duchowej, sprawdzone przez czas i historię jego wykonania. Światowa premiera Liturgii (1. redakcja) odbyła się 26 kwietnia 2006 roku w katedrze św. Aleksandra (Kijów). Wykonawca — chór kameralny „Chreszczatyk” pod dyrekcją L. Buchonśkiej. Druga premiera Liturgii odbyła się w pomieszczeniu Filharmonii Narodowej 9 czerwca 2006 roku. Właśnie ten utwór otworzył nowy sezon koncertowy filharmonii 2006—2007. Później Liturgię wykonano w Kanadzie, Toronto, Winnipeg i Edmonton (chór „Widrodżennia”, dyr. O. Synyczak), w Anglii (chór „Buława”, dyr. P. Hunka), w Londynie, Manchesterze i Glasgow, a także w wielu miastach Hiszpanii podczas tournée chóru „Buława” w 2008 roku. W 2009 roku kompozytor dokonał nowej redakcji utworu, który z sukcesem zabrzmiał we Lwowie („Galicyjski Chór Kameralny”, dyr. W. Jacyniak) oraz ponownie w Kijowie 16 grudnia 2010 roku (chór „Chreszczatyk”, dyr. P. Strutś). Ogółem w ciągu pięciu lat zespoły w wielu krajach świata z powodzeniem wykonały Liturgię ponad 30 razy. Język muzyczny Liturgii jest jakby napromieniowany światłem Stwórcy, Jego miłością do człowieka. Takie utwory zapamiętuje się na zawsze. Szczególną uwagę zwraca faktura chóralna Liturgii. Jak najlepiej odpowiada ona naturze ludzkich głosów, dlatego nie słychać tu forsowanego brzmienia, przeciążeń, nadużywania efektów dźwiękowych (sonorystycznych), które tak często spotyka się we współczesnej muzyce chóralnej. Autor bez wątpienia dobrze włada techniką pisania chóralnego, czuje naturę i możliwości wyrazowe chóru. Jaskrawe wrażenie estetyczne sprawia niepowtarzalny autorski styl języka muzycznego, umiejętność kompozytora wyrównywania tessitury (napięcia) głosów i zawsze powierzania wiodącej myśli muzycznej tym głosom, które najlepiej brzmią w potrzebnym rejestrze. Doskonale tą techniką włada nie każdy. Niektórzy ze współczesnych kompozytorów niedoceniają naturalnej zrównoważoności partii chóralnych, przez co część muzyki chóralnej (często wartościowej) zalega w szufladach. Znajomość przez O. Jakowczuka specyfiki brzmienia chóralnego tłumaczy się tym, że swego czasu kompozytor przez prawie 10 lat śpiewał w różnych chórach i czuje ich naturę. Bez wątpienia jest on jednym z najwybitniejszych współczesnych ukraińskich kompozytorów, którzy ugruntowali swoją pozycję w gatunku muzyki chóralnej. Kantata nr 14 do słów Tarasa Szewczenki „Płynie woda w sine morze”, której premiera odbyła się 16 grudnia 2010 roku w Małej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, bez przesady jest nowym słowem w muzycznym odczytaniu spuścizny poetyckiej Wielkiego Kobziarza. Ten czteroczęściowy utwór muzyczny na solistów, chór mieszany i instrumenty perkusyjne jest przepełniony ukraińskim melosem, ukraińskim duchem, ukraińską miłością do swojej rodzinnej ziemi. Uderza wrażliwe odtworzenie przez kompozytora tekstu poetyckiego T. Szewczenki w adekwatnych intonacjach muzycznych. Współczesny wyrafinowany język polifoniczny kantaty odbiera się organicznie, bez wysiłku dla słuchacza. Złożone dysonujące konstrukcje akordowe naturalnie przelewają się w miękką kantylenę, która zbudowana jest na oryginalnych autorskich melodiach, przesiąkniętych ludowym melosem. Uderza pełne odczucie śpiewu ludowego, pieśni ludowej, do czego dążył kompozytor, tworząc ten jaskrawy utwór. Życie twórcze O. Jakowczuka to nieustanna praca nad osiąganiem nowych szczytów muzycznych. Tylko w ostatnim roku kompozytor napisał dwie kantaty na solistów i orkiestrę kameralną: „Ty” do wierszy P. Mowczana i „Błogosławiona Boża dłoń” do wierszy W. Stusa, a także kwartet smyczkowy nr 5 oraz 11 opracowań ukraińskich pieśni ludowych na chór mieszany a cappella. Bez wątpienia wymienione wyżej utwory kompozytora to wybitne zjawisko w życiu muzycznym współczesnej Ukrainy. Dlatego mam nadzieję i jestem przekonana, że Ołeksandr Jakowczuk powinien być godnym kandydatem do otrzymania Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Nadarzyła nam się wspaniała okazja, aby jeszcze raz przedstawić czytelnikom Ołeksandra JAKOWCZUKA — znanego ukraińskiego kompozytora współczesności. Ważnym powodem tego jest wielki sukces jego utworu „Koncert na wiolonczelę i orkiestrę symfoniczną” na międzynarodowym sympozjum muzykologicznym poświęconym problemom współczesnej muzyki, które odbyło się w Wilnie (Litwa) w ostatniej dekadzie października 2011 roku. Na tym wydarzeniu zaprezentowano muzykę Litwy, Łotwy, Estonii, Portugalii, Grecji, USA, Rosji, Białorusi i Ukrainy. Oddajemy głos kandydatowi nauk o sztuce, docentowi Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego Tetianie Wołoszynie.
Maschinelle Übersetzung
Do redakcji zadzwonił czytelnik, ale nie chciał się przedstawić, twierdząc, że wystarczy, iż jest zwolennikiem jednego z aktywnych mówców „Batkiwszczyny” Wołodymyra Jaworiwskiego. Zatem jak śmieliśmy napisać o tym, co działo się na VI zjeździe NSPU, nie przeprowadzając wywiadu z samym Jaworiwskim? Nie zwracaliśmy się do Wołodymyra Ołeksandrowycza, ale z własnej inicjatywy zrobiła to dziennikarka UNIAN Oksana Kłymonczuk. Proponujemy Państwu (i Panu, nasz nieznajomy czytelniku) jej materiał, zamieszczony na stronie www.unian.net z dnia 3.11.2011 r. Czytajcie także wywiad R. Skrypina na www.radiosvoboda.org z dnia 29.10.2011 r. Swoją drogą. 19 listopada o godzinie 10 w kijowskim Domu Artysty odbędzie się drugi etap VI zjazdu NSPU. Oksana KŁYMONCZUK, UNIAN Ostatnio na Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy zwrócona jest szczególna uwaga — odbył się jego zjazd, na którym mieli wybrać nowego przewodniczącego NSPU, a także omówić palące problemy pisarzy. Jednak wybory przewodniczącego tak się nie odbyły. Jak twierdzą oponenci obecnego szefa NSPU Wołodymyra Jaworiwskiego, nie stało się tak rzekomo dlatego, że Jaworiwski jednoosobowo zamknął posiedzenie, gdy okazało się, że na jego oponenta Wiktora Baranowa zagłosowało więcej delegatów niż na niego. „Ja jako urzędujący przewodniczący uważam, że wybory się nie odbyły, przegłosujemy za miesiąc”. Czyli sami delegaci zjazdu nie głosowali za jego zamknięciem. Pan Jaworiwski stoi na czele Związku już dwie kadencje i wygląda na to, że pretenduje na trzecią. O nieefektywności zarządzania Związkiem w ostatnich latach świadczy chociażby to, że pozostało w nim niewielu popularnych pisarzy. Redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota, która jest jednym z oponentów Jaworiwskiego, uważa NSPU za „bagno niekończącego się podziału majątku”. — Wspólnikiem Anatolija Kryma (sekretarza związku. — Aut.) i Jaworiwskiego w wielu kwestiach majątkowych jest deputowany z BJuT Senczenko. To właśnie on pomógł „zachować” i przychodnię „Nowyj Zir”, i jałtański Dom Twórczości im. A. P. Czechowa, i pół budynku NSPU… Wiktor Baranow, który pretenduje na przewodniczenie w Związku, twierdzi, że ze Związku „dawno odeszła literatura”: — Nie pamiętam żadnej rady, żadnego sekretariatu, na które wniesiona byłaby kwestia twórcza. Wszystko tylko o majątku i o majątku. Trzy lata się męczyli, aby stworzyć dyrekcję zarządzania majątkiem, potem na jej czele stanął Anatolij Krym, i umowy zawierane są bezpośrednio między nim a najemcami. Lewe skrzydło budynku oddano komuś na własność. Nie zostało nawet miejsca, aby postawić trumnę z pisarzami dla pożegnania. Ostatnie pożegnania odbywały się na ulicy. Bibliotekarka wchodzi do księgozbioru nie przez pomieszczenia Związku, a przez jakieś przejście w płocie na podwórku, bo wszystko już rozdali. Sprzedali 7,5 ha w Koktebelu, które należały do Związku, pisarską przychodnię przy Rejtarskiej 15 w Kijowie, pół domu twórczości w Odessie, dwa hektary — w Irpieniu. I nikt nie wie, gdzie poszły pieniądze. Swoją drogą, jak pisano w prasie, połowa Domu Twórczości w Odessie została sprzedana w cenie trzypokojowego mieszkania. Jak opowiada Mychajło Słaboszpycki, który wtedy był sekretarzem NSPU, przyszedł do Jaworiwskiego i mówi: „Trzeba się bronić, tutaj coś jest nie tak”. — Mnie Jaworiwski wtedy powiedział, że dali nam darowiznę, a oficjalnie pieniądze są inne. „Kesz (gotówka), rozumiesz?”, — przekazuje słowa Jaworiwskiego pan Słaboszpycki. Kiedy zaś zapytał Jaworiwskiego, ile pieniędzy wpływa z wynajmu związkowego majątku, ten odpowiedział: „Mychajle, żebyś spał spokojnie, po co ci to?!”
Pan Słaboszpycki wysuwa bardzo konkretne pretensje wobec Jaworiwskiego: — My oskarżamy Jaworiwskiego o to, że uczynił z NSPU „zamkniętą spółkę akcyjną”, klub obsługi ludowego deputowanego Jaworiwskiego, w szczególności Bloku Julii Tymoszenko. Oskarżamy go o to, że Związek jest upartyjniony, wykorzystywany jako siła do walki z władzą, bo rzekomo sam Janukowycz chce zabrać majątek Związku. NSPU to w istocie struktura biznesowa Jaworiwskiego, a Anatolij Krym jest jego prawą ręką. Jednoznacznie, Związek wymaga odnowienia, bo inaczej będzie degradował przez kolejne pięć lat. Były redaktor naczelny „Literaturnej Ukrajiny”, która należy do Związku, Mychajło Sydorżewski przypomina: ci pisarze, którzy bronili pisarskiego honoru i statusu NSPU, występowali przeciwko metodom kierowania Jaworiwskiego i zbliżonych do niego osób, znajdowali się poza granicami Związku, na przykład Hałyna Tarasiuk, którą z rażącym naruszeniem statutu wykluczono z NSPU za to, że opublikowała materiały o wywłaszczeniu przez Jaworiwskiego majątku związkowego. Ołeksandra Mychajlutę, który zajmował się częścią finansowo-gospodarczą Związku i, najwyraźniej, zbyt interesował się tymi sprawami, też wykluczono. Całkiem niedawno taki sam los spotkał przewodniczącą lwowskiego oddziału Związku Marię Jakubowską, która wcześniej była gotowa za Jaworiwskiego, jak to mówią, oczy wydrapać. Kiedy mówiono o nim coś „krzywego”, krzyczała: „Nie zamachajcie się na świętość!”. Pan Słaboszpycki przypuszcza, że po prostu między sobą czegoś nie podzielili. Sydorżewskiego też swego czasu usunięto ze stanowiska redaktora „Literaturnej Ukrajiny”. Wysunięcie Jaworiwskiego na trzecią kadencję oponenci uważają za zniewagę moralności. Zadzwoniliśmy do pana Jaworiwskiego… — Panie Wołodymyrze, kiedy odbędzie się następny, drugi etap zjazdu? — Na zjeździe ogłosiłem, że za miesiąc. Jeszcze nie było sekretariatu, a chcę, żeby właśnie on zatwierdził konkretną datę. Póki co wstępna data to 19 listopada, ale jest problem, trzeba, żeby było kworum. Bo wielu ludzi z regionów dzwoni do mnie i przekazuje, że wybrani delegaci mają takie nastroje — mówią, jakie nas to obchodzi, kogo tam wybiorą i co się dla mnie od tego zmieni, żebym ganiał tam i z powrotem. — Wiele dyskusji toczy się wokół „pisarskiej przychodni”, która jeszcze do niedawna należała do pisarzy, a teraz Pan ją sprzedał jakiejś innej klinice. Proszę powiedzieć, gdzie mieliby leczyć się kijowscy pisarze? — Tam, gdzie chcą. To już nie jest pisarska przychodnia, a wspólne przedsiębiorstwo… W czasach radzieckich była to przychodnia Funduszu Literackiego. Istniał taki system: od każdej wydanej książki odpisy trafiały do Funduszu Literackiego. To była bardzo bogata organizacja, która utrzymywała Domy Pracy Twórczej, wznosiła domy dla pisarzy. Ja, na przykład, mieszkam w ostatnim domu, który został zbudowany przez Fundusz Literacki, przy ulicy Ołesia Honczara. Tam mieszkają Lina Kostenko, Mykoła Żułynski… Potem to wszystko, oczywiście, połamano, żadnych odpisów z wydanych książek teraz nie ma. Fundusz Literacki nominalnie istnieje, ale konto jego jest puste, na nie nic nie jest przekazywane. Potrzebne są jakieś pieniądze sponsorskie, a znaleźć je dzisiaj jest niezwykle trudno. Dlatego utrzymywać przychodnię, która liczyłaby prawie 45 lekarzy, jest niemożliwe… Czy wyobrażacie sobie, co to znaczy dla ubogiego Związku Pisarzy utrzymywać przychodnię, przy czym obsługiwać pisarzy bezpłatnie? Dlatego znaleźliśmy wyjście — stworzyliśmy wspólne przedsiębiorstwo razem z kliniką „Nowyj Zir”. Powiem, że warunki nie są lichwiarskie dla Związku Pisarzy. — Nie są lichwiarskie — to znaczy jakie? Co może otrzymać pisarz w tej przychodni? — On może otrzymać pierwszą pomoc medyczną. Wszystko to, co otrzymywał i wcześniej. — Pierwsza pomoc medyczna — co ma Pan na myśli? — Co mnie pani przesłuchuje, — ja nie jestem lekarzem ani medykiem. No, człowiek może przyjść, przejść badanie, mogą mu udzielić pierwszej pomocy medycznej. Tak, jak to robiono w tamtych czasach. Oczywiście, o drogiej operacji nie ma mowy. Ale pisarz, jego żona, dzieci do szesnastego roku życia mogą przejść badanie. — Odwiedzałam tę przychodnię. Mnie na recepcji od razu oświadczono, że to już dawno żadna nie jest pisarska przychodnia, a prywatny szpital. Zainteresowałam się, z jakich usług może skorzystać pisarz. Poinformowano mnie, że dla pisarza może być tylko bezpłatna konsultacja. Wszystko inne — za pieniądze. I, nawiasem mówiąc, pierwszą pomoc medyczną udziela „pogotowie”… — A z kim pani rozmawiała? Nie wiem, z kim pani rozmawiała, ale mogę panią zapewnić, że nic się nie zmieniło, pisarze mogą otrzymać wszystko to samo. — Wybaczcie, ale 90 hrywien za ogólną analizę krwi — to jak w prywatnej klinice. Czyż to nie jest drogo? — Chcę pani powiedzieć, że wykonano 38 czy 39 operacji na oczach u pisarzy, ponieważ chodzi o „Nowyj Zir”, wyspecjalizowaną klinikę. Nic innego nie mogliśmy znaleźć. — Przepraszam, ale tam nie ma „Nowyj Zir”, a „Wieloprofilowe centrum leczniczo-chirurgiczne”. Nam powiedziano, że oni tylko udostępniali pomieszczenie dla „Nowyj Zir”… — Przecież wiecie, że Związek ciągle potrząsają i sprawdzają. Legalność tego wspólnego przedsiębiorstwa sprawdzała Prokuratura Generalna...
ratura, milicja. Tę przychodnię zabrano by dawno jako zbankrutowaną. My weszliśmy (w spółkę joint venture) tylko pomieszczeniami, oni dali duże pieniądze na modernizację, dlatego jeśli interesują panią jakieś szczegóły, proszę zadzwonić do Anatolija Kryma, który prowadzi gospodarkę Związku, on wie wszystko dokładnie. — Dzisiaj byłam na podwórku NSPU. Od razu podbiegła do mnie ochrona, zaczęła wypytywać, po co ja tu chodzę… — Wychwyciłem pani ton, wie pani, nie jestem tak głupi, jak wyglądam. Przecież słyszę pani ton… Proszę pisać, co chcecie, mnie jest to już absolutnie obojętne! Pani sama rozumie, żeby przetrwać, Związek Pisarzy musi co miesiąc zapłacić 135 tysięcy hrywien podatków i za usługi komunalne. Skąd wziąć te pieniądze? Nie mamy prawa wziąć ani jednej kopiejki środków budżetowych. Trzeba choć trochę być biegłym ekonomicznie. Zadaje pani pytanie absolutnie populistyczne: pani weszła, tam była ochrona… My oddaliśmy w dzierżawę i tę ochronę wystawił nie Jaworiwski, to wystawiła ta restauracja, która nam płaci regularnie, co miesiąc! — Ile pieniędzy paniom przekazują? — Ja teraz nie mogę powiedzieć, panu powie Krym. Przecież nie mogę wszystkiego pamiętać, ale to duże pieniądze i regularnie. „Enej”… (restauracja, która kiedyś była w piwnicy Związku. — Aut.). W „Eneju” moja młodość minęła… Kiedy przejąłem Związek Pisarzy, „Eneja” zjadł grzyb, zaczęły odpadać wszystkie te freski (rysunki na ścianach. — Aut.). Uratować już niczego nie można było. Zrobiono nowoczesną restaurację, zostawiono kawałek tego fresku, czekano, że wejdą pisarze, ale nie poszli, bo jedni już chodzić nie mogą, inni po prostu nie mają środków, a młodym to nieciekawe. „Eneja” jako takiego dzisiaj już nie ma, bo do niego już nikt nie chodzi, absolutnie nikt, on nie jest opłacalny, on nie jest potrzebny nikomu. No kto tam przyjdzie, o czym pani mówi, dziewczynko? — A dlaczego „Enej” nikogo nie interesował? Ja osobiście nie raz słyszałam oburzenie, że pozbyli się „Eneja”… — Do „Eneja” praktycznie nikt nie przychodził. My całkowicie zrobiliśmy remont, otworzyliśmy kawiarnię, czekaliśmy i czekaliśmy, minął miesiąc-półtora, praktycznie ani jedna osoba tam nie przyszła, a ceny były po kosztach własnych. Tylko nie przekręćcie, bo ja już widzę pani uprzedzenie. Nadaliśmy prawo z legitymacją pisarską przyprowadzić jeszcze dwóch swoich przyjaciół, ale nie więcej. Czekaliśmy i czekaliśmy, parzyliśmy tę kawę, przez dwa miesiące przyszło dwie-trzy osoby… Kawa tam kosztowała 6—7 hrywien… — To czyż nie można było znaleźć innych źródeł finansowania? — Proszę iść, kierować Związkiem i będzie pani robić to wszystko, pani Oksano, a co pani ma do mnie pretensje? — Opowiada pan, że tak wszystko skomplikowane, ale mimo to aktywnie walczy pan o trzecią kadencję… — Ja nie walczę, kto pani powiedział, że ja walczę? Oksano, zakończmy tę rozmowę. — Przepraszam, przeprowadzam z Panem wywiad. — „Tak pan walczy, tak pan walczy”… Kto pani powiedział, że ja tak walczę? — Przecież kandyduje pan na trzecią kadencję. Czyż nie? — I co w tym strasznego?! „Pan walczy, pan walczy”… — Kupiłam dzisiaj gazetę Związku „Literaturna Ukrajina”. Może pan znowu nazwać mnie uprzedzoną, ale bardziej ocenzurowanego reportażu niż ten ze zjazdu pisarzy nie widziałam… — To czyż Jaworiwski cenzuruje gazetę? Zakończmy… — W gazecie wydrukowano tylko Pana referat i opisano wydarzenia absolutnie w sposób zniekształcony… W tym momencie pan Jaworiwski rzucił słuchawkę i więcej nie odpowiadał na nasze telefony. Żałuję, że tak i nie zdołałam zadać panu Jaworiwskiemu jeszcze bardzo wielu pytań: na przykład, dlaczego w NSPU mieszczą się biura deputowanych z BJuT; dlaczego nie zorganizuje audytu majątku związkowego, jeśli uważa za niesprawiedliwe zarzuty wobec niego; dlaczego do Związku praktycznie nie przychodzą młodzi ludzie; dlaczego ostatnie wiadomości na stronie Związku są z 2008 roku. Zadzwoniłam do Anatolija Kryma, jak prosił pan przewodniczący. Jeszcze wczoraj był gotowy się spotkać, bo mówił, że przez telefon nie udziela wywiadów. Zadzwoniłam następnego dnia, aby umówić się konkretnie na godzinę, ale nie zdążyłam jeszcze pół słowa powiedzieć, jak on od razu zaczął emocjonalnie opowiadać, że jeśli przyszłemu kierownictwu nie podoba się dzisiejsza przychodnia pisarska, to można wyjść z tego wspólnego przedsiębiorstwa. „A pani pisarze powiedzieli, że 35 osobom zrobiono bezpłatną operację zaćmy?” — emocjonalnie pytał mnie. I dalej zaczął coś takiego mówić, że ja do ładu nie mogłam dojść, dlaczego miałoby to mieć znaczenie. Pan Krym powiedział, że „prymitywnie” opowie mi, jakie usługi może otrzymać pisarz. „Jeśli potrzebny jest zastrzyk, jest robiony bezpłatnie, ale leki pisarz kupuje sam, jak każdy człowiek”. I w ogóle, w którymś numerze „Literaturnej Ukrajiny” było opublikowane, jakie bezpłatne usługi może otrzymać pisarz. Zapytaliśmy pana Kryma, czy 90 hrywien za ogólne badanie krwi to demokratyczna cena dla pisarza, którego pomieszczenia są we wspólnym przedsiębiorstwie. Oświadczył, że wciągam go w niezrozumiałą dyskusję i on nie pamięta dokładnie, jakie tam są ceny dla pisarzy, ale oni na pewno mają prawo wiele rzeczy robić bezpłatnie. Potem powiedział, że w ogóle nie ma do tego głowy, bo trzeba szukać środków na przeprowadzenie drugiej tury wyborów kierownictwa Związku. W końcu oświadczył, że napisał podanie o zwolnienie, jeśli z jego pracy są niezadowoleni, i dalej będzie zajmował się tylko twórczością. — Mógłbym nie odpowiadać na wszystkie pani pytania, bo ja już odchodzę, napisałem podanie i odchodzę, bo już znudziły mi się te wszystkie gry. Swoją drogą, jestem pisarzem. Doczekamy się drugiego etapu zjazdu?
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
języka ukraińskiego. I taka szkoła tam działała, mogli się w niej uczyć zarówno Ukraińcy, jak i przedstawiciele innych narodowości, którzy chcieli uczyć się języka ukraińskiego. Możliwe byłoby także studiowanie innych przedmiotów po ukraińsku — matematyki, fizyki i tak dalej. Ale wtedy nasze Ministerstwo Oświaty i Nauki musiałoby zagwarantować, że absolwenci takiej szkoły będą mogli kontynuować edukację na uczelniach wyższych Ukrainy. Dzisiaj Ministerstwo, kierowane przez Tabacznyka, takiej możliwości nie daje. Faktycznie zawalono program przyznawania kwot budżetowych na naukę dla zagranicznych Ukraińców. Ale otwarcie szkoły to jeszcze nie wszystko. W Kazachstanie państwo finansuje takie placówki, ale dotkliwie brakuje pedagogów. Ukraińskie społeczności Kazachstanu są gotowe skierować swoich absolwentów szkół na ukraińskie uczelnie, jeśli zagwarantuje im się miejsce. Ci specjaliści wrócą z powrotem, do ukraińskich szkół Kazachstanu, gdzie będą pracować. Lecz gwarancji ze strony Ukrainy nie ma. Wyposażenie szkół. Porównajmy: w Kazachstanie jest diaspora koreańska, więc dla jej szkół Korea przywiozła wszystko, co niezbędne — od ławek po podręczniki. Nawet przyznają specjalne stypendia dla tych, którzy uczą się języka koreańskiego. Turcja przywiozła wszystko dla szkół swojej diaspory. Z naszej zaś strony nie ma absolutnie nic. Kiedy jechaliśmy do Kazachstanu, wzięliśmy na prezenty dla szkół mnóstwo słowników i innych książek. Ukraińcy w diasporze widzą, jak pracują ze swoimi mniejszościami przedstawiciele innych państw, a jak nasze państwo. — Temat rosyjski pozostaje jednym z najbardziej bolesnych? — To ogromny problem. U nas odbywają się liczne dwustronne spotkania ukraińsko-rosyjskie. Ale gdyby choć na jednym z nich wyższe ukraińskie kierownictwo postawiło przed rosyjskim pytanie, dlaczego sytuacja z Ukraińcami w Rosji jest tak nienormalna? Gdyby podczas każdej wizyty ukraińskich delegacji państwowych w Rosji zaplanowano spotkania naszych urzędników z ukraińskimi społecznościami, ludzie poczuliby, że ich problemy kogoś interesują. My o tym stale mówimy naszym władzom: zwróćcie uwagę na położenie Ukraińców w Rosji. Nawet Europa przywiązuje do tego większą wagę. Na tym samym spotkaniu komisarz OBWE wspomniał, że był w ukraińskiej szkole w Baszkortostanie, wie o problemach Ukraińców w Rosji. A proszę powiedzieć, ile razy byli urzędnicy naszego Ministerstwa Oświaty w tej szkole? Ani razu! Znacznie aktywniej pracuje z ukraińskimi społecznościami Rosji, a ogólnie z diasporą, nasze Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Ale mimo wszystko, to niewystarczające w planie ogólnopaństwowym. — Na Forum delegaci z zagranicy mówili, jak aktywnie pracuje ze swoją diasporą wiele innych państw. — Tak, to Azerbejdżan, gdzie utworzono specjalny komitet ds. pracy z diasporą, zresztą nie taką liczną. Gruzja z jej niewielką diasporą też stworzyła specjalny komitet państwowy. Niezwykle aktywnie pracują ze swoimi rodakami za granicą Rosja, Polska i wiele innych państw. Mają one odpowiednie komitety rządowe i parlamentarne, finansowanie oraz organizacje społeczne zajmujące się kontaktami z diasporą. Nam do tego jeszcze daleko.
Maschinelle Übersetzung
— Jaka jest struktura i formy pracy UWRU (Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej)? — Rada to światowa organizacja, której członkami są krajowe zrzeszenia Ukraińców za granicą oraz organizacje społeczne w samej Ukrainie. Prezydium Rady wybierane jest na Forach. Liczy ono 36 osób. Jedna trzecia reprezentuje wschodnią diasporę ukraińską, jedna trzecia — zachodnią, reszta to przedstawiciele organizacji społecznych Ukrainy. Odpowiednio jest przewodniczący UWRU i trzech jego zastępców, reprezentujących diaspory oraz Ukrainę. Wymienię ich. Ponieważ Olha Kobec reprezentuje właśnie Ukrainę, faktycznie pełni ona obowiązki pierwszego zastępcy, a także jest przewodniczącą Sekretariatu UWRU. Zastępcą ze strony diaspory wschodniej jest przewodniczący Zjednoczenia Ukraińców Rosji, profesor Taras Dudko, ze strony diaspory zachodniej — Stefan Romaniw, sekretarz generalny Światowego Kongresu Ukraińców, przedstawiciel Australii. Wybór zastępców jest symboliczny. Rosja jest najbardziej problematyczna pod względem sytuacji diaspory ukraińskiej. Jeśli chodzi o ŚKU, to jest to znana międzynarodowa organizacja społeczna, która skutecznie działała na długo przed powstaniem państwa ukraińskiego i, uważam, w znacznym stopniu przyczyniła się do tego, że Ukraina stała się niepodległa. W nowo wybranym prezydium Rady są ludzie, którzy od dawna zajmują się pracą z ukraińską zagranicą. Członkiem prezydium UWRU jest także przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Mamy dobrą współpracę z „Proświtą”, jej produkty, w szczególności książki i płyty, rozpowszechniamy wśród Ukraińców za granicą. Zgodnie z decyzją Forum, UWRU zostało znacznie odmłodzone. Wszak obecnie pojawiła się diaspora młodzieżowa, która po Światowym Forum przeprowadziła własne forum. — Jakie zatem główne priorytety wyznaczyło sobie UWRU, wychodząc z decyzji Światowego Forum? — Materiały Forum, uchwały wszystkich siedmiu sekcji oraz główną uchwałę natychmiast skierowano do najwyższego kierownictwa państwa — Prezydenta, przewodniczących parlamentu i rządu, ministra spraw zagranicznych oraz ministra kultury. Materiały Forum to praktycznie koncepcja pracy z ukraińską zagranicą. Obecnie przygotowywany jest Program Państwowy takiej pracy do 2015 roku. Zatem wiele materiałów Forum zostało wziętych za bazę tworzonego programu. Wśród priorytetów pracy UWRU jest kwestia młodzieży. Stworzyliśmy specjalną komisję przy prezydium ds. pracy z diasporą młodzieżową. W skład komisji weszli m.in. przedstawiciele Młodego Ruchu, Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego. Drugi priorytet — praca z migrantami zarobkowymi. Arcyważny problem. Stworzyliśmy komisję ds. pracy z migrantami, do której weszli przedstawiciele krajów z największą liczbą migrantów zarobkowych, a są to Hiszpania, Włochy, Portugalia. Nawiązaliśmy kontakt z organizacjami społecznymi pracowników zarobkowych lub byłych migrantów, które działają w poszczególnych regionach Ukrainy. W najbliższym czasie zaplanowano wielką międzynarodową konferencję naukową w Tarnopolu poświęconą problemom migracji zarobkowej. Trzeci priorytet — sytuacja społeczności ukraińskich na terytorium byłego Związku Radzieckiego. Odbyła się już podróż delegacji prezydium UWRU do Kazachstanu, gdzie znajduje się jedna z najliczniejszych diaspor ukraińskich, druga lub trzecia na świecie. Mieliśmy spotkania z władzami, przedstawicielami Zgromadzenia Narodów Kazachstanu, którego przewodniczącym jest prezydent państwa Nazarbajew. Spotykaliśmy się z deputowanymi medżlisu — parlamentu państwa, Ukraińcami z pochodzenia, oczywiście mieliśmy spotkania ze społecznością ukraińską, odwiedziliśmy ukraińskie szkoły. Jest wiele pozytywów dotyczących sytuacji Ukraińców, jak i innych mniejszości narodowych, w Kazachstanie. Ukraińców tutaj słychać. Kosztem budżetu wydawana jest ogólnokrajowa gazeta ukraińska, działają ukraińskie szkoły niedzielne, a prawo w Kazachstanie przewiduje częściowe utrzymanie szkół narodowych z budżetu. Jeszcze jeden ważny kierunek pracy, i to wywołuje u nas ogromne zaniepokojenie, to sytuacja diaspory ukraińskiej w Federacji Rosyjskiej. Ani jednej ukraińskiej szkoły, z wyjątkiem jedynej w Baszkortostanie, ani jednej gazety, cerkwi. Spotykaliśmy się z Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych Knutem Vollebaekiem. Zwróciliśmy jego uwagę (będziemy stale zwracać uwagę OBWE) na wprost dziką sytuację z Ukraińcami w Rosji. Chodzi o to, gdy pod zmyślonymi pretekstami zamyka się federalne zrzeszenia Ukraińców, autonomie narodowo-kulturalne, przy czym wbrew umowom międzynarodowym, które zawarła sama Rosja. Jeszcze jednym priorytetem wyznaczyliśmy rozwój struktur UWRU w samej Ukrainie. Praktyka pokazuje, że znaczna część problemów leży w regionach państwa. Ludzie migrują za granicę, tutaj zostają ich rodziny. Kontaktujemy się z regionalnymi organami władzy, społeczeństwem, zaczynamy tworzyć struktury regionalne, które będą zajmować się pracą z migrantami ze swoich regionów. A to, przypomnę, łącznie do 6 milionów naszych obywateli. Będziemy nalegać, aby w następnych wyborach parlamentarnych mogli skorzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do wybierania, głosowania, posiadania swoich przedstawicieli w naszym parlamencie. — Na Światowym Forum wyrażano poważne zaniepokojenie niezadowalającym poziomem wsparcia przez nasze państwo ukraińskiej zagranicy. Jest nad czym pracować? — Pomimo nakreślonych przez Forum poważnych problemów, pomimo deklaracji naszych władz o poprawie pracy, niestety, dzisiaj jeszcze nie ma zauważalnych zmian. W projekcie Budżetu Państwowego na 2012 rok nie zwiększono finansowania pracy z ukraińską zagranicą. Wcześniej była osobna pozycja budżetowa dotycząca pracy UWRU z diasporą, ale teraz ta pozycja jest zmieszana z jakimiś innymi problemami, które nie mają żadnego związku z ukraińską zagranicą, na przykład finansowaniem pracy z mniejszościami w samej Ukrainie. Nie widzimy w planach władz utworzenia Państwowego Komitetu ds. pracy z Ukraińcami za granicą, co obiecano w orędziu Prezydenta Janukowycza do Forum. Wszakże jest i pozytyw: w ustawodawstwo wprowadzane są zmiany, które wzmacniają ochronę praw Ukraińców za granicą. Projekt ustawy przeszedł pierwsze czytanie, prosiliśmy na spotkaniu z przewodniczącym Rady Najwyższej Łytwynem, aby ustawę szybko uchwalono.
Planów i pragnień mamy wiele, ale tylko dzięki darowiznom i składkom członkowskim nie da się prowadzić solidnej, poważnej pracy z diasporą. Musimy czuć, że konstytucyjny zapis o tym, iż państwo Ukraina dba o ukraińską wspólnotę za granicą, jest realizowany w praktyce. — Przedstawiciele władz Rosji niedawno oświadczyli, że są gotowi otwierać ukraińskie szkoły, ale, jakoby, wśród Ukraińców w ich państwie jest niewielu chętnych do posyłania swoich dzieci do nauki w nich. Proszę skomentować te oświadczenia. — To wielka mistyfikacja, niepoprawna, nieżyczliwa technologia ze strony rosyjskich władz. Mówił to Fursenko, minister oświaty Rosji, na wspólnej konferencji prasowej z Dmytrem Tabacznykiem. Myślę, że po prostu chcą przerzucić odpowiedzialność na ukraińską społeczność. Czym są ukraińskie szkoły za granicą? Są różne. Na przykład w Tbilisi jest ukraińska szkoła, gdzie wszystkie przedmioty wykładane są w języku ukraińskim. W Astanie, stolicy Kazachstanu, jest ukraińska szkoła, gdzie nauka odbywa się w języku kazachskim, ale trzy razy w tygodniu wykładany jest język ukraiński. I uczą się tu nie tylko Ukraińcy, ale także Kazachowie, Rosjanie, Niemcy. Byłem w tej szkole. Młodzi Kazachowie nie tylko śpiewali ukraińskie pieśni, ale też przyzwoicie rozmawiali ze mną po ukraińsku. Jakiej szkoły chcemy w Moskwie? Jakiej chcą sami Ukraińcy z tego miasta? Słyszą oni oświadczenia ze strony przedstawicieli stołecznych rosyjskich władz: jakoby jaka perspektywa czeka dzieci, jeśli będą się wszystkiego uczyć w języku ukraińskim? Otóż Ukraińcy w Moskwie nie nalegają, aby w szkole wszystkie przedmioty wykładano po ukraińsku, po prostu ma to być dobra szkoła, w której dzieci zdobywałyby godne wykształcenie, ale żeby położono w niej akcent na naukę. Minęło ponad dwa miesiące od V Światowego Forum Ukraińców. Podsumowano na nim współpracę naszego państwa z zagraniczną wspólnotą ukraińską, wybrano ponownie Ukraińską Światową Radę Koordynacyjną, najwyższy organ uzgadniania wysiłków światowego ukraiństwa. Co jest priorytetem w pracy UŚRK, wychodząc z decyzji Forum? Jakie są główne problemy w dziedzinie wzmacniania kontaktów naszego państwa z Ukraińcami za granicą, ochrony ich praw i interesów? Jak włączyła się w pracę nowo wybrana UŚRK? O tym w wywiadzie dla naszej gazety opowiada wybrany na Światowym Forum przewodniczący UŚRK Mychajło RATUSZNYJ. Rozmawiał Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Delegacja UŚRK w miejscu pierwszego pochówku hetmana Iwana Mazepy na obrzeżach miasta Bendery (Naddniestrze)
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Tak samo, jak Dniepr dzieli Ukrainę na Prawobrzeże i Lewobrzeże, Dniestr dzieli Mołdawię na zachodnią prawobrzeżną część i wschodnią lewobrzeżną, przylegającą do Ukrainy. Jednak w odróżnieniu od Ukrainy, gdzie te dwie części są prawie równe, Lewobrzeże Dniestru, Naddniestrze, to w przybliżeniu ósma część Mołdawii, której terytorium 33 tysiące kilometrów kwadratowych (razem z Naddniestrzem) jest równoznaczne z powierzchnią każdego z dwóch największych obwodów Ukrainy — odeskiego czy czernihowskiego. Naddniestrze zaś ma ponad 4 tysiące kilometrów kwadratowych. W każdym razie Naddniestrze jest dość gęsto zaludnione: ponad 500 tysięcy osób, ale to też jedna ósma część mieszkańców Mołdawii. Jeśli chodzi o skład narodowościowy Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej: w przybliżeniu po 30 procent Mołdawian, Ukraińców i Rosjan, reszta — Bułgarzy, Gagauzi, inne narodowości. Historia samozwańczej i przez nikogo nieuznanej Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej zaczyna się od 1990 roku, czyli jeszcze za czasów ZSRR. Narodowo-demokratyczne siły Mołdawii, przede wszystkim Front Narodowy, otwarcie podjęły walkę o niepodległość republiki. W Mołdawii ruch na rzecz niepodległości opierał się na idei Wielkiej Rumunii — w republice otwarcie głoszono ideę przyłączenia Mołdawii do Rumunii. To stało się pierwszym czynnikiem, który doprowadził do rozłamu. Drugi czynnik — ekonomiczny. Naddniestrze posiadało prawie 40 procent potencjału przemysłowego republiki. Przy czym ta gospodarka była mocno związana z przyległą Ukrainą, Rosją, zintegrowana z ZSRR. Polityczna i biznesowa elita Naddniestrza (prokomunistyczna i prorosyjska) zdecydowała się na zerwanie z Mołdawią: 2 września 1990 roku na zjeździe deputowanych rad lokalnych została proklamowana Naddniestrzańska Mołdawska Socjalistyczna Republika Radziecka ze stolicą w Tyraspolu jako odrębny podmiot ZSRR. Napięcie między Kiszyniowem a Tyraspolem narastało. Jego szczytem stała się kilkumiesięczna wojna między dwiema republikami w 1992 roku. W tym momencie ZSRR rozpadł się, Mołdawia i Naddniestrze ogłosiły niepodległość. Najkrwawsze były wydarzenia w Benderach. Tutaj zginęło kilkaset osób, i to, że od 1924 do 1940 roku cała Mołdawia (taką wtedy była nazwą) razem z Naddniestrzem była autonomiczną republiką w składzie Ukraińskiej SRR. Z prawie 200 tysięcy Ukraińców Naddniestrza 130 tysięcy posiada obywatelstwo Ukrainy. …Nad Dniestrem panuje złudna, spokojna cisza. Wymowny przejaw tego widzieliśmy przy wyjeździe z Bender do Tyraspola. Na obrzeżach miasta stoi posterunek sił pokojowych: najeżone transporterami opancerzonymi, żołnierze z automatami. A obok wrze codzienne życie nieuznanego państwa. Przy okazji kilka obserwacji dziennikarskich. Język ukraiński dobrze rozumieją wszyscy, do kogokolwiek byśmy się nie zwracali w miejscach publicznych. A oto usłyszy się ten język niezbyt często: miasta są zrusyfikowane (a właśnie w miastach mieszka dwie trzecie populacji regionu). Żyją biednie. I te 15 dolarów (120 hrywien), które Rosja z jakiegoś powodu dopłaca każdemu emerytowi, nie są im zbędne. Tanie w sklepach i na rynkach są chyba tylko owoce i warzywa, co nie dziwi w tym błogosławionym kraju. Ale chleb, masło, wyroby mięsne i mleczne są droższe niż na Ukrainie. Republika ma własną walutę — rubel naddniestrzański. Jest on o jedną trzecią tańszy od hrywny: za dolara dają 10,5 rubla, za hrywnę 1 rubel 30 kopiejek. Na banknotach od 1 do 25 rubli przedstawiony jest Suworow, który jest tutaj niemal bohaterem narodowym, ponieważ odbijał te ziemie od Turcji. A na banknocie 50-rublowym — Taras Szewczenko.
Maschinelle Übersetzung
Delegacja Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” odwiedziła Naddniestrzańską Republikę Mołdawską, gdzie na zaproszenie Związku Ukraińców Naddniestrza wzięła udział w obchodach 20-lecia tej autorytatywnej i aktywnej organizacji społecznej. osób, w tym także ludność cywilną. Mimo to Mołdawia przegrała: NRM poparła Rosja. Na terytorium Naddniestrza stacjonowała 14. armia Sił Zbrojnych ZSRR, potem Rosji. W lipcu 1992 roku „pod patronatem” Rosji i za jej gwarancjami zawarto porozumienie pokojowe między Mołdawią a NRM. Wojnę zatrzymano. Ale sytuacja jest już prawie od 20 lat nieokreślona. Wojska Rosji, a jest ich niemało, stoją do dziś w Naddniestrzu pod pretekstem ochrony ogromnych i jeszcze nieewakuowanych arsenałów wojskowych byłego ZSRR. Dla niedopuszczenia do nowego rozlewu krwi w republice są międzynarodowe siły pokojowe, przede wszystkim rosyjscy i ukraińscy wojskowi. Upadło kilka planów zjednoczenia Mołdawii z Naddniestrzem, właściwie pokojowego powrotu republiki na łono Mołdawii. Ostatnim był plan prezydenta Ukrainy Juszczenki, który przewidywał ogromną autonomię, samorządność Naddniestrza i prawo wyjścia ze składu Mołdawii w razie przyłączenia tej ostatniej do Rumunii. Kiszyniów zgodził się na ten plan. A Rosja i naddniestrzańskie kierownictwo — nie. Natomiast w 2006 roku przeprowadzono tu referendum, w którym 97% Naddniestrzan opowiedziało się za niepodległością NRM z późniejszym wejściem jej w skład Federacji Rosyjskiej. W kraju otwarcie wyznaje się też idee możliwego przyłączenia Naddniestrza do Ukrainy, biorąc pod uwagę historię, etniczny Koncert ukraińskich zespołów NASI JEDNOKRWIŚCI BRACIA Zatem przyjechaliśmy na obchody 20-lecia Związku Ukraińców Naddniestrza. Delegacji Ukrainy (było nas 28 osób) przewodniczył przewodniczący UŚRK Mychajło Ratusznyj. Towarzystwo „Ukraina—Świat” reprezentował jego przewodniczący, Bohater Ukrainy Iwan Dracz, częsty gość u Ukraińców republiki. Deputowany Rady Najwyższej, pierwszy zastępca przewodniczącego UNP Iwan Zajeć przyjechał jako członek Prezydium UŚRK. Byli także oficjalni przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, którzy na uroczystościach odczytali pozdrowienia dla Ukraińców NRM od ministrów K. Hryszczenki i M. Kułyniaka. W Tyraspolu dołączył do nas Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Mołdawii Serhij Pyrożkow. Byli w naszej delegacji przedstawiciele władz Tarnopola, miasta partnerskiego Tyraspola, naukowcy, śpiewacy i muzycy Narodowego Akademickiego Chóru Ukrainy im. Werykiwskiego. Obchody odbywały się z udziałem prezydenta Naddniestrzańskiej Republiki Igora Smirnowa i trwały tydzień. W przeddzień naszego przyjazdu w Tyraspolskim Uniwersytecie Państwowym odbyła się konferencja naukowa poświęcona Ukraińcom Naddniestrza. Uniwersytet nosi imię Tarasa Szewczenki, a na jego dziedzińcu ustawiono pomnik Kobziarza. W Tyraspolu, w Pałacu Republiki, który jest placówką rządową, zebrały się delegacje ze wszystkich ośmiu towarzystw narodowo-kulturalnych Naddniestrza: „Czerwona Kalina” (Tyraspol), „Ojczyzna” (Bendery), im. Tarasa Szewczenki (Kamianka), „Promień” (Dubosary), im. Bohdana Chmielnickiego (Słobodzeja), „Podole” (Rybnica), „Stożary” (Hryhoriopol), „Promień” (Dniestrowsk). 20 lat temu przedstawiciele kilku z tych nowo utworzonych towarzystw przeprowadzili zjazd zjednoczeniowy i stworzyli Związek Ukraińców Naddniestrza, który obecnie nosi imię Ołeksandra Buta. Był to pierwszy przewodniczący Związku, dziennikarz, deputowany Rady Najwyższej Mołdawii, żarliwy orędownik sprawy ukraińskiej. Zginął w niewyjaśnionych okolicznościach w kwietniu 1998 roku i tę śmierć wiąże się z jego aktywną pracą społeczną na niwie ukraińskości. Obecnie Związkowi przewodniczy Leonid Tkaczuk, autorytatywny działacz społeczny, swego czasu mer Bender. Pan Leonid był duszą obchodów, dobrym aniołem naszej delegacji, za co jesteśmy mu szczerze wdzięczni. Uczestników uroczystości witał prezydent Naddniestrza Igor Smirnow, który, nawiasem mówiąc, kilka dni wcześniej obchodził 70-lecie. Czytał pozdrowienia po ukraińsku. Prezydent podkreślił wysiłki ukraińskiej społeczności na rzecz zachowania swojej tożsamości narodowej, a także wkład w umocnienie państwowości republiki. Na święcie przedstawiciele Związku opowiedzieli o dobrych uczynkach Ukraińców. Jest ich niemało. Działa katedra ukrainistyki na uniwersytecie, są ukraińskie szkoły i gimnazjum. W foyer Pałacu otwarto wystawę prac mistrzów ludowych. Wydawana jest gazeta „Homin”. Były liczne wystąpienia, pozdrowienia, wręczanie odznaczeń Naddniestrza i Ukrainy. Dwa cytaty z wystąpień na uroczystościach. Mychajło Ratusznyj: „Wy, Ukraińcy Naddniestrza, nie jesteście diasporą, wy jesteście ludnością autochtoniczną, która zamieszkuje dawne ziemie ukraińskie”. Iwan Dracz: „Gdzie on jest, ten kraj ukraińskiego świata? Jest bezgraniczny. Na Dalekim Wschodzie, na wyspie Iturup, spotkałem ukraińskiego wujka, który pasł konie. Okazało się, że kiedyś zesłano go na Syberię z Czernihowszczyzny. Potem udał się jeszcze dalej na wschód. I mówi mi: „Widzicie tę sopkę? Nie myślcie, że ma jakąś japońską czy chińską nazwę. Nie, jeden nasz ukraiński wojskowy nazwał ją i my wszyscy tak nazywamy — sopka Bohdana Chmielnickiego”. W obchodach wzięli udział przedstawiciele ukraińskiej diaspory Iwan Dracz, Mychajło Ratusznyj, Iwan Zajeć, prezydent Naddniestrza Igor Smirnow, przewodniczący Związku Ukraińców Leonid Tkaczuk oraz ambasador Serhij Pyrożkow Uczennice starszych klas jednej z ukraińskich szkół Daryna i Ołeksandra z płytami od OT „Proświta”
Maschinelle Übersetzung
Znak ku pamięci ukraińskich kozaków Mazepy i Orlika Mołdawii, Rosji, Ameryki. Walentyn Pyłypczuk, jeden z kierowników Towarzystwa Ukraińców Kamczatki i oficjalny przedstawiciel Zjednoczenia Ukraińców Rosji na Ukrainie, przyleciał aż z Pietropawłowska, by powitać jednokrwistych braci. Wzruszające były wystąpienia przedstawicieli ukraińskiej społeczności Mołdawii. Pozazdrościli oni w dobry sposób tego wsparcia, które Ukraińcy otrzymują od władz w Naddniestrzu. Zaznaczyli też, że przy napiętych stosunkach Kiszyniowa i Tyraspola to właśnie przyjaźń i braterstwo Ukraińców pomagają łagodzić konflikty. Przedstawicielka Amerykańskiego Komitetu Pomocy Wira Prinko wręczyła solidną pomoc humanitarną: dwa wózki inwalidzkie, o które poprosił Związek dla swoich członków. Wiele mówiono na jubileuszu także o problemach ukraińskości, o niedostatecznej uwadze i wsparciu ze strony państwa ukraińskiego. To dobrze, że przez dwie dekady około tysiąca Ukraińców z tego regionu ukończyło uczelnie wyższe Ukrainy, ale w ostatnim czasie ten program znacznie ograniczono. W dużej księgarni w samym centrum Tyraspola nie zobaczyłem ani jednej ukraińskiej książki, niewiele było też mołdawskich, za to wszystko zawalone rosyjską czytanką. W ukraińskich placówkach oświatowych regionu brakuje podręczników. Z wdzięcznością ukraińskie społeczności republiki przyjęły przywiezioną przez nas produkcję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: wiele książek, „Kobzarze”, płyty kompaktowe, plakaty, egzemplarze „Słowa Proświty” — wszystko to rozebrano w ciągu kilku minut. Gdybyż jeszcze taka pomoc płynęła od naszych struktur państwowych! Na świątecznym koncercie — prawdziwe gwiazdozbiór talentów. Dopiero co przeszedł IX doroczny festiwal ukraińskiej pieśni Naddniestrza „Pszeniczne przewiesło”, którego laureaci wystąpili na tych uroczystościach. A z naszej strony — błyskotliwy występ zespołu chóru im. Wieriowki. ODDECH NASZEJ HISTORII Jeszcze jeden aspekt działalności Związku Ukraińców — zachowanie pamięci narodowej, historii. Tym bardziej, że tutaj jest ona na każdym kroku. Przede wszystkim pokłoniono się pamięci wybitnego Ukraińca, hetmana Iwana Stepanowycza Mazepy, który zakończył swoją życiową drogę właśnie w Naddniestrzu. Po klęsce w czerwcu 1709 roku w bitwie pod Połtawą król Szwecji Karol XII i hetman Ukrainy Iwan Mazepa zmuszeni byli wycofać się z Ukrainy i poprosili o azyl na ziemiach, które były pod władzą Turcji. Ta, stale rywalizując z Rosją, udzieliła schronienia wojskom obu władców. Z Mazepą przekroczyło granicę 8 tysięcy kozackiego wojska i 14 tysięcy cywilnych Ukraińców. I właśnie na obrzeżach Bender urządzono szwedzko-ukraiński obóz, taką sobie rezydencję króla i hetmana na wygnaniu. Lecz już 22 września Mazepa umiera. Nowym hetmanem kozacy wybierają jego najbliższego współpracownika Pyłypa Orlika. Ukraińcy na wygnaniu z najwyższymi honorami pochowali swojego sławnego hetmana. A dalej cały historyczno-polityczny kryminał. Kozacki wywiad ustalił, że rosyjski car Piotr wydał rozkaz znalezienia i dostarczenia do Moskwy szczątków hetmana — na pośmiewisko. Potem kozacy kilka razy potajemnie przenosili szczątki hetmana, dopóki nie spoczęły one w cerkwi prawosławnej rumuńskiego miasta Gałacz. To miejsce pochówku niedawno odnaleźli naukowcy. Ale my przybyliśmy, z przejęciem i szacunkiem, właśnie na miejsce śmierci i pierwszego pochówku hetmana Mazepy. To pod Benderami, na obrzeżach niewielkiej wsi Warnica, to już terytorium Mołdawii. Wiejski wygon, dość zaniedbany, kilkadziesiąt metrów dalej wiejska chata i zawalony chlew. I tutaj, nad rzeką, skromny obelisk w miejscu śmierci Mazepy. O tym napisano na kamieniu. Kilka lat temu właśnie ukraińska społeczność Naddniestrza na własny koszt wykonała i ustawiła znak pamięci. Państwo ukraińskie musi stworzyć tutaj godny naszej historii kompleks memorialny. Władze Mołdawii wyrażają na to zgodę. Tutaj stoi też skromny znak pamięci ku czci króla Karola XII i sama uliczka nosi jego imię. Mamy nadzieję, że Ukraina, być może wspólnie ze Szwecją, zbuduje tutaj memoriał, na wzór tego, który otwarto w Benderach za fundusze Rosji. Dla kontrastu i porównania tam też byliśmy. Rosja dominuje tutaj, na memoriale, w 90 procentach. Przed memoriałem pompatyczny łuk triumfalny z herbem Rosji, dwugłowym orłem. Na samym memoriale piękna cerkiew, liczne popiersia rosyjskich generałów, którzy zginęli w niekończących się wojnach Rosji na tych terenach w XVIII—XIX wiekach. Jednak, na żądanie władz Naddniestrza, tutaj uczczono też pamięć wszystkich, którzy przelewali krew na tych ziemiach. Jest i znak pamięci ku czci ukraińskich kozaków hetmanów Mazepy i Orlika. Ustawiono go staraniem i kosztem miejscowych Ukraińców. Odwiedziliśmy słynną twierdzę w Benderach. Na wysokim brzegu nad Dniestrem zbudowała ją 400 lat temu Turcja. Potem wielokrotnie zdobywała ją i traciła Rosja, dopóki nie zakorzeniła się tutaj ostatecznie. Potężną twierdzę mocno uszkodził czas. Dlatego w ostatnich latach władze republiki szybko ją odnawiają. Obecnie to działające muzeum pod otwartym niebem. Jest ukraiński ślad w historii twierdzy: tutaj odbywał służbę nasz wybitny pisarz Iwan Kotlarewski. Jemu ukraińska społeczność regionu ustawiła piękny biały pomnik. A kilkadziesiąt metrów dalej jeszcze jeden pomnik: ku czci 300-lecia Konstytucji Pyłypa Orlika, pierwszej ukraińskiej Konstytucji i jednej z pierwszych w Europie i na świecie. Została ona napisana właśnie tutaj, pod Benderami. Z okazji 300-lecia wydarzenia Ukraińcy uroczyście ustawili i otworzyli ten znak pamięci: otwarta księga z tekstem Konstytucji Orlika. W jednym z budynków otwarto muzeum historii Bender i samej twierdzy. W sali ustawiono majestatyczne popiersie hetmana Mazepy. Zaczęliśmy narzekać, czy nie można by ustawić pomnika hetmanowi gdzieś na placu, aż tu przypomnieliśmy sobie, że, ku naszemu wielkiemu wstydowi, prawdziwego pomnika wybitnemu mężowi stanu jeszcze nie otwarto nawet w samej Ukrainie. Oto takie świąteczne, a czasem i niepokojące refleksje wywołała ta ciekawa podróż do braci-Ukraińców z zagranicy. Akcja, których niestety wciąż jest bardzo mało, by zjednoczyć dziesiątki milionów Ukraińców świata. Twierdza Bender. Przy pomniku Kotlarewskiego
Maschinelle Übersetzung
W składzie naszej delegacji, która odwiedziła Naddniestrze, znajdował się także członek Prezydium UWKR, zastępca przewodniczącego UNP, poseł do Rady Najwyższej Iwan ZAJEC. Jego główne wrażenie: brak wyraźnej polityki państwowej naszych władz wobec tego ważnego regionu.
— Dotrymuju się zasady nienaruszalności granic Europy. Pytanie tylko, czy Mołdawia i Naddniestrze zagwarantują Ukraińcom prawa w takim samym stopniu, w jakim my gwarantujemy prawa ich mniejszościom tutaj, na Ukrainie. Jednak w Mołdawii rozprzestrzeniają się ruchy polityczne na rzecz zjednoczenia z Rumunią. Zatem pojawi się kwestia terytorialna. Przecież w Naddniestrzu na swoich autochtonicznych ziemiach żyje 130 tysięcy obywateli Ukrainy; to terytorium sąsiadujące z nami i strefa naszych interesów narodowych.
— Porozmawiajmy o głównym graczu na tym obszarze — Rosji.
— Czynnik rosyjski to także czynnik naszego bezpieczeństwa. Przecież rozumiemy, że to terytorium pod względem wojskowym, a w znacznym stopniu także politycznym, kontroluje Kreml. Widzimy również ideologię i inne oznaki tego, że władze moskiewskie stale zwiększają tu swoje wpływy w sferze oświaty i biznesu. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy dojdzie do jakichś zjednoczeń, na przykład Mołdawii z Rumunią, Rosja nie opuści tego regionu.
— Czy przy naszych granicach rzeczywiście powstanie już gorący punkt?
— Pamiętamy przecież lata 90. ubiegłego wieku, gdy władze rosyjskie opracowywały doktrynę tak zwanego „łuku ognia” wzdłuż południa i zachodu Ukrainy. Są to Kaukaz, Krym, Naddniestrze. Tych doktryn one nie odrzuciły.
— Ukraina i Naddniestrze. Co można powiedzieć o tych związkach w historii i dziś?
— Obchody 20-lecia powstania Związku Ukraińców Naddniestrza na najwyższym szczeblu pokazały, że na tym terytorium tętni życie ukraińskie. Widzieliśmy wspaniałe zespoły artystyczne Ukraińców, odbyliśmy ciekawe rozmowy. Jednocześnie jednak usłyszeliśmy zaniepokojenie tym, że państwo ukraińskie nie prowadzi należytej pracy na rzecz wsparcia Ukraińców tego kraju. Na przykład w sferze oświatowej. Ludzie tutaj wiele robią dla pogłębiania tożsamości narodowej i zrozumienia swoich korzeni historycznych. Widzieliśmy piękne pomniki, ustawione przez Związek ku czci Ukraińców i naszej historii. Lecz samych wysiłków lokalnej społeczności ukraińskiej jest za mało. Tam jest ogromne pole do pracy. Dla nas bardzo ważne jest upamiętnienie postaci Iwana Mazepy, który odważył się wystąpić przeciwko Imperium Rosyjskiemu, za niepodległość Ukrainy. Gdyby państwo ukraińskie wzięło udział w upamiętnieniu pamięci o Mazepie w tamtym kraju, to miejsce zostałoby należycie uporządkowane. I myślę, że to zrobimy. Ale początek, który położyli Ukraińcy Naddniestrza, osobisty wkład w tę sprawę kierowniczki ukraińskiej społeczności Tyraspola Alicji Kochanowej jest nie do przecenienia.
— A jeśli mówić ogólnie o naszej polityce w tym regionie?
— Dziś władze ukraińskie nie mają strategicznej polityki wobec Naddniestrza. Trzeba ją opracować. Przede wszystkim należy opracować szczegółowy program wsparcia Ukraińców Mołdawii i Naddniestrza. Program musi być poparty finansowo. Powinien zawierać kilka pozycji. Pierwsza — pomoc tamtejszym Ukraińcom w sferze oświaty. Nie sądzę, byśmy nie byli w stanie przeznaczyć 500 czy 1000 miejsc na studia dla Ukraińców Naddniestrza w naszych uczelniach wyższych. Albo zapewnić stu szkołom podręczniki. Drugie, na co warto zwrócić uwagę, to wsparcie przez nasze państwo pamięci historycznej ludzi. To znów niewielkie środki. Wszystko jednak można zrobić tylko wtedy, gdy władza zrozumie, w jakim świecie dziś żyjemy, gdy władza stanie się patriotyczna, gdy wreszcie zostanie powołany specjalny organ władzy wykonawczej, który będzie opiekował się Ukraińcami za granicą, a to dziesiątki milionów osób. Ważne są kontakty społeczne. Warto częściej odwiedzać takie regiony naszym politykom, przedstawicielom organizacji społecznych, zespołom artystycznym, zapraszać na Ukrainę ludzi z tych regionów. Muszą to być intensywne, stałe kontakty. Tylko wtedy będziemy mogli powiedzieć, że Ukraińcy i na samej Ukrainie, i za granicą tworzą bardzo silny, jednolity organizm.
Materiały przygotował Petro ANTONENKO. Zdjęcia autora
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
przeprowadzanie zebrań, nawet pionierskich, z potępieniem „jefremowszczyzny”. A na placach palono jego słomiane kukły… Kruche życie jego zakończyło się w jarosławskim więzieniu 31.03.1939. Jeśli wierzyć moskiewskim dokumentom NKWD… Jako publicysta, Jefremow pozostawił ogromną spuściznę (do 4 tys. publikacji). Prawie w każdej — zwrócenie się ku najtrudniejszym problemom ówczesnego życia. I każda wymagała szczególnego wyczucia politycznego, gruntownej i wszechstronnej wiedzy. Dzięki wspaniałemu przygotowaniu humanistycznemu, stale zajmując się samokształceniem, swobodnie orientował się w morzu zagadnień i wydarzeń historii starożytnej i nowożytnej, kultury ukraińskiej i światowej, literatury, języka, polityki, a nawet ekonomii. Na ukierunkowanie jego publicystyki wpływały, po pierwsze, rozwój jego zainteresowań naukowych, po drugie, działalność społeczno-polityczna. W złotym podziale tych czynników z tematyką jego publikacji wyłania się doskonałe płótno mistrza słowa. W publicystyce zawsze wykorzystywał ideę narodowo-demokratyczną jako nić Ariadny, która bezbłędnie wyprowadzała go z najbardziej zagmatwanych labiryntów życia politycznego. Właśnie podejście narodowe i analiza jako składowa syntezy określają charakter i osobliwości każdej jego publikacji. Dlatego prawie wszystko, co napisał, niezależnie od czasu, pozostaje aktualne i zachowuje swoje znaczenie dla współczesnych po dziś dzień. Jego materiały — to odbicie niezwykle wysokiego poziomu intelektualnego. Jako uczony, aktywnie wykorzystywał cały arsenał wiedzy z zakresu historii, socjologii, psychologii, prawoznawstwa, politologii, filologii, literaturoznawstwa. Logika materiałów jest bezdyskusyjna. Jako artysta, satyryk, tworzył tak wyraziste obrazy, że na długo zapisywały się w ludzkiej świadomości. A z jaką biegłością wykorzystywał środki wyrazu, obrazowość, barwność i precyzję języka ludowego — całe jego bogactwo. Akademik A. Krymski uważał, że od strony literacko-filologicznej publicystykę Jefremowa można nazwać po prostu klasyczną. A jeśli chodzi o czystość języka, to on „powinien być postawiony na pierwszym miejscu wśród wszystkich możliwych kandydatów”. Uczony z nazwiskiem, znany polityk, nie stronił od najbardziej niewdzięcznej, najbardziej codziennej pracy. „On z jednakową szczerością i starannością pracował i nad drobnostkami, kiedy trzeba było je porobić w interesie sprawy, i kiedy inni uchylali się z powodu zbyt małej wartości ich. Taki był i w osobistych stosunkach…” Wychowany na wysokich zasadach moralno-etycznych, na najlepszych tradycjach naszego narodu, Jefremow, tak jak Czykałenko, tak jak dziesiątki, setki znanych i mniej znanych działaczy ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych końca XIX — początku XX wieku, nigdy nie stawiał własnego „Ja” ponad interesami społecznymi. „Ta kryształowo czysta dusza porażała wszystkich, którzy go znali, swoją szlachetnością, oddaniem tylko sprawie, bez żadnej ambicji, żądzy sławy…” W historii dziennikarstwa Serhij Jefremow zajął zasłużone miejsce jako najbardziej utalentowany jej przedstawiciel, jako publicysta, który stał się klasykiem, najjaśniejszym wyrazicielem ruchu narodowo-demokratycznego Ukrainy. Kiedy „niewidzialna dyrygencka pałeczka” z „krwawo-czerwonego kamienia” rozgrywała „operę SWU do muzyki GPU”, gorliwe ręce Maurów wycinały jego imię z książek. Tak znieważano wszystkie prace Jefremowa. Ba, nawet jego przedmowy do wielu książek innych pisarzy barbarzyńsko wyrywano. Bezsens i patologiczna mściwość władzy sowieckiej odbiły się nawet na informatorach bibliograficznych, które nie miały żadnego związku z kwestiami ideologicznymi czy politycznymi. Ale, jak napisałby Serhij Jefremow: książki mają swój los. Tak jak idee. Bo „ludzie umierają — idee są wieczne, i choćby ile ofiar ludzkich kosztowały nas nowe przygody, ale idea zmartwychwstania narodu ukraińskiego jest wieczna — i ona się spełni”.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALUK. Zakończenie. Początek w numerze 42 z 2011 r. Począwszy od pierwszego artykułu — „I. O ukraińskiej prasie, jej położeniu i zadaniach” — Jefremow daje obiektywną ocenę położenia Ukraińców w Imperium Rosyjskim: „…od czasu, gdy Ukrainę przyłączono do państwa moskiewskiego, ukraińska odrębność narodowa była solą w oku moskiewskich centralizatorów, a oni, można powiedzieć, nie szczędzili środków, by ją zniszczyć, zaczynając od „chochołów na głowach”, a kończąc na wyższych przejawach ludzkiego ducha, jak język, piśmiennictwo itp.”. Historia stosunków ukraińsko-rosyjskich to skomplikowana i tragiczna dla naszego narodu karta. Jeszcze Mychajło Drahomanow (i nie on jeden) wydał surowy wyrok na pobyt Ukraińców pod panowaniem carstwa moskiewskiego i nazwał to straconym czasem. Jeszcze bardziej niż od rosyjskich „przyjaciół”-demokratów, ruch ukraiński doznawał ataków ze strony wściekłego szowinistycznego czarnosetnictwa. Jefremow nieustannie musiał stawać do walki z wrogiem, po stronie którego stała potężna machina informacyjno-propagandowa, reakcyjna pseudonauka, wypróbowany aparat karno-represyjny, zaprzedane małorosyjskość. W jego rękach publicystyka zmienia się w efektywną broń ofensywną. Nie przepuszczając żadnego większego czy mniejszego ataku ukrainofobów — Florinskiego, Struvego i spółki — stosuje cały swój błyskotliwy i rażący arsenał erudycji, ironii i sarkazmu. Dzięki niemu ukraińska prasa przemówiła z niesłychaną dotąd śmiałością, nie ukrywając się za alegorycznością i ezopowym językiem. I to w ówczesnej Rosji, którą nie jeden współczesny charakteryzował jako: „Przeklęta strona”. W tym czasie Jefremow pracuje na granicy możliwości, jego pracowitość jest po prostu niewiarygodna. Jest cały w „Radzie”. Aktywnie przedstawia ukraiński punkt widzenia na życie społeczno-polityczne i kulturalne, wykorzystując rosyjskie trybuny — „Russkoje bogatstwo”, „Kijewskije wiesti”, „Kijewskuju mysl”, „Russkije wiedomosti” i inne. Jako polityk i publicysta Jefremow posiadał myślenie strategiczne. Na jego korzyść świadczy chociażby ten fakt, że próbuje przełamać blokadę informacyjną ukraińskości i zbudować mosty komunikacji oraz porozumienia z zachodnioeuropejską demokracją. W 1909 roku pojawia się szereg jego artykułów w polskim tygodniku „Przegląd krajowy”: „Proświty na Ukrainie”, „Demokratyzm i szowinizm”, „Sprawa chełmska” itp. W tym samym roku — w austriackim „Ukrainische Rundschau”, w 1912 r. — we francuskim „Les Annales des Nationalites”. Najbardziej nasycony, najjaśniejszy okres w publicystyce Jefremowa nastał po zwycięstwie Rewolucji Ukraińskiej. Nawet jeśli odrzucić wcześniejsze etapy twórczości, to tego trzyletniego dorobku wystarczy, aby jego imię zostało wyryte złotymi literami na tablicach historii ukraińskiego dziennikarstwa. Związany jest on, tak jak poprzednio, z gazetą „Rada”. Dokładniej — „Nowa Rada”. Właśnie taką nową nazwę przyjęła pierwsza i najstarsza ogólnoukraińska gazeta Naddnieprzańskiej Ukrainy. Radowska publicystyka Jefremowa z tego okresu zachwyca nie tylko obiektywizmem, głębią myśli, obrazowością, paletą gatunkową, ale i ilością. Przez dwa lata, od 25.III.1917 do 11.IX.1919 (luty-sierpień nie wychodziła) w 399 numerach gazety opublikował 808 materiałów. Trzeba brać pod uwagę, że oprócz dziennikarstwa, Jefremow od pierwszych dni rewolucji znalazł się w epicentrum walki politycznej i procesów państwowotwórczych. Od pierwszego dnia — członek Centralnej Rady, towarzysz (zastępca) przewodniczącego — M. Hruszewskiego. 9 marca 1917 r. Kijowski Komitet Wykonawczy Rady Zjednoczonych Organizacji Społecznych mianuje go komisarzem do spraw prasy. Wchodzi w skład komisji, która rozpatruje sprawy Kijowskiego Zarządu Żandarmerii. Wraz z utworzeniem Sekretariatu Generalnego zostaje sekretarzem generalnym do spraw międzynarodowych. W maju
— w składzie delegacji Centralnej Rady i Wojskowego Komitetu Generalnego na negocjacjach z Rządem Tymczasowym w sprawie autonomii Ukrainy. W styczniu 1919 roku zostaje wybrany na akademika Ukraińskiej Akademii Nauk. I to nie jest pełna lista spraw, którymi zajmował się w tamtych burzliwych dniach. Rozszerza się tematyka jego wystąpień. Szczególnie nieprzejednany był wobec ukraińskiego nikczemstwa — „jugorosów” i „małorosów mówiących po rosyjsku”. Wielokrotnie polemizuje z ich inspiratorem i przywódcą — rusyfikatorsko-czarnosecinnym „Kijowlaninem” Szulgina-syna. Otwarcie wrogi także wobec tych dezerterów i renegatów (bolesna i odwieczna rana naszego życia narodowego), którzy „porzucili swój własny naród i teraz popisują się kulturą, wykształceniem, bogactwem, rangami itp., podczas gdy naród pozostał na rozdrożu, bez przywódców, bez wykształcenia, w nędzy i upokorzeniu…”. Wielokrotnie zwraca się do najbardziej jaskrawego świadectwa nędzy w stosunku do języka ukraińskiego, „gorzej — kalectwa naukowego, moralnego i obywatelskiego”, które kwitnie w szkole wyższej. Przestrzega ukraińskość, przytaczając przykład Irlandii, przed niebezpieczeństwem piątej kolumny, tak zwanych ulsterczyków — irlandzkich „takoż-małorosów”. Czy jest to jednowymiarowość poglądów, przejaw skrajności? Jefremow w najtrudniejszych okolicznościach nie tracił zdrowego rozsądku, nie zdradzał poglądów narodowo-demokratycznych. Kiedy Dyrektoria ucieka się do środków represyjnych wobec opozycyjnej prasy rosyjskiej — on protestuje: „Warunki wolnego słowa muszą być dla wszystkich jednakowe”. W odróżnieniu od wielu ukraińskich polityków — samolubnych narcyzów, w zarodku dostrzegł i ocenił antyludzką istotę bolszewizmu. Zamykanie prasy, prześladowania byłych członków Rządu Tymczasowego, terror wobec inteligencji były symptomami więcej niż wymownymi. Hipokrytyczna, podstępna, wściekła wobec Ukrainy polityka Rosji Sowieckiej nie różniła się od patologicznej ukrainofobii rosyjskiego caratu. Dla Jefremowa „komisarzopaństwowy” Lenin był rodzonym braciszkiem samodzierżawnego Mikołaja II. Bolszewików oceniał jako „niepoczytalnych ludzi z ogromnymi pretensjami; z chlestakowską psychiką, z odwagą beznadziejnych ignorantów, z rozpaczliwą śmiałością, z niepohamowaną, choć nędzną fantazją”. Jego stanowisko wobec tej quasi-politycznej siły jest wyraźnie nakreślone w „Liście bez koperty” do „dowódcy wojsk ukraińskich” i „sekretarza ludowego” Jurka Kociubynskiego. Jefremow organicznie nie akceptował przemocy. Stąd — nadzieja na rolę Zgromadzenia Ustawodawczego. I nieakceptowanie przewrotu hetmańskiego. Stosunek do Skoropadskiego skrajnie krytyczny. W dużej mierze przyczyniało się do tego jego otoczenie, „tych samostijników z przymusu i Ukraińców, których niczym Mefistofelesa od krzyża, wykręca od samych dźwięków języka ukraińskiego”. I polityka — ugodowość wobec Niemców i bezgraniczna reakcja w kursie wewnętrznym. Swoją drogą, za hetmana „Nowa Rada” nierzadko wychodziła z białymi plamami: cenzura zabraniała jej drukować nawet to, co bez przeszkód pojawiało się w rosyjskiej. Najcięższy, najbardziej tragiczny okres życia Jefremowa — od klęski Ukraińskiej Republiki Ludowej do aresztowania w sfabrykowanej sprawie „Związku Wyzwolenia Ukrainy”. Życie pod obuchem. „Nie było gorszych czasów, ale nie było też bardziej podłych”. Nowych kalifów nie akceptuje, tak jak „systemu, na kłamstwie i prowokacji, na światowym oszustwie opartego”. Ale bolszewizm, jako nowa ideologia i praktyka „czwartego Imperium Rosyjskiego”, na długo zakorzenia się na Ukrainie. Wobec jego przedstawicieli Serhij Ołeksandrowycz nie ma złudzeń, ale w głębi duszy wciąż tli się nadzieja. Nadzieja na możliwość pracy — na przyszłość. I on pracuje. Trzykrotnie go aresztują. W latach 1920–1921, ukrywając się pod Kijowem przed prześladowaniami bolszewików, ani na chwilę nie porzuca pracy nad słowem. W tym czasie napisze wspomnienia „O dniach minionych”, cenne źródło z historii własnego życia i ukraińskiego ruchu narodowego końca XIX wieku, doprowadzając je do 1905 roku. A od 1923 roku aż do ostatniego aresztowania będzie prowadził swój diariusz. Zastępował on tak potrzebną jak powietrze szpaltę gazetową, tylko audytorium — to jego dusza, własne sumienie: „…to zapisywanie — niby surogat publicystyki: zapiszesz — i zrzucisz niby ten ciężar choć trochę, który leży na duszy niewypowiedziany”. Pod względem treści i formy jest to naprawdę wysokiej próby publicystyka. Nic podobnego ani krajowa, ani zapewne światowa pamiętnikarstwo nie znało. Powróciwszy za pozwoleniem „Rady Komisarzy Ludowych Ukrainy” w kwietniu 1921 roku do Kijowa, zabiera się do wykonywania swoich obowiązków — sekretarza Wydziału Historyczno-Filologicznego Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Z prasą nie współpracuje. Nie akceptuje bolszewickiego monopolu na myśl, na słowo. Nie w jego naturze być konformistą. Z głębokiego przekonania, „żadna, ale to żadna praca nie jest możliwa bez wolności słowa: ani państwowa, ani polityczna, ani kulturalna”. A w końcu i „prasy nie ma, a same urzędowe wydania”. Tymczasem moskiewsko-bolszewicka inkwizycja przygotowywała anatemę. W 1928 roku zapada szereg decyzji, które stymulują kampanię przeciwko Jefremowowi w prasie oraz w linii organizacji społecznych. Rozpoczęło się
Serhij Jefremow (pierwszy z lewej) na sądowej farsie „ZWU”. Charkowski teatr operowy, 1930 r.
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
ТАЛАНТ ІВАНА ФРАНКА — ТАЛАНТ ПРОВИДЦЯ — Пане Ярославе, останнім часом доводиться багато читати про те, що саме університети мають бути соціальними інституціями, які покликані формувати ідеологію для просвітництва громадян. А це мало б забезпечувати розвиток в українців політичної культури. Як у цьому позиціонується університет, зокрема його філологічний факультет? — Очевидно, до багатьох функцій, які ма! ємо виконувати, належить формування полі! тичної культури молодої людини. Основні механізми — і університету, і факультету — лекційні виклади авторитетної професури, її робота серед студентства. Назагал — це створення мотиваційного фундаменту для здобуття гарної освіти. А також — участь ака! демічної української еліти в різномасштаб! них заходах із відзначення важливих подій української історії. — Читаємо в Івана Франка (праця “Поза межами можливого”): “Чим більше багачів у центрі, тим більше бідноти довкола, чим більше нагромадження багатства в одних руках, тим більші простори займає зубожіння мас”. Як вдалося нашому генієві понад сто років тому передбачити, що може бути нині в Україні? — Талант Франка — талант провидця. І ми вкотре у цьому переконалися. Безліч ідей, які він сформулював, багато його оці! нок політичним і державним діячам, на жаль, відображені і в нашому часі. І соціальні ха! рактеристики, і політичні, і загалом усе те, що, на думку І. Франка, може творити націо! нальний поступ. — А наскільки точною є інша, фунда! ментальна характеристика мислителя: “Все, що йде поза рами нації, се або фа! рисейство людей, що інтернаціональни! ми ідеалами раді прикрити свої змагання до панування одної нації над другою, або хоробливий сентименталізм фантастів, що раді би широкими “вселюдськими” фразами покрити своє духовне відчужен! ня від рідної нації”! Як Ви вважаєте, чи хтось із владних чиновників знає ці слова Івана Франка? — На жаль, ані нинішня, ані попередня влада не знайома з філософськими працями Франка. Тому уникнути тих вад, про які гово! рив мислитель, їм важко. Ситуація повторюється, коли національ! но!демократичні сили змушені боротися проти авторитаризму влади. А це забирає сили політичної еліти на взаємну протидію. Уже вкотре бракує креативу у різних сферах нашого життя. А ми ж мусимо творити свою державу в європейському колі! Вважаю, що громадські організації все!таки стануть ре! альною опозицією до влади. І серед них з’явиться новий лідер. — Взагалі про потребу з’яви нових сил останнім часом говориться багато серед експертів. Так, відомий український економіст Богдан Гаврилишин не втомлюється повторювати: “Уся надія на молоду генерацію”. Погоджуєтеся? — Звичайно. Але правляча партія вже спотворила цю нову генерацію: своєю фор! мою ведення державного менеджменту. Ад! же нічого не змінилося в якості дій. Станови!
Маріанна СОРОНЕВИЧ, головний редактор Української га! зети в Італії
Про Великий Голод в Україні на! писано і сказано багато. Та наскіль! ки ця сторінка української історії ві! дома у світі? Як світова спільнота сприймає і оцінює події тих років? Долі двох українських науков! ців, народжених за межами мате! ризни, випадково перетнулися на римських вулицях рік тому. Профе! сор Лучук приїхав сюди для почат! ку дослідницької роботи в архівах Ватикану, а ватиканіст о. МакВей — один із лічених українських науков! ців, який опрацьовує ватиканську документацію. Результатом цієї зустрічі стало поповнення світової бібліотеки новою книгою із глибо! ким змістом “Святий Престол та Голодомор: Документи таємного архіву Ватикану щодо Великого Го! лоду 1932!1933 року в Радянській Україні”. Презентація видання відбулася 26 жовтня у книгарні “Центр росій! ської екуменіки”, що у столиці Іта! лії, за підтримки посольства Украї! ни у Ватикані, участі шанувальників
Доктор філологічних наук Ярослав ГАРАСИМ від 2004-го — декан філологічного факультету Львівського національного університету ім. Івана Франка, який цього року святкує своє 350- ліття. А університети у світі завжди були вихователями еліти, формували культуру нації. Про це, а також про інтелектуально-духовну спадщину Івана Франка, яка багато в чому дозволяє нам аналізувати нинішню ситуацію в Україні, — в інтерв’ю, яке пропонуємо вашій увазі.
ще в суспільстві не залежить, на жаль, від рівня порядності. — Щось на зразок того, як Франко передбачав у іншій своїй праці “Що таке поступ?”: “Народна держава сталась би величезною народною тюрмою”. Лише з тією різницею, що замість слова “народна” можемо говорити — “кланово-олігархічна”. Чи не тому, за різними підрахунками, до 6 млн. українців покинули країну в пошуках заробітку? — Франко як політик, науковець, філо! соф тонко відчував пульс доби. Передбачав ті загрози, які нівелюють роль особи, тому намагався подати в “Захарі Беркуті” ідеал — вільна громада, в якій індивід має можли! вість розвиватися і вдосконалюватися. — За Ліною Костенко, “ми ніколи ні до чого не готові”. За Франком: “Горе нашій нації, коли велика доба застане нас малими і неприготованими”. Якщо поглянути в історію, то справді: проблеми з нашою неготовністю важко розв’язуються. Чи будемо колись готові до конструктивних дій? — Очевидно, щоб продемонструвати свою готовність, нам треба перейти “з лінії оборони” (Ліна Костенко) в лінію організова! ного національного наступу. Ліна Василівна сконстатувала ситуацію, так би мовити, з жалем. Врешті, маємо розу! міти: формування нації — процес тривалий. — Франко в “Одвертому листі до галицької української молодежі” висував “велику історичну задачу” — “допомогти російській Україні в тяжких переломових хвилях…” Хто кому більше допомагав? Захід Сходу чи навпаки? — Франко мав рацію. Але варто уточнити окремі моменти. У ХІХ столітті в нас була вза! ємна справа. Східній Україні (“російській” за Франком) не давали можливості розвивати українську культуру, літературу. Українці схо! ду відчували підтримку галичан. У різні пері! оди підсилювали допомогу одні й другі. — Чи реалізуються слова Івана Яковича нині: “Ми мусимо навчитися чути себе українцями — не галицькими, не буковинськими українцями, а українцями без офіціальних кордонів”? — Цю відповідь кожен має дати сам собі.
— А як щодо “нещирого патріотизму”, який так гостро критикував наш мислитель? — Якби я мав такі рецепти, щоб переко! нати когось, аби він виявляв себе “не слова! ми, а працею”! Не так усе просто. І в середо! вищі інтелігенції — також. — Чи відчуваєте, що в Україні, за заявами найвищих керівників країни, проводяться реформи? — Думаю, ці псевдореформи відчуває на собі кожен українець. Жити стало гірше. — Чи погоджуєтесь із Ангелою Меркель, що “мультикультурреальний підхід… повністю провалився”? Принаймні в Німеччині та інших країнах Західної Європи. — Як суспільно!філософська течія і в рамках громадянського суспільства, і зага! лом у культурі — мультикультуралізм вичер! пав себе на початку ХХ століття. — “Україна — це резервація для українців, — з болем констатує Ліна Костенко. Жоден українець не почувається своїм у своїй державі”. А Ви почуваєтеся своїм в Українській державі? — За внутрішньою свободою — так. Але гостро усвідомлюю, що нинішня влада не бу! дує національної держави.
“ЄВРОПА МАЄ БАГАТО ЧОГО У НАС ПОВЧИТИСЯ” — Франко у праці “Наш погляд на польське питання” стверджував, що “поляки найбільше мають вже з природи той дар — ігнорувати науку історії і обманювати себе самих до послідньої хвилі”. Як Ви вважаєте, перестануть вони й далі себе обманювати? — Ні, бо в основі польської нації на пер! шому місці — “я, поляк”, а вже потім — полі! тик чи ще хтось. Польсько!українські відно! сини в минулому — надзвичайно трагічна сторінка. Найкращий шлях до порозуміння
— дати оцінку з позицій того часу тим подіям і впорядкувати могили. — Ми йдемо в Європу. А чи треба? Адже, за словами Бориса Олійника, ми були вже Європою тоді, коли Європа ще навіть не знала, що вона — Європа. — Європа має багато чого в нас повчити! ся. Я маю на увазі етнічну культуру. І мудрі європейці, серед яких зокрема Гердер, чи! нили саме так. Інші — також. — Чи могли б виокремити п’ять творів української літератури, які, на Вашу думку, збагатили українську націю? — “Лілея” Т. Шевченка, “Сойчине крило” І. Франка, “Лісова пісня” Лесі Українки, “Три зозулі з поклоном” Григора Тютюнника, “Ма! руся Чурай” Ліни Костенко… — “І чом відступників у нас так много?” — запитує крізь роки Іван Франко. А я — запитую Вас. — Ми дуже давно не відчували себе гос! подарями своєї долі. Зараз тільки вчимося. А починати вчитися завжди важко. Коли не! має свого, то здається, що ти ні від чого не відступаєш. — Ольга Лобода, учитель світової літератури із с. Хмелів Роменського району Сумської області, на міжнародному семінарі “Література. Діти. Час”, що проходив у Львові у червні цього року, сказала: “Для нас учні — це родина. Ми не ходимо на роботу в школу, ми живемо в ній… У нас місія така”. Є ще в нас люди, які повністю віддаються дітям — нашому майбутньому. Чи не так? — Учитель, священик, лікар — професії, які є місійними. — Чи має шанс хтось із українських письменників претендувати на Нобелівську премію? — Нобелівська премія — така собі блис! куча пальма, яку вручають не завжди найта! лановитішим письменникам, а беруть до уваги позахудожні кон’юнктурні моменти, передусім політичні. А якщо конкретно — так. Ліна Костенко. — “Вперед, Україно!.. Ні Росії, ні Європі // Не зрозуміти синів Твоїх”, — писав Юрій Липа. Як Ви вважаєте, нас і далі не розуміють чи просто не хочуть розуміти? — Не розуміють, бо недооцінюють. Попу! ляризація української культури в світі мала б стати одним із найважливіших завдань укра! їнської влади. — В Ухвалі V Всесвітнього форуму українців говориться: “Основна відповідальність за збереження української нації, її національно-культурної ідентичності світового українства лежить на Українській Державі”. Це розуміють державні чиновники? — Формально — так. Але, на жаль, нині в Україні влада не ідентифікує себе з Україн! ською Державою, а тому не збирається ви! конувати цю місію.
Спілкувався Богдан ЗАЛІЗНЯК, м. Львів
Światowa biblioteka wzbogaciła się o nową książkę o głębokiej treści „Stolica Apostolska a Hołodomor: Dokumenty tajnego archiwum Watykanu dotyczące Wielkiego Głodu 1932–1933 roku w Radzieckiej Ukrainie”. Ukrainy i przedstawicieli misji dyplomatycznych różnych krajów przy Stolicy Apostolskiej. Archiwa watykańskie to cenne źródło historii Kościoła i ludzkości. Zostały one otwarte dla naukowców w 1881 roku. Przez ostatnie 14 lat bada je o. Afanasius Makowej. „Znajomość historii to forma wolności, służąca budowaniu teraźniejszości i przyszłości – twierdzi on. – Książka została napisana po to, by nie być współwinnym tych, którzy zaprzeczają lub zmieniają według własnego uznania historię Ukrainy. Pomimo nazwy książki, archiwa watykańskie w rzeczywistości nie są tajne. Zapraszają one poważnych naukowców do czerpania z nich wiedzy”. Federico Argentieri, profesor amerykańskiego Uniwersytetu Johna Cabota, który bada historię Ukrainy od wielu lat, po raz kolejny wyraził przekonanie, że Hołodomor był ludobójstwem mającym na celu wyniszczenie ludności wiejskiej na Ukrainie. Między innymi dlatego, że w porównaniu z innymi klęskami głodu na świecie, ukraiński wydarzył się w czasie pokoju, a ówczesny rząd próbował ukryć ten fakt przed światem. Odnalazłszy i opracowawszy 56 dokumentów archiwalnych, badacze dowodzą świadomości Watykanu co do katastrofalnych rozmiarów Głodu, a także uznania nienaturalności jego powstania. „Podczas pisania książki stawialiśmy przed sobą kilka pytań: czy Watykan wiedział o Wielkim Głodzie na Ukrainie? Jaka była jego reakcja? – opowiada Lubomyr Łuczuk. – W tamtym czasie stosunki dyplomatyczne między dwoma krajami zostały zerwane, mimo to Watykan szukał możliwości pomocy z pominięciem oficjalnych kanałów. W szczególności zaproponował wykupienie pszenicy przeznaczonej na eksport w celu przekazania jej do głodujących rejonów. Były także próby zwrócenia uwagi opinii publicznej poprzez publikacje w wydawnictwach watykańskich i ukraińskich”. „Odkryliśmy unikalny dokument audiencji papieskiej, podczas której Pius XI płakał nad losem Ukraińców” – kończy profesor Łuczuk. Laura Petinelli, profesor Paryskiego Instytutu Katolickiego, podkreśliła znaczenie wydania książki w języku angielskim, co daje możliwość poznania tragicznych kart ukraińskiej historii jak największej liczbie czytelników na całym świecie. Profesor Argentieri przewiduje, że książka „Stolica Apostolska a Hołodomor: Dokumenty tajnego archiwum Watykanu dotyczące Wielkiego Głodu 1932–1933 roku w Radzieckiej Ukrainie” wkrótce stanie się rarytasem bibliograficznym. Przypominamy, że w 2008 roku papież Benedykt XVI uczcił pamięć ofiar ukraińskiego Hołodomoru 1932–1933 lat. Pontyfik nazwał Wielki Głód straszną tragedią i zaznaczył, że modli się do Dziewicy Maryi, aby pomagała narodom podążać drogami pojednania oraz budować teraźniejszość i przyszłość.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...pozwolono Ukraińcom, którzy przebywali w europejskich obozach dla przesiedleńców, wyjechać do Ameryki. Przewodniczącym komitetu został wybrany profesor Ol. Hranowskyj, sekretarzem — Antin Semeniuk. W Ameryce bierze on aktywny udział w życiu społecznym i politycznym ukraińskiej diaspory w stanie Minnesota. W 1950 roku Ukraińcy z Minneapolis i Saint Paul wybierają go sekretarzem „Towarzystwa Zwolenników UNR”, a od 1952 roku — przewodniczącym tego towarzystwa. Od 1952 roku Antin Semeniuk pracuje w aparacie Państwowego Centrum UNR. W 1992 roku, podczas obchodów pierwszej rocznicy niepodległości Ukrainy, A. Semeniuk wchodził w skład delegacji Państwowego Centrum UNR na uchodźstwie, która 24 sierpnia oficjalnie przekazała swoje pełnomocnictwa rządowi niepodległej Ukrainy. Brał aktywny udział także w innych ukraińskich organizacjach. Pan Antin jest autorem monografii „Na temat ukraińsko-polskich stosunków: uwagi krytyczne”. Ukazała się ona w Minneapolis w 1996 roku. Badanie poświęcone jest tematyce ukraińsko-polskich stosunków oraz wzajemnych relacji Ukraińców i Polaków w czasach II wojny światowej. Publikuje on artykuły w różnych czasopismach i gazetach, m.in.: „Demokracja jako sposób walki z komunizmem” (gazeta „Trybuna”, wrzesień 1985 r.); „70-lecie Czwartego Uniwersału”, „70-lecie Dyrektoriatu UNR” (gazeta „Nasza Borotba”, 1988 r.); „Dlaczego przegrano bitwę pod Połtawą?” (gazeta „Nasza Borotba”, 1989 r.); „Między Zachodem a Wschodem” (czasopismo „Nowi dni”, 1993 r.). Na zdjęciu własnego domu w USA, które przesłał do Muzeum Literacko-Memorialnego im. Ol. Nepryckiego-Hranowskiego, napisano: „…Nasza chata. W tej chacie, niedaleko centrum miasta, mieszkamy ponad 55 lat. To znacznie dłużej, niż żyję na Ukrainie, ale nie mogę jej zapomnieć. Każdego dnia wstaję i kładę się, myślę o niej, przeżywam jej smutki i radości, martwię się o jej przyszłość. I tak, pewnie wszyscy, których los skazał na tułaczkę po świecie…” 2 listopada tego roku Antinowi Semeniukowi stuknęło 103 lata. Chodzi do miejscowego kościoła w Saint Paul w USA. Planuje ukończyć pracę naukową. Witamy naszego chlubnego rodaka z Dniem Urodzin! Życzymy mu, by w dobrym zdrowiu przeżył wiek wyznaczony przez Boga.
…i uczniowie. Wielu z nich bywało w krajach Europy Zachodniej. Przyznają, że uderza życzliwość miejscowych mieszkańców. Proświtianie zaproponowali zbliżenie do Europy przede wszystkim przez swoją sztukę. Już dziś nawiązano ścisłe kontakty z różnymi państwami, realizowane są rozmaite projekty. Jednak każdy z nas nie powinien zapominać także o kulturze wewnętrznej. „Proświta” robi dobrą i potrzebną rzecz, — napisał na swoim blogu deputowany Radu Obwodowej Czerniowieckiej Michajło Pawluk. — Trzeba takie rzeczy robić nie tylko w Czerniowcach, ale też jeździć po obwodzie. Niektórzy przedstawiciele samorządu lokalnego poważnie się nad tym zastanowili. Bo chce się wierzyć, że to wreszcie przyszłość. Europejska”.
Maschinelle Übersetzung
Petro HONTARUK, dyrektor Literacko-Memorialnego Muzeum Ol. Nepryćkiego-Hranowskiego
Za pieniądze liceum uczył się na kursach mechanizacji rolnictwa we Lwowie — specjalizował się w zastosowaniu ciągników w rolnictwie, a kiedy wrócił, pracował w Krzemieńcu. We Lwowie młodzieniec zaprzyjaźnił się z patriotycznie nastawionymi lwowianami. Razem stworzyli demokratyczną organizację ukraińskiej postępowej młodzieży, która wzięła nazwę od słynnego poematu Iwana Franki „Kamieniarze”. „…Do tej grupy młodych ludzi należałem i ja. Już na pierwszym Walnym Zgromadzeniu wybrano mnie przewodniczącym tej organizacji. Od tego czasu rozpoczęła się energiczna praca, zorganizowano drużynę piłkarską i inne sekcje sportowe, przygotowywano referaty na różne tematy oraz inne imprezy. Na tym stanowisku pozostawałem do 1937 roku, to znaczy do swojego powrotu na Krzemieniecczyznę na Wołyniu” — wspomina A. Semeniuk.
W 1929 roku A. Semeniuk został zmobilizowany do Wojska Polskiego, ukończył z wyróżnieniem dwie szkoły podoficerskie. Dwaj starsi bracia Antona, Mychajło i Anastasij, brali aktywny udział w ukraińskim ruchu patriotycznym, za co prześladowały ich carskie, a później polskie władze. Brata Mychajła za to, że należał do partii RUP, carskie władze wtrąciły do więzienia. Był uczestnikiem wszystkich ukraińskich zjazdów wojskowych, kierował „Proświtą” w Bereżcach. Od jesieni 1941 roku A. Semeniuk pracuje w Krzemieńcu jako dyrektor powiatowego Związku Młynów. O warunkach pracy w ówczesnych młynach podczas okupacji pan Semeniuk opowiada tak: „…Wypłaty w młynach odbywały się wtedy nielegalnie, najczęściej mąką, i robotnicy z tego byli bardzo zadowoleni, bo pieniądze w tym czasie nie miały wielkiej wartości. To była niepisana umowa, o której Niemcy nic nie wiedzieli; moralnie było to uzasadnione tym, że Niemcy nas grabią, zabierają wszystko i w zamian za naszą pracę nie dają nic. I tu z przyjemnością można podkreślić, że do końca niemieckiej okupacji nikt Niemcom tej tajemnicy nie zdradził… My, ukraińscy demokraci,
Tetiana MYKYTIUK, Marjana DERDA, m. Czerniowce
Czym jest eurointegracja i jakie perspektywy ma wstąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej, omawiali uczestnicy okrągłego stołu „Młode pokolenie w integracji z Europą”, który odbył się w Czerniowieckim Gimnazjum nr 1. Taką imprezę wspólnie zorganizowali pedagodzy oraz Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. O europejskiej integracji opowiadać uczniom przybyli naukowcy i działacze społeczni. Politolog Ihor Burkut wyraził opinię, że prowadzić Ukrainę do Europy powinno obecne pokolenie uczniów szkół. Ich poglądy na przeszłość i przyszłość naszego państwa są bowiem inne, niezaangażowane.
Ukraińcom samym warto jasno określić się: jaką…
Niemieckiemu przyjściu do Ukrainy nie wierzono i pisano, że od Niemców nie można spodziewać się niczego dobrego — znano dawne marzenie Niemców o „Drang nach Osten” (marszu na Wschód) w celu poszerzenia swojego terytorium, tym bardziej po dojściu do władzy Hitlera z jego zwyrodniałą polityką rasową…”
Patrioci z Bereżec utworzyli organizację melnykowską OUN. Antin Semeniuk został członkiem konspiracyjnej piątki powiatowej organizacji, którą kierował J. Pundyk (pseudonim „Gołub”). Na początku czerwca 1943 roku Semeniuka aresztowało gestapo. Najpierw przebywał w więzieniu w Kremeńcu, później w rówieńskim: „…Trzymano nas gorzej niż bydło. Wyżywienie, warunki sanitarne, brud (zjadały nas wszy) przypominały opisywane więzienia ze Średniowiecza. Jeden z niemieckich strażników pobił mnie do nieprzytomności tylko za to, że nie znając ich więziennych przepisów, spóźniłem się o kilka sekund, by stanąć w szeregu do apelu”.
Po pięciu tygodniach tułaczki A. Semeniuka zwolniono z więzienia. Był to pierwszy przypadek, kiedy gestapo nie rozstrzelało od razu ludzi podejrzanych o przestępstwa wobec Niemców.
W marcu 1944 roku Semeniuk wyjeżdża z Bereżec. Najpierw osiedla się we Lwowie, później w Przemyślu. Gdy front się zbliża, przenosi się na Słowację, do Bratysławy. W drodze do Ukraińskiego Zaporowego Komitetu w Bratysławie został aresztowany przez niemiecką żandarmerię. „…Nagle…
W Muzeum Literacko-Memorialnym im. Ol. Nepryckiego-Hranowskiego we wsi Wielkie Bereżce w rejonie kremienieckim obwodu tarnopolskiego działa wystawa o życiowej drodze starszyzny ukraińskiej „Proświty” Antona ZachaROWICZA SIEMIENIUKA. Antin Zachарowycz urodził się 2 listopada 1908 roku we wsi Wielkie Bereżce w powiecie kremienieckim guberni wołyńskiej w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Już od 1926 roku Antin był członkiem „Proświty” w mieście Kremieniec, gdzie uczył się w liceum; od 1942 roku był członkiem Towarzystwa „Proświta” w Bereżcach.
Ktoś za plecami krzyknął twardo niemieckie słowo „halt” (stój). Odwróciłem się i zobaczyłem trzech niemieckich żandarmów, którzy żądali dokumentów. Pokazałem. Po tym Niemcy zapytali: Ukrainiec ze Lwowa? Tak, odpowiedziałem. Zabrano mnie do samochodu i zawieziono na jakieś podwórze, gdzie zebrało się już wielu podobnych do mnie. Wśród nich Polacy, Włosi, Rosjanie i inni. Po kilku dniach załadowano nas do pociągu i zawieziono do najgorszego obozu przejściowego w Austrii, zwanego „Strassgaff”, w którym było ponad pięć tysięcy ludzi. Po kilku tygodniach męczących poniewierek wydzielono grupę liczącą 320 więźniów, przywieziono ich do fabryki „Sankt-Peltën”, gdzie zmuszano nas do wytwarzania części zapasowych do niemieckiej techniki wojskowej. W fabryce trzeba było pracować po 12 godzin dziennie…”
Później go ponownie aresztowano i wysłano do prac rolnych w niemieckim majątku. Po drugiej wojnie światowej Antin Siemieniuk przez trzy lata przebywał w obozie dla przesiedleńców w bawarskim Monachium. W 1947 roku na zaproszenie profesora Oleksija Hranowskiego, którego siostra była żoną rodzonego brata Antona Siemieniuka, pan Antin przeprowadził się do USA, do miasta Saint Paul. Pracował jako ślusarz w miejscowej fabryce, robotnik w zakładzie traktorowym w Minnesocie. Na emigracji Antin Siemieniuk zainicjował utworzenie komitetu osadniczego, który pomagał
Maschinelle Übersetzung
Mychajlina BODNAR, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
Obwodowa «Proświta» zwróciła się do przewodniczącego Tysmienickiej Rady Miejskiej Bohdana Darczyna z prośbą o rozstrzygnięcie kwestii upamiętnienia w nazwie jednej z ulic miasta Tysmienicy znanego w regionie i na emigracji pisarza, działacza społecznego i religijnego Mykoły Uhorczaka-Pohidnego. 22 grudnia mija 110 lat od dnia jego urodzin. Jest autorem wielu książek dla dzieci, opowiadań o tematyce religijnej i obyczajowej, zbioru kazań. Oprócz pracy duszpasterskiej, twórczej i pedagogicznej Mykoła Pohidnyj zajmował się także działalnością kulturalno-oświatową, był aktywistą towarzystw «Rідна школа», «Proświta», «Związku Kooperatyw». Obecnie jego utwory drukowane są w zbiorach literackich, czasopismach «Dzwin», «Czerwona kalina», «Perewał», «Hucульska szkoła» i innych. W 1944 roku w kołomyjskim wydawnictwie «Wik» ukazał się jego zbiorek bajek «Hetmańska buława», a z okazji 100-lecia urodzin pisarza w wydawnictwie «Tipowit» — zbiór utworów dla dzieci «Srebrna hrywna».
* * *
Szereg partii politycznych i organizacji społecznych regionu, w tym także «Proświta», niedawno zwróciło się do miejskiego głowy Wiktora Anuszkewicziusa oraz przewodniczącego frakcji WO «Swoboda» w Radzie Miejskiej Iwano-Frankiwska Romana Onufrijiwa z żądaniem wpłynięcia na działalność piwnego lokalu Pub «Che», który otwarto w pomieszczeniu piwnicy budynku przy ul. Wojowników Internacjonalistów, 14. Lokal ten ma ideologiczne antynarodowe podłoże. Ernesto Che Guevara był bowiem jednym z przywódców ruchu komunistycznego w Ameryce Łacińskiej. Za swoje działania nienawidzącego ludzi skazano go na całym świecie. Pomieszczenia lokalu pomalowano czerwonymi gwiazdami, na jego reklamie przedstawiono portret Che Guevary w berecie z czerwoną gwiazdą. Członkowie komisji powołanej zarządzeniem miejskiego głowy spotkali się z właścicielami tego lokalu. Zwolniono dyrektora Iwana Mykytiuka, wprowadzono zmiany w wystroju wnętrza i zewnętrznej reklamie, w tym zdjęto portrety Che Guevary, zmieniono projekt zewnętrznego szyldu oraz wnętrz lokalu.
* * *
Chlubne historyczne tradycje «Proświty» nie mogą popaść w niepamięć, a dziś towarzystwo jest inicjatorem wielu przedsięwzięć. Nabiera sił wydawnictwo «Proświta». Staje się popularniejszy tygodnik «Halicka Proświta». Aktywnie działają prowadzona przez proświtian «ukraińska księgarnia» oraz proświtiańskie zespoły artystyczne. To właśnie one niedawno na letniej scenie miejskiego parku kultury i wypoczynku im. T. Szewczenki zaprezentowały swój program artystyczny dla mieszkańców miasta i jego gości. Ciepło przyjęto znany w wielu miastach i wsiach naszego regionu zespół wokalny «Kwity romenu» obwodowego ND «Proświta» (kierownik O. Turok). Dla dzieci, które spacerowały w parku z rodzicami, numery koncertowe przygotowali wychowankowie proświtiańskiego Klubu Uzdolnionych Dzieci (kierownik R. Denyha). «Młoda Proświta» podczas koncertu zaprezentowała fragmenty przedstawienia teatralnego «Ukraiński kalambur», przygotowane przez kierowniczkę zespołu dramatycznego ND «Proświta» N. Hariduk. Dziś «Proświta» wzywa do współpracy ukraińską inteligencję. O tym mówił w swoim wystąpieniu przewodniczący obwodowej «Proświty» Stepan Wołkowecki. Każdy z obecnych na koncercie otrzymał w prezencie tygodnik «Halicka Proświta».
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
chcą widzieć Ojczyznę za kilka lat czy dziesięcioleci. Polityka zagraniczna Ukrainy obecnie jest wielowektorowa. Gdy zaś mowa o integracji europejskiej, zazwyczaj mają na myśli pracę instytucji państwowych w tym kierunku. Jednak także społeczeństwo może aktywniej wpływać na te procesy, uważają naukowcy. Własne poglądy na temat integracji europejskiej Ukrainy wyrazili
Maschinelle Übersetzung
Stanisław SZEJNOHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia „Młoda Proświta”
W numerze 35 (1–7 września 2011) „Słowa Proświty” zamieszczono niezwykle ważny dokument „Uchwała sekcji humanitarnej V Światowego Forum Ukraińców”. Jest on wyznacznikiem dla współczesnego ukraińskidwa. Czytając uchwałę, zauważyłem, że każdy jej akapit można zilustrować przykładami z Ługańszczyzny. Jednym z bolesnych w artykule jest kwestia świadomości językowej i godności Ukraińców, której kształtowanie zależy także od przywódców państwa. W cywilizowanych krajach osoby, które nie władają językiem państwowym, nie mogą obejmować stanowisk kierowniczych. Tymczasem ługańscy miejscy i obwodowi możnowładcy w większości nie znają języka ukraińskiego, a jeśli go znają, to nim się nie posługują, a do tego publicznie go znieważają, poniżają, a siebie z dumą nazywają „sowieckimi ludźmi”. Niestety, testowania ich zgodności z wymogami państwowych stanowisk właśnie pod względem językowym nie wprowadzono. Przez to wielu obywateli w naszym kraju wstydzi się języka ukraińskiego, u nich kształtuje się kompleks niższości. Chociaż idąc przez Ługańsk, Siewierskodonieck, Ałczewsk, Stachanow, Bryankę, na każdym kroku słyszy się, jak mieszkańcy co drugie słowo mówią naszą dźwięczną mową, a niekiedy wręcz wyłącznie literacką. W miastach powiatowych, na wsiach naszego kraju ludność porozumiewa się przeważnie po ukraińsku, a gdzieniegdzie – tylko nim.
Zacytowano w „Uchwale…" i przykłady tego, jak przez wiele lat język ukraiński jest nieustannie wypierany z użycia. Teraz i ja (a mam 21 lat) jestem świadkiem tego okropnego zjawiska. Na przykład, gdy niedawno w szpitalu mówiłem po ukraińsku, usłyszałem od jednej pani: „Что ты мне здесь по-украински щебечешь? Ты смотри какой. До такой степени русский язык унижаешь. Уважай меня, говори по-русски". Ale najciekawsze, że wszyscy inni nie mieli nic przeciwko temu, jak rozmawiam, a niektórzy nawet zaczęli stawać w obronie mojej ojczystej mowy. W Ługańsku wielu mieszkańców, nastawionych prorosyjsko, bezczelnie protestuje przeciwko „ukrainizacji", której u nas nawet ducha nie ma. I w tym pomagają im ługańskie wyższe uczelnie, które nazywają się narodowymi, ale wykładanie w nich trwa w języku sąsiedniego państwa. Więc dla kogo nasze uczelnie kształcą specjalistów — dla Federacji Rosyjskiej? „Uchwała…" świadczy, że przez lata niepodległości w Ukrainie żadna władza, a obecna tym bardziej, nic nie zrobiła dla wspierania języka ukraińskiego. Tak, przez dwadzieścia lat wolności w Ukrainie nie zdołano opracować i uchwalić państwowej polityki językowej. Z tego powodu obserwujemy ekspansję języka rosyjskiego w mediach. A według spisu ludności z 2001 roku za Ukraińców uznało się 57,9 % ogólnej liczby mieszkańców obwodu (2546,2 tys. osób). Tymczasem władza lekceważy potrzeby Ukraińców w zakresie informacyjno-kulturalnego rozwoju
gazeta Ługańskiej Rady Obwodowej „Nasza gazeta” ukazuje się wyłącznie w języku rosyjskim. Wydań ukraińskojęzycznych w obwodzie jest 37 (łączna liczba 464). Gazety zarejestrowane jako dwujęzyczne w rzeczywistości są rosyjskojęzyczne. Dane statystyczne z ostatnich 10 lat pokazują, że lokalne wydawnictwa i organizacje wydawnicze w Ługańsku wydają rosyjskojęzyczne książki w ilości stanowiącej 80% ogółu produkcji. W „Uchwale…” światowe ukraińskie środowisko wzywa Prezydenta Ukrainy do zakazu zamykania szkół z ukraińskim językiem nauczania, a także do likwidacji i łączenia klas ukraińskojęzycznych z rosyjskojęzycznymi. Tymczasem w Ługańsku spośród 29 337 uczniów 87% uczy się w języku rosyjskim, mimo że większość rodziców chciałaby, aby ich dziecko uczyło się po ukraińsku. Uzasadnia się to niewystarczającą liczbą uczniów do otwarcia klasy z nauczaniem w języku ukraińskim (mniej niż 25 uczniów), chociaż w rzeczywistości nie jest to tak. W klasach ukraińskich brakuje podręczników i pomocy dydaktycznych w języku ukraińskim. W ciągu 2011 roku społeczność dokładała wielkich starań, aby obronić przed zamknięciem ukraińskojęzyczne szkoły nr 15 w mieście Krasny Łuč, szkołę z internatem w mieście Lisiczańsk, ZOSz nr 2 i nr 7 w mieście Rubiżne, szkołę podstawową we wsi Wergulówka (miasto Brianka), ukraińskojęzyczną klasę 7-A w ZOSz nr 22 w Ługańsku i inne. We wrześniu Ługańsk odwiedziła delegacja światowego środowiska ukraińskiego na czele ze Stefanem Romaniwem —
Maschinelle Übersetzung
Generalnym Sekretarzem Światowego Kongresu Ukraińców. Podkreślił on, że wyjście z tak trudnej sytuacji jest możliwe tylko poprzez konsolidację Ukraińców. 5 października obwodowe centrum odwiedził Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Kanady na Ukrainie, pan Daniel Caron. Występując przed studentami uczelni wyższych Ługańska, zauważył, że w warunkach globalizacji współczesnego świata przed Ukraińcami stoi paląca kwestia zachowania swojej tożsamości narodowej. Głównym jej wyrazicielem jest język ukraiński, który doznaje ucisku i stopniowo jest spychany na margines historii. Daniel Caron oświadczył, że Kanada wspiera dążenia Ukraińców do zachowania swojej tożsamości. Dlaczego zatem inne kraje widzą ten problem, a nasi włodarze — nie? Czy taka władza może budować państwowość? Jeśli nie, to po co nam taka władza? Oto dlaczego każdy z nas musi się zaktywizować i przeciwstawić realnym zagrożeniom dla ukraińskości w tej wojnie językowej. My, Ukraińcy, gospodarze naszej ziemi, nie mamy prawa wstydzić się jedynego języka ojczystego, oddawać go na pastwę „wrogom” i pozwalać wypierać z Ukrainy. Więc mówmy nim, pielęgnujmy i zachowajmy dla przyszłych pokoleń. Nie bądźmy obojętni! Budzić świadomość studencką i wychowywać młodzież w duchu ukraińskim mogą tylko patriotycznie nastawieni nauczyciele szkolni i wykładowcy uczelni wyższych. Niestety, takich jest dziś bardzo niewielu na niwie oświatowej. Czyż nie od tej kwestii trzeba rozpoczynać reformę w oświacie? Fidel Suchonis. Ludmiła MYRHORODSKA, kierowniczka czytelni Kremeńczuckiego Centralnego Systemu Bibliotecznego im. M. Gorkiego. 20 października w dziale czytelni Kremeńczuckiej Centralnej Biblioteki Miejskiej dla dorosłych imienia M. Gorkiego odbył się wieczór poświęcony pamięci Dmytra Demydiuka — patrioty Ukrainy, proświcianina, działacza społeczno-politycznego, człowieka o encyklopedycznej wiedzy, mądrego nauczyciela i mentora, który utwierdzał ideały dobra i sprawiedliwości. Dmytro Demydiuk wiele zrobił dla wprowadzenia języka ukraińskiego w Krzemieńczuku. Organizował kursy nauki języka państwowego dla młodych żołnierzy w jednostkach wojskowych i szpitalu wojskowym. Przeczytał setki wykładów z historii Ukrainy, języka i literatury oraz ukrainoznawstwa. Słuchano go, rozumiano, wierzono mu. Tacy ludzie jak Dmytro Mykołajowycz to prawdziwa ukraińska elita. Słowo o wybitnym rodaku wygłosili: przewodnicząca miejsko-rejonowego zrzeszenia towarzystwa „Proświta” imienia T. H. Szewczenki Maria Uscowa oraz wykładowczyni historii Ludmiła Muzykina, która wraz ze swoimi wychowankami przygotowała fotoprezentację o życiowej i twórczej drodze proświcianina. Omówiono przyszłą książkę wspomnień o Dmytro Demydiuku. Autor książki Wołodymyr Wusyk ogłosił rozdziały pierwszej części swoich wspomnień o Dmytro Mykołajowyczu. Pierwszy nosi tytuł „Obywatel”, drugi — „Arystokrata”. Tak wypowiadali się o Demydiuku ci, którzy go znali, za szlachetne zachowanie, dobre maniery i poczucie własnej godności. Wychowywał się w ubogiej rodzinie chłopskiej, jednak bogatej duchowo. W szacunku były wartości chrześcijańskie, pojęcia honoru i sumienia stawiano ponad wszystko. Dalej rozdziały „Muzyka w jego życiu”, „Biblioteka”. Książki pan Dmytro zbierał przez całe życie. Na czołowym miejscu w bibliotece stały wydania poświęcone Ukrainie. Muzyka żyła w duszy Dmytra od pierwszego do ostatniego dnia. Była nie tylko środkiem do życia (uczył muzyki w szkole), ale i szczególną pasją, podobnie jak praca społeczna. Największy rozdział książki poświęcono działalności D. Demydiuka jako przewodnika OUN i przewodniczącego miejsko-rejonowej „Proświty”, która pod jego kierownictwem szerzyła ukraińskiego ducha i wprowadzała język ukraiński we wszystkie dziedziny życia kremeńczuckiej społeczności. Dmytro Mykołajowycz i Tamara Josypiwna wychowali utalentowanego syna Mykołę, przekazali mu miłość do Ukrainy, pragnienie wiedzy oraz szlachetność w stosunku do ludzi. Niegojącą się raną stała się dla nich śmierć 22-letniego syna w niewyjaśnionych okolicznościach. Jeszcze jedną pasją pana Dmytra był międzynarodowy język esperanto. Jak dołączył do światowej społeczności romantyków-esperantystów, opisano w rozdziale „Na początku było esperanto”. Następny rozdział pomieścił niektóre artykuły D. Demydiuka oraz wspomnienia o nim przyjaciół, kolegów, ludzi o podobnych poglądach i uczniów. Mamy nadzieję, że ta póki co rękopiśmienna praca wkrótce ujrzy światło dzienne. A jeszcze chce się wierzyć, że władze miejskie Krzemieńczuka wsłuchają się w życzenia społeczności i znajdą możliwość godnego uczczenia pamięci bezinteresownego patrioty-inteligenta, który przez 30 lat pracował na niwie oświatowej miasta. Studenci czytali wiersze, rozbrzmiewały ulubione pieśni D. Demydiuka w wykonaniu Mykoły Kozaka. Wieczór pamięci zakończył się chóralnym śpiewem ulubionej pieśni proświcianina „Oj, na łące czerwona kalina”.
Maschinelle Übersetzung
Nadija Kyrjan Zdjęcie autorki
W przeddzień Dnia Ukraińskiego Pisma i Języka, przy wsparciu Kijowskiej Miejskiej Organizacji „Proświta”, pracownicy Biblioteki dla Dzieci nr 118 Dniprowskiego rejonu Kijowa w budynku Szkoły Sztuk im. H. M. Żukowskiego zorganizowali twórcze spotkanie z poetą, laureatem nagrody im. Lesi Ukrainki Wasylem Wasylaszką. Podczas imprezy obejrzano krótkometrażowy film o autorze, czytelnicy biblioteki i dzieci ze szkoły sztuk przeczytali jego wiersze, a znani śpiewacy: artysta ludowy Wołodymyr Turecz, solista Narodowej Kapeli Bandurzystów Roman Pochodnia, zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Kawun, laureatka międzynarodowych konkursów Ludmiła Lachewycz wykonali piosenki do słów Wasylaszki. Wasyl Fedorowycz opowiedział o sobie i ujawnił sekrety swojej twórczości: „Kiedy coś cię poruszy, wstrząśnie, rodzi się niezwykła energia, która przekazywana jest słowami, docierającymi do czytelnika, słuchacza. Wieczór poetycki to współtworzenie, chciałbym, żebyście przejęli się słowem ukraińskim i poczuli się silniejsi. Rodzime słowo, rodzima ziemia, jak Antajusz, dodają nam sił”. Poeta pisze wiersze na różne tematy: patriotyczne („Ukrainо, w kiełkach nadziei…”), przejmująco-liryczne („Nie jesteśmy dotąd zaślubieni, moja siwa gołąbko…”), filozoficzne („W życiu nie ma zwycięstwa”), dziecięce („Czy jesteś synem Ukrainy?”) i inne. Bardzo udanie przygotowano program (jego autorami i prowadzącymi spotkanie byli organizatorka i reżyserka masowych imprez Biblioteki dla Dzieci Nadija Jakymenko oraz prowadząca aktorka teatru i kina Ludmiła
Rudnicka), w której dynamicznie zmieniały się piosenki, deklamacja, powitalne wystąpienia gości, nikogo nie pozostawiła obojętnym i nie męczyła, wprost przeciwnie, dodała sił i optymizmu. Pisarza powitali deputowana Kijowskiej Rady Zoja Myronowa, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego „Proświty” Iwan Juszczuk, inni członkowie Proświty, dyrektor szkoły sztuk Mykoła Kutniachow, który powiedział: „Każde ukraińskie słowo jest bardzo ważkie, na przykład „czołowiek”. Oznacza ono człowieka, który patrzy w wieczność, opiera się na wiecznych wartościach duchowych. Nasi uczniowie są utalentowani, jak wszyscy Ukraińcy. Ustanowiliśmy nagrodę „Znak dziecięcej miłości”, którą wręczamy szanownemu gościowi”. Wasyl Wasylaszko podarował deklamatorom swoje książki, Iwan Juszczuk nagrodził wykonawców piosenek dyplomami „Proświty”.
Maschinelle Übersetzung
Serhij DOWHAŁ, przewodniczący Dniepropetrowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki
Zdjęcie autora
Dzięki wsparciu ukraińskich mecenasów z Kalifornii (USA) Iwana i Marusi Hnypiw po raz trzeci redakcja czasopisma «Borysten» (przez ponad dwie dekady redaguje je członek Proświty, członek NSPU Fidel Suchonis) przeprowadziła w Dniepropetrowsku przegląd-konkurs młodych autorów w czterech nominacjach: «Teatr», «Sztuki plastyczne», «Muzyka» i «Literatura». Głównymi kryteriami wyłonienia zwycięzców były nie tylko wysoki poziom profesjonalny i artystyczny prac plastycznych i utworów literackich, lecz także ich nasycenie treściami narodowymi i patriotycznymi, ukierunkowanie na propagowanie ukraińskiej oryginalnej kultury. Przy wsparciu obwodowej Proświty w uroczystej atmosferze uhonorowano najlepszych, którzy otrzymali dyplomy i nagrody.
Maschinelle Übersetzung
Ołeh Skrypka — ukraiński muzyk i piosenkarz (zakres od folk-rocka do jazzu), kompozytor, lider zespołu „Wopli Widopliassowa”, działacz społeczny, organizator festiwali muzycznych „Krajina Mrij” i „Rock Sicz”. A ponadto w jego dorobku są musicale („Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki”, „Kopciuszek”), dubbing filmów animowanych (w norweskiej bajce „Karlsson z dachu” jego głosem mówi Karlsson). Powodem spotkania z Ołehem Skrypką stało się nieprzeciętne wydarzenie: w stołecznym Pałacu Sportu 20 listopada odbędzie się show-punk-rewia z kosmicznym posmakiem pod nazwą „25 lat na orbicie”. „WW” wesprą na scenie niemiecka punk-rockowa diwa Nina Hagen, Białorusini z „Lapis Trubieckoj”, Rosjanin Garkusza, Ukraińcy Jurij Zdorenko oraz zespół „Grader”, Ołeksandr Pipa i „@traktor”, „Bumboks”, Noggano, Łeś Poderwianski, „Gorchitza” oraz zasłużony akademicki Zespół Pieśni i Tańca Sił Zbrojnych Ukrainy. Ołeh Skrypka jest niezwykle oryginalnym i, prawdopodobnie, najbardziej kreatywnym oraz najbardziej ukrainocentrycznym artystą. Wołodymyr KOSKIN — Pamiętam, jak Pan zaczynał. Były to występy amatorskiego zespołu, w składzie którego śpiewał/skakał Skrypka/wulkan z bajanem, później — z trąbką. Teraz jest Pan prawdziwym profesjonalistą, który przeszedł ogień, wodę i miedziane rury. Na czym polegają Pana wewnętrzne zmiany? — Poddałem się ogólnoludzkiej ewolucyjnej transformacji, jak każdy wywodzący się ze Związku Radzieckiego. Wyobrażałem siebie jako listek z drzewa w burzliwym nurcie bytu: niesie mnie gdzieś po bystrzach, kamieniach, wyrzuca gdzieś, i to wszystko jest wspaniałe. Życie jak film przygodowy. Były jakieś pragnienia, zdolności, realizowałem je w granicach tego nurtu. — Ale pewnego razu wziął Pan do ręki żagiel… — Swoją drogą, świetna metafora… Rzeka wyniosła mnie do Francji. Tam, komunikując się z różnymi ludźmi, zobaczyłem, że istnieje istotna różnica między mną a Europejczykami. W żaden sposób nie mogłem zwerbalizować jej istoty. Kiedy nie wychodziła nam praca w studiu, to ja sam nadawałem ton i kierunek ruchu. Czyli burzliwy nurt, wiatr i ta sama łódka, jednak trzeba wziąć żagiel i zacząć płynąć własnym kursem, nawet pod wiatr. Oprócz „WW” tworzyłem projekty solowe, festiwale, a więc kształtowałem siebie jako osobowość. Najbardziej jesteśmy w stanie zmienić siebie, a potem świat zmienia się wokół nas. Ta podstawowa transformacja zaczęła się ponad dziesięć lat temu i trwa do dziś. — Kim jest Ołeh Skrypka? — Odpowiedziałbym filozoficznie: „Jestem nikim”, bo człowiek, jak i Wszechświat, to pustka, z której może wypłynąć cokolwiek. Różnorodność to cecha mojej natury i „WW”. Początkowo śpiewaliśmy różne pod względem charakteru piosenki, a teraz w ogóle „skaczemy” po stylach i gatunkach, zmieniając wizerunki i hipostazy. Jesteś nikim i jesteś wszystkim, jeśli jesteś utalentowany i pracowity. — W dziedzinie gatunków i stylów jest Pan wszystkożerny, bez ograniczeń i tabu? — Musi być demokracja. Nic nie trzeba zakazywać. Wszystko można grać, byle było to potrzebne komuś poza tobą, ponieważ twórczość nie jest egoistyczna, potrzebuje wyjścia do publiczności. Szukasz słuchacza-konsumenta swojego produktu kulturowego, potrzebujesz audytorium, ciągle testujesz: potrzebują tego ludzie czy nie. — Tutaj istnieje niebezpieczeństwo ulegania zachciankom publiczności. Andrij Kuźmenko (zespół „Skriabin”) przyznaje: „Ja otwarcie zgrywam głupka, ale to kupują, i chwała Bogu”. Jest niemało artystów, którzy ciągną publiczność nie w górę, a w dół…
— Oto właśnie egoizm: dążenie do podobania się za wszelką cenę. Kiedyś rozmawiałem z gwiazdami popu. Mówili, że słuchają bardzo wyrafinowanej muzyki, wymieniali światowych wykonawców najwyższej klasy. Zapytałem: „A dlaczego sami śpiewacie śmieci?”. „Bo to łyka publika”. Czyli „gwiazda” uważa, że jest na wysokim poziomie („jestem dla siebie kumem, panem i królem”), a ludzie to bydło, któremu trzeba dawać coś prymitywnego. — To, powiedzmy, dla duszy, a to dla publiki… — To problem nie tylko konkretnych wykonawców, ale i Ukraińców w ogóle. Dlaczego Ukraina nie może zrealizować się jako państwo przez tyle stuleci? Dlaczego Ukraińcy nie mogą spełnić się jako osobowości? Dlaczego ciągle szukają winnych i przez cały czas są z czegoś niezadowoleni? Dlaczego szanują, kochają i słuchają muzyki innych narodów, a nie słuchają swojej, nie znają własnej historii, nie noszą własnych ubrań, nie rozmawiają w ojczystym języku? Wszystko jest proste — nie mogą pozwolić sobie na szacunek do samego siebie. To prymitywny, podstawowy kompleks niższości. Kiedy człowiek zacznie od dzieciństwa szanować siebie, zapyta: „Kim jestem? A co mi się podoba? Kim chciałbym być? Dokąd powinienem zmierzać?”. I wtedy można nauczyć się języka i historii, komunikować się z godnymi ludźmi, słuchać jakościowej muzyki, chodzić na wspaniałe koncerty itd. Tutaj może pojawić się jeszcze moment samoorganizacji: trzeba znaleźć argumentację, za co mogę siebie szanować. Ukraińcy to marzyciele i romantycy. To wspaniale, ale żeby romantyzm przyniósł konkretny rezultat, warto skoncentrować się na określonym zadaniu. Taka transformacja zaszła u mnie na Zachodzie. Pewnie miałem szczęście, że stało się to właśnie we Francji. Bo Francuzi koncentrują się na szczegółach: stawiają sobie zadanie, analizują je, rozbijają na etapy i każdy z nich dokładnie wykonują. Okazuje się, że to nietrudne: rozbić globalne zadanie na małe kroki. Swoją drogą, Francja jest jednym z tych krajów, gdzie nie ma tak dużo popu. — Dlaczego? — Dlatego, że Francuzi szanują siebie. U nich wychowanie dziecka i wewnętrzny dialog człowieka zaczynają się od szacunku do samego siebie. Interesują się kulturą wszystkich krajów świata, są wykształceni, intelektualni. Szacunek do francuskiej kultury narodowej nawet nie podlega dyskusji — to nie jest przedmiot sporów, debat, nigdzie nawet słowa nie usłyszysz o tym, czy potrzebny jest język francuski. To mają zakodowane w genach na poziomie DNA, to jest we krwi, w sercu. Oto dlaczego francuski nacjonalizm jest tak głęboki, podstawowy i pracuje na naród, który będzie istniał tysiąclecia. A my wiele stuleci przebywamy na granicy istnienia, dlatego miłość do tego, co własne, nie u wszystkich jest jednakowa. Ale mamy z kogo brać przykład. Nawet w trudnych warunkach sowietyzmu mieliśmy wspaniałych przedstawicieli ukraińskości: Iwana Mykołajczuka, Wołodymyra Iwasiuka, Pawła Zahrebelnego, Olesia Honczara, Wasyla Symonenkę, Mykołę Winhranowskiego, Mykitę Chruszczowa… — Nawet Mykitę Chruszczowa? — Tak. Postacie są różne i stosunek do nich jest różny, ale w bardzo trudnych warunkach, choć figurowali jako przedstawiciele radzieckiej kultury i państwowości, w gruncie rzeczy byli Ukraińcami, na poziomie, że tak powiem, chromosomów. — Czym ukraiński rock różni się od rosyjskiego? — Tym samym, czym Ukraińcy różnią się od Rosjan. U nas rozwinięta jest czakra serca, czyli emocjonalna, tam, gdzie przebywa duch. A u nich rozwinięte są dwie czakry: niska — agresji, i wysoka — mentalna. Rosjanie są dipolni, dlatego ciągle ich wywraca. W muzyce — agresja i siła, w słowach — imperatywność i napastliwość, a serca brakuje. Muzyka to serce, jakby nie patrzeć. Nie na darmo filozofowie i artyści mówią: trzeba śpiewać sercem. Dlatego nasi wykonawcy są silniejsi, ale przegrywają w konkurencji, bo brakuje im agresji. Nasze społeczeństwo dzisiaj potrzebuje agresji, bez niej po prostu cię nie zauważą. Bazarowy tłum trzeba rozpychać łokciami. Oprócz wyjazdów z potężnymi trasami po Ukrainie trzeba tworzyć kontekst kulturowy. Obecny kontekst, w którym żyjemy, jest niestety zbyt przeciętny. Trzeba zjednoczyć ludzi o podobnych poglądach, stworzyć pewien precedens artystyczny, który przekształci proces kulturowy tak, że zwróci na siebie uwagę ludzi, którzy naprawdę interesują się konkretną żywą muzyką, a nie „playbackiem”. — „Kraina Mrij” to właśnie próba stworzenia kontekstu? — To już nie próba, a udanie stworzony kontekst, który realnie działa. Trudno przecenić wpływ festiwalu „Kraina Mrij”. Na Ukrainie mamy już ultramodę na etno, stało się modne chodzenie w wyszywankach, rozwija się garncarstwo, ceramika, snycerstwo. Wielu wykonawców po występie na „Krainie Mrij” zaczynają zapraszać na różnorodne wydarzenia artystyczne i koncerty. W programach innych festiwali plejada naszych wykonawców aktywnie bierze udział, a ton nadajemy my. — Okresowo przerywa Pan bieg swojego życia twórczego, eksperymentuje, organizuje jakościowo nowe imprezy. Jakich niespodzianek można się od Pana spodziewać? — Jest nowy projekt jazzowy. Zebrałem jazz-band „Zabawa” z młodych, profesjonalnych muzyków, którzy w jazzie już się ugruntowali. Prawie przed wszystkimi rockmanami staje pytanie: „A co dalej?”. Rock jest świetny, ale jakie są następne kroki? Więc zaśpiewałem jazz, wydałem album (to taki miks retro-jazz-kabaretu, ukraińskiej pieśni lirycznej, francuskiego chansonu i klasycznego rock-and-rolla). Teraz chcę jeszcze przejechać Ukrainę z trasą. To na razie marzenie, nie widzę formy, w jakiej je zrealizować. Wykonałem pieśni Bohdana Wesolowskiego, który mieszkał na Ukrainie przed wojną, a potem wyjechał do Toronto. W XX wieku po Wołodymyrze Iwasiuku to człowiek nr 2 — pod względem talentu, ilości i jakości pieśni. Na nich wyrosło niejedno pokolenie diaspory i oto teraz zabrzmiały na Ukrainie. Panował pogląd, że ukraiński jazz nie istniał i nie istnieje. A okazuje się, że są wspaniali autorzy, utalentowani wykonawcy, bogata historia. Bohdan Wesolowski to kompozytor wysokiej klasy, jego liryczne pieśni o miłości zachwycają. Mam nadzieję, że czeka je piękna przyszłość. — Chciałoby się, aby w Pana orbitę trafiła twórczość utalentowanej Kwitki Cisyk, która wcześnie odeszła z życia. Jest ona interesująca melodyjną podstawą romansową. Istnieje już festiwal jej imienia we Lwowie, w którym biorą udział przedstawiciele diaspory i w swoisty sposób ją interpretują. A Pan jest bardzo polifoniczny i na muzycznym firmamencie byłoby interesujące spotkanie dwóch gwiazd — Ołeha Skrypki i Kwitki Cisyk. Czy to możliwe? — Mam pomysł, by zapoczątkować festiwal ukraińskiego romansu, zjednoczyć różnych wykonawców. Są śpiewacy, którzy wykonują ukraińskie romanse historycznie poprawnie, w wersji pierwotnej. Najpopularniejszy utwór XX wieku „Oczy czarne” — romans nad romansami, napisany przez Jewhena Hrebinkę. Istniał ukraiński wariant — pierwotny, niestety nie zachował się. Byłoby wspaniale nazwać taki festiwal „Oczy czarne”, ale do tego potrzeba czasu, energii i partnerów. Zwracałem się do kanałów telewizyjnych z propozycją zrealizowania tak poważnego projektu ukraińskiego romansu, ale pomysł trzeba szaleńczo przepychać, bo to przecież nie słodki, tani show. Ale jeśli wszystko mądrze zrobić, to rezonans byłby na cały kraj, który potrafi śpiewać sercem.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Ulana WOLIKOWSKA. Przenieśmy się zatem na jubileuszowy koncert „Ćwierć wieku Dobroci”, czyli „Uderz nieszczęściem o ziemię” Sashka Lirnyka (Ołeksandra Własiuka), który odbył się w twórczej atmosferze Centralnego Domu Artysty. Zebrali się tu przyjaciele, znajomi, bracia w duchu bajkopisarza — przez 25 lat bajkowania Sashko Lirnyk zgromadził niemało oddanych wielbicieli. Przez ten czas etniczne festiwale „Kraina Mrij”, „Szeszory”, „Dzień Niepodległości z Machnem”, „Etnoewolucja”, „Trypilskie Koło” i inne trudno sobie wyobrazić bez mężczyzny z lirą w rękach (nawiasem mówiąc, Sashko Lirnyk dobrze gra także na bębnie, warganie i gitarze). Uwielbiają go dzieci od dwóch, i jak sam mówi, do stu dwóch lat. Sashko Lirnyk ma niesamowitą energię, dobroć i szczerość, którą promieniuje, wracają do niego z nawiązką. Nigdy nie zobaczycie w jego rękach mikrofonu. „Żywej bajki nie zastąpi żadna elektronika” — jest przekonany Lirnyk. „Najpierwszej nie opowiem, wtedy byłem całkiem mały, miałem zaledwie cztery lata — mówi Sashko Lirnyk, jak zawsze intrygując (jak wiadomo, była to opowieść o jeleniu, którego nie mogła dogonić strzała). — Ale dzisiaj usłyszycie wiele ciekawych rzeczy. Pierwsza bajka nazywa się „Jak kozak z wiedźmą żenił się”. I co sobie myślicie: w polu widzenia już i wiedźma, i kozak, nawet żywy trzcinowisko i cerkiew — to wszystko widzowie z sali. Na scenie — całkowita improwizacja. Nie mniej porywające są bajki „O dziewczynie Marusi, czarcie w czar
Maschinelle Übersetzung
W dziecięcej duszy, nawet w dobie powszechnej komputeryzacji, zawsze jest miejsce na bajkę. To właśnie ona odgrywa ważną rolę w kształtowaniu duchowych drogowskazów dziecka. Bajkowych wątków w literaturze światowej nie ma aż tak wiele. Ale czytając każdą bajkę, można od razu poczuć koloryt tego czy innego narodu. Dlatego bardzo ważne jest, aby ukraińska bajka utwierdzała właśnie ukraińską mentalność i programowała na dobro, miłość, odwagę, pracowitość… Czyli nie tylko bawiła, ale i pouczała dziecko. Świadectwem tego jest twórczość znanego bajkopisarza Ukrainy, Sashka Lirnyka. W jego żywych, wesołych i dziwacznych bajkach, przyprawionych mistycyzmem, żyje pamięć pokoleń narodu ukraińskiego. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki o czerwonych butach, czarną cerkiew i czarodziejski kwiat”, “O starym kozaku, rudym czorcie, czterech rogach i kozackim rodzie”, “O młódce, jej gorzkim losie i portrecie miejskiej panienki” itd. muzykę tym, czemu można oddać swoje życie i zdobyć zawód. Odpowiednio na gitarę idzie nie elita, a mniej zamożni ludzie. „Rozumni” rodzice chronią swoje dzieci przed tak ciężkim losem. Trzeba wkładać bardzo wiele wysiłku, aby gitara na Ukrainie brzmiała i, co najważniejsze, brzmiała przyzwoicie. Dlatego właśnie wydajemy specjalistyczny magazyn „Gitara na Ukrainie” – opowiedział prowadzący wydarzenie, redaktor naczelny, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Kostiantyn Czeczenia. Kilka słów o magazynie. Rubryka „Nasi za granicą” opowiada o twórczości rodzimych gitarzystów, którzy pracują za granicą, wzbogacając kulturę innych narodów. W szczególności o zasłużonym artyście Ukrainy Petrze Puchlinie, który skończył 70 lat. Od 1997 roku mieszka i owocnie pracuje w dalekiej Kanadzie. Bardzo ciekawy jest artykuł o ukraińskim muzyku i malarzu Wołodymyrze Bobryńskim, który po przewrocie październikowym wyemigrował do Ameryki. Tam niemały wpływ na rozwój i popularyzację sztuki gitarowej miał magazyn „Guitar Review” („Gitarowe rewue”), którego redaktorem naczelnym był przez wiele lat. W rubryce „Kronika wydarzeń” można dowiedzieć się o nowościach z różnych regionów Ukrainy, w szczególności o ciekawych festiwalach, koncertach, konkursach, sukcesach i zwycięstwach ukraińskich gitarzystów za granicą. Bardzo ciekawe są ilustrowane materiały o twórczej działalności Stowarzyszenia Gitarzystów Narodowego Wszechukraińskiego Związku Gitarzystów w sezonie koncertowym 2010–2011. Również tutaj przedstawiono nowe opracowania metodyczne, dotyczące problemów wykonawstwa gitarowego, dodatek nutowy, do którego weszły utwory, które nie były drukowane w innych wydaniach, a także zapowiedzi wydarzeń gitarowych. Tego wieczoru w koncercie-wykładzie wzięli udział laureaci międzynarodowych konkursów Borys Bielski, duet „Świeży wiatr” w składzie Aliny Bojko (gitara) oraz Ołeksandra Szewczenki (skrzypce), gitarzyści Kijowskiej Orkiestry Stowarzyszenia Gitarzystów Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego. Zabrzmiały utwory ukraińskich kompozytorów oraz przykłady muzyki hiszpańskiej, włoskiej, francuskiej. Szczególnie poruszyły utwory „Echo walca” (G. Swiridow), „Zapalna rumba” (O. Mytroszyn), „Polka galop” (A. Pietrow), „Melodia” z filmu „Zabawka” (V. Cosma), „Taniec hiszpański” z baletu „Życie jest krótkie” (Manuel de Falla), „Melodia” z filmu „Piraci z Karaibów” (H. Zimmer). Tego wieczoru Lirnyk nie tylko opowiadał bajki, ale także wspomniał niemało prawdziwych historii z własnego życia. W szczególności o brzemiennym w skutki poznaniu. Kiedyś mieszkał w Murmańsku i usłyszał o festiwalu „Srebrna podkowa”. Więc szybko się zebrał i przyjechał do Lwowa, gdzie zobaczył występ grupy „Wij”. „On mnie oczarował i jeszcze ciężko zakochałem się w Łesi Dobryj-Weczir. Od tamtej pory porzuciłem swoje włóczęgostwo, murmańskie życie, dorobiłem się silnej rodziny”. Sashko Lirnyk prawie dziesięć lat grał z grupą „Wij”. Więc na scenie brat Sashka Lirnyka, Dmytro Dobryj-Weczir (grupa „Wij”) z piosenką „Oczy wiedźmy”. A jeszcze ma nie mniej utalentowanego syna Iwana, który urodził się na Kupała. A oto i on na scenie obok taty. „Kiedyś mój syn napisał bardzo ciekawą bajkę o czterech braciach, którzy przez dziwny kamień trafili każdy do swojego świata. Ja ją umieściłem na stronie „Durdome”. Kiedyś mnie zabraknie, a moja sprawa będzie miała kontynuację…”, – cieszy się bajkopisarz. Tego wieczoru Sashka odwiedziło niemało przyjaciół-artystów: Ołeś Żurawczak (prowadzący wieczór), Hryhorij Łukjanenko (grupa „Rutenia”), Serhij Wasyluk (grupa „Tiń Soncia”), Wołodymyr Samajda i inni. A na sali – oczarowani i wdzięczni mali oraz dorośli widzowie. Razem z Sashkiem Lirnykiem szczerze wierzą w uzdrawiającą siłę dobra i zwycięstwo nad złem żywej ludowej i autorskiej ukraińskiej bajki.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij Zborowski, Irpień, obwód kijowski
W 1998 roku w Narodowym Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy (NZMSLU) rozpoczęto zajmowanie się ukraińską ludową zabawką. W 2006 roku odbyła się pierwsza wystawa ludowych zabawek, a 14 października tego roku otwarto drugą wystawę „Ukraińska ludowa zabawka”. Na niej eksponowane są wyroby ludowych mistrzów Ukrainy od Sumszczyzny po Zakarpacie i od Czernihowa po Doniecczyznę. Wielka różnorodność lalek.
Pod sufitem fruwają fantastyczne ptaki i owady. Wiele drewnianych wyrobów – rzeźby, rzeźbione skrzynie, dziecięcy trzykołowy rower itd. Cieszy różnorodność plecionych zabawek. W planach – konkurs na najlepszą ukraińską ludową zabawkę roku, wydanie albumu-katalogu wystawy. O osiągnięciach i problemach ludowych mistrzów mówili zastępca ministra kultury Andrij Kochan, kierowniczka wydziału Ministerstwa Kultury Jewgienija Krutohołowa oraz przewodniczący NZMSLU Jewhen Szewczenko.
Maschinelle Übersetzung
Uliana WOŁIKOWSKA
Muzyka klasyczna, rock, bluesa, country, flamenco — gitara wirtuozersko podbiła najrozmaitsze style muzyczne. Ona, w przeciwieństwie do wielu klasycznych instrumentów, pewnie idzie w ногу z wiekiem elektroniki. Tak na przykład dziś po prostu nie można sobie wyobrazić współczesnego zespołu bez gitary elektrycznej. Ale bardzo ważne, by nie gasło zainteresowanie gitarą jako małą orkiestrą (trafne określenie L. Beethovena). Żywe, pełne brzmienie nigdy nie zastąpi zmechanizowanego instrumentu. Można się o tym było przekonać, odwiedzając Narodowe Muzeum im. Tarasa Szewczenki. Tutaj w ramach projektu „Salon muzyczny” w formie koncertu-wykładu odbyła się prezentacja czasopisma „Gitara na Ukrainie” (nr 4). To wydanie poświęcone jest historii i rozwojowi sztuki gitarowej na współczesnym etapie.
„We współczesnym społeczeństwie kultura, a wraz z nią sztuka gitarowa, znalazły się na marginesie. Najbardziej utalentowani ludzie nie uważają
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
woli wypływają wersy Mykoły Winhranowskiego, kiedy zatrzymujesz się w niemym zachwycie przed płótnami o wymownych tytułach — „Oczyszczenie wód”, „Złota kutia”, „Pokłon Ziemi i Wodzie”, „Ta, co zapala gwiazdy”… Dzieła Mistrza są przepełnione tak potężnymi strumieniami energii, że nie są one już w stanie utrzymać się w wyznaczonej dla nich przestrzeni płótna malarskiego i zmuszone są w swoim niepohamowaniu sięgać po terytorium materialne — nieskomplikowaną ramę obrazu, przekształcając w swoim natchnieniu nawet ją — poprzez punkciki światła, tak podobne do żywych świetlików — w małe arcydzieła. „Świat Mykoły Winhranowskiego (tak samo, jak i Andrija Antoniuka. — M. K.) przyłącza do wielkiej tajemnicy, — powiedział w swoim krótkim słowie tego wieczoru poeta Pawło Wolwacz. — Aby poznać artystę, trzeba poznać jego ojczyznę”. A zatem wsłuchajmy się… „Kraju czarnych brwi i ciężkich, // powolnych warg, ciemnawych warg, // których nie wycałujesz, // Jak ciepło ty leżysz! // Jak ciepło ty milczysz! // I ponad nami księżyc-jednoliub!” Czyż nie prawda — od tego wyznania w miłości, od tego przypływu uczuć serce koła-
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Марія КУЧЕРЕНКО “Дякую, що ви прийшли до мого друга. Це не моє свято — це свято Миколи”. Такими словами звернувся Андрій Антонюк на відкритті своєї виставки, що відбулося днями в Державному музеї Т. Г. Шевченка, позаяк присвятив її своєму товаришу з дитинства, духовному побратиму Миколі Вінграновському, якому нині мало б виповнитися 75 років. “Я встигну долюбить…” — обіцяв він усім нам, щирим поціновувачам його поезії. Ось уже сім років немає серед нас, на цій землі живущих, Поета, але його поетичне слово, наснажене незмірною любов’ю, таке потужне, таке нерозтратне, що нічого дивного, коли воно, скоряючись закону збереження енергії, мимоволі своєю енергетикою перетікає в художні полотна іншого митця неперебутнього таланту і з того енергетичного вибуху на наших очах постає інший — сакральний — світ, освячений молитвою української матері “за живих і мертвих, за друзів і ворогів…” “Не даремно Альфонсов завше шукав аналогів: художник—поет, — сказав на відкритті виставки відомий письменник, літературознавець Михайло Слабошпицький. — Бог звів їх — Миколу Вінграновського та Андрія Антонюка — не з різних кінців України. Уявіть на хвилю, який талановитий український народ! Якби ми мали ще й таких талановитих політиків, увесь світ танцював би під нашу дудку”. І справді, зостається лише подивуватися щедрості української землі, котра, попри нерозумну долю явила з однієї географічної точки одразу два таланти європейської величини, які стали духовним переломленням (за аналогом переломлення променя) один одного. Картини Андрія Антонюка такі ж неповторні, енергетичні, прозорі, наснажені любов’ю, як і поезія Миколи Вінграновського. Це спільна радість буття, спільне торжество життя, спільне світло душі. Це сила двох. “Поета очі — це вітчизни очі”, — мимотає аж десь біля горла. Чи можна було б сказати проникливіше, ніж сказав світлої пам’яті поет Микола Вінграновський. Те дивне відчуття безмежності між, здається, найглибшим у цілому світі небом і такою ж найнеохопнішою широчінню степу, який приховує сліди не однієї людської цивілізації, залишається на все життя. Отак і живеш із тим неохопним простором, із тим безмежжям у серці, не в змозі його ані втримати в собі, ані приборкати. “Тут ми бігали дітьми, тут, у степу, знаходили шматки метеоритів… ми тримали в руках їх…” — схвильовано розповідав на відкритті виставки Андрій Антонюк. Той спогад і досі тепліє і міниться різними барвами у його душі, яка в дитинстві причастилася до великої таємниці буття. Андрій Антонюк — “народоперший”, як сказав би його духовний побратим — народжений у самий розпал війни — 13 жовтня 1943 року на Миколаївщині, в Богополлі, що його ще любовно називають Божим Полем. Тоді цю землю, окуповану румунськими військами, називали Трансмістрія. На все життя дитяча пам’ять зберегла окремі штрихи повоєнного буття, кривулясті вулички єврейського кварталу з лише однією українською хатою — їхньою, Антонюків, а ще оту полюбовність і теплоту, яка існувала між ними та єврейськими родинами. “Навчався в українській школі, названій на честь єврейського письменника Шолома Алейхема”, — посміхається у вуса митець. Ось такі дивні, чи то пак кумедні, реалії життя. Дивно і те, що Андрію Антонюку та Миколі Вінграновському випало ходити до однієї школи Первомайська. Усе життя митець з особливою вдячністю згадує свого вчителя української мови і літератури Василя Петровича Вознюка.“Саме він навчив мене любити святе рідне слово і не зрікатися його за солодку чару гіркоти”. Візії Божого Поля, що постають з полотен митця, були б неможливі без цього причастя, бо ж, як відомо, “спочатку було Слово”, бо це та духовна субстанція, яка обрізає-обкраює навколо душі “космічний хаос”. За радянських часів, коли Андрій Антонюк перебував, м’яко кажучи, у глибокій непошані в соціалістичної культури, його стиль назвали неофольклоризмом. Однак тріщать по швах прокрустові рамки такого визначення, коли твій дух налаштовується на духовний Космос цих полотен. Манера письма митця глибоко неповторна, так би мовити, антонюківська, з лише їй притаманною синкретичністю. Щось від наївної народної іконографії на склі, щось від традиції притчі з її тяжінням до порушення пропорцій та зосередженням на знаку-символі (ріка життя, колиска, вервечки якої губляться в небесах, арка, що з’єднує світи…). Малярські візії митця сягають глибинної генетичної пам’яті. І в центрі цієї духовної світобудови Жінка—Мати—Земля. Те глибоке переконання в домінуванні жіночого начала підсвідомо закріпилося ще в дитячій пам’яті, з якої митець черпає світло своєї душі. “Мама і бабуся — все від них і малюється, — каже митець. — Я ж нічого не вмію”. Виховувала бабуся на основі народної моралі. “Ти в школі арифметику слухай, а іншого я тебе навчу”. У спогляданні її розписів хатньої печі інтуїтивне відчуття краси, гармонії набирало чітких обрисів. А гармонія — це спокій, це природне ставлення до речей… Якщо життя не просвітлене вірою, душу заселяють сутінки. “У мене немає страху ні перед проблемами життя, ні перед смертю”, — каже Андрій Антонюк. І як не повірити, коли стоїш перед його полотнами у потоках живого світла, і те феєричне сяйво наповнює тебе дивною, нез’ясовною радістю, якої тобі ще мить тому так бракувало.
“Мої роботи, — каже Андрій АНТОНЮК, — писалися упродовж усього мого життя, а зроблені швидко”. Проте усім, хто бачив їх, очевидно: художні полотна цього митця не вимірюються його — окремо взятим — життям, його — окремо взятою — долею — вони завдовжки у цілі століття й епохи. Перед нами золотий Міф людства — світ, що сам себе засіває насінням, — чистий, первісний, сакральний. Світ, занурений у запаморочливо глибокі часові пласти, вдивляючись у які осягаєш суть речей. Він не стільки бачений, як відчутий… світ на рівні інтуїції. Мимоволі при осягненні цих полотен згадаєш відомий парафраз Пікассо про те, що справжній живопис — заняття для сліпих, позаяк художник малює не те, що фіксує очима, а те, що бачить внутрішнім зором.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek; na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Redaktor naczelny
Ljubow GOŁOTA
Kolegium redakcyjne
Ljubow GOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10AB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 5 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301245 Nakład w listopadzie — 23 500 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung