Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2005 рік

16 S. · 35 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 35 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI MOCNE U JAWORA KORZENIE — NIECH ROZKWITA W POKOLENIACH! Technologia grabieży na Ługańszczyźnie

Obchodzimy 150. rocznicę urodzin naszego podwижnika, wielkiego uczonego — Dmytra Jawornyćkyjego. Symboliczne jest to, że właśnie w tym roku, gdy kraj drga od zmian, wątpliwości i dyskusji o wyborze strategii, przypominamy sobie mądry wybór Dmytra Iwanowicza. Postawił on swoją świecę — Muzeum Starożytności — na wschodzie Ukrainy, w przemysłowej prowincji. Tak wbija się wierzbowe kołki nad stawem, aby umocnić brzeg, a one wyrastają na wspaniałe wierzby i stają się jakby symbolem Ukrainy… Bardzo ważne jest, że właśnie teraz w Dniepropetrowsku jubileusz wywołał prawdziwą feerię uroczystych wydarzeń: Ogólnoukraiński festiwal „Muzeum trzeciego tysiąclecia”, w którym wzięli udział przedstawiciele siedemdziesięciu muzeów Ukrainy z własnymi miniekspozycjami, wydawnictwami muzealnymi, filmami i programami multimedialnymi, uroczyste stemplowanie jubileuszowych znaczków i kopert, prezentacja filii Naukowo-Badawczego Instytutu Kozactwa… Szkoda tylko, że nasze władze nie skorzystały z wspaniałej okazji, by postawić akcenty, podnosząc swoją obecnością to święto na najwyższy szczebel państwowy… Ciekawą opowieść naszej korespondentki Iriny Szowkowiec o niepowtarzalnej osobowości Dmytra Jawornyćkyjego przeczytacie na 15. stronie. TEMAT NUMERU Gazeta „Słowo Proświty” od pierwszych dni swego istnienia podejmuje na swoich łamach temat Hołodomorów, które dręczyły i niszczyły Ukrainę w XX wieku. We wspomnieniach badaczy i świadków ożywają lata 1921, 1932–1933 i 1947 – czarne lata nieszczęść, które pochłonęły miliony ukraińskich istnień, odarodowiły ukraińskich chłopów-rolników, głównych nośników ludowej kultury, języka i tradycji. Władza radziecka pilnie ukrywała przed narodem wszelką informację, bo przyznać, że w Ukrainie stosowano terror głodem, oznaczało ujawnienie całej amoralności i antyludowego charakteru komunistycznego reżimu. Dlatego wszelkie wzmianki o Hołodomorze uznawano za antysowiecczyznę, prześladowano je i karano. Wyrosły całe pokolenia z radziecką selekcją pamięci genetycznej, którą można porównać do eutanazji: w ludziach uśmiercano wszelkie współczucie, współodczuwanie, zrozumienie i wiedzę o tych milionowych cmentarzyskach, na których budowano szatańskie społeczeństwo. Prawdę o Hołodomorze przemilczano przez ponad pół wieku – zdaje się, że sam szatan prowadził naród pustynią beznadziejnego zapomnienia. Naród, który stracił swoich patriarchów, swoich rodowych starszyzn, swoje rodzące matki i synów-słowików, schylony brnie, obojętnie potykając się o bezimienne – płytkie i wielotysięczne – mogiły, które niemal zrównały się z ziemią... Zamknięte Str. 2 Oleg Tiahnybok – otwarcie Str. 6 Stanowisko Jurija Illjenki (ciąg dalszy) Str. 10

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Jimmy, zapalę świecę!

społeczeństwo o zniszczonym systemie wartości narodowych — czy mogło ono od razu przyjąć szczere ziarna prawdy? Czy te okruchy pamięci, które przetrwały wśród ludu, mogą od razu zakłosić się kłosem skruchy i gniewu, stać się chlebem duszy i serca? Czy można obwiniać wspólnotę ludzką, której państwowość konsekwentnie niszczono, wytępiano jej elitę, mordowano jej chłopstwo, zakazywano jej języka, historii, kultury — jednym słowem poddano ją ludobójstwu we wszystkich jego najstraszliwszych przejawach? Wreszcie takie społeczeństwo wymaga specjalnego określenia. Takie określenie padło z ust amerykańskiego uczonego Jamesa Mace'a: „postludobójcze społeczeństwo” — i moim zdaniem jest diagnozą choroby, której Ukraina do dziś nie pokonała. Z Jamesem Mace'em zapoznał mnie znany historyk Taras Hunczak zimą 1990 roku. Był to pierwszy przyjazd do Kijowa tak jeszcze młodego Mace'a. Przyglądając się jego ciemnej twarzy, nie mogłam uwierzyć, że ten mężczyzna — pół Irlandczyk i wnuk Czirokezów — to ten sam Mace, który przyczynił się do powstania „Żniwa żałoby” Roberta Conquesta, książki, która przewróciła mój światopogląd; Mace — wykonawczy dyrektor Komisji Kongresu USA do spraw ukraińskiego Hołodomoru, inicjator wydania trzytomowych zeznań ustnych, opublikowanych przez Kongres… A to imię, którym Mace poprosił się nazywać — Jimmy — wydało mi się zbyt dziecinne jak na tak poważnego mężczyznę, zbyt typowo amerykańskie jak na człowieka przejętego największym ukraińskim problemem. Chyba właśnie wtedy, podczas wspólnej kolacji, gdy pod uśmiechniętym spojrzeniem Tarasa Hryhorowycza Hunczaka my z Pawłem Mowczanem dość napięcie wsłuchiwaliśmy się w niewyraźną ukraińską wymowę Jima, na zawsze odrzuciłam rozważania o pochodzeniu Mace'a — był nasz. I, przysięgam, właśnie wtedy przyszło mi do głowy, że J. Mace jest misjonarzem, któremu przeznaczono przywrócić Ukrainie wiedzę o Hołodomorze. Od tamtego czasu minęło 15 lat — radosnych, straszliwych, napiętych, pełnych osiągnięć i strat. Mace'a już nie ma wśród nas. Ale w serii wspaniałych książek gazety „Dień” ukazało się wydanie naprawdę bezcenne: „Dzień i wieczność Jamesa Mace'a”. Książka, wydana z osobistych funduszy dziennikarzy i współpracowników gazety „Dień”, przywraca Ukraińcom w całej okazałości charakteru i talentu wybitnego uczonego, wykonawczego dyrektora Komisji Kongresu USA, autora raportu o skali Hołodomoru na Ukrainie. Ciąg dalszy na s. 8 Dzieci ulicy. Przejdziemy obojętnie? S. 11 Wystawa Mykoły Stratilata S. 14 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 744 629 hrn 98 kop.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

toprodukt”, które należy do kategorii przedsiębiorstw o strategicznym znaczeniu dla gospodarki i bezpieczeństwa państwa. A także sprawdzić legalność sprzedaży stacji benzynowych ich towarzystwa firmie “Wschodni zasoby”, która wspólnie z pododdziałami “TNK-Ukraina” stworzyła monopolistyczny twór na rynku produktów naftowych obwodu ługańskiego, czym zagraża bezpieczeństwu energetycznemu Ukrainy. Należy oddać sprawiedliwość pani Semeniuk — zareagowała ona operatywnie na apel akcjonariuszy i stworzyła komisję do jego sprawdzenia na miejscu w składzie trzech osób na czele z panem Ołeksijem Kurbanowem — głównym specjalistą wydziału prywatyzacji Departamentu pracy kontrolno-rewizyjnej i wywiadu gospodarczego. Komisja sławnie popracowała kilka dni i wesoła pojechała do stolicy. Jakie będą jej wnioski, akcjonariusze-skarżący nie wątpią: szef komisji pan Kurbanow pokazał im wymownym wstydliwym gestem, odjeżdżając z Ługańska (zob. zdjęcie). Właściwie to stało się ostatnią kroplą, która przelała czarę goryczy — dzierżawcy-akcjonariusze ogłosili głodówkę. Historia dość banalna, jest ona typowa dla reżimu Kuczmy. Ale, jak widzimy, kuczmyzm kwitnie i przy nowej władzy, a jego kadry czują się jak ryba w pomarańczowym męcie. Dlatego też powstają słuszne pytania: czy porewolucyjna władza usłyszy głos wołających i głodnych akcjonariuszy na ługańskiej pustyni prawnego nihilizmu i obojętności wobec ludzi? czy wystarczy jej woli politycznej, by przerwać technologie okradania państwa i narodu? czy nie zabraknie siły, by postawić procesy prywatyzacyjne w ramach praworządności, uczciwości i moralności? Kiedy pisane są te wiersze, głodówka dzierżawców trwa. Społeczność (lokalne organizacje partii politycznych “Pora” oraz “Sobór”) wspierają ich żądania. A co powie Kijów? Czy usłyszy? Witalij KARPENKO Obserwował, zrobił zdjęcie i napisał weteran Iwan PYŁYPENKO troskliwa i nudna sprawa). Przewodniczący I. Juchnowski zaproponował głosować “przeciw”, potem — “za”. I to zadziałało! Ale przecież tylko bardzo odważni ludzie mogą od razu głosować “przeciw”, nie mając pewności, że poprze ich większość. Dlatego na następnym zjeździe trzeba zaopatrzyć się w urnę i wybierać przewodniczącego WOW tajnym głosowaniem. Na stanowisko przewodniczącego WOW z sali zgłoszono trzy kandydatury: I. Juchnowskiego, W. Humeniuka oraz W. Masterenkę (przewodniczący Odeskiego oddziału WOW). Przewodniczącym WOW na 2 następne lata wybrano I. Juchnowskiego (“za” — 98 ze 139). I na koniec — najważniejsze. Zjazd miał podjąć decyzję: jaki blok powinien poprzeć WOW w wyborach do Rady Najwyższej. Na rozszerzonej Radzie przed otwarciem zjazdu I. Juchnowski dał twardą wytyczną — wspierać blok W. Juszczenki. Weterani, którzy zademonstrowali wysoką godność i twardą postawę wobec obecnej władzy, pod bezpośrednim spojrzeniem I. Juchnowskiego zagłosowali za przekazaniem uprawnień do rozstrzygnięcia tej kwestii (kiedy przyjdzie czas konkretnej rejestracji) nowo wybranej Radzie WOW.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

ТЕХНОЛОГІЯ ГРАБУНКУ, або ГЛАС ВОЛАЮЧОГО В ЛУГАНСЬКІЙ ПУСТЕЛІ

ЖУРНАЛІСТСЬКЕ РОЗСЛІДУВАННЯ Гроші не пахнуть, — кинув римський імператор, виправдовуючи запроваджений ним податок на міські туалети. Але й тоді справжній зміст цього горезвісного вислову сприймався і тепер сприймається навпаки: пахнуть гроші, і дуже часто — неприємно. У цьому парадоксі й полягає влучність афоризму. В Україні часів Кучми гроші, надто грубі гроші олігархів, зазвичай мали запах газу й нафти, а нерідко — і крові. Заради грошей ладні були топтати Закон і брати гріх на душу. Чи не найбільшим гріхом перед Богом і злочином перед народом стала так звана приватизація, по-народному “прихватизація”, завдяки якій і маємо те, що маємо: купку скоробагатьків, у руках яких опинилася левова частка загальнонародних багатств, та мільйони злидарів, яким, щоб не померли з голоду, перепадають іноді крихти зі столу можновладців. Після цього, звичайно, можна оголошувати украдену в народу власність “приватною”, яка є “священною та недоторканною”. І тут навіть суворий вирок революційного Майдану — “Бандитам — тюрми!” — безсило розбивається об бетон кругової поруки, зведеної на зрощенні злочинного капіталу з владою. Схема “прихватизації” загальновідома: різними способами, за сприяння корумпованих чиновників і судових крючкотворів, довести життєздатне і прибуткове підприємство до банкрутства й перевести (прихопити) за безцінь у свою “священну та недоторканну власність”. Але навіч зіткнутися з нею довелося в Луганську на одній із автозаправних станцій, куди мене завезли приятелі провідати працівниць, які оголосили голодування й уже дванадцятий день не мали й рісочки в роті. Якраз на той момент голодуючих оглядали лікарі, очі жінок хворобливо блищали, та цей блиск не міг засліпити рішучості добитися справедливості в нерівній боротьбі з прихватизаторами, яка триває вже кілька років. Добитися навіть ціною власного здоров’я, привернувши голодуванням увагу вже нової влади до задавнених проблем. Жінки з болем розповідали про нелегку одіссею по інстанціях, судах, адміністраціях у пошуках правди по всій владній вертикалі — від Луганська до Києва. Свою розповідь вони підкріплювали стосом документів: звернень, заяв, довідок, судових рішень, листуванням з інстанціями та десятками фотознімків. Усе це розбивалося об глуху стіну порушень законодавства, нерозуміння, бюрократичних викрутасів, тупого ігнорування цілком слушних вимог. Історія проблеми починається зі створення в 1996 році з ініціативи Фонду державного майна відкритого акціонерного товариства (ВАТ) “Луганськнафтопродукт”. Йому була передана нерухомість: автозаправки, автобази, ємкості під нафтопродукти тощо. Статутний фонд товариства склав понад 18 млн. МЕНІ НЕ БАЙДУЖЕ! V з’їзд всеукраїнського об’єднання ветеранів України відбувся 12 листопада в ліцеї ім. Івана Богуна. У його роботі взяли участь 139 делегатів від 26-ти відділень України. На жаль, на з’їзді не було жодного представника від владних структур. Не було навіть представників від преси (крім позаштатного кореспондента “Слова Просвіти”). Заслухали звітну доповідь голови ВОВ, народного депутата та Героя України І. Юхновського та співдоповідь голови секретаріату В. Гуменюка. Головна мета ВОВ — суспільне порозуміння й консолідація на основі національної ідеї, піднесення суспільної свідомості й активності ветеранів у державотворенні, співпраця зі спілками офіцерів запасу, учасниками бойових дій, спілкою освітян, політв’язнів і реабілітованих, із товариством “Просвіта”. Було відзначено успіхи Білоцерківського міського відділення ВОВ (голова М. Бондаренко, якого потім обрали головою Київського обласного ВОВ) та Тернопільського обласного відділення ВОВ (голова В. Собків, який “виростив” організацію до 310 тисяч фіксованих членів). Коли б так працювали всі голови відділень, то чисельгрн., 87,53 % акцій залишились у державній власності. До 1998 року підприємство було прибутковим, робітники-акціонери мали заробітки, отримували премії. Та ось 1998 року Кабмін підтримує пропозицію Держкомнафтогазу, погоджену з Фондом держмайна й Антимонопольним комітетом, про створення акціонерної холдингової компанії “Укрнафтопродукт”. До її складу увійшло і ВАТ “Луганськнафтопродукт”, 51 % акцій якого влився до статутного фонду “Укрнафтопродукту”, але залишився в державній власності. Хоча новостворена компанія й отримала право розпоряджатися майном ВАТ “Луганськнафтопродукт” і держмайном, спочатку ніщо не віщувало біди. Адже “Луганськнафтопродукт” Постановою Кабінету Міністрів віднесено до таких, що “мають стратегічне значення для економіки й безпеки держави”, отже, майно було під охороною держави і не підлягало продажу. Та далі почалася активна діяльність керівництва новоствореного холдингу, спрямована на знищення — інакше не скажеш — ВАТ “Луганськнафтопродукт”. Із призначенням 2000 року головою правління цього ВАТ пана Лобача В. І. автозаправні станції (АЗС) “Луганськнафтопродукту” під приводом реконструкції стали достроково вилучатися з оренди, чим порушувалися не тільки права орендарів, але завдавалася шкода й державі, оскільки знищувалося майно, на яке вона мала право, а також через ненадходження до бюджету коштів від господарської діяльності орендарів. Таким робом були вилучені й зруйновані АЗС № 2 (Луганськ, вул. Руднєва, 129), АЗС № 3 (вул. Комінтерну, 102), АЗС №5 (вул. Краснодонська, 19-в), аналогічні станції в містах Перевальськ, Стаханов, Щастя. Простоявши по кілька років без охорони й догляду, вони стали непридатними для використання, просто розвалилися. Ще частину автозаправок продали конкуруючій (!) фірмі — ТОВ “Східні ресурси”, тісно пов’язаній із російським капіталом (Тюменською нафтовою компанією (ТНК). Це АЗС №11 (Луганськ, вул. 26 Бакинських комісарів, 162), №1 (вул. Павлівська, 28-а), №9 (вул. 2-а Біломорська, 1-6). Список можна продовжити: робітниці зі сльозами на очах показували зо два десятки фотографій, на яких зафіксовані руїни колишніх станцій. Схема настільки ж проста, наскільки й брутальна. Майно розпродувалося за безність ВОВ становила б понад 8 млн. ветеранів! За звітний період найболючішими були дві проблеми: брак офісів та фінансування. Як ветеранам спілкуватися, гуртуватися, вирішувати проблеми чи отримувати пораду, коли немає приміщення і навіть телефона? По Києву ВОВ має лише чотири офіси, включаючи і центральний (Організація ветеранів України, яку очолює І. Герасимов, має в кожному районі Києва по 12—14 офісів!). За звітний період фінансування ВОВ становило: у 2004 р. — 138 тис. грн. і в 2005 — 152 тис. грн. (ОВУ — утричі більше), причому Мінфін п’ять разів блокував рахунки ВОВ. Шкода, що на з’їзді не було соціолога. Делегати — здебільшого люди віком від 60 до 80 років, які пережили репресії, війни, голодомори і сьогодні проходять суперечливий період державотворення, так запально, відверто й мудро виступали з конкретними пропозиціями! Перепало всім гілкам влади (тільки щодо І. Юхновського не було жодного критичного заувацінь — бензовоза, приміром, можна було купити за 500—600 грн., звісно, не кожному бажаючому, а певним особам і структурам. Протягом п’яти років автозаправки під приводом реконструкції вилучали з оренди, залишали без нагляду, акціонерів звільняли з роботи — замість реконструкції все руйнувалося й занепадало. І тут виникає закономірне питання: яким же чином значна частина АЗС була продана, якщо така операція можлива лише після виведення цих АЗС зі статутного фонду й, відповідно, зменшення останнього? Вивести нерухомість зі статутного фонду товариства можуть лише загальні збори акціонерів. Тим часом у жодному з оголошень про такі збори це питання в порядку денному не стояло. Та найцікавіше те, що поруч із остовами зруйнованих державних АЗС відразу ж виростали охайні й презентабельні заправки компанії ТНК-Україна. Російська інтервенція на енергетичний ринок Луганщини відбувалася просто на очах у людей, які поклали багато років свого життя на роботу в цій галузі і з болем спостерігали за тим, що відбувається. Деяким наполегливим акціонерам удалося взяти в оренду кілька АЗС і неймовірними зусиллями відстоювати своє право господарювати. Але їм постійно вставляли палки в колеса: не давали дозволу на реконструкцію та оновлення обладнання, зрештою, попередили, що після закінчення терміну оренди її не продовжать, хоча, за законодавством, саме орендарі мають пріоритетне право на таке продовження. Судова тяганина за існуючого “телефонного права” не давала сподіваного правового захисту. Руйнування ТВО “Луганськнафтопродукт” тривало і досягло мети: галузь, яка в усьому світі є однією з найприбутковіших, раптом стала збитковою. Найактивніші акціонери (Лазько, Авершина, Бойко, Царенна, Сурніна, Мізюк) боролися за свої законні права і дійшли аж до керівництва Фонду державного майна України. У зверненні до голови Фонду Валентини Семенюк вони просили прислати фахову комісію зі співробітників контрольно-ревізійного управління і представників наглядової ради Акціонерної холдингової компанії “Укрнафтопродукт” для проведення ревізії й аналізу фінансово-господарської діяльності даного товариства, для вивчення правомірності відчуження майна ВАТ “Луганськнафження — певно, ефект присутності авторитета). Усі пристрасті знайшли своє відображення в рішеннях та рекомендаціях з’їзду: — Президент повинен указом визнати воїнів УПА борцями за Незалежність України (є висновок солідної комісії та науковців); — обмежити найвищий поріг пенсії 4,5 тис. грн.; — зняти пам’ятники комунодіячам і перейменувати все, що носить їхні імена; — Президент мусить своїм указом поновити графу “національність” у метричних довідках і в паспортах; — указом ввести українську мову в усі державні установи; — в усіх гілках влади повинні переважати етнічні українці; — спорудити пам’ятник Герою України О. П. Бересту в Охтирці на Сумщині (він першим установив Прапор Перемоги над рейхстагом), а також назвати його іменем вулицю в кожному обласному центрі; — пропонується Президенту позбавити звання Героя України І. Герасимова, тому що він очолює антидержавницьку п’яту колону, яка по всій Україні проявляє зневагу до всього українського. Анекдотичний випадок стався при підрахунку голосів (це — мо-
Seite · S. 3Originalseite ↗

DODATKI DO OTWARTEGO LISTU PAWŁA

Zakończenie. Początek w nr 45 z 2005 r. INFORMACJA o zabezpieczeniu finansowym przez Ministerstwo Kultury działań na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego w latach 2003—2005. Rok 2003 Działania kulturalno-artystyczne: — Piąty jubileuszowy festiwal folklorystyczny „Jałta-2003” — 200 tys. hrywien; — Międzynarodowy festiwal „Kijów Muzyk Fest” — 200 tys. hrywien; — Festiwal „Czerwona Ruta” — 100 tys. hrywien; — Międzynarodowy festiwal teatralny „Mystetśke berezillia” — 300 tys. hrywien; — Program koncertowy „Mowo moja zołotawa, penzlem i pisneiu sławna” w ramach święta literacko-artystycznego „Sedniwśka osiń” — 13 300 hrywien; — Koncert artysty ludowego Ukrainy Hryhorija Harkuszy „Obnimitsia, muzy j mowy, pomianit sołdata” — 3 tys. hrywien; — Wieczór twórczy Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy im. H. Majborody „Mowa nasza ridna u siaiwi bandury” — 14 tys. hrywien; — Wieczór pamięci kompozytora H. Majborody „Mowy sołowjinoji — zwuky czariwni” — 25 tys. hrywien; — Wieczór twórczy Narodowej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy „U słowi kałynowim — dywoswit werbeny” — 16 500 hrywien; — Dni literatury pięknej — 10 tys. hrywien; — Wieczór twórczy poety B. Olijnyka — 10 tys. hrywien; — Wieczór pamięci kompozytora J. Wereszczahina „Zwuczy, ridna mowo” — 20 tys. hrywien; — Wieczór pamięci P. Woronki „Słowo i mowa hreblі rwe, pszenyciu rostyt i zemliu hołubyt” — 25 tys. hrywien; — Wieczór twórczy solistów Opery Narodowej Ukrainy „Rozwywajsia j dali, mowo nasza ridna, i pro nas naszczadkam wistku donesy” — 20 tys. hrywien; — Wykonanie nowej redakcji Hymnu Państwowego Ukrainy — 170 tys. hrywien; — Wieczór twórczy „Mowa moja ridna u pisni i słowi” — 33 tys. hrywien; — Wieczór twórczy artystów Ukrainy „Mowa ridna, słowo ridne! Hto was zabuwaje, toj u hrudiach ne serdeńko, a łysz kamin maje” — 90 tys. hrywien; — Koncert „Moja zoria wsewyszniaja, mowo kałynowa” — 70 tys. hrywien; — Koncert „Mowa ridna — słowo ridne z bezkrajich Dniprowśkych dołyn” — 60 tys. hrywien; — Koncert „Mowa batkiw — duchownyj zapowit, pisnia batkiw — nasnaha junych lit, słowo batkiw — ce switu widkryttia na wse żyttia” — 100 tys. hrywien; — Koncert zasłużonej artystki Ukrainy O. Mykytenko „Ty mohutnia, ridna mowo! Mowa — pisnia kołyskowa” — 70 tys. hrywien. Razem: 1 559 800 hrywien. Produkcja filmów i produktów audiowizualnych: — Narodowej Studiu Filmów Fabularnych im. O. Dowżenki na produkcję filmu fabularnego „Tołoka” — 33 244 hrywny; — Narodowej Studiu Filmów Fabularnych im. O. Dowżenki na produkcję historycznego pełnometrażowego dwuczęściowego kolorowego filmu fabularnego „Bratstwo” — 163 079 hrywien. Razem: 196 323 hrywny. Zakup literatury w języku ukraińskim dla bibliotek publicznych Ukrainy: — Państwowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci na zakup literatury w języku ukraińskim dla bibliotek dziecięcych Ukrainy — 700 tys. hrywien; — Narodowej Bibliotece Parlamentarnej Ukrainy na zakup literatury w języku ukraińskim dla bibliotek publicznych Ukrainy — 1 mln 300 tys. hrywien. Razem: 2 mln hrywien. Rok 2004 Działania kulturalno-artystyczne: — Projekt kulturalno-artystyczny „Mytci Ukrainy — Tarasowi Szewczenku” — 450 tys. hrywien. — Działania jubileuszowe z okazji 75. rocznicy urodzin Dmytra Pawłyczki — 44 tys. hrywien. — „Biennale sztuk aktualnych Ukrainy-2004 w dziedzinie teatru, sztuki filmowej i literatury” w ramach działań na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego — 283 968 hrywien. — Międzynarodowy festiwal folkloru ukraińskiego „Berehynia” — 50 tys. hrywien. — Święto literacko-artystyczne „Dni literatury pięknej” — 30 tys. hrywien. — Ogólnoukraiński festiwal twórczości pieśniarskiej im. M. Maszkina — 488 hrywien. — Gala-koncert Ogólnoukraińskiego festiwalu „Błahosławliaje druziw Rajisa Kyryczenko” — 50 tys. hrywien. — Międzynarodowy projekt humanitarno-kulturologiczny „Ukraińskie dzieci świata” Międzynarodowego forum twórczości dzieci ukraińskiej diaspory, poświęconego 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki — 300 tys. hrywien. — Ogólnoukraiński festiwal twórczości kozackiej „Kozackomu rodu nema perewodu” — 250 tys. hrywien. — IV międzyregionalne forum kulturalno-artystyczne „Spiwucza triera” — 180 tys. hrywien. — Ogólnoukraiński tydzień książki dziecięcej i młodzieżowej 2004 roku w Narodowej Bibliotece Ukrainy dla Dzieci — 1 734 hrywny. — Ogólnoukraiński festiwal współczesnej piosenki ukraińskiej „Dwa kołory” (pamięci O. Biłasza) — 246 400 hrywien. — Uroczysty wieczór i koncert świąteczny, poświęcone Dniu Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie — 12 tys. hrywien. Razem: 1 898 590 hrywien. Produkcja filmów i produktów audiowizualnych: — Narodowej Studiu Filmów Fabularnych im. O. Dowżenki na produkcję historycznego pełnometrażowego dwuczęściowego kolorowego filmu fabularnego „Bratstwo” — 1 487 400 hrywien. Razem: 1 487 400 hrywien. Zakup literatury w języku ukraińskim dla bibliotek publicznych Ukrainy: — Narodowej Bibliotece Parlamentarnej Ukrainy na zakup literatury w języku ukraińskim dla bibliotek publicznych Ukrainy — 2 mln hrywien. Razem: 2 mln hrywien. Rok 2005 Działania kulturalno-artystyczne: — Ogólnoukraiński festiwal-konkurs teatrów amatorskich „Rampa drużby” — 30 tys. hrywien. — Ogólnoukraiński festiwal-konkurs teatrów amatorskich „Teatralna osiń” — 7 500 hrywien. — Międzynarodowe święto literacko-artystyczne „Lesyni dżereła” — 100 tys. hrywien. — Święto literacko-artystyczne z okazji Dnia Kozactwa Ukraińskiego „Nad Ukrainoju lunaje spiw ta słowo mowoju sołowjinoju” — 29 006 hrywien. — Święto literacko-artystyczne „Dni literatury pięknej” — 29 900 hrywien. — Ogólnoukraiński festiwal współczesnej piosenki ukraińskiej „Dwa kołory” im. O. Biłasza — 111 750 hrywien. — Wieczór jubileuszowy laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki poety Borysa Olijnyka z okazji 70. rocznicy urodzin — 140 019 hrywien. Razem: 448 175 hrywien. Dodatek 1 Rok 2003. Produkcja serialu „Logos” — 620 358 hrywien. Produkcja filmów animowanych: „Łys Mykyta” — 728 076 hrywien. „Taras Bulba” — 728 074 hrywny. „Jak mriju” — 743 850 hrywien. Wydawanie literatury ukraińskiej: Gry i zabawy dla dzieci — 65 tys. hrywien. Ukraiński ciekawy alfabet — 30 tys. hrywien. Wyruczałoczka — 50 tys. hrywien. O zabezpieczeniu finansowym działań Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego w latach 2003—2004. Opis kozackiej Ukrainy — 60 tys. hrywien. Ukraińskie bajki ludowe — 125 020 hrywien. Tajemnice indoaryjskie — 70 tys. hrywien. Kobziarz — 125 tys. hrywien. Słownik wyjaśniający języka ukraińskiego — 120 tys. hrywien. Ukraina w słowach — 150 tys. hrywien. N. Szyło. Słownik rosyjsko-ukraiński leksyki terminologicznej — 35 849 hrywien. Czasopismo „Osnowa” — 36 tys. hrywien. Duchowa wielkość Ukrainy — 52 182 hrywny. Dodatek nr 2 Od 2003 roku na żądanie Komisji do spraw Kultury i Duchowości Rady Najwyższej Ukrainy jedyna pozycja wydatków budżetowych na rozwój języka ukraińskiego została przekazana z obszaru Ministerstwa Oświaty do sfery działalności Ministerstwa Kultury. Jednak i w tym przypadku brak jasnej i systemowej pracy organizacyjnej, nieodpowiedzialny stosunek upoważnionych urzędników Ministerstwa Kultury do wykonywania swoich bezpośrednich obowiązków, do zadań postawionych przed Ministerstwem, nie pozwoliły w pełnym zakresie i w należyty sposób zrealizować przedsięwzięć. 1. Kontynuacja prac nad produkcją wieloodcinkowego filmu publicystyczno-artystycznego z serii „Logos” — 1 471 518 hrywien. 2. Produkcja płyt kompaktowych „Kobziarz” z ilustracjami i pieśniami do słów T. Szewczenki (nakład 10 000) — 120 tys. hrywien. 3. Przeprowadzenie święta języka ukraińskiego — 80 tys. hrywien. 4. Przeprowadzenie Ogólnoukraińskiego festiwalu „Kozacki rodowód” (m. Konotop, obwód sumski) — 50 tys. hrywien. 5. Wydanie serii albumów muzycznych, płyt kompaktowych, kaset „Ukraińska kolekcja. Muzyka etniczna Ukrainy” — 802 432 hrywny. 6. Wydanie literatury w języku ukraińskim: — Mity starożytnej Grecji — 91 880 hrywien. — Homer. Iliada — 77 470 hrywien. — Homer. Odyseja — 74 200 hrywien. — Byliny ukraińskie — 140 tys. hrywien. — J. Biłousow. Sławne imiona Ukrainy. Ks. 2 — 52 500 hrywien. — Powieść minionych lat — 90 tys. hrywien. — Katalogowany album „Portret ukraiński” — 253 tys. hrywien. — L. Człenowa. Ołeksandr Muraszko — 135 tys. hrywien. — wydanie książki „Serhij Switosławski” — 62 tys. hrywien. 7. Produkcja telewizyjnego artystycznego czteroodcinkowego historycznego, złożonego inscenizacyjnie, muzycznego filmu kolorowego w języku ukraińskim „Maestro Berezowski” — 1 mln 341 tys. hrywien. 8. Stworzenie i wydanie serii muzycznej „Ukraińska kolekcja. Muzyka etniczna Ukrainy” (kompakt z 3 płyt CD) — 500 tys. hrywien. 9. Stworzenie i produkcja serii „Perły kultury ukraińskiej” (kompakt z 4 płyt CD) — 163 200 hrywien. 10. Seria kulturalno-artystyczna „Tradycje, zwyczaje i życie codzienne narodu ukraińskiego” (kompakt z 5 płyt CD) — 677 200 hrywien. 11. Produkcja serialu telewizyjnego „Logos” (kontynuacja) — 348 482 hrywny. 12. Wydanie literatury w języku ukraińskim: — I. Dracz. Z zeszytu poetyckiego. Poezje — 12 680 hrywien. — O. Ponomariw. Słownik mitologii starogreckiej — 42 232 hrywny. — Wielki słownik wyjaśniający języka ukraińskiego — 319 527 hrywien. — M. Łukasz. Wybrane przekłady klasyki światowej — 69 212 hrywien. — P. Fedotiuk. Etiudy o języku — 11 608 hrywien. — M. Tkacz. Spuścizna prozatorska D. Moroza — 15 545 hrywien. — W. Hrabowski. Wyspa Miłosierdzia. Poezje — 9 795 hrywien. — M. Sytnyk. Od serca. Poezje — 4 960 hrywien. — P. Szulha. Poezje — 7 220 hrywien. — W. Starun. Kaligule. Poezja — 7 220 hrywien. — J. Biłousow. Pióro Tarasa — 88 637 hrywien. — J. Biłousow. Bajki i legendy Krymu — 102 400 hrywien. — „Jajko-rajce” — 132 500 hrywien. — „Wianek” — 63 250 hrywien. — „Alfabet ukraiński” — 175 800 hrywien. — Album artystyczny „Sztuka ukraińska XIX—XX w.” — 219 tys. hrywien. — Album artystyczny „Ikonografia ukraińska” — 215 tys. hrywien. — Album artystyczny „Awangarda ukraińska” — 216 tys. hrywien. Po otrzymaniu środków Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, zgodnie z wymogami obowiązującego ustawodawstwa oraz przepisami, które zostały zatwierdzone przez Zarząd Towarzystwa i regulowały działalność Towarzystwa w części dotyczącej wykorzystania środków budżetowych, przeprowadziło niezbędne procedury przetargowe, na podstawie których zostały zawarte umowy z wykonawcami. Zaznaczamy, że żaden kontrakt bez przeprowadzonej procedury przetargowej nie został zawarty. Dodatek 3 Kompleksowe środki na rzecz wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego (plan finansowania i faktyczna realizacja środków) 2001 2002 2003 2004 2005 na 16.11 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 2 3 1 MinOświaty 25 2,475 9,9 25 0,09 0,36 — — — — — — — — — 2 MinKultury — — — — — — 25,705 3,756 14,6 21,161 5,386 25 30 0,448 1,5 3 „Proświta” — — — — — — 4,295 4,195 98 8,838 7,935 90 — — — 4 Ogółem według programu 25 2,475 9,9 25 0,09 0,36 30 7,951 26,5 30 13,321 44 30 0,448 1,5

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

KTO, JAK NIE MY?

9 listopada z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Sali Koncertowej Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy odbył się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Barwne widowisko mało przypominało tradycyjne wieczory. Reżyser Serhij Archypczuk i organizatorzy stworzyli wspaniałe święto: oryginalna oprawa sceniczna, gra świateł, różnorodność programu — bez patetycznych i przydługich przemówień: zdawano relację z wykonanej pracy, z wyników osiągniętych dzięki systematycznej działalności. Wieczór prowadził Wasyl Iłaszczuk. Prolog święta był polifoniczny: demonstrowano fragment proświtańskiego filmu „Słowo, znak, pismo”, w którym broniono idei ewolucji słowa, brzmiała muzyka etniczna i klasyczna, rozbrzmiewał śpiew, kwitły tańce: Marta Szpak śpiewała „Doliną kozak idzie” T. Szewczenki, Swiatosław Syłenko wykonał „O słowo ojczyste” O. Ołesia, „Kijowska Kamerata” — „Symfonię nieznanego autora XVIII w.”, „Wesnianka” — kompozycję „Ziemio, przebudź się!”, zespół tańca „Pokuttia” — kompozycję „Poważni goście”. Przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Pawło Mowczan w swoim wystąpieniu optymistycznie twierdził: my, Ukraińcy, — wieczni gospodarze swojej ziemi, więc musimy rozwiązać swoje problemy sami. Mówiono w szczególności o potrzebie zagwarantowania przez państwo wszechstronnego wsparcia języka ukraińskiego, stworzenia warunków dla jego rozwoju. Pierwszy zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Iwan Wasiunyk odczytał pozdrowienia Głowy państwa z okazji Dnia piśmiennictwa, a także wręczył Pawłowi Mowczanowi Order księcia Jarosława Mądrego IV stopnia, którym został odznaczony z okazji Dnia niepodległości Ukrainy. W imieniu metropolity Filareta do obecnych zwrócił się ihumen Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Jewstratij. Kościół zawsze szanował Kronikarza Nestora, a to, że w języku ukraińskim wreszcie wydano wszystkie księgi liturgiczne, sprzyja utwierdzeniu języka ojczystego. Rozbrzmiało „Kazanie na górze” i „Błogosław, duszo moja, Pana” w wykonaniu chóru kameralnego „Kijów”. Brzmiała w sali symfonia nr 3 Ihora Szamo w wykonaniu „Kijowskiej Kameraty”, „Sopiłka” — Marty Szpak, „Jechał kozak przez miasto”, „Wziąłbym ja bandurę”, „Sąsiadka” — ludowego męskiego kwartetu wokalnego „Hetman”, ukraińską pieśń ludową wykonał Swiatosław Syłenko, rozbrzmiewał śpiew iwanofrankiwskiego zespołu folklorystycznego „Studenka”, folk-rockowego zespołu „Karpatiany” i innych. Zachwycały salę programy taneczne wykonawców, w szczególności „Werchowynka” zespołu tańca „Pokuttia”. Te zapomniane i znane motywy — perełki, zebrane ze wszystkich zakątków Ukrainy, — rozpalały ogień ukraińskiego ducha. A energią ojczystego słowa napełniała obecnych poezja Tarasa Szewczenki: aktor Narodowego Teatru im. Iwana Franki Taras Żyrko odtworzył „Gamalię” oraz fragment z „Izajasza. Rozdział 35”. Własne wiersze „Napominanie”, „Perebendia”, „Z aniołem na ramieniu” przeczytał dyrektor dziecięcego wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, poeta Iwan Małkowycz. „Zamiast narzekać na ciemność, lepiej...”. Swiatosław Syłenko wykonuje „O słowo ojczyste”. Iwan Wasiunyk wręcza Order księcia Jarosława Mądrego Pawłowi Mowczanowi. Marta Szpak. Śpiewa kwartet „Hetman”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

REGULAMIN OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO FESTIWALU-KONKURSU DZIECI I MŁODZIEŻY „SZEWCZENKO W MOIM SERCU”

Tańczą „Karpaty” „lepiej zapalić swoją świecę” — wspomniał myśl chińskiego filozofa. Jedną z takich świeczek stał się zaprezentowany podczas wieczoru przez Wołodymyra Kmetyka projekt pilotażowy 26-odcinkowego serialu animowanego „Lis Mykyta”. Obecni mieli okazję nacieszyć się fragmentem filmu animowanego. Wieczór zakończył piosenkami „Oj, na hori dwa dubky” oraz „Ne spy, moja ridna zemla” lider zespołu „Mandry” Foma. Oddać hołd ojczystemu językowi zebrali się przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, duchowieństwa, znani mistrzowie sceny, wojskowi, obecni byli wiceminister kultury Olha Szokało-Bench oraz przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Wasyl Szewczenko. I mimo wszystko, patrząc na przepełnioną salę — a to osiemset uczestników święta zorganizowanego przez „Proświtę” — marzyło się o ogólnoukraińskim święcie szczebla państwowego — w Pałacu „Ukraina” z bezpośrednią transmisją przez główne kanały Ukrainy. Bo pojawia się pytanie: gdyby „Proświta” nie zajęła się świętowaniem, czy my, UKRAIŃCY NA UKRAINIE, zareagowalibyśmy na DZIEŃ UKRAIŃSKIEGO PIŚMIENNICTWA I JĘZYKA, czy wszystko ograniczyłoby się do powitania Prezydenta?.. Olha SKRYPKINA Zdjęcie Iwana PYŁYPENKI z Ogólnoukraiński festiwal-konkurs dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu”, założony przez organizację charytatywną „Fundusz Szewczenkowski — XXI wiek” oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Ministerstwa Ukrainy ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu, Narodowych Związków Twórczych, organizacji charytatywnej „Międzynarodowy Instytut Teatru” (Centrum Ukraińskie). Cel festiwalu-konkursu: przyswojenie przez młode pokolenie spuścizny pisarskiej i artystycznej T. H. Szewczenki; rozwój dziecięcej i młodzieżowej biegłości artystycznej i wykonawczej; zaangażowanie dzieci i młodzieży w działania skierowane na uczczenie pamięci T. H. Szewczenki. Finałowa tura konkursów festiwalu „Szewczenko w moim sercu” odbędzie się podczas wiosennych ferii szkolnych, pod koniec marca 2006 roku w Kijowie. W festiwalu-konkursie biorą udział uczniowie liceów i szkół Ukrainy, słuchacze szkół artystycznych, studenci szkół zawodowych, kulturalno-artystycznych, artystycznych i humanistycznych wyższych uczelni Ukrainy, innych krajów świata, przedstawiciele ukraińskiej diaspory. Kolejność występów uczestników ustala się poprzez losowanie. Występy konkursowe odbywają się publicznie. Ograniczenie wiekowe uczestników festiwalu-konkursu — 21 lat. Uczestnicy festiwalu-konkursu dzielą się na dwie grupy wiekowe. Pierwsza: od 8 do 14 lat. Druga: od 15 do 21 lat. Program festiwalu: Konkurs literacki. Ma na celu wyłonienie najlepszego utworu artystycznego w kategoriach „poezja” i „proza” o tematyce szewczenkowskiej, związanej z biografią poety; jego twórczością; miejscami zamieszkania i pobytu; wpływem osobowości i utworów T. H. Szewczenki na jego współczesnych i teraźniejszość; działaniami na rzecz uczczenia pamięci wielkiego Kobziarza. Konkurs artystyczny — na najlepszy rysunek, obraz według utworów Tarasa Szewczenki. Konkurs na najlepszy utwór sztuki dekoracyjno-użytkowej według utworów Tarasa Szewczenki. Konkurs muzyczny — na napisanie tekstu i muzyki piosenki o Szewczence, na napisanie muzyki do poezji T. H. Szewczenki, na wykonanie własnych utworów muzycznych według Szewczenki i o Szewczence. Konkurs recytatorski — na najlepszą artystyczną recytację utworów Tarasa Szewczenki. Konkurs historyków-krajoznawców — na opracowanie tras i przeprowadzenie wycieczek, wypraw po miejscach szewczenkowskich wraz ze złożeniem sprawozdania (objętość tekstu nie większa niż 30 stron z dołączeniem ilustracji fotograficznych, audio i wideo), na najlepszą pracę badawczą, informacyjno-poznawczą (artykuł, rozprawa, reportaż, album, film wideo itp.). Konkurs teatralny — na najlepszy spektakl dziecięcych i młodzieżowych zespołów dramatycznych według utworów lub inscenizacji utworów T. H. Szewczenki lub o T. H. Szewczence. Zgłoszenia do udziału w festiwalu-konkursie, a także utwory i prace należy złożyć do 1 marca 2006 roku. W celu uzyskania informacji należy zwracać się do Komitetu Organizacyjnego festiwalu-konkursu. Koordynatorzy: Kadyrowa Łarysa Mykołajiwna, Dejneko Ołeh Ołeksijowycz pok. 401, bud. 2, ul. Prorizna, Kijów-1, 01001, tel./faks 278-62-30, e-mail: shev-[kontakt ukryty] Komitet Organizacyjny festiwalu-konkursu „Szewczenko w moim sercu”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

ZASŁUŻONY HONOR

ZWYCIĘZCY ŚWIĘTO Przybyło wielu szanownych gości: przedstawiciele Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Krymu, organów władzy, nauczyciele i wychowawcy, poeci, pisarze. Brzmiały powitania konkursu i jego uczestników od Prezydenta naszego państwa Wiktora Juszczenki oraz przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyra Łytwyna. Dyrektor wykonawczy Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Ligi Ukraińskich Mecenasów, znany pisarz i krytyk, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Mychajło Słaboszpycki oraz szanowny gość z Kanady Jewhen Byłucki, członek Rady Dyrektorów Fundacji Oświatowej im. Petra Jacyka, zaznaczyli: tylko szacunek do ojczystego języka, nierozerwalna więź pokoleń — to przesłanki, by zachować państwo jako jedność, przywrócić duchowość oraz pamięć historyczną narodu. Na otwarciu nagrodzono ponad 150 krymskich uczniów i studentów — zwycięzców pierwszego etapu konkursu ze wszystkich regionów półwyspu — oraz 15 najlepszych nauczycieli języka ukraińskiego. Wśród krymskich laureatów było niemało takich, którzy wywalczają zwycięstwo już nie po raz pierwszy. Wszak prestiżowy konkurs miłośników języka ukraińskiego, który trwa od 9 listopada do 22 maja, odbywa się w kilku etapach: szkolnym, rejonowym, miejskim i ogólnoukraińskim. Uczniowie i studenci wykonują zadania językowe, dyktanda i wypracowania, w których demonstrują poziom znajomości ukraińskiego WYDARZENIE z Marija Olijnyk Petro SZCZYRYJ Fotografia Iwana POCHWALENKA WIEŚCI Z OBWODÓW W zeszłym tygodniu, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, redakcja jedynej w naszym obwodzie ukraińskojęzycznej gazety obwodowej „Donecczyna” uhonorowała laureatów nagrody „Pielęgnujmy ojczysty język”. Za znaczący osobisty wkład w umocnienie języka ukraińskiego jako państwowego w obwodzie donieckim nagrody otrzymali m.in.: Nina Iwaniwna Bohdanec, nauczycielka ukraińskiego liceum z Wołnowachy; Lubow Wasyliwna Chimicz, nauczycielka-metodyk Aleksandrowskiej Szkoły Ogólnokształcącej w rejonie marjińskim; Ołeh Mychajłowycz Pszyn, aktor Donieckiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego; Switłana Fedosiwna Czorna, redaktor naczelna ogólnokrajowej gazety „Ukraina kozacka” (m. Donieck); Hryhorij Jakowycz Ripka, zasłużony nauczyciel Ukrainy (Wełyka Nowosiłka); Marija Wasyliwna Olijnyk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Anatolij Iwanowycz Szewczenko, hetman Ukraińskiego Kozactwa Rejestrowego, rektor Instytutu Sztucznej Inteligencji (m. Donieck). Witając laureatów, redaktor naczelny gazety „Donecczyna” Ihor Zoc podkreślił, że ustanawiając wyróżnienie siedem lat temu, dziennikarze pragnęli wesprzeć bojowników o ukraińskość, gdyż sami odczuwali, jak niełatwo być Ukraińcem we własnym kraju, a tym bardziej w obwodzie donieckim. Od tego czasu położenie języka państwowego na Ukrainie nie poprawiło się — każdy kolejny skład administracji kontynuuje politykę wspierania wszystkiego, co rosyjskie, i nacisku na to, co ukraińskie. Nie stało się wyjątkiem także obecne kierownictwo na czele z W. Czuprunem, B. Kołesnikowem i ich podwładnymi, wśród których są nie tylko regionaliści, ale i socjaliści. Wspólnymi siłami miejscowi włodarze postanowili przed wyborami nieco podreperować, a nawet wzmocnić swoje pozycje w obwodowych mediach. Od razu do trzech rosyjskojęzycznych wydawnictw skierowano środki na prenumeratę dla ludności w wysokości prawie 800 tysięcy hrywien. Co ciekawe, dwie z tych gazet są niepaństwowe, a zatem nie miały żadnych podstaw do finansowania budżetowego. Jednak w obwodzie patrzy się na to przez palce — własna ręka to władza… Dlatego nie ma co się dziwić, że o Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka tuba rady obwodowej i Obwodowej Administracji Państwowej nie wspomniała ani słowem. Nie wspominam już o jakichkolwiek oświadczeniach czy działaniach z udziałem kierownictwa obwodu z okazji święta. Trudno pozbyć się wrażenia, że język ukraiński jest rzeczywiście obcy tej władzy. Tymczasem święto, które urządziła redakcja „Donecczyny” wraz z Ukraińskim Kozactwem Rejestrowym, zapamiętano nie tylko dzięki szczodrości uczestników. Laureatów uhonorowali nie tylko dziennikarze. Marija Olijnyk podarowała edukatorom zbiór utworów Wasyla Stusa, docent Słowiańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Wałerij Romańko — publicystykę swojego kolegi, profesora Wasyla Horbaczuka „Barwy języka ukraińskiego”. Nawiasem mówiąc, sam uniwersytet pedagogiczny również nie pozostał bez uwagi: wdowa po świętej pamięci pisarzu Iwanie Kostyrze przekazała w darze studentom bibliotekę mistrza. A przewodniczący organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Stanisław Żukowski dołączył świeżo wydany w języku ukraińskim informator pisarzy Doniecczyzny. Oto jak przebija drogę do czytelnika donieckie ukraińskie słowo…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

WRAŻENIA Z POETYCKIEGO SŁOWA

7 listopada w Kijowie, w Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego, odbył się IV Ogólnoukraiński konkurs recytatorów klasycznej i współczesnej poezji — ukraińskiej i zagranicznej — ustanowiony przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Międzynarodową Organizację Charytatywną «Międzynarodowy Instytut Teatru» (Centrum Ukraińskie) oraz «Fundusz Szewczenki — XXI wiek». Celem konkursu jest popularyzacja najlepszych utworów poetyckich literatury ukraińskiej i zagranicznej, podnoszenie mistrzostwa wykonawczego i poszerzanie zawodowego zakresu twórców oraz młodzieży twórczej, odrodzenie gatunku «czytania artystycznego», tworzenie przekładów na język ukraiński utworów poetyckich różnych krajów świata. W konkursie wzięli udział studenci wyższych szkół artystycznych i humanistycznych oraz uczniowie szkół teatralnych Ukrainy. Geografia konkursu była szeroka: Doniecka, Lwowa, Ługańska, Chmielnickiego, Tarnopola, Mikołajowa, Kijowa, Równego. W konkursie pracowało jury, którego przewodniczącą była artystka ludowa Ukrainy Larysa Kadyrowa, a zastępczynią przewodniczącej — kandydatka nauk filologicznych, docent Narodowego Uniwersytetu «Akademia Kijowsko-Mohylańska» Larysa Masenko. Członków jury zachwyciło profesjonalne przygotowanie konkursowiczów, wyczucie poetyckiego słowa, przekazywanie emocjonalnej myśli w poezji, starannie dobrany repertuar. Brzmiała poezja Tarasa Szewczenki, R. Burnsa, Liny Kostenko, A. Mickiewicza, P.-J. de Béranger, Lesi Ukrainki, Ołeksandra Oleska, J. W. Goethego, O. Teligi, W. Szekspira, F. Petrarki, P. Movczana, B. Olijnyka… Pierwszą nagrodę otrzymał Taras Kiszczun, student Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki. Drugą nagrodę przyznano Jewhenii Popowej, studentce Mikołajowskiego wyższego college'u kultury; Natalii Osadczuk, studentce Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki; Kateryni Trostiańskiej, studentce Ługańskiego Państwowego Instytutu Kultury i Sztuki. Trzecią nagrodę wręczono Ołenie Wołoszynie, studentce Dniepropetrowskiego obwodowego teatralno-artystycznego kolegium; Ołeksijowi Zaworotnemu, studentowi Równieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego. Nagrody zachęcające: Iryna Mastycka z Doniecka, studentka Narodowej Akademii Muzycznej im. P. Czajkowskiego; Natalia Bendel z Chmielnickiego, studentka Narodowego Uniwersytetu «Akademia Kijowsko-Mohylańska»; Alina Kraweczenko, studentka Państwowej Szkoły-Studia Teatralnej; Jurij Miedianyj, student Tarnopolskiego Instytutu Halickiego; Iwanna Melnyk, studentka Równieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego; Wadym Ławreniuk, student Mikołajowskiego Państwowego wyższego college'u kultury. Larysa KADYROWA, przewodnicząca jury konkursu, ludowa artystka Ukrainy, prezydentka MIT z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

TWÓRCZA WSPÓŁPRACA KOBIET ŁUGAŃSKA I LWOWA

Niedawno w Ługańsku zrealizowano wielki projekt „Ukraina na nowej drodze” z udziałem obwodowego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, Związku Ukrainek Ukrainy, obwodowej organizacji Związku Ukrainek oraz obwodowego oddziału Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki. W ramach projektu w Ługańskiej Ukraińskiej Szkole-Gimnazjum nr 59 (dyrektor — członek Proświty Jurij Pryń) odbyły się „okrągły stół” oraz konferencja prasowa pedagogów i uczniów, w których wzięły udział działaczki Związku Ukrainek z Ługańska i Lwowa. Pięknym prezentem dla szkolnej biblioteki od gości stały się ukraińskie książki. Sekretarz odpowiedzialna obwodowego zjednoczenia „Proświta”, przewodnicząca obwodowego oddziału Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki Dora Tymoszewśka przeprowadziła konferencję „Pedagogika dobra i prawdy”, w której wzięli udział nauczyciele szkół Ługańska i obwodu, a także Lwowa. Członkini Proświty Nina Hryhorenko (kierowniczka studia „Natchnienie”) zaprosiła działaczki Związku Ukrainek na otwarte zajęcia na temat: „Pielęgnowanie języka ukraińskiego na Ługańszczyźnie poprzez słowo artystyczne”, podczas których odbył się również występ pisarki z Krasnodonu Antoniny Łystopad. Zastępczyni przewodniczącej Związku Ukrainek Ukrainy Rostysława Fedak na wydziale filologii ukraińskiej Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki (dziekan — członkini Proświty Tetiana Pinczuk) wygłosiła wykład na temat „Organizacje kobiece Ukrainy, ich rola w budowaniu Państwa”. Przygotowała ona również wystawy materiałów archiwalnych „Strony historii ukraińskiego ruchu kobiecego (1884—2005)”, wydawnictw poświęconych historii ruchu kobiecego, prac konkursowych Międzynarodowego konkursu dziecięcego „Mój rodzinny kraj” oraz prac artystycznych działaczek Związku Ukrainek ze Lwowa. Zrozumienie i zadowolenie ze spotkań kobiet Ługańska i Lwowa były odczuwalne podczas podsumowania przeprowadzonych działań, a także planowania wspólnych przedsięwzięć na przyszłość. Biuro prasowe Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” MARATON JĘZYKOWY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

KSIĄŻKAMI «PROŚWIATY» NAGRODZONO NAJLEPSZYCH

Na Krymie rozpoczął się szósty Międzynarodowy Konkurs Znawców Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Podczas wręczania nagrody im. Ołeksy Hirnyka 10 marca 2005 r. za rok 2004, w Kijowskim Domu Nauczyciela, wśród nagrodzonych był także Wasyl Łatański, nauczyciel-polonista, pisarz, który mieszka we wsi Prudy w sowieckim rejonie ARK. W swoim wystąpieniu poskarżył się na słabe zaopatrzenie krymskich szkół w ukraińskie książki i podręczniki, a także zaproponował, by otwarcie kolejnego konkursu odbyło się właśnie na Krymie. Jego propozycja została poparta przez kierownictwo Ligi Ukraińskich Mecenasów. Tego samego dnia z Centrum Wydawniczego «Proświta» na adres pana W. Łatańskiego wysłano bibliotekę książek proświtiańskich. Przy tej okazji chcę zaznaczyć, że Centrum Wydawnicze «Proświta» co roku aktywnie uczestniczy we wspieraniu konkursu swoimi książkami. W ciągu minionych lat Lidze Ukraińskich Mecenasów przekazano do wyróżnienia uczestników i zwycięzców konkursu 5836 egzemplarzy książek Centrum Wydawniczego «Proświta», wydanych w ramach realizacji państwowego programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki. W tym roku, aby otworzyć i przeprowadzić konkurs na Krymie, a także uzupełnić krymskie biblioteki, przekazaliśmy 3424 egzemplarze książek. Cieszy nas, że najlepsi znawcy ojczystego słowa są nagradzani książkami «Proświty», które mają głęboką treść intelektualną, pięknie i solidnie wydane poligraficznie, i że przysłużą się pogłębianiu wiedzy miłośników języka ukraińskiego oraz przyszłych patriotów Ukrainy. Wasyl KLICZAK, dyrektor Centrum Wydawniczego «Proświta»

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

W Dniu Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego po raz pierwszy w Ukraińskiej Szkole-Gimnazjum w Symferopolu uroczyście otwarto VI Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, którego organizatorami są Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Fundacja Edukacyjna Petra Jacyka (Toronto, Kanada).

języka oraz praktycznego posługiwania się nim. Z każdym rokiem chętnych do wzięcia udziału w zmaganiach językowych przybywa. Jeśli pięć lat temu brało w nich udział około 12 tysięcy znawców języka ojczystego, to obecnie grupa uczestników z różnych regionów Ukrainy i zagranicznych diaspor ukraińskich osiągnęła pułap sześciu milionów. Laureaci otrzymali dyplomy, pamiątkowe upominki oraz nagrody pieniężne w wysokości do jednego tysiąca hrywien. Deklarują oni: znać ukraiński staje się coraz bardziej prestiżowe, a zarobić pieniądze własnym rozumem i wiedzą — przyjemnie i radośnie. Okazało się: także na Krymie, z jego specyficzną sytuacją językową, można z powodzeniem, dobrowolnie i z duszą szerzyć autorytet oraz zasięg używania języka ukraińskiego. Radosna, ciepła atmosfera pomagała zwyciężać, wiele serdecznych słów wypowiedziano na cześć Petra Jacyka, który wcielił w życie ideę prestiżowego i licznego konkursu językowego o światowym rezonansie, zdobywającego coraz więcej zwolenników na całym świecie. Nagrodę „Zaufanie Społeczne” otrzymała dyrektor symferopolskiej ukraińskiej szkoły-gimnazjum Natalia Rudenko oraz inicjatorzy znaczącego wydarzenia — przeprowadzenia startu szóstego maratonu językowego na Krymie — redaktor naczelny gazety „Krymska Switłycia” Wiktor Kaczula, szef-redaktor gazety „Dżerełce” poeta Danyło Kononenko, a także krymski pedagog i pisarz Wasyl Łatanski. Tego dnia krymskim uczniom przekazano tysiące ukraińskojęzycznych książek, zebranych przez Ligę Ukraińskich Mecenasów przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy oraz Ukraińskiego Radia. Wiele książek ze swoich bibliotek podarowali pisarze, niemało wydawnictw bezpłatnie przekazały krajowe wydawnictwa, a 10 ton (!) unikalnych książek przybyło zza morza od wydawnictwa Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich przy Uniwersytecie Alberty, który mieści się w Toronto. Wiktor CHOMENKO, Krym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Trzeba jej tylko pomóc szybciej skonać. A dlaczego Pan nie wierzy w zakaz ideologii komunistycznej? — Może Pan nieco wyolbrzymia rolę współczesnej partii komunistycznej? Nawet demonizuje... — Nie, jeśli coś demonizuję, to ich ideologię. Te wszystkie pomniki Lenina, Kosiora, Szczorsa... Czy to Pana, delikatnie mówiąc, nie niepokoi? Przeżyliśmy trzy sztuczne wielkie głody. Ich organizatorzy wyznawali ideologię komunistyczną. Zatarli z powierzchni ziemi miliony naszych ludzi, a my za to dbamy o ich pomniki! Czyż to nie absurd? Pomnik Lenina na Ukrainie to to samo, co pomnik Hitlera w Jerozolimie! W konstytucji sąsiedniej Polski zapisano zakaz ideologii faszyzmu i komunizmu. Dlaczego u Polaków to — W pierwszej kolejności jednoczy pokrewieństwo ideologiczne. A rozdzielają wyolbrzymione ambicje poszczególnych liderów. Jeśli nazywacie siebie organizacją nacjonalistyczną, to odpowiednio powinniście też działać... — Ma Pan na myśli UNSO? — Nie mam na myśli nikogo konkretnego. Tym bardziej, że mimo wszystko z organizacjami nacjonalistycznymi zawsze prowadzimy dialog, wspólne akcje... — Czy występował Pan z inicjatywą przed wyborami parlamentarnymi, aby zjednoczyć organizacje nacjonalistyczne w jeden blok, na analogię do Frontu Narodowego z 1998 roku? — Po pierwsze, chciałbym zaznaczyć, że wtedy organizacje nacjonalistyczne nie były zjednoczone. Zdobyły niewystarczającą liczbę głosów, aby

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

CZYŻ MIŁOŚĆ DO MATKI MOŻE BYĆ RADYKALNA?

— Niedawno złożył Pan do rozpatrzenia projekt ustawy „O zakazie ideologii komunistycznej na Ukrainie”... — Od czasu swojego założenia w październiku 1991 roku Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda” było antykomunistyczne. Partia powstała na ideologicznych podstawach ukraińskiego nacjonalizmu. Konsekwentnie, przez wiele lat, ja oraz moi towarzysze bronimy zasad zakazu ideologii komunistycznej na Ukrainie. Jesteśmy przekonani, że jest ona ludobójcza, antyukraińska i doprowadziła do śmierci około dwudziestu milionów naszych rodaków. Ukraińcy byli zabijani, rozstrzeliwani, zamarzani głodem tylko z jednego powodu: należeli do ukraińskiego narodu. Moją mamę w wieku pięciu lat wraz z całą rodziną wywieziono na Syberię. I tylko za to, że jej ojciec był greckokatolickim księdzem i nie chciał przejść na moskiewskie prawosławie. Jeszcze jeden mój dziadek, również ksiądz, mając 34 lata, został żywcem zamurowany w więzieniu. Brata mojej babci, lekarza UPA, zabili enkawudziści... To nie jest jakaś unikalna historia rodziny Ołeha Tiahnyboka. Takie historie może opowiedzieć bardzo wielu Ukraińców z zachodnich obwodów. A ci, którzy mieszkają na Wschodzie, mogą świadczyć o grozie Hołodomoru. Wszystko to działo się pod czerwonymi komunistycznymi sztandarami. My dawno przygotowywaliśmy ten projekt ustawy i szukaliśmy odpowiednich analogii w światowym ustawodawstwie. Wcześniej moi koledzy również podejmowali takie próby. Ale dwa-trzy zdania, w których stwierdzano fakt zakazu, są mało efektywne. Nasz projekt odpowiada wszystkim normom ukraińskiego ustawodawstwa. To prawie jak praca naukowa. — Skład obecnego parlamentu społeczeństwo całkiem słusznie uważa za reakcyjny... Dlaczego więc złożył Pan ten projekt ustawy właśnie teraz? Jaka jest logika? Populizm, czy macie rzeczywiście realne nadzieje, że go zatwierdzą? — Przez pewną bezkręgowość obecnej władzy powstały wszelkie warunki dla rozkwitu lewicowego ekstremizmu na Ukrainie. U komunistów zaczął się swoisty renesans. Odpowiednio trzeba było reagować natychmiast i konstruktywnie. A co do nadziei... Są one realne. Przed wyborami wiele sił politycznych będzie deklarować swoją antykomunistyczną orientację. Więc z jaką twarzą będą głosować przeciwko tej ustawie? Dlatego będę starał się wprowadzić go do porządku dziennego tej sesji. I są podstawy, by mieć nadzieję, że potrzebne do zatwierdzenia 226 głosów deputowanych będziemy mieli. — Nie przewiduje Pan, że po prawnym zakazie ideologia komunistyczna nabierze większego rozpędu? — Nie. Ideologia komunistyczna jako światopogląd obumiera. stało się rzeczywistością, a my nawet nie wierzymy w możliwość? — Może dlatego, że mamy zbyt wielu socjalistów, którzy kryją się za demokracją. A w rzeczywistości to ta sama czerwona mimikra... Jak Pan ich zakaże? — Słusznie. Mam ich tak samo na myśli i nie ukrywam tego. Dziwię się tylko, że socjaliści to wielcy sojusznicy pomarańczowych juszczenkowców i że oddano im jedną trzecią w rządzie. W istocie są oni czerwoni. Niech będą różowi... Wyznają tę samą ideologię, co komuniści. — Dobrze, jeszcze wrócimy do tego pytania... Ale przede wszystkim wyjaśnijcie takie: co was łączy, a co dzieli z innymi organizacjami nacjonalistycznymi? dostać się do parlamentu. Co więcej, kiedy wyraziliśmy wtedy nasze pragnienie pójścia na wybory jednym blokiem, odmówiono nam. Widocznie uważano, że ukraińscy nacjonaliści powinni być mniej radykalni... Obawiam się, że dzisiaj może być podobna sytuacja. Na przykład w kwietniu ubiegłego roku podpisaliśmy wspólne porozumienie z Kongresem Ukraińskich Nacjonalistów oraz obiema organizacjami społecznymi OUN. To był dobry pomysł: dwie partie i dwie organizacje społeczne. Blok czterech. Po raz pierwszy do stołu negocjacyjnego zasiedli melnykowcy i banderowcy. Wspólnie przyjęliśmy wtedy oświadczenie o poparciu prezydenta Juszczenki w wyborach, pomimo tego, że nie wyznaje on ideologii nacjonalistycznej. Ale potem KUN odmówił kontynuowania naszej współpracy. I wiem dlaczego. Było to związane z tą skandaliczną historią, którą rozdmuchały kuźmowskie środki masowego przekazu po moim wystąpieniu na górze Jaworyna. Potępiło mnie wtedy od razu pięciu ludzi: Brodski, Feldman, Rabinowicz, Pinczuk, Iwczenko. Dlatego nie rozumiem naszych nacjonalistów... Czy jakąś konkurencję odczuwają... Ale oni od razu odcięli się ode mnie, komentując, że robię niewłaściwe kroki... — Ołehu Jarosławowyczu, po Pana wystąpieniu na górze Jaworyna zarzucono Panu antysemityzm... — Nawet nie antysemityzm. Zarzucono mi, że dokonałem prowokacji. Ale już udowodniono na drodze sądowej, że przeciwko mnie została dokonana prowokacja. Moje wystąpienie, zniekształcone i sfałszowane, pokazano wtedy we wszystkich prorządowych kanałach. Podałem do sądu prokuraturę obwodu iwanofrankiwskiego, która, moim zdaniem, wszczęła przeciwko mnie nielegalne postępowanie karne. Sąd udowodnił, że na prokuraturę wywierano nacisk i że było to polityczne zamówienie. Moje autentyczne wystąpienie przeszło cały szereg ekspertyz. W tym ekspertyzę Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Ekspertyz Sądowych. Wniosek był jednoznaczny: nie naruszyłem żadnej z norm ukraińskiego ustawodawstwa. Antysemityzm, który mi „szyto”, również nie został stwierdzony. A to, że w wystąpieniu posługiwałem się słowami „żydzi” i „moskale”, to, wybaczcie, wychowałem się na utworach Szewczenki, Franki, Neczuja-Łewyckiego... I starannie studiowałem słownik Borysa Hrinczenki, który jest zalecany przez ukraińskich filologów. Wszystkie te słowa są oficjalnie dozwolone. Nikt mnie nie przeprosił za to szczucie. Na górze Jaworyna występowałem w obecności trzech tysięcy osób, które reprezentowały głównie organizacje nacjonalistyczne. W szczególności był tam też Petro Juszczenko. Po moim wystąpieniu to właśnie on pogratulował mi jako pierwszy. Mocno uścisnął dłoń i prawił masę komplementów jako mówcy. Wtedy nikt nie interpretował, że zaszkodziłem Juszczence. Wręcz przeciwnie — do samego wieczora prawiono mi komplementy. A po tym, jak wszystko to zostało zniekształcone na kanale telewizyjnym „Inter”, ludzie, którzy jeszcze wczoraj byli mi przychylni, zaczęli się odwracać i udzielać komentarzy, że Tiahnybok to prowokator... I to przy tym, że przez 15 lat występowałem na setkach, tysiącach wieców z tymi słowami. Nie używałem innej terminologii. Zawsze mówiłem, że moskale to okupanci, a 97% kadry kierowniczej NKWD należało do żydów. Wszyscy o tym wiedzieli... — Ależ Pan, jako doświadczony polityk, powinien wiedzieć o pewnych konsekwencjach w ekstremalnych warunkach, o pewnych śliskich tematach, których należy unikać w okresie zaostrzonej walki, kiedy jedna iskra wystarczy... — Posłuchajcie, mówicie o śliskim temacie? A czy nie jest śliskim tematem, kiedy enkawudziści zabijali naszych ludzi i gwałcili nasze kobiety? Podnieśmy dokumenty archiwalne z 1937 roku... Nie są utajnione... Ja ich nie wymyśliłem. To są obiektywne rzeczy... To dlaczego my, Ukraińcy, których przodków zniszczono 20 milionów, boimy się nawet słowo wypowiedzieć? — Wybaczcie, w sądzie również posługiwaliście się tymi liczbami, „97 procent”? — Oczywiście, wyjaśniałem każde swoje słowo. Możecie wejść na naszą stronę i nawet posłuchać mojego wystąpienia. Mówiłem o moskalach-okupantach, o żydach, o niemcach... Swoją drogą, według podobnej logiki niemcy też powinni obrażać się na nas. Bo w języku ukraińskim słowo „nimiec” pochodzi od słowa „nimyj” (niemy)... Sąd wygrałem. — Ołehu Jarosławowyczu, sądząc po wszystkim, Pana ideologia poparta jest i słowem, i czynem... To może macie też oddziały bojowe? — Nie ma. Z jednego prostego powodu: jesteśmy praworządnymi obywatelami. Zgodnie z obecnym ukraińskim ustawodawstwem zabronione jest tworzenie struktur wojskowych. Jeśli na oddziały bojowe komunistów, w rodzaju „Przełomu”, władza przymyka oczy... To tylko podkreśla prawdziwość moich słów: obecna władza jest liberalna aż do bezkręgowości. — Kijowską organizację „Swoboda” swego czasu kierował Ołeś Wachnij. Z jego osobą wiążą się pewne skandale... — To był okres 1996—1997 roku... Był więziony. Zarzucano mu, powiedzmy, pewne naruszenia prawa. Ale w rozmowach Wachnij to zaprzecza i uważa, że sprawa została sfałszowana. Teraz wyszedł z miejsc pozbawienia wolności. Rozmawialiśmy... Ale dzisiaj nie jest członkiem naszej partii. — Wiem, że oprócz zakazu partii komunistycznej, macie jeszcze jedną szlachetną sprawę — „Program ochrony Ukraińców”. Tak? — „Program ochrony Ukraińców” to swoista współpraca z ludźmi z całego naszego kraju. Jako lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” przeprowadziłem około 400 spotkań i po prostu pytałem ludzi o ich problemy narodowe. To znaczy, że w ten program nie wchodzą kwestie ekonomiczne i socjalne. To osobny temat, który zazwyczaj jest na ustach wszystkich. Jednak mało kto wspomina o proporcjonalnej reprezentacji Ukraińców w organach władzy i wszyscy jakoś niby wstydzą się inicjować kwestię przywrócenia historycznej sprawiedliwości i przezwyciężenia skutków ludobójstwa narodu ukraińskiego. — Swoją drogą, utrzymujecie stosunki z radykalnymi partiami innych krajów? — Nie podoba mi się to określenie — „radykalnymi”. Nacjonalizm to miłość. Do swojej ziemi, matki... Czyż miłość do matki może być radykalna? Dlatego nie przyjmuję takich określeń... A co do stosunków z innymi organizacjami nacjonalistycznymi... Tak, mamy. W szczególności wspieramy Front Narodowy we Francji. Jego lidera, pana Le Pena, zapraszaliśmy do Kijowa. Ja również wielokrotnie spotykałem się z nim w Paryżu. Przeprowadzaliśmy wspólne akcje. Mamy przyjazne stosunki z austriacką partią „Wolności”, z belgijskimi nacjonalistami, holenderskimi, czeskimi, włoskimi... — Jeśli to nie tajemnica... Za jakie pieniądze istnieje Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”? — Nic takiego, co wykracza poza granice ukraińskiego ustawodawstwa. Składki członkowskie i pewne wpłaty pieniężne ideowych sympatyków... — Macie zapewne na myśli także pana Dymińskiego — generalnego sponsora klubu piłkarskiego „Karpaty”? — Nigdy nie ukrywałem swojej przyjaźni z panem Dymińskim. Łączy nas żarliwa idea ukraińskiego nacjonalizmu, miłość do Karpat i do piłki nożnej... Z liderem partii „Swoboda” rozmawiała Ulana HLIBCZUK. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeh Jarosławowycz Tiahnybok zyskał niejednoznaczną sławę w ukraińskich mass mediach. Chyba nic dziwnego. U lidera z bezkompromisową nacjonalistyczną pozycją zawsze znajdą się i przyjaciele, i wrogowie. Ktoś, wyciągnąwszy się jak struna, będzie mówił o charyzmie, ktoś będzie szukał prowokacji... O tym wszystkim i o innym zapytałam pana TIAHNYBOKA.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mocno i błogosławię w szczęśliwą drogę. Twoja matka. Postój, 25 września 1950 roku. Chwała Ukrainie! Moje drogie dziecko, Motrenko! Jeśli los nie sądził ci w życiu widzieć swojego ojca, to przyjmij od niego kilka słów do ciebie w czwartym tygodniu po twoich narodzinach. Kiedy dorośniesz, będziesz czytać ten list, mnie wtedy już nie będzie na świecie, ale zrozumiesz go i zrozumiesz okoliczności, w których się dzisiaj znajdujemy. Wiedz, przyszłaś na świat w czasie najokrutniejszej walki narodu ukraińskiego przeciwko północnej Moskwie... Już szósty rok w nierównej walce z bolszewikami okupantami, dzień w dzień, kładą swoje głowy za Ideę Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa (USSP) najlepsi synowie naszego narodu, ukraińscy rewolucjoniści i powstańcy... Została ich już tylko garstka, a między nimi — twój ojciec i matka... Ostatnie moje słowa do ciebie — to testament: Dobro narodu — najwyższy rozkaz! Dla niego oddasz swoją siłę, rozum, życie, tak jak ja składam swoją głowę na jego ołtarzu. Jeśli zdradzisz naród ukraiński, to ja już przeklinam cię, a mój duch nie da ci spokoju nigdy! Przyjmij ostatni gorący pocałunek. Z bólem serca zostawiam cię. Żegnaj! Twój ojciec. 25 września 1950 roku. List nadrejonowego przewodnika Waceby Hryhorija „Sułymy”, onże „Warnak”; do 1946 roku „Brodycz”. Motrenka-Hannusia Marijczyn przeżyła, wyszła za mąż, wychowała troje dzieci. Mieszka teraz we wsi Jabłonica w rejonie nadwórniańskim. Studiuje historię zmagań powstańczych, poszukuje mogił bohaterów, ustala ich imiona... Ojciec, Hryhorij Waceba, zginął rok po narodzinach córki, w 1951 roku. Pochowany w zbiorowej mogile we wsi Nebyliw. Mogiły matki Motrenka nie może znaleźć do tej pory. ...przeszłość i rozumie je jako swoje praźródła, i on z pełnym prawem mówi sobie: „Ja — Ukraina!” Pawło Mowczan w swoim artykule podkreśla bliskość Wasyla Stusa światowej kulturze, wspomina jego błyskotliwe przekłady Goethego, Rilkego, Bachmanna, Kiplinga, Lorki, Rimbauda, Celana. 24 listopada 1985 roku jako wynik światowego uznania poecie mieli przyznać Nagrodę Nobla — ale właśnie tego nie mógł dopuścić reżim więzienny... Desperacki list Andrieja Sacharowa „Do uczestników madryckiej narady w sprawie sprawdzenia porozumień helsińskich, do głów państw — uczestników aktu helsińskiego” w obronie wielkiego poety staje się dokumentem znaczenia postaci Wasyla Stusa w przestrzeni światowej, które latami próbowali stłumić ideolodzy małorosyjskości. Dlatego skrajnie potrzebujemy takich książek, które będą tłumaczyć nasz głos, otwierając światu wielki, piękny i utalentowany naród. Stronę przygotowała Marija ŁYTWYN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

LISTY W PRZYSZŁOŚĆ

Wspominanie ofiar Hołodomoru jest najbardziej bolesne, ponieważ jest to ofiara niema, bezbronna, bierna. Naród konał pod płotami, nie wiedząc nawet za co... I podnieść się już było niemożliwe. Niszczona była moralność, światopogląd, cały ład naszego życia... Może to taki odruch obronny, ale właśnie w te dni pamięci chce się wspomnieć i inną ofiarę — heroiczną, kiedy śmierć krzesała życie. Kiedy naród po wielkich głodach i represjach podjął walkę, niechby nie w porę i tak beznadziejnie w warunkach tamtego strasznego stulecia, ale czyż walka bywa nie w porę i beznadziejna? Proponujemy Państwu unikalne dokumenty — listy powstańczej rodziny do swojej córki. To listy w przyszłość, gdyż pisane były, kiedy ona jeszcze była niemowlęciem. Już czwartego dnia po narodzinach dziecka Maria („Kalyna”) i Hryhorij („Warnak”) Wacebowie zmuszeni byli oddać ją w obce ręce. A w czwartym tygodniu przyszli pożegnać się na wieki, bo odchodzili na inne tereny. Trwała wojna i życia tam nie było... Dwa listy, świadectwo urodzenia dziecka oraz świadectwo ślubu rodziców — te dokumenty powstańcy przekazali na przechowanie Hafii Romanownie Maniwezuk, która wzięła dziewczynkę. Z czasem oddała je rodzinie „Kalyny” — Babinczukom. Teraz oryginały listów znajdują się w Muzeum Historii Nadwórniańszczyzny w mieście Nadwórna w obwodzie iwanofrankiwskim i wyrażamy wdzięczność pracownicy muzeum Ołeksandrze Ołeksandriwnie Zwarczuk za udostępnione materiały. ...Nietrudno wyobrazić sobie stan już dorosłej kobiety, kiedy po raz pierwszy przeczytała przesłanie swojego taty i mamy. Odczuwa się go samemu, czytając te wersy — tak, jakby to byli twoi rodzice. I robi się wstyd i gorzko — za nieudolne, zbrodnicze miotanie się z państwowym uznaniem, za ordery i tytuły hurtowo i detalicznie na Dzień Niepodległości, za tragifarsę na Pokrowę... I za nieuchronne nekrologi niemal w każdym numerze „Szliachu peremohy”. Bohaterowie odchodzą, nieuhonorowani i nieuznani, a my już któryś raz mijamy to, co najważniejsze... Ukochana córeczko, Motreńko! Kto wie, czy los pozwoli mi widzieć jeszcze Ciebie w życiu. Bo w tak okrutnych dniach, jak żyjemy dzisiaj, to bardzo ciężko. Gdziekolwiek się obrócisz, wszędzie czyha na ciebie wróg. Ukochane Dziecko! Przychodząc do Ciebie w czwartym tygodniu Twojego życia, siedząc na strychu w sianie, przez szczeliny wpadającego światła chcę zostawić Tobie od mamy kilka wersów drobnego rękopisu. Ukochana Motreńko, jeśli podrośniesz i dobrzy ludzie przekażą Tobie tę kartkę, wtedy przeczytaj ją uważnie i zrozum mamine obolałe serce i duszę... Motreńko! W tak ciężkich warunkach, jak Cię nosiłam, a było bardzo ciężko, że i opisać trudno, kiedy będziesz żywa i będziesz czytać historię naszej walki z najokrutniejszym wrogiem narodu ukraińskiego, to w niejednym artykule znajdziesz podobne... Wtedy pomyśl, że i Twoja matka z tobą tak... Ty przyszłaś na świat na wolnej ziemi, gdzie jeszcze do dzisiaj nie było nogi okupanta. Motreńko, Ty tak nagle się pojawiłaś, że nie spodziewaliśmy się jeszcze Ciebie. I Twój tatusiek jeszcze z jednym przyjacielem obsługiwali to, co powinna kobieta... Motreńko! Ukochane dziecko! Jakie okrutne i gorzkie dni dla mnie i wszystkich. Ale dla mnie, kiedy ocknęłam się z ciężkich bólów i zobaczyłam Ciebie, żywą, na chwilę zapomniałam o całym smutku. Jak lekko było na duszy i sercu. Ale nie długo cieszyłam się Tobą, bo w czwartym dniu twoich narodzin ojciec z chłopcami zabrał Ciebie ode mnie, poniósł do wsi na wychowanie. Ukochana córeczko, czy możesz sobie wyobrazić, jak ciężko mi było oddawać Ciebie od siebie w nieznane... Nie było co innego robić: koliba, zimno, mleka nie ma, no jeszcze i partyzantka z dzieckiem. To niemożliwe. Krzyczałam, biłam wszystkich, groziłam zemstą, ale tylko w duszy, bo kiedy pomyślałam, że to krzywda tylko dla mamy, to doprowadziłam nerwy trochę do porządku, pomodliłam się i oddałam Ciebie pod opiekę Najwyższego i obcych ludzi. Ale to jeszcze nie koniec, my sami sobą nie rozporządzamy. W czwartym tygodniu twojego życia musieliśmy iść w nieznane i zmuszeni byliśmy Ciebie zostawić całkowicie, nawet u niezbyt dobrze znanych ludzi. Co będzie z Tobą i nami, tego nie wiem, Córeczko ukochana. Serce z żalu za Tobą się zamyka i nie daje oddechu, kiedy Ty jeszcze taka malutka, że z Tobą trudno iść i nic innego zrobić. Tak że musisz zostawać bez ojca i matki. Jeśli Najwyższy pozwoli doczekać wiosny i będziemy żywi, to ponad wszystko zechcemy zobaczyć swoje dziecko. Wtedy zabierzemy i Ciebie do siebie, albo my do Ciebie przyjedziemy. A kiedy nas nie stanie, drożuchna Córeczko, w walce o wolną Ukrainę, wtedy, jeśli będziesz żyła, pomyśl, że Ty jesteś szczęśliwa, bo zapewne będziesz już wolna w wolnym państwie, do budowy którego twoi rodzice dokładali cegły. Motruńciu! Po mnie zostaje dziadek, babcia i ciotki: Hańka, Oleska, Broneczka, Nadusia. Ale wszyscy oni są na zesłaniu na Syberii (Karagandzie). Dlatego masz takie imię, bo najlepszym moim przyjacielem była osoba, która nazywała się Motria (Demkiw Domna), ją ja nazywałam mamusią. Ukochana córeczko, jeśli będziesz czytać ten chaotyczny list, nie śmiej się ze mnie, bo ja jestem tak rozbita i przybita smutkiem, że naprawdę nie mogę się doprowadzić do porządku. Kiedy będziesz czytać, to zostaw sobie go na później, na pamiątkę od nieszczęśliwej mamy. Jeśli będę żywa, to wszystko będę ciągnąć do ciebie. Całuję Tarasa Szewczenko. Rodzina chłopska. 1843 r. Dokładamy nadludzkich wysiłków, aby zachować swoją egzystencję i kontynuować walkę. Las to nasz ojciec, a noc — matka, ale i one nie dają nam pełnego bezpieczeństwa i trzeba chować się pod ziemię... W takich okolicznościach, jednej sierpniowej nocy, w ciemnym głuchym lesie, przyszłaś ty na świat. Nie było koło ciebie ani lekarskiej pomocy, ani babki-położnej. W prostej partyzanckiej kolibie zjawiłaś się ty na świat, ale pamiętaj, to miejsce — świętość partyzancka, ona nie jest zbezczeszczona okupacyjną nogą. Ty przyszłaś na świat wolną, a nie niewolnicą. Czwartego dnia ja zabrałem ciebie od chorej, szlochającej matki i zaniosłem do wsi do obcych ludzi pod opiekę... Dzisiaj przyszliśmy odwiedzić ciebie, może ostatni raz w życiu, bo my odchodzimy na inne tereny. I tylko Najwyższy wie, czy kiedykolwiek ciebie jeszcze zobaczę... Składam na twoim czole ojcowskie pocałowanie i błogosławię ciebie, niech Najwyższy zachowa ciebie w swojej opiece i pozwoli zaznać życia na Wolności, której my tak pragniemy. torzy. Przed jego wzrokiem wyłania się kolejny szereg różnych okresów historycznych, lecz widzi on wewnętrzną genetyczną więź ze wszystkimi nimi, i dlatego historia narodu wyłania się przed nim jako jednolita nadduchowa istota, przenika on w ducha narodu współczesnego, minionego, dawnego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Tak i ty spłoń

...miejscu gęstnieją obrazy powszechnego cierpienia, jednoczącego nas na gorzkiej ziemi. Lecz gdy męczennikiem jest poeta, to oddzielenie się od świata i przejście jego w świat symboli nie dzieje się tak łatwo. Każde jego dzieło pulsuje jak świeża rana, jego namiętność, jego porywczość, jego dziewiczość żyje w słowie i odzywa się w sercu czytelnika, szukającego nie tyle świętości, co żywego śladu godnego ludzkiego czynu w nieludzkich warunkach, w których „grzech” przyzwoitości uważano za zbrodnię”. To fragment artykułu Jewhena Swerstiuka z książki przekładów poezji Wasyla Stusa „Tak i ty spłoń”, która ukazała się drukiem w Wydawniczym Centrum „Proświta”. Dlaczego właśnie po rosyjsku? Jest ona przesycona energetyką sprzeciwu i przezwyciężania, wolą wolności, tak bardzo potrzebną dzisiaj w przestrzeni byłego sowieckiego obozu. W tym kontekście wagi tego wydania naprawdę trudno przecenić. Redaktor-kompilator Wiktor Hrabowski stworzył całą symfonię bohaterskiej niezłomności. Ogniste wiersze Wasyla Stusa w przekładach Lubow Syroty i Anatolija Tkaczenki uzupełniają graficzne prace Panasa Zalywachy. Korespondują one z przemyślanym, mądrym słowem Jewhena Swerstiuka o filozofii życia towarzysza broni – o zachowaniu i tworzeniu narodu poprzez własną duszę, własną godność i przyzwoitość. Lewko Łukianenko wspomina ostatnie dni Wasyla Stusa, poprzez własne doświadczenie obozowe stara się odtworzyć stan duchowy więźnia, gdy marznie się w karcerze i powoli odchodzą z pamięci krewni i przyjaciele, zanurzasz się coraz głębiej i głębiej: „Wielkie «Ja» wchłania w siebie ducha całego narodu. Wznosi się ponad ojczysty kraj i jednocześnie obejmuje jego ponad 2000-letnią historię i wszystkie jego geograficzne prze-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

przyswojenie jeszcze przed nami. A ja, jako żona, jako świadek, mam obowiązek odpowiedzieć na to pytanie, z którym często zwracają się do mnie w listach i w osobistych rozmowach, zwracają się z bezlitosną natarczywością i nieuchronnością. To, muszę ostrzec, przerażające pytanie. O „przekleństwie Hołodomoru” zaczęto mówić zaraz po tragicznych śmierciach Wołodymyra Maniaka i Lidii Kowalenko. Byłam redaktorką księgi-memoriału „Hołod-33”, Wołodymyr i Lidia byli moimi osobistymi przyjaciółmi. Razem wypłakaliśmy, praktycznie wymodliliśmy tę książkę. Z czasem przedwczesne śmierci Iwana Iljenki, Ołeksy Musijenki… I, właściwie, o Jamesie… Czy rozumiał on, jak śmiertelnie niebezpieczną tematyką się zajmował? Jaki niewyobrażalnie ciężki ciężar próbował ruszyć z miejsca? Czy wreszcie uświadamiał sobie, do czego może doprowadzić jego codzienne, cogodzinne wypalanie się, emocjonalne samospalenie? O przyczynach swojego przyjazdu na Ukrainę James pisał: „W swoich ukraińskojęzycznych publikacjach ostatnich lat starałem się wyjaśnić, jak to się stało, że tak wspaniały naród, z tak bogatymi zasobami, stoczył się jeszcze głębiej w dół, w jamę biedy, długu wobec świata zewnętrznego oraz coraz bardziej zauważalnej niezdolności do adaptacji do tego świata, co w dużej mierze spowodowane jest tym, co utracił”. I dalej, kreśląc obrazy żebractwa, biedy współczesnych Ukraińców, James kontynuuje: „Nie mogę otrząsnąć się z wrażenia, że tę ziemię ogarnęła tragedia biblijnych rozmiarów. Przypomina mi to Księgę Hioba. To wniosek całkowicie pozbawiony naukowej podstawy, ale w emocjonalnym planie nie sposób go uniknąć. Wydaje mi się, że kiedy sam obiekt twoich badań jest w niebezpieczeństwie, musisz przewartościować swoje priorytety. Próbując zrozumieć wyrządzoną szkodę i jej skutki, można stać się czynnikiem, który pomoże zagoić ranę. Kiedy los składowej samego człowieczeństwa — narodu i kultury — leżał na szali, poczułem, że nie mam innego wyboru… Poradzenie sobie z tym ciężkim dziedzictwem może być absolutnym wyzwaniem dla badaczy Ludobójstwa. W końcu jednym z głównych celów wiedzy jest leczenie”. Może się to komuś wydawać dziwne, ale przez ostatnie dziesięć lat pedantyczny, skrupulatny James bardzo mało pracował w archiwach, chociaż, oczywiście, uważnie śledził źródłowe materiały dokumentalne, które pojawiały się w prasie, publikacje o Hołodomorach na Ukrainie zachodnich i ukraińskich uczonych, był stałym uczestnikiem naukowych i politycznych dyskusji na tę problematykę, jednak po tym, jak stanął na czele i zrealizował projekt pracy Komisji Prezydenta i Kongresu USA, wydając Raport amerykańskiego Kongresu i trzytomnik ustnych świadectw, przestał zajmować się czysto naukową faktografią i główną uwagę skierował na czysto konkretne kwestie polityki, gospodarki, kultury. A jego naukowa recepcja Hołodomoru ostatnich lat nabrała wyraźnych cech poszukiwania czysto politycznych przyczyn tego przerażającego zjawiska. Jest na to proste wyjaśnienie. Praktycznie od pierwszych dni niepodległości zaczął wyłaniać się kolosalny i póki co nieprzyswojony przez ukraińską społeczność kontynent wspomnień, badań, dokumentów, utworów artystycznych i dokumentalnych. Zaczęła działać żywa pamięć narodowa. Bibliograficzny tom publikacji o Hołodomorze 1932—1933 lat, wydany przez zagranicznych Ukraińców, w żaden sposób nie pokazuje całościowego obrazu opublikowanego, próbu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von «Jimmy, zapalę świecę!», S. 1

JIMMY, ZAPALĘ ŚWIECĘ!

TEMAT NUMERU Kontynuacja. Pocz. na s. 1 Przygotowana w 1986 roku, miała wstrząsnąć światem nie mniej niż tragedia czarnobylska — chodziło o to samo terytorium, ten sam naród, którego milionowe straty w XX wieku niemożliwe jest określić innym słowem niż — Ludobójstwo. Nie chcę stawiać cudzysłowu przy tym słowie nawet dla zasad ortografii — Ludobójstwo było realne w każdym swoim przejawie, w cynizmie i obojętności, którymi wielki naród ukraiński skazywano na samozniszczenie i wymieranie. Genialnym odkryciem Jamesa Mace’a jako naukowca było to, że swój raport nasycał wspomnieniami tych, którzy sami przeżyli czarne lata 1932–1933, stracili swoich bliskich i krewnych, próbując otworzyć „światowej opinii publicznej oczy na skalę katastrofy, którą przeżył nasz naród” (Łarysa Iwaszyna, redakcja ogólna książki, 2005). Co więcej, przejrzałe i przeniknięte współczuciem oczy miały wreszcie zobaczyć na światowym globusie kraj Ukrainę — wielką ziemię, zjednoczoną sierpem Dniepru, a nie sierpem i młotem, które, jak się wydawało, na wieki przyłączały ją do terytorium ZSRR, skąd też płynęły wszystkie ukraińskie tragedie narodowe i katastrofy, których skali świat nie chciał dostrzegać, choć uważnie śledził działania rosyjskiego niedźwiedzia... Czy to bojąc się rozjuszyć go jeszcze bardziej, czy nie godząc się z ujawnieniem własnej prosowieckiej ślepoty, amerykańscy „sowietolodzy” nie spieszyli się z uznaniem Ludobójstwa, skierowanego przez stalinowski Kreml przeciwko Ukrainie, ponieważ traktowali ją nie jako odrębne państwo, a jako część Rosji. A Mace, z właściwą sobie bezpośredniością, powiedział o tym we wnioskach Komisji (punkt 17): „Rząd amerykański posiadał wystarczające i terminowe informacje o Hołodomorze, ale nie podjął żadnych kroków w celu złagodzenia sytuacji. Przeciwnie, administracja USA udzieliła dyplomatycznego uznania rządowi radzieckiemu w listopadzie 1933 roku, zaraz po Hołodomorze”. Człowiek niezwykłego honoru i sumienności, wybrał Ukrainę na pole swojego życia, nauki, codziennych zmagań o to, by Ukraińcy poczuli się Ukraińcami. „Jankesie, go home!” — paranoicznie wykrzykiwali deputowani komuniści, zapominając, że Mace broni ich rodaków, a być może i krewnych... „Wasi zmarli wybrali mnie” — tak odpowiedział James i wrogom, i przyjaciołom, którzy nie mogli do końca zrozumieć jego oddania Ukrainie i jego fatalnej pracowitości. Później James Mace, przeżywszy śmierć kliniczną, napisze: „Twojemu umysłowi dana jest wspaniała możliwość zrozumienia nieuchronności końca dla nas wszystkich śmiertelnych, a także tego, że nie warto odkładać tego, co zaplanowałeś, bo może ci po prostu zabraknąć czasu”. Nie wiem, czy pozostawił swoją interpretację kategorii czasu James Mace to publicysta i historyk, dla którego Ukraina stała się ojczyzną i ideą ducha. Jednak po przeczytaniu jego artykułów (1994—2003) doszłam do wniosku, że czas przeszły dla Jima nie istniał: uważał on, że historia powinna uczyć naród, jak bronić się dzisiaj. 50-lecie, 60-lecie, 70-lecie Hołodomoru były dla niego datami kontrowersyjnymi — o milionach niewinnych ukraińskich ofiar pamiętał, nie będzie przesadą to powiedzieć, codziennie, tak jak o tym, że te ofiary umierały z jedną myślą: „Czy świat będzie wiedział i czy świat coś powie? I czy będzie komu pomodlić się za tych, którzy zginęli?”. To Jim zaproponował nam dokonanie aktu pamięci narodowej, dostępnego dla każdego: „W narodowy dzień pamięci ofiar 1933 roku (czwarta sobota listopada) wyznaczyć czas, kiedy każdy członek tego narodu, gdzie niemal każda rodzina straciła kogoś z bliskich, zapali w swoim oknie świecę ku pamięci zmarłych” (18 lutego 2003 roku, „Deń”). James Mace nie tylko wyraził tę ideę na łamach wydania, w którym znalazł przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach i w którym pracował niemal od pierwszych miesięcy po ostatecznym przyjeździe na Ukrainę w 1993 roku, ale także zrobił niezwykle wiele, aby ją wesprzeć. W zimowe dni 2003 roku częściej niż kiedykolwiek zaglądał do „Słowa Proświty” — nasi czytelnicy pamiętają wywiady i komentarze Mace’a, a on sam starannie śledził wspomnienia świadków Hołodomoru oraz przekazy ich krewnych na łamach naszego tygodnika. Niejednokrotnie myślałam o tym, że Mace’a mogłoby wystarczyć na więcej, niż robi, ponieważ płonął ideą: stworzyć Instytut Pamięci Narodowej na Ukrainie, Instytut Ludobójstwa. Z reguły w redakcji Jim pojawiał się w towarzystwie swojej żony Natalki Dziubenko, mojej dawnej przyjaciółki, którą pamiętam jeszcze jako bardzo młodą lwowską poetkę, a później — autorkę książek poetyckich, które redagowałam. Z Natalią pracowałyśmy w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” i codziennie rozmawiałyśmy. Te rozmowy przy kawie były dalekie od kobiecego świergotu, zwłaszcza w przededniu lat 90.: N. Dziubenko redagowała książkę-memoriał „Hołod-33”, do której weszło 6000 listów zebranych przez małżeństwo — Lidię Kowalenko i Wołodymyra Maniaka, niezapomnianych społeczników, którzy odważnie i ofiarnie pracowali nad tą książką. Pamiętam, jak Natalka, przytulona do framugi drzwi i drżąca z emocjonalnego chłodu, powiedziała kiedyś: „Boże, jak z tym żyć?!”. Ale — żyli! — nie tylko z tą wiedzą — żyli po to, aby stała się ona znana innym. Oto dlaczego, zobaczywszy Natalię i Jima w letni słoneczny dzień 1993 roku na Chreszczatyku, wcale się nie zdziwiłam — mają tę samą grupę krwi, jednakowo niski próg bólu, ich usposobienia cechuje ta dziecięca otwartość, która chroni świeżość postrzegania i zachwyt nad wszystkim, co niezwykłe, a to wszystko razem wzięte nadaje ich charakterom szczególny magnetyzm. Jednak ich ładunki są najwyraźniej różnoimienne, inaczej — czy rzuciliby się tak, od razu, ku sobie, aby być razem do końca? Właśnie dzięki temu związkowi u Jima odkryła się jeszcze jedna cecha charakteru, która bardzo mi zaimponowała: był dumny z Natalki — swojej ukochanej i pisarki. Redagowałam rękopis jej powieści „Andrij Perwozwannyj”, a Jim, który nieodmiennie pojawiał się na naszych spotkaniach w trybie „redaktor-autor”, wnikliwie wsłuchiwał się w jakiekolwiek moje komentarze: bardzo mu zależało, aby powieść szybciej wydano, i w końcu to on został głównym sponsorem wydania, na które odpowiedzieli niemal wszyscy krytycy literaccy... W książce „Deń i wicznist’ Jamesa Mace’a” wydrukowano esej Natalii Dziubenko-Mace „Deń chołodnoho soncia” — przejmujący monolog, pełen miłości i zrozumienia. Tego, kto był obok. Kto i dzisiaj — jest obok, bo czas Mace’a nie zna przeszłości... Po przeczytaniu książki, która bardzo organicznie łączy autorstwo Jamesa Mace’a i wspomnienia o nim, zwróciłam się do Natalii z prośbą: napisać dla naszej gazety o tej książce. O jej przyszłym czasie i obiegu wśród nas, Ukraińców. Ta prośba opierała się nie tylko na tych przyjacielskich relacjach, które nas troje łączyły, nie tylko na tej współpracy, która odbiła się na łamach „Słowa Proświty” w publikacjach Jamesa i samej Natalii, naszej specjalnej korespondentki w mieście Vicenza (Włochy) na międzynarodowym sympozjum, które badało ukraińskie ludobójstwo. Wtedy nasz tygodnik wydrukował wszystkie materiały, które dotyczyły 70-lecia Hołodomoru — dzięki Natalii, która towarzyszyła Jimowi w jego zagranicznych podróżach. Dzisiaj szczególnie zależy mi na tym, aby właśnie Natalka opowiedziała naszym czytelnikom o tym Człowieku, z którego dobrej woli na Placu Michajłowskim w ostatnią sobotę listopada 2003 roku rozbłysły tysiące świec w rękach Ukraińców — to świeciła odrodzona pamięć narodowa, odbijając się w oknach tysięcy domów-rodzin, które pamiętają... Rok później taki sam blask — wewnętrzny, głęboki — opromieniał nasz Majdan... Obecnie, w rocznicę Majdanu, w ostatnią sobotę listopada, zapalę świecę w swoim oknie. Odbije ona Twoją świecę, Jimi. Wierzę, Jimi, że takich świec będzie wiele w naszej z Tobą Ukrainie... Lubow HOŁOTA PISANE SERCEM Szanowni Czytelnicy „Słowa Proświty”! Droga Lubow Wasyliwno! Pisząc te słowa, wyraźnie zdaję sobie sprawę, że praca mojego męża Jamesa Mace’a nigdy nie była i nie może być moją prywatną domeną – to kategoria innego rzędu i oceny nie należą bynajmniej do mnie. A jednak na Państwa zaproszenie do rozmowy w związku z wydaniem książki „Dzień i wieczność Jamesa Mace’a”, w której zamieszczono jego artykuły oraz wspomnienia o nim, nie mogę nie odpowiedzieć nie tylko dlatego, że jestem nią osobiście zainteresowana i nie jestem postronnym obserwatorem dalszych losów prac mojego męża – to w ogóle jest naturalne. Także dlatego, że dobrze znając krąg czytelników „Słowa Proświty”, jestem przekonana, że przyjmą Państwo moje przemyślenia życzliwie i ze zrozumieniem, zrozumieją całą delikatność mojego położenia i wybaczą ewentualny subiektywizm. W końcu jestem ukraińską pisarką, ukraińską dziennikarką, Państwa stałą autorką. I właśnie w tym punkcie nie mogę milczeć. Dzień po dniu zafascynowana patrzyłam na książkę „Dzień i wieczność Jamesa Mace’a”, nie będąc w stanie przewrócić choćby strony. W milczeniu słuchałam, jak szalał telefon. Oczywiście wiedziałam, że dzwonią moi przyjaciele, chcą pogratulować wydania długo oczekiwanej książki, wesprzeć mnie, powiedzieć dobre słowa. Obserwowałam, jak pęczniała skrzynka pocztowa od listów, tam – pierwsze recenzje. W większości szczere, ciepłe. I niski pokłon wszystkim, którzy nie pozostali obojętni na pracę wybitnego „Amerykanina o ukraińskim sercu”. Wszystko miało być inaczej, wszystko zupełnie nie tak, i wy, i my z Jimem marzyliśmy o czymś innym, pracowaliśmy razem na rzecz czegoś innego. Ale tutaj niczym nie mogę zaradzić ani sobie, ani wam. W nieznośnie trudnej naukowej i społecznej dyskusji o tym, „kim są Ukraińcy i czego chcą?” (M. Hruszewski), James wyłożył swój, niechby tragiczny i zupełnie nie do przyjęcia dla mnie osobiście, ale ostatni i ostateczny argument. Kiedy odważyłam się i rozłożyłam pierwszą stronę, nie spostrzegłam, jak przewróciłam ostatnią. Książkę czyta się jednym tchem, czasem śmieszy, czasem irytuje. I bardzo często wywołuje nieznośny wstyd za naszą nieudolność, niespójność, bezruch. Nie będę zatrzymywać się na poszczególnych publikacjach Jima. Mimo różnorodności tematów, ostrości problematyki, jest ona właściwie o nas. To analityczny dziennik naszych wzlotów i upadków, porażek i zwycięstw. Uderza szerokość poruszonych tematów, argumentacja i przenikliwość wykładu. W końcu nie trzeba być jasnowidzem, by przewidzieć, że nieuchronnie stanie się ona centrum dyskursu politycznego, stanie się nieodłącznym komponentem ukraińskiego dziennikarstwa, kultury politycznej. Przeczytanie jej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

PRENUMERATA 2006

Drodzy współziomkowie! Proświtanie niepodległej Ukrainy! Trwa prenumerata ogólnoukraińskiego proświtiańskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” na rok 2006. Co czwartek pukamy do waszych serc, szukając rozmówców do szczerego i otwartego dialogu o tym, co nas boli, gromadząc myśli i nadzieje, którymi żyje ukraińska inteligencja, wszystkich, dla których nie są obce problemy narodowej historii, języka, kultury. O wszystkim, co jest nam drogie i bliskie, o naszej ojczyźnie i przyszłości naszych dzieci, o skarbach ducha narodowego i codziennej pracy na cierniowym polu rodzimej kultury, my, dziennikarze „Słowa Proświty”, przeżywamy razem z wami, nasi drodzy czytelnicy. Zatem — ducha nie gaśmy, bądźmy razem! Wiedzcie, że dalszy los proświtiańskiego tygodnika jest w waszych rękach, nasze istnienie to wasz wybór, wasz aktywny udział w prenumeracie. Prenumerujcie „Słowo Proświty” sami i namówcie do tego waszych współmyślących. Indeks prenumeraty — 30617. Prenumeraty przyjmują wszystkie oddziały łączności „Ukrpoczty”. Strona w „Katalogu” — 130-ta. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 37 hrywien 86 kopiejek; na pół roku — 19 hrywien 18 kopiejek; na miesiąc — 3 hrywny 38 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PAMIĘĆ NARODOWĄ UWAŻAŁ ZA JEDYNY MOŻLIWY ŚRODEK SAMOOBRONY I SAMOZACHOWANIA CZŁOWIEKA

…owanego, postawionego, osłowionego. Zresztą można spojrzeć wstecz na całą mozolną drogę „Słowa Proświty”, a także na Pana osobiste doświadczenie autorskie, i można spokojnie planować kapitalną bibliografię tylko jednego czasopisma na ten temat. A jeśli spróbować choćby pobieżnie objąć ukraińską prasę ostatnich lat, małe i duże broszury, książki, wielotomowe wydawnictwa, które bezpośrednio lub pośrednio dotykają tego tragicznego tematu, to trzeba będzie przyznać, że wspólnym wysiłkiem ukraińskiej społeczności przeprowadzono fundamentalną pracę, której analogii trudno szukać w historii cywilizacji świata. Dotyczy to zwłaszcza tego, jeśli wziąć pod uwagę, od czego wszystko się zaczynało. Proszę mi wierzyć, wiem, co mówię: obecnie nie ma ani na Ukrainie, ani na całym świecie takiej instytucji naukowej, która byłaby w stanie zgromadzić cały zbiór dokonanego. To głębokie wiercenie w naszej historii z czasem na pewno zostanie ocenione, a przyszłe pokolenia, spoglądając na nas, powiedzą, że był to naukowy i duchowy wyczyn ukraińskich intelektualistów, myślicieli, uczonych, całego narodu ukraińskiego. Od najstarszej babci w zagubionej głębinie kraju po Prezydenta. I bez wątpienia należycie zostanie oceniona życie i praca amerykańskiego historyka Ukrainy Jamesa Mace’a. I jego ostatnia droga na Bajkową Górę. Ja chcę jedynie zaświadczyć, że James Mace bez wątpienia wszystko rozumiał, wszystko pojmował i był na wszystko gotów. Miał jako historyk absolutnie szczególne poczucie czasu, przeszłości i przyszłości. Potrafił z najmniejszymi szczegółami opowiadać o posiedzeniu Biura Politycznego KC KPU z dowolnego roku i miesiąca, jakby dopiero co z niego wrócił, a za chwilę analizować możliwości ukraińskiej energetyki, i była to kompetentna prognoza naukowa. Miało się wrażenie, że dopiero co wrócił z szybkiej podróży służbowej w przyszłość, a czasu miał tylko na to, by wydrukować na komputerze kolejny artykuł, wysłuchać mojego wiersza, przebiec wzrokiem gazety, czasopisma, książki. A potem znowu go nie było: dzień, noc, śniadanie, obiad, spotkania, pożegnania — wszystko było pomieszane, wirujące w rytmie ciągle narastającego przyspieszenia. Gdzieś w jakimś punkcie znów mnie opuścił. Jeszcze nie uświadamiam sobie, że to na zawsze. Ale dobrze wiem, czym było spowodowane jego wewnętrzne niespokojne i jego pośpiech. James był niezwykle zaniepokojony tym, że równocześnie z podnoszeniem się Ukraińskiej Atlantydy, zatopionej przez represje, rozstrzeliwania, hołodomory, zaczęły się ujawniać patologie ekonomiczne, społeczne, kulturalne, które uważał za bezpośredni skutek ludobójstwa, przeżytego przez naród. I jako pierwszy nazwał Ukrainę społeczeństwem postgenocydowym. A na niekończących się forach i sympozjach międzynarodowych dobrowolnie wziął na siebie obowiązki adwokata Ukrainy. Dla siebie i swoich czytelników wyraźnie sformułował główny wniosek: Stalin i jego otoczenie dokonali ludobójstwa na Ukraińcach w latach 1932–1933. Ludobójstwo to zbrodnia przeciwko ludzkości i człowieczeństwu, która nie przedawnia się. Ludobójstwo podlega międzynarodowemu prawu i ustawodawstwu. I w pełni wykorzystywał trybunę anglojęzycznej wersji gazety „Dień” do swoich stałych apeli do wspólnoty światowej. James Mace praktycznie od pierwszych kroków po ukraińskiej ziemi zrozumiał, że rana zadana ukraińskiemu narodowi przez kremlowską władzę w latach trzydziestych jest tak głęboka, że nawet po siedemdziesięciu latach krwawi. Że ani z latami, ani z wiekami się nie zagoi. Że tego bólu nie da się zagłuszyć politykom ani przemilczeć na poziomie osobistym. Trzeba nie tylko wiedzieć, co i jak się wtedy z nami stało, ale przede wszystkim i najważniejsze — dlaczego? Od tego pytania właśnie zaczęła się jego ostatnia droga do Ukrainy. Uważny czytelnik książki „Dzień i wieczność Jamesa Mace’a” zauważy, że ramy napisania, obrony i opublikowania jego rozprawy doktorskiej „Komunizm i dylematy wyzwolenia narodowego. Komunizm narodowy na Ukrainie Radzieckiej 1918–1933” były dość ograniczone. Młody aspirant Uniwersytetu Michigan praktycznie błyskawicznie opanował język rosyjski, a następnie ukraiński. Zaledwie miesiąc upłynął od chwili, gdy otworzył ukraińsko-angielski słownik, do czasu, gdy przeczytał swoją pierwszą książkę z historii Ukrainy. To przejaw bezsprzecznej utalentowania i wytrwałości. To, że zaczął badać historię Ukrainy, jest tylko na pierwszy rzut oka przypadkiem. Wieloletnie badania ukraińskich uczonych emigracyjnych nad Wielkim Głodem stale napotykały opór amerykańskiej i zachodniej slawistyki. Tak zwani sowietolodzy druzgocząco krytykowali system radziecki, dokumentowali zgrozy GUŁagu, represyjne schematy, stosowane w Związku Radzieckim, ale rosyjska demokracja, i to jest powszechnie znane, zawsze zatrzymywała się tam, gdzie zaczynała się kwestia ukraińska. Zresztą sam James przyznawał, że ukraińska myśl intelektualna przez długie lata, dziesięciolecia była zamknięta w wielkim intelektualnym getcie. Za swoje kapitalne badania tacy błyskotliwi pisarze, badacze, jak Iwan Bahrianyj, Dmytro Sołowej, Wasyl Hryszko — ich jest wielu, pionierów tematu Hołodomoru — ze strony systemu radzieckiego otrzymywali oskarżenia o kolaborację i faszyzm, ze strony zachodniej myśli — głuche milczenie. Przed myślicielami Zachodu stanęło nieodwracalne wyzwanie: co właściwie przydarzyło się narodowi nierosyjskiemu podczas budowy nowoczesnego imperium totalitarnego. Co przydarzyło się Ukraińcom — najliczniejszemu narodowi nierosyjskiemu w ramach tego imperium. Materiału faktograficznego, zgromadzonego przez uczonych emigracyjnych, nie można już było ignorować, tak jak nie można było już nie zważać na pochodzących z Ukrainy, którzy stawali się coraz bardziej wpływowi elektoralnie i czysto ekonomicznie. Rozprawa doktorska Jamesa Mace’a była pierwszą i jak dotąd jedyną rozprawą obronioną na Zachodzie, która dotyczyła historii Ukrainy XX wieku. Obronioną w prestiżowej amerykańskiej uczelni wyższej, i to przez człowieka, w którego żyłach nie płynęła ani jedna kropla ukraińskiej krwi i który w żaden sposób nie był związany z ukraińską diasporą. James Mace i Robert Conquest na wyzwanie czasu odpowiedzieli fundamentalnymi, koncepcyjnymi pracami naukowymi. Ale jeśli Conquest był materialnie i moralnie zabezpieczony różnymi nagrodami literackimi, swoim znaczącym statusem wiodącego myśliciela i uczonego, swoimi stanowiskami, wreszcie — poważnym wiekiem, to młody naukowiec James Mace, który przekazał wszystkie swoje materiały do książki „Żniwa rozpaczy” i opracował jej koncepcyjne podejścia, okazał się zupełnie bezbronny wobec presji zachodniej slawistyki. Po zakończeniu pracy amerykańskiej Komisji Głodu drzwi amerykańskich uczelni wyższych były dla niego szczelnie zamknięte. Jest swoja prawda we wspomnieniach Marty Bohaczewskiej-Chomiak, że nikt nie przeszkadzał Jamesowi robić kariery na Zachodzie. Ale pytanie: jakiej? Oczywiście mógł napisać swój projekt badawczy o Marinie Cwietajewej, albo o Nabokowie, albo o Tołstoju. I jakoś przepchnąć się w szeregi ukraińskich historyków, którzy wykładają historię, literaturę rosyjską na amerykańskich uczelniach wyższych. Jednak kontynuować zajmowanie się historią Ukrainy nie mógł. A ustąpić nie chciał ze względu na swój zawodowy honor, swoje przekonania i światopoglądową postawę. Wreszcie, osobista odpowiedzialność przed tymi ukraińskimi dziadkami i babciami, którzy powierzyli mu to, co najbardziej intymne — własną pamięć. Ci, którzy choć trochę znali Jamesa, zapewne zauważali, że najbrutalniejszym, najbardziej obelżywym przekleństwem w jego ustach było słowo „sowdepia”. Słuchając audycji radiowych, oglądając ukraińskie programy telewizyjne, czytając książki, rękopisy, referaty swoich studentów, niespodziewanie nagle się zapalał, wewnętrznie wrzał. „So-o-owdepia”, szeptał do siebie. „Coś nie tak?” — pytałam. „Narodowe ukraińskie hasło — coś nie tak”, — odpowiadał Jim. Oznaczało to, że znów napotkał mimowolne lub świadome usprawiedliwianie systemu komunistycznego, banalne pogodzenie się z przeszłością, ze śmiercią milionów, z istnieniem duchowych wykrzywień, z ponurą i pozbawioną alternatyw przyszłością. W czasie i przestrzeni sowdepia była dla niego złowieszczym, krwiożerczym potworem, o widocznych zewnętrznych znakach i głęboko ukrytych wewnętrznych. To był jego osobisty wróg, to była jego osobista wojna. Po wydaniu książki, wydanej ze środków dziennikarzy gazety „Dzień”, tak czy inaczej muszę wysłuchiwać różnorodnych opinii na jej temat. Są to zazwyczaj dobre i szczere słowa wsparcia i zrozumienia. Ale raz po raz słyszę słowa wyrzutu i gniewu za to, że nie ustrzegłam, nie odciągnęłam za uszy swojego męża od palącego i upiornego tematu. Przyznaję, jestem winna wobec Jima, ale nie za to. Winna jest, że ukraiński język na ziemiach Ukrainy jest najbardziej uciskany, że ukraiński uczony, pisarz, rolnik nie jest w stanie zarobić na chleb swoją pracą, że na zupełnie sprawiedliwe wezwania ukraińskich polityków do Międzynarodowego Trybunału nad ideologią i systemem, który przez długie lata zarażał ludzką świadomość metafizyką zła, otrzymujemy złośliwe warczenie nowych komunistów i oskarżenia o faszyzm. Przełykamy to. A głosów tych, którzy nadal domagają się uznania przez wspólnotę światową Wielkiego Głodu 1932–1933 lat ludobójstwem przeciwko Ukrainie i narodowi ukraińskiemu, już zupełnie nie słychać. Jak rozumieć codzienne groźby pod adresem Ukrainy, że odetnie się to gazociąg, to dopływ walut, to strumienie ropy naftowej? Czym i komu zagraża Ukraina jako państwo, a Ukraińcy jako członkowie rodziny światowej? Tym, że dążymy do historycznej sprawiedliwości, że nie chcemy żyć w nieustannej surrealistycznej rzeczywistości, w której ulica Powstania Styczniowego przeciwko rządowi Hruszewskiego płynnie przechodzi w ulicę Hruszewskiego? A ten, który „żył i będzie żył”, wymachuje nad naszymi głowami krwawą prawicą? Totalna iluzja, stworzona przez tych i w imię tych, którzy nie mieli i nie mają ani odrobiny wstydu i garstki dobra. Muszę powiedzieć, że mojego smutku nie da się wyrazić słowami. I nie mam sił na elegijne wspomnienia o doktorze Mejsie. Żywy, ciepły, kochający, on wciąż jest ze mną, i na najmniejsze moje trudności, emocjonalne załamania zagląda mi w oczy i mówi: „Chcę pomóc”. Nazywano go „doktorem śmiercią”, a on był zakochany w życiu we wszystkich jego przejawach; nazywano go faszystą, a on nienawidził wszelkiej przemocy, pogardy dla osobistej wolności człowieka. Skoncentrowanym przejawem absolutnego zła uważał systematyczne kodowanie świadomości ludzkiej przez system komunistyczny i jego ideologię. Pamięć ludową uważał za jedyny możliwy, jedynie dopuszczalny sposób samoobrony i samoochrony człowieka, rodziny, państwa. Jedyny kod miłości i dobra. Życie i nieśmiertelność. A zapaloną świecę w każdym oknie w ostatnią sobotę listopada — najwyraźniejszy i najsławniejszy pomnik tych, którzy zginęli najokrutniejszą ze śmierci — ci, którzy przeżyli, znaleźli w sobie odwagę, by stanąć we wspólnym kręgu i powiedzieć: „Pamiętamy”. Z szacunkiem z Natalia DZIUBENKO-MEJS

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Zapal świecę, Ukraino!

Żarzynka z palącej rany do twoich dłoni lecę. Boli ona, ale nie gaśnie. Zapal świecę, mój ukochany! Zapal świecę! W smutku i wiecznym żalu, w nie do zniesienia biedzie wiele wciąż nosimy w skrytości… W pamięci długa praca, jednakowe oczy wdów… I będzie boleć na wieki ten przenajświętszy chleb na stole, według słowa Nowego Testamentu pokłońmy się ziemi, dzieci moje, pokłońmy się ziemi! Wciąż wyciągają do nas ręce spuchnięci ojcowie i matki, i nie mówcie: „Nie wiemy”, bo lato było urodzajne, i słońce było we właściwej porze, a dzieci w łachmanach… Ruina i bezmiar ludzkiego płaczu… Mieli jedną nadzieję, że przypomni o nich Ukraina i zapali świecę, przypomni sobie te czarne żniwa, czerwoną miotłę i torgsin… Tak po wilczemu pełzły ludomory po nasze serca i spichlerze, po nasz chleb, żarna i młyn. Zbieraliśmy się zbyt powoli, nasz głos świat jeszcze nie usłyszał. Wdowią, sierocą, niezniszczalną zapal świecę, Ukraino! Zapal świecę! Natalia DZIUBENKO-MEJS

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

cynicy. Politycy nigdy nie tworzą pogody na kuli ziemskiej, oni ją tylko psują. Jak pozycjonują kulturę wszystkie ukraińskie władze w systemie priorytetów narodowych? A nijak. Kiedyś, za Kuczmy, było Ministerstwo Kultury i Sztuki. Z rezydualną zasadą finansowania sztuki przez państwo. To znaczy, sztuka — to coś równoznacznego kulturze, ale nie kultura, bo nie mieści się w pojęciu „kultura” i wymaga osobnej definicji. Ale i nie synonim, bo wtedy byłaby tautologia. Potem powstało Ministerstwo Kultury i Turystyki. Sztuka w ogóle zniknęła nie tylko z tablicy przy paradnych drzwiach, ale też była na wszelkie sposoby szykanowana i prześladowana przez władzę. Zamiast słowa „sztuka” na tablicy napisano słowo „turystyka”. W ten sposób dano przechodniom na ulicy Franki do zrozumienia, że między tymi słowami stoi znak równości. W rzeczywistości kulturę trzeba natychmiast wyciągnąć z łoża prokrustowego, w które wpychają ją wszystkie władze, bo kultura — to jedyne, co przeraża wszystkie władze na śmierć, to jest to, czego się boją i czego nie rozumieją, bo, niestety, nie są nosicielami tej narodowej kultury. Albo władza szczerze nie rozumie, czym ona jest — ta kultura. No, jeśli zrównuje się ją z turystyką. Kulturę trzeba zaliczyć do resortu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony jako główne i jedyne narodowe dziedzictwo historyczne Ukrainy, zachowane przez naszych przodków w piekielnych warunkach wojen, głodomorów i ludobójstw. I każde traumatyzowanie kultury narodowej, umyślne lub z powodu ignorancji władzy, uważać za przestępstwo państwowe. Zamach na pozycję języka w budowaniu państwa — uważać za przestępstwo państwowe. Tylko tak można skończyć z okupacją informacyjnej przestrzeni narodowej Ukrainy, która już przerodziła się w terror, pod względem skali ofiar nieporównywalny ani z zamachem 11 września w Nowym Jorku, ani ze spektaklem Putina „Nord-Ost”, ani z halloween Busha „Złodziej z Bagdadu”. Chodzi o zniknięcie ze swoich historycznych i geograficznych terenów jednego z najstarszych, a przez to pod względem kulturowym jednego z najbogatszych etnosów kuli ziemskiej — Ukraińców. Nie tak znowu dawno, w porównaniu z wiekiem ukraińskiego etnosu, za lekką ręką Herodota przyjęło się, że wszyscy, którzy żyją na wschód słońca od Hellady, — to barbarzyńcy. Barbarzyńcy rzekomo nie mają państwowości, a język mają barbarzyński — nie helleński — pogański język. Barbarzyńcy — to my. Tak, jak nakazał Herodot, Europa do dziś patrzy na nas. Wreszcie Europa zobaczyła drugie przyjście owych barbarzyńców, które zaczęło się od Majdanu. I zdziwiła się. Ale pierwsza głośna wizyta barbarzyńcy w Europie odbyła się dwa lata przed Majdanem, na Festiwalu Filmowym w Berlinie. Mniej więcej wtedy, kiedy pisałem list otwarty do Kuczmy o niszczeniu ukraińskiej kultury, zrozumiałem, że mój list położą w moim dossier w KGB i nic więcej, a jedyne i prawdziwe, co powinienem zrobić, — to nakręcić film, który stałby się próbą generalną rewolucji narodowej. Katalizatorem rewolucji narodowej. Zdjęcie O. Hałaty. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

JURIJ ILLJENKO: „MIEJSCE PROROKA WAKATNE”

Redakcja gazety kontynuuje publikację wykładu publicznego Jurija Illjenki „Miejsce proroka wakatne (problemy kultury ukraińskiej, w szczególności kina)” — z cyklu corocznych wykładów imienia historyczki sztuki Arkadii Ołeńskiej-Petryszyn. Początek w nr 45 z 2005 roku. Ile powinno być proroczych filmów w jednej kinematografii? To bezsensowne pytanie. Wystarczy jeden Mesjasz na jedno pokolenie. Na jeden przełom historii. Filmów-proroków, ukamienowanych, rozpiętych, oczernionych i przemilczanych jest w ukraińskiej kinematografii najwięcej. Na Ukrainie takich filmów jest więcej niż w jakiejkolwiek światowej kinematografii. Wymieniam moją listę. Ktoś inny będzie miał inną. W tym kręgu, który w rzeczywistości nie jest kręgiem, a pętlą na szyi kina narodowego, ta lista może w ogóle nie istnieć. Oto te filmy, które moim zdaniem zostały stworzone według formuły „wyzwanie—i—odpowiedź”: „Zwenigora”. „Ziemia”. „Kolijiwszczyna”. „Tęcza”. „Za dwoma zającami”. „Cienie zapomnianych przodków”. „Sen”. „Kamienny krzyż”. „Studnia dla spragnionych”. „Wieczór na Iwana Kupała”. „Zachariasz Berkut”. „Biały ptak z czarnym znamieniem”. „Sumienie”. „Zaginiona gramota”. „Kijowskie freski (próby)”. „Babilon XX”. „Jezioro łabędzie. Zona”. „Głód 33”. „Fudżou”. „Ostatni bunkier”. „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Dlaczego tak wiele filmów-proroków jak na jedną kinematografię? Czy nie za dużo jak na jednego piechura, jak mówił Andruchowycz w „Dwunastu kręgach”? Wyżej wymienione filmy artykułowały to, czego oczekiwał od nich ukraiński etnos. Ponieważ w niepaństwowej Ukrainie permanentnie pojawiała się potrzeba potwierdzenia narodu. Naród odgrywał rolę państwa. Naród — państwo. Kultura narodowa, utrwalona w wiekowych zwyczajach, odgrywała rolę władzy ustawodawczej, i rolę granic, i rolę władzy sądowniczej, i rolę medycyny i edukacji, i rolę wojskowej samoorganizacji, jak to Sicz Zaporoska i jej liczne odgałęzienia, ciągle powstające powstania, ruchy hajdamackie, ludowe oddziały wojskowe na czele z atamanami aż do Hulajpolskiej armii anarchistycznej ojca Machny, Ukraińskiej Powstańczej Armii Bulby-Szuchewycza bez państwa i do dekoracyjnych współczesnych formacji kozackich. Kultura narodowa była i jest najlepszym dyplomatą poza granicami Ukrainy. Nacjonalizm w pieśniach, zwyczajowości i obrzędach występował w roli ideologii rodziny, ojczyzny i państwowości. Odwieczna wiara, zaadaptowana w chrześcijaństwo, pilnowała zasad moralnych etnosu. W hierarchii kultury narodowej język odgrywał główną rolę wcielenia, wyraziciela i przekaźnika wiekowych osiągnięć kulturowych. Był systemem operacyjnym stale samoodtwarzającej się kultury. Zlikwidujcie język — oniemieje i umrze kultura narodowa — naród nieuchronnie zniknie. „Naród wije się bezjęzyczny”, — coś przypominam sobie ze szkolnego programu, niby Majakowski. Na początku XX wieku kinematografia, jako istotna kreatywna samoodtwarzalna część kultury, przejęła na siebie funkcje przebudzenia idei narodowej, która (idea narodowa) właśnie w XX wieku doznała katastrofalnej deformacji, jako główna groźba internacjonalizmu, czyli bolszewizmu-syjonizmu. Po prostu według Toynbee’ego: wyzwanie—i—odpowiedź. Wyzwanie pojawiało się stale. Odpowiedź brali na siebie pojedynczy ukraińscy twórcy filmowi z ryzykiem dla kariery, czasem dla życia, jak w przypadku Paradżanowa. Jeśli już powiedziano słowo „kultura”, to warto wrócić, chociażby pobieżnie, do źródeł kultury ukraińskiej. Dosłownie trzy dni temu na stronie „Obozriewatiel”, a może się mylę, może na stronie-bliźniaku „Ukraińska Prawda” w artykule o czarnej archeologii i kulturze trypolskiej natrafiłem na taką sentencję: jeśli tak pójdzie dalej, to wkrótce cały świat będzie śmiał się z Ukrainy, — niby jest ona ojczyzną mamutów. Tak, można przenieść kulturę ukraińską i jej źródła w płaszczyznę bulwarowej pospolitości i anegdot. Co też stale robi „Obozriewatiel”. A można i przeczytać protosumerskie archiwum Kamiennej Mogiły, jak to zrobił genialny Kifiszin. Przeczytał dosumerskie pismo łowców mamutów, którzy, na nieszczęście „Obozriewatiela”, polowali nad brzegami rzek Mocznej, Borystenu, w pobliżu współczesnego Melitopola. Prawda, Melitopol jest bardziej rozreklamowany na stronie „Obozriewatiela” jako terytorium, gdzie same z siebie, od niedopałków, wybuchają składy pocisków. Taka narzucona Ukrainie pseudokultura staje się frontowymi wiadomościami we wszystkich teleekranach świata. Niestety, mamuty wyginęły, musieli nasi przodkowie, praojcowie, przodkowie ze sławnej Arraty przekwalifikować się na rolników. Oswoić konia. Osiodłać konia. Zaprzęgnąć konia. Wymyślić pług. Chociaż starożytni Grecy twierdzili, że pług został zrzucony przez Bogów z nieba właśnie w rejonie Melitopola, właśnie tam, gdzie teraz wybuchają składy pocisków. I niby poradził sobie z pługiem nie kto inny, jak Herakles. Jeszcze jeden wesoły temat dla „Obozriewatiela”: Herakles był proto-Ukraińcem. No, jeśli spojrzeć na braci Kliczków — wszystko może być. Dlaczego by nie? Czym Herakles gorszy od Kliczków? Pierwsza zaś fraza, którą przetłumaczył Kifiszin z panelu nr 5 Kamiennej Mogiły w 1994 r., brzmiała tak: „Radośnie pług kraje ziemię...” To ileż tysiącleci p.n.e. mój przodek już harował w bruździe za pługiem? Z dalszych rozszyfrowań archiwów Kamiennej Mogiły Kifiszina wyjaśniło się, że wszyscy Bogowie rodem z Melitopola. Wszystkie kultury indoeuropejskie i wszystkie cywilizacje indoeuropejskie — ze źródeł Kamiennej Mogiły. Sumerowie sami świadczyli na swoich glinianych tabliczkach, że pochodzą od jakiejś Arraty. Co tam te mamuty! No, przychodziły mamuty na wodopój nad Moczną, no, zabijali je tamtejsi aborygeni, no, malowali je kapłani na nie ręką stworzonych sklepieniach Kamiennej Mogiły z natury, no, przybiegały amazonki spółkować z miejscowymi łowcami raz na rok na rytualnych płytach, no, czego tylko tam nie było przez długie tysiąclecia… I wszystko to jeszcze wtedy, kiedy Egipskich piramid nie było nawet w projektach, a Bóg Dażbóg, Bóg Swaróg, Bóg Jahwe, Bóg Jehowa, Bóg Sabaot jeszcze czekali na swój czas, żeby wyjść z praniebytu. Gdzieś w połowie VII tysiąclecia p.n.e. strażnicy Kamiennej Mogiły wynaleźli pismo i rozpoczęli najdawniejsze Pismo Święte, i zawarli pierwszy pisemny kontrakt z krewnymi Arratami. Od tego zaczęło się państwo Arrata, a razem z nim i cywilizacja światowa, jak twierdzi akademik Senczenko w przedmowie do książki Jurija Szyłowa „Źródła cywilizacji słowiańskiej”. Rozkwit Arraty znany jest pod marką „kultura trypolska”. Epicentrum ogromnego kręgu megapolisów kultury trypolskiej było tam, gdzie stoją współczesne Czerkasy, zresztą, moja ojczyzna. Urodziłem się tam nad Dnieprem przy ulicy Kalinina, dom 62, w chacie swojego dziadka po matce Tarasa Iwanowicza Kolisnyka-Hajdamaki, prawie siedemdziesiąt lat temu. Toczyły się po moim stepie Scytowie, Sarmaci, Antowie, Goci, Hunowie, Wenedowie, Kimeryjczycy, Pieczyngowie, Chazarowie, Sklawinowie, Połowcy, Tatarzy-Mongołowie, Litwini, Polacy, Turcy, Wołosi, Moskale, przechodzili przez nas, jakby nas nie było, Węgrzy i Bułgarzy… Może coś pomyliłem w kolejności, oni sami, ci przybysze, — widocznie zabłądzili w wiekach i w Dzikim Polu, aż dopóki ktoś z moich przodków nie wykrzyknął z Czerkas, albo z Czehrynia, albo ze Staroduba, albo z Kodaku: „Jestem Ukraińcem, jestem, zawsze tu byłem”. Dwa czy trzy razy moi przodkowie zrywali się z zasiedziałych miejsc i dochodzili aż do indyjskiego Gangesu, do babilońskiego Międzyrzecza, potem wracali do tych, którzy zostawali na rodzinnej ziemi. My tu byliśmy od wieków. Kamienna Mogiła—Arrata—Ruś Kijowska—Republika Sicz Zaporoska—Niepodległa Ukraina — to nie wymysły chorej wyobraźni, to — liniowa trajektoria koła historii w epicentrum cywilizacji indoeuropejskich. Chociaż, jak dla mnie, to historia nie jest liniowa, nie ewolucyjna, i nawet nie relatywna. Historia, jak i każde oddzielne życie, — bezcenny sztab, odlany po omacku. Oczywiście, to powiedział nie ja, tak powiedział Platon. Albo mniej więcej tak. Historia, jak i każde oddzielne życie, zbudowana jest według standardów informacyjnych pól torsyjnych z ich lewymi i prawymi wirami torsyjnymi. Znaki kultury wschodniej Yin i Yang znajdujemy i w piktogramach Kamiennej Mogiły. Wir torsyjny jeszcze można wyobrazić sobie w postaci ruchu po trajektorii zwykłego obwarzanka, precla, który ma kształt pierścienia i rozkręca się we wszystkich możliwych wymiarach, czyli, ma nieskończoną liczbę stopni swobody. Wyobrazić można, a opisać, żeby nie zdeformować, niemożliwe, — bo to absolutna próżnia. Pisana historia — to ideologicznie i etycznie zdeformowane odłamki archeologicznych wirów informacyjnych przeszłości. Jedynym możliwym wyobrażeniem życia i historii — obraz artystyczny. Obraz artystyczny, w odróżnieniu od naukowych kategorii pojęciowych, może uchwycić i odzwierciedlić zjawisko w całości. Źródłem obrazów artystycznych jest zbiorowa podświadomość (lub nieświadomość), według Junga, informacyjne pola torsyjne według współczesnej fizyki i filozofii, narodowa pamięć ludowa, utrwalona w zwyczajach i obrzędowości, według wiekowej praktyki mojego narodu. I w pierwszej, i w drugiej, i w ostatniej definicji głównym czynnikiem tworzenia obrazu — Bóg. Czynnik Boga — jedyny nieusuwalny warunek Wszechświata. Właśnie czynnika Boga nigdy nie biorą pod uwagę politycy. Bóg z nimi, z politykami, oni są wszędzie i zawsze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

SPOJRZENIE OD WEWNĄTRZ Organizacja „Ecpat International” została założona w 1991 roku jako firma, która wzywała do położenia kresu dziecięcej turystyce seksualnej w Azji. Jednak zrozumiawszy globalną skalę komercyjnego wykorzystywania seksualnego dzieci, „Ecpat” w 1996 roku przekształciła się w międzynarodową organizację społeczną. Dziś „Ecpat” zrzesza 69 organizacji oraz członków indywidualnych, którzy pracują na rzecz likwidacji dziecięcej pornografii i handlu dziećmi w celu wykorzystywania seksualnego. Organizacja posiada swoje przedstawicielstwa w Australii, Bangladeszu, na Białorusi, w Belgii, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, w Brazylii, Bułgarii, Burundi, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Gwatemali, Danii, Republice Dominikańskiej, Zambii, Indiach, Hiszpanii, Irlandii, Włoszech, Kambodży, Kanadzie, Kenii, Chinach, Kolumbii, Kostaryce, na Łotwie, w Luksemburgu, na Mauritiusie, w Mozambiku, Neapolu, Holandii, Nowej Zelandii, Norwegii, Pakistanie, Paragwaju, Rumunii, Samoa, USA, na Tajwanie, w Tajlandii, Finlandii, na Filipinach, we Francji, Czechach, Szwecji, Szwajcarii, na Sri Lance, w Estonii, Etiopii, Jugosławii oraz Japonii. Problem żebractwa dzieci możemy umownie podzielić na żebractwo z niemowlętami oraz włóczęgostwo starszych dzieci. Czytelnicy z pewnością często obserwowali taki obrazek: kobieta z dzieckiem na rękach prosi o jedzenie lub na leczenie niemowlęcia. Komuż nie ściska się serce? Jakąś kopiejkę się wrzuci… Ale czy zastanawiamy się, czy to naprawdę matka dziecka? Czy dla niemowlęcia się upokorzyła i czy nie jest to swoisty sposób na zarobienie pieniędzy, do tego niemałych? Pani Olga Szwed opowiedziała, że przeważnie te dzieci są kupowane. Zajmują się takim kryminalnym biznesem głównie Cyganie. Wiedzą, że nie bardzo im wierzą, dlatego wynajmują ludzi innych narodowości, a zysk trafia do cygańskich baronów. Dla wynajętych żebraków organizują specjalne treningi: uczą prosić, robić odpowiedni wyraz twarzy. Kobietom wynajętym do żebractwa dają kupione dzieci. Na dwoje, troje dzieci może przypadać pięć, sześć, siedem, osiem „mam”, które na zmianę z nimi chodzą. Do żebractwa dzieci sprzedają przeważnie rodzice-alkoholicy i narkomani. Nie są odosobnione przypadki, kiedy nawet rodzice nieuzależnieni od narkotyków sprzedają własne dzieci. Takie przypadki odnotowano na przykład w obwodzie winnickim: kobieta sprzedawała swoje małe dzieci do żebractwa, a starsze — na służbę. Z wyglądu normalna kobieta, niepijąca, tyle że dzieci od różnych mężczyzn. Oprócz tego, że do żebractwa kupuje się niemowlę, kupuje się do niego świadectwo. Z reguły jest to świadectwo innego dziecka. Powiedzmy, świadectwo wydane na chłopca, a w pieluchach — dziewczynka. Czyli dziecko kupuje się od jednej mamy, świadectwo — od innej. Kupione dzieci karmi się niskiej jakości mieszankami. Najważniejsze, żeby maluch nie umarł. WARTO WIEDZIEĆ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

BEZDOMNOŚĆ I TUŁACTWO

Śmierć dziecka w tym środowisku to całkowicie normalne zjawisko, żebraczka po prostu płaci ustalony mandat: od 50 do 100 dolarów. Ile takich maluchów umiera co roku i co robi się z ciałami — nie wiadomo. Niemowlęta żebraków są „posłuszne”, praktycznie nie płaczą. Idziemy rano do pracy, dziecko śpi, w porze obiadowej — w swoich sprawach, dziecko śpi, wracamy wieczorem do domu, dziecko śpi. Okazuje się, że z jedzeniem podają mu środki nasenne lub substancje narkotyczne (na przykład wyciągi z maku). Dziecka, które przez długi czas przebywało w takim narkotycznym stanie, nie da się już zrehabilitować. Dzieci nie rozwijają się ani fizycznie, ani umysłowo, cały czas śpią. Nawet jeśli przeżyją, będą psychicznie upośledzone. Inna strona problemu to włóczęgostwo starszych dzieci. Dzieci trafiają na ulicę z różnych powodów. Jednym z nich jest przemoc w domu, nielegalne wykorzystywanie pracy dzieci przez rodziców: rodzice świadomie wypychają dziecko, by zarobiło na butelkę. Dopóki nie przyniesie butelki, nie wpuszczają go na noc. Dzieci przez długi czas nie mogą zdobyć potrzebnej sumy (legalną drogą dziecko na Ukrainie zarobić nie może), boją się wracać do domu i decydują, że lepiej żyć na ulicy niż być bitym. Główną masę małoletnich włóczęgów stanowią dzieci do 14 roku życia. Uciekają z domu sześciu-siedmioletnie, a czasem nawet trzy-czteroletnie. Często te maluchy nawet nie wiedzą, jak się nazywają, jak nazywa się tata czy mama, gdzie mieszkają, dlaczego znalazły się na ulicy. Są słabo rozwinięte, prawie nie mówią. Medycy w przybliżeniu oceniają ich wiek na 3—4 lata, a czy tak jest naprawdę — nie wiadomo. Jedynie 10 % rodziców małych włóczęgów realnie dokłada starań do ich poszukiwań. To znaczy, że 90 % rodziców nawet nie interesuje się, gdzie są ich dzieci. Wyżywienie 22 % dzieci ulicy stanowią niedojedzone resztki w kawiarniach i na śmietnikach. Zaspokajają głód, zbierając niedopałki i wąchając klej. 26 % bezdomnych przyznało, że nie pierze ubrań miesiącami. Wiadomo, że te dzieci mają wszy, grzybicę, rozwiniętą gruźlicę. Co piąte dziecko dla zdobycia pieniędzy decyduje się na kradzież i sprzedaje skradzione rzeczy. Takie dzieci długo nie pożyją — umrą z powodu choroby lub infekcji albo trafią do więzienia. 18 % nieletnich włóczęgów doświadczyło przemocy seksualnej: gwałcą ich rówieśnicy i starsi z grupy, sprzedają siebie nawzajem dorosłym. Sprzedają za hot-doga, za klej, za alkohol, za pieniądze, za cokolwiek. Chłopcy sprzedają dziewczęta. Potrafią nawet chodzić i oferować. Niby są przyjaciółmi, ale kiedy chodzi o pieniądze, normalnym zjawiskiem staje się sprzedaż kogoś z grupy. W towarzystwie dzieci, które włóczą się, istnieje podział na gradacje. Nieodmiennie obecny jest outsider. Występuje on jako obiekt zemsty, cel do rozładowania napięcia nerwowego silniejszych członków kolektywu. Wyśmiewają go, wyzywają, biją, odbierają pieniądze, jedzenie, zmuszają do żebractwa, do pracy. Z reguły outsiderem jest dziecko z niedorozwojem psychicznym. Dzieci ulicy, które żebrzą, zazwyczaj są od kogoś zależne. Zbierają pieniądze dla jakichś struktur mafijnych. Do tego muszą dawać łapówki milicji. Takie dzieci zmusza się do pracy, powiedzmy, sprzątania. Szczególnie w okolicach dworców. Pani Olga opowiedziała, jak pewnego razu w metrze dziewczynka zbierała się do wyjścia na stacji „Hydropark”, ale zobaczywszy milicjanta, wskoczyła z powrotem i przykucnęła przy drzwiach. Na pytanie pani Olgi, co jest przyczyną takiej zmiany decyzji, dziewczynka odpowiedziała: „Jeśli wyjdę, on mnie złapie, a 20 hrywien ze swojego zarobku muszę mu oddać”. Ta dziewczyna pracuje na kogoś. Jeśli nie przyniesie pieniędzy, pobije ją ta firma-pracodawca. Jeszcze opowiada nam, że ma babcię, troje braciszków i siostrzyczek, a rodziców nie ma. Dzieci, które żebrzą, raczej nie będą chciały się uczyć ani pracować. Już celowo nie będą się niczym interesować. Po co, skoro można i tak zarabiać? Prowadząc szkolenia w Rosji, pani Olga Szwed spotkała się w Moskwie z kierowniczką Centrum rehabilitacji dzieci „Otradnoje”. Centrum zbiera dzieci z całej Moskwy; oprócz moskwian w centrum przebywają przyjezdni z Rosji, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Ukrainy, Mołdawii. Dzieci umieszcza się w Centrum, szuka się krewnych, próbuje się je uczyć, przyucza do higieny. Kiedy dzieci dowiedziały się, że kierowniczka ma pensję 300 dolarów, powiedziały jej tak: „My Panią kochamy, jest Pani taka dobra, jest Pani dla nas jak rodzona mama. Niech Pani rzuci tę pracę, chodźmy z nami na dworzec. I będzie Pani żyła, jak my, normalnie. 600—800 dolarów miesięcznie Pani gwarantujemy”. Spotykając dziecko, które żebrze, dorośli próbują je wesprzeć: dają jakieś jedzenie, odzież, obuwie. A dzieci nie trzeba wspierać, tylko wyciągać z tego środowiska. Bo jeśli je wspieramy, one rozumieją, że społeczeństwo aprobuje ich życie na ulicy: pod peronami, w kanałach ściekowych, aprobuje ich czyny: kradzieże, bójki, przemoc. Jakoś trzeba zabierać dzieci. Żadne dziecko nie chce żyć na ulicy. Każde dziecko chce mieć rodzinę, dach nad głową i osobę, która by je żałowała i karmiła. Ich straszne czyny i okrucieństwo to pochodna sytuacji, w której się znalazły. Obecnie Ukraina na czele z Prezydentem Wiktorem Juszczenką zwróciła się ku dzieciom, opracowano Narodowy plan działań na lata 2006—2010. Chce się wierzyć w pozytywne zmiany, bo „nie można, żeby dzieci mieszkały na ulicy, a my wszyscy przechodziliśmy obok nich i nikt nic z tym nie robił!” Materiały badała Olga SKRYPKINA Zważywszy na charakter problemu poruszonego w artykule, uważamy za stosowne zapoznanie czytelników z podstawowymi terminami, którymi posługiwała się autorka. Przytoczone poniżej terminy pochodzą z artykułu 2 „Definicje terminów” Ustawy Ukrainy „O podstawach ochrony socjalnej obywateli bezdomnych i dzieci bezdomnych”. Ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2006 roku. Bezdomność — sytuacja społeczna człowieka, uwarunkowana brakiem u niego lokalu mieszkalnego (domu, mieszkania, pokoju itp.), który mógłby wykorzystywać do zamieszkiwania/przebywania i w którym mógłby być zameldowany. Bezdomność (w rozumieniu bezprzytulnosti) — stan człowieka związany z niemożnością faktycznego zamieszkiwania/przebywania w lokalu mieszkalnym, do którego ma prawo. Człowiek bezdomny — człowiek, który znajduje się w sytuacji społecznej bezdomności. Bezdomny (w rozumieniu bezprytułnoho) — człowiek, który znajduje się w stanie bezdomności (bezprzytulnosti). Profilaktyka bezdomności — system działań skierowanych na usunięcie prawnych, społecznych i innych przyczyn powstawania bezdomności, zapobieganie im, w tym działań dotyczących obniżenia ryzyka utraty przez ludzi praw do lokali mieszkalnych i zapobiegania utracie tych praw, oraz na zapobieganie powstawaniu negatywnych skutków społecznych związanych z brakiem u ludzi mieszkania. Patrolowanie socjalne — mobilna forma świadczenia usług socjalnych, realizowana przez grupę specjalistów poza placówkami dla osób bezdomnych. Reintegracja obywateli bezdomnych i dzieci bezdomnych — system działań skierowanych na powrót obywateli bezdomnych i dzieci bezdomnych do samodzielnego, pełnowartościowego życia. Placówki dla obywateli bezdomnych i dzieci bezdomnych — placówki socjalne, których działalność skierowana jest na pomoc obywatelom bezdomnym i dzieciom bezdomnym, ich wsparcie oraz reintegrację. Przeważające miejsce pobytu osoby bezdomnej — jednostka administracyjno-terytorialna, na której terenie osoba przebywa. Dzieci bezdomne — dzieci, które zostały zmuszone do opuszczenia lub same opuściły rodzinę bądź placówki dziecięce, w których były wychowywane, i nie mają określonego miejsca zamieszkania. Dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej — dzieci, które pozostały bez opieki rodziców w związku z pozbawieniem ich praw rodzicielskich, odebraniem dzieci rodzicom bez pozbawiania praw rodzicielskich, uznaniem rodziców za zaginionych bez wieści lub ubezwłasnowolnionych, ogłoszeniem ich za zmarłych, odbywaniem przez nich kary w miejscach pozbawienia wolności oraz przebywaniem pod strażą na czas śledztwa, poszukiwaniem ich przez organy spraw wewnętrznych związanym z uchylaniem się od płacenia alimentów i brakiem informacji o ich miejscu pobytu, długotrwałą chorobą rodziców, która przeszkadza im w wykonywaniu swoich obowiązków rodzicielskich, a także dzieci podrzucone, dzieci, których rodzice są nieznani, dzieci, których rodzice się wyrzekli, oraz dzieci bezdomne. Gazeta „Słowo Proświty” zaczyna drukować serię artykułów poświęconych problemowi bezdomności dzieci. Dzisiaj naszym tematem jest „Problem żebractwa dziecięcego”. Rozmowę przeprowadziliśmy z przedstawicielką „Ecpat International” na region WNP (wszystkie 12 krajów) Olgą Wołodymyriwną SZWED. Zapraszamy również Państwa, szanowni czytelnicy, do włączenia się do dyskusji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Mychajło Wasylowycz Semenko urodził się w grudniu 1892 r. w Kybyntsiach na Połtawszczyźnie. Po ukończeniu szkoły realnej przez trzy lata studiował w Petersburskim Instytucie Psychoneurologicznym, wówczas – jak i dzisiaj – opromienionym imieniem W. M. Biechtieriewa. Zaczynając pisać wiersze i publikować („Prelude”, 1913), Semenko postanawia, że teraz nie jest już Miszą, a Mychajlem, ale przyjaciele (których miał niemal tak wielu, jak i wrogów) nazywają go po prostu Sem. Jeden z nich, literacki chrześniak Semenki (początkowo nazywał się Nik Bażan, ale wkrótce stał się Mykołą) pozostawił taki słowny portret mentora: „Twarz jego mieściła w sobie rysy wszystkich nacji i ras […] oczy błyszczały ogniem tatarskich watr, scytyjskich ognisk i jupiterami europejskich atelier, a każdy przypadkowy podróżny pomyślałby, że jest z Patagonii”. Sam Semenko widział siebie różnie: „Jestem delikatny jak oczy, miękki jak kochanki//jedwabne rzęsy…”, „I w płucach pachnie gromem”; czasem cieszył się wszystkim, co istnieje na tym świecie („…Samochód albo tramwaj//Cię zmiażdży – bądź szczęśliwy”), czasem narzekał („Jakie smutne moje szczekanie.//Szkoda siebie”), a czasem przybierał pozę zewnętrznego obserwatora („Prowincjonalny poeta krzyknął pośrodku ulicy//Nieostrożnie wpadł pod samochód//I głowa mu została rozbita// i jakaś dama-naoczny świadek opowiadała wśród//publiczności: zapatrzył się na księżyc”). Rusycyzmy i brak interpunkcji – znaki firmowe poezji Sema; jak zobaczymy później, to nie przypadek i nie kaprys, a środek głoszenia pewnych zasad. Smutny klaun Pierrot na pewien czas staje się maską poety („Pierrot kocha”, 1916; „Pierrot się stawia”, 1917; „Pierrot martwopętli”, 1918), ale bardzo szybko ten – jak powiedziałby Błok – „bałaganczyk” przestaje go interesować, bo, wiecie, zdarzyła się rewolucja; w czasie zbiegła się ona z długim „ogonem” rosyjskiego futuryzmu. I Semenko stał się głównym plantatorem tego nurtu literackiego na ukraińskich czarnoziemach. Przez wszystkie lata 20. i częściowo 30. ubiegłego wieku pozostawał jedną z centralnych postaci, wokół których toczyły się dyskusje literackie. Niestety, „pozaliterackie” również… Dzięki dobrej woli pracowników Państwowej Biblioteki Historycznej Ukrainy trzymałem w rękach egzemplarz pierwszego wydania „rewfutpoematu” M. Semenki „Tow. Słońce” (1919), który stał się zwrotnym w twórczości poety. Tak więc: na okładce czytamy odniesienie do wydawcy: „BIURO PROPAGANDY „Wszeukrlitkomu”. Propaganda – rzecz specyficzna: „Ciemne siły rzedną. Zagonimy je w nory!//Rozpniemy na ścianach, kto korzyć się nie mógł!// Niech pokryją całą ziemię Czerwone sztandary – // Tylko ten wesoły, kto świat zwyciężył!” Dla sprawiedliwości trzeba powiedzieć, że w poemacie są też nie tak „czołowe” wersy; widzimy też ekspresjonistyczno-obyczajowe szkice, z których – poprzez opatentowaną futurystyczną jąkliwość – przebija się portret Miasta pod Słońcem, które piecze, jednak nie grzeje: „I powiedzieli, że nikt nie jest winny//I przemówili do wszystkich dusz i wszystkich serc.//Nieuchronnego ruchu nikt nie zatrzyma//I nikt nie zauważy jam – //I nikt, i nikt, i nikt//Nie zechce kłaść się pośrodku drogi//I każdy żałuje swojego płaszcza, // I każdy obmacuje swoje nogi”. Cytowałbym jeszcze… Być może życie samego Semenki (i wielu ludzi wokół niego) byłoby szczęśliwsze – czy przynajmniej dłuższe – gdyby po rewolucji poszedł douczyć się na psychoneurologa. A jednak… Karma czy mantra syna pisarza z połtawskich Kybyntsiów przyczyniła się do tego, że pewien młody artysta, którego nazywano po prostu Saszką, zdobył – i od razu na cały świat – głośne nazwisko Dowżenko. mistrzowie, a potem róbcie, co chcecie – i wszyscy będą was szanować” (Salvador Dalí). Palący problem rozwoju literatury polegał na tym, że nurty, ugrupowania czy osobowości musiały rywalizować w zakratowanej bolszewickiej pułapce na myszy, walka w której toczyła się nie o zwycięstwo koncepcji czy stylów, a o fizyczne przetrwanie. Semenko powstał i był, bo musiał ktoś zająć miejsce „głównego buntownika” na Ukraińskim Parnasie, jednak ewolucja poety była bezperspektywiczna. W wierszu „Uderzeniowcy – do literatury” (zbiór „Z radzieckiego dziennika”, 1932) Semenko, przepraszam, aż wyskakuje z partyjnych spodni: „Literatura – //bojowa broń,//broń szturmu dla robotników i chłopów.//Nas nie uśpić//liryczną grą,//kiedy realizujemy//promfinplan”. To już nawet nie jest śmieszne. Odnosi się wrażenie, że właśnie teraz (lata po zapalnych manifestach) poeta zaczął naprawdę niszczyć – rzec by można, od wewnątrz – literaturę jako rodzaj sztuki, której w ogóle „nie powinno być” w przedziale między kapitalizmem a komunizmem. Przez wiele lat władza szanuje Semenkę. W 1921 r. wchodził w skład delegacji ds. zawarcia traktatu ryskiego między RFSRR i USRR a Polską. W 1922 roku – współpracownik Ukraińskiego Przedstawicielstwa w Moskwie. W latach 1924–1927 – główny redaktor Odeskiej Studia Filmowej; w 1925 r. – członek kolegium redakcyjnego „Czasopisma dla wszystkich”; w 1928 r. wchodzi w skład ukraińskiej delegacji pisarskiej, która odwiedziła Białoruś; w 1923 r. Semenko zostaje zastępcą przewodniczącego Wszechukraińskiego Stowarzyszenia Rewolucyjnego Kina, w tym samym roku odwiedza Berlin (o czym raportuje w cyklu wierszy i poemacie „Niemcy”); w 1930 r. zostaje członkiem jury Międzynarodowego konkursu na projekt pomnika T. G. Szewczenki w Charkowie; w 1931 r. redaguje trzytomnik Majakowskiego; w 1932 r. wchodzi w skład komitetu organizacyjnego Jednego związku pisarzy radzieckich Ukrainy; od 1933 r. zostaje członkiem kolegium redakcyjnego „Literaturnej hazety”, w 1934 r. bierze udział w pracy I zjazdu pisarzy radzieckich w Moskwie. Zaczynają się i nabierają rozmachu represje ukraińskich działaczy kultury. 1934… 1935… 1936… Semenko jeszcze „na fali”: w 36-tym wychodzi jego „Wybór”. Ale już w marcu 37-go dobra dusza – M. Rylski występuje na zebraniu pisarskim w obronie wcale nie bliskiego mu futurysty, którego „wykluczono” z literatury, chociaż jeszcze nie aresztowano. Rozstrzelano Semenkę jesienią tego samego roku na Sołowkach. Na koniec o karmie i mantrze. Wszystko, co opowiedziałem, mogło zdarzyć się jakoś inaczej, ale było tak, jak było. W 1925 r. „wielki i straszny” Semenko wyjeżdża z Kijowa do Charkowa, pisze, wydaje, dyskutuje i kłóci się, żeni się (drugim małżeństwem) z wschodzącą gwiazdą teatralną Natalią Użwij. A co najważniejsze – zabiera do nowej stolicy Bażana oraz Janowskiego, którego wkrótce wysyła swoim przedstawicielem do Odeskiej Fabryki Filmowej. A w tym czasie… A w tym czasie Dowżenko musi gdzieś uciekać z Charkowa od pewnej pani, która kiedyś wydawała mu się Muzą, ale to minęło. Dokąd? A do Janowskiego, z którym zdążył się zaprzyjaźnić. Do Odessy. Do fabryki filmowej. Tak oni po raz pierwszy się spotkali – Dowżenko i kino. Semence wydawało się, że sama „industrialna” technologia produkcji filmów gwarantuje przyszłą, „komunistyczną” estetykę tego rodzaju sztuki. Dowżenko zrobił wszystko nie tak, ignorując właściwie technologiczne osobliwości kina i szukając w nim nowej, ale wiecznej poetyki życia. Dowżenko zwyciężył, jednak i on został zniszczony przez „pułapkę na myszy”. Wołodymyr WOJTENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

„Sztuka to żywy trup. Trzeba dobić. Niech żyje metasztuka, synteza sztuki i sportu! Panfuturyzm to aktywna likwidacja sztuki”. M. Semenko (z otwartej depeszy do W. Majakowskiego, 1922)

DLACZEGO SEMENKO SPALIŁ „KOBZARZA”? O tym biografowie piszą niechętnie i nie wszyscy: w 1920 roku po narodzeniu Chrystusa Pierrot Wasylijowycz spalił swój egzemplarz „Kobzarza” – nie zauważywszy, że nawet spod popiołu Taras pokazał mu figę. Po co spalił? Dlatego że rewolucja. Jeśli dokładniej, ogłasza Sem, to słuchajcie wszyscy! Sztuka, znaczy się, wyrasta na bycie (a); rewolucja ten burżuazyjny byt niszczy (b), zatem musi umrzeć – niechcący – burżuazyjna sztuka (c). Gdzieś tam, za horyzontami, na gruncie „komunistycznego bytu” powstaje nowa sztuka, a obecnie, w okresie przejściowym, sztuki być nie może, zatem panfuturyzm potrzebny jest właśnie po to, by pomóc jej skonać (d). Ten łańcuch a—b—c—d jest nic niewart z tego powodu, że stosuje różne formy niedokładnego rymu: pary z uciętym zakończeniem (rA- Dij — nazAD), złożone współbrzmienia (WołoDYMyRA — DYMaRIA), asonanse (piwtEMNYCH — diEZ- NYCH), nierównozgłoskowe współbrzmienia (obezPOEZENYJ — POmpEZNYJ), konsonanse (tAKTNO — wYDNO). To prawda, że dokładny rym przy nadmiernym użyciu zaczyna przypominać tupot żołnierskich butów na paradzie i w końcu „zabija” całą inną poetycką technologię. Rozmyty niedokładny rym czymś przypomina liryczne zdjęcie z niewielkimi odchyleniami od optycznego ogniskowania – i właśnie tym może wywierać silne wrażenie. Jednak w wielu wierszach Semenki koncentracja niedokładnych (i bardzo niedokładnych) rymów jest taka, że powstaje odczucie nie wykwintności, a niechlujstwa – chociaż dzisiaj trzymać się wyłącznie stylu „OCZI—NOCZI” próbują chyba tylko licealistki w wierszach na konkurs „Moje miasto”. „PROBLEMY ZOZENDROPII” Utwór artystyczny (poezja w szczególności) pozwala po omacku szukać – i na „Awangard” jego sławna „Zozendropia”: „Czerwone swary!//Czas czerwony!//Czuryło//czerewo//czy czoło,//czy czo, czy czoh,//czy czort wie co?//Czy koń czerwony skacze//naprzeciw czarnemu koniowi?” I t.d. Semenko uradowany – jest proch w prochownicach! Rzucamy się suchymi lądami, myślimy całkami, co? W sumie, piękne jest wszystko, oprócz jednego: Edwarda Strihy w przyrodzie nie ma, rzeczywistością jest Kost Burewij, który oszukuje futurystów swoimi PARODIAMI, a wtedy fokus się odkrywa i Pierrot wychodzi na głupca. Jeden krytyk pisze, że w poezji Semenki „więcej jest zamierzonych poszukiwań w dziedzinie futuryzmu niż prawdziwego futurystycznego światopoglądu”; inny zgadza się, że wulgarne obrazy, przekleństwa, grzmoty i stukoty przykrywają brak „prawdziwego i wolnego przekonania”. Jeden krytyk, powołując się na paralele z Majakowskim, dochodzi do wniosku, że Semowi „nie do twarzy koturny, na które tak pewnie się wspina”, a inny – krótko i trafnie – nazywa poetę „przestarzałym nowatorem”. W 1914 r. młody („dwudziestodwuletni”) Semenko w wierszu „Przyciśnięty” podejmuje próbę sa-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PIERROT ROBI PĘTLĘ… I kiedy powstaną wszystkie zwierzęta i ludzie, I kiedy rzucą się wszyscy przodkowie i wrogowie, — Rozepnę swoją zakrwawioną pierś I pokażę, ile mam w sobie siły. Michaił Siemienko, „Ja” (1919)

przyczyny, dla których sztuka rodzi się nie z POWSZEDNIEGO BYTU, lecz z BYTU. „Być czy nie być?” – męczył się Hamlet, i żadne inne pytanie nie daje tak wielu kreatywnych artystycznych odpowiedzi, podczas gdy powszedniość to buty z perłowymi guzikami i zamszowym wierzchem, które lubił Semenko. Racjonalna świadomość nieuchronności śmierci i emocjonalne wzory wokół tej prawdy są podłożem każdej sztuki (jeśli nie brać pod uwagę tego, co dziś nazywamy designem). Kamienie z rąk Syzyfa będą spadać w przepaść, Herostrates będzie raz po raz podpalał świątynie, ale człowiek zawsze będzie miał gdzie myśleć (albo się modlić), bo na to wystarcza miejsca, które zajmuje jego głowa czy – w przenośni – serce. Biały wiersz Semenki – z długimi wersami, ze zmienną liczbą akcentów i międzyakcentowych odstępów od 0 aż do 7 sylab, nietożsamą strofiką itd. – często nie różni się od prozy, a mimo to pretenduje do czegoś (neologizmy, brak interpunkcji, a nawet przyimków, mieszanka bardzo „wysokich” i bardzo „niskich” stylów). Wreszcie, jeśli mowa o wierszu wolnym, „Psalmy” Dawida czy „Pieśń nad pieśniami” mają dostatecznie dużo wewnętrznej poetyki, by bez trudu przekształcić się w „normalne” warianty metryczne. Jeśli zaś mówić o 9 z 10 „poezji panfuturystycznych”, to rym byłby najlepszym środkiem ujawnienia ich podobieństwa do pustej beczki – uderzysz, a ona huczy, bo pusta. Jeśli chodzi o wiersze rymowane, Semenko chronicznie wykorzystywał… znajdziecie! – ważne problemy. Prawda, tylko wtedy, gdy rozumnemu pisarzowi trafi się rozumny czytelnik (zauważcie: kryteria rozumności, po pierwsze, są różne dla dwóch osób, po drugie, niejednoznaczne dla każdej z nich). Z własnego doświadczenia wiemy o istnieniu genialnych wierszy, lecz możemy jedynie współczuć człowiekowi, który podejmuje się napisać instrukcję, jak tego rodzaju wiersze należy pisać. Teraz wysłuchajmy dwóch poetów, w ten czy inny sposób związanych z ukraińskim futuryzmem. Semenko: „Skala naszego myślenia się zmieniła. Uogólniamy, myślimy całkami. Czy musiało to odbić się na sposobach materializacji w poezji? Musiało, i to się dzieje. Trzeba znaleźć inny sposób pisania wierszy, by pisać nie pierwotnymi pojęciami, lecz pojęciami zintegrowanymi – uogólnionymi”. Yes, sir, macie taki wiersz: nadsyła go do „Nowej generacji” Edward Striha; nie leniuchujcie, czytajcie: „Zróbcie mi legitymację partyjną://Na długość kilometr,//Na szerokość – kilometr!//I napiszcie czerwonym na ogniu: To jest – Striha Edward – //szeregowiec// oddziałów genialnych genów!//Napiszcie: //Łez nie ma//Ten Edward,//A krew w beczkach,//Pożary – ogień//w//sobie//nosi.//Napiszcie:// Piśmiennictwo on uratuje//Od Chwylowego,//Tyczyny//i//Rylskiego,//Politykę – od Chamberlainów,//Poezję – od słowików…” I tak dalej. Pojawienie się nowego autora Semenko jako redaktor wita, publikuje jego nowe wiersze pod rubryką „Korespondencja przyjaciół”. Striha ogłasza swoje listy. A w almanachu, by się określić: „Jeszcze niżej się pokłoń! Jeszcze się kłaniaj, kłaniaj!//Oni wszystkie zdobycze już ci dali – I Igor, i Bałmont, i Biały, i Czurlianis – //Wszyscy chórem i gorliwie tak huczeli://Semenko – kłaniaj się, kłaniaj! – Nie, nie ugnę się, //Śmierć będzie moim zwycięstwem,//Gdy będę sam, //A gdy nie…” „Sam” – nie był. U Igora (Siewierianina) zapożycza wiele, nawet samo określenie gatunku, w którym pracuje, – „poezy” (ach, ach…) Ale i czternaście lat później wciąż pozostaje „przyciśniętym”, choć „na opak”: „Dziś tęsknota mnie ogarnia wśród moich poezy.//Dziś tęsknota mnie ogarnia. Dziś mi nudno.//Samotnieje wiolina. Nud Igor Siewierianin”. Czytamy to w „Kobzarze” (1925), który – najwyraźniej – miał zająć w literaturze ukraińskiej miejsce tamtego, spalonego. WOJNA W MYSZOŁOWCE W rozmowie o Semenku musimy określić się nie co do zasadności odejścia od tradycji literackich — ta jest oczywista; ciągłość procesu literackiego opiera się na tym, że marginesowi (nie wszyscy i nie od razu) stają się klasykami. Piszcie, jak chcecie; piszcie, jak potraficie; „nauczcie się malować, jak dawni

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

OTO GDZIE, LUDZIE, NASZA CHWAŁA

Niedawno los podarował Ukrainie prawdziwy cud — książkę „Ukraina — państwo kozackie”. Tytuł książki jest poetycko-wzniosły. I nie ma się co dziwić, wszak nasza historia jest również dumna i sławna. Któż podarował nam ten skarb? W stopce redakcyjnej czytamy: kierownik projektu, autor i kompilator, artysta, ilustrator i fotograf — Wołodymyr Wołodymyrowycz Nediak. To on zebrał w jeden foliant całą historię ukraińskiego kozactwa: jego życie codzienne, architekturę tamtej epoki, kozackie rzemiosło zbrojeniowe, dorobek artystyczny i wszystko, co dotyczy ukraińskiego kozactwa od najdawniejszych czasów aż po walkę wyzwoleńczą chołodnojarców i Ukraińskiej Powstańczej Armii. Czytelnik znajdzie w książce zarówno rejestry kozaków, jak i opowieści o kozackich siczach oraz o wyprawach wojennych. Znajdzie opisy wojen wyzwoleńczych, portrety starszyzny kozackiej, znajdzie też prawdę o bitwie pod Połtawą i Konstytucji Pyłypa Orłyka. W książce sporo miejsca poświęcono światopoglądowi kozactwa, kartografii ziem ukraińskich, heraldyce znanych rodów. Gruntownie opisano w niej kozackie chutory i życie rodzin kozackich, dość pełno przedstawiono kulturę, sztukę i edukację w czasach kozaczyzny. Wydaje się, że nie ma takiego tematu, którego autor nie rozwinąłby w pełni: są tu kozackie rzemiosła, czumactwo, ludwisarstwo, cerkwie, haft, metaloplastyka, artystyczne snycerstwo, zbrojownictwo i kozackie wyposażenie bojowe. Lecz najważniejsze w książce jest to, że opowieść poparta jest zdjęciami, rysunkami i szkicami. Jest ich w książce 5175. Wiadomo, jaki los spotkał Ukrainę po przyłączeniu jej do Moskowii. Wartości historyczne i artystyczne, rzeczy osobiste hetmanów i starszyzny wojskowej, starodawne ikonopisarstwo ukraińskich świątyń oraz unikalna broń pułków kozackich — wszystko to znalazło się pod siedmioma zamkami carskich wojewodów i dworskiej szlachty. Tylko podczas pierwszego złupienia Siczy Zaporoskiej (1709 r.) grabieżcy wywieźli do Moskwy 13 sztandarów i ponad 60 armat. W 1775 roku, w czasie gdy pułki kozackie zmagały się w bitwach wojny rosyjsko-tureckiej, Moskwa po raz drugi zburzyła Sicz i wywiozła całą atrybutykę wojskową oraz broń, ograbiła nawet cerkiew siczową. Długie lata Ukraina walczyła o zwrot swoich wartości narodowych, lecz napotykała aktywny opór. Wtedy wartości z jakiegoś powodu na pewien czas „niezawodnie znikały”, a prawda o ich istnieniu ogłaszana była mitem. Lecz autorowi książki udało się „przeniknąć” do magazynów Ermitażu, Zbrojowni Moskiewskiego Kremla, do muzeów Polski i Szwecji, odkryć skarby kozaczyzny w kolekcjach prywatnych i wszystko to pokazać w książce. Dlatego większość skarbów artystycznych czytelnicy zobaczą po raz pierwszy. OKRĄGŁA DATA Po prostu wiersze — po prostu się odbierają. Prawdziwa poezja — duszą się czyta. Bo — z samego serca poety się wylewa. Poeta — śmiertelny, poezja — wieczna. Czytam nową książkę Wołodymyra Kołomijcia — jestem pod wrażeniem: czy to naprawdę on ma już 70 lat? Czy — dopiero 70? Ile energii, ile młodości w jego poezji! Jednocześnie — dojrzałości, jednocześnie — mądrości. Każde słowo — wyważone, każda myśl — oszlifowana. Z każdego wersu promienieje miłość do Ukrainy, w każdej strofie — ból za Ukrainę. Ukraińskość — rdzeń całej książki. Może właśnie w tym tkwi sekret prawdziwej poezji? Najbardziej ceni się i zdobywa powszechne uznanie to, co głęboko narodowe. Esperanto, mimo prostoty (uproszczenia) — dla amatora, esperanto nie ma koloru ani zapachu. Nie znam klasyki napisanej w esperanto. Klasyka — czy to francuska, czy rosyjska, czy ukraińska — zawsze jest głęboko narodowa. Tylko język ludowy — barwny, wonny, pachnący, niepowtarzalny. Bo — matczyny, bo — kołysanka… Sny — do główek, drzemki — do oczek, wzrosty — w kostki!.. — oto jak do dziś śpiew kołysankowy płynie z pra-Ukrainy. Piszę te słowa pod świeżym wrażeniem z lektury. Łapię się na wyostrzonej emocjonalności i zatrzymuję: poezja mówi sama za siebie. Lepiej podać kilka wierszy — czytelnik sam się zorientuje i sam wyciągnie wnioski. Witalij KARPENKO Wołodymyr KOŁOMIJEĆ SIŁA PRZYCHODZĄCA 1. Krzyczą twoje rany, gorzknieją twoje gałęzie, katranie, katranie! Zdeptany kwiecie... Kobzarska gwiazda spadła w ruiny. Na kwiecie — krew synów Ukrainy. W kozackich mogiłach wraz z kobzą pochowali, by step ci kwilił, by dzieci — śpiewały: — Póki jeszcze rano, póki nie za późno, zakwitnijmy katranem na polu Ojczyzny... Póki jeszcze widać, póki nie zmierzchło — Ojczyźnie zakwitnijmy katranem nieśmiertelnym!.. 2. Bywa, że znajdziesz tam, gdzie zgubisz. Ani zdrady, ani przynęty!.. A kochasz... bo kochasz. O, jak nie kosili — radowałem się w mowie, że siła — nie w sile, a siła — w miłości. Jednego pragnę — ponad żal, ponad stulecia — by: co kocham — wroga żądza nie raniła! I w naszym życie, i w naszym kwiecie niech więcej nie ubywa, niech tylko — przybywa. KRZYK NADZIEI Skulonym w swoich udrękach — czyż można spodziewać się wzrostu? Czyż jesteśmy niewolnikami ślepych okoliczności! Czyż bezjęzycznym wyrodkiem! Nie wybłagać „szczęścia” — i nie prosić — pod omoforionem nie naszego Boga. Własnej nie wyhodować piękności w cieniu cudzego miecza. Czyż niewolnicy ślepych okoliczności z zajęczymi sercami... Skuleni w samych sobie — czyż nie wyprostować się w obłędzie! Barwinek przecież kwitnie — przez szable, — bez ochrony on zwiędnie... Nie stanie ziemi rodzinnej, jeśli rycerstwo nie powstanie. Czyż jesteśmy nędznym plemieniem nieudaczników i najmitów u obcego! Nie, wolności pragnie dusza, jak ptak, nie, nadziejami promienieje… ŚWIĘTO-MIT Przyśnił mi się cud: jakby przez noc ślepą nie bogobojny ruch świętocierpiętnika, a zryw — do zaciętości!.. Jeszcze jakby zryw szczęśliwy ten — powstać do walki! — idzie nie z obowiązku, który jak przekleństwo, a — z serca... Tam — za granicą... Tam — na lewo od serca jest święto-mit, za który umierają. Jakie jego imię?.. Może Ukrainą się zowie? Cóż, to — jak los. A losu się nie wybiera. * * * Znowu ten głos usłyszeli, jak z muszli wy, choć zagłuszała go Moskwa... Znowu i znowu z fal poruszających dziewa wychodzi — panna morska. A gdy wieczór zapadnie — zawołaj ją Ładą: pani morska uspokoi przybój. Dobrze poczuć się ładem i władzą — czyli sobą! — w kraju swoim. Mit ten pradawny — promień włókienka… Matka-bogini, z Dniepru pijąc, wręczy synowi swemu — Słońcu! — dla Ukrainy od szczęścia klucze. SŁOWO Cóż, poeci naprawdę rodzą się na prowincji... Słońcem, bywa, zalanej po brzegi. A umierają — po stolicach... Nie chciałbym wzrokiem zatrzymywać się na znajomych twarzach (bez wykluczenia własnej — w lustrze perejasławskim — mnie), tylko by słowo tych „twarzy” było mocne i pachnące... Jak słowo Tarasa, 1215 wielkoformatowych stron opowiada nam o naszej chwale. 1215 stron heroizmu i wielkości Ukrainy. W książce podano tyle nowości i w takiej różnorodności, że nawet obeznany historyk wykrzyknie: taka praca jest w zasięgu chyba tylko całego instytutu naukowców! A nie. Wszystko to trud jednego patrioty Ukrainy Wołodymyra Wołodymyrowycza Nediaka, bo tylko on jeden zebrał najlepsze siły naukowe Ukrainy, zaangażował je sobie do pomocy i podarował ten trud swojemu narodowi. Trud tytaniczny. Nie dla własnej sławy, a dla sławy Ukrainy, dla naszego oświecenia: patrzcie, ludzie, jacy jesteśmy zdolni, patrzcie, jacy jesteśmy heroiczni, jacy jesteśmy silni, jak zjednoczymy się w monolit! Rozpoczyna się książka słowami naszego proroka Tarasa Hryhorowycza Szewczenki: U nas wolność wyrastała, Dnieprem się obmywała, W głowach góry słała, Stepem się okrywała! Krwią się ona obmywała, A spała na kupach, Na kozackich wolnych trupach, Okradzionych trupach! Kończy się książka również szewczenkowskimi nawołującymi, skierowanymi do nas słowami: Módlcie się, bracia moi, Ukrainę kochajcie. I za nią, Nieszczęsną, Pana błagajcie. Módlmy się słowem. Módlmy się czynem, módlmy się uczciwą pracą. Pracą tytaniczną. Taką, jak modlili się za nas w bitwach nasi pradziadowie — kozacy. Jaką pomodlił się za nas, grzesznych, kompilator tej książki Wołodymyr Nediak. Zaprawdę, jego modlitwa — to modlitwa za Ukrainę. Borys TKACZENKO, m. Lebedyn obwodu sumskiego. nikim niepokonane i niezmożone, z Moreneć... Kyryliwki... Oskrzydlone! Jak słowo Iwana Płomienne! — słowo, któremu i jest z czego być dumnym, — z Nahujewycz, Kryworiwni... Słowo — na serca równe! * * * Mieni się Majdan milionowo, promienieje pomarańczowymi skrzydłami... Idą tutaj poczuć się — ludźmi, uświadomić sobie — Ukraińcami! * * * Posadź w głowach kalinę, gdy umrę. Noc i dzień, ale nie Ukrainę zabiorę, gdy umrę. Świat i Wszechświat, tylko nie Ukrainę — szczęście, niebieski ból... Zostawię ją jedną jedyną tobie: dokochaj. Unikalna książka “Ukraina — państwo kozackie” (kijowskie wydawnictwo “EMMA”) zdobyła Grand Prix — “Złotego Nestora-Kronikarza” — na targach książki “Świat Książki”. Proponujemy Państwa uwadze recenzję wydania. O przebiegu targów czytajcie w następnym numerze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Z MIŁOŚCIĄ DO NARODU

POSTAĆ Mykołę Stratiłata nigdy nie rozpieszczał los, ale ten Boży wybór prowadził go przez życie: było mu pisane zostać artystą. Choć wydawałoby się, mógł śpiewać w chórze Weriowki czy zostać wybitnym nauczycielem. Ale i talent wokalny wkłada artysta w swoje obrazy, i miłością żywi się jego pedagogika, gdy naucza młodych artystów w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Mychajła Bojczuka… Mykoła Stratiłat — artysta oddany Bogu i swojemu wiecznie uciskanemu, poniżanemu, ale odwiecznie niepokonanemu narodowi ukraińskiemu. Najpierw uczeń szkoły artystyczno-rzemieślniczej nr 6, mieszczącej się niegdyś na Chreszczatyku, potem student Instytutu Poligraficznego imienia Iwana Fedorowa, później artysta wielu książek poetyckich, które przez dwadzieścia lat oczarowywały miłośników literatury i sztuki wydawniczej, a wreszcie — zdesperowany, nieustraszony obrońca samego Życia podczas katastrofy czarnobylskiej, Mykoła Stratiłat występuje w swej pełnej istocie: przed Bogiem i światem ludzkim reprezentuje swoją Ukrainę. A skoro już obecna jego wystawa w Muzeum Książki i Drukarstwa otworzyła szeroko i potężnie także malarski talent wybitnego grafika, to chce się, oddaliwszy się na pewną odległość, odzwierciedlić dzieła Stratiłata nie tylko spojrzeniem, ale i duszą. WYSTAWY Nowa seria prac artysty, historyka sztuki, doktora filozofii Olhy PETROWEJ wykonana została pod wrażeniem podróży po Japonii i, najwyraźniej, podobnie jak jedna z poprzednich — „Hiszpania twoja i moja” — napisana „gwałtownie”, na jednym oddechu, ale z uwzględnieniem ekspozycji właśnie w Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków. Cytuję tutaj samą artystkę — wyznanie, że obraz architektoniczny i emocjonalna aura wnętrza wiele dla niej znaczą. Oni rzeczywiście szczęśliwie znaleźli siebie nawzajem. Oprócz tego Japonia, jak i Hiszpania, to temat dziecięcych marzeń artystki. Autorka jest świadoma tego, że postrzega wymarzone miejsca, patrząc przez „różowe okulary”. Wszakże to tylko dowód na to, że potrafi odczuwać radość, czuć i myśleć optymistycznie, dzielić się tym z widzem. Wystawa „Siostra samuraja” to skoncentrowane umiłowanie życia O. Petrowej. O hiszpańskiej serii mówi, że to „portret szczęścia, a także wdzięczność losowi za możliwość mówienia do ludzi językiem koloru”. Takie określenie może być, rzec by można, definicją portretu twórczego artystki. Co więcej, mamy do czynienia z przypadkiem, gdy świadomość autora przejawia się dzięki właściwie kolorowi. Według przekonania O. Petrowej, pochłoniętej rozważaniami o metafizyce koloru W. Kandinsky’ego, światło — kolorowa energetyka jest sensem malarstwa. Stąd credo artystki: kolor ucieleśnia Boga jako światło. Fizyczny aspekt kolorów ujawnia idealne istoty bytu ludzkości. Koloropis to droga do widzenia „duchowym wzrokiem”. Jednym z duchowych mentorów autorki jest wspomniany W. Kandinsky, jednak w odniesieniu do projektu „Siostra samuraja” trzeba zauważyć: warto mówić nie tyle o czystym abstrakcjonizmie, co o wpływie fowizmu. Właściwie przypominamy H. Matisse’a, głównego twórcę doktryny fowizmu (i zapewne najbardziej antydoktrynalnego przedstawiciela fowistów), który mógł w ramach jednego tak zwanego „okresu twórczego” rozwijać jednocześnie kilka linii. Każdej z nich była właściwa pewna miara stosunku wyobraźni twórczej i wrażeń z życia. Właśnie on, uciekając się do ostrego, forsowanego koloru, pisał jaskrawe, często egzotyczne płótna. Nie sposób nie zdziwić się, jak w swojej małej pracowni na Andrijewskim Uzwozie naprzeciwko cerkwi zdołał artysta sprężyście zagęścić i bezgranicznie wyprostować przestrzeń, aby widzowie w muzealnej sali wystawowej wdychali zapach traw, słuchali powiewu naddeśniańskich czy naddnieprzańskich łąk, śpiewu kukułki, trelu słowików i głosu kogutów. Koguty, które budzą słońce i zwiastują poranek, koguty, które budzą duszę, aby nie zbłądziła ona w ludzką słabość, to różnobarwne postacie jego obrazów. Mykoła Stratiłat, którego ręka jest pewna i precyzyjna w grafice, który przedstawił Czarnobyl, pozostawiony nam, Ukraińcom, po katastrofie niby w kipiącym ruchu splotu węży, swoje akwarelowe obrazy nasyca takim bogactwem kolorów, taką prawdziwą ciszą, która zstępuje na ziemię w pogodną księżycową noc, że wydaje się, iż to schadzka zakochanych gwiazd: Ziemi i Księżyca… A zarazem wszystko to jest tylko zacytowaną przez artystę spowiedzią Ukrainy, matki, która wie i widzi więcej, niż wypowiada za dnia. Petro Pancz mawiał: “Im płytsza rzeka, tym głośniejsza”. Mykoła Stratiłat zawsze unika głośnych słów i stopni najwyższych w definicjach, ponieważ jego miłość do świata, do swojego rodzinnego narodu jest prawdziwa, nie nabyta, a przez to nie na pokaz. I ta głęboka siła, ten niezwyciężony potężny duch, który prowadził rylec i delikatny pędzel w dłoni artysty, zmuszają jego dzieła do świecenia. Artysta śpiewa, czy to na głos, czy po prostu w sercu, kiedy pracuje nad swoimi utworami. I Pieśń nad Pieśniami dla świata chrześcijańskiego, Pieśń nad Pieśniami dla obecnej i pradawnej Ukrainy, skąd wyszli niegdyś do Międzyrzecza Sumerowie — to śpiewają hosannę akwarele Mykoły Stratiłata. Kiedy, obejrzawszy ogromny dorobek twórczy artysty, widz powraca znów w kolorową przestrzeń jego malarstwa w Muzeum Książki, mimo woli odczuwa dotyk Wieczności, i jakby cieniutki pazurek pędzelka zdziera skórkę na sercu, którą ratujemy się od pełnej rozczarowań teraźniejszości. Zobaczywszy obecną wystawę Mykoły granicy z figuratywem, a raczej pozbawionym wszystkich obciążających i uciążliwych detali lekkim narratywem. Jeśli chodzi o zrodzone z koloru “pejzaże” wystawy “Siostra samuraja” — można jak kolorem opisać słowami (bo tak się to odczuwa): zrodzone z koloru “pejzaże” zrodzonych z koloru (lub kolorem pojętych) pejzaży. Portret Japonii z jej krajobrazem, tradycjami, archaiką, mitami, warstwami kulturowymi. Odczucie koloru człowieka zachodniej cywilizacji, który pisze swoje wschodnie marzenie, które się spełniło. Pisze szczęśliwie i z zachwytem, tak, jak marzyło się w dzieciństwie. Jeszcze jeden szczebel duchowego doświadczenia artystki — koloropis wschodniej mądrości jako spojrzenie na Japonię duchowym wzrokiem. Spojrzenie Zachodu na Wschód; i, nigdzie się nie podzieje, spojrzenie w dzieciństwo ludzkości: archetypowa ryba, znana naszym przodkom od nie wiadomo jakich czasów, pływa jako symbol dawnego święta Japończyków na płótnie “Koinorbi — święto chłopców...” Wiktor IWANIW również dąży do duchowego samopoznania. Pierwsze wrażenie z poznania jego twórczości: wyrafinowanie (nie mylić z nudą) i integralność różnorodnego; pozytyw, ale z nutką smutku, jak wszystko, co ma za podłoże doświadczenie. W swojej twórczości udanie łączy, kombinuje, cytuje, przetasowuje i parafrazuje artystyczne odkrycia poprzedników jako wynik duchowego doświadczenia. Robi to rozważnie i ze smakiem. Uwaga: nie lekceważy, nie bawi się i nie przechwala. Wiele może jako artysta, jednak szczeble duchowego wzrostu nie pozwalają mu pozostać na “zdobytym” poziomie. “Między niebem a ziemią” — tutaj znajduje się duchowa istota. Opanowawszy “ziemskie” przejawy obdarowania, artysta pragnie objawień, że tak powiem, wyższego rzędu. Poprzedni projekt nosił tytuł “Spojrzenie przez siebie — 2”. Artysta myśli o sobie jako o podmiocie, który jest kamertonem dla postrzegania przez XXI wiek “obiektów” — artystycznych odkryć jako ekwiwalentów duchowych praktyk przeszłości. W dorobku malarza obserwujemy elementy puryzmu: wyostrzone kontury i sterylnie uogólnione bryły przedmiotów. Widzimy znaki geometrycznej budowy form. Jeśli już bawi się, to tylko językiem płaszczyzn, geometrycznych form z wyraźnym zarysem. Poszczególne płótna wywołują skojarzenie z pewnym Modlitwa w Ogrodzie Getsemańskim Stratiłata w Kijowsko-Peczerskim Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym, znów stajesz się optymistą. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury okresem w twórczości J. Miró i jego otoczenia z awangardzistów, w szczególności taszystów. Tutaj cytat czy parafraza jako sposób linearnego wyrazu przeniesione z grafiki (“Kobieta, ptak i gwiazdy” J. Miró) do malarstwa. W. Iwaniw używa linearnego wyrazu jako metafory w lakonicznych, minimalistycznych płótnach. Osobna seria “Minimalizm. Znaki historii” ujawnia umiejętność (jako odczuwanie) myślenia w przestrzeni płótna archetypami. W jego dorobku żywy ekspresjonizm typu van goghowskiego, przejawiony czasem tylko w sposobie nakładania warstwy farby, “formie” pociągnięcia pędzla. Przynajmniej od razu przypomina się “Droga z cyprysami” Van Gogha. Jednak mamy do czynienia mimo wszystko z przejawem własnego duchowego doświadczenia W. Iwaniwa. Z impresjonistycznego spadku — nie tylko tworzenie formy kolorem, przejścia tonalne (pejzaż), ale i, zdawałoby się, pewien paradoks: z jednej strony u poprzedników rozjaśnienie tonu było związane z końcowym uwolnieniem koloru, ale przecież impresjoniści usunęli linię (ponieważ obraz to rzecz, a najprostsze i najtrwalsze obrazy to rzeczy obwiedzione liniami), uważali za swój cel usunięcie rzeczy. Historia sztuki jako historia jednego artysty — W. Iwaniwa. Przypomnijmy paradoks samych impresjonistów: Monet, Pissarro zmusili się, by zobaczyć w naturze to, czego zwykłe oko nie jest w stanie zobaczyć — pajęczynkę czystego koloru, z której składa się światło. To znaczy teoretycznie tylko naśladowali zasady naturalizmu (czy nawet podnieśli go na nowy szczebel), a jak wiadomo, w praktyce obalili ograniczenia naturalnego widzenia na korzyść przemieszczenia. To miało dać im więcej twórczej wolności. Swego czasu K. Clark pisał: “Ja... wierzę, że cała nauka i biurokracja świata... nie będą w stanie ostatecznie zniszczyć ludzkiego ducha, i on zawsze zdoła nadać sobie widzialną formę. Ale jaką formę przyjmie, nie jest nam dane przewidzieć”. Dorobek W. Iwaniwa przekonuje, że ludzkość jest już na drodze do jakiegoś jakościowo nowego odkrycia w dziedzinie ducha, artysta próbuje uchylić zasłonę nad wieczną tajemnicą: jaka będzie forma, którą przyjmie duch. Tetiana Czuiko W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy na świętym terenie Ławry Kijowsko-Peczerskiej Narodowy Związek Artystów Ukrainy, Czernihowskie Ziemiaństwo Kijowa i Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” prezentują wystawę zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły STRATIŁATA. Nawet dla dawnych jego wielbicieli wydarzenie stało się nie lada odkryciem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

FORMA DLA DUCHA

Jesień wchodzi w ostatnią fazę. Wydaje się, że od życia nie ma czego się spodziewać przyjemnego... Zimno, ciemno. Skuleni przechodnie niosą w sobie zamarznięte uczucia. I nagle — dwa jasne błyski: wystawy dzieł współczesnych, kijowskich artystów Olgi PETROWEJ — „Siostra samuraja” (malarstwo) w Muzeum Sztuk im. Bohdana i Warwary Chanenków oraz Wiktora IWANIWA — „Między niebem a ziemią” (malarstwo sztalugowe) w galerii „Mytec” NSChU. na. Dla artysty charakterystyczny był „dialog sztuki Matisse'a z samym sobą”, co ostatecznie pozwoliło wypracować formułę malarstwa, która należała już nie do wszystkich fowistów, lecz wyłącznie do niego samego. I wracamy do osobowości O. Pietrowej, która wyznawała, że przebyła drogę odwrotną: od abstrakcji do konkretności pejzażu, ale z uwzględnieniem symboliki i intuicyjno-zmysłowej siły koloru. Trudno oprzeć się pokusie zacytowania rozważań autorki, skłonnej do autoanalizy jako artystka, zdolnej do samoobserwacji dotyczącej własnej, że tak powiem, praktyki duchowej. Otóż: „W swoim artystycznym doświadczeniu utrwalasz moment psychologicznego przejścia z rzeczywistości w nadrzeczywistą przestrzeń w stanie zanurzenia w materię malarską. Z fizycznego aktu nakładania farby, z czasu jako procesu pisania i kontaktu świadomości z kolorowymi bodźcami rodzi się dzieło, które nie ma analogii w świecie fizycznych bytów. To szczególna sfera kolorowych koryt, strumieni, przestrzennych wymiarów, kolorodzietnych „krajobrazów...” Lecimy, piszemy, tworząc nową rzeczywistość i zanurzając się w niej, ze zdumieniem ją przeżywamy”. To jest doświadczenie autorki, artystki O. Pietrowej. Przedmiotem badań dla krytyka sztuki O. Pietrowej jest malarka O. Pietrowa. I nie można powiedzieć, by filozofka O. Pietrowa w tym czasie spokojnie spoczywała obok. Uważając, że filozof jako taki zakłada lub intelektualnie konstruuje (artysta natomiast przeżywa bezpośrednio), znajduje wyjście, powołując się na rozważania innego znanego kolorysty współczesności — Tiberiu Silvashiego: „Obraz — rzecz. Przedmiot dotyku dwóch światów. Przekroczenie tych granic — zjawisko języka — koloru. Kolor — rzeczywistość należąca do dziedziny »fenomenalnego«. Opierając się na duchowym, malarskim doświadczeniu poprzedników, O. Pietrowa tworzy we własnym świecie artystycznym, swobodnie poruszając się od punktu wyjścia (jednocześnie apogeum kolorystycznej »doktryny«) do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Dom pamięci Jawornyckiego

Na wysokiej górze, która odłamkami granitowych skał wznosi się nad Dnieprem, majaczy zaniedbany obelisk. Na początku ubiegłego stulecia postawił go „kozacki ojciec”, wybitny historyk, archeolog, etnograf, akademik Dmytro Iwanowycz Jawornycki na cześć zdobycia przez hetmana Bohdana Chmielnickiego słynnej polskiej twierdzy Kudak. Jednakże... jak twierdzą współcześni specjaliści-historycy, w rzeczywistości hetman tej twierdzy nie zdobył. Więc jak to było? Błyskotliwy znawca historii kozactwa się pomylił? Czy może trochę skłamał przed władzą? Dzisiaj pozostałości starej twierdzy uważane są za ukraińskie centrum duchowe Dniepropietrowska. To właśnie z tą okolicą historycy regionu wiążą powstanie współczesnego miasta, a nie z założeniem go przez cesarzową Katarzynę II. Możliwe, że właśnie to miał na myśli Dmytro Iwanowycz, stawiając tutaj kozacki obelisk? Zważywszy na dziwaczny charakter uczonego, nie warto odrzucać i takiego przypuszczenia. Biografia akademika obfituje w najbardziej nieoczekiwane czyny. Tak, mieszkając w Moskwie na stancji u pewnego kolekcjonera, sądził się z gospodarzem mieszkania o drzwi, na których uczeń Riepina namalował „strasznego zaporożca”. Ba! Jak twierdził wychowanek historyka, pisarz Iwan Szapował, nawet wycieczkę dla Mikołaja II Jawornycki zdołał przeprowadzić... w języku ukraińskim! Sam Jawornycki odegrał ogromną rolę w kształtowaniu ukraińskiego oblicza intelektualnego Jekaterynosławia-Dniepropietrowska, wykorzystując do tego swoje naukowe i kulturalne powiązania ze stołeczną śmietanką towarzyską oraz szczerą przyjaźń z wieloma przedstawicielami ukraińskiej elity twórczej. „Gości u nas Kropywnycki z trupą. Wywołuje straszny furor, teatr nabity po brzegi, miejsca strasznie drogie. Niedawno miałem kolosalną ucztę: był Kropywnycki ze swoją trupą i około 40 petersburskich Ukraińców” — pisał Jawornycki do bliskiego przyjaciela, etnografa Jakowa Nowyckiego. Stworzywszy w prowincjonalnym mieście muzeum starożytności, Dmytro Iwanowycz zdołał zainteresować nie tylko miejscowych mieszkańców, nosicieli kozackich nazwisk, u których, właściwie, te starożytności zbierano. Uczynił Jekaterynosław jednym z ważnych punktów duchowego przyciągania ówczesnego społeczeństwa. W „kozackim kureniu”, tak Jawornycki nazywał swój domek w Jekaterynosławiu, często zatrzymywali się goście. Ich fotografie widzimy na ścianie w niedawno odrestaurowanym antresoli: malarz Mykoła Strunnykow, pisarz i dziennikarz, potomek starego kozackiego rodu Wołodymyr Hilarowski, aktorzy Mychajło Kropywnycki, Panas Saksahanski, Marija Zańkowećka, kobziarze... Bywali tu Mykoła Kulisz, Ostap Wysznia, Mykoła Łysenko, Ołena Pcziłka, Mykoła Sadowski, Iwan Karpenko-Karyj... Koryfeusze ukraińskiego teatru przyjeżdżali do Jekaterynosławia regularnie, wystawiali sztuki „Natalka Połtawka”, „Martyn Borula”, „Hłytaj, albo Pająk” i wiele innych. W Dniepropietrowskim Muzeum Historycznym im. D. Jawornyckiego zachował się datowany na 1908 rok program teatralny, który zaczyna się smutnymi w swej proroczości słowami: „Ostatnia pożegnalna gastrola Marka Łukycza Kropywnyckiego...” „Kureń” Dmytra Iwanowycza zbudowany jest z czerwonej cegły w ukraińskim stylu. Obecnie jest to memorialna posiadłość-muzeum. Wewnętrzne wyposażenie, odtworzone z opowieści gosposi rodziny Jawornyckiego, długowiecznej K. I. Łytwynenko, świadczy o codziennym życiu akademika. Fotel, stół, notes, okulary, szafa na książki, drewniana skrzynia z wizerunkiem kozaka, niezliczone obrazy na ścianach, malowane przez przyjaciół-artystów, parasol i walizka, z którymi historyk chodził na poszukiwania eksponatów, rzeźbiona laska... — to własne rzeczy Jawornyckiego. Dmytro Iwanowycz budził się około piątej godziny rano, brał nożyce ogrodowe, smakołyki dla wiewiórek i ruszał do parku — wprowadzać piękno. Po drodze zbierał pozostawione przez odwiedzających śmieci, przycinał gałązki drzew, karmił ptaki. Jak wspominają współcześni, Jawornycki bardzo trafnie odtwarzał śpiew ptaków i różne dźwięki w swoich opowieściach i wykładach. Kiedy „kozacki ojciec”, jak go żartobliwie nazywano, prowadził wycieczki po muzeum, odwiedzający na własne oczy „widzieli” wszystko, o czym mówił. Zakończywszy poranny spacer, akademik wracał do „kurenia” i zabierał się do pracy. Pracował długo, do północy. Co pisał? „D. Jawornyckiego wszyscy dotąd znali z jego ważnych i ciekawych prac historycznych o Siczy Zaporoskiej, pisanych językiem wielkoruskim; powieścią zaś, i to jeszcze po ukraińsku, odezwał się po raz pierwszy...” — tak wypowiadał się Borys Hrinczenko o powieści Dmytra Iwanowycza „Nasz los — Boża wola”. Jekaterynosławski okres życia akademika naznaczony jest publikacją wielu jego utworów artystycznych, prozatorskich i poetyckich. „Spróbować pióra i atramentu — jaka w nim siła” — tak nazywa się wystawa przygotowana przez pracowników dniepropietrowskiego muzeum „Literackie Naddnieprze”. Rękopisy utworów i ich publikacje w miejscowej prasie, w szczególności w czasopiśmie „Dniprowi chwyli”, fotografie ludzi, miejscowości, które stały się prototypami literackich obrazów, książki z biblioteki uczonego, w tym podpisany przez autora tomik „Wisznewi usmiszky”, listy do pisarzy — wszystko to otwiera przed nami intymny, „zakulisowy” świat, świat wątpliwości, niepokojów, samonegacji i twórczych błysków nieznanego Jawornyckiego-pisarza. „Nigdy nie myślałem o sobie, że jestem jakąkolwiek wielkością, by porównać się czy z Szewczenką, czy z Kwitką, czy z Kuliszem... Myślałem i myślę, że nie ma bardziej beztalencia ode mnie człowieka spośród tych, którzy kiedykolwiek brali się za pióro. Lepiej byłoby mi siedzieć gdzieś na pasiece... niż brać na siebie miano „uczonego” lub „literata” — skarży się Jawornycki w liście do pisarza Kesara Biłyłowskiego, za którego radą rozpoczął działalność literacką. Obok umieszczono również portret samego Biłyłowskiego — siwego, poważnego wąsacza w błyszczących, cienkich okularach... Wśród rzadkich wydań zaprezentowanych w ekspozycji znajduje się „Słownik języka ukraińskiego”, wydany w Jekaterynosławiu „roku Pańskiego”, jak wskazano na okładce, 1910. Jawornycki był bowiem także leksykografem, który zebrał około sześćdziesięciu tysięcy nowych słów. Są tu przygotowane przez D. I. Jawornyckiego „Materiały do biografii T. H. Szewczenki”, wydane na koszt członka jekaterynosławskiej „Proświty”, milionera Wołodymyra Chrinnykowa. On również sponsorował wydanie pierwszej w Jekaterynosławiu ukraińskiej gazety „Zaporiżżia”, redaktorem której był D. I. Jawornycki. Uroczyste skasowanie jubileuszowej koperty (po lewej — zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Oryna Sokulska) Dyrektor Muzeum Historycznego w Dnieprze N. Kapustina na otwarciu festiwalu nicki. Za publikację poezji T. Szewczenki „Rozryta mohyła” gazeta została zakazana przez władze po wydaniu pierwszego numeru. Za fundusze miejscowej „Proświty”, która drukowała niedrogie książeczki dla ludu, został opublikowany szkic Jawornyckiego „Jak żyło sławne Zaporoskie Niżowe wojsko”. Dmytro Iwanowycz należał do założycieli i był członkiem rady jednej z największych na Ukrainie katerynosławskiej „Proświty”, która powstała w 1905 roku. Słownik bibliograficzny „Działacze Siczosławskiej „Proświty” dnieprzańskiego badacza Mykoły Czabana (przez wiele lat Mykoła Petrowycz pracował w archiwach, rozmawiał z potomkami proświtian) zawiera dane o sześciuset siedemdziesięciu członkach tej organizacji. Niełatwo było w wirze rewolucji, w warunkach stanu wojennego porozumieć się z przedstawicielami carskiej władzy. Dzięki autorytetowi naukowemu i osobistym związkom Dmytro Iwanowycz był głównym obrońcą „Proświty”, „wystarał się” dla niej o pozwolenia na różne wydarzenia kulturalne. W szczególności na uroczyste obchody z okazji stuletniego jubileuszu T. H. Szewczenki, które, mimo oficjalnego zakazu, obchodzono w Katerynosławiu hucznie. Jawornycki czytał proświtianom wykłady z historii kozactwa zaporoskiego, opowiadał o ukraińskiej sztuce muzycznej, kobzarach, bandurzystach i lirnikach, których starał się na wszelkie sposoby wspierać. Osiedlał muzyków we własnym domu, zapraszał ich na wycieczki, aby swoją grą i śpiewem ożywiali wydarzenia dawnych czasów. Swoją drogą, podczas uroczystego otwarcia odnowionej ekspozycji w memorialnym domku Jawornyckiego znów rozbrzmiał śpiew jednego z częstych gości Dmytra Iwanowycza, kobzarza Mychajła Krawczenki, którego żywy głos sto lat temu etnograf Opanas Slastion nagrał na fonograf. Głos cichy, ledwo słyszalny... Jakby zachował się w starodawnych rzeczach, drewnianych krzesłach, w samych ścianach przytulnego domostwa. Lecz zupełnie nieprzytulnym stał się dom Jawornyckiego w latach 30. Ludzie, którzy zbierali się tutaj na przyjacielskie rozmowy, zaczęli znikać w katowniach NKWD. Samego Dmytra Iwanowycza zdjęto ze stanowiska dyrektora muzeum. A później choremu, niemal ślepemu uczonemu próbowano przypisać „rozgrabianie wartości funduszowych”, zebranych przez niego samego po kawałku. To przy tym, że przez trzydzieści jeden lat dyrektorowania Dmytra Iwanowycza zbiory muzeum od około 5 tysięcy eksponatów (w roku otwarcia) wzrosły do 85 tysięcy! Śledczy robili wszystko, by wydobyć od „świadków” informacje o „terrorystycznej” działalności historyka. I udawało im się to. „Wiadomo mi, że uczestnikami ukraińskiego nacjonalistyczno-faszystowskiego podziemia są... Jawornycki D. I., najwybitniejszy działacz narodowy w przeszłości, który kierował organizacjami proświtiańskimi na Dnieprze, powiązany z większością uczestników podziemia” — „zeznawali” duchowo złamani ludzie, czując, że beznadziejnie zabłądzili między pojęciami „faszyzm” i „odrodzenie narodowe”. Kontaktowanie się z Jawornyckim stawało się niebezpieczne. Tylko za znajomość ze „znanym nacjonalistą” NKWD zniszczyło wielu jego osobistych przyjaciół, a z siedemnastu pracowników muzeum pozostało tylko dwoje — sprzątaczka Duź i dozorczyni Czerwoncowa... Sam jeden u schyłku lat przez mgłę rozstrzeliwań i gróźb patrzył Dmytro Iwanowycz w okno swojego „kozackiego” antresoli, dokąd z promienną dumą zapraszał kiedyś w gości Ilję Riepina: „Przyjeżdżajcie do mnie, Iljo Juchymowyczu, a z mojej wieży zobaczycie Dniepr, zadnieprzańskie stepy i nowomoskowski sobór kozacki...” Lecz w interpretacji śledczych przyjaźń historyka i artysty przekształciła się w „zagraniczne kontakty” w celu wywrotowej działalności szkodniczej. Oto takie smutne, straszne, okrutne strony życia „kozackiego ojca” wydobyli z archiwów dnieprzańscy uczeni, doktorzy nauk historycznych Wiktor Czenciw i Wałentyn Iwanenko, publikując je na Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej, poświęconej 150-leciu Jawornyckiego. ...W ramach festiwalu „Muzeum trzeciego tysiąclecia” uczestnicy jeździli na Kodaki, do samotnego obelisku, który wznosi się nad burzliwym niegdyś progiem kodackim. Może Jawornycki i pomylił się z napisem — jak mylą się wszyscy, którzy idą na przedzie. Lecz bez jego poszukiwań i błędów nie stałyby się znane drogocenne pokłady faktów, na których wyrosło współczesne pokolenie historyków. Pokolenie, które, posiadając bogaty materiał, ma możliwość krytykować... Iryna SZOŁKOWEĆ, m. Dniepr. Zdjęcie Dmytra KRAWCZENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

PROGRAM KONKURSOWY

Pełnometrażowe filmy z programu konkursowego „Mołodist” aż chce się nazwać „ukrytymi”. Dlaczego? Ponieważ mało kto może je zobaczyć (poza ograniczoną liczbą widzów w Domu Kina). Festiwal minął, a co dalej? Kina raczej nie wpuszczą ich do dystrybucji (przecież kino festiwalowe nieczęsto trafia na ich ekrany). Być może kiedyś te obrazy pokażą w jakiejś stacji telewizyjnej w głębokiej nocnej ramówce. A szkoda, ponieważ tegoroczne filmy konkursowe prezentowały dość szeroką panoramę tematów i prawie każdy z nich miał jakąś „perełkę” — czy to w fabule, czy w rozwiązaniach wizualnych. Dlatego, skoro droga tych dzieł filmowych do szerszej publiczności będzie najwyraźniej długa, warto opowiedzieć o najciekawszych obrazach, ich treści i istocie. „Znedołenyj” (Wyrzutek). Wśród różnorodności historii filmowych w obrazach konkursowych znaczna część była poświęcona tematyce wojennej lub dramatom rodzinnym. W szczególności II wojna światowa została odzwierciedlona w dwóch obrazach, które odtworzyły dwa takie same, a jednocześnie różne aspekty — los jeńców. Tylko w jednym przypadku — Żydów, w drugim — Niemców. „Znedołenyj” Lajosa Koltaia (Węgry) to historia o żydowskim nastolatku, który trafia do Buchenwaldu i doświadczywszy wszystkich piekielnych cierpień więźnia obozu koncentracyjnego, mimo wszystko przeżył i doczekał wyzwolenia. Ta przejmująca i jednocześnie straszna historia, choć nie jest nowa w kinematografii, znalazła oddźwięk zarówno u jury (kilka dyplomów i nagroda dla młodego aktora), jak i u widzów. Drugi film — „Połumgła” Artioma Antonowa z Rosji — opowiadał o relacjach niemieckich jeńców wojennych z mieszkańcami dalekiej północnej wsi Połumgła, gdzie Niemcy budują wieżę. Te stosunki, rzecz jasna, są dalekie od idyllicznych, ale w każdej ze stron konfliktu mimo wszystko pozostaje to, co ludzkie, co pozwala im z czasem współistnieć już bez palącej nienawiści. I choć koniec tej historii jest całkiem naturalny jak na realia tamtych czasów: jeńców niemieckich ostatecznie rozstrzelano, — w Ojczyźnie ten film nazwano... antyrosyjskim. Niemniej jednak zdobył on Grand Prix na festiwalu filmowym w Montrealu i dyplom na „Mołodisti”. Co ciekawe, na konferencji prasowej z reżyserem obrazu wybuchły nawet dyskusje historyczne, przy czym między dziennikarzami. Inne filmy dotyczyły współczesnych wydarzeń wojennych. Bośniacki obraz „Na zachód” Ahmeta Imamovicia, jak wiele filmów z regionu bałkańskiego, „Na zachód” sprzedaje opium. Oni marzą o wyrwaniu się z pustyni, a kierowca ciężarówki, który jako jedyny potraktował ich po ludzku, wręcz przeciwnie, ucieka na pustynię. A film z Wietnamu „Narzeczona ciszy” (reż. Doan Minh Phuong, Doan Thang Nghia) poetycko opowiada o młodym mężczyźnie, który pragnie poznać historię swojej matki, którą stracił we wczesnym dzieciństwie i o której nic nie wie. Wersje, które słyszy od swojego przybranego ojca, swoich braci, buddyjskiego mnicha, różnią się. Która z tych historii jest prawdziwa? A może w każdej jest odrobina prawdy i odrobina kłamstwa? Dlaczego ich wersje się różnią i co stało się naprawdę? Wszystko to pozostaje zagadką, która wzywa młodego mężczyznę w kolejne podróże, aby choć trochę dotknąć przeszłości, którą nie ze swojej woli stracił, i znaleźć swoją przyszłość. Nieoczekiwanym okazał się udział w programie konkursowym komedii, gdyż filmy tego gatunku są rzadkimi gośćmi na festiwalach. Niemniej jednak belgijski obraz „Góra lodowa” (reż. Fiona Gordon, Dominique Abel, Bruno Romy — oni też wykonali „Góra lodowa” główne role) jest pełen absurdalnego humoru, spodobał się zarówno jury (nagroda za najlepszy film pełnometrażowy i nagroda dla najlepszej aktorki), jak i publiczności. W obrazie mowa o zwykłej kobiecie — menedżerce fast-foodu i matce rodziny, która przypadkowo spędziła noc w zamrażarce własnego lokalu i po tym pojawiło się u niej obsesyjne pragnienie znalezienia prawdziwej góry lodowej. W rzeczywistości ta komedia (małomówna, pełna zabawnych sytuacji i odkryć) nie jest wcale taka prosta, jak może się wydawać — przecież tutaj można dostrzec nudę i rutynę dostatniego życia, kiedy ucieczka za swoim marzeniem odbierana jest jako szaleństwo. Za to takie szaleństwo potem przynosi nieporównywalne z niczym euforyczne szczęście.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

O MŁODZIEŻOWEJ KOMUNIKACJI I DOBRYCH WRAŻENIACH

Autor materiałów Kateryna TARCZEWSKA. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego: Marija ŁYTWYN 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna: Iryna SZEWCZUK 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra TKACZ 270-55-57. Dział literatury: Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział pracy oświatowej: Olha SKRYPKINA 279-49-47. Redaktor literacka: Tamara MART 279-49-47. Dział korekty: Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301246. Nakład ogólny — 38 500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny. poświęcona niedawnej wojnie domowej. Co prawda sytuacja, w której znaleźli się główni bohaterowie, gdyby nie rozgrywała się na tle dramatycznych wydarzeń, mogłaby stać się tematem komedii. Para homoseksualna — Serb z patriarchalnej rodziny i muzyk-muzułmanin zmuszeni są uciekać z Sarajewa, a później ukrywać się na wsi u krewnych Serba, udając... męża i żonę. Jednak poszczególne komediowe momenty jedynie podkreślają tragizm bezsensownej wojny i złamanych przez nią ludzkich losów. Na konferencji prasowej twórcy filmu zaznaczyli, że takimi niezwykłymi głównymi bohaterami wcale nie starali się dodać „pikanterii”, wręcz przeciwnie, poprzez to, że ci dwaj stanowią mniejszość, chcieli pokazać, iż tak ważne ludzkie uczucia, jak przyjaźń, miłość, zrozumienie, również okazują się w mniejszości. A film tureckiego reżysera Ugura Yücela „Rzucić los” opowiada dwie oddzielne historie — dwóch mężczyzn, którzy wrócili z wojny okaleczeni. Ich próby przystosowania się do życia w pokoju okazują się daremne. W istocie pozostawały im tylko dwie drogi — więzienie lub śmierć... Już drugi rok z rzędu na „Mołodosti” aktualnym pozostaje temat skomplikowanych relacji rodzinnych: podobnie jak w zeszłym roku, Grand Prix zdobył dramat rodzinny, przy czym znów z Danii. „Oskarżony” Jacoba Thuesena to historia na pierwszy rzut oka zwyczajnej, szczęśliwej rodziny, dopóki córka po rozmowie z psychoanalitykiem nie oskarżyła ojca o straszną zbrodnię. Przed nami rozgrywa się prawdziwy thriller psychologiczny — aż do końca nie wiemy, czy główny bohater jest winny. A finał obrazu również nie daje jednoznacznej odpowiedzi: pewna tajemnica — co tak naprawdę się wydarzyło i czym wszystko ostatecznie się zakończy — pozostaje. I tej tajemniczości sprzyja dobrze stworzona atmosfera filmu, jego psychologiczne napięcie. Jak zawsze, niestandardową sytuację życiową zaproponowali Francuzi: film „Mój anioł” (reż. Serge Frydman) opowiada o niepohamowanym pragnieniu szczęścia rodzinnego u dwojga samotnych ludzi, którzy tego szczęścia nigdy nie znali. Młoda prostytutka i chłopak z przytułku, który nie pamięta swojej matki — przedstawicielki najstarszego zawodu. Zbliża ich przypadek i początkowo młoda kobieta nie czuje do chłopaka nic poza irytacją, ponieważ zmuszona jest przez jakiś czas się nim opiekować. Ale z czasem uświadamiają sobie, że nikogo bliskiego, poza sobą nawzajem, na całym świecie nie mają. I dlatego nie dziwi, że stają się parą, gdyż to jedyny sposób, by znaleźć rodzinne ciepło w okrutnym świecie. W programie konkursowym byli też przedstawiciele egzotycznego, jak dla nas, kina. Irański film „Z krainy ciszy” (reż. Saman Salur) to dzieło w duchu niespiesznego i małomównego kina azjatyckiego. Dwaj chłopcy żyją na pustyni, jeden kradnie, a potem sprzedaje benzynę, drugi wypasa wielbłądy i kino, ponieważ seanse wyznaczano na niedogodne godziny (późno wieczorem), bez uprzedzenia przenoszono seanse i zmieniano zapowiedziane filmy. Ogólnie rzecz biorąc, „Mołodist” to unikalna okazja do komunikacji. Na przykład po konferencji prasowej z uczestnikami festiwalu można było podejść i porozmawiać z nimi, podzielić się swoimi wrażeniami z filmu (oto kiedy można było poćwiczyć angielski w rozmowie). A ponieważ w ramach festiwalu odbywał się pierwszy międzynarodowy targ filmowy, to i zagranicznych gości w tym roku przybyło wielu. „Mołodist” jest atrakcyjna swoją demokratycznością i nieformalnością — jak ciepło i bezpośrednio zazwyczaj odbierają widzowie filmy konkursowe (nawiasem mówiąc, punkty sympatii widzów w tym roku były bardzo wysokie), jak łatwo można porozmawiać nawet z przedstawicielami innych krajów, od których, nawiasem mówiąc, bezpośrednio usłyszeć, co im się podoba w Kijowie... Zdarzały się na „Mołodosti” też miłe niespodzianki. Na przykład przyjazd francuskiego pisarza Maurice’a Druona, autora powieści historycznych. Rzecz w tym, że w ramach pokazów „Wydarzenie specjalne” zaprezentowano film Ołeny Fetisowej „Rosyjskie korzenie, czyli Pewnego razu w Orenburgu”. Obraz poświęcony jest czterem znanym osobistościom, których życie w pewien sposób związane jest z tym miastem — Wiktorowi Czernomyrdinowi, Władimirowi Kibalcziczowi, Mścisławowi Rostropowiczowi i Maurice’owi Druonowi, którego dziadek był orenburskim Żydem. Wybitny pisarz i myśliciel, mimo podeszłego wieku (87 lat), nawet porozmawiał z dziennikarzami na konferencji prasowej. W szczególności opowiedział, że Ukraina jest dla niego interesująca jako miejsce źródeł słowiańskiej kultury i cywilizacji, jako kraj, który odegrał ważną rolę w artystycznym, kulturowym i duchowym rozwoju Europy... Zamknięcie festiwalu zapamiętano dzięki kilku momentom. Po pierwsze, jury okazało się bardzo łaskawe: zauważyło, że poziom programu konkursowego był bardzo wysoki i przyznało — oprócz głównych nagród — jeszcze wiele dyplomów (zob. „Słowo Proświty”, numer 45 z 2005 r.). Miło, że wielu członków jury witało się z publicznością właśnie w języku ukraińskim (a nie rosyjskim). Szczególnie zaś spodobało się sali, jak wyszła odbierać nagrodę reżyserska trójka filmu „Iceberg” — każdy z nich odczytał krótką przemowę po ukraińsku, a na zakończenie powiedzieli, że „Mołodist” to festiwal najlepszy nie tylko na świecie, ale i we Wszechświecie. Już tradycyjnie festiwal filmowy „Mołodist” oferuje bardzo bogaty program (poza konkursem) pokazów niebanalnego kina. Wśród pozakonkursowych zestawień filmowych znalazły się: Ukraińska panorama lat 2004—2005, Nowe kino rosyjskie, Francuskie kino dzisiaj, Niemiecki bulwar, Bałkański fokus, Film krótkometrażowy Skandynawii, „Festiwal festiwali”, „Po tamtej stronie socrealizmu”, retrospektywa filmów Margarethe von Trotty. Niektóre z tych zestawień wyświetlano w Domu Kina, więc trzeba ze smutkiem stwierdzić, że jest on wyraźnie za mały na przeprowadzenie międzynarodowego festiwalu filmowego — liczba chętnych, by dołączyć do tego kina, którego nigdzie indziej się nie zobaczy, rośnie i często dość trudno było przebić się do sali na wieczorne pokazy. A kina, zdaje się, nie są zbyt chętne do pokazywania festiwalowego

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn