Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
← Archivo de «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №34 за 2012 рік

16 págs. · 35 entradas · PDF en Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Traducción automática del ucraniano. Verifique citas, nombres y cifras en la página original.

El texto se extrajo del PDF y se dividió en piezas automáticamente. Los límites de algunas piezas no se han verificado editorialmente: una entrada puede contener varias piezas, solo parte de una o un bloque de servicio (por ejemplo, un anuncio de suscripción). La fuente primaria es la página del periódico en el PDF.

Página · p. 1página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Podnosząc flagę narodową

Witamy Was, drodzy czytelnicy! Dzisiaj, 23 sierpnia, Ukraina obchodzi Dzień Flagi Państwowej. „…Dla uczczenia wielowiekowej historii ukraińskiego państwowotwórstwa, symboliki państwowej niepodległej Ukrainy oraz w celu wychowania szacunku obywateli do symboli państwowych Ukrainy…” — czytamy w dekrecie prezydenckim nr 987 z 23.08.2004 roku. Świętujemy po raz ósmy, a tak naprawdę żółto-niebieskie i niebiesko-żółte połączenia kolorów towarzyszą woli Ukraińców jeśli nie „od zarania dziejów”, to, jak świadczą historycy, jeszcze od czasów państwa kijowskiego. Żółte i błękitne barwy jaśniały na kijowskich herbach, wielbiły się na chorągwiach Księstwa Halicko-Wołyńskiego, świeciły na sztandarach Wojska Zaporoskiego, zwiastowały „Wiosnę ludów” w Galicji, przepowiadały na świcie XX wieku niewiarygodne próby dla narodu ukraińskiego. Pod żółto-błękitnymi czy niebiesko-żółtymi flagami zdobywano niepodległe państwo, stały się one symbolem wolności, odrodzenia narodu ukraińskiego: i w czerwcu 1848 roku, kiedy po raz pierwszy nad lwowskim ratuszem ustawiono żółto-błękitny sztandar, i w 1910 roku, kiedy proświtańskie „Sokoły” przygotowały taką samą flagę i przeprowadziły pod nią pierwszy zlot krajowy we Lwowie. Żółto-błękitna flaga została uświęcona imieniem Tarasa Szewczenki. Świętowano jej stuletni jubileusz i na Prawobrzeżnej, i na Lewobrzeżnej Ukrainie, a także w Moskwie, Petersburgu, Orenburgu, Omsku, Wiedniu, Pradze, Warszawie, Krakowie — szczycąc się narodowym atrybutem. Dla Ukraińców inicjatywy narodowe zawsze były wyzwoleńczymi — żółto-błękitna flaga stała się symbolem Ukraińskiej Republiki Ludowej od marca 1918 roku; w listopadzie tego samego roku niebiesko-żółta flaga błogosławiła Zachodnioukraińską Republikę Ludową. Właśnie na początku XX wieku połączenie na sztandarach niebieskiej i żółtej barw utwierdziło się jako jedyne narodowe, chociaż wokół kolejności rozmieszczenia ich na płótnie flagi powstawały (i teraz istnieją) dyskusje: niebiesko-żółty czy żółto-niebieski?.. Wszakże obserwacje historyków i heraldyków mają jedną, niemal mistyczną wspólność: jak tylko nasza ziemia doświadczała okupacji, symbolizacja żółtej i niebieskiej barwy znikała. I po najeździe hordy Batyja, i po zburzeniu Siczy Zaporoskiej, za caratu, i z przyjściem czerwonej radziecczyzny, która pod strachem śmierci zabraniała nie tylko „przygotowywania i rozpowszechniania kolorów nacjonalistycznej symboliki”, ale i cenzurowała epitet „błękitny”, zamieniając go na „niebieski”. A komunistyczny policjant Pawło Postyszew (szukajcie analogii z Azarowem-Kolesniczenką-Kiwałowem i im podobnymi) raportował do Kremla: „My na zawsze pogrzebaliśmy główną ukrainizację i teraz będziemy wszelkimi sposobami wprowadzać na Ukrainie czerwonizację” (http://museumkamyanske.at.ua). Żółto-błękitne flagi za czasów ZSRR prześladowano jako szczególnie niebezpieczne przestępstwa, ale znajdowali się niepojedynczy bohaterowie, którzy przekreślali nimi, choćby na godzinę, „czerwonizację” w różnych miastach i wsiach Ukrainy. Bohaterów nazywano „mazepińcami”, „niedobitkami z Centralnej Rady”, „ounowcami i banderowcami” i bezlitośnie karano długimi latami więzienia. W tym roku zatrzymało się serce jednego z takich bohaterów — poety Stepana Sapeliaka, który wraz z towarzyszami przygotował flagę narodową i dał jej wzlecieć w niebo w zastojowych latach siedemdziesiątych… Za każdym razem wspominam go, kiedy widzę przepełnione pychą oczy Petra Symonenki na tle czerwonego płótna. Czy wie ten inicjator dzisiejszej „czerwonizacji”, że w „kraju”, który on chce „wrócić narodowi”, czerwono-niebieska flaga państwowa pojawiła się w 1949 roku na żądanie ONZ? Do tego była w całości czerwonego koloru — obowiązkowego dla wszystkich republik związkowych, opieczętowana też wspólnym dla wszystkich godłem — sierpem i młotem. Właśnie taki jest obecny na drogich reklamowych tarczach miasteczkowego donieckiego wodza, ręce którego nigdy nie trzymały ani sierpa, ani młota. Czy wiedzą zdesperowane setki elektoratu, które stają pod symbolem Symonenki, że każdy jego billboard, każdy kadr filmowy tych reklamowych ubolewań za narodem ciągnie na kilka emerytur?.. Odganiam od siebie myśl, że rzeczywiście warto „wrócić kraj” — właśnie na tę chwilę, aby rewolucyjny trybunał zebrał się — z całą robotniczo-chłopską bezpośredniością — z tymi komunistycznymi towarzyszami… Pod koniec lat 80. już minionego stulecia oni szybko porzucali swoją czerwoną symbolikę i rzucili się do partyjnej kasy, wykorzystawszy ją jako kapitał początkowy. Coś nie przypominam sobie, aby ktoś z dzisiejszego komunistycznego korpusu deputowanych pojawiał się na wiecach lat 80. w obronie „kraju”… Natomiast w Tarnopolu, Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Kijowie ulice rozkwitały narodową symboliką: rady miejskie i obwodowe uchwalały decyzje o ustawieniu niebiesko-żółtych flag. Pod Dniepropetrowską radą miejską głodował ruchowiec Iwan Szułyk, żądając, aby w historyczne siczesławskie niebo wzleciała flaga narodowa… Myślę, że wielodniowe głodowanie Iwana podtrzymał duch samego profesora Jawornyckiego, który poradził Ilii Riepinowi przedstawić niebiesko-żółty sztandar na obrazie, gdzie kozacy zawzięcie piszą list do tureckiego sułtana… I oczywiście wszyscy pamiętamy niezapomniane, natchnione oblicze W. M. Czornowoła, który wraz z Iwanem Zajcem, Mykołą Porowskim, Romanem Łubkiwskim wnosili prawdziwą ukraińską flagę na salę Rady Najwyższej: 28 stycznia 1992 roku RN uchwaliła postanowienie o zatwierdzeniu Flagi Państwowej Ukrainy jako Flagi Narodowej. Zakończenie na str. 2

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Podnosząc flagę narodową

Zakończenie. Początek na str. 1. Obowiązująca Konstytucja Ukrainy, uchwalona 28 czerwca 1996 roku, określa Flagę Państwową Ukrainy jako „sztandar z dwóch równych poziomych pasów kolorów niebieskiego i żółtego” (art. 20). Euro 2012 udowodniło, że młodzież pokochała barwy narodowe i szanuje Flagę. Stołeczne i regionalne ceremonie. Rok temu ukraiński świat zadrżał: w 15. roku obowiązywania Ustawy Zasadniczej przyjął antykonstytucyjną uchwałę o używaniu czerwonego sztandaru ten, kto ma być gwarantem Konstytucji, wprowadzając kolejny podział w społeczeństwie. Wtedy z ust mówców ekipy W. Janukowycza padały twierdzenia o tym, że interesy człowieka są wyższe niż interesy społeczeństwa i państwa. Nawet jeśli jest to inne społeczeństwo i inne państwo. Regionaliści pobłażają wszystkiemu, co sprzeciwia się suwerenności państwowej i niszczy osiągnięcia demokracji Niepodległej Ukrainy. Równo rok temu prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Jewhen Czolij, występując na V Światowym Forum Ukraińców przed delegatami z 40 krajów świata w przeddzień 20. rocznicy Dnia Niepodległości Ukrainy (zob. „Słowo Proświty”, nr 34, 2011 r.), nazwał niepokojące oznaki zmiany polityki państwowej wobec wielu ważnych kierunków, w szczególności takie: Pierwsza. Zawarcie porozumienia charkowskiego, które o ćwierć wieku przedłuża przebywanie imperialnego rosyjskiego wojska na Krymie i narusza Artykuł 17 Konstytucji o ochronie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. Druga. Otwarte prześladowanie przeciwników politycznych, w szczególności Julii Tymoszenko (właśnie minął rok od czasu jej uwięzienia, a Jurij Łucenko przebywa za kratami rok i prawie dziewięć miesięcy). Trzecia. Brak w pełni niezależnego sądownictwa (obecnie coraz bardziej kategorycznie mówią o tym społeczność światowa oraz Europejski Trybunał, Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, amerykańscy, francuscy, czescy, polscy, niemieccy działacze państwowi). Czwarta. Zaprzeczanie Hołodomorowi jako ludobójstwu narodu ukraińskiego, co jest zniewagą wobec milionów jego niewinnych ofiar i naruszeniem Ustawy „O Hołodomorze 1932–33 lat na Ukrainie”. Piąta. Nacisk SBU na ukraińskich patriotów oraz organizacje, które badają fakty o naruszeniach praw i wolności człowieka w czasach radzieckich i obecnie. Szósta. Przejawy cenzury i nacisku na media, o czym deklarowały różne środki masowego przekazu (i teraz deklarują). Siódma. Naruszenie standardów demokratycznych podczas wyborów do rad lokalnych (a obecnie – zmiany prawa wyborczego i odmowa zarejestrowania kandydatów opozycji – J. Tymoszenko i J. Łucenki). Przez rok, który minął od jubileuszowego dwudziestolecia, do wymienionego można dodać i „sowietyzację” ukraińskiej edukacji, i podkreślone wywyższanie Patriarchatu Moskiewskiego oraz skłanianie się przed wolą przywódcy „ruskiego miru”, moskiewskiego patriarchy Cyryla Gundiajewa, i podpisanie Ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, która faktycznie podniosła język rosyjski do poziomu pierwszego państwowego, włączyła reakcję łańcuchową decyzji o regionalnym języku rosyjskim na Południu i Wschodzie Ukrainy, podzieliła państwo na ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych obywateli, zbezcześciła ukraińską społeczność świata i będzie wypierać z użycia język ojczysty narodu ukraińskiego, jeden z głównych atrybutów niepodległego państwa… Przypomnijcie sobie to wszystko i nie zapomnijcie pomyśleć o wszystkich tych problemach społecznych, ekonomicznych, prawnych, ekologicznych, w których tonie naród, dla którego budują „kraj”, orientując się nie na nasze interesy, a na interesy proimperialne i oligarchiczne, – właśnie w tej chwili, kiedy będziecie oglądać ceremonię podniesienia Flagi Państwowej Ukrainy z udziałem prezydenta Ukrainy W. Janukowycza w Kijowie oraz uroczystości z okazji Dnia Flagi w Charkowie, Doniecku, Odessie, Zaporożu, na Krymie, gdzie wiernopoddańczo będą błyszczeć urzędową rozczulonością Dobkin, Kernes, Łukianczenko, Kostusew, Mohylow i inni regionaliści, którzy zlekceważyli wielowiekową historię ukraińskiego państwowotwórstwa, targając się na duszę narodu, do którego Państwo należą. Nie pamiętajcie ich twarzy, ale zapamiętajcie nazwiska i wspomnijcie je w tym roku jeszcze tylko raz, 28 października, kiedy będziecie czytać biuletyny (Kiwałow i Kolesniczenko jeszcze pozwalają wydrukować je w języku ukraińskim!) i… wykreślcie te imiona tak, jak wykreślacie ze swojego życia wszystko, co czarne i złowrogie – na zawsze! Jeszcze nie wiadomo, jaką karą „pobłogosławi” św. Włodzimierz tych, którzy będą modlić się na Górze Włodzimierskiej, chwaląc się, że „ruina została pokonana” niby złodzieje na pogorzelisku chaty, którą tak nierozumnie podpalili. Nawet nie uświadamiają sobie nowoobjawieni bonzowie, że przed całym światem obnażyli nieuctwo, nierozumność i bezczelność swojego przemijającego reżimu. Mimo wszystko – Dzień Flagi Państwowej i Dzień Niepodległości Ukrainy – to nasze największe święta. Nie nam te dni mają coś przynieść, a my im darujemy swoją wytrwałość i konsekwencję. Godność flagi narodowej – to nasza własna godność: wojsko kozackie, wyruszając do walki, podnosiło swoje sztandary. Sztandar chronił wojownika nie gorzej niż bóstwo, bo on jest świętością. Barwy narodowe – niebieska i żółta mają naturalny wygląd w naszym ubiorze, w naszych domach. I jeśli Państwo ustanowią niebiesko-żółty sztandar nad własnym domem, na balkonie, nad bramą, poczują, jak Państwa serce napełni się odczuciami zwycięzcy, który zna swój cel, swoją drogę, swoją ziemię, a nawet niebo, które, dzięki Bogu, są oddane Ukrainie. Ulana WOLIŃSKA. Czytanie programów telewizyjnych jest bardzo ciekawe i pouczające, a zwłaszcza, jeśli chcesz zajrzeć choćby w świąteczny jutrzejszy dzień – dwudziesty pierwszy Dzień Niepodległości Ukrainy. Cóż tam, w tym oknie na świat? Pierwszy Narodowy i „Światowa Służba „UTR” pamiętali o święcie państwowym, układając swoje telemenu. Pierwszy Narodowy będzie relacjonować wszystkie oficjalne wydarzenia oraz koncerty świąteczne w trybie transmisji, a UTR – jeszcze będzie demonstrować szereg ciekawych filmów dokumentalnych i lepsze z dorobku obwodowych Państwowych Kompanii Telewizyjno-Radiowych. „Główny kanał kraju” obdaruje obywateli musicalem „Za dwoma zającami”, prawie pięcioma godzinami antenowymi „Wieczornego kwartału” oraz „Przygodami Wierki Serdiuczki”, którą też zacytujemy: „Hop, hop, hop, a my bawimy się!”. Na innych kanałach, jak świadczy program, zbierze się towarzystwo szlachetniejsze: „Królowa stacji benzynowej”, „D’Artagnan z trzema muszkieterami”, „Interni”, „Piękna niania” i „Dzieciak”, „Dziewczynki” oraz inne, dawno znudzone postacie. A gdzie nasz rodzimy produkt, choćby na święto? Z ukraińskich filmów zaproponowane są „Ten, który przeszedł przez ogień” („1+1”, o 23.00), „Biały ptak z czarnym znamieniem” („Inter”, 00.25), „Babilon XX”, „Zaginiona gramotka”, „Żelazna sotnia” (NTN, 6.30, 8.15, 23.00). Lubow HOŁOTA

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Co nam pokażą i co zobaczymy my

Oto chyba wszystko, czym zajmie się ukraińska dusza, która nie wytrzyma i sięgnie po pilota, nawet jeśli za oknem świeci słońce, a kartofle nie są jeszcze wykopane. Będzie czekać na świąteczne transmisje, by usłyszeć odświętne odpowiedzi na codzienne pytania… Bo tylko w telewizorze będzie można zobaczyć to najważniejsze: uroczystości z okazji Dnia Niepodległości na Górze Włodzimierskiej (początek o 10.00). Ochrona tam nikogo nie wpuści, ale na Chreszczatyku w tym czasie rozpocznie się festiwal lodów. Skosztowawszy lodów, dlaczego by też, przy miętowym chłodzie w duszy, nie przypomnieć sobie wielkich salutów, świątecznych chreszczatyckich jarmarków, składania kwiatów, gorących powitalnych przemówień z trybun paradnych i oczywiście wojskowych parad. Odbyło się ich w latach niepodległości pięć (1998, 1999, 2001, 2008, 2009 roku). Szczególnie imponująca była ta z 2001 roku. Wtedy Chreszczatykiem przejechało ponad 300 jednostek sprzętu, a na niebie pojawiły się myśliwce, helikoptery, samoloty „Mrija”, „Ruslan”. A na osiemnastą rocznicę pod dźwięki wojskowych orkiestr maszerowało około 3,4 tysiąca żołnierzy, tysiące widzów przykuły wzrok okazy sprzętu wojskowego i uzbrojenia, a nad główną ulicą stolicy – demonstracyjne przeloty 35 samolotów i helikopterów. Po raz pierwszy na masową skalę obchodzono ogólnonarodowe święto z okazji piątej rocznicy. Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko A dziesiąte Urodziny Ukrainy zapamiętali kijowianie nie tylko dzięki paradzie, ale także zrekonstruowanym na tę okazję stołecznym Majdanem Niezależności (nowe fontanny, pomniki, „szklarnie” – „ozdoba” głównego placu Kijowa). To za czasów prezydentury Leonida Kuczmy w Dniu Niepodległości odbyło się najwięcej wojskowych parad. Prezydent Wiktor Juszczenko również zapadł w pamięć – w 2007 roku zaprezentował ogólnonarodowy ...ний projekt „Ukraiński sztandar do każdej rodziny". A wraz z przyjściem do władzy Wiktora Janukowycza w 2010 roku państwo obchodzi Dzień Niepodległości bez rozmachu, bez wojskowych parad, po rodzinnemu: swoi występują, swoich nagradza się. Opozycji nie zezwolono na przemarsz. Oto tegoroczny program obchodów Dnia Niepodległości, w którym można wziąć udział. O dziesiątej na Chreszczatyku rozpoczną się różnorodne zawody, konkursy i koncerty, a także kulturalno-rozrywkowe imprezy we wszystkich rejonach stolicy. 24 sierpnia odbędą się ceremonie składania kwiatów pod pomnikami Tarasa Szewczenki, Michała Hruszewskiego, Włodzimierza Wielkiego oraz pod pomnikami wybitnych działaczy budowy państwowości ukraińskiej. W świątyniach stolicy będą modlić się za Ukrainę i naród ukraiński. Wśród kluczowych wydarzeń — na Placu Europejskim (od 10.00 do 22.00) widzom zaprezentują program koncertowy „W pieśni wychwalamy Ojczyznę", najwyraźniej wypierając uczestników protestu językowego. „Parada wyszywanek — 2012" rozpocznie się o 12.00 na Majdanie Niepodległości, a zakończy na Śpiewającym Polu. Tu od 16.00 do 21.00 potrwa świąteczny koncert „Ukraino moja, Ukraino! Najświętsza pieśni moja!". Obok otworzy się 57. coroczna miejska wystawa kwiatów na temat ukraińskich bajek. Tego dnia pod Domem Ukraińskim odbędzie się akcja w obronie języka ukraińskiego. Wszystkich obojętnych obywateli aktywiści inicjatywy «Ukrdim „Nowa fala»" wzywają do założenia wyszywanek i przyłączenia się. Tak samo zrobią działacze Proświty, organizując imprezę przy pomniku Tarasa Szewczenki. Bo, jak mówił Ołeś Honczar, nie miecz, lecz słowo uratowało naród ukraiński.

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Pavło Mowczan: „Próby skłaniają do czynu”

— Pawle Mychajłowyczu, podróżując wiele po świecie, miał Pan okazję dowiedzieć się, jakie w tych czy innych krajach jest nastawienie do święta — Dnia Niepodległości. A jak jest u nas w Ukrainie: na ile w te świąteczne dni w społeczeństwie odczuwa się, że to główne święto państwa? — Kiedy mówimy o takim święcie, jak Dzień Niepodległości, to pamiętajmy: jakieś siły polityczne formowały tę ideologię, dążyły do tego, realizowały. Proponuję zrobić niewielki ekskurs w historię. Czy mogło być to święto bez udziału ukraińskiej inteligencji, bez obecności ruchu dysydenckiego w Ukrainie, bez potężnego ruchu intelektualistów, których nazywano ruchowcami? I do dnia dzisiejszego nazywają takich ludzi narodowo zatroskanymi. Jasna rzecz, takiego święta nie mogło być bez nich. Czy mogło być to święto bez ideologii, którą zakładał swego czasu Taras Hryhorowycz? I wszystkie wyzwoleńcze zmagania są do niego przychylne, choć my jeszcze mało o tym mówimy. My, ci, którzy są do tego przychylni, uświadamialiśmy sobie, że bycie odrębnym Ukraińcem jest bardzo trudne. Czy łatwo dzisiaj być Ukraińcem? Tak samo niełatwo. Bo mamy po dwóch dekadach takie państwo, które dzisiaj wywołuje wątpliwości co do istoty jego niepodległości. — Ależ mamy wszystkie atrybuty państwowości. Wychodzi na to, że tylko formalnie? — A dlaczego tak się stało? Bo i do dzisiaj rozkonsolidowana jest znaczna część społeczeństwa, którą nazywają narodowo świadomą, która rozumie, jak ważne jest bycie sobą w swoim państwie. Niezbędne jest bycie samym sobą. Cały czas Ukraińców przekształcano w pachołków, dostosowując ich do czasów piotrowskich, do katarzyńskich czy mikołajowskich. Na początku XX w. jeden brat był w wojsku wodnym, a drugi po stronie niepodległościowców, jak o tym napisał Janowski w swoim przepięknym utworze „Cztery szable”. To były cztery fronty i wszystkie — przeciwko Ukrainie. Ktoś zapewniał, że on jest za narodową niepodległością Ukrainy, ktoś — za socjalną niepodległością, a jeszcze jeden brat był przeciwko wszystkim. Naprawdę my wiemy, że to była dobrze zaplanowana żywiołowość, żywiołowość walki przeciwko samej Ukrainie. — A co jest dzisiaj? — To samo. Rozpisali nas w takim pasjansie. Jest konsolidująca ideologia, ale nie ma ani konsolidujących liderów, ani planu działań. Wszystko to, co nazywa się władzą czy opozycją, jest, niestety, przedłużeniem czynnika przeważania własnych interesów nad ogólnymi. Ogólne interesy jeszcze nie stały się przewalającymi. Była „komanda Juli”, była „komanda Witi”, ale nie było skonsolidowanej jedynej narodowo-politycznej siły. Przypominam, jak mnie w 2009 roku ze sztabu BJuT chcieli wysłać na Tarnopolszczyznę prowadzić pracę wyjaśniającą, jaki nikczemny Juszczenko… Dlaczego czynnik niepodległości nie stał się znaczącym, który naprawdę wieńczy cały historyczny cykl walki o tę niepodległość? Dlatego, że my jej nie mamy. Ona gdzieś rozlana wszędzie i jej nie ma. Dlatego tak łatwo łamać wszystko: Konstytucję, historię, kulturę, system oświaty, uchwalać antykonstytucyjną ustawę o mowie, o informacji. Ilu jest tych, którzy gotowi położyć swoje życie za tę niepodległość, jak to robili nasi poprzednicy w nadzwyczaj ciężkich warunkach? Ja o to i siebie pytam. — Gdzie robiliśmy poważne błędy? — Wtedy, kiedy można było rozwiać rozgubioną komunistyczną marę, a to w głównej mierze byli przystosowańcy, czy przyjezdni, czy tutejsi. Trzeba było zrobić wszystko, żeby z tego pokolenia w życiu żaden pęd nie wyrósł. Ani symonenkowski, ani kiwałowski. Jedyny lider, który naprawdę mógł stać się liderem, a to uświadomienie przychodzi z biegiem czasu, — był Czornowił. Mówię nie dlatego, że idealizuję go, a dlatego, że Czornowił nie był powiązany z żadnym politycznym ugrupowaniem, chyba że dawał pierwszeństwo dysydentom, z którymi przeszedł szkołę wypróbowania. Wrogowie Ukrainy go się bali, dlatego oni go zabili. Głęboko przekonany, że za prezydenta Czornowiła Ukraina byłaby inną, nieobrabowaną, nierozbrojoną, niezdemoralizowaną… — Co robić nam w takich warunkach? — Jasna rzecz, że cała walka o niepodległość zaczyna się od nowa. Bo jeśli nie zaczynać jej dzisiaj, to formalne znamiona państwowości mogą być szybko zniwelowane. Przecież podpisanie przez Janukowycza ustawy Kolesniczenki—Kiwałowa jest antykonstytucyjnym, zapoczątkowuje zmiany w Ukrainie państwowego głodu. Okazało się, że bez obecności niezbędnej według Konstytucji większości 300 głosów można zmieniać Ustawę Zasadniczą. Mechanizm został uruchomiony. Kto go zatrzyma? My jeszcze nie uświadamiamy sobie, że to początki demontażu Ukrainy jako niepodległego państwa. Nieprzypadkowo pojawił się na naszym politycznym polu moskiewski gracz Medwedczuk, który wzywa społeczeństwo do przeprowadzenia referendów, żeby kontrolowaną promoskiewską władzą przez procedurę referendów zlikwidować niepodległość Ukrainy oraz integrować ją w odnowiony sojusz… W tym schemacie wyznacza się należne miejsce „ukraińskim oligarchom”, którzy już dzisiaj sprzedają banki, obiekty przemysłowe podstawionym osobom z Rosji. Dlatego niezbędne jest wykorzystać nieuchronne napięcie społeczne, kiedy czynniki socjalne nie będą sprzyjać władzy, antypaństwowej, antykonstytucyjnej, podkreślam, bo tak, jak oni rozprawili się z konstytucyjnym artykułem 10, oni mogą rozprawić się z każdym innym artykułem Ustawy Zasadniczej. Jak to dzisiaj oni rozwalają system oświaty, kiedy już przygotowali ogromną liczbę podręczników w języku rosyjskim. U nas takiej liczby rosyjskich szkół nie ma! Środki znajdują, schematy realizują, a pod nie już uchwalają decyzje o regionalnych językach. — I tyle podręczników w dzień nie wydrukujesz, wychodzi na to, przygotowywali zawczasu? — Pod 1 września. Dla mnie 24 sierpnia i 1 września stoją bardzo blisko. Niepodległość dla mnie — to przede wszystkim stan ukraińskiej edukacji szkolnej. Ona była pozytywną, obiecującą, dzisiaj ona jest depresyjna, antyukraińska. I obecność „wnuka Trockiego”, w pince-nez i z bródką, w „ukraińskiej władzy” jest drwiną nad naszą niepodległością. Pewne ukrainofobskie kom- kompleksy, założone w takich “internacjonalistów” od czasów imperium rosyjskiego, kiedy tworzyły się strefy osiedlenia Żydów na Ukrainie. Te ukrainofobiczne kompleksy wszczepiano w warunkach nienawiści do tych, którzy byli takimi samymi bezprawnymi, ale na swojej ziemi. Teraz nam mówią: “Was tu nie było. Was wymyślili Austriacy”. I tym samym prowokują nas na społeczno-narodową podejrzliwość, na ksenofobię… prowokują na regionalny separatyzm. Ale Ukraińcy już są nauczeni historią, oni są mądrzy i machnowszczyzny nie dopuszczą. Jest wiele świadectw tego, że dzisiejsi możnowładcy chcą zastosować stare bolszewickie schematy, nałożyć je na współczesny proces polityczny. Przecież wiadomo, że w globalizacyjnym świecie narodowe niwelowanie jest zjawiskiem ogólnym. Sama osoba wybiera, jakie ubranie jej nosić, z jakiej kuchni korzystać, jaką muzykę słuchać. Ale żeby ją narodowo poniżali, przekreślali, odbierali jej kulturę, zwyczaje, jej przeszłość i przyszłość, jak to robi się w niepodległej Ukrainie — to już za wiele. Chociaż jest paradoksalny pozytyw w tym procesie. Im większy nacisk, tym więcej narodowej skonsolidowania. Zatem, my przed drugim decydującym etapem walki o Ukrainę. Ale dla tego trzeba pracować, bardzo i bardzo poważnie. Niestety, nasi liderzy nie dorośli do takiego uświadomienia. Jest mały własny patriotyzm, czy to połtawski, czy sumski, żytomierski, winnicki, ale on jest obwodowy. Wszystko to trzeba przenosić w płaszczyznę walki o istnienie narodu w trzecim tysiącleciu jako faktora niepodległego państwa. — Jak skłonić do tego? — Żadnych prób nie bywa po prostu tak. Zwyciężyli Kolesniczenko z Kiwałowem i Janukowyczem? To nasze próby. My byliśmy tacy rozproszeni i samopewni i dostaliśmy gorzką lekcję. To wielkie lekcje. My jeszcze nie wiemy, czym zakończy się pochód na wybory Wiktora Andrijowycza. Najpewniej, on będzie jeszcze raz poniżony. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Ale to jest próba narodowych sił, i my tak samo mamy przejść ten okres próby, żeby zrozumieć: nie ma wyłącznie dobrych liderów, jest program, jest konieczność czynu, działania. A dla tego trzeba kochać nie osobnego człowieka, który nam bliski tym, że nas chwali, powinien być taki pryncyp: ja będę z najsurowszym, ale z tym, który mówi prawdę, i ja tę prawdę przyjmuję. Jeśli będzie to uświadomienie, nam nie potrzebni ci, którzy nazywają siebie wybranymi osobami. Najwyższa fala — narodowa, a w niej jest jeden lider na wszystkie potomne czasy — Taras Hryhorowycz Szewczenko. — Będzie wreszcie takie przejrzenie? Czy optymistycznie patrzycie na to? — Nieodmiennie będzie! Gospodarz Bóg daje próby i konsoliduje. Gdyby nie było prób u wczesnych chrześcijan, czy odbyłaby się ta światowa religia, czy zmieniłby się świat? Nigdy. Byłoby pogaństwo. Ale przyszedł Prawdziwy, z absolutnie niespodziewaną paradygmatą. Nie rzemieślniczyć, a pracować. Po prostu wszystko trzeba było robić wczas. — A my stale traciliśmy czas? — Dlaczego ten sam językowy aspekt nie był zrealizowany wczas? Dlaczego w 2008 roku, powracam do swojej ustawodawczej inicjatywy, nie był uchwalony językowy projekt ustawy? Zamiast tego proponowali “moratorium na językowe pytania”. Ale jeśli my nie rozwiązujemy swoje problemy, to za nas rozwiążą przebiegli wrogowie. — Zatem, błędy były? — Nie po prostu błędy, katastrofy. Przypomnijmy Charkowski cerkiewny Sobór. Gdyby on nie odbył się, u nas by była swoja jedyna pomiejska cerkiew. Nie wystarczyło woli Krawczuka, przestraszył się. Ten chciał być prezydentem, tamta chciała być prezydentem. Dlatego i otrzymaliśmy tego, kto przyszedł i powiedział: “To nie wasza Ukraina, nie wasza mowa. To nasza kraina, ze wszystkimi jej zasobami, z naszą mową, przecież my przy władzy, my zwyciężyli”. Oni już mówią: “Rosyjska wspólnota, ukraińska wspólnota, rosyjska wspólnota zwyciężyła”. W ich dzisiejszych rozmowach, analityce nie ma miejsca ukraińskiej nacji, zniknęła taka kategoria. Jak dzisiaj w wymaganiach Derżteleradiokompanii zniknęła mowa transmisji, ją wykreślili. — Walczyli o kwoty, a teraz, wychodzi, mów po rosyjsku, ile chcesz? — Ten nowy językowy projekt ustawy uniwersalnie rozjada wszystkie sfery naszego narodowego bytowania. Rosyjskie analityczne centra popracowały nad nim bardzo poważnie. Tylko językowa i państwowa odporność społeczeństwa może pokonać tę próbę. — To co robić nam, aby pełnowartościowo poczuć, że święto Niepodległości — nasze główne święto? — Walczyć o Ukrainę, pełnowartościową, perspektywiczną, ukraińską, a nie zadowalać się jej fikcją. Rozmawiał Petro ANTONENKO Jak formuje się społeczeństwem główne państwowe święto? Czy łatwo dzisiaj być Ukraińcem? Czym odwróciło się moratorium na językowe problemy? — tymi nieprostymi pytaniami przejmuje się w naszej rozmowie głowa Ogólnoukraińskiego towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, poseł ludowy Pawło MOWCZAN.

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Język rosyjski jako regionalny ogłosiły odpowiednie rady w Odessie i obwodzie odeskim, w obwodach donieckim, zaporoskim, ługańskim, dniepropetrowskim, chersońskim, w Sewastopolu i Charkowie (tutaj, nawiasem mówiąc, po raz drugi) oraz w Mikołajowie. Decyzje tych rad popychają społeczeństwo w stronę niezwykle niebezpiecznej językowej wojny domowej. Wykonując polecenia Kremla, rządzący reżim dąży do skonfliktowania rosyjskojęzycznych i ukraińskojęzycznych obywateli, przedstawicieli rdzennego narodu oraz mniejszości narodowych, a także do podzielenia Ukrainy na kilka językowo-kulturowo odizolowanych regionów. Decyzje te podważają jedność społeczeństwa oraz integralność państwa, w rezultacie czego, według ich obliczeń, Ukraina ma przekształcić się w kilka peryferyjnych regionów imperium rosyjskiego. Nawiasem mówiąc, w szkołach, gdzie wcześniej nauczanie prowadzono tylko w języku ukraińskim. Wyjątek stanowi jedna placówka oświatowa — gimnazjum nr 7, gdzie nauczanie prowadzone jest tylko w języku państwowym. Sytuację w Odessie skomentował sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Wiaczesław Bokow. „Jesteśmy oburzeni tą ustawą, prowadzimy agitację przeciwko niej wśród ludności. Rosyjskojęzyczni odesici również rozumieją, że władza chce odwrócić uwagę społeczeństwa od katastrofy w gospodarce, od tego, że nie spełniła obietnic dotyczących podwyżek emerytur, pensji, stypendiów. Chcą skonfliktować narodowości, żebyśmy się kłócili, a w międzyczasie dalej rządzić dla własnej przyjemności. Ludzi zmusza się do zapisywania się do »rosyjskojęzycznych«: »Musisz mówić po rosyjsku!« — i tyle. A w rzeczywistości ludzie martwią się tym, jak zarobić pieniądze, związać koniec z końcem, zapłacić za usługi komunalne, co kupić dzieciom na 1 września, jak się ubrać i wyżywić. Rosyjskojęzyczni odesici mówią: »Nikt mi nie zabrania mówić po rosyjsku. Podchodzę do kiosku — ze stu gazet i czasopism — tylko 2 są ukraińskie. Wszystkie dokumenty również mogę wypełniać po rosyjsku«. A język ukraiński był zakazany, niemal utracony i przez 20 lat nic nie zrobiono, aby go odnowić, reanimować. Ta językowa »zadymka« to próba podniesienia przed wyborami rankingu Partii Regionów. Ale to im nie pomoże”. Niełatwa sytuacja jest na Zakarpaciu, gdzie w sposób zwarty mieszkają ludzie różnych narodowości. Przewodniczący Zakarpackiej Obwodowej „Proświty” Wołodymyr Pipasz opowiedział, że przez ostatnie 20 lat zaszedł tu normalny proces ukrainizacji, obecnie jest tam tylko jedna rosyjska szkoła, a kiedyś było ich wiele. Jednak dla Zakarpacia ta ustawa nie będzie miała szczególnego znaczenia. Będą pewne spekulacje, być może ze strony węgierskich nacjonalistów, Rusinów, pewne podniesienie prestiżu języka rosyjskiego. A ogólnie dla państwa ustawa jest zła i nierealna. Przewodniczący „Proświty” Autonomicznej Republiki Krymu Serhij Sawczenko opowiedział, że nadzwyczajna sesja Rady Najwyższej Krymu nie podjęła żadnej decyzji. Deputowany Rady Najwyższej AR Krymu Leonid Piłunski, przewodniczący Krymskiej Organizacji Ludowego Ruchu i członek Zarządu Krymskiego Towarzystwa „Proświta”, odczytał żądania i propozycje krymskich organizacji społecznych. Ponieważ de facto Ukraińcy na Krymie są mniejszością, oficjalnie jest ich 25%, to trzeba zapewnić: 25% ukraińskich szkół, 25% przedszkoli, prasę ukraińskojęzyczną itp. (obecnie szkół jest zaledwie 7%). Tatarzy krymscy żądają uznania języka krymskotatarskiego za regionalny, skarżą się, że ich wnioski w języku ojczystym nie są przyjmowane przez lokalne rady. To znaczy, problemy są bardzo duże. Przewodniczący Rady Najwyższej Krymu i przewodniczący Rady Ministrów Krymu zgodnie z ustawą powinni porozumiewać się w języku krymskotatarskim, zapewnić sporządzanie dokumentacji nie tylko w Radzie Najwyższej, ale także w lokalnych organach samorządu. To bardzo skomplikowane. Na Rówieńszczyźnie, Lwowszczyźnie, Tarnopolszczyźnie obecnie problemów nie ma, ale, jak uważa przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Jarosław Pitko, jeśli ta ustawa jakichś obwodów nie dotyka dzisiaj, to koniecznie dotknie jutro lub pojutrze. Dlatego nie czas się uspokajać, gdyż rozdarte społeczeństwo nie może normalnie się rozwijać i nie ma perspektyw. A uczniom, których w Doniecku uczy się jednego, a we Lwowie czegoś innego, bardzo trudno będzie się porozumieć.

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

Państwo rozdzierają na kawałki

Nadiya KYRIAN. Skandaliczna ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki doskonale ilustruje powszechnie znaną zasadę, którą wykorzystują rządzące elity w każdym niesprawiedliwym ustroju społecznym: „Dziel i rządź”. Ustawę interpretują czasem zupełnie przeciwnie nawet sami zwolennicy i twórcy. Prezydent uważa, że ustawa przybliża nas do europejskich wartości — w szczególności Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych i będzie chronić zagrożone języki. Tymczasem główny dyrygent „większości” Mychajło Czeczetow, według informacji radia „Swoboda”, oświadcza: „46 milionów ludzi rozumie dwa języki: rosyjski i ukraiński. Nie język bułgarski, nie język węgierski, nie rumuński, nie język żydowski, jidysz czy hebrajski, nie wiem jak tam. Te języki rozumie tylko garstka ludzi. My mówimy o dwóch językach, które rozumie cały naród”. Szef Ministerstwa Oświaty, odpowiadając na pytanie o możliwe wystąpienie trudności w procesie edukacyjnym w związku z uznaniem języka rosyjskiego za regionalny w obwodzie odeskim oraz na Krymie, zaznaczył: „Z 2 mln 60 tys. podręczników 1 mln 900 tys. mamy w języku rosyjskim, dlatego myślę, że problemy nie wystąpią. I jeśli będą jakieś problemy, będziemy je rozwiązywać z pedagogami”. Dziwne, przecież ustawę uchwalono niedawno, a rosyjskojęzyczne podręczniki od razu „urodziły się”, i to tak obficie. Oto jak wyjaśnił to słynny Wadym Kolesniczenko: „Ostatnie 7 lat podręczniki dla szkół z rosyjskim językiem nauczania w ogóle nie były drukowane. Dlatego musieliśmy drukować nie tylko podręczniki, które są potrzebne na dziś, ale także aby nadrobić tę lukę, która powstała w ostatnich latach, aby zwiększyć zasoby. Ale przecież oprócz języka ukraińskiego, drukujemy też w językach mniejszości narodowych i o tym mówił Tabacznyk”. Natomiast we Lwowie prezentowano podręcznik do historii Ukrainy dla uczniów klas 5 (autor — nauczyciel historii Andrij Zakaliuk), który będzie uzupełniał główny podręcznik. „Bodźcem do napisania podręcznika stało się moje zapoznanie z nowym ministerialnym podręcznikiem — opowiedział. — Poprzednie podręczniki z 2005 roku zawierały znacznie więcej informacji niż obecne. Dzieci w piątej klasie bardzo przejmują się historią. Przez to zapamiętują ją najbardziej. Byłoby przykro, gdyby zapewniano im nieprawdziwe lub niepełne informacje”. W podręczniku jest informacja o bitwie pod Krutami, w oficjalnym podręczniku jej nie ma. Szerzej przedstawiono tu fakty o Słowianach, Hołodomorze, UPA. Już od początku roku szkolnego alternatywną historią zapewnią lwowskie szkoły. „Podręcznik nie będzie narzucany nauczycielom — zaznaczyła pełniąca obowiązki naczelnika wydziału oświaty Kateryna Horochowska. — Myślę, że nauczyciele sami zechcą nauczać z niego. Przecież to pełnowartościowy podręcznik. Oprócz tego, zainteresowali się nim już nasi koledzy z obwodów wołyńskiego i zakarpackiego”. W ten sposób nową ustawę na Wschodzie i Zachodzie postrzegają różnie, chociaż raczej takie postrzeganie narzuca swoim podopiecznym władza. Zwykli ludzie nie zawsze podzielają takie nastawienie. Język rosyjski jako regionalny ogłoszono w Odessie i obwodzie, donieckim, zaporoskim, ługańskim, dniepropetrowskim, chersońskim, Sewastopolu. Tarnopolska, a także niektóre inne rady obwodowe i miejskie odmówiły i żądają od Sądu Konstytucyjnego uznania ustawy za nieważną, niektóre rady po prostu zignorowały to stanowisko. Różne jest podejście do ustawy u członków społeczności, niezależnie od tego, w jakim języku rozmawiają. Oksana Żywotkowa, proświcianka z Charkowa opowiada, że ludzie na poziomie codziennym dotąd nawet nie zastanawiali się, kto w jakim języku mówi, — normalnie się komunikowali. Można ich podzielić na tych, którzy rozumieją, że jedyny język — to jedyne państwo, i na tych, dla których Ukraina jako państwo jest nieciekawa. A niektórzy z rosyjskojęzycznych po prostu nie zrozumieli, że tą ustawą rozdzierają państwo na kawałki. Pani Oksana opowiedziała, że jej pierwszoklasiści czasem mechanicznie uczą się na pamięć ukraińskich wierszyków, nawet nie rozumiejąc, o co chodzi. Taka sytuacja, bez wątpienia, — to skutek jeszcze radzieckiej rusyfikacji, kiedy w Charkowie były tylko dwie ukraińskie szkoły. Wiaczesław Artiuch, zastępca przewodniczącego Sumskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” potwierdza tę opinię: „Z 30 szkół w Sumach cztery są rosyjskojęzyczne. Według danych ostatniego spisu powszechnego język ukraiński za ojczysty uważa 74 % ludności. Formalnie sytuacja niby normalna. Ale na poziomie codziennym młodzież coraz mniej rozmawia po ukraińsku. Długi okres rusyfikacji w czasach radzieckich odcisnął piętno. W latach 1882—83 w Sumach była tylko jedna ukraińska szkoła. Codzienna rusyfikacja — to niezwykle niebezpieczne zjawisko, wstydzą się rozmawiać po ukraińsku, aby nie być „białą wroną”. Niezależnie od gołosłownych oświadczeń, że „ustawa” będzie chronić języki mniejszościowe, czyli te, którym grozi wyginięcie, reżim pozwala uznać za regionalny tylko język rosyjski, wszystkim innym mniejszościom narodowym — „zabroniono”. Podpisana przez prezydenta W. Janukowycza językowa „ustawa” Kiwałowa-Kolesniczenki jest zamachem na naród ukraiński oraz podstawowe zasady ukraińskiej państwowości, a nie po prostu technologią wyborczą, jak niektórzy uważają. Siły patriotyczne powinny zorganizować wszechstronny opór wobec tej „ustawy”. Cieszy to, że według ostatniego sondażu Grupy Socjologicznej „Rating” liczba osób, które uważają się za patriotów Ukrainy, w ciągu dwóch lat wzrosła z 78 do 82 %. Mamy szansę! Młodzież na Sumszczyźnie jest dwujęzyczna. Na zajęciach odpowiadają po ukraińsku, a w kręgu przyjaciół komunikują się po rosyjsku. Niestety, szkolni nauczyciele na lekcjach mówią po ukraińsku, a na przerwach — po rosyjsku. Postawa, którą otrzymano w czasach radzieckich, że wszystkie języki są równe, a rosyjski — „najrówniejszy”, zadziałała. Teraz walczyć jest trudniej — wszak źródło rusyfikacji przeszło na poziom codzienny. Gdyby ukrainizacja zaczęła się na poziomie codzienności, to szybciej osiągnęłaby rezultat. Jeśli ukrainizować odgórnie, to potrzebne są wielkie wysiłki. Tutaj jest czego się uczyć nawet od kompartii. A obecna władza wszystko robi na odwrót. Ale my bronimy ukraińskości. Obwodowa Rada Sumska miała zamiar przyjąć decyzję dotyczącą ustawy językowej, ale my nie pozwoliliśmy — pod budynek rady wyszli protestujący i przeszkodzili temu. Sumska rada miejska jest opozycyjna i prosi prezydenta, aby nie podpisywał tej ustawy”. Mykoła Kulczynski, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” uważa, że ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki nie tylko z edukacji, ale i ze wszystkich sfer życia celowo wypiera język ukraiński na margines. W istocie — to przywrócenie polityki rusyfikacji i narodowego zniewolenia, którą prowadziła samowładcza Rosja, rosyjscy okupanci-bolszewicy. Ponieważ narodowa samoświadomość Ukraińców dopiero zaczęła się kształtować, a rodzicom nadano prawo wyboru języka nauczania dzieci w przedszkolach, szkołach, cały wschód i południe, być może i Kijów, może stać się rosyjskojęzycznym, jak za czasów radzieckich. „Uważam, że ci, którzy podpisali tę ustawę, są poza prawem. Mamy dzisiaj nielegalnego prezydenta i nielegalnego przewodniczącego Rady Najwyższej, nielegalną większość, bo to zamach na porządek konstytucyjny, ponieważ 10 artykuł Konstytucji ogłasza język ukraiński państwowym, a w 11 artykule zaznaczono, że Państwo Ukraińskie sprzyja odrodzeniu narodu ukraińskiego. Natura, charakter ukraińskiej państwowości zostanie zmieniona”, — twierdzi Mykoła Heorhijowycz. O tym, że świadomość narodowa, nawet w rosyjskojęzycznych regionach, rzeczywiście zaczęła się kształtować, świadczy to, że obecnie po raz pierwszy 52 % pierwszoklasistów będzie uczyć się w Odessie po ukraińsku. O tym poinformowała naczelnik miejskiego zarządu edukacji i nauki Wiktorija Iszczenko. A tymczasem tutaj zostanie otwartych 33 rosyjskojęzycznych klas w OŚWIADCZENIE Zarządu Ługańskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Antykonstytucyjny, antynarodowy, ukrainofobiczny, bandycko-klanowy reżim Janukowycza 8 sierpnia 2012 roku zrobił swoją kolejną czarną sprawę, faktycznie wprowadzając na Ukrainie dwujęzyczność pod szyldem tak zwanej ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, która rzekomo istotnie rozszerza sferę stosowania języków mniejszości etnicznych, a w rzeczywistości czyni rosyjski drugim (jeśli nie pierwszym) państwowym, czym zwęża przestrzeń używania państwowego języka ukraińskiego. Uważamy tę ustawę, przyjętą przez Radę Najwyższą Ukrainy z rażącym naruszeniem Konstytucji Ukrainy, jej obowiązującego prawodawstwa (w szczególności regulaminu RN Ukrainy) oraz po zdradziecku podpisaną przez Łytwyna-Janukowycza, za narzędzie niszczenia nie tylko języka ukraińskiego, ale i samych podstaw ukraińskiej państwowości narodowej, za środek przekształcenia Ukrainy w kolonię imperialistycznej putinowskiej Rosji. Dowodem tego jest przebywanie wspomnianej „ustawy” faktycznie w jednym szeregu z podpisaniem i ratyfikacją porozumień charkowskich, odmowa władzy od euroatlantyckiej integracji Ukrainy, próby przepisania na imperialną modłę historii ojczystej, polityczne prześladowania liderów ukraińskiej opozycji itp. Jesteśmy przekonani, że ta „ustawa” skierowana jest nie na konsolidację społeczeństwa ukraińskiego, to rozłam na „ukraińskojęzycznych” i „rosyjskojęzycznych” obywateli. Uważamy Janukowycza, Kiwałowa, Kolesniczenkę, Jefremowa, Łytwyna i K° za przestępców państwowych, dialog z którymi można prowadzić jedynie na poziomie Prokuratury Generalnej. Szczególnie dotyczy to nielegalnego małorosyjskiego gubernatora, wielokrotnie „niekaranego” Janukowycza. Biorąc pod uwagę otwarcie ludobójczą istotę wspomnianej „ustawy”, jej antykonstytucyjność, cel jej przyjęcia i środki, którymi to zostało osiągnięte, Ługańskie obwodowe zjednoczenie WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki nie uznaje jej działań i wzywa swoich członków i sympatyków, wszystkich patriotycznie nastawionych obywateli Ukrainy do niewykonywania jej, a do rozpowszechniania prawdziwej informacji o sytuacji na Ukrainie i robienia wszystkiego, co możliwe, dla obniżenia rankingu Partii Regionów i jej satelitów, którzy poparli jej przestępcze zamiary. Mamy konstytucyjne prawo do prowadzenia akcji obywatelskiego nieposłuszeństwa aż do obalenia antynarodowej władzy Janukowycza i K°. Jesteśmy pewni, że swoją aktywną postawą obywatelską i narodową podczas tegorocznych październikowych wyborów deputowanych ludowych naród ukraiński da polityczną i moralną ocenę cynicznej ukrainofobii na najwyższym szczeblu władzy i zrobi wszystko, aby dać godną odpowiedź na nieproste wyzwania teraźniejszości i zwrócić rodzimą Ukrainę na drogę narodowo-państwowego budownictwa, którą podążała prawie 20 lat do przyjścia do władzy Janukowycza i K°. Wierzymy w mądrość rodaków, którzy stanowią jedyny ukraiński naród soborny — „od Sanu po Don”. Wszechstronnym przestrzeganiem postanowień Konstytucji Ukrainy, Ustawy Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR” stójmy na straży państwowego (oficjalnego) statusu języka ukraińskiego jako nieodzownego atrybutu ojczystej państwowości! Jednoczmy się w imię Ukrainy, w imię wolności i prawdy, brońmy własnej godności! Nienawiści do Ukrainy zostanie położony kres. Zwyciężymy! Uratujemy język — zachowamy państwo! Sława Ukrainie! Bohaterom sława!

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

…wśród wielu trudności powstał Ludowy Ruch Ukrainy, a potem ruch «studentów na granicie». Wygrali wtedy, bo atmosfera humanitarna była taka, że wszyscy rozumieli: za nimi stoi własna prawda. — Dziś oddają moskiewskiej mafii, przebranej za «państwo», ukraińskie budownictwo lotnicze, flotę i morze, banki i ziemię, a w kolejce do wykupienia przez Rosję są ukraińskie obl­energo… — Ludzie, którzy to popierają, nie rozumieją, że kują gwoździe na własne ukrzyżowanie, że wraz z samolotami znika ich zysk, a wraz z rozkradzionym morzem znika ryba, którą potem będą kupować w Rosji. Pracują przeciwko sobie, ich dzisiejsze korzyści są iluzoryczne, ich strategia jest autodestrukcyjna. Kiedy i to się zamknie, kiedy wreszcie zrozumieją, że niszczą samych siebie, pojawi się dość ostra reakcja. Myślę, że wtedy milicja się podzieli, jak to było za Kuczmy podczas Majdanu, a OMON zdejmie hełmy i zobaczy, że nie wolno pałować młodzieńca czy dziewczyny pałką. Wtedy władza będzie mogła oprzeć się tylko na armii, ale i ona nie jest jednorodna, pod każdym dachem są własne myszy… Zwycięstwo dojrzewa na poziomie indywidualnym, gdy do świadomości człowieka dociera to, co istotne, i wtedy od dołu zaczyna pękać niewolniczo-przemocowy łańcuch. Nie widzę żadnej branży, w której nie byłoby strasznego konfliktu, przy czym, jak zwykle, jest to konflikt ludzi, którzy stworzyli tę branżę i stanowią jej chlubę, i chcieli przynieść państwu pożytek, z ludźmi, których obchodzi ta branża tyle co zeszłoroczny śnieg, którzy mogą wyjechać za granicę w każdej chwili, bo swój worek pieniędzy nazbierali na niszczeniu tej branży, i mają to «w nosie». Ból, który pozostaje u ludzi, którzy tworzyli (tym bardziej, że ich dzieci zostają bez ojcowskiego dorobku), to złoty zapas powstania i rewolucji. Bardzo szkoda, jeśli powtórzy się wariant zwodniczego bolszewickiego buntu, bo to również nie jest wyjście. Ale spójrzcie na Moskwę, w której powstali ludzie całkowicie bezpartyjni, połączeni tylko internetem. Mają swoją logikę, hasła. Mają nawet swoich nowych bohaterów. Symbole. U nas, na Ukrainie, takich brakuje. Jak widać, tradycje Sacharowa i Rostropowicza tam nie zgasły, zatem Rosja jeszcze nie umarła. Z Rosją Placu Błotnego i alei Sacharowa, bez totalitarystycznego syndromu perskiego, jedynie możemy być w drodze. W drodze do Europy. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Łesz TANIUK: «Pęka niewolnicza na siłę, łańcuch»

Kraj w przededniu protestacyjnej jesieni, w oczekiwaniu wyborów, zatem ze nadziejami na przemiany. Co nas czeka? Oto prognostyczne rozważania narodowego artysty, profesora Lesia Stepanowycza TANIUKA, reżysera, poety, krytyka, tłumacza, znawcy sztuki, przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych, deputowanego ludowego do Rady Najwyższej I–V kadencji. Sześćdziesiątnik, dysydent i obrońca praw człowieka Lesz Taniuk jest autorem licznych książek, w tym dwutomowego «Wyboru» oraz monumentalnej epopei «Dzienniki bez cenzury» (wydano 23 tomy, zaplanowano 60!), w której odzwierciedlono historyczno-kulturologiczną kronikę Ukrainy. — Lesiu Stepanowyczu, ma pan kolosalne doświadczenie polityczne. Co nas czeka? — Sytuacja mogła wylać się w Koliszczyznę albo w powstanie w związku z Kodeksem Ziemskim. Władza to zrozumiała, Kodeksu Ziemskiego nie uchwalono, czyli ten proces przeniesiono na przyszłość. Masowego zubożenia wsi i sprzedaży ziemi nie nastąpiło. Ale inne smutne rzeczy się dzieją. Każda władza stara się od czasu do czasu upuścić nadmiar pary z kotła, chce udowodnić, że nie jest kalifem na godzinę, lecz chce utrzymać się długo, że nie jest sprinterem na sto metrów, lecz na dystansie maratońskim. Jednak obecna władza to właśnie sprinter na sto metrów. Do czego to prowadzi? Kiedyś Wiera Zasulicz strzelała do generała Trepowa (przypomnicie sobie, to ten, który rozkazywał: „Patronów nie żałować!”). Dlaczego? Obraził honor i godność studentów. Generał kazał wychłostać rózgami studenta: obnażono mu pośladki i haniebnie ukarano. Ta hańba doprowadziła do tego, że Wiera Zasulicz strzela do Trepowa, adwokat Koni ją uniewinnia, a studenci wynoszą „terrorystkę Wierę Zasulicz” z sali sądowej na rękach. Dziś sytuację zaostrzono do takiego samego wybuchowego poziomu. Jedni feudalnie panują, demonstrując swoją klasową pogardę dla wszystkich innych, a lekceważeni po cichu zaciskają pięści i marzą o zemście. Ściskanie sprężyny się wzmaga. Problemy narastają także na samym szczycie „nowej klasy” — przerozdział własności nigdy nie bywa bezkrwawy. Bliscy władzy mocno trzymają się swoich miejsc, oddaleni od niej układają plany tej samej zemsty i przywrócenia przywilejów. Polaryzują to przeciwstawienie (na razie ukryte) klanów, gałęzi władzy i worków z pieniędzmi: wybory — dla każdej ze stron symbol satysfakcji albo zniszczenia. Wczorajsi współpracownicy oszukują jeden drugiego: nie obrażaj się, że cię tym razem nie ma na liście — pójdziesz z okręgu jednomandatowego, wybraliśmy ci najlepszy okręg. A ten okręg jest już zajęty przez innego, z którym władcy wcześniej po swojemu się dogadali, a odrzuceni na margines to rozumieją. — Ciosów poniżej pasa się nie wybacza, „za słowa trzeba odpowiadać”… — Tak. Bo jaka jest moralna faktura tej „nowej klasy”? W ogólności niżej niż listwa przypodłogowa, nikt nikomu nie wierzy, człowiek człowiekowi — wilkiem. Otóż ci, których oni sprzedają, uważają za normalne wynająć zabójcę i „zamówić” wczorajszego partnera biznesowego czy z władzy — bo chodzi dla nich o samoobronę, o przetrwanie. W każdym razie, jeśli nawet nie dojdzie do takiej krwawej jatki w rozwiązywaniu konfliktów, każdy socjolog wam potwierdzi, że społeczeństwo ukraińskie już weszło w tę niebezpieczną strefę. — Dojrzało do samosądów… — Oczywiście. Czym właściwie jest terroryzm? To zamach na demokratyczny, prawny sposób rozwiązywania sprzeczności. A jeśli demokratycznego, prawnego sposobu nie ma? Jeśli ulicznego bandytę zastąpił bandyta rządowy, za którym stoją siłowe struktury, przekupni sędziowie, psychuszki i tortury? Jeśli chcą cię postawić na kolana, jeśli widzisz na własne oczy, że milicjant, którego utrzymujesz z własnych podatków i który ma cię chronić, jest największym faszystą i zabija twojego przyjaciela albo gwałci go gumową pałką? Jeśli widzisz, że człowieka zarzynają w szpitalu, a łapownikowi i karierowiczowi za to nic nie grozi, jeśli farmakologia ma 2500% zysku, a człowiek umiera od złych lekarstw — czy normalny człowiek nie dojrzeje do samosądu jako jedynej formy samoobrony? W społeczeństwie gromadzi się niekontrolowany społeczny ładunek świętego gniewu. Dodajcie tu jeszcze worek „klasowej wrogości” (P. Tyczyna), dorzućcie ekstremizm ludzi niezrównoważonych lub chorych psychicznie, zagotujcie to wszystko w kotle problemów międzyreligijnych, międzynarodowych i nawet niektórych międzypaństwowych — a wybuchnie nieunikniony wybuch, wystarczy do tego nawet przypadkowa zapałka czy zbawcza błyskawica. Przy tym argument o obecności lub nieobecności lidera dziś już nie obowiązuje. A rzecz nie tkwi nawet w internetowej specyfice naszej epoki ani w nieograniczoności dzisiejszych przepływów informacji. Honta i Żeleźniak nie byli przyczyńcami powstań — wyrzuciła ich na szczyt fala ludowa. Lidera hartuje i pielęgnuje energia ludowych głębin, rzucając go w historię wtedy, gdy staje się ona niezbędna. Praktyka pokazuje, że wszystko często zależy od jakichś przypadkowości. Dziś jakiś Kolesniczenko inicjuje prowokacyjną ustawę o języku, a wczoraj zdobył sławę draconiańską ustawą przeciwko homoseksualistom. Pojutrze zastrzelili go. Spróbuj się rozeznać, czy zrobili to homoseksualiści, czy obrażeni językiem. Ale kurek spuszczony — i poszła, jak mówią socjologowie, „podsycanie konfliktu”. Tę pożogę potem bardzo trudno ugasić, bo dokładają do niej chrustu także ludzie, którzy walczą nie w imię idei. Obywatele, którzy mają w głowie i sercu wielką ideę, mimo wszystko operują, by tak rzec, równoważnymi czynami dla osiągnięcia celu. Im większa idea, tym adekwatniejszy czyn. A ja teraz mówię o czynach i motywach nieadekwatnych, o działaniach związanych z niemożnością samorealizacji człowieka w konkretnej sytuacji. Powiedzmy, że mężczyznę śmiertelnie obraził milicjant, który stale terroryzował wieś i jego bliskich — i pokrzywdzony zobaczył w krzyw- …nikowy obraz całego ukraińskiego krzywdzicielstwa, ucieleśnienie ogólnego zła. Przy tym człowiek upewnił się, że krzywdziciel znajduje się pod ochroną Prawa i że ci „prawnicy” to krzywdziciele jeszcze większego kalibru niż ten nikczemnik. Odwoływać się jej nie do kogo. Człowiek idzie do domu, bierze strzelbę i strzela do krzywdziciela w pogonach. Terror? Ale cała wieś powstaje w obronie upokorzonego, a człowiek, który zabił człowieka, staje się narodowym bohaterem. Innymi słowy, to nie tylko akt robin-hoodyzmu, lecz problem samoobrony, gdy tracą się możliwości obrony państwowej i obywatelskiej, gdy człowiek zaczyna rozumieć: sędziowie są przekupni, prokuratorzy to najwięksi przestępcy, a Sąd Konstytucyjny biega, podwijając spodnie, za beczką pieniędzy i zmienia swoje orzeczenia jak rękawiczki. Bardzo się obawiam, że zaplanowane wybory odbędą się w sposób zbyt nieadekwatny, nieuczciwy. Już nie wstydzą się mówić, kto ile kosztuje, że każdy deputowany musi wyłożyć dwa miliony na jakiś przekup, czy co. Stało się normą moralności społecznej (choć wszyscy rozumieją, że tak nie powinno być), że deputowany musi kraść, że Prezydent może wykupić połowę państwa dla swojej rodziny, że premier chce wepchnąć swojego syna do parlamentu, choć ten od dawna mieszka nie na Ukrainie, lecz w Austrii… I w ogóle ta feudalna kwestia synów, ci bezkarni młodzi bogacze, to marnowanie pieniędzy na ich wymysły, ten „bespriedieł” (jak sami mówią)… — Jakie jest wyjście z tego bespriediełu? — Wyjścia są dwa. Albo być owcami i w milczeniu znosić dalej, jakby miała się pojawić jakaś boska siła, bach, grzmot, burza… Albo jednak chwycić, mówiąc obrazowo, za widły, zanim los nas nie zadusi. Sytuacja jest rzeczywiście niezwykle napięta. Ukraiński bandytyzm nagromadził na Ukrainie wielką ilość broni, wykorzystywanej nie zgodnie z przeznaczeniem. Marodery grabią wojskowe składy. Istnieje dostatecznie wszelkich struktur samoobrony. Wreszcie istnieje też genetyczne doświadczenie ukraińskiej narodowej samoobrony, różnorodne, włącznie ze zbrojnym. Historycznie nasza niepodległość nastąpiła niemal przez pokojowe przejście z jednego stanu w drugi. Ludzie, którzy pozostali przy władzy i u jej boku, nie byli niczym ograniczeni, nie byli gnębieni, lustracja nie nastąpiła. Oni jako pierwsi stali się największymi kapitalistami, to znaczy komuniści i komsomolcy (równolegle z elementem kryminalnym) stali się miliarderami, Symonenkowie zbudowali sobie wille. — Ale ludzie są zbyt łatwowierni i tak bardzo nie podoba im się dzisiejsze życie, że mogą oddać komunistom swoje głosy. — Bo bardzo słodko śpiewają. Sądzę, że komuniści mogą zebrać siedem–osiem procent. Będziemy mieli kolejne straszliwe oszustwo, gdy kobiety, które chodzą z portretami Berii i Stalina na piersiach, zobaczą, że po raz kolejny zostały oszukane. Trzeba już było zrozumieć, że komuniści to wymierająca plemię; ale postradziecki lud jest gotów na swoją zgubę żyć iluzjami, a dla Ukrainy to ma ogromne znaczenie. Dlaczego iluzjami? Bo poza iluzjami nic im nie zostało… Myślę, że jesień może być bardzo dramatyczna dla Ukrainy. Zarówno w wymiarze międzynarodowym, w związku z procesami nad Tymoszenko i Łuczenką, jak i w wymiarze ekonomicznym, gdy nieustannie rozbrzmiewają kłamstewka o tym, że mamy podwyżkę emerytur i minimum egzystencji. O 8-10 hrywien, w pięciu etapach. No przecież to paradoks, fikcja: ceny rosną o pięćdziesiąt hrywien, a emerytura o pięć. A cały politbomonde krzyczy: „Jakże my uszczęśliwiliśmy biednego ukraińskiego człowieka!”. Co najbardziej poruszy ludzi? Nie hasła ideologiczne, nawet nie kwestia niepodległej Ukrainy, ukraińskojęzycznej czy rosyjskojęzycznej. Wszystko to będą dodatkowe czynniki, istotne dla świadomego obywatela. Największym problemem będzie socjalne przetrwanie ukraińskiego człowieka. I tu pojawia się problem inteligencji, która do tej pory siedzi, że tak powiem, na dwóch krzesłach i nie chce wstać, jak głupiec z masłem na słońcu, bo masło spłynie. Inteligencja dostanie w tym zamieszaniu wiele policzków, bo ludzie buntu nie będą rozróżniać, kto jest kim. Oni w swojej masie nie odróżnią, powiedzmy, filozofa Myrosława Popowycza od deputowanych ludowych w rodzaju Jefremowa czy Turczynowa. Tak już bywało w naszej historii, czytajmy klasykę… — Ale przecież dojrzewa młode pokolenie, które urodziło się nie za władzy radzieckiej. — Tak, ono nie ma klapek na oczach ani tarakanów w głowie, Lenina i Stalina nie zna! Młodzi na razie tylko się dziwią, że nie daje im się możliwości pisać, czytać i oglądać tego, co chcą, że karmi się ich gumą do żucia moskiewskiej prasy i rosyjskich telefilmów. Że są nieustannie spychani na dalszy plan. Ale to już nie pojedynczy ludzie, to — pokolenie! I ono ma wsparcie… jeszcze niedobitych szedesiątników, tak jak kiedyś mieliśmy wsparcie Antonenki-Dawydowycza, Bażana, Rylskiego, Tyczyny, Kruszelnyćkiego, Iwana Kozłowskiego, Ołesia Honczara. Pokolenia się zespolą. I wtedy powstanie niewyobrażalny ładunek, jak kiedyś za ...

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Dlaczego festiwal nosi nazwę „Pyłorama”? Dlatego, że jego główna scena została urządzona na pyłoramie, która działała w obozie do jego zamknięcia w 1987 roku. Kiedy w 1993 roku Permski „Memoriał” zaczął odbudowywać ten szczególnie cenny obiekt historii Rosji, ostatni polityczny obóz w ZSRR, trzeba było odbudować ogrodzenia, więc memorialiści sami piłowali drewno. Muzeum zostało otwarte w 1995 roku i już stało się znane na świecie jak Auschwitz, Buchenwald, Sachsenhausen, ponieważ to podobne obiekty. Organizatorem festiwali jest „Centrum Memoriałowe Historii Represji Politycznych »Perm-36«”, przy wsparciu Ministerstwa Kultury, Polityki Młodzieżowej i Komunikacji Masowej Kraju Permskiego. U nas, na Ukrainie, czegoś podobnego nie ma. Ja i Ołeś Szewczenko byliśmy honorowymi gośćmi. Wzięliśmy udział w prezentacji dwóch książek przekładów Wasyla Stusa na język rosyjski: Ołeksandra Kuprijeczenki i Marleny Rachliny. Zaprezentowano też płytę z jego wierszami w rosyjskim przekładzie „Cwietok na kamne”. Czytali je rosyjscy aktorzy. Autorką projektu jest Olga Bojcowa. Oczywiście nas, żywych eksponatów Muzeum, otaczali dziennikarze i zwykli ludzie. Trzeba było zostać przewodnikami: Ołeś w strefie surowego reżimu, gdzie spędził sześć lat, a ja w strefie szczególnego (kameralnego) reżimu, gdzie także odsiedziałem 6 lat wśród takich „szczególnie niebezpiecznych recydywistów” jak Iwan Kandyba, Lewko Łukianenko, Jurij Lytwyn, Michaił Horyń, Walerij Marczenko, Iwan Sokulski, Mykoła Horbal, Wasyl Kuryło, Semen Skalicz (Pokutnyk), Hryhorij Prychodźko, Estończycy Mart Niklus, Enn Tarto, Litwini Wiktoras Piatkus i Balys Gajauskas, Łotysz Gu- Wiska „uczreżdienia”. Nie więzienia i nie obozu koncentracyjnego Nar-Astra, wierzyli Azat Arszakjan i Aszot Nawasardian, Rosjanie Jurij Fiodorow i Leonid Borodin. To znani działacze ruchów obrony praw człowieka i ruchów wyzwoleńczych narodów. Na surowym reżimie, gdzie po raz pierwszy siedzieli więźniowie, także było wielu znanych ludzi. Jak w każdym politycznym obozie, Ukraińcy stanowili połowę, a nawet większość „kontyngentu”. Oto po powrocie z podróży otrzymuję wiadomość od Wachtanga Kipiani (on wielokrotnie bywał w tym Muzeum), że dawny strażnik Wołodymyr Kurgozow w gazecie „Argumenty i Fakty. Prikamje” oskarża „Pilorama” o fałszowanie historii. On zaprzecza, jakoby więźniowie tutaj cierpieli i głodowali. Kurgozow obecnie jest przewodniczącym rady weteranów sąsiedniej kolonii nr 35 (st. Wsiechswiatska). Kierował służbą strażników obozu, był bezpośrednim uczestnikiem wydarzeń w latach 1972–1987 i mógłby też coś opowiedzieć o tamtych czasach. Jednak nikt go nie zaprasza, bo jego spojrzenie na wydarzenia jest inne, — narzeka autor.

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

«Gdzie wszystko ludzką męką się wzięło…»

W bieżącym 2012 roku, 27—29 lipca, wraz z Olesiem Szewczenką odwiedziłem bolesny dla mnie rodzinny obóz WS-389/36 we wsi Kuczino na Środkowym Uralu, gdzie obecnie działa Muzeum Pamięci Represji Politycznych „Perm-36”. (Jeśli pamiętacie, w 2010 roku zawrócono mnie z Briańska do domu jako osobę niepożądaną w Federacji Rosyjskiej). Począwszy od 2005 roku, na terenie obozu o surowym reżimie co roku odbywają się wielotysięczne (do 10 tysięcy ludzi!) międzynarodowe festiwale „Piłorama”. Przyjeżdżają znani śpiewacy z Rosji i z zagranicy. A obok w namiotach toczą się żywe dyskusje na tematy historyczne i aktualne — z udziałem byłych więźniów politycznych, obrońców praw człowieka, pełnomocników ds. praw człowieka, politologów, dziennikarzy i gości. W tamtym roku był temat „Po 20 latach”, w bieżącym roku — „Żyć razem”. Chodzi o los Rosji: czy utrzyma się ona jako jedno państwo, czy rozpadnie się, tak jak 20 lat temu rozpadł się ZSRR. były wykonawca naszych niesprawiedliwych wyroków (bo my przecież już dawno jesteśmy zrehabilitowani): „Od początku utworzenia kolonii (1972 r. — W. O.) aż do przejścia na emeryturę nie tylko kierowałem kontrolerami (lepiej powiedzieć — nadzorcami), ale byłem członkiem trybunału wojskowego — opowiada w gazecie „AiF” Wołodymyr Kurhuzow. — Kto u nas odbywał karę? To zdrajcy Ojczyzny (art. 64) — dzisiejsi bohaterowie: leśni bracia, banderowcy (tak pisze rosyjska gazeta, przez „e” — W. O.), własowcy i nasi rosyjscy zdrajcy. Ci, którzy sprzedawali za granicę tajne dokumenty. (W rzeczywistości było kilku „szczególnie niebezpiecznych przestępców”, którym karę śmierci zamieniono na 15 lat więzienia — oskarżono ich o współpracę z niemieckimi okupantami, i tylko jednego — o szpiegostwo. Własowców wypuszczono jeszcze w latach 50. A kilku banderowców rzeczywiście odsiedziało swoje 25-letnie wyroki. — W. O.). Dalej — antyradzieccy działacze (art. 70). To wszystko wybitnie wykształceni ludzie, z wielkim wsparciem z zagranicy. Dlatego warunki dla siebie stworzyli idealne. Jeśli mówić o obozie 36, to ubierali ich tam od stóp do głów, a odżywiali się oni lepiej niż większość populacji kraju. Dlaczego? Dlatego że jakikolwiek protokół administracji natychmiast odbijał się „tam” (za granicą. — W. O.) i wracał z powrotem w postaci wszelkiego rodzaju komisji. Chodziło nie tylko o garstkę ludzi, których trzeba było izolować, a o wizerunek kraju w całości. Dlatego nas kontrolowała nie Kizelowska prokuratura, która zajmowała się innymi strefami, a osobiście zastępca prokuratora obwodowego”. Można przeczytać, co o tej odzieży pisze Łewko Łukjanenko w 5. tomie swoich wspomnień „Z czasów niewoli. Odważni”. Książka ta lada moment ma ujrzeć światło dzienne: „Stusa przywieźli do Kuczyńskiego więzienia 12 grudnia 1980 roku i umieścili w małej celi dla dwóch osób. W pokoju dyżurnych milicjantów go, jak to w zwyczaju, rozebrano do naga, przeszukano uważnie rzeczy, zabrano do dodatkowej weryfikacji wszystkie papiery, wydali pasiastą odzież i kazali się ubierać. Przymierzał spodnie, a one krótkie. Narzucił na siebie kurtkę, a ona krótka i nie zakrywa lędźwi, a rękawy ledwo zakrywają łokcie. Zrzucił i prosi o wydanie dłuższych, odpowiednio do jego wzrostu (jego wzrost wynosił około 180 cm). Dyżurny oficer powiedział, że innej odzieży nie dadzą. — W takim razie prowadźcie do celi — powiedział Stus — w bieliźnie. — Nie, zgodnie z prawem administracja jest zobowiązana ubrać więźnia w odpowiednią odzież — odpowiedział oficer — i my wam wydajemy mundur recydywisty. — Ależ ta odzież nie jest na mnie. Jest całkiem mała. — No, nie będziemy w więzieniu trzymać krawca, żeby dopasowywać odzież pod każdego więźnia — odpowiedział oficer. — Ja nie wymagam indywidualnego dopasowania odzieży, a wymagam wydania takiej, w której można by się ruszać, bo ta po prostu krępuje mnie i nie zakrywa łydek, lędźwi i rąk. — Stus, jesteście bardzo wymagający. Źle zaczynacie siedzieć w naszej szczególnie surowej kolonii. — To wy źle zaczynacie. Prowadźcie mnie do celi w bieliźnie! Oficer (do starszyny): Zaprowadźcie go do celi. Stusa zaprowadzili do celi”. „Obywatel kontroler” Kurhuzow częściowo ma rację, pisząc: „Mnie po prostu do szału doprowadza, kiedy ich „sanatorium” porównują z GUŁAG-iem. W GUŁAG-u reżimu przeszło od 1980 do 1987 roku w sumie 53 więźniów. Zginęło tylko ośmiu: Andrij Turyk (1982), Mychajło Kurka (1983), Iwan Mamczycz i Ołeksa Tychyj (5.05.1984), Jurij Łytwyn (4.09.1984), Wałerij Marczenko (7.10.1984), Akper Kerimow (19.01.1985), Wasyl Stus (4.09.1985). W sąsiedniej strefie surowego reżimu zginął Iszchan Mkrtczian (24.04.1985). W Czystopolskim więzieniu — Anatolij Marczenko (8.12.1986). Niewielu. Oto kartka z kuchennego zeszytu z zapisem Mykoły Horbala, który jesienią 1984 roku pracował w kuchni: Obiad. 1 norma: Rosolnik. Kasza jaglana 9a: Rosolnik. Kasza jaglana 5b. Szczi. Kasza jaglana Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) Kolacja. 1 norma, 5b, 9a — Zupa grochowa. Ryba Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) 12 listopada (środa). Śniadanie. 1 norma i 5b — Zupa makaronowa 9a — Zupa perłowa. Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) Wyjaśnienie. DPNK — „dyżurny pomocnik naczelnika kolonii”. Norma 9a — dla więźniów w izolatce, 5b — szpitalna. A żebyś długo żył, Kurhuzow, na takim jedzeniu i w takich „sanatoryjnych” warunkach, o jakich piszesz: „On siedzi u nas w cieple i suchości, je przy stole z obrusem, wcześniej nauczywszy się menu”. To o Wołodymyrze Bukowskim i Natanie Szaranskim, którzy, według słów Kurhuzowa, nie chcieli pracować, a tylko szukali powodu do głodówki, żeby „tam” (za granicą) „zbierać ludzi ginęły tysiącami, były poważne budowy, wyręby lasów, Kołymska trasa. To były lata 30—50. Co do tego ma „Perm-36” z jej czyściutkimi, sytymi więźniami, którzy wytwarzali na warsztatach zaciski do żelazek?”. Oto te zaciski na zdjęciu obok kluczy od naszych cel. Te zaciski (my mówiliśmy „panelki”) wytwarzał i Ołeś Szewczenko w swojej surowej strefie. Mychajło Horyń w specjalnej strefie szczypcami przytwierdzał do nich „sucharki”. A reszta więźniów przykręcała śrubokrętami te panelki do sznura żelazka. 522 sznury na zmianę. Praca fizycznie nie ciężka, ale jest jej dużo. Nie wszyscy mogli wykonać normę. A niewykonanie normy — to naruszenie reżimu, za które karali: pozbawiali widzeń (jedno na rok), paczek (jedna na rok do 5 kg, ale po odbyciu połowy wyroku), i karcer do 15 dób. Ołeś Szewczenko odsiedział 66 dób pod rząd — bez przerwy. W karcerze gorącą strawę dają raz na dwie doby, bez cukru i tłuszczu, i 400 g chleba codziennie. Jeśli ty nawet nie jesteś w karcerze, to masz wyżywienie za 22—24 ruble na miesiąc. Starsi ludzie wiedzą, co to za pieniądze. Że na wolności niektórzy odżywiali się jeszcze gorzej — nie zaprzeczam. I nie porównuję naszego wyżywienia i ogólnie warunków utrzymania z GUŁAG-owskimi, stalinowskich czasów. Tam rzeczywiście ludzie ginęli jak muchy. A przez nasz obóz specjalnego Panelki oraz klucze od naszych cel, czapka recydywisty Ołeś Szewczenko, łotewski dziennikarz Dainis Grīnvalds, pracownica Muzeum Katia, Wasyl Owsiłenko, Iwan Kukuszkin — były nadzorca. 28.07.2012, Kuczino

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Wiadomo: przymusowe karmienie więźniów, którzy prowadzą głodówkę, zaczynano w 18.–22. dobie. Iwan Helia (jeszcze w Mordowii) – aż w 32. dobie. Tak zdobywano «punkty»… Co do czystości. W surowym reżimie było łatwiej: fundamentalna toaleta na podwórzu działa do dziś. W kamerze specjalnego reżimu, gdzie siedziało od 2 do 8 więźniów, «parasza» (kibel) stała w kącie, niczym nieodgrodzona. Przykrywa się ją sklejką. Wypatrzywszy moment, kiedy nikt nie je i nie modli się, otwierasz klapkę i siadasz jak na tronie. Stąd choroby żołądka, krwawiące hemoroidy… A czasem wody nie ma, żeby spuścić. A to rura pod podłogą pękła – miesiącami żyjemy w smrodzie. Tak cię przewychowują na bydlę. I woda jest rdzawa: w celi po kilku godzinach pojawia się rdzawy osad na palcu, na wierzchu tłusta błonka. Taki «sanatorium»… Jeśli posłuchać Kurhuzowa, informacja łatwo wychodziła z zony za granicę. Jak teraz – wśród najnowszych więźniów politycznych, których prawie codziennie ktoś odwiedza. Naprawdę akcje protestu w większości przygotowywaliśmy z wyprzedzeniem. Bo jeśli na wolności nie wiedzą o akcji i o niej nie mówią zagraniczne media i politycy, to choćbyś zdechł – niczego nie osiągniesz. Ustalano datę, żądania, listę uczestników – kto ile będzie głodował. A jeśli informacja już wyszła za zonę, nie można było wycofać się z udziału. Tekst pisano na kondensatorowym lub bibułkowym papierze, mikropismem, ostrym ołówkiem. Papierek zwijano w rurkę, owijano celofanem w kilka warstw, zalepiano zapałką. Wynieść taką ampułkę można było tylko w sobie, chowając ją w niewymownych miejscach (jest przecież takie cnotliwe ukraińskie określenie – «niewymowne miejsca»). Albo robiono długawą ampułkę, którą połykano. Wychodziła po dobie lub półtorej. Należało z niej zdjąć jedną warstwę, a przełykała ją żona lub matka, gotowa ryzykować swoją wolnością. Ale widzenia mogły być przerwane w każdej chwili. I rzadko kto je miał, te widzenia. Powiedzmy, Wasyl Stus przez 12 lat miał jedno widzenie w Mordowii i jedno na Uralu. Znane jego zapiski pod tytułem «Z obozowego zeszytu» wynieśli Litwini Balys Gajauskas i Irena Gajauskienė. 16 skrawków. W książce zajmują 12 stron. Wspomina Kurhuzow dozorcę Iwana Kukuszkina. Taki był. I do dziś jest. Ja zaś z nim spokojnie rozmawiałem po raz pierwszy w 1995 roku. Iwan odsiedział 4 lata za bójkę z innym dozorcą, zmądrzał i na propozycję dyrektora muzeum Wiktora Szmyrowa zgodził się pracować przy odbudowie obozu, równocześnie doradzając, jak co tam było urządzone. Później był szefem ochrony Muzeum. Oto my na zdjęciu: Ołeś Szewczenko, łotewski dziennikarz Dainis Grinvalds, pracownica Muzeum Katia, Wasyl Owsijenko, Iwan Kukuszkin – dawny dozorca. 28.08.2012, Kuczino. Takie wspomnienia w moim Dniu Wolności. Bo ostatni raz (oby to było ostatnie!) zwolniono mnie 21 sierpnia 1988 roku. I w ciągu jednej doby przywieziono mnie z Uralu do domu: w samolocie słońce przez cały czas wschodziło mi nad głową… Ta o tym – w mojej książce «Światło ludzi», którą można znaleźć w Internecie. Wasyl OWSIJENKO. Dzień Woli 21 sierpnia 2012 roku

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Swobodowcy przeciw ukrainożercom

Serhij HORYCWIT Zdjęcia autora W Odessie odbyły się protestacyjne akcje, które zorganizowali swobodowcy i sokoliści przy budynku Odeskiej obwodowej rady, a deputowani z ich ugrupowania serdecznie „odobrjams” wobec nowej ustawy językowej i wprowadzili w obwodzie odeskim język rosyjski jako regionalny. W roli głównego grabarza języka ukraińskiego wystąpił miejski głowa Ołeksij Kostusiew, niedawny protegowany gubernatora Azarowa. Właśnie on swoimi machinacjami z ziemią i defraudacją środków publicznych najbardziej podkopuje autorytet partii władzy, swoimi czynami kopie jej grób. Dojrzałym politykiem i gorącym obrońcą interesów narodowych wystąpił na wiecu szef obwodowej „Swobody” Pawło Kyrylenko (nr 9 na liście wyborczej tego ugrupowania). Jego zdaniem pospieszne nadanie w Odessie i obwodzie odeskim językowi rosyjskiemu statusu regionalnego to banalna przedwyborcza piarowska akcja lokalnych ośrodków Partii Regionów i „Rodiny”, które przekształciły się w Odessie w agenturę wpływu Federacji Rosyjskiej i nawet otrzymują jej datki przez Konsulat Rosji. Odescy swobodowcy od ponad roku próbują przez sądy zaskarżyć bezprawne decyzje lokalnych władz, które przenoszą ukraińskie szkoły na rosyjskie i zwiększają liczbę rosyjskich klas. Przedstawiciel kandydatów na ludowych deputowanych, WO „Swoboda”, zapewnił, że po wejściu do Rady Najwyższej zniesie ten haniebny dokument językowy, który rzekomo jest ustawą. Dalej swobodowcy dali prawdziwą ocenę polityce językowej obecnej antyukraińskiej władzy w swojej teatralizowanej wystawie. Przedstawili portrety tych, którzy uosabiają obecny bandycki reżim, i każdego z nich ukrain- Symboliczne „powieszenie” głównych inspiratorów ukrainofobów na tle rosyjskiego herbu. Głowy orłów zastąpiono zdjęciami autorów ustawy o języku: Serhija Kiwałowa i Wadyma Kolesniczenki, prezydenta Wiktora Janukowycza i premiera Mykoły Azarowa, a także odeskich regionałów: gubernatora Eduarda Matwijczuka i zastępcy przewodniczącego obwodowej rady Ołeksija Hončarenki. Następnie uczestnicy akcji zrzucili na ziemię tych „opierzonych”, rozdeptali ich nogami i wyrzucili na śmietnik.

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Wiktor Juszczenko: „Sumienne niewykonywanie „ustawy językowej” i miejscowych uchwał na jej poparcie zabije ukraiński budżet”

„Tylko przeniesienie pracy organów władzy i całej dokumentacji na regionalny język rosyjski będzie kosztować z państwowego skarbca co roku około 250 milionów hrywien. Jeśli uwzględnić języki innych mniejszości — polski, węgierski, rumuński, słowacki, rusiński, grecki, mołdawski, niemiecki, krymskotatarski — i spróbować stworzyć dla nich takie same warunki, jak dla regionalnego rosyjskiego, to koszt przeniesienia dokumentacji na języki regionalne może wzrosnąć do 2,5 miliarda hrywien rocznie”. Wiktor Juszczenko podkreślił również, że status języka ukraińskiego jako jedynego państwowego, choć dość niemrawo, ale chroni własny rynek, zwłaszcza w oświacie, dubbingowaniu filmów, produkcji reklam, show-biznesie. Jeśli zaś w tych sferach język ukraiński zastąpić rosyjskim, straty Ukrainy w ciągu roku wyniosą około 560 milionów hrywien. Jeśli rynek książkowy lub rynek kinowy wypełni produkcja w innych językach regionalnych, to suma finansowych strat ukraińskiego budżetu może wzrosnąć 9—10 razy — do 6 miliardów hrywien co roku. Służba prasowa „Naszej Ukrainy” pewien czas w Mosznach. A zatem chodzi nie o podobieństwo architektury Moszn i Ałupki, a o własność i zabudowę obu osad przez Michaiła Woroncowa. W ten sposób Serhij Tułub w zaproponowanym w Nowym Jorku wydaniu unika wzmianek o ekonomicznej inwazji Rosji w ukraińską przestrzeń po stłumieniu powstania Polski. I czyni to, moim zdaniem, świadomie, bo absolwentowi Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR i byłemu pierwszemu sekretarzowi miejskiego komitetu Komunistycznej Partii Ukrainy w Charcyzku nie wypada opowiadać o tym, jak Rosja nie tylko bronią, ale i wszystkimi dostępnymi jej środkami rozszerzała swoje imperialne włości. W Moskwie mogą obrazić się na swojego wychowanka.

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Serhij Tulub obawia się gniewu Moskwy

Lew CHMELKOWSKI, redaktor tygodnika Ukraińskiego Narodowego Związku „Swoboda”, USA Przebywając w czerwcu w Nowym Jorku w ramach delegacji, przewodniczący Czerkaskiej Obwodowej Administracji Serhij Tulub rozdawał wszystkim, którzy tego chcieli, album wydany z tej okazji: „Czerkaszczyzna turystyczna, 5 sezonów”. Wydanie rozpoczyna się od dużego portretu Serhija Tuluba (na Czerkaszczyźnie już zauważono jego pasję do fotografowania), który, jak widać, należy traktować jako uosobienie szewczenkowskiego kraju. Dalej następuje opis zabytków obwodu, w którym rzucają się w oczy liczne celowe przekręcenia historii. Napisano, że w Korsuniu-Szewczenkowskim „ozdobą miasta jest cudowny architektoniczno-historyczny pałacowy zespół Łopuchinów-Demidowów, położony na malowniczej wyspie pośrodku rzeki Roś”. Stąd niedaleko do miasteczka Moszny, nad którym wznosi się cerkiew, o której powiedziano: „Elementy architektoniczne cerkwi Przemienienia Pańskiego wykorzystano przy budowie Pałacu Alupka M. S. Woroncowa na Krymie”. Tak, nad Rosią stoi pałac; jest Swietłana OREL, Kirowohrad Święto wypadło barwnie i różnorodnie. Festiwal barszczu, który trwał w miejskim parku, zgromadził wielu uczestników. Drużyny Nowomyrhorodu i sąsiedniego miasteczka Mała Wyska rywalizowały o to, czyj barszcz okaże się smaczniejszy. Tej wesołej imprezie towarzyszyły występy chóru kapeli „Huliajpole”, żeńskiego zespołu wokalnego, a obfita letnia ulewa dodała jej szczególnego dreszczyku. Żarty, śmiech, piosenki, barwne wyszywanki… Po tym wszystkim trafiła na uroczyste przyjęcie z okazji dnia miasta. Przy suto zastawionym stole zebrali się kierownicy obwodu i rejonu, dyrektor generalny „Wełty” Andrij Brodski ze świtą, deputowany obwodowej rady Witalij Hruszewski (Nowomyrhorod wchodzi w krąg jego zainteresowań jako przyszłego kandydata na deputowanego Rady Najwyższej), kilku gości. I jakby trafiła na inną planetę — przy stole wszyscy, z wyjątkiem miejskiego głowy Jakowa Niemirowskiego, mówili po rosyjsku. A Brodski jeszcze zażartował coś na ten temat… ba ga to spil no go w ar hi tek tu ri Mo - szen i Aluп ki. ność od konfiskaty na rzecz Rosji. Moszny wraz z sąsiednimi wsiami stały się posagiem dla Elżbiety Branickiej, córki magnata Ksawerego Branickiego z Białej Cerkwi, i jego żony Aleksandry Engelhardt, bratanicy Hryhorija Potiomkina. Elżbietę (Elizawetę) w 1819 roku wydano za rosyjskiego księcia Michaiła Woroncowa. Książę utrzymywał intymny związek z przyjaciółką swojej żony, Olgą Potocką, córką innego magnata z Czerkaszczyzny, Stanisława Potockiego, i sławnej piękności Zofii. W 1824 roku odbył się ślub Olgi Potockiej z rosyjskim generałem Lwem Naryszkinem, kuzynem Michaiła Woroncowa. W posagu Oldze dano Talne. Najpierw chciano ją wydać za księcia Pawła Łopuchina, który odziedziczył po ojcu Korsuń. Ślub nie doszedł do skutku, Paweł Łopuchin nie miał dzieci, a Korsuń w 1866 roku wraz z księstwem przeszedł na pułkownika Mykołę Diemidowa, dalszego bratanka Pawła Łopuchina. Mykoła Diemidow ożenił się z Olgą Stolypiną, która mieszkała w Korsuniu do 1918 roku. Bolszewicy zniszczyli cenne malowidła w salach pałacu, rozgrabili kolekcje i meble. Hrabina Olga Naryszkina mieszkała

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Określcie swój status, panowie!

Niedawno mój rodzinny Nowomyrhorod obchodził Dzień Miasta. W tym roku postanowiono połączyć to święto z obchodami zawodowego Dnia Metalurga, bo kilka miesięcy temu w pobliżu miasteczka uruchomiono górniczo-wzbogacalny kombinat do wydobycia i przeróbki koncentratu ilmenitowego, dzięki czemu wielu nowomyrhorodzian otrzymało miejsca pracy, a rejon, w osobie spółki z o.o. firmy produkcyjno-handlowej „Welta”, od odpowiedzialnego partnera, który pomaga rozwiązywać problemy socjalne rejonu. Tego dnia zakładano symboliczną kapsułę, oznaczającą początek budowy drugiej kolejki kombinatu. Kontrast stał się zbyt rażący, więc trudno było się powstrzymać: — Co wy, panowie, nie słyszeliście znanego powiedzenia: obcym dla narodu językiem mówią albo goście, albo lokaje, albo okupanci. Zdecydujcie się więc co do statusu! Nowomyrhorodczyzna nieco uległa surżykalizacji, ale jednak panuje tu żywioł ukraińskojęzyczny. Co dopiero mówić, gdyby moi rodacy, jak to się zdarza w podobnych miasteczkach Wschodu i Południa, częściej rozmawiali po rosyjsku! Tu ci nasi przywodziciele od razu oświadczyliby, że to język ich wyborców! Każdy z nich nie raz bił się w piersi, dowodząc i opowiadając, jak troszczą się o naród. To dlaczego są tak obojętni wobec jego duszy — języka? Nieaktualne? Nie na czasie? A ustawa Kiwałowa–Kolesniczenki jest na czasie? Nikt też nie wymaga od was szczególnych wysiłków — żyjcie tylko w ukraińskiej przestrzeni duchowej, jeśli wolą losu albo przypadku, albo czymś pośród tego narodu kierujecie. Bo jak można uwierzyć w szczerość waszych dobrych uczynków, skoro wasza dusza jest w obcej aurze, w obcej energetyce? Jeśli nie rozumiecie, że powszechna rusyfikacja — skutek stuletniej polityki imperialnej — to ciężka choroba, która niesie ze sobą degradację moralną i psychiczną i którą trzeba długo i cierpliwie leczyć, a nie drapać wrzody do krwi przed każdymi wyborami? A zamiast tego wciskacie temu narodowi jajka albo cukier, za grywnę tańszy kawior, albo mówicie o dopłatach do emerytur i świadczeniach socjalnych dla zupełnie nieszczęsnych. Byleby tylko zagłosowali, byleby tylko na plecach tych nieszczęsnych i oszukanych znów utrzymać się przy władzy. Tak, oni, ci przywódcy, nie są głupi, pracowici, zaradni — formalnie należą do elity narodu. Lecz bez duszy tej nacji, tej najważniejszej sercowiny, która nadaje sens każdej dobrej sprawie, na pierwszy plan wychodzi to, kto co ma: piękna kariera, tłusta dopłata do i tak już dużej emerytury, trampolina do Wierchownej Rady, możliwość wygarniania z tej ziemi jej naturalnych bogactw i otrzymywania nadzwyczajnych zysków, rzucając ludowi pod aplauz (dobroczyńca!) jakieś grzywny. Ci panowie dawno już określili swój status. Ale wcześniej czy później naród określi ich prawdziwy status.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

Hala MAZURENKO (1901—2000) Nieuczesana poezja

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI Lubię w poezji intymność spowiedzi. Nikt jej dla publiczności nie uczesał. H. Mazurenko Poezja Hali Mazurenko — to poezja dwóch okresów jej życia — praskiego i londyńskiego, które różnią się między sobą. W jej pierwszych książkach odczytuje się ślady fascynacji. Symbolizm, neoklasycyzm (w swoich i cudzych szatach), ledwo uchwytne dotknięcia poetów Szkoły Praskiej czy wręcz odpychanie się od nich, nawet stylizacje na folklor — nie, nie, a odzywają się w jej tekstach. To nie eklektyka, nie mieszanina wpływów, a jakby pośrednie echo czytanych lektur, próba przymierzenia ich do siebie jak ubrania — pasuje czy nie? Coś dziko rosnącego, na początku ledwo zauważalne, uparcie przeciwstawia się ekspansji lektury. To coś — to myśl, która samodzielnie szuka wyjścia z chaosu pierwotworzenia. I choć znajduje je daleko nie zawsze, co, jak później się wyjaśni, jest świadomie kultywowaną osobliwością tego pisarstwa, ale właśnie ten fakt daje możliwość uchwycenia się za niteczkę, by rozwinąć kłębek swoistego, kanciastego talentu poetki. * * * Co tam dalej? Och, niech tam, niech tam. Wszystko jedno, niczego nie poznać. Serce, niczym dziecko kołysz, Żeby nauczyło się twardo, twardo spać. Jest w słońcu barwa — ślepnie wzrok. W życiu jest męka — krew drętwieje. I kiedy przychodzi śmierć, uwierz — Idzie ona, bo nas, żywych, żałuje. * * * Życie minie i nadejdzie cichy żal, Bezmierny wstyd za życie przeżyte. Twórczość H. Mazurenko — to przede wszystkim akt myślenia. Dlatego jej bliskość do neoklasyków, na czym nalegają niektórzy badacze, jest pośrednia, nosi wybiórczy charakter i dotyczy głównie okresu praskiego. Książki, które wyszły w Londynie, pomimo pojedynczych wierszy, faktycznie nie mają nic wspólnego z neoklasycyzmem. Pozostała chyba tylko nieobojętność na klasyczne wątki, bohaterów utworów, wybitne osobistości. To zrozumiałe: takiej intensywności myślenia ciasno w kanonicznych formach. Zbliżanie poetki do neoklasyków jest niestosowne już choćby dlatego, że pozwala ona sobie na formalną samowolę, demonstracyjną niedbałość techniczną, używa przybliżonych rymów, a nawet nie używa ich tam, gdzie one, według poetyckiej logiki, niechybnie powinny być. Zanurzenie w proces myślenia prowadzi ją tak daleko, że poezja jakby traci funkcjonalność. Praskie książki H. Mazurenko — to także brak stylistycznej spójności, poszarpaność tematów i wariacji, trudna do uchwycenia linia rozwoju. Wśród licznych nijakich wierszy — pojedyncze błyski. Lecz nawet w słabych rzeczach nierzadko uderza niespodziewaność myśli. Dwa wersy jako portret epoki: Ciepła tak mało. Tak płonie zapałem Bratobójcza zaciśnięta pięść. W 1939 r. muza Hali Mazurenko odezwie się przeczuciem nieuchronności światowej rzezi: Czasów niedobrych słychać krok możny, Niedługo ich, niedługo ich czekać! Jak i osobistych dramatów. Z utalentowanymi współczesnymi, poetami-prażanami H. Mazurenko łączyło chyba tylko poczucie emigracyjnej porzuconości: “Straszne życie pośród obcego świata wygnańcowi bez przyjaciół, bez rodziny!” I to przy tym, że wydawała się płodniejsza od wielu z nich. Spośród innych różnic brakowało jej militarnego ducha, charakterystycznego dla prażan: Małaniuka, Olżycza, Łypy, Telihi. Miał rację I. Kaczurowśkyj, który chyba jako pierwszy zwrócił uwagę na poezję Hali Mazurenko. Nie wpisała się w Szkołę Praską, pozostała sama dla siebie, przez nikogo poważnie nie zauważona. Nagłej zmianie stylistyki okresu londyńskiego poprzedzała skomplikowana praca wewnętrzna, związana z dwiema fascynacjami poetki. Są one odczuwalne już w praskich wierszach. Pierwsza — zainteresowanie kulturą i filozofią Wschodu (przez pewien czas studiowała na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Berlińskiego). Druga — zajęcia malarstwem, rzeźbą i grafiką w Studium Sztuk Plastycznych w Pradze. Chociaż zamiar zostania grafikiem wkrótce przepadł. Według słów poetki, zaczęła “dusić linia”, która wydała się jej intelektualnym wymysłem. “Czy można tak malować, żeby nie było konturu?” — zapytałam profesora Lisowskiego. Okazało się, że to w grafice niemożliwe, i porzuciłam ją za to, przeszłam do akwareli, o której nawet wydałam mój pierwszy tomik wierszy. W nich też szukałam niedopowiedzianego, bez plam i twardych konturów” (wyróżnienie moje — W. B.). Mamy jeszcze jeden dowód, jak daleka od neoklasyków była Hala Mazurenko w swoich dążeniach. W zwróceniu się do poety w istocie mówi to samo: Niezrozumiałą być… śmiało Nawiewać sny dziwne… Między książkami wydanymi w Pradze: “Akwarele” (1926), “Ścieżka” (1939), “Ognie” (1939), “Śniegokwiaty” (1941) a londyńskimi “Progami” — rozciągnął się dystans prawie 20 lat. Z oczu niewidzących opadnie emalia. I któż myślał, że duszę Można zabić? A co, jeśli koniec, a wszystko nie kres? A co, jeśli ty wrócisz do domu? I śmierć, potajemnie otworzywszy Raj, Zamknie usta, żebyś nie powiedział nikomu? Pamięci Ołeny Telihi Ona zginęła, ukwiecona w słowach, Które wiosną tylko wyrastają, Kiedy od szczęścia głowa ciężka I szyjkę dzieciom łatwo śmierć łamie. Ją zabili, bo ona poeta. Pomazańcy pierwsi idą na ofiarę. W więzieniu za ścianą głosi karabin Maszynowy za tych żywych, co czekają swojej kolejki. 1919 rok Ostrą krawędzią — korowajem Wygiął się pagórek — wieś. Krówki między wilczomleczem… Ktoś celuje w okno? Słońce serce zgubiło Po wiśniach. A tam, na pniu Karabin maszynowy położyli… Tak przypomniało mi się. Pszczółka stuknęła o gałąź. Był nasz sotnik i przepadł. Serce trzyma się na nitce, I tę nitkę ktoś przerwał! Młodość dawno przeminęła. Życie przybiło do obcego brzegu, z którego już nie było powrotu wstecz, na otwarte morze, gdzie tyle sztormów przetoczyło się nad jej głową. Pozostało tylko przeglądać pstrokaciznę geografii tułaczki, zmianę krajów, miast i miejsc nauki, ucieczkę od śmierci i ciągłych niebezpieczeństw, osobiste dramaty i walkę o przetrwanie. Miała co wspominać: pół roku nie dociągnęła do stuletniego wieku. Do głębokiej starości nie straciła czynnej ciekawości, nie rozstawała się z książką: czytała, zestawiała, przemyśliwała. (Skąpy w wysokie oceny I. Kaczurowśkyj nazwał ją najbardziej wykształconą poetką diaspory). Ta żądza wiedzy, pragnienie poznania nowego przeszły, być może, w spadku. Historia rodu poetki po matce — to cała grupa barwnych osobistości, które zostawiły swój ślad w prawoznawstwie, chemii, biologii, inżynierii, medycynie, polityce. Imiona jej wujów Mazurenków — Semena, Wasyla, Jurija są zapisane w “Encyklopedii ukrainoznawstwa”. Po linii ojca, arystokraty Boholubowa — takie postacie jak historyk Tatiszczew i dekabrysta Murawjow. Pół-Ukrainka z krwi, która pomimo swojego długiego życia mieszkała na Ukrainie zaledwie jakieś 12 lat, Hala Mazurenko stała się prawdziwą Ukrainką, świadomą swojego wyboru już od pierwszych kroków, kiedy wzięła sobie za literackie imię nazwisko matki. Przemyśliwując “szlachetny ascetyzm wysiłków” (jej wyrażenie), zastanawiasz się — a czy on nie od nieobojętności na nauki ścisłe? Pod wpływem jednego z wujów, chemika z zawodu, myślała nawet o studiach na wydziale fizyczno-matematycznym. Ostrą krawędzią — korowajem Wygięła się dziewica… Pamięć czasem przypomni, Coś podpowie obczyzna. Nadija Bóg miał nadzieję i ścielił pieluszki dla Syna, radował się, uśmiechał, a wieczny tułacz słyszał: “Czekaj Go, czekaj. Przyjścia już Drugiego czekaj”. I spadały z nieba święte płatki do celi, gdzie on się zbawiał. Kandelabr wieków w dwudziestym płonął, zostawiając kronikę!wspomnienie! A wieczny tułacz słyszał: “Czekaj Go, czekaj. Przyjścia ty Drugiego czekaj!” Bóg słał pieluszki do świętej góry. Nikt nie rodził się na Atosie… A czasem w blasku zjawiał się Szatan po celach. Idź, skąd przyszedłeś! Z przerażeniem żegnali się mnisi: “Nie, nie czekaj! Ja tu jestem. A Jego już nie czekaj!” Tułaczowi podawał czarę wina i wesoło z Boga się śmiał… Zrywała się laska, zahaczając o krzyż, na troje spiralą rozcięta, a wieczny Tułacz słyszał: “Czekaj mnie, czekaj! Przyjścia ty Drugiego czekaj”. On milcząc wstawał i samotny jak palec, z laską odchodził błąkać się. Choć matematyka tej poezji jest zlokalizowana i dotyczy tylko treści. Jak już mówiono, dla H. Mazurenko nicią Ariadny jest myśl. Nawet jeśli jest niedopowiedziana. Waży tylko ta prawda, którą przejmuje się dusza właśnie teraz. Wszystko inne jej nie obchodzi. Nierzadko poetka opuszcza się niemal do amatorskiej niezdarności. Ona nie po prostu lekceważy dokładność rymu, a jakby pogardza nim jako czymś drugorzędnym, stosunek jej do rymowania jest mniej więcej taki sam, jak do konturu w grafice. Jedna z londyńskich książek H. Mazurenko nazywa się “Zielona jaszczurka”. Jak jaszczurka traci ogon i narasta nowy, czy jak żmija zmienia skórę, tak poetka to uwalnia się od rymu i od gładkopisu poprzednich książek, to znów powraca do nich. Ona nawet deklaruje, że kocha się w chaosie poezji, że miłe jej wszelkie nieprawidłowości i błędy. Poszczególne jej wiersze swoją strukturą przypominają rytmiczną prozę “Zamiast sonetów i oktaw” Tyczyny, w szczególności jego “Żyjemy komuną”, a to nawet dziennikowe zapisy. W błędach żywa woda poezji się zachowuje, Gdy mowa wyschła od reguł i norm, Wyślizguje się gwara i odpocznie. To brzmi jak samousprawiedliwienie i wyzwanie zarazem. Bo błędów jest wiele — leksykalnych, składniowych, stylistycznych, nie mówiąc już o licznych przesunięciach akcentów, co utrudnia odbiór nawet wierszy wolnych. To, co było wyjątkami w poezji praskiego okresu, staje się niemal normą okresu londyńskiego. Proza bierze górę, prozawiersz porusza się niespiesznie i z trudem, u niego Orlik Myje nogi most starodawny. Kręcą wody ciemnej Tamizy. Orlik mieszkał niedaleko. Chodził on do tego mostu, który opasał Londyn na kilkaset lat. Myje kamień swój most starodawny pod tramwajowy, parostatkowy łoskot, tak, jak mosty na Ukrainie… Słychać zapach smoły i ryby, jak na przystaniach Dniepru, Donu. Tu stał Orlik i myślał, — rozbite… I ciężko stać było staremu. Rysunek Ikano Gooia Siwa pustynia wieczorna. Śpi bawół. Przymrozek cicho kładzie się w dolinę. Chłopiec pastuszek w fujarkę już nie dmucha. Jest ich tylko dwoje, czy troje? Czy trzeci z nimi, kapelusz na czoło naciągnąwszy, czatuje? Troje, czy dwoje? Czy kapelusz położywszy na grzbiet bawołu, mniej boi się chłopczyna? Siwa pustynia wieczorna na skałach. Śpi chłopiec i bawół. A trzeci z nimi, kapelusz naciągnął na czoło i czatuje. Pęknięcie w sercu Po pierwszej wojnie, po rzezi powstań Profesor piętnaście lat kładł nabity pistolet

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

tylko jedna siła pociągowa — rozum. Żadnych ozdób, ten sam ascetyzm — ani metafor, ani innych jaskrawych tropów — tylko głębokie wiercenie, dociekliwość prawdy. H. Mazurenko świadomie rozchwiewa wiersz w taki sposób, aby jego konstrukcja w przyszłości mogła wytrzymać ciężki ciężar rozkutego racjo. Naturalnie, że na takiej drodze potrzebny jest odpoczynek. I poetka łapie oddech: Kto wie… Wiersze — to śmieci Róż różowych, co zwiędły? Kto wie — wiersze to wiedza Tego, co w świecie nie bywało? Lecz nawet oglądanie się w młodość nie przynosi ulgi: obciążona świadomość bierze swoje: Znowu tęsknię za muzą. Wołam. Boli głowa. Jak rzeczywistość tylko iluzja, Ona zbyt żywa. Życie Hali Mazurenko w mglistym Albionie — czas zbliżenia do samej siebie, pora zagłębiania się w sobie, intensywnej pracy ducha, awangardowych poszukiwań, stymulowanych znajomością z obcymi kulturami. Ze względu na swoje odczuwanie świata ta dziwna natura wypada z ogólnego szeregu już choćby dlatego, że najszczęśliwszym okresem swojego życia uważała… starość. Błogosławię serca starość, Włosów siwiznę jasną, Bez burzy ciszę samotną. Autorzy biograficznego szkicu do wyboru H. Mazurenko (Kijów, wydawnictwo im. O. Telihi, 2002) Nadija Myroneć oraz M. Czaban przytaczają taki wymowny fragment z notatek poetki: “Co może być lepszego od twórczej starości, kiedy nic i nikt nie przeszkadza oddać się czytaniu ciekawej książki, treść której stała się zrozumiała dopiero z latami po długich studiach, kiedy wyrobiony jest nawyk powolnego wmyślania się w słowo? Idee i pytania, które męczyły w dzieciństwie i na które dorośli odpowiadali: “Dużo będziesz wiedzieć — szybko się zestarzejesz!” Te pytania stoją bez odpowiedzi, i ja kontynuuję je stawiać. Tam, gdzie nauka nie zna odpowiedzi, zaczyna filozofia swój rozwój, ale i ona spi- Pod poduszkę i tak spał… będzie granica Między koszmarem a śmiercią czy nigdy? On żył w podziemnej sali, w czeskim zamku. Przed kominkiem stał drewniany rzeźbiony stół, I zbroje rycerzy wisiały na ganku Między zakratowanymi oknami, w półmroku. Na ławach leżały książki i papiery, Maszyna do pisania, ekonomiczny dziennik, I w pierzu pajęczyny, w kurzu pióra, Piórze wczesnego ranka, — budziła go zorza… Sny rzek Tutaj, w Szkocji, jest Don. Płynie sobie i koniec. I widzi Don daleki sennie Kałytwę i Diniec. Zbierał mój dziad dla słobożan kosztowne trzy dary. Oddał synów, bo tak pragnął, piaski i młyn stary. Oddał swój krzyworoski staw i Kałytwę-rzekę. Dawał, dawał i przestał, kiedy oddał córkę. Zginęli jego synowie, córkę zły wróg zabił, Szumią, szumią, szumią czy nie Te dziadowe dęby? nia się na granicy racjonalnego myślenia i dalej idzie religijne uczucie, albo człowiek zamyka oczy i po prostu żyje, jak się żyje”. Cenne wyznanie, które skłania do przypomnienia dialogu Cycerona o starości. Oto niektóre z tych pytań, które poetka stawia: “Skąd przyszłaś duszo?”, “Czy trzeba niektórym umrzeć, i wtedy oczyszczony i dobry duch z błędów zmartwychwstanie na sądzie?”, “Dlaczego mądrzy i beztroscy Słowianie spokojnie wynajmowali Waregów, ze zaciśniętymi ustami książąt tego świata, do czarnej roboty władzy?” Cytat z wiersza “Prawda” z zachowaniem grafiki: Czy Prawda ukryta za niepoznaną Prawdą? I poza niepoznawalną Ideą? Czy siła jej w mowie, Nie w słowie, a poza znaczeniem słowa, w wymowie Głosem tego, co nie ma formy? Słowa, co nie wypowiedziane Po-za-mowne? Poezja tutaj i “nie nocowała”. Zwykła proza. Nawet pozbawiona wyraźnego rytmu. Lecz mowa teraz nie o tym. Na trudne pytania H. Mazurenko szukała odpowiedzi, jak już była mowa, przede wszystkim u filozofów Wschodu. Lecz nie tylko u nich. To ona zgadza się z Eklezjastą: “Wszystko, co będzie, wszystko było”, to, rozmyślając nad zmianą pokoleń, dochodzi do niepocieszającego wniosku: “I stanie się prawda — kłamstwem. Ogień ich — czadem. Śmierć — zorzą”. “Ciężkie ideały ciężko dudnią w dzwonach Mazepy. Zapomniane powstania w zbiorowej mogile zapomnienia”. Zwątpieniem, uświadomieniem marności wysiłków przejęte są nie tylko historiozoficzne wiersze H. Mazurenko, ale i te, w których dotyka własnej twórczości. W “Ostatnim wierszu” poetka zwraca się do muzy: czy nie zrobisz ty, powiedzmy, ze mnie Robinsona Crusoe? czy nie przyjdzie nie tylko samej pisać, wydawać, ale i samej czytać własne książki? Podobne będzie się powtarzać i potem: “A ja wciąż piszę. Dla kogo? Idzie, zmienia się sen, wplata koniec w koniec: Diniec wpada w cichy Don, a Kałytwa — w Diniec. Ognie Kupały (Z dawnej rozmowy z Oksaną Liaturynśką) Tobie dał Bóg surową Ducha szczerość i sztandar jedwabny, i tryzub na nim, I pobratymców szczerych, mężnych, wiernych. Ognie Kupały On zostawił mnie. Graniaste wiersze z granitu krzeszesz, nie śmiesz młota położyć ty. Do mnie chyli się zadumana czereśnia. Wszystko nie wyjaśnione w Tajni Złotej… Nie ginasz się ty. Kiedy zamknięte usta, zacisnęłaś je, by wykuć Tryzuba! I nie pozna marzeń moich nigdy Twoja dusza i twój żelazny młot. (Praga, 1940?) Żelazna dywizja (Napisane pod wrażeniem książki) Wspominać trzeba, trudno — nie trudno. Zapłacono ciężko za Oczy wizji. Ja widzę: rosną Smocze zęby, Żelazna siła żelaznej Dywizji… Mgłą ściągają się po pagórkach, pagóreczkach Wspomnienia o rozstrzelanych tyfusowych w taborach, Czy przeczyta kto wiersze w Ukrainie?” Motyw rozpowszechniony. Dumy chodzą po świecie, Dumy bez ciała. Łatwo im duszę złowić, Co dla nich ściany? Dumy te odnajdywały różną formę. Zmiana stylistyki — to skutek ruchu nie tylko od prostoty do złożoności, ale i od złożoności do komplikacji. Zwłaszcza w wierszach wolnych. W obieg włącza się wszystko — wydarzenia, fakty, nazwy geograficzne, nazwiska itd. Proza wiersz puchnie, staje się niezdarny, wydłużony wers uniemożliwia szybkość czytania. W tych świadomie spowolnionych filozofemach gdzieniegdzie z wtrętami rymowania, które choć i odświeża wiersz, ale gra tylko pomocniczą rolę, — filozof niezmiennie zwycięża artystę. Nie chcę się zatrzymywać, chcę poznać głęboko samą siebie, Aż do ostatniego Węzła Gordyjskiego. Jego ja Muszę rozciąć, jak jabłko Poznania Dobra i Zła, Co ja zerwałam w dalekiej Przeszłości. Obrazowość skromnie odzywa się przeważnie w kanonicznych wierszach. I to nieczęsto. Wysiłki skierowane na wyłuskiwanie pożywnego rdzenia. Ale i tam i tam — uczucie bezgranicznego zagubienia. U czytelnika tej poezji powstaje wrażenie odrębności autorki od innych. Niektóre wiersze przez samo-skupienie zdalnie przypominają Płużnyka, ale nie więcej. Wczytując się, zaczynasz rozumieć skąd to: jak i Płużnyk, Hala Mazurenko jest absolutnie szczera. Ale Płużnyk jest zdyscyplinowanym, stylistycznie spójnym poetą. Jej zaś jednakowo bliskie są i harmonia, i chaos, chociaż chaos ten po swojemu zorganizowany. I znów Poezja na wędce wyciąga Przejrzenie tajne, co wisi na niteczce. W jednym z wierszy ona powie: “…i wichura wartości przemieściła”. Chodzi o bolszewicki przewrót. Ale, jeśli zestarzeć! zestawić jej wczesne książki z późniejszymi, a w niej samej również dokonało się przesunięcie wartości. Estetyka jakby odsunięta przez goły intelekt. Ten, kto nie jest zaznajomiony choćby powierzchownie z lekturą H. Mazurenko, raczej nie zrozumie jej poezji. Ona sama jest świadoma niełatwości swojego pisania: Moich poezji nie czytajcie, jak brakuje czasu, By je przemyśleć po raz czwarty. Pożegnanie się przeciągnęło… ale swoich książek Nie spalę — i kropka. Nie obywatelstwo — muza! Nie Marta, Tak Maria, ale mnie kiedyś ktoś zrozumie… Poeta bez wiary żyć nie może. Wierzy i wtedy, gdy ogarnia go rozpacz, gdy wyraża wątpliwość czy nawet sceptycyzm co do celowości swoich wysiłków. Wierzy i Hala Mazurenko. Jej wiersze — to walka z samotnością i obczyzną. Obrona wyspiarskiego lądu w obcojęzycznym morzu. Aby to zrozumieć, wystarczy przeczytać wiersz “W Londynie tyle prowincji”, gdzie poetka z goryczą przyznaje, że tak i nie przyjęła się w obcym świecie. Temat wyświechtany. Lecz w odróżnieniu od innych poetów diaspory H. Mazurenko szuka psychologicznych argumentów mechanizmów adaptacji, próbuje odpowiedzieć na pytanie — dlaczego “do samobójstwa ciągnie samotność na rozdrożu?” Ta samotność nie opuszczała jej i pośród swoich. W “Kontynuacji wiersza hetmana Mazepy” poetka napisze i o tej odwiecznej kłótni, która zgubnie odbiła się na ukraińskiej historii i nawet wygnańców nie nauczyła jedności: “I ciągną się swarów wariacje nikczemne”. “Jak żyć z bliźnim? — nieznośny temat”… “I razem ciasno, i nie przeżyć osobno”. Refleksja jako sposób obrony i samoutwierdzenia — jeszcze tak można podejść do poezji Hali Mazurenko. Te przeciągnięte wersy, które skłaniają do niespieszności, mają swoją przyciągającą siłę. W miarę zanurzania się w teksty, początkowo niejasno, a z czasem wyraźniej uświadamiasz sobie: odmowa od siebie dawnej jest prawomocna. Poetka szuka i znajduje język, adekwatny do sytuacji zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej. Zewnętrzna — bezbrzeżne wody obczyzny, których przybyszowi nie przepłynąć nigdy. Wewnętrzna — wzbogacona doświadczeniem i wytężonym czytaniem duchowość. Ten stan, który H. Mazurenko oznaczyła w kilku słowach: “Nie gaśnie Duch, kiedy i nie ma gorących marzeń”. Duch ów, według Ihora Kaczurowskiego, żywił się i europejskimi mistykami: Swedenborgiem oraz Rudolfem Steinerem. Do tych imion można z pewnością dodać Dostojewskiego i Tołstoja oraz cały szereg różnojęzycznych poetów, a pośród nich Rilkego i późnego F. Sołohuba. H. Mazurenko uważała się za surrealistkę. I to jest ten przypadek, kiedy samoatestacja nie odpowiada rzeczywistości. Tak, jest u niej kilka wierszy, stycznych z surrealizmem, ale ogólnie jej twórczość w żaden sposób nie wpisuje się w zasady nadrealizmu. Spektrum intelektualnych wysiłków i poszukiwań poetki jest zbyt pstrokate i nie nadaje się do jednoznacznej charakterystyki, do powiedzianego zaś przez nią o najbardziej epatującym z surrealistów — Dalim i Bretonie — “Celem ich było: rozchlapać stojące bagno normalnej świadomości”. Poezja Hali Mazurenko jest nierówna. Wiersze doskonałe przemieszane są z wierszami, które się nie udały. Ona jest z tych poetów, którzy samookreślili się późno, ale zdołali o kilka dziesięcioleci wyprzedzić tendencje, które obserwujemy dzisiaj w ukraińskiej poezji. Ja powiedziałam nie to. Przestańcie. Moje poglądy nie są rozstrzygające, Ja powiedziałam tylko “Wstańcie!” U nas Ambrozja na śniadanie. To trzeba zrozumieć. Ambrozja, przypomnijmy, według mitologii starożytnych Greków, pachnący pokarm bogów, źródło ich wiecznej młodości, piękna i nieśmiertelności. Niedopowiedzenie jest wymowne. Porąbanych starszyn w grobach — potoczkach, Gdzie Bożonarodzeniowym śniegiem zasypało łozy… Ale oni byli — Trzy Lata samodzielnej woli! I o nie walczyli, je ochraniali! Smocze zęby, zasiane w polu, Żelaźni rycerze podrastają powoli. Straszno Mężów, co już nie boją się śmierci. Wyrastają z ziemi bronić swoją Ukrainę. Oni już widzieli śmierć, i im nie ma śmierci, Znali Trzy Lata Woli, i im nie ma wstrzymania. * * * W mojej muzy potrzaskało skrzydła… Czy od deszczu? Od burzy? Czy od łez? Lecz równo o północy Nieznana Siła Okno rozbiła, i stało się niemożliwe! Ja widzę na niebie znów Drogi Mlecznej Wóz I muzę na wieczerzy u gwiazd nocnych… Spokojnie radosna ona i bez skrzydeł szczęśliwa, I niebo gwieździste do niej nie milczy. Czemuż po ulicy biegnie i turkocze Cały w żółtym mnich-buddysta z Tybetu? Oczy płoną! Nikt nie krzyknie: “Cicho! Czego ty stukasz? Jakie znaki Zobaczył w Londynie nieszczęsny rozum twój?” Na wyścigi pędzi w daleki, rodzinny kraj, Jak obłąkany! Zatrzymaj się, poczekaj! Tak tracą rozum, kiedy nie ma nadziei… * * * Spokojnie zdrada wchodzi w dom, dawno rozbity. Czemu? Przyczyn wiele. Jak, kogo sądzić? Twarz kamienieje, uśmiech gaśnie I zamiera, powiedziane nie w porę. Lecz widzi oko na ulubionych ustach Nieumiejętny fałsz i nieprzezwyciężony strach. Maszyna równo bije w piersiach gdzieś na lewo. I zatrzymuje się bez wybuchów niepohamowanego gniewu. Tak po prostu zatrzymuje się maszyna: Człowiek zmruży oczy i zastygnie, A na stole policja znajduje Z obcego kraju fotografie tanie I listy pożółkłe w niezrozumiałym języku. * * * U Boga mnóstwo nazw… A wszystko ich mało Po kartotekach, gdzie u nas Z dawnych, opustoszałych ideałów Ścierają prochy. Szukam, zgaduję, czy zrozumiem mowę Podrostka, rycerzy i nieuków, i poetów W podświadomych kartotekach krwi? I tam znajduję nóżkę pchły. Jej Bóg majstrował, tak jak i nas, Z miłością…

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Z księgi tłumaczeń

Bohdan CZEPURKO, m. Lwów Ciąg dalszy. Początek w nr 33 z 2012 r. Na wzór wszechwidzącego Postrzegania i widzenia Ślepy Homer, głuchy Beethoven… Już pisałem o potrzebie stuprocentowej koncentracji dla godnych wyników twórczych. Człowiekowi, który podłącza się do głębinowego, wysokiego, absolutnego, idealnego (podświadomego i nadświadomego), jakby otwiera się „trzecie oko”, wewnętrzny wzrok, chociaż może odsunąć się na marginesy (okolice) elementarnie niezbędny wzrok (słuch), które „przeszkadzają” nadkoncentracji — scentralizowanemu skupieniu twórczej osobowości. Oczywiście, oko — przede wszystkim organ wzroku. Jego fizyczne działania i funkcje są dostatecznie zbadane, ale sam instrumentarium jest skomplikowany i nadwrażliwy. U kręgowców, zwłaszcza i człowieka, oczy są najdoskonalsze: kamerowe. Para oczu mieści się w orbitach (oczodołach) na twarzowej części głowy. To gałki oczne, powieki, drobne gruczoły łzowe (wielkie mieszczą się w dole łzowym kości czołowej czaszki) i mięśnie oczne do poruszania oczami. Nerw wzrokowy łączy gałkę oczną (jądro i kapsuła) z mózgiem. Jądro — z dwóch części. W przedniej — jedna za drugą dwie komory, wypełnione wilgocią, i soczewka; większa tylna część mieści ciało szkliste. Kapsuła ma trzy błony. Zewnętrzna białkowa albo twardówka z przodu przechodzi w rogówkę. Środkowa naczyniowa błona z przodu przechodzi w tęczówkę z otworem w środku (źrenicą). Źrenica, jak źreniczka, zieje, jaśnieje, promieniuje i wchłania światło. Wewnętrzna błona — to siatkówka (światłoczuły odcinek oka), na którą przekazywany jest obraz. Rogówka, wilgoć, soczewka i ciało szkliste są światłozłamującym aparatem oka i działają jak dwuwypukła soczewka. To — projektor, który promieniuje z duszy i wpuszcza w duszę światło, odbiera i analizuje 80% informacji, transmituje nasze myśli i uczucia na zewnątrz. Oko — nie tylko organ wzroku, sfera, objętość, kula, ale i pustka, bezdenna głębia, mistyczna dziura, kanał przejścia, lingwa, związana ze Słowem, które było na początku. Oko — otwór w ulu dla wylotu pszczół (oczko), zresztą każdy otwór, miara wagi (uncja), objętości. Jeden i Oko — bosko synonimiczne i przedstawiają coś jednego-jedynego, całościowego, jednorazowo niepowtarzalnego. Przy liczeniu kiedyś mówiono nie dwadzieścia jeden, a dwadzieścia z okiem („oczko”). Skandynawski Odyn — światotwórczy i światłotwórczy demiurg: „Boże Oko widzi głęboko”! To już potem on „stał się” ziemskim bohaterem. Pierwotnie Odyn-Wodan przedstawiał duchową władzę, siłę, mądrość i naturalne bogactwa. Jego ziemnowodna etymologia — „dany wodą i niebem (ogniem, światłem)” — oznacza to samo, co Bohdan (Bogiem dany). Zgadzajcie się na pewną umowność tych etymologicznych przygód-rozszyfrowań: mimo wszystko — od rozumu! Ale też uszanujcie autorską gorliwość i odpowiedzialność w poszukiwaniach oczywistego… Między innymi Uma — mało znany, a jednak postać światopoglądowego systemu ludzkości i oznacza światła: to samo, co nasze Diwa, Dana… Najlepsze życzenie dla każdego człowieka: „Żebyście widzieli świat, i kwiat, i dzieci przed sobą!”, czyli światło. Mówią jeszcze: „Godzina Wam szczęśliwa! Żebyście widzieli słońce, świat i dzieci przed sobą!”. Pruski Okopirms — pierwszy i najwyższy z bogów — wywodzi swój ród od Rusów. W chrześcijaństwie Oko — tak samo boska siła (wszechwidzące Boże oko), a trójjedność można traktować jako dwa w zasadzie widzialne (Ojciec, Syn) oraz trzecie niewidzialne (Duch Święty). Wszystko, związane z okiem, wzorzec do naśladowania. „Okowirny” — ładny, przyjemny na widok, na wygląd (na oko), starannie zrobiony, filigranowy, a „nieokowirny” — niezdarny, niezgrabny, nieładny. Oko widzi dookoła na całą okolicę: naokół, naokoło, wokoło… Mnie zawsze poruszało słowo „okolit”, które ma bardzo szerokie spektrum odczytań: od „kołatać” do „skonać”. Dlaczegoś ja je- go postrzegałem nie tylko jako słomę czy omłócone snopy, a jako coś lotnego (jest przecież nowe słowo „wertolit”) w mgnieniu oka — za widnokrąg. Ten okrąg w mojej wyobraźni lata dookoła głowy, jak satelita: okrąża! Żywa mowa w każdym pokoleniu przeżywa postmodernistyczne przewartościowania: koło, koliwo, kołowanie, kołotanie były kiedyś kosmogonicznie archetypiczne, jednak zeszły do okołotu (nie okołotu!) oraz kołotnie. A mimo to mówcy coś wiedzą, dlatego też mówią przy rytuale: „Uch, uch, słomiany duch”, przezywają słomę „dziadukiem” i ścielą na podłodze, a maluchy przekotłują się i przymawiają: „Kwo, kwo — jutro u nas Boże Narodzenie!”, mając na myśli narodzenie nowego słońca i powrót na wiosnę. U nas mówili „wokolit”, „woko”… Stąd i wiecznie, wieczko, woczy, wiecze, wieczna-wiecz, poza woczy. O wiecu i wieczerzy jako wiecu orii pisałem w swoim traktacie „Ukraińcy” jeszcze przed referendum. To przecież tysiące i tysiące oczu weryfikują i potwierdzają to, co duszą „oczą”, „ocieją”, „widzą”. Albo — chcą! Nasza mowa ma jeszcze oczata, oceniatka, ocyci, ocyska, ocyszczata i niską innych pieszczotliwych i nie tylko słowoform. Bez wiec — na oślep, a jest jeszcze naoczny, zaoczny. Świetlny kwant ja zawsze postrzegałem jako „raz”, czyli pewny jednorazowy wyrzut plazmy słońca RA. Tak samo oko — też coś jednostkowego, razowe, razdane, o czym ja już pisałem, jedno słowo, organ skupienia, widzenia oraz orientacji na miejscowość już, właśnie! No, a dwa razy — niby dwa oka, święta para. Oczywiście, słońce — też widome oko, chociaż na niego i „nie można patrzeć!” Uczeni mówią, że ono ma swoją niewidomą „parę”, bliźniaka. W mowie potocznej i w literaturze pięknej mówią „okna”, „oko słońca”. Oko — moralny imperatyw: „Oczy — miara; dusza — wiara; sumienie — poręka”. U Moskali zamiast oka — „glaz”: łaz, podglądanie. Ono i rzeczywiście, póki przekłujesz „głazy” po przepiciu (a powieki zlepiają się, kwaśnieją), to i słońca nie zobaczysz w „aknie”! I Majakowski, i Hrebinka próbowali „zagruzić język” północnego sąsiada naszymi „czujesz” zamiast „słyszysz” i „okiem” zamiast „głaza-s głaza”, ale nasze święte słowa tam nie mają żywielnego środowiska czy też „podpitki”… „Okowitą” chachłackie pijaki nazywali mocną gorzałkę. Możliwe, to robili dla reklamy karczmarze, ale gdyby nie zbliżenie, ba, pokrewieństwo z ukraińskim słowotworem — łacińskie „akwa wita” nigdy nie stałoby się okowitą. Sprawa w tym, że oko, jak wyspa, pływa w żywej wodzie przeczystej łzy, w bezdennych oceanach światowej wilgoci. Tak i ocean (okijan) — to przecież oko Ana, który aż tam: hen na niebie! To przecież bóg niebios, a do pary jemu — nasza folklorystyczna Anna Przestojna! Światowe mitologie znają dziesiątki leksemów na oznaczenie Oka duszy, ludzkiej siły, żywej wewnętrznej istoty każdego z nas. Znający, czyli wiedzący Egipcjanie nazywali Nil OKEANEM, Grecy przezywali Okeanem boga rzek i zbiorników wodnych, które omywają ziemię. U nich zachowała się nazwa rzeczki — Okean, jak u nas — Boh-Bug lub Tajna. Mamy tutaj aluzję na zbliżenie światowej Rzeczki-Wody z rzeczką wiedzącą, słowną (rzeczmowa!) jako duchową istotą, która omywa dusze narodów. Zresztą, każde jeziorko, rzeczka, źródełko — też niby duchowe oko boga Ana, wszak parzystość i odbicie — jedna z fundamentalnych podstaw światotworu i słowotworu. Jeśli zaś brać „ob ovum” (od początku, z jajka), to te morza-oceany symbolizują pierwotne, światotwórcze, rodne wody albo też wody oczyszczenia, odnowienia, przeobrażenia świata. Tutaj my podeszliśmy wprost do spółgłoskowego serca dwóch „O”. „Ku”, „ko”, „ki”, „ka” — podsiłowujące cząstki w słowotworze, ale przede wszystkim dlatego, że należą do najdawniejszych archetypnych korzonków. W egipskiej mitologii K — życiowa siła, błogosławiące i ochronne, duszewne albo też wewnętrzne „ja” każdego człowieka. KA — jeden z formotwórczych elementów duszy, które i składają ludzką istotność: tutaj wchodzi i istotna cząstka RA (światło, słońce, sumienie), dlatego dusza i „karze się”: jaki uczynek — taka dola… MA (mama, ziemia) przedstawia macierzyńsko-ziemsko-wodne założenie. Oto skąd karma (karama)! Nie będę utrudzał czytelnika specyficzną leksyką korzeniotworu. Powiem tylko, że „korowaj” z pramowy — kormowy dolejowy: go dzielą na szczęście w rytualnych sytuacjach, czyli dzielą karmę, dolę: podkarmiają jedno drugiego duchowo. „Kama” — samorodzony, ten, który stoi „na kamieniu bożej Miłości”. Mitologia tybetańsko-birmańskich narodów zna giganta Makona, na barkach którego trzyma się świat: kiedy on męczy się i przekłada wielki płaski kamień w oceanie (geologiczną płytę — podstawę światobudowy) z barku na barek, ziemię trzęsą trzęsienia ziemi. W do-Kolumbijskiej „Ameryce” razem z keczua i innymi plemionami przy wyciekach Amazonki (wybrzeża dzisiejszego Peru) „gościło” kiedyś plemię junka: Kon w ich mitologii — Bóg: jedyny, niewidzialny, wszędzie obecny. Nasi Kij, Kuj, Kowal — kowale ludzkiego szczęścia. Koj (greckie) — tytan, syn Urana i Gei (nieba i ziemi). Zrodził Leto i Astrę (Zorzę albo też Prawdę-Astreę); dziad Apollina, Artemidy i Hekaty. Razem z „braćmi” strącony przez Zeusa w tartar (na kosmiczny śmietnik) — Grecy nie przyjęli pokuty i prawdy, które on głosił. W irańskiej mitologii była cała dynastie kijanidów. Młody Mak Ok — syn-bóstwo Dagdy w irlandzkiej mitologii asocjuje się z Apollinem… Miejscowe podania coś wiedzą o plemionach Danu czy Dana, którzy przybyli z morza. W walce o Irlandię ich wodzem był Lug — potomek bohaterów z galijskiego Lugu — ze swoim zwycięskim włócznią... Podsumowując, powiedzmy, że indoeuropejskie „kam” — dla czegoś, dla kogoś; „kama” — miłość, zatem dla MIŁOŚCI. Stąd też wywodzą przyimek „k” oraz komponent „ka”. Powiedzmy „ka-wid” — ród, rasa, znająca dusza. Cienka dusza i grubsze ciało mają dwoje oczu i trzecie wszystko widzące, a jeszcze potrzebę i zdolność kochać! Palindrom „Oko” chowa w sobie duszę świata, jej barwy: oczy — barwne, błękitne, bzowe, chabrowe, sine, niebieskie, szare, piwne, zielone, smoliste, bursztynowe, czerwone, jaskrawe, jasne, blade, białe, żółte, orzechowe, kasztanowe, agatowe, szafirowe, szmaragdowe, stalowe, matowe... Oczy bywają czarne: ciemne jak noc; jasne jak dzień... O nastrojowym stanie oczu i osobliwościach spojrzenia — epitetów nie mniej: wyłupiaste, bezsenne, bystre, biegające, bielmowate, błyszczące, wybałuszone, wytrzeszczone, ogniste, wodniste, wolne, zapadnięte, zmęczone, gorące, zimne, głębokie, senne, ostre, zapalone, zaspane, zmęczone, mętne, martwe, mokre, opuchnięte, złe, niezmrużone, niewidzące, półślepe, puste, pijane, starcze, suche, lśniące, czyste. O formie i konturze oczu tak samo wystarczająco oznaczeń: wielkie, wąskie, biblijne, wyłupiaste, głębokie, kwadratowe, skośne, okrągłe, małe, mongolskie, wypukłe, płaskie, trójkątne... Ludzkie oczy porównują z nieludzkimi: baranie, wilcze, zajęcze, kocie, krowie, lisie, orle, rybie, świńskie, sokole. Pierwsze wrażenia o dusznym stanie czy charakterze człowieka też czytają z oczu. To one są hazardowe, to anielskie, a jeszcze obojętne, bezbronne, wesołe, bezwstydne, beztroskie, szlachetne, wielmożne, boże, straszne, wymagające, władcze, ładne, dumne, gniewne, grzeczne, dziwne, dzikie, głupie, dobre, elajne, ufne, dociekliwe, dziecięce, żywe, zagadkowe, zawzięte, chciwe, zazdrosne, okrutne, żałosne, zbrodnicze, zarozumiałe, zadumane, wężowe, zwyczajne, zamyślone, wzruszające, złowieszcze, ciche, bezczelne, przerażone, oszołomione, oczarowane, obrażone, zdradzieckie, zdziczałe, nieszczęsne, wstrętne, kłujące, łagodne, kozackie, przebiegłe, kochające, niewinne, smutne, przyjazne, prawdziwe, nieubłagane, pilne, podejrzliwe, rozpustne, przenikliwe, uczciwe, pustotliwe, prorocze, rozumne, słodkie, tępe, smutne, rozumne, szczęśliwe, surowe, szczere, strapione, czułe, migotliwe, wszystko widzące, Boże, ludzkie, wieczne, ukraińskie. Oczy — to i wzrok, źrenice, bielmo, gałki, bałuchy, ślepy, ślepaki, wyłupiaste (wypukłe, wytrzeszczone). Wzrok, bez wątpienia, połączony z gwiazdami, od których idzie światło. „Zri-ty” (widzieć), „zori-ty” (jaśnieć) też powiązane z oczami i wzrokiem. „Zdri-ty”, „wzdri-ty” — zobaczyć. Zirkyj (bystry) — pilny, widzący, ten, kto przygląda się i dobrze widzi. Stąd też „prozirlywist” (przenikliwość), „pidozrynnia” (podejrzenie), pozoryszcze (hańba), wzireć (wzór), dozoreć (strażnik), neozoryj (nieogarniony), pozir (spojrzenie), korotkozorist (krótkowzroczność), prozorist (przejrzystość), nadzirnyj (nadzorczy), a także uzer (wzór), co tak promiennie świeci na piersi Ukraińca. Ziarno też dojrzewa dzięki światłu słońca czy też gwiazdy. Bez czasowników „hlanuty” (spojrzeć), „ohlanutys” (obejrzeć się), „ozyrnutys” (obejrzeć się), „ozyraty” (oglądać) bylibyśmy skazani na niewidzenie. Wzrok można seli-ty (rozweselać), weselyty (rozweselać), wotopyty (zatopić), wtupyty (wpatrzyć), zastupyty (zasłonić). Wzrok, spojrzenie, oczy toną w czymś, zwłaszcza i w... oczach, przyklejają się, ukrywają, przyciągają. Coś cieszy wzrok, a coś czaruje czy dziwi. Można powiedzieć „w żywe oczy”, a można i zuroczyć (zepsuć wzrokiem), rzucić urok. Kierując spojrzenie na coś czy kogoś, kręcą okiem, jak Cygan słońcem. „Oczy jego upadły na babę Oryszkę...” — pisze Panas Myrnyj, prawdziwy postmodernista XIX wieku. „Pańskie oko towar”

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

…uczy” — powtarza Marko Wowczok. Każdy od czasu do czasu na nowo przemyśla tę lub inną filozoficzną sentencję: patrzenie jest ważnym składnikiem światopoglądu. „Spojrzeć”, „pogląd”, „zerknąć”, „wzrok” i „zgląd” podkreślają wagę oczu, które kształtują światopoglądy religijne, filozoficzne i moralne maksymy ich posiadaczy. Gdziekolwiek nie spojrzysz okiem — wszędzie jest boża nauka. „Patrz na mnie!” — ostrzegają lub grożą sobie nawzajem. Patrzeć można prosto w oczy, a nawet przez palce, nie dalej niż od własnego nosa i tak dalej. Ukrainiec może spojrzeć, popatrzeć, przypatrywać się, patrzeć, rzucić okiem, mrugnąć, zamrugać, błysnąć. Pogląd można rzucić, wbić, oderwać, zatrzymać, obrócić, przenieść, łapać… Każdy człowiek ma na wszystko swój pogląd. Na pierwszy rzut oka to dobrze, jednak… Z pierwszego wejrzenia, za pierwszym spojrzeniem można od razu rozpoznać, kto jest kim. Albo — co… Albo też nie rozróżnić. Wzrokiem bywa, że się błądzi, plącze, lepi, wpija, żeruje, mierzy, spotyka, zlizuje, pieści, obwodzi, obdarowuje, opuszcza, pasie, prowadzi, przyklepuje, przestrzenia, obmacuje, odprowadza, strzela, obdaje. Można też pogłaskać wzrokiem. Nie odrywając wzroku, patrzy się na coś. Widzowie oglądają widowisko. Na przeglądach i oglądzinach ogląda się i przygląda. „Przenikliwy” — rozważny! Gapią się na cud albo na jakąś płachtę, ale mogą też zerknąć na bidoniaka… W każdym społeczeństwie są swoi obserwatorzy, oglądacze, dozorcy, opiekunowie… Wzrokiem można też coś powiedzieć. Prawie bez słów. „Zgoda!” — zgodnie chwycili się pomysłu greko-katolicy i pokazali Baudelaire’owi dwa prawosławne kukisze. Czyste sumienie — czyste oczy! W oczy się śmieją, mówią, wpadają. Ja, powiedzmy, posługuję się taką frazą: „wpadła w oko”, „wpadła w oczy”, „wypadła z oczu”. Lubię patrzeć prawdzie w oczy, nie lubię, gdy ktoś puszcza dym w oczy. Zdarza się, że z oczu sypią się iskry, a w oczach igrają diabełki. Strzeże się czegoś jak źrenicy oka. „Widziałem na własne oczy!” — zapewnia naoczny świadek albo… kłamca. Oczami błądzą, wodzą, błądzą, zbierają, zjadają. Oczy wyjadają, wypijają, wykluwają, odwodzą, wypiekają, wyłupiają, wyłysieją. W oczach można się utopić — takie są głębokie! „Bystre oko” zapewni dobry wzrok. Oczy grają, migają, zapalają się. „Za piękne oczy nie kupisz mąki!” — mówią starsi. Nie zawsze za ładne oczy się kocha. Złodziej ukradkiem odwraca wzrok lub chowa bezwstydne oczy. „Nie zamazuj (albo „nie zamydlaj”) oczu!” — mówią oszukańczemu. Mierzą okiem, biją na oślep. Zawistne oczy wychodzą z orbit. „Żeby ci wylazło, jak nie widzisz!” — powie wam najstarsza babcia. Podchmieleni pijacy wylewają oczy, a potem robią wielkie oczy, jakby mówili: skąd to widzieli? Od nieszczęśliwej doli lub nędzy ucieka się wzrokiem. W strachu — oczy na wierzchu, w strachu — wielkie oczy… „Jedno oko ma więcej wiary niż dwa!”, „Co powiesz jednemu, tego dwom nie mów!”, „Jak dam ci, tylko oczami zamrugasz!”. Można kogoś pożerać wzrokiem, a zdarza się, że żaba wyłazi do oczu. Gdzie serce, tam i oko biegnie. „Otwórz oczy!” — mówią zdziwionym nieuważnym. „Widzą oczy, a zęby nie gryzą!”, „Nie widziała okiem, to i nie kłam językiem!”, „Mrugaj, nie mrugaj — chłopcy ukradli czapki…”, „Wierz własnym oczom, a nie cudzym słowom!” Kłamstwo (czy prawda) kłuje w oczy. Oko widzi daleko, a rozum jeszcze dalej. Śmierć zagląda, a nawet zagląda w oczy, łzy kręcą się w oku, sen nie przychodzi na oczy; czasem też wstyd zjada oczy bezwstydnych. Życie przemija szybko, jak mgnienie oka. „Widziałeś, nie widziałeś, a i tak wpadłeś!” — można by tak powiedzieć o oligarchach! Bo jak my żyjemy? Przecież tej prawdy nikt na oczy nie widział! Ukraińcy patrzą jeden na drugiego kątem oka, pożyczają chętnie zapałki w oczach, nie mrużą oczu pracownicy, czekają na nową hołotę, aby wreszcie otwarcie splunąć w oczy — „oko za oko!” Cóż: gapa się nie napatrzy, chwalipięta się nie nachwali: piękny, hojny, bogaty ukraiński język, ale jak mam czytającym patrzeć w oczy, jak nie postawię kropki?! Dalszy ciąg nastąpi.

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Fenomen Bohdana Stupki

27 sierpnia Bohdanowi Stupce stuknąłby 71. rok, a 30 sierpnia przypada czterdziesty dzień od czasu jego odejścia w wieczność. W dniu pogrzebu Bohdana Sylwestrowicza, 24 lipca, stałem obok jego rodziny i widziałem tysiące oczu ludzi, którzy przyszli się z nim pożegnać. Świadczę, że w swoim bezmiernym smutku duchowa Ukraina okazała się genetycznie nierozdzielną i w pełni godną pamięci wielkiego Mistrza. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych Bohdan Stupka to nie tylko genialny artysta światowego formatu, ale także moralny lider ukraińskiego narodu. W historycznym wyborze między siłami dobra i zła, który szczególnie ostro ujawnił się na przełomie wieków i tysiącleci, to właśnie Stupka był i jest dla całej Ukrainy żywym uosobieniem dobra. Jeśli problem wyboru i osobistej odpowiedzialności stoi dziś przed każdym z nas niemal z tragiczną ostrością hamletowskiego pytania, to Ukraińcy mogą wybierać za punkt odniesienia bezsprzecznego dla całego narodu wielkiego Bohdana Stupkę. Chyba na całym świecie nie znajdziesz innego takiego artysty, który miałby tak wyjątkowe znaczenie dla swojego narodu. Najczęściej duchowość i mentalność danego narodu prezentuje cały szereg aktorów i innych wybitnych działaczy sztuki. Lecz Stupka na Ukrainie wywyższał się ponad wszystkich, skoncentrowawszy nie tylko w swojej twórczości, ale i w osobowości najlepsze cechy narodowej duszy i ukraińskiej duchowości. Nie mam wątpliwości, że pomimo upolitycznienia i merkantylności współczesnego świata, w historii Ukrainy nasz czas będzie naznaczony nie imieniem państwowego działacza czy biznesmena, bankiera lub kryminalnego „autorytetu”, ura-patrioty czy gwiazdy estrady. W pamięci narodu pozostanie Bohdan Stupka. Na zawsze. Dlatego że jego uznał naród. Dlatego że jemu naród wierzy. Nie po prostu widzowie, a naród. Właśnie Stupka dla wielu Ukraińców znaczy więcej niż jakikolwiek inny artysta — niech nawet światowego poziomu. Nie przesadzę, jeśli powiem, że imię Mistrza przynosi zaszczyt całej ukraińskiej nacji, podnosząc jej duchowość. W Japonii istnieje tytuł „Żywe narodowe dobro”, którego dostąpili, między innymi, także artyści. To właśnie to miano, na które zasłużył aktor od swojego państwa. Dzięki twórczości Mistrza nie tylko dołączamy do wysokiej sztuki, ale i zbliżamy się do historycznej istoty ojczystych geniuszy — Hryhorija Skoworody, Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenki… Na ostrym zakręcie wieków i tysiącleci Stupka stworzył wyraziste obrazy, znane każdemu Ukraińcowi, — Bohdana Chmielnickiego oraz Iwana Mazepy. Jako postać historyczna postrzegany jest jego Taras Bulba. Te role mają nie tylko artystyczny, ale i duchowo-polityczny rezonans, zwracają nam narodową pamięć i dumę ze swojej historii. One napominają i umacniają naród. Bardzo ważne, że wysoki twórczy wzlot artysty zbiegł się w czasie z formowaniem ukraińskiej państwowości, i sam on stał się uosobieniem narodowego ducha nowej Ukrainy. Dzięki Stupce, w naszej najnowszej historii „słowo płomieniem stało się i ludziom serce roztopiło, i na Ukrainie poniosło się…”. Kiedyś Marko Kropywnycki w liście do Marii Zańkoweckiej napisał: „Wy dla mnie — cała Ukraina”. Właśnie tak można powiedzieć o nastawieniu wielu Ukraińców do prawdziwie narodowego artysty Bohdana Stupki: „On dla nas — cała Ukraina”. W znacznej mierze właśnie on był nosicielem i strażnikiem kulturowego kodu nacji. Stupka — zjawisko nadzwyczaj spójne: u niego życzliwa ukraińska dusza, ukraińska łagodność i delikatność charakteru, ukraińska śpiewna mowa i nawet wygląd ukraińskiego inteligenta, który wyszedł z narodu. Stupka był rzadkim, wyjątkowym przypadkiem, kiedy skale duszy i talentu pokrywały się. On jest Ukraińcem z korzeni i urodzenia, z genotypu i ducha, z mentalności i systemu wartości, ze zlania się ze swoim narodem. W tej hipostazie Stupka jest tak wielki, że można go porównać z wysoką oceną Gogola ogólnonarodowej znaczącości Puszkina, w której zmieniono tylko jedno słowo: „W istocie, nikt z poetów (czy też — artystów) naszych nie jest wyższy od niego i nie może więcej nazywać się narodowym; to prawo zdecydowanie należy do niego”. W tym samym czasie Stupka jest wielki prawdziwie cywilizowanym postrzeganiem innych kultur. Na nie artysta patrzył oczami swojej narodowej żywiołowości, a odczuwał i mówił o innych narodach tak, że współobywatelom wydawało się i wydaje, jakby to odczuwali i mówili oni sami. Dlatego tak bliscy są nam bohaterowie Brechta, Bułhakowa, Gogola, Ibsena, Sofoklesa, Czechowa, Szekspira, zagrani przez Stupkę na ukraińskiej scenie. On dziwił wszystkich w roli Lwa Tołstoja. On stworzył nieprześcigniony obraz króla Leara, którym Ukraina może szczycić się na światowym teatrze. Stupka — planetarny Mistrz — wszechświatowo bezdenny i wszechświatowo wrażliwy. O niewyczerpanych twórczych możliwościach artysty krążą legendy, w których, w sumie, więcej prawdy niż zmyślenia. Mykoła Bażan kiedyś powiedział Stupce: „Bohdanie, wy jesteście aktorem, któremu niepotrzebne dekoracje. Wy niesiecie w swoim wykonaniu atmosferę spektaklu”. Hryhorij Gorin swego czasu zauważył: „Jeśli dać Stupce wojskowo-polowy statut, to on i go przeczyta tak, że wszyscy pomyślą, jakby to nieopublikowany Szekspir”. A Mychajło Reznikowycz w naszych czasach pisze: „Ja myślę, że Stupka na scenie może zagrać wszystko, — każdy gatunek, — dajcie mu książkę telefoniczną, i to będzie ciekawe, unikalne”. Nadzwyczaj ważne i dokładne spostrzeżenie zrobiła Łarysa Kadochnykowa: „Stupka w dojrzałym wieku nie zatrzymuje się, a wręcz przeciwnie — nabiera siły, idzie coraz wyżej i wyżej. Nie ma granic jego talentu. Mnie wydaje się, że dziś on może wszystko”. Cóż niesie nam artysta? Czy można zintegrować rezultaty jego pracy w jednym słowie? Można, jeśli to słowo — Prawda. I właśnie w znaczeniu, podanym w słowniku Wołodymyra Dala: „Prawda — od ziemi, nabytek rozumu człowieka”. Uważa się, że zdobycie prawdy, tak by rzec, „z pierwszego spojrzenia” — nieomylna oznaka genialności. Ale nieprzeciętność Stupki była nie w tym, a w innym, nie mniej ważnym: on stał się czcicielem i przewodnikiem już zdobytych duchowych ogólnonarodowych i ogólnoludzkich prawd. I w tej hipostazie Bohdan Sylwestrowycz w pełni zasłużył na tytuł, mówiąc słowami Puszkina, „ukraińskiego mędrca”. Jego niepowtarzalność — w szczególnej, tylko jemu jedynemu właściwej intonacji, w głębokim podtekście, w zdumiewającej umiejętności napełniania sobą każdą frazę, każdą myśl. Stupka nigdy nie „grał” roli, on je rodził z siebie. Mistrz darował i daruje widzom ludzką duszę w całej jej nieskończonej wielostronności i głębi. Oczywiście twórczej pracy aktora, tak jak i siły jego witalnej energii, nie da się zmierzyć cyframi, a wpływu sztuki teatralnej na społeczeństwo nie sposób oddać na diagramie. Według słów samego Stupki, „twórczości zmierzyć nie można”. Ale odczuwaliśmy i odczuwamy siebie w sferze życiodajnego moralnego wpływu teatru w ogóle i Teatru Bohdana Stupki w szczególności. Ma to wielkie znaczenie w naszych czasach, kiedy to ewidentnie, mówiąc słowami Fiodora Dostojewskiego, „diabeł z Bogiem się bije, a polem bitwy są serca ludzi”. Nie będziemy grzeszyć, ukrywając, że niemało przedstawicieli inteligencji — bezpośrednio lub pośrednio — jest przyчастnych do tej diabelskiej roboty. W walce o serca ludzi Bohdan Stupka jest po stronie Pana. Bohdan — to dany przez Boga. Nieprzypadkowo Michaił Uljanow nazywał go Bożym artystą. A nazwisko Mistrza wielki Iwan Kozłowski swego czasu rozszyfrował tak: „Ten, kto stąpa po naszych duszach…”. Naiwnie byłoby myśleć, że ufając Stupce, od razu zaczniemy budować swoje życie, zestawiając je z Ewangelią. Ale moralna siła twórczości artysty, nierozerwalna z potężną duchową charyzmą jego osobowości, inspiruje ludzi, daje im oparcie, wiarę i nadzieję. Zwrócenie się do Mistrza, który na naszych oczach żył i pracował z Bogiem w sercu, wynagradzane jest nie tylko dotknięciem wysokiej sztuki, ale i moralną orientacją w świecie, który przeżywa historyczne kataklizmy. Bohdan Stupka dawno stał się sumieniem współczesnej ukraińskiej kultury, a jego twórczość rozszerzyła terytorium naszego własnego sumienia. Postradziecka i światowa przestrzeń duchowa nie są już do pomyślenia bez gigantycznej figury Mistrza. My jeszcze musimy w pełnej mierze przemyśleć niewiarygodną przyciągalność postaci Stupki, żywotną dla społeczeństwa dyfuzyjność obrazów stworzonych przez niego w teatrze i w kinie, jego niezrównaną duchową obecność w duszach poszczególnych ludzi i całego narodu… Nad książką „Bohdan Stupka. Biografia”, którą on sam pobłogosławił, pracowałem do ostatnich dni jego życia (ukaże się jesienią tego roku). Jakoś na początku lipca powiedziałem Bohdanowi Sylwestrowiczowi, że wielu ludzi, którzy nie mogą się z nim spotkać, wyraża wobec niego najszczersze uczucia i zapytałem, czy mogę podziękować im wszystkim publicznie. Pozwolił. A zatem, Bohdan Stupka w ostatnich dniach swojego życia szczerze dziękował wszystkim jego sympatykom, wszystkim dobrym ludziom!

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

Wołodymyr Szowkoszytny. „Biały Kreczet”

* * * Stepan przyprowadził swoich dywersantów dopiero dwudziestego drugiego maja. Już po samym ich wyglądzie Kreczet poznał, że stało się coś niebywałego. Oni nie po prostu promienieli — byli ogoleni, uczesani i mieli czyściutko wyprane mundury. — Raportuj, Stepanie! — uścisnął dłoń dowódcy grupy. — Zadanie Głównego Dowództwa UPA wykonane, druhu sotniku! — uroczyście i podniośle wypalił Stepan, lecz nagle nie wytrzymał, porwał Kreczeta w objęcia, zawył jak poleski żubr podczas rykowiska. — Kreczecie, drogi! Zlikwidowaliśmy tę nazistowską szumowinę! Generała Lütze już nie ma! — A postaw mnie, czarcie! — basował szczęśliwy Kreczet, nie mogąc wyrwać się z niedźwiedzich łap swojego dywersanta. — Opowiedz po ludzku, jak to było, co tam, do czego! — Ten ich Wowczak, on mi się jeszcze z Kowla spodobał! — nie hamował swoich uczuć Stepan. — Tak akcję przygotował i przeprowadził, że wiek wieków uczyć się każdemu partyzantowi! Wyobraźcie sobie: wyśledzić takiego ptaszka! — odwrócił się, oglądając pobratymców, — wokół niego utworzyło się duże, gęste koło zainteresowanych — sztabowców i ochrony. — Generał! Dowódca partyjnej armii SA! Tak urządzili zasadzkę, że nie pomogli ani motocykliści, ani szturmowcy, ani czołgi! — Wyobrażacie sobie, jak to?.. — A opowiadaj po kolei, bo do lochu trafisz! — płonął z niecierpliwości sotnik. — No dobrze, dobrze! — niby aż obraził się Stepan. — Wowczak przygotowywał tę operację od razu po wizycie Rosenberga w Równem, daty, chyba od siódmego, jak tylko Główna Komenda dowiedziała się o przyjeździe na Wołyń tego Lütze. Kiedy przybyliśmy do dyspozycji oddziału specjalnego „Pomsta Polissia”, Wowczak twardo wiedział, że kolumna generała przejedzie właśnie tą drogą, Brześć—Kowel, więc naszej grupie pod dowództwem ich dywersantów przyszło dwie doby rozstawiać przebiegłe pułapki, żeby nie spłoszyć sztabu, wysadzając zwiad i motocyklistów. Wreszcie piętnastego maja się pojawili. To był nie tylko generał! To był cały sztab do zniszczenia UPA na Wołyniu! Pod taką ochroną, jakiej ani my, ani Wowczak jeszcze nie widzieli! — Stepan znów obwiódł wzrokiem każdego z koła słuchaczy, nawet machnął rękami i od tego wydawało się, że zaraz pójdzie w tym kole w przysiadzie, klaszcze w dłonie i wtedy już go nie zatrzymać, ale nie, powstrzymał się. — Co prawda, Wowczak jednak widział tę kolumnę, osobiście dowodząc grupą zwiadowców w przeddzień — kontynuował opowieść, a potem, spotkawszy w tłumie zazdrosne spojrzenie Burego, dodał: — Żałował tylko, że z nami nie ma jego ziomka Burego. — Jutro wracam. Medycyna pozwoliła! — wdzięcznie spojrzał na Elwirę Franciszkownę. — Tak więc, dobrze, że sam Wowczak zawczasu widział tę kolumnę, bo tak rozlokował swoją grupę, że każdy znał swój cel i swoje zadanie, inaczej takiej armady nie pokonać. Ja już mówiłem, że miny ustawialiśmy na czołgi? — Mówiłeś — potwierdził Kreczet. — Tak ja skłamałem. Chłopcy dookoła zarechotali. — Jak to skłamał? — półżartem wyzwał sotnik. — Na motocykle i opancerzone auta nasz Petro je również wystawił! — pokajał się Stepan pod ogólnym śmiechem. — Tylko znacznie wcześniej, tak żeby zdążył wysadzić pierwszy czołg! — I co dalej? — przynaglał Kreczet. — Miejsce Wowczak wybrał niedaleko Kortelisów — na szczękach opowiadacza zagrały mięśnie. — To nie tylko symboliczne, a jeszcze i mądre: droga tam robi szeroki łuk, od wewnątrz którego, jeśli odejść do środka lub na zewnątrz koła, dobrze widać całą główną część kolumny, prawda, jeśli znaleźć takie miejsca w lesie. Wowczak je znalazł. Tak więc, jak tylko wysadził się pierwszy czołg, snajper Skrypka strzelił w szczelinę obserwacyjną ostatniego czołgu, a potem zaczęliśmy wysadzać materiały wybuchowe pod całą kolumną i ona utknęła na miejscu, po czym zaczęły wylatywać w powietrze przednie auta i motocykle. To był prawdziwy fajerwerk, druhowie! — artystycznie rozłożył ręce z rozczapierzonymi palcami do góry, jakby podnosząc do nieba te wysadzone czołgi, auta i motocykle szturmowców ulubieńca führera generała Lütze. I nagle, w zenicie tego triumfu, bezsilnie i nawet smutno opuścił swoje czarne od prochu ręce. — O jedno żałuję — westchnął ciężko i zamilkł niespodziewanie. — O co?! — nie wytrzymał Kreczet. — Josia! — machnął beznadziejnie ręką i odwrócił od Kreczeta oczy pełne łez. — Co Josia?! — pobladł Kreczet. — Skrypki nie wziął, gad. „Hawa nagila” nie zagrał! Tłum zaryczał ze śmiechu, a Kreczet porwał w objęcia Stepana, gotowy wytrzepać z niego duszę. — A co z ich sztabem? — pierwszy wyśmiał się Bury. — Kaplica sztabowi! — wycierał rękami łzy Stepan. * * * Ukraiński sztab ruchu partyzanckiego 20 maja 1943 roku bulbowcy napadli na niemiecki garnizon we wsi Czudelkin. 30 Niemców podczas walki przez nich zabito. Dowódca zgrupowania generał major Saburow * * * Nowe spotkanie z Dubowym odbyło się już w jego nowym sztabie, w miasteczku Kołki. Zgodnie z wcześniejszym porozumieniem Kreczet przybył na nie w towarzystwie dziesięciu ochroniarzy, których jednak rozbrojono, zanim poczęstowano i pokazano nową stolicę Ukrainy. Właśnie tak! Przecież na wjeździe do miasteczka powstańcy postawili znak: Republika Kołkowska. m. Kołki — tymczasowa stolica Ukrainy, do wyzwolenia Kijowa. Dowódca Okręgu Wojskowego „Zahrawa” Dubowy przywitał Kreczeta jak brata, co prawda — brata dwa razy starszego. Ruszył naprzeciw, błyskając ciemnymi młodymi oczami, zapuścił szeroką dłoń w gęstą czarną czuprynę zaczesanych do góry włosów, a już potem wypalił: — Nie męczę się Panem zachwycać, druhu sotniku! — zgarnął on Kreczeta w mocne objęcia. — To, jak działali Wasi chłopcy i w Janowej Dolinie, i w Japoloci, i w Trościańcu jest świadectwem wysokich kwalifikacji ich dowódcy. — Tak, my z Wami, druhu dowódco, dobrych nauczycieli mieliśmy! — uśmiechnął się w odpowiedzi Kreczet. — No, opowiadajcie, z czym przyszliście. Nie komplementami przecież wymieniać się — schował uśmiech w krótkie czarne wąsy, podrapał zadarty szeroki nos i umościł się za stołem słuchać. — Oto tutaj moi zwiadowcy zdobyli jedną ciekawą niemiecką mapę — rozłożył przed Dubowym na stole, — nasz sztab wyciągnął wniosek, że po pierwsze, Główna Komenda UPA pragnie tworzyć duże kontrolowane terytoria, a po drugie, pod to zadanie koncentruje w jednym miejscu znaczne ludzkie rezerwy powstańców. — Coś podobnego do tego — zmrużył oczy Dubowy, oglądając mapę. — I co dalej myśli wasz sztab? — Dalej nasz sztab myśli, że taka koncentracja naszych powstańców daje możliwość Niemcom wykorzystać wszystkie przewagi regularnej armii, to znaczy jej artylerię, czołgi, a nawet lotnictwo, co jest niecelowe i niemożliwe przeciwko drobnym oddziałom. — Ono to tak, druhu Kreczecie, jednak u nas nie ma wielu wariantów, aby zapewnić zaopatrzenie wojska, więc utworzenie takiej oto republiki — to w dużej mierze rzecz wymuszona. Jednak tutaj łatwiej można zademonstrować, o co walczy UPA — wyciągnął z szuflady ulotki i podał Kreczetowi. Za Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo! Wolność narodom, wolność człowiekowi! Śmierć despotyzmowi, tyranii i dyktaturze. O CO WALCZY UKRAIŃSKA POWSTAŃCZA ARMIA (UPA)? Ukraińska Powstańcza Armia walczy o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo oraz o to, aby każdy naród żył wolnym życiem we własnym, samodzielnym państwie. Zniszczenie narodowego zniewolenia i wyzysku narodu przez naród, system wolnych narodów we własnych, samodzielnych państwach — to jedyny ustrój, który przyniesie sprawiedliwe rozwiązanie kwestii narodowej i społecznej na całym świecie. UPA walczy przeciwko imperialistom i imperiom, ponieważ w nich jeden panujący naród zniewala kulturowo i politycznie oraz wyzyskuje ekonomicznie inne narody. Dlatego UPA walczy przeciwko ZSRR i przeciwko niemieckiej „Nowej Europie”. UPA z całą stanowczością walczy przeciwko internacjonalistycznym i faszystowsko-nacjonal-socjalistycznym programom oraz koncepcjom politycznym, ponieważ są one narzędziem zaborczej polityki imperialistów. Dlatego jesteśmy przeciwko rosyjskiemu komuno-bolszewizmowi i niemieckiemu nacjonal-socjalizmowi. UPA jest przeciwko temu, aby jeden naród, realizując imperialistyczne cele, „wyzwalał”, „brał pod ochronę”, „pod opiekę” inne narody, ponieważ za tymi obłudnymi słowami kryje się odrażająca treść — zniewolenie, przemoc, grabież. Dlatego UPA walczy przeciwko rosyjsko-bolszewickim i niemieckim najeźdźcom, dopóki nie oczyści Ukrainy ze wszystkich „opiekunów” i „wyzwolicieli”, dopóki nie zdobędzie Ukraińskiego Samodzielnego Soborowego Państwa (USSP), w którym rolnik, robotnik i inteligent będzie mógł wolno, dostatnio, kulturalnie żyć i rozwijać się… UKRAIŃSKA POWSTAŃCZA ARMIA rok 1943 — Bardzo dobra i na czasie ulotka, druhu Dubowyj! — zakończył czytać Kreczet. — Oto widzicie! To wydrukowano w naszej własnej drukarni tutaj, w Republice Kolkowskiej! Jak nietrudno się domyślić, w lesie tego nie zrobisz… — To prawda. My po prostu chcieliśmy zwrócić uwagę Głównego Dowództwa na niebezpieczeństwa, aby sztaby uwzględniły wszystkie drobiazgi i przygotowały się do niemieckiej ofensywy, której prędzej czy później należy się spodziewać. — Ja obowiązkowo przekażę Wasze zastrzeżenia, ale wydaje mi się, że Wy jeszcze coś trzymacie w duszy! — uśmiechnął się Dubowyj, uważnie patrząc na Kreczeta. — To prawda, druhu dowódco, — ciężko westchnął sotnik. — Mnie głęboko niepokoi los rozmów między trzema odłamami nacjonalistycznego oporu, w szczególności między OUN-B a Bulbą oraz OUN-M. Szkoda, że moi chłopcy nie zdążyli odbić Sonara od Niemców — kilku minut zabrakło, — Kreczet z żalem machnął ręką, — wszak to właśnie Sonar prowadził te rozmowy. Dubowyj wstał ze swojego krzesła, od razu wypełniając sobą niemały pokój, przeszedł się wokół Kreczeta, podszedł do okna: — To doprawdy ogromna strata… Oprócz Iwachiwa „Sonara”, w tej walce zginął także szef Głównego Sztabu Wojskowego porucznik Julian Kowalski „Harpun” oraz adiutant sztabu Semen Sniatecki „Siwka”. Wasyl, Julian i Semen byli pierwszymi kierownikami UPA— Wkrótce ujrzy światło dzienne nowa książka znanego ukraińskiego pisarza Wołodymyra Szołkoszytnego — pierwsza i druga część trylogii o drodze i wyborze Ukraińców w próbach XX wieku. Uważny czytelnik jest już zaznajomiony z pierwszą książką — powieścią „Droga krzyżowa”, obecnie znacząco uzupełnioną i dopracowaną przez autora. Cały ukraiński świat projektuje się na wykrwawioną głodem wieś Połohy. Losy bohaterów W. Szołkoszytnego rozchodzą się w czasie i przestrzeni, przecinają się z losami wybitnych ludzi (w szczególności Wasyla Stusa), lecz nieodparta siła głosu krwi, siła przyciągania rodzinnego kraju wraca ich do domu, zawiązuje w ciasny węzeł ziemskie ścieżki, wszak każdy ma swoją drogę krzyżową na ukraińską golgotę. Druga książka dylogii — powieść sensacyjna „Biały Kreczet” — obejmuje wydarzenia lat 1937—1943, odzwierciedlając wojnę totalitarnych imperii oraz walkę UPA na Podolu, Wołyniu i Galicji. Główni bohaterowie Makar „Kreczet” i Elwira łączą swój wybór ze światem Jarosława Stećki, Bulby-Borowcia, twórców UPA oraz Republik Olewskiej i Kolkowskiej. Zemsta czy miłosierdzie — oto graniczne pytanie, które staje przed bohaterami nowej powieści Wołodymyra Szołkoszytnego. Zresztą, i sam autor wraz z czytelnikami będzie szukał odpowiedzi na te bolesne historyczne wyzwania, które niepokoją nasze społeczeństwo i dzisiaj: jaka jest cena niezgody między Ukraińcami? gdzie są źródła międzyetnicznego wyniszczania się? jak tworzy się państwo narodowe? Każdy bije się o swój interes, każdy dokonuje swojego wyboru. Kreczet broni wartości, z których najwyższą jest wolność. Jego wybór to walka. Cel to Ukraina. Środek to prawda.

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Szczodrość duszy

Edyta POZNIAKOWA, redaktorka i wydawczyni almanachu „Ukraina na Kamczatce” Wołodymyrowi Bondarence, który żyje i tworzy w Pietropawłowsku Kamczackim, stuknęło 50 lat. To człowiek o dziwnej wewnętrznej urodzie, duchowo bogaty i szczodry. W 2007 roku Wołodymyr pisał: „Trochę o sobie, mama moja jest Rosjanką z obwodu kurskiego, krewni mojego ojca z obwodu czerkaskiego, który kiedyś był kijowskim — rejon żaszkowski, wieś Lemiszczycha, krewni z sąsiednich wsi — Lytwyniwka i Tychyj Chutir. Znajdują się one mniej więcej 180 km od Kijowa przy trasie Kijów — Odessa. Urodziłem się w Tomsku. Zaraz po moich narodzinach przeprowadziliśmy się na Ukrainę, na Krym. A w wieku 5 lat przeprowadziliśmy się do Lemiszczychy — teraz tam właśnie mieszkają mama i dwaj bracia. Tata, niestety, rok temu zmarł. Do wojska i rok po służbie mieszkałem na Ukrainie, a od 1984 r. mieszkam na Kamczatce”. Fotografią Wołodymyr zainteresował się w wieku 15 lat we wsi Lemiszczycha. Uczył się początkowo z książek, a w 1986 roku poznał uczestnika wielu związkowych i międzynarodowych wystaw, pracownika kamczackich mediów Wiktora Humeniuka (krewni jego ojca pochodzą z Ukrainy). Z wdzięcznością i miłością opowiadał Wołodymyr Bondarenko o swoim nauczycielu, profesjonalnym fotografie, który dzielił się z nim doświadczeniem i literaturą. W 1991 roku ukończył Narodowy Uniwersytet Sztuki w Moskwie, wydział kina i sztuki fotograficznej, kurs mistrzostwa fotograficznego. Od 1998 roku został członkiem fotoklubu „Kamczatka”, wielokrotnie wybierano go na jego przewodniczącego. Dzisiaj Wołodymyr Bondarenko jest prezesem „Twórczego Związku Artystów Rosji” (oddział kamczacki), członkiem zarządu fotoklubu „Kamczatka”, uczestnikiem wszystkich kamczackich wystaw fotograficznych, zdobywcą wielu dyplomów i nagród. Wołodymyr wydał własnym sumptem płytę DVD „Ukraina na Kamczatce”, wykorzystawszy fotoarchiwum rzeki, łąki, gaje, był zachwycony tym przepysznym pięknem. Lecz oto paradoks: tak niezwykła przyroda jest zasypana śmieciami. Woda w Dnieprze jest brudna. Wielokrotnie widziałem palone śmieci. Wychodzi na to, że nie istnieją przedsiębiorstwa, które przetworzyłyby papier, plastik i szkło. Teren wokół wielkich hoteli, zbudowanych na Euro-2012, jest ładnie posprzątany, ale większość miejsc publicznych była zaśmiecona i nikt nie spieszył się, by je sprzątać. Rzuca się w oczy wielka różnica między bogatymi a biednymi. Zamiast totalitarnej władzy, która zniszczyła państwo moich dziadów, wszystko zagarnęła władza bandycka. Przyszło mi wiele usłyszeć o tym, jak urzędnicy rozkradają majątek narodowy i bogacą się, niszczą miejsca historyczne. Achmetow zrujnował Zjazd Andriejewski, żeby tam zbudować swoje domy handlowe. Nasuwa się pytanie: skąd ci milionerzy się wzięli? To chwast, który wyrósł na krwi dziadów i pradziadów. Odnosi się wrażenie, że to śmiertelnie ranne państwo, w którym nie ma gospodarza, a także odczuwalny jest brak moralności i wyższego powołania celu społecznego. Dlatego też nie dziwi, dlaczego ludzie dużo palą i piją wódkę. Ukrainie potrzebny jest taki rząd, który będzie o nią dbał i służył ludziom. Trzeba pracować i pamiętać, że ta bieda to skutek niszczenia wszystkich nauczycieli i ludzi zdolnych do pracy. Władza komunistyczna zniszczyła wysokomoralne, głęboko idealne społeczeństwo demokratyczne, które rozwijało się i kwitło na naszej bogatej ziemi. Moskwa żadnego pożytku Ukrainie nie przyniesie. Pora już, żeby Ukraina stanęła na nogi teraz i na zawsze!

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Moja pierwsza podróż na Ukrainę

Północ! Ich doświadczenie i autorytet są dla nas niezastąpione. A obecnie, jak mi się czasem wydaje, zjednoczenie jest już niemożliwe — kiedy rozbrzmiewa język ultimatum, wtedy cichnie głos rozsądku. — Przecież wszyscy pragniemy jednego! — wykrzyknął Kreczet. — USSD! Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa! I jaka różnica, pod jakimi sztandarami giną za nie patrioci? Ja na przykład niby zaczynałem z melnykowcami, a walczyłem półtora roku razem z Bulbą. Zauważcie, walczyłem przeciwko Niemcom i przeciwko czerwonym, a całkiem niedawno przychodzili do mnie esbiści — coś tam węszywali, może chcieli się dowiedzieć, jak pachnie proch, bo wygląda na to, że oni go jeszcze nie wąchali. — Rozumiem Was, sotniku, jednak ta struktura, niestety, nie podlega ani krajowemu przewodnictwu, ani Głównej Komendzie UPA — to państwo w państwie! — Obawiam się, że w takim razie doprowadzi to do tego samego szaleństwa, które czynili bolszewicy — podejrzenia, morderstwa masy niewinnych ludzi, bezprawie. — Będziemy starali się nie dopuścić do czegoś podobnego, ale niby kierownik SB OUN „Mychajło” działa na bezpośredni rozkaz samego Bandery i ma swoje poglądy na zadania i metody pracy służb specjalnych. Do tego nie należy pomijać faktu, że NKWD zostawiło tutaj lub przerzuciło tutaj mnóstwo agentów, a wraz ze zbliżaniem się frontu będzie ich znacznie więcej. — To ja doskonale rozumiem, tylko żeby z kąpielą nie wylali dziecka! — zdenerwowany machnął ręką Kreczet. — Druhu dowódco, bracie! Taką oto republikę Bulba stworzył był jeszcze dwa lata temu w Olewsku! Utrzymała się trzy miesiące! Moja teściowa była tam, kierowała służbą medyczną, więc ona i teraz nie chce od niego odchodzić nawet do mojego oddziału, do własnej córki, a przecież ona jeszcze w armii UNR walczyła za Ukrainę! To coś jednak znaczy! Przynajmniej dla mnie. — Muszę Was zmartwić, sotniku, ale ta informacja jest tajna — przeszedł na ledwo słyszalny szept — SB „wzięło na celownik” i bulbowców, i melnykowców. — I to ma oznaczać?.. — szeptem wykrzyknął Kreczet. Dubowyj smutno pokiwał głową. Kreczetowi aż krew uderzyła do głowy i o mało nie stracił kontroli nad sobą. „Jak tak? — myślał. — Jak może dziać się taka krzycząca niesprawiedliwość? Ci chłopcy, którzy przychodzili do mnie, co oni zrobili dla Ukrainy w porównaniu z Bulbą-Borowcem?! Ja ich przecież nie widziałem ani w Szepietówce, ani w Sarnach, ani w Hoszczy, ani w Rafałówce… Skąd oni przyszli i dlaczego mają decydować o losach ludzi sławnych i zasłużonych w ukraińskiej sprawie?” — To rewolucja, druhu Kreczecie! — powiedział Dubowyj. — A ona, jak wiadomo, pożera własne dzieci. — W takim razie nie ma ona sensu! Rewolucja ma służyć narodowi, po jej zakończeniu naród ma odczuć ulgę w życiu, a nie dokręcanie śruby i wyzyskiwanie reszty ludzkich sił. Rewolucja ma być tworzona dla szczęścia, albo jest złem! — Kreczet wstał, spojrzał na silnego, krępego chłopaka — dowódcę Okręgu Wojskowego Dubowegoja — nieco z góry i ruszył do wyjścia. Mykoła SKYBA, lekarz, USA W tym roku po raz pierwszy przyjechałem na Ukrainę. Urodziłem się i wychowałem niedaleko Chicago (USA) i należę do pierwszego pokolenia Amerykanów ukraińskiego pochodzenia. Mój ojciec urodził się w obozie przejściowym DP w Niemczech po II wojnie światowej, a matka urodziła się w Brazylii. Ale czuliśmy się Ukraińcami. O Ukrainie dowiadywałem się w szkole ukrainoznawstwa, z historii, geografii, kultury oraz ulubionych ukraińskich pieśni, których uczyli nas nasi rodzice. Moja Ukraina dla mnie była w Chicago — stara okolica, gdzie dorastali rodzice. W każdą sobotę jeździliśmy tam do szkoły ukrainoznawstwa, na zebrania i tańce Zjednoczenia Demokratycznej Młodzieży Ukraińskiej (ODUM). Moja babcia i pradziadek ze strony ojca przeżyli sztuczny głód 1933 roku, rozkułaczanie oraz wojny światowe. Po stronie mamy pradziadek służył w Drugiej Dywizji Zaporoskiej w armii Symona Petlury. Podczas dwutygodniowego pobytu na Ukrainie spotykałem się i rozmawiałem z biednymi, bogatymi, młodymi i ludźmi w podeszłym wieku. Po raz pierwszy spotkałem się z krewnymi. Mieszkałem ze zwykłymi ludźmi w małych mieszkaniach, zbudowanych jeszcze za czasów radzieckich. Przez dwa tygodnie nauczyłem się i zobaczyłem wiele. Najbardziej uderzyło mnie, że mentalność Ukraińców przez 20 lat Niepodległości prawie się nie zmieniła. W Kijowie i innych miastach Ukrainy czułem się jak w Związku Radzieckim. Wiele małych dzieci mówi po rosyjsku, boli, kiedy młodzi ludzie nie chcieli ze mną rozmawiać po ukraińsku. Inni komunikowali się po rosyjsku i dziwili się, że znam ukraiński. Wychowałem się w rodzinie, która pochodzi z wielkiej Ukrainy, uczono mnie mówić wykwintnym językiem ukraińskim. Wszystkie języki z czasem się zmieniają, ale nie wszystkie narody przeżyły taki horror jak Ukraińcy, kiedy istniał systematyczny czerwony terror, rozstrzeliwania ludzi, wywożono na Sołowki i na Sybir nauczycieli, księży… Inteligencja wyjeżdżała do Europy Zachodniej po Walkach Wyzwoleńczych, wielu z nich nie wróciło do domu po wojnie. Oto przyczyna, dlaczego w stolicy Ukrainy ludzie mówią po rosyjsku. Zdziwiłem się, dowiadując się, że i teraz świętują 1 maja oraz 9 maja. Jakie może być świętowanie, skoro wiadomo, ilu niewinnych ludzi zniszczyła Armia Czerwona, kiedy „wyzwoliła” Ukrainę? Prawie całe pokolenie ukraińskich mężczyzn zginęło na froncie, bo bez broni pędzili ich politrucy do ataku. Nikt z tych, którzy przeżyli głód i represje lat 30., nie chciał bronić więzienia narodów. Chyba łatwiej świętować dni „zwycięstwa”, niż nauczyć się prawdziwej tragicznej historii Ukrainy. Ukraińska młodzież dużo pali i spożywa alkohol, które szkodzą zdrowiu. Na Chreszczatyku czasem trudno było oddychać, bo wszędzie czuć było dym papierosowy, a w USA w miejscach publicznych palić jest zabronione. Niezwykle uderzyła mnie przyroda Ukrainy, bo o niej dowiadywałem się tylko z książek, pieśni i wierszy. Moja babcia opowiadała o swojej wsi i wydawało się, że to był raj na ziemi. Kiedy na własne oczy zobaczyłem

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Po hrywnie na Ukraińca

Klubu Kultury Ukraińskiej im. Iwana Franki, który sam przez wiele lat prowadził, a także wideoprzegląd spotkań w Klubie Wasyla Pozniakowa. Na prezentacji płyty DVD „Ukraina na Kamczatce” Wołodymyr podarował ją wszystkim honorowym i aktywnym członkom Klubu, a także przyjaciołom-Ukraińcom na Ukrainie, w Kanadzie, Grecji, Ameryce. Ten almanach w formacie DVD to swoisty most między daleką, ale taką miłą sercu Ukrainą a surową i zarazem piękną Kamczatką. To także sprawozdanie z pracy kamczackiego Klubu Kultury Ukraińskiej im. Iwana Franki (na zdjęciu). Później ukazały się płyty DVD z przeprowadzonych wieczorów: „Czarnobyl. 20 lat od dnia tragedii”, „Dzień Konstytucji”, „Dzień Niepodległości Ukrainy”, „Rzeczpospolita Kozacka”, „Duchowa sztafeta dalekich przodków” i inne… Chcę szczerze podziękować Wołodymyrowi za tę estetyczną przyjemność, którą otrzymuję, oglądając te płyty, mieszkając już na Ukrainie. Almanach „Ukraina na Kamczatce” nr 2 i nr 3 drukowany był na drukarce w mieszkaniu Wołodymyra i wyszedł nie gorzej niż pierwszy numer, który drukowano w drukarni. Almanach „Ukraina na Kamczatce” z płytami DVD został zwycięzcą konkursu na najlepsze ukraińskojęzyczne wydawnictwo zagraniczne światowego ukraiństwa w 2008 roku. Jestem bardzo wdzięczna Wołodymyrowi Anatolijowyczowi za pomoc w pracy Klubu, za miłość do ukraińskiej kultury, historii, zwyczajów, za jego bezinteresowność. Wołodymyr jest jednym z tych ludzi, którzy dbają o młode pokolenie, które szanuje zarówno język ukraiński, jak i kulturę ukraińską. Na wsparcie zagranicznych Ukraińców — 13 milionów dolarów na 4 lata. Sąsiedzi przeznaczają dziesiątki (!) razy więcej. Rząd Ukrainy zatwierdził państwowy program współpracy z zagranicznymi Ukraińcami na okres do 2015 roku z wolumenem finansowania prawie 104 mln hrywien (około 13 mln dolarów). Poinformowano o tym w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Jak zaznaczono w komunikacie, w wyniku przeprowadzenia V Światowego Forum Ukraińców w sierpniu 2011 roku prezydent Wiktor Janukowycz polecił centralnym organom władzy wykonawczej podjąć szereg działań w celu dalszego pogłębienia współpracy z zagranicznymi Ukraińcami. W MSZ poinformowano, że dla rządów państw sąsiadujących z Ukrainą wsparcie rodaków za granicą jest ważnym składnikiem bezpieczeństwa narodowego, jednym z bezwarunkowych priorytetów ich polityki zagranicznej i wewnętrznej. W szczególności w Federacji Rosyjskiej przewiduje się na to coroczne finansowanie w wysokości około 340 mln dolarów, w Republice Łotewskiej — 25 mln, na Węgrzech — około 150 mln, w Rzeczypospolitej Polskiej — ponad 7 mln, w Republice Słowackiej — ponad 1 mln. Porównajmy to z naszym finansowaniem wsparcia zagranicznych Ukraińców, których w diasporze jest ponad 20 milionów. 26 milionów hrywien rocznie — to mniej więcej po hrywnie na zagranicznego Ukraińca. Wł. inf.

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

...nauk z Donieckiego Narodowego Uniwersytetu, Oleh Sołowiej w artykule „Po stronie dobra i światła…”. A czy artykuł „Prorocze wiersz – symfonia Mykoły Wingranowskiego” kogoś pozostawi obojętnym? Jego tak wzruszająco i subtelnie przeanalizowała Switłana Jermołenko. W nocy, w środku nocy ktoś cicho Do mojego Słowa podszedł I zaczął patrzeć i oddychać, A ja poczułem: tak oddycha nieszczęście, Tak chodzi nieszczęście — Nadszedł czas… Od dawna nie ma wśród nas Poety. Jakim bólem i gniewem zapłonęłoby jego Słowo dzisiaj — przeciwko tym janczarom-ustawodawcom, mankurtom, cynownikom, przeciwko plebsowi obojętnemu na wszystko, nawet na niedawnego idola milionów Julii Tymoszenko, która cierpi za kratami! Wydaje się, że lud zapomniał, iż kraj, państwo zaczyna się od macierzyńskiego słowa — nie od słoniny, nie od kaszy gryczanej, nie od kiełbasy… Almanach daje wiele materiału poznawczego. I nie tylko dla językoznawców, literaturoznawców i historyków literatury. To gruntowny, bogaty w informacje i hojny artykuł „Tragiczna Zerowiana” Haliny Bilyk oraz jej „Lektura Iwana Dziuby o Linie Kostenko”; w dziale „Epistolarium” Mykoła Stepanenko publikuje dialog listowny Ołesia Honczara z jego towarzyszem Wasylem Bereżnym, który na początku literackiej drogi na wszelkie sposoby sprzyjał pisarskiemu umocnieniu się Ołesia Terentijowicza; Ewangelia Peresopnicka — symbol duchowości Ukrainy — kto i jak ją tworzył w XVI wieku, jak układały się losy tej wspaniałej księgi na 482 kartach (w drewnianych deskach obciągniętych aksamitem), o łącznej wadze 9 kg 300 g, z zastawkami wykonanymi złotem, cynobrem i farbami — o tym mówi się w artykule Mykoły Bezotosnego. Pod rubryką „In memoriam” Alla Rotacz we wspomnieniach „Gorzkie i jasne trzydzieści lat i trzy lata” opowiada o założeniu Połtawskiego Literacko-Memorialnego Muzeum I. P. Kotlarewskiego i jego pierwszych pracownikach, a także publikowane są wspomnienia o Mysiju Konenku jego syna Jurija, przechowywane w Wydziale Funduszy Rękopisów i Tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki. Gorzki duch czasu odczuwamy w wyborach wierszy i prozy Ludmyły Taran, Hryhorija Bułahy (jego wiersze poświęcone są pamięci Hryhorija Tiutiunnyka), Ołeksandra Kozyńca, Darii Horlicy, Walentyna Czemerisa, Tetiany Bondarenko. Przejmuje duszę bólem i nienawiścią do katów narodu ukraińskiego nowela „Lobodziane skrzydła” Haliny Harmasz — strona kroniki Hołodomoru-ludobójstwa. Dział „Językoznawstwo” zagłębi was w subtelności kształtowania języka i analizy językowej, zapozna z różnymi poglądami lingwistów na naturę konceptu itd. Kronika kulturalna, recenzje, kronika naukowa, daty jubileuszowe, sztuka, „Rodzinny Kraj” o rodakach, strony historii — jednym słowem, czasopismo (276 stron!) wyszło na świat. Zasługa w tym wszystkich, którzy nad nim pracowali, przede wszystkim redaktora naczelnego, rektora Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki, doktora filologii, profesora Mykoły Stepanenki oraz już wspomnianej Haliny Bilyk.

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

…I dnia szalonego trwogi

Taras HORLENKO, m. Połtawa Ukazał się kolejny numer czasopisma „Рідний Край” — ideowego spadkobiercy narodowo-demokratycznego wydawnictwa o tej samej nazwie, które ukazywało się na początku XX wieku. „Podobnie jak pismo-poprzednik, świadomie pragniemy prowadzić dialog z czytelnikami — życzliwymi i krytycznymi — zaznacza we wstępnym słowie odpowiedzialna redaktor czasopisma Halyna Bilyk. — A główne pytanie, które za każdym razem wynosimy do dyskusji, … widzimy dawno sformułowane przez poltawski tygodnik: „Czego potrzebuje nasz naród?..” Odpowiedź również dajemy słowami jednego z prekursorów ukraińskiego dziennikarstwa, pierwszego redaktora „Rідного Краю” adwokata Mykoły Dmytrijewa: „dobra i wolności”, zwrócenia narodowi inteligencji i zapewnienia „narodowego odrodzenia ludności naszego kraju…” (z listu do Łesi Ukrainki, 1905 r.)… Czego więc potrzebuje naród ukraiński? Stanowisko naszego redakcyjno-wydawniczego zespołu jest stanowcze: jedności, godności i szacunku dla siebie, dojrzałego rozumu, wysokiego profesjonalizmu, patriotyzmu... Żyjąc w świecie postindustrialnym, rozdartym sprzecznościami, a zarazem w epoce kulturniczego postmodernizmu, często szukamy w nim idei oczyszczenia duchowego, jakiegoś ratunkowego koła, jako rezultatu „zaawansowanego” myślenia. I czym zwracają się nasze poszukiwania? Dość często w literaturze, kinosztuce, w elektronicznych i drukowanych środkach masowego przekazu widzimy agonię moralności, filozofii. Jak pisze Halyna Bilyk, Bóg jakby „nie umarł”, lecz stał się „pieniądzem” w ciągłym błazeństwie. Co zaś przeciwstawia almanach duchowemu upadkowi społeczeństwa? Krótko mówiąc, wyrzut sumienia. Przede wszystkim władzy. Wczytajmy się w namiętny artykuł publicystyczny (a po oddaniu przez Radę Najwyższą na pastwę wrogów języka ukraińskiego — nadzwyczaj aktualny, niepokojący) doktora filologii, akademika Mykoły Żulynskiego „Wielkość narodowego obowiązku”. Autor cytuje byłego ministra spraw wewnętrznych Ukrainy (obecnie premiera rządu Autonomii Krymskiej) Anatolija Mohylowa: „Oczywiście uważam, że ona (język ukraiński — M. Ż.) jest niedoskonała. Uważam, że znajomość języka nie jest najważniejsza w pracy milicji”. Zatem wysoki rangą urzędnik państwowy uważa, że znajomość języka państwowego nie jest obowiązkowa… A czy tylko on jeden? A premier Mykoła Azarow, który swoją nieznajomością języka państwowego demonstruje całkowitą pogardę dla niego, co jednak nie wywołało choćby jednej uwagi ze strony prezydenta Wiktora Janukowycza! A połowa deputowanych Rady Najwyższej, a urzędniczy lud w obwodach i rejonach!.. „Ryba psuje się od głowy” — powiedział lud, i nie ma czego do tych słów dodać. Głosami wołających na puszczy w Mizhyhirii okazały się protesty opozycji przeciwko ustawie Kiwałowa—Kolesniczenki; władcy obojętnie przyglądali się mękom głodujących, którzy protestowali przy Ukraińskim Domu. Ustąpił także spiker Wołodymyr Łytwyn, podpisał antyprawny zakon, po raz kolejny potwierdzając słabość swojej natury. Ciekawe, czy wyborcy jego okręgu na Żytomierszczyźnie mu to wybaczą? — Gdybym miał swoją wolę, wyrzuciłbym tych panów za granicę na nauki, tam by im szybko wbili właściwe kołki tam, gdzie trzeba — rzucił rozgniewany znajomy poltawczanin. I dodał: — Podpisując ustawę Kiwałowa—Kolesniczenki, Janukowycz postawił się poza Konstytucją — Ustawą Zasadniczą i faktycznie oświadczył, że nie jest prezydentem Ukrainy. Bez przesady, każda publikacja w czasopiśmie zwraca uwagę. „Przygotuj nowych bojowników, Chołodny Jarze!” — rozważania Ołeksija Wertija o zwyczajach narodowo-wyzwoleńczych zmagań, jak odbiły się one we wspomnieniach Jurija Horlisa-Horskiego „Chołodny Jar”. O rzucającej się w oczy wypaczoności dzisiejszego społeczeństwa i związanej z nią groteskowości pisarstwa oraz o duszy pisarza Ołesia Uljanenki, który przedwcześnie odszedł za granicę, krwawiącej duszą, opowiedział kandydat nauk filologicznych

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Do Ostriwca przez Terebowlę…

Oksana Semeniuk Galicyjskie Rejonowe Zrzeszenie lwowskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyło wyprawę na Terebowlańszczyznę. We wsi Ostriwiec miejscowa społeczność poświęcała krzyż, który zostanie postawiony na cerkwi, odbudowywanej od kilku lat. Miasteczka Podola szczycą się swoim malowniczym pięknem. Wielką atrakcją w Terebowli są ruiny średniowiecznego zamku. To sławne miasto, gdzie panował książę Wasylko wraz ze swoimi synami i gdzie został oślepiony… Powodem tej wyprawy było zaproszenie Romana Łubkowskiego, który pochodzi z tych stron i stara się stale pomagać swoim zemlakom. Z proświtianami porozmawiali zastępca przewodniczącego administracji rejonowej, wiejski głowa, dyrektor szkoły oraz przewodniczący miejscowej „Proświty”, przewodniczący tarnopolskiego Towarzystwa „Memoriał”. Proświtianie zapoznali się z pomnikiem księcia Wasylki, ustawionym w Terebowli w 1997 roku; obok biblioteki znajduje się popiersie Iwana Franki, a na jednym z centralnych placów w 1964 roku ustawiono pomnik Tarasa Szewczenki. Zaniepokoił gości stan miejskiego ratusza: zabytkowy budynek zamiast zegarów ozdobiono pasmami plastikowych okien, a na dachu rośnie prawdziwy – nie wiadomo, czy las, czy sad… Równie zaniedbany jest teren przy pamiątkowym murze, gdzie NKWD prowadziło egzekucje i wystawiało swoje ofiary. A w pomieszczeniach dawnego więzienia NKWD znajduje się obecnie kawiarnia. Na fundamentach dawnego budynku Towarzystwa „Proświta” dobudowują biznes- nes!centr, gdzie proświanom obiecano udostępnić lokal. Wspiąwszy się na Zamkową Górę i podziwiwszy wspaniałe widoki, zatrzymaliśmy się na Śpiewającym Polu przy ruinach zamku. To miejsce jest dobrze zagospodarowane. Chciałoby się jednak, oprócz pomnika polskiej szlachcianki, zobaczyć pod teребowlańskim zamkiem także konnego Nalewajka, który bywał tu i nawet zdobywał zamek, oraz Morozenka, który pochodzi z tych stron, bo na cudzej historii nie wychowamy własnych patriotów. Dalej Ostrowiec — niewielka gościnna i przyjazna wieś. Spotkanie rozpoczęło się przy cerkwi. Miejscowy proboszcz ojciec Witalij poświęcił krzyż, hojnie skrapiając obecnych święconą wodą. Potem rozmawiano o restauracji cerkwi, o osiągnięciach gromady. Proświanie wręczyli podziękowania wszystkim zaangażowanym w tę trudną pracę. Spodobał się koncert, który odbył się w świątyni pod rusztowaniami: brzmiała bandura i pieśni w wykonaniu Natalii Kончаківської, członkini Związku Kobzarzy Ukrainy; zachwycały gitara i głos Olesia Diaka, znanego barda, autora pieśni, poety; Ivanka Kuszniruk (studentka, młoda proświanka) wykonała przy gitarze własne piosenki na słowa Lesi Ukrainki. Na zakończenie koncertu wszyscy obecni zaśpiewali „Ой, у лузі червона калина…”

Traducción automática

Página · p. 14página original ↗

Ikona dubieńska zaczęła mirować

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Z imieniem książęcego rodu Ostrogskich związanych jest wiele świętości duchowych. Jedną z nich jest cudowna ikona Matki Bożej, nazywana w ludzie dubieńską (nazwa pochodzi od miejsca jej przechowywania – znajdowała się w Spasо-Preobrażeńskim męskim klasztorze miasta Dubna). Tę świętą obitel w czasie Wielkiego Postu odwiedzał książę Konstanty, który piastował tytuły wojewody kijowskiego, marszałka wołyńskiego i którego współcześni za nieugiętość w wierze nazywali „filarem prawosławia”. Podczas jednej z takich wizyt książę przywiózł obitelu w darze ikonę. Stało się to w 1565 roku, a obraz wówczas uchodził już za cudowny. Odnotowano fakt, że przy nim nieoczekiwanie przejrzała niewidoma kobieta. Cuda trwały dalej. Niestety, oryginał świętości zaginął podczas wojny. Pozostała natomiast dokładna kopia ikony. Z woli Bożej trafiła ona do Czernihowa i tam, jako kontynuatorka cudowności, również ratowała ludzi. Obecnie święty obraz z Czernihowa przywieziono na Rówieńszczyznę, aby miejscowi mieszkańcy mogli oddać pokłon chrześcijańskiej relikwii. Rozpoczęły się pielgrzymki do cudownej ikony Matki Bożej dubieńskiej z sobór Świętopokrowski w mieście Równe. I już po kilku dniach święty obraz zaczął mirować. Wyjaśniając to wydarzenie, arcybiskup Równego i Ostroga UPC KP Hilarion zaznaczył, że w ten sposób objawiła się Łaska Boża z powodu pobytu ikony na terenach, gdzie została ona stworzona spod ręki ikonopisarza Hryhorija.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

o myślicieli ze wszystkich obwodów Ukrainy. Codziennie gości i uczestników jarmarku witał sam „Gogol” i bohaterowie jego utworów, a na scenach jarmarku — zespoły artystyczne z Ukrainy i innych krajów. Wł. inf. Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Święto w Soroczyńcach

Na Połtawszczyźnie odbył się Narodowy Jarmark Soroczyński. To nie tylko hołd dla tradycji, ale barwne, steatralizowane widowisko, na które co roku zjeżdża się ponad milion gości zewsząd. W tym roku po raz pierwszy w Soroczyńcach zorganizowano miasteczko warsztatowe „Soroczyńska pracownia”. Wszystkie kierunki sztuki dekoracyjno-użytkowej zaprezentowali mistrzowie ludowi

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Świat pełen piękna i napięcia

Uliana WOLIKOWSKA Zdjęcia autorki Rzeczywistość i wymysł, spokój i dramatyczne napięcie, odosobnienie i wzajemne oddziaływanie… Właśnie na takich kontrastach zbudowany jest kolorowy świat Hanny Kryvolap. Wystawa „Horyzonty miast” w Kijowskim Muzeum Sztuki Rosyjskiej jest tego jaskrawym potwierdzeniem. Pokazano tu blisko 30 obrazów, które odzwierciedlają pracę artystki w ciągu ostatnich siedmiu lat. Hanna Kryvolap planuje kontynuować tę serię. Wszystkie płótna połączono w trzy cykle pejzażowe, w których centralnym motywem jest horyzont, choć jest to dość umowne. Nie jest to po prostu linia horyzontu, która dzieli kontrastujące kolory, lecz wizjonerska przestrzeń, którą oddycha i w której żyje miasto i się w niej rozpływa. Warto tu przytoczyć słowa Haliny Skliarenko: „Pejzaż występuje tu jako ten »materiał«, z którego artystka buduje swój kolorowy świat, pełen piękna, energii i napięcia”. Przed oczami otwierają się panoramy trzech miast: Kijowa, Gurzufu i Stambułu. Dzięki mistrzostwu artystki uważny widz może poczuć rytm, organizację, niepowtarzalność każdego miasta. Artystka przedstawia przestrzeń między ziemią miasta a niebem tak, że można łatwo wyczuć energię, którą miasto daje niebu, lub przeciwnie – otrzymuje ją z góry. Ujęcia są bardzo różnorodne: z wysokości ptasiego lotu, z perspektywy obserwatora z daleka, ale także na poziomie budowli itd. Gurzuf wybrano nieprzypadkowo. Hanna Kryvolap była tu często uczestniczką wielu plenerów. Artystka wyobraziła horyzonty nieba i morza, na tle których namalowane są plastyczne sylwetki. Za pomocą nasyconych plam koloru zarysowała skały, wzgórza, góry, które jakby tonęły w nocnym mroku spokoju… Słowem – przed oczami miasto-marzenie, w którym wyczerpują się idee i rodzi się bardzo wiele mitów.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

Kapliczka żywa nad zatoką…

Jeśli chodzi o Stambuł i Kijów, to te starożytne miasta mają wiele świątyń, które przedstawia artystka, interpretując je na swój sposób w kolorystyce. Na przykład w jednym węźle ekspozycyjnym znajdują się dwie prace — Sofia Kijowska i Sofia Konstantynopolska. Te obrazy są jednocześnie podobne i różne, z różnym tłem, plastyką, dynamiką, rozwojem, energią i kompozycją. W oczy rzucają się jasne kwadraty, kompozycyjne rozwiązanie z potęgą, mocą w Sofii Konstantynopolskiej i z rozciągłością w dyptyku z wertykałą, która jakby zatrzymuje ten ruch, w Sofii Kijowskiej. Przedstawiając dawne świątynie, artystka pokazuje miejsca duchowego przejrzenia, na poziomie odczuć przekazując całą wielkość i piękno świętych miejsc. Szczególna uwaga — kolorystyka. W każdym motywie — głębokie przeżywanie kolorystycznego odcienia miejsca, które maluje Hanna Krywołap. Za jasnym, śmiałym rozwiązaniem i widowiskowością kryje się filozoficzne uogólnienie. Nie na darmo Dmytro Korsuń zaznacza: „Twory Hanny Krywołap — irracjonalny uogólniony model świata, który znajduje się w stanie zmian, walki i dynamicznego niepokoju. To zawsze wyjście w duchową przestrzeń, gdzie istnieje pełna swoboda wyrazu”. Mykoła CYWIRKO Znany ukraiński malarz Anatolij Marczuk — gościnny gospodarz malowniczej posiadłości-galerii we wsi Kozyczanka w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie oraz inicjator przeprowadzania corocznych literacko-artystycznych „Letnich spotkań w posiadłości Anatolija Marczuka”. W zeszłym roku zaczął wznosić kapliczkę Świętego Mikołaja w rodzinnej wsi. Obecnie uczestnicy „Spotkań…” zobaczyli ją, zewnętrznie gotową, i od strony wiejskiej ulicy, i od rzeczki, która jest imienniczką wsi. Trochę wierzby przeszkadzają. Nieznaczne oczyszczenie koron — i wersy Federico Garcii Lorki wypłyną z pamięci u wielu: „… Dauro, Xenil… Kapliczki / martwe nad zatoką…”. Chociaż świątynia, którą buduje artysta, otrzymawszy błogosławieństwo dziekana rejonu makarowskiego ojca Pawła (Najdenowa), nie jest „martwa” i taką nie będzie… Pogoda tamtego wieczoru nie rozpieszczała uczestników literacko-artystycznego wydarzenia, które miało zaraz się rozpocząć. Trzeba było otwierać parasol lub chować się w szałasie przy samej wodzie. Właśnie z tego szałasu zobaczyliśmy samotnego malarza, który, mimo niepogody, postawił na rybackiej kładce sztalugę i natchnienie coś malował. „A deszcz nie przeszkadza?” — zainteresowaliśmy się, podchodząc do młodego kijowskiego artysty Andrija Kubaja. „Farby chwytają się nadzwyczaj szybko. Zatem wilgoć prawie nie wpływa na pracę. A jeśli i wpływa, to pozytywnie. Deszcz będzie i na obrazie… W odróżnieniu od swoich rodziców-artystów, na kozyczański plener trafiłem po raz pierwszy. Więc jak ja mogę nie skorzystać z takiej okazji?” — zaznaczył Andrij. Oto taki „ekstrem”… Tegoroczne „Spotkania…” ucieszyły różnorodnością przedstawionych gatunków. Jeszcze przed ich oficjalnym rozpoczęciem wszyscy mieli możliwość obejrzeć galerię obrazów i rzeźb uczestników plenerów, zorganizowanych przez Anatolija Marczuka, oraz utwory samego gospodarza. A na ulicy, przed wejściem do posiadłości, rozmieściły się starsze kobiety, które przygotowywały diduchy i inne słomiane cuda, czym zadziwiły obecnych. Koncert, poświęcony tym razem 80-leciu utworzenia obwodu kijowskiego, otworzyły twórcze zespoły Makarowszczyzny, a kontynuowali goście ze stażem — znany poeta Ołeksandr Kawunenko, który dylemat „Paryż—Kozyczanka” rozwiązuje na korzyść tej ostatniej, narodowa ulubienica piosenkarka Switłana Myrwoda, „Romans strzelecki” w wykonaniu której jeszcze raz dowiódł, że ukraińskiego ducha zniszczyć nie można… Zdążył na tradycyjny kozacki kulesz i uszkę i Mychajło Popławski, wykonawca piosenek, jak on sam zaznaczył, a nie profesjonalny śpiewak. Przyjechał on do Kozyczanki nie sam, a w towarzystwie muzyczno-wokalnego „desantu”. Dość efektownie, wybaczcie za tautologię, w wykonaniu „wykonawców” wybrzmiała „Czerwona ruta” Wołodymyra Iwasjuka oraz inne hity z repertuaru śpiewającego rektora. Mychajło Mychajłowycz nie pominął uwagą i gospodarza posiadłości, którego powitali, dziękując za gościnność, i inni uczestnicy wydarzenia. Ludmyła Kubaj, na przykład, podarowała mu autorską wyszywankę „białym na białym”, a jej mąż Wasyl — własnoręcznie wykonany srebrny medal. Swoją drogą, ich syn Andrij dokończył jednak swój pejzaż pod deszczem i też wręczył go Anatolijowi Marczukowi. Było wesoło i ciekawie. Zawitał na tegoroczne „Spotkania…” i artysta Mykoła Paszkiwski ze wsi Nowostaw na Rówieńszczyźnie. On po prostu nie mógł nie przeczytać ze sceny chrestomatycznego, ale tak aktualnego obecnie wiersza Szewczenki „Mnie wszystko jedno…”. Cóż, weselmy się, bawmy się, ale nie zapominajmy o stanie naszej kultury, duchowości, języka. Wszak właśnie takie akcje — gwarant niezniszczalności i dobrej perspektywy Ukrainy, jej obdarowanego przez Boga narodu. Żywa „kapliczka nad zatoką”. Żywa.

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

«Redaktor znad błękitnego Prutu»

Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce O Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Oddział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270"55"57 Oddział kultury Mykoła CYMBALUK 279"49"47 Oddział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278"63"69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278"63"69 Korespondent Uljana WOLYKOWŚKA Pomnik Osypa Makoweja w Czerniowcach Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w sierpniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 3 4 Osyp Makowej urodził się w Jaworowie, w pobliżu Lwowa. Ojciec Makoweja zajmował się rolnictwem i kuśnierstwem, ale widząc ciągoty syna do nauki i uświadamiając sobie wagę wykształcenia, oddał go po szkole początkowej do Lwowskiego Gimnazjum Ukraińskiego. Jesienią 1889 r. Osyp Makowej został zmobilizowany do armii cesarskiej, a następnie studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego i równolegle pracował jako tłumacz w Magistracie Lwowskim. Po ukończeniu uniwersytetu przez długi czas zajmował się pracą dziennikarską. Początkowo był współpracownikiem lwowskiego czasopisma „Zoria”, a potem jego redaktorem. Po raz pierwszy do Czerniowiec Osyp Makowej przyjechał w 1895 roku (był już wówczas znanym poetą, prozaikiem, publicystą), aby stanąć na czele ukraińskiej burżuazyjno-narodowej gazety „Bukowyna”, którą założył jeszcze Jurij Fedkowycz. Biorąc za wzór swojego nauczyciela I. Frankę, Makowej-redaktor troszczył się o młodych pisarzy. Jego pióru zawdzięczamy pierwsze recenzje utworów O. Kobylańskiej, jej pierwszy portret literacki. Dzięki jego wsparciu przez bukowińską prasę wszedł do literatury ukraińskiej wybitny mistrz Marko Czeremszyna. Właśnie w 1896 roku wydrukowano pierwsze opowiadanie Iwana Semaniuka „Kermanycz”, pod pseudonimem Marko Czeremszyna, który odtąd pozostał jego imieniem literackim. Właśnie „redaktor znad błękitnego Prutu” popchnął nauczyciela Iwana Bażanśkiego do pracy literackiej. Dzięki Makowejowi zadebiutował Iwan Syniuk, autor wspaniałych utworów lirycznych zbioru „Obrazki z życia i przyrody”, którymi zachwycał się czeski badacz F. Rzehorz. Z lekkiej ręki O. Makoweja rozpoczęła się publikacja utworów adwokata Andrija Czajkowśkiego. Utwory Tymofija Bordulaka również ujrzały światło dzienne dzięki Osypowi Makowejowi, który skłonił młodego księdza do pisania, nie zważając na jego nędzne życie, które zazwyczaj gubiło utalentowanych pisarzy. Właśnie gazeta „Bukowyna” stała się „orbitą literacką” dla Wasyla Stefanyka i dała podstawy Łesi Ukraince, by zaliczyć go do „bukowińskiego trójziela”. Osypa Makoweja nie bezpodstawnie nazywano „jubilerem” twórczości wielu postaci literackich, bez których dzisiaj trudno wyobrazić sobie literaturę ukraińską. „On nigdy nie odpychał od siebie tych, którzy dopiero zaczynali pisać, ale przeciwnie, starał się przyciągnąć ich do siebie i cieszył się, gdy mógł komuś z talentów podać swoją pomocną dłoń… Takim swoim kulturalnym i ludzkim postępowaniem zachęcał Ukraińców do myślenia i tworzenia”. Tak charakteryzował jego pracę na swoich łamach magazyn „Samostijna dumka”. Pod koniec 1897 r., z inicjatywy I. Franki i M. Pawłyka, O. Makoweja zaproszono na stanowisko redaktora nowo powstałego lwowskiego czasopisma „Literaturno-naukowyj wisnyk”, gdzie współpracował z I. Franką, M. Pawłykiem, W. Hnatiukiem, M. Hruszewśkim. Już w 1899 roku Osyp Makowej po raz drugi powrócił na Bukowinę, gdzie w latach 1899—1910 pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w Czerniowieckim Seminarium Nauczycielskim z niemieckim językiem nauczania. Równolegle wykładał na Uniwersytecie Czerniowieckim. Według danych archiwalnych, w latach 1907—1910 był lektorem języka ukraińskiego na wydziale filozoficznym, gdzie w 1901 roku obronił dysertację o twórczości P. Kulisza i uzyskał stopień naukowy doktora filozofii. Praca w seminarium zainspirowała Osypa Stepanowycza do napisania pracy „Trzy galicyjskie gramatyki” z historii filologii ukraińskiej pierwszej połowy XIX w. I już w lutym 1903 roku Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki wysoko oceniło działalność Makoweja, wybierając go swoim „rzeczywistym członkiem sekcji filologicznej”. Nie stał Osyp Makowej również z boku życia politycznego Bukowiny, a był jego aktywnym uczestnikiem. Tutaj warto wspomnieć o jego aktywności w pracy w ukraińskich towarzystwach pedagogicznych, w szczególności w Ukraińskim Towarzystwie Pedagogicznym oraz „Ruśkiej szkole” (od 1908 r. „Ukraińska szkoła”). Towarzystwa te zajmowały się kwestiami rozwoju szkolnictwa, reformowaniem placówek oświatowych, udzielały moralnego i materialnego wsparcia nauczycielom. 23 sierpnia mija 145 lat od dnia urodzin Osypa MAKOWEJA, ukraińskiego pisarza, krytyka, dziennikarza, pedagoga. Nauczyciele stanowili „prawie całą naszą inteligencję”, która „według swoich sił wspiera sprawę ukraińską tak, jak to przystoi”. Osyp Makowej jako redaktor, publicysta opublikował na łamach prasy galicyjskiej i bukowińskiej szereg artykułów i utworów artystycznych, poświęconych wychowaniu młodzieży uczniowskiej, rozwojowi szkół ludowych, zadaniom, jakie stawiano przed ówczesnym szkolnictwem. Działalność i twórczość O. Makoweja była przesiąknięta ideą zaszczepienia świadomości narodowej ukraińskiej inteligencji. Ukształtowany pod znakiem wartości humanistycznych, Osyp Makowej swoją twórczością bronił niezależności narodowej i tożsamości Ukraińców jako pełnowartościowego, samowystarczalnego narodu europejskiego. Za swoje narodowe poglądy pisarz przebywał pod stałym nadzorem policji austro-węgierskiej, a następnie polsko-szlacheckiej. Jeszcze w latach młodzieńczych zapisał w swoim dzienniku: „Pracować, żyć dla narodu trzeba, muszę!” Temu wysokiemu zadaniu Osyp Makowej był wierny przez całe swoje życie: i jako pisarz, i jako działacz kulturalno-społeczny, i jako pedagog. Pozostawił wyraźny ślad w ukraińskim procesie literackim, w życiu społeczno-kulturalnym Bukowiny końca XIX i pierwszej ćwierci XX wieku. Jego imię było znane także rosyjskim, austriackim i niemieckim literatom, a wszystko to, co najlepsze z jego spuścizny, weszło do złotego funduszu ukraińskiej literatury klasycznej. Osyp Makowej jako działacz społeczny swoją publicystyką, działalnością społeczną skłaniał nauczycieli do udziału w życiu politycznym Bukowiny, w szczególności do udziału w partii radykalnej na Bukowinie. Uważał, że „nauczyciele-radykałowie”, którzy wchodzili w skład partii, powinni „przede wszystkim przestudiować dokładnie całą historię polityki ukraińskiej w naszym kraju”, „rozdzielić, w czym leży wina naszego politycznego zastoju — czy w złej taktyce, czy w złej woli naszych politycznych przywódców”. 24 sierpnia z okazji 21. rocznicy Niepodległości przy pomniku Tarasa Szewczenki o godzinie 11. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadza uroczystą akcję: złożenie kwiatów pod pomnikiem oraz wiec, w którym wezmą udział lwowianie, przedstawiciele językowych majdanów Kijowa i Charkowa. Temat: „O nowych formach i metodach oporu wobec rusyfikacji Ukrainy”. O godzinie 12. członkowie Proświty dołączą do świątecznego pochodu — parady wyszywanek — na trasie od Placu Europejskiego do Pola Śpiewaczego, gdzie odbędzie się świąteczny koncert. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn