Fot. Ołeksandr Łytwynenko
Traducción automática
Drodzy Rodacy! Narodzie ukraiński!
8 sierpnia 2012 roku, kiedy Prezydent Ukrainy W. Janukowycz podpisał niesławnie znany, prawnie nieważny projekt ustawy językowej, obrona języka ukraińskiego stała się ostatnią linią obrony naszej historii, naszej tradycji, naszej państwowości, a w konsekwencji — naszej przyszłości. Ten antykonstytucyjny akt jest zamachem nie tylko na język ukraiński, ale także na języki mniejszości narodowych Ukrainy, zagraża jedności Państwa Ukraińskiego i jego samemu istnieniu. Dzisiejsi wrogowie Ukrainy w Radzie Najwyższej i na Bankowej, zamiast dbać o dobrobyt społeczeństwa, grabią Ukrainę i wykonują polityczne zamówienie reżimu Putina, który dominuje w Rosji.
Opracowana w Kremlu wieloetapowa operacja specjalna przewiduje wywoływanie w Ukrainie niezgody na tle językowym, organizację referendum konstytucyjnego w sprawie tzw. federalizacji, rozszarpanie kraju i przekształcenie go w zdenacjonalizowaną gubernię Rosji. Przez wszystkie lata niepodległości Ukraina jeszcze nigdy nie stała tak blisko utraty suwerenności i państwowości.
Ogólnoukraiński Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” — inicjatywa organizacji społecznych, związków twórczych i akademickich instytucji naukowych Ukrainy. Ta inicjatywa została wywołana antykonstytucyjnymi działaniami Prezydenta Ukrainy i większości parlamentarnej, skierowanymi na zmianę ładu konstytucyjnego, ograniczenie praw człowieka, podważenie demokracji i zniszczenie niezależnej państwowości Ukrainy. Z uwagi na permanentny charakter zagrożeń, tworzonych przez działania antyukraińskich sił, Forum konstytuuje się jako stale działająca płaszczyzna jednoczenia wysiłków wszystkich niepozostających obojętnymi wobec losu Ukrainy sił narodowo-demokratycznych. Dzisiejsze zebranie jest pierwszym etapem jego pracy.
Ogólnoukraińskie Forum:
1. Potępia Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza za podpisanie antykonstytucyjnego projektu ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki oraz za niedotrzymanie zobowiązania, które podjął 7.08.2012 r., by zapewnić uchwalenie przez Radę Najwyższą Ukrainy we wrześniu tego roku systemowych zmian do tego projektu, opracowanych i przyjętych 22 sierpnia tego roku przez grupę roboczą, utworzoną zgodnie z poleceniem Prezydenta Ukrainy z 8 sierpnia 2012 roku, nr 1-1/2109.
2. Zwraca się do Prokuratury Generalnej Ukrainy z żądaniem wszczęcia postępowania karnego przeciwko Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwynowi oraz jego pierwszemu zastępcy A. Martyniukowi na podstawie artykułów działu XVII Kodeksu karnego Ukrainy „Przestępstwa w sferze działalności służbowej”, ponieważ ich działania na wszystkich etapach przechodzenia projektu ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki przez Radę Najwyższą Ukrainy noszą znamiona przestępstw przewidzianych w art. 364–367 tego kodeksu.
3. Żąda od Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza natychmiastowego odwołania ministra edukacji i nauki D. Tabacznyka za jego antyukraińską działalność.
4. Zwraca się do organów ochrony porządku prawnego państwa z żądaniem zakazania działalności na terytorium Ukrainy antypaństwowych, antyukraińskich partii i organizacji, które swoimi działaniami naruszają Konstytucję i ustawy Ukrainy.
5. Żąda od kierownictwa Rady Najwyższej zapewnienia niezwłocznego rozpatrzenia i uchwalenia projektu ustawy narodowego posła Ukrainy Serhija Hołowatego „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego i trybie stosowania innych języków na Ukrainie”, zarejestrowanego 13 sierpnia 2012 roku pod nr 11075, w ciągu października tego roku, z jednoczesnym uchyleniem antykonstytucyjnej ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” Kiwałowa–Kolisniczenki.
6. Wzywa obywateli Ukrainy do głosowania wyłącznie na listy tych partii i te kandydatury w okręgach większościowych, które w swoich programach mają konkretne postanowienia o wspieraniu statusu języka ukraińskiego jako jedynego państwowego. Wyraża poparcie dla kandydatów na posłów w wyborach parlamentarnych, którzy występują przeciwko naporowi antyukraińskich sił i w obronie państwowego języka ukraińskiego.
7. Zwraca się do obywateli Ukrainy z apelem o niepoparcie tych kandydatów w okręgach większościowych, którzy 3 lipca w murach Rady Najwyższej zagłosowali za ustawą Kiwałowa–Kolesniczenki.
8. Zwraca się do liderów wszystkich partii opozycyjnych i organizacji społecznych z żądaniem zorganizowania 14 października br. masowych manifestacji w obronie praw konstytucyjnych obywateli i państwowości ukraińskiej pod hasłem: „Precz z mafią!”
9. Proponuje liderom partii opozycyjnych nawiązanie konstruktywnej współpracy ze strukturami społeczeństwa obywatelskiego oraz aktywne uczestnictwo w rozwijaniu szerokiej ogólnonarodowej akcji, skierowanej przeciwko antyukraińskiej polityce humanitarnej obecnych władz.
10. Zwraca się do organizacji społecznych i partii politycznych Ukrainy z propozycją wyznaczenia kandydatur do utworzenia stałego organu koordynacyjnego Forum w celu zatwierdzenia jego składu na kolejnym etapie pracy, składu tego organu oraz określenia sposobu i metod jego działania.
11. Wzywa wszystkie partie i organizacje polityczne do organizowania stale działających Forów w obronie języka i państwowości we wszystkich obwodach i rejonach Ukrainy.
12. Zwraca uwagę Rady Europy i OBWE, że polityka humanitarna obecnej władzy ignoruje europejskie wartości demokratyczne, lekceważy zalecenia Komisji Weneckiej i Biura Wysokiego Komisarza OBWE ds. Mniejszości Narodowych, narusza postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych i może doprowadzić do powstania niebezpiecznej strefy niestabilności w samym centrum kontynentu.
Bądźmy świadomi zagrożenia dla państwowości ukraińskiej! Nie dopuśćmy do realizacji tego szatańskiego zamysłu antyukraińskich sił! Nie cofajmy się! Nie korzmy się! Nie bójmy się! Ukraina — to nasz dom! Nie pozwolimy nikomu go podpalić!
Kijów, 25 września 2012 r.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
języka regionalnego wyniesie 100 000. A wyobrażasz sobie, o ile zwiększy się liczba naszych zwolenników w Ługańsku, Doniecku, Charkowie, Dniepropetrowsku, na Krymie, kiedy zrozumieją, jak silną mamy władzę”. Władza jest gotowa na wszelkie, rzekomo nielogiczne ruchy, aby zniszczyć naszą historię i naszą kulturę. Musimy być gotowi na poświęcenie: to nie oznacza dłużej mówić i więcej wymachiwać rękami. Czy siły polityczne, które według sondaży nie wchodzą do parlamentu, są gotowe wycofać się z wyścigu wyborczego, aby nie odbierać głosów partiom opozycyjnym, które mają wyższy ranking? Oto będzie postawa państwowa i poświęcenie. Ołeksij KLASZTORNY, zastępca przewodniczącego stowarzyszenia społecznego „Ukraińska sprawa”: — Zgadzam się z poprzednimi mówcami. Dodam jednak: trzeba dawać tej polityce, której się przeciwstawiamy, bezpośrednie i jasne oceny. Uważam, że jest to polityka apartheidu i ludobójstwa wobec narodu ukraińskiego. Podobnie jak kiedyś w Republice Południowej Afryki, zostaliśmy podzieleni na dwie nierówne kategorie. W państwie Ukraina obywatele rosyjskojęzyczni mają jeden zakres praw, utrwalony ustawą „O zasadach państwowej polityki językowej”, i obywatele drugiej kategorii — ukraińskojęzyczni, których prawa są w stosunku 1 do 10, czyli jeden rosyjskojęzyczny ma takie same prawa, jak dziesięciu ukraińskojęzycznych. W dzisiejszym numerze tygodnika zamieściliśmy tezy wystąpień niektórych uczestników Forum. Od teraz w każdym wydaniu „Słowa Proświty” czytajcie o działalności stale działającego Forum na rzecz obrony języka i państwowości Ukrainy. Jeśli zdecydowaliście się zostać aktywistami Forum, jeśli w Waszej wsi, centrum rejonowym, miasteczku, centrum obwodowym zorganizowano Forum, powiadamiajcie o tym redakcję. Włas. inf. Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Traducción automática
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zainicjowało i przeprowadziło 25 września w stolicy Ogólnoukraińskie forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”. Odbyło się ono w Domu Pisarzy NSPU. Udział wzięli znani działacze polityczni i społeczni, proświcianie ze stolicy i regionów. Otworzył i prowadził Forum przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN. Podkreślił on, że w warunkach totalnej ofensywy sił antyukraińskich, przejawem czego stało się w szczególności uchwalenie odrażającej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, wszystkie siły patriotyczne i państwowotwórcze muszą się zjednoczyć i odpowiedzieć na to potężnym ruchem oporu wobec antypaństwowców. Dlatego Ogólnoukraińskie forum w obronie języka i państwowości musi stać się stale działającym, z zaangażowaniem jak najszerszych sił państwowotwórczych. Forum pobłogosławił i wystąpił z przemówieniem Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy FILARET. Na Forum wystąpili znani działacze polityczni i społeczni: Bohaterowie Ukrainy Iwan DRACZ, Dmytro PAWŁYCZKO, Stepan CHMARA, akademik Mykoła ŻULYŃSKI, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador, doktor nauk prawnych Wołodymyr WASYŁENKO, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” akademik Ołeksandr PONOMARIW, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło RATUSZNYJ, deputowani ludowi Ukrainy Iwan ZAJEC, Jarosław KENDZOR, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław BIŁOUS, przewodniczący komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i turystyki Ołeksandr BRYHYNEC, przedstawiciele organizacji młodzieżowych, które występują w obronie państwowego języka ukraińskiego, Ołeksij KLASZTORNYJ, Oksana NEŻYWENKO. Uczestnicy zgromadzenia uchwalili, że kolejnymi etapami pracy stale działającego Ogólnoukraińskiego forum staną się udział w Kongresie działań w obronie języka ukraińskiego, który odbędzie się w stolicy 6 października, a także organizacja ogólnoukraińskiego marszu w obronie konstytucyjnych praw i wolności Ukraińców w stolicy w święto Pokrowy 14 października. Postanowiono zorganizować także stale działające Fora we wszystkich obwodach Ukrainy. Drukujemy główne fragmenty wystąpień na Forum. Mykoła ŻULYŃSKI, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury: — Członek Akademii Francuskiej Jean Couture po uchwaleniu przez Zgromadzenie Narodowe w 1994 r. ustawy o używaniu języka francuskiego powiedział: „Jeśli istnieje zagrożenie dla języka, oznacza to zagrożenie dla istnienia państwa”. Jesteśmy zmuszeni dziś uznać symptomy, które świadczą o realnym zagrożeniu utraty ukraińskiej państwowości — to zagrożenie dla języka ukraińskiego. Już nie jeden rok, a drugie dziesięciolecie w niepodległej Ukrainie wdrażana jest celowo dwujęzyczność rosyjsko-ukraińska. Nie będę analizował przeważającej większości komercyjnych kanałów telewizyjnych, nie ma co mówić o gazetach i czasopismach, które są drukowane i rozprowadzane na Ukrainie, sami to dobrze wiecie. W świadomości społecznej formuje się myśl, że dominującym w przestrzeni informacyjno-kulturowej jest i ma być nie język ukraiński, a rosyjski. To demonstracyjnie potwierdza obecna władza. Przypomnijcie sobie wyjazdy prezydenta w regiony. W jakim języku on tam występuje? Zrozumiałe — po rosyjsku. Dlatego że jego rodzima Partia Regionów zainicjowała i uchwaliła ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”. Jakie to zasady oni zalegalizowali, nie zważając na to, że zasady państwowej polityki językowej określone są w odpowiednich artykułach Konstytucji? To artykuły 1, 3, 8, 10, 11, 12, 21, 22, 53. Jedynym celem tej ustawy jest wprowadzenie w większości obwodów Ukrainy języka rosyjskiego jako regionalnego, a potem oświadczenie, że, rzekomo, większość popiera język rosyjski i należy go uznać za drugi państwowy. Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych: — Kilka słów o mitach, iluzjach i spekulacjach wokół kwestii językowej, które przeszkadzają w należyty sposób reagować na te niegodziwości, które tworzy obecna władza. Po pierwsze. Kwestia językowa rzekomo nie jest główną dla ukraińskich obywateli, gdzieś tam na 31 miejscu. O tym niby mówią badania socjologiczne… Kwestia językowa w warunkach Ukrainy — to kwestia nr 1 dla zachowania państwowości. Po drugie. Istnieje teza, że Ukraina i Ukraińcy są niezniszczalni. Ta teza jest bardzo popularna. Ale ona dezorganizuje, demoralizuje i nosi taki sobie uspokajający charakter, że, rzekomo, nic nie trzeba robić, wszystko jakoś będzie. Kwestia językowa, którą Partia Regionów rozwiązała po swojemu, to technologia przedwyborcza i, rzekomo, nic strasznego. Opozycja nasza sławna uważa tak samo i zapewnia, że ustawa, która została uchwalona (ponieważ jest niedoskonała), nie będzie wykonywana i wszystko zostanie tak, jak było. I to patrioci tak mówią! I wreszcie, są ludzie, którzy wzywają nas do podnoszenia swojej moralności i bycia bardziej tolerancyjnymi, a co za tym idzie, do nierobienia niczego. Te wszystkie tezy kultywują wśród społeczeństwa iluzje, które rozbrajają społeczeństwo, paraliżują jego wolę i torują drogę do katastrofy narodowej. Musimy przezwyciężyć istniejące stereotypy, a do tego potrzebna jest szeroka kampania wyjaśniająca wśród ludzi. Nie wszystko na ustawie językowej Kiwałowa-Kolesniczenki się zaczynało i na niej się nie skończy. Ich ustawa językowa — to tylko epizod w wojnie, którą Rosja prowadzi przeciwko językowi ukraińskiemu, kulturze, tożsamości i w ogóle ukraińskiej państwowości przez stulecia. Ta linia zaczęła się po 1654 roku i w różnych formach, z różną intensywnością, różnymi metodami trwa do dziś. FILARET, Patriarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego: — Dlaczego ja tu jestem? Chodzi nie tylko o politykę, chodzi o to, być czy nie być państwu ukraińskiemu. Być czy nie być językowi ukraińskiemu na Ukrainie… Dlatego Cerkiew, kiedy chodzi o sprawy żywotne narodu, państwa, nie może stać z boku. Przypomnę: rusyfikacja Ukrainy szła dwoma kierunkami — przez Cerkiew i przez edukację. Dlatego obecnie widzimy na Ukrainie głównych antyukraińskich działaczy: moskiewskiego patriarchę Cyryla, który propaguje tu „Ruski mir”; i widzimy drugiego działacza — ministra edukacji Tabacznyka. Niebezpieczeństwo dla narodu ukraińskiego, dla państwa ukraińskiego idzie przede wszystkim od Cerkwi i od edukacji, których zwierzchnikami oni są. Dlatego Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, który jest częścią ukraińskiego społeczeństwa i uświadamia sobie wiszące zagrożenie, nie może nie bronić języka ukraińskiego. Ukraińcy zaś, niestety, jeszcze do tej pory nie nadają tej kwestii wielkiego znaczenia.
Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy: — Od dzisiaj musimy działać jako organizacja rewolucyjna, która nie uznaje obecnej władzy. Ja tej władzy za ukraińską nie uznaję. I przede wszystkim nie uznaję prezydenta za ukraińskiego. Janukowycz, jadąc na spotkanie z Putinem, nie dojechawszy do Moskwy, powiedział: “Muszę oświadczyć, że naród ukraiński żąda drugiego języka państwowego — rosyjskiego”. Trzeba było rzucić mu dywanik pod nogi, żeby powiedzieć: “Jadę do ciebie i wiozę ci Ukrainę rosyjskojęzyczną, nie martw się”. Język rosyjski był okupacyjnym za czasów carów, za czasów władzy komunistycznej, a w niepodległej Ukrainie zaczął stopniowo przyzwyczajać się do tego, że pierwsze miejsce z powodów historycznych zajął ukraiński język państwowy. Przedwczoraj byłem w Ługańsku i rozmawiałem z Ukraińcami Ługańszczyzny. Wróciłem stamtąd uskrzydlony: cztery rejony w obwodzie ługańskim zrezygnowały z języka regionalnego! Tę ustawę trzeba po prostu spalić. Nami kieruje nie tylko Janukowycz, ale i przedstawiciel “ruskiego miru”, dawny agent KGB, oraz inni agenci KGB, którzy siedzą wokół naszego prezydenta. I my jako naród musimy powstać przeciwko tej władzy! Musimy w rezolucji do wszystkich partii opozycyjnych żądać, aby pierwszym punktem w ich programach wyborczych było zniszczenie ustawy o językach, obrona jedynego ukraińskiego języka państwowego. Trzeba tworzyć sztab przygotowania Majdanu. Nigdy nic nie będzie, jeśli nie wyjdziemy na Majdan i nie będziemy iść na bagnety. Majdan albo śmierć! Mychajło RATUSZNYJ, Przewodniczący UOKR: — Rozumiemy, że to wojna: w niej jest i obrona, i ataki. Tysiące ludzi solidaryzuje się z nami i ta tonacja, która została zadana, jest właściwa. Chcę odczytać odezwę do ludzi, którzy są z nami obecni moralnie. Jest to odezwa forum sił ukraińskich do Ukraińców zagranicznych. Przebywając poza granicami Ukrainy, Ukraińcy zagraniczni rozumieją, że wspieranie i pielęgnowanie języka ukraińskiego w rodzinach, wspólnotach, ukraińskim szkolnictwie stało się czynnikiem, który nie pozwolił dzisiaj ukraińskiej wspólnocie rozmyć się w obcym środowisku. Właśnie język ukraiński był i pozostaje duchową pępowiną, która łączy ukraińską diasporę z ojczyzną. Nigdy nie zgodzimy się z działaniami, które prowadzą do ograniczenia i dyskryminacji języka naszych rodaków. Przypominamy, że Europejska karta języków regionalnych, którą zasłaniają się autorzy ustawy, ma na celu ochronę języków ginących, do których w żadnym wypadku nie należy rosyjski, który i tak ma liczne przywileje. Stepan CHMARA, Bohater Ukrainy: — Na Ukrainie panuje kolonializm, który sprawuje mafijna władza na czele z ojcem chrzestnym mafii Wiktorem Janukowyczem, który nie ma legitymacji u narodu ukraińskiego, bo występuje przeciwko interesom narodowym Ukrainy, przeprowadza demontaż państwa ukraińskiego. Atak na prawa Ukraińców idzie pełnym frontem: na socjalne, polityczne, humanitarne, prawne. Mafia rozdeptała Ustawę Zasadniczą — Konstytucję. Musimy zająć stanowisko: “Ręce precz od Konstytucji”, która została nam dana wielką krwią, tak jak niepodległość. Mafię można pokonać tylko wolą narodu. Trzeba wszystkim razem zorganizować 14 października wielki marsz obrony praw i wolności narodu ukraińskiego. Ołeksandr BRYHYNEĆ, deputowany Rady Kijowskiej, przewodniczący stałej komisji ds. kultury i turystyki: — Zapytałem jednego znanego regionalistę: “Oto próbujecie w Kijowie wprowadzić język regionalny. Po co? To przecież obniży ranking Partii Regionów w Kijowie”. Odpowiedział: “Za Partią Regionów w Kijowie jest 200 000. Po wprowadzeniu
Traducción automática
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” przeprowadziło w stołecznej agencji „Ukrinform” okrągły stół, na którym mowa była o przyczynach, które skłoniły „Proświtę” do zainicjowania zwołania Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”.
Petro ANTONENKO
Otwierając wydarzenie, przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN podkreślił: — Mechanizm antyukraińskich działań został dziś uruchomiony w całym kraju. I jeśli my w rozproszeniu, małymi wojnami okopowymi myślimy wygrać wielką ogólnopaństwową bitwę, niczego nie zrobimy. Przegramy, jeśli nie przejdziemy do kontrofensywy. Za nami prawda, za nami Konstytucja, wszystkie dokumenty międzynarodowe. Głowa państwa dała słowo do 17 września wnieść do parlamentu radykalnie odnowiony projekt ustawy językowej. Jeśli władza twierdzi, że odnowiona ustawa jest już przygotowana, to dlaczego nie przedkłada jej parlamentowi? Dlatego opieram się tylko na jednym dokumencie: to projekt ustawy o polityce językowej państwa, który przygotował kilka dni po uchwaleniu przez parlament ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki deputowany ludowy, znany na świecie prawnik Serhij Hołowaty. Zacytuję ten projekt ustawy. W przepisach przejściowych powiedziano: „Uznać za tracącą moc ustawę Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Połowę projektu ustawy Serhija Hołowatego stanowią Standardy języka państwowego, czego dotąd nigdy nie było w naszym ustawodawstwie. Tutaj mowa o Narodowej komisji standardów języka państwowego, jej uprawnieniach, po raz pierwszy
Mykoła CYMBALUK
Na schodach, pod masztem flagowym, na którym 21 lat temu została podniesiona ukraińska flaga narodowa przez deputowanych Rady Miejskiej Kijowa pierwszej demokratycznej kadencji, powiewały flagi, plakaty, transparenty. Jeden z nich od razu rzucał się w oczy: na szerokim płótnie mapa niby prowadzenia działań wojennych na Ukrainie; wschodnia i południowa część (te obwody, dla których zatwierdzono rosyjski jako regionalny) zamalowana na ciemny kolor, na tym tle — strzałki uderzeń z Charkowa, Doniecka, Mikołajowa, których ostrza skierowane są w serce państwa — Kijów. A nad strzałkami flagi Partii Regionów i komunistów, jeśli się przyjrzeć — dokładnie rosyjski trójkolor. Kto nie zapomniał historii, ten zgodzi się, że do bólu znajoma jest taktyczna mapa złej pamięci 1918 roku. Czym wszystko to zakończyło się dla Ukraińców, można przypomnieć. I dziś powtarza się przeszłość. Ale obecnie, jeśli nawet odrzucić otwarcie antykonstytucyjne uchwalenie ustawy językowej, sytuacja staje się podobna do farsy. Jako potwierdzenie — pośpiech, z jakim władza przedstawicielska niektórych obwodów, rejonów i miast raportuje o wprowadzeniu na swoim terytorium języka rosyjskiego jako regionalnego. Tym samym cynicznie lekceważąc odpowiedni artykuł Konstytucji (Ustawy Zasadniczej) Ukrainy dotyczący jedynego państwowego — ukraińskiego. Milczy gwarant, milczy Prokuratura Generalna. Już zbyt śmieszna, gorliwa pośpieszność rad regionalnych zmusiła nawet Wadyma Kolesniczenkę do przyznania, że ustawa nie wymaga podobnego potwierdzenia w terenie. Jednak koło zamachowe zostało już rozkręcone, a i marionetkarzom potrzebny jest efekt pełnego zwycięstwa. W tym celu muszą „wziąć” stolicę Ukrainy, bo inaczej wszystkie ich działania pozostają marginalne. Więc kwestia języka rosyjskiego w Kijowie nabrała dla
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki opracowane mechanizmy, jak uczynić język ukraiński państwowym, bo dotąd po prostu stwierdzano, że ten język jest państwowym. Także projekt ustawy S. Hołowatego przewiduje Pełnomocników ds. ochrony języka państwowego, języków mniejszości narodowych. Czyli jest wszystko, aby uruchomić mechanizm ochrony języka. Jeśli Rada Najwyższa i Prezydent zgadzają się, że ta ustawa, o której mówiliśmy na spotkaniu z głową państwa w Forosie, jest antykonstytucyjna i niszczy państwo, to bezsprzecznie trzeba, aby projekt ustawy, przygotowany przez grupę roboczą, był rozpatrywany w Radzie Najwyższej. Ale póki co tego nie ma. Dlatego ważne jest, że te dwa konceptualne projekty ustaw — grupy roboczej i S. Hołowatego — są omawiane przez społeczeństwo na Forum. Abyśmy powiedzieli: „Mamy podstawy prawne, by domagać się rozpatrzenia tych dokumentów”. Słowo należy do władzy. Właśnie dlatego inicjatywa stale działającego Forum jest tak ważna. Akademik Mykoła ŻULYNSKYJ zaznaczył: — Chcę rozpocząć od zacytowania jednego oświadczenia: „Proszę przyjąć mojego dzieciaka do pierwszej klasy z rosyjskim językiem nauczania”. To już nasz brat-oportunista próbuje działać w nurcie polityki władzy. I bądźmy szczerzy: jeśli ta ustawa językowa będzie działać, czekają nas straszne czasy, dlatego trzeba walczyć o jej uchylenie. Prezydent Ukrainy w Forosie obiecał nam we wrześniu przekazać do parlamentu zmienioną ustawę językową i zapewnił: i Partia Regionów, i opozycja zagłosują za zmianami. Dlatego wziąłem udział w działalności grupy roboczej przy głowie państwa. Tę ustawę Rada Najwyższa powinna pilnie uchylić lub wnieść radykalne zmiany do większości jej artykułów. Przede wszystkim dlatego, że narusza ona szereg artykułów Konstytucji Ukrainy, postanowienia Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych oraz ramowej Europejskiej konwencji o językach mniejszości narodowych. Dlatego, zgodnie z artykułem 10 Konstytucji, należy przede wszystkim uchwalić Ustawę o języku ukraińskim. Taki projekt ustawy swego czasu przygotował Pawło Mowczan, teraz przygotował Serhij Hołowaty. Jeśli z jakichś powodów ta Rada Najwyższa, gdzie pro-rządowa większość, oczywiście, będzie bronić uchwalonej przez siebie ustawy, nie uchwali nowej ustawy i nawet nie dopuści jej rozpatrzenia, należy uchwalić ustawę o języku państwowym, językach mniejszości narodowych i językach regionalnych. Za przykładem Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie w 1999 roku uchwalono ustawę o języku polskim, a w 2005 roku ustawę o języku państwowym, językach mniejszości etnicznych i językach regionalnych. Jeśli na wyborach Partia Regionów razem z komunistami zdobywa większość, to trudno o czymś mówić w kwestii ochrony naszego języka. Dlatego musimy wykorzystać wszystko. Mamy jeszcze miesiąc, aby zobaczyć, czy rozpatrzy te kwestie obecna Rada Najwyższa. Doktor nauk prawnych, profesor Wołodymyr WASYŁENKO zaznaczył:
ukazał władzę miasta w obłudzie dotyczącej troski o potrzeby kijowian. Bo ani problemy ze stacją napowietrzania w Bortnyczach, ani spalarnia śmieci, która zatruwa powietrze niemal całego południowego Lewobrzeża stolicy, ani korupcja wśród urzędników, ani rozkradanie środków budżetowych, ani wzrost przestępczości jej nie interesuje. Na pierwszym planie u niej, patrzcie, wprowadzenie rosyjskiego… O wrogim stosunku do kijowian obecnej władzy jako do ostatecznie podbitej ludności mówił deputowany ludowy Ołeksandr Czornowołenko. I podał przykład: Rada Najwyższa uchwaliła taką ustawę, zgodnie z którą kijowianom odbiera się do budżetu państwa 50% podatku od dochodów osób fizycznych, który jest zbierany w stolicy. W Doniecku zaś zostaje całe 100%, to samo w Odessie, Sewastopolu, niektórych innych miastach, których rady kierowane są przez szeregi sił, które narzucają rosyjski jako regionalny. Co się nazywa, za nasze żyto nas biją.
— Niestety, w tej sytuacji działa nie prawo, a brudna polityka. Dlatego zwołanie Wszechukraińskiego forum powinno być stałą akcją, do której należy zaangażować ludzi z całej Ukrainy. Bo obecna polityka językowa to nie przedwyborczy ruch, to celowa, dalekosiężna linia na zniszczenie ukraińskiej Ukrainy i państwa ukraińskiego. Proszę spojrzeć, co się dzieje — ta ustawa jest już wdrażana. Gdyby Prezydent był uczciwy, dając obietnicę radykalnej zmiany, poprawy ustawy, zrobiłby tak, aby jej stosowanie zostało zamrożone. Ale ustawa jest wprowadzana i to w takim tempie, że zagraża samemu istnieniu narodu i państwa. A główny kierunek uderzenia to ukraińska edukacja, jej zniszczenie. Wprowadzane są programy, mające na celu zaszczepienie w świadomości ukraińskiego ucznia i studenta idei nieprzystających Ukraińcom. To idee i mity epoki komunistycznej oraz sąsiedniego państwa. Cel: wychować nie przedstawicieli ukraińskiej elity, a elitę sąsiedniego państwa. Brałem udział we wszystkich posiedzeniach grupy roboczej. Gdyby Janukowycz dotrzymał słowa i przygotowana przez grupę zaktualizowana ustawa została przyjęta przez parlament, wszystko byłoby w porządku. Jest tam normalny akt prawny z punktu widzenia Konstytucji, nie ma już zapisów, które dawałyby możliwość wykorzeniania języka ukraińskiego. Znam również projekt ustawy, który zarejestrował w parlamencie S. Hołowatyj. Musimy żądać przyjęcia przez parlament którejś z tych ustaw i żądać od prezydenta spełnienia jego obietnicy. Ale, niestety, trwa gra nie o przyjęcie ustawy potrzebnej narodowi, Ukrainie, lecz o to, by po cichu realizować akcje skierowane przeciwko społeczeństwu. Przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło SYDORŻEWSKYJ podkreślił: — Ukraińscy pisarze popierają ideę stale działającego Forum. Sytuacja nie poprawia się, a pogarsza, dlatego potrzebny jest jasny program działań w obronie języka ukraińskiego. Tego na razie nie ma. Obecna władza już zaczyna tracić kontrolę nad sytuacją, porusza się sporadycznie i robi rzeczy przeciwko samej sobie. Najwyraźniej ta ustawa językowa prędzej czy później zostanie uchylona, bo na wahanalia językowego separatyzmu, które rozwijają się obecnie na Ukrainie, nie są gotowi nawet sami inicjatorzy tej ustawy. W naszym ruchu mogą i powinny brać udział partie polityczne, ale istnieje niebezpieczeństwo, że na fali kampanii wyborczej niektóre siły polityczne spróbują osiodłać ten językowy protest społeczeństwa. Akademik Lubomyr PYRIH zaproponował angażowanie do walki o język ukraiński nie tylko humanistów, ale i środowiska naukowe. Zilustrował to na przykładzie Wszechukraińskiego towarzystwa lekarskiego, a także Światowej federacji ukraińskich towarzystw lekarskich, które swoje zjazdy i swoją pracę prowadzą wyłącznie w języku ukraińskim. A ogólnie sfera medyczna, obok edukacji, może zrobić bodaj najwięcej dla wprowadzenia i utrwalenia języka ukraińskiego w codziennym życiu, w szczególności w zrusyfikowanych miejscowościach. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Prowładni landsknechci, dopóki ostatecznie nie wzięli pod swoją kontrolę sytuacji zarówno w stolicy, jak i na Ukrainie w ogóle, na razie optują za jednym jedynym (potężny język!) regionalnym. Teraz rwą się do władzy — wkrótce wybory do Rady Najwyższej. Dla nas, tak jak i dla nich, mogą one stać się decydujące. Prowładni mają co tracić, więc nie gardzą żadnymi środkami. Drapieżny wyszczerz nie wróży niczego dobrego. Na przykład, dzień wcześniej w Kijowie(!) ich młodzicy rozbili namioty agitacyjne, brutalnie pobili, zadając kilka ran kłutych, jednego z asystentów Dmytra Andriewskiego, kandydata na deputowanego ludowego z ramienia opozycji. „Oni myślą — mówił inny uczestnik wiecu — że cofnęli Kijów i całą Ukrainę do Donbasu początku lat 90. Nic z tego nie wyjdzie! Staniemy w obronie narodu i demokratycznych zasad naszego państwa. Powiemy „nie” tej kryminalnej władzy, temu mafijno-kryminalnemu buldożerowi!”. Serhij Teriochin był małomówny. „Oni wczoraj — powiedział — okradli naród ukraiński, odbierając mu zakłady i fabryki, dziś rozkradają bogactwo narodowe — ziemię”. Teraz zamachnęli się jeszcze na język. Teriochin ma dwoje dzieci: syna — 24 lata, córkę — 8 lat. Starszy zna pięć języków, młodsza — trzy. Ale znają, kochają i szczycą się jednym — ukraińskim. Obecnie zdecydowana większość świadomego ukraińskiego obywatelstwa (nie tylko ukraińskojęzycznego) nie ma złudzeń co do celu przyjęcia przez obecną partię władzy Ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. To utrwalenie „Ruskiego miru” jako kolejnego kroku do likwidacji ukraińskiej państwowości. Zresztą, przewodniczący frakcji regionalnych w Radzie Najwyższej Ukrainy Ołeksandr Jefremow, a także inni przedstawiciele prorosyjskich sił nie ukrywają swoich zamiarów dotyczących wprowadzenia języka rosyjskiego jako drugiego państwowego. 21 września jeden z deputowanych z Partii Regionów Ołeksandr Czornomorski zarejestrował projekt ustawy nr 11243, którym, wprowadzając kilka poprawek do niedawno przyjętej Ustawy, przewiduje się wprowadzenie na Ukrainie drugiego języka państwowego — rosyjskiego. Jak widzimy, u „nich” słowa nie rozmijają się z czynem. Ich „czynem”. I wszystko to pod obłudne, rzekomo rozsądne zapewnienia regionalnego gwaranta o trosce o status państwowy języka narodu tytularnego. Czy pogodzą się z tym kijowianie, cała świadoma ukraińska wspólnota? Przynajmniej jej pierwsza reakcja w stolicy na zamysł prowładniowej większości zmusiła Radę Kijowską do odłożenia tej kwestii. Propozycja opozycji, by przyjąć decyzję o moratorium na jej rozpatrywanie, również nie przeszła. Zatem wszystkim wiadomo, że przeciwnik nie zamierza ustępować. Nie po to podpalił pół Ukrainy, siejąc zęby smoka wśród Ukraińców. Jego plany na tym się nie kończą… Wieść o posiedzeniu plenarnym Rady Kijowskiej, do porządku obrad którego przedstawiciele partii władzy mieli zamiar wnieść kwestię wprowadzenia w stolicy języka rosyjskiego jako regionalnego (faktycznie — drugiego państwowego), w mig obiegła miasto. Na kilka godzin przed rozpoczęciem jej pracy liczni przedstawiciele partii politycznych, proświcianie, deputaci zebrali się na Chreszczatyku. Wydaje się, że władza, przewidując reakcję kijowian, też nie próżnowała: niemal jednocześnie przed Radą Kijowską rozpoczął się wiec rzekomych weteranów i deweloperów. Rozlokowawszy się obok, na pełną moc aparatury nagłaśniającej próbowali zagłuszyć tych, którzy występowali przeciwko kolejnej antyukraińskiej zbrodni. Jednak ci, którzy protestowali przeciwko drwinom marionetkowej władzy z ukraińskości i państwowości, przeważali.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
nich nie tyle taktyczne, co strategiczne znaczenie. „Weźmiemy Kijów, skapituluje cała Ukraina” — pewnie tak właśnie uważają. Zewnętrznemu natarciu aktywnie sprzyjają działania piątej kolumny. Tak oto jeden z mówców na wiecu pod Radą Miejską Kijowa, generał milicji, a obecnie kandydat na posła Witalij Jarema przytoczył następujący fakt. Znany ukrainonienawidzący, ukrainofob, minister edukacji Tabacznyk, który obecnie wchodzi do pierwszej dziesiątki listy partyjnej regionałów, zwrócił się do szefa Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMDA) z propozycją, by jeszcze nieukończone gimnazjum w dzielnicy Darnycja uczynić rosyjskojęzycznym. Kijowianie z Darnicy natychmiast zareagowali na tę sytuację. W ciągu kilku dni zebrali około 3 tysięcy podpisów pod żądaniem, by władze szanowały ich prawa i nie podejmowały podobnej decyzji. Stanowczość społeczności przyniosła rezultat: zamieszanie wokół gimnazjum ze strony zwolenników „russkiego miru” na razie ustało. I Jarema miał rację, kiedy zarzu-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
drobnostek, obojętności wobec warunków rozwoju własnego języka. W badaniu „Nauka o obowiązkach wobec języka ojczystego. Katechizm języka ojczystego” (1936) podkreślał on, zgodnie z poglądami cytowanego wyżej Potebni: „U narodu, który nie zna sobornego języka literackiego, a tym samym nie zna też poczucia ogólnonarodowej jedności i karności, panuje polityczna i kulturowa anarchia, która przynosi mu bezsilność, lepiej – zdradę, sprzedajność, chruńtwo, wynarodowienie, zdradę”. Czyż te bolesne słowa wybitnego syna narodu ukraińskiego nie charakteryzują teraźniejszości Ukrainy – nie tylko z przestępczą obojętnością władzy wobec problemów funkcjonowania określonego w Konstytucji języka państwowego, ale i z otwarcie antyukraińskimi projektami w rodzaju wirusowej inicjatywy ustawodawczej ukrainofobicznych regionalistów, która zawiera wyraźny podtekst wprowadzenia do użytku państwowego języka rosyjskiego, którego asymilacyjny wpływ do dziś daje się we znaki. Obok palindromu szansa – nasza stawiam także jeden z poprzednich, który ze szpalt „Literackiej Ukrainy” adresowałem uczciwej części elektoratu wcześniej, podczas minionych wyborów prezydenckich: wybory ty robiłeś. Mam nadzieję, że tym razem wyniki społecznego zaufania wobec wybranych będą bardziej optymistyczne i, co najważniejsze, niezbyt dalekie od prawdziwego wyrażenia woli narodu, nie sfałszowane. Język ukraiński, drodzy współobywatele, musimy chronić jak najdroższy skarb, jak środek pełnowartościowej komunikacji i gromadzenia wiedzy, jak niezawodną podstawę ustanowienia państwa Ukraina, możliwość zaistnienia w świecie i dołączenia do dorobku cywilizacji ziemskiej, ogólnoludzkich wartości duchowych. Jeśli władza tego nie rozumie i nie chce przyjąć, to musimy ją gruntownie zmienić jak najszybciej.
Traducción automática
WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI
Wołodymyr KAŁASZNYK, profesor Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia W. N. Karazina
Właśnie tym palindromem zwracam się do wszystkich ukraińskich obywateli, którym nie jest obojętny los ich państwa i którzy są zainteresowani jego przyszłością jako demokratycznego europejskiego społeczeństwa (zarówno do lewicowców, jak i centrystów, i prawicowców, wszak wyrażenia palindromiczne czyta się jednakowo zarówno z lewej, jak i z prawej strony): zjednoczmy swoje głosy w ten gromki, którym „ryczy ryczący”, zlejmy się swoją wolą z porohami Dniepru i karpackimi beskidami, stańmy wszyscy jak jeden murem na drodze lawinowego, regionalnego wprowadzania po szulersku uchwalonej przez parlamentarną większość ustawy językowej według projektu Kiwałowa-Kolesniczenki, skorzystajmy z być może ostatniej, ale opatrznościowo naszej, ratunkowej szansy. Nie wierzmy słodkim zapewnieniom „regionalów” i ich satelitów o swobodnym rozwoju języków mniejszości przy obowiązywaniu prowokacyjnej ustawy oraz w to, że jedynym językiem państwowym pozostanie wtedy ukraiński. Jeśli dzisiaj, kiedy nawet posłuszny władzy Sąd Konstytucyjny uznaje jedynie język ukraiński za państwowy, a kierownik frakcji partii władzy i wielu innych deputowanych najwyższego organu ustawodawczego Ukrainy nie posługuje się nim w działalności parlamentarnej, kiedy na najwyższym stanowisku władzy wykonawczej znajduje się człowiek, który (wbrew wymaganiom stawianym urzędnikowi państwowemu) w ogóle nie włada językiem państwa i kaleczy go swoimi eksperymentami językowymi, kiedy nawet gwarant Konstytucji o sprawach państwowych coraz częściej opowiada w regionalnym języku rosyjskim, to nietrudno przewidzieć, czego należy oczekiwać dalej — bez wątpienia kolejnego kroku, czyli ogłoszenia języka jednej z mniejszości, choćby największej, drugim językiem państwowym lub przynajmniej, z terminologiczną zasłoną, oficjalnym. Jeśli chodzi o ukraińsko-rosyjską dwujęzyczność, to przechodziliśmy już ten etap w czasach radzieckich, które pozostawiły Ukrainie w spadku złowrogie cienie rusyfikacji i narodowego odstępstwa. W monografii „Język ukraiński w pierwszej połowie XX wieku (1900—1941): Stan i status” najwybitniejszy filolog ubiegłego stulecia Jurij Szewelow pisał: „Dobrze wiadomo, że dwujęzyczność zawsze dąży do przejścia w jednojęzyczność i, teoretycznie, w każdym indywidualnym przypadku może skłonić się ku któremukolwiek z języków. Na Ukrainie istniało niebezpieczeństwo, że dwujęzyczność przerośnie w nieukraińską jednojęzyczność…”. Czyż nie na taki końcowy rezultat liczą powierzchowni czytelnicy Europejskiej karty języków mniejszości, pseudoobrońcy tych języków? Nie ma wątpliwości co do takiego właśnie wyrachowania dalekich i bliskich wrogów ukraińskiej niepodległości, widzialnych i niewidzialnych antypaństwowych dyrygentów obecnego parlamentarnego zamętu. W każdym razie zarówno wasale różnego kalibru, jak i krymski kum niedawnego wysokiego rangą gościa z pożądanej przez nich metropolii mieli czym pocieszyć tego ostatniego i choćby w jakikolwiek sposób podegrać jego imperialnym ambicjom. Te skutki denacjonalizacji i spowodowanego przez nią odstępstwa, które zaczęła przezwyciężać niepodległa Ukraina, obecna władza stara się nie tylko zachować, ale i uzupełnić, uczynić normą. Ci nieszczęśni sternicy nie zastanawiają się nad prawdziwymi przyczynami dzisiejszych problemów zarówno w gospodarce, jak i w sferze duchowej oraz w moralności społeczeństwa. A jeszcze pod koniec XIX w. wychowanek Uniwersytetu Charkowskiego, sławny językoznawca Ołeksandr Potebnia, dał wyczerpującą charakterystykę tego, co pociąga za sobą asymilacja jednego narodu przez drugi, w tym także poprzez zależność językową. Przytoczę w języku oryginału, bardziej akceptowalnym dla dzisiejszych przywódców, cytat z jego pracy, wyróżnionej wysoką nagrodą akademicką: „W ogóle denacjonalizacja sprowadza się do złego wychowania (wyróżnienie autora. — W. K.), do choroby moralnej: do niepełnego korzystania z dostępnych środków percepcji, przyswajania, oddziaływania, do osłabienia energii myśli; do obrzydliwości spustoszenia na miejscu wypartych, ale niczym nie zastąpionych form świadomości; do osłabienia więzi dorastających pokoleń z dorosłymi, zastępowanej jedynie słabą więzią z obcymi; do dezorganizacji społeczeństwa, niemoralności, zdziczenia”. W ocenie uczonego-myśliciela denacjonalizowanego społeczeństwa zbyt przejrzyście przegląda się obecna sytuacja na Ukrainie i bez stopniowego jej naprawienia państwo Ukraina może nie przetrwać. Pochopna, prawnie niezbilansowana ustawa o zasadach państwowej polityki językowej, fałszywie deklarując państwowość języka ukraińskiego i swobodny rozwój języków mniejszości narodowych, w rzeczywistości jest zdolna doprowadzić do babilońskiego pomieszania języków na Ukrainie i utraty naszej państwowości. Bez języka nie bywa ani narodów, ani ich państw — to aksjomat historycznego rozwoju ziemskiej cywilizacji. Na jeden z głównych problemów ukraińskiego społeczeństwa prawie 80 lat temu wskazał Iwan Ohijenko, ostrzegając przed rozproszeniem, roz-
Traducción automática
Senat USA przyjął rezolucję w sprawie uwolnienia Julii Tymoszenko oraz sankcji wobec osób zaangażowanych w jej uwięzienie. Poinformowano o tym na oficjalnej stronie internetowej Senatu. Tekst rezolucji opublikowano wcześniej na oficjalnej stronie internetowej jednego z autorów rezolucji, senatora Jamesa Inhofe'a. „Senat USA potępia działania administracji prezydenta Wiktora Janukowycza, skierowane na politycznie motywowane uwięzienie byłej premier Julii Tymoszenko” — zaznaczono w rezolucji. Zgodnie z rezolucją, Senat USA wzywa administrację Janukowycza do natychmiastowego uwolnienia Tymoszenko oraz innych więźniów politycznych. Senat prosi również Departament Stanu oraz Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) o „wywieranie wspólnej wielostronnej presji dyplomatycznej na prezydenta Janukowycza, aby uwolnić Tymoszenko”. Senat wzywa Departament Stanu USA do wydania zakazu wydawania wiz tym, „którzy są odpowiedzialni za uwięzienie Tymoszenko i złe traktowanie jej”. „Ta rezolucja została wysłana do rządu Ukrainy: wybiórcze ściganie sądowe przeciwników politycznych nie ma miejsca w demokratycznym społeczeństwie. Eks-premier Tymoszenko musi zostać natychmiast uwolniona” — powiedział Durbin. „Rezolucja jest uzupełnieniem międzynarodowej analizy i protestów w związku z naruszeniami, które obecnie mają miejsce na Ukrainie, potwierdzając przy tym silne poparcie Senatu dla Tymoszenko i więźniów politycznych na całym świecie” — zaznaczono w dokumencie. W Kongresie USA zarejestrowano również rezolucję autorstwa kongresmena-republikanina Christophera Smitha, który proponuje wprowadzenie sankcji przeciwko ukraińskim urzędnikom zaangażowanym w łamanie praw człowieka. „Ukraińska prawda”, 22 września 2012 r.
Traducción automática
Serhij HORYCWIT
Regionałowie w przedwyborczej gorączce często znajdują się w roli tej wdowy po podoficerze, która sama siebie wychłostała. Oto na Tarnopolszczyźnie oburzył ich napis na billboardzie kandydata z partii „Uderzenie” Wołodymyra Pietrowskiego „Dość znosić władzę bandytów!” i poskarżyli się organom ścigania, uznając to za zniewagę. Jak potem zauważyli przedstawiciele partii „Uderzenie”, tym samym miejscowi regionałowie oficjalnie przyznali, że rzeczywiście są bandytami. Cały kraj zalały olbrzymie billboardy Partii Regionów „Od stabilności do dobrobytu!”. Ale i tu PR wpadła w tarapaty, bo zdjęcie na tej politycznej reklamie szczęśliwej rodziny trzypokoleniowej zakupiono za sto dolarów w amerykańskiej firmie Shutterstock. Zatem ci ludzie nie mają nic wspólnego z Ukrainą. Zdaniem Mykoły Tomenki, być może tylko cudzoziemcy odczuli realną „poprawę życia” dzięki działalności Partii Regionów, „bo poziom cieniowych interesów władzy, a co za tym idzie wywożenia kapitałów do innych państw, w ostatnich latach osiągnął fantastyczne rozmiary. Dlatego nie dziwi, że ich obywatele mieli z tego zysk”. Politechnologom PR (nazywa się ich także sprzedawcami marzeń), wśród których widzimy stałych, dobrze opłacanych rosyjskich i amerykańskich specjalistów od technologii PR, można jedynie współczuć. No, bo przecież nie będą przedstawiać na przedwyborczych billboardach naszych głodnych górników, nędznych emerytów czy okradzionych przez władzę czarnobylczyków. Tak to się udoskonalili! Owszem, na Ukrainie jest jedna szczęśliwa rodzina o nazwisku Janukowyczowie, ale do niej nie sposób się dostać. Dlatego regionałom pozostaje „pożyczać” za granicą zdjęcia szczęśliwej rodziny. Reklamując siebie, Partia Regionów dąży do narzucenia wyborcom zupełnie niepotrzebnego im towaru. A kiedy oni, uwierzywszy złudnym słowom zatwardziałych bandytów i szulerów, zagłosują na nich, będą potem musieli drapać się po głowie. Dobrobyt, podobnie jak synonimy tego słowa — szczęście, dobra dola — po wyborach do parlamentu znów minie Ukraińców.
Traducción automática
Serhij HORYCWIT. Kto to jest Serhij Kiwałow, Ukraińcom tłumaczyć nie trzeba. Szczególnie „zasłynął” on, kierując Centralną Komisją Wyborczą, która brutalnie sfałszowała wybory prezydenckie w 2004 roku, co dało początek pomarańczowej rewolucji. Obecnie cały kraj wzburzył przyjęty przez Radę Najwyższą i podpisany przez W. Janukowycza skandaliczny projekt ustawy o podstawach państwowej polityki językowej, zainicjowany przez regionalów Wadyma Kołesniczenkę i Serhija Kiwałowa. Jakże więc nie dziękować za ten ukrainofobiczny atak współautorowi takiego dokumentu, Serhijowi Kiwałowowi? Odesici jako pierwsi odczuli na sobie wzmożenie ataku tak zwanego „ruskiego miru”. Merostwo, kierowane przez ukrainożercę Ołeksija Kostusiewa, jako pierwsze w kraju wprowadziło język rosyjski jako regionalny. To samo zrobiła rada obwodowa. Obecnie w Odessie, gdziekolwiek spojrzysz, zobaczysz wszelkiego rodzaju przypomnienia o aktywnym regionalu S. Kiwałowie, który pragnie ponownie otrzymać mandat deputowanego ludowego w 135. okręgu wyborczym w rejonie primorskim miasta. Zdołał on nawet biuro okręgowej komisji wyborczej umieścić pod dachem podległej mu Akademii Prawa, a w jej skład wprowadził aż sześciu wykładowców tej placówki edukacyjnej. A sam on nie szczędzi ani sił, ani środków na przekupstwo wyborców, na ogłupianie ich swoimi agitkami. Obecnie cały rejon primorski obfituje w banery z napisami, jak bezinteresownie Kiwałow kocha Odessę i z jaką żarliwą wzajemnością odpowiadają mu mieszkańcy niemal każdego domu i klatki schodowej. Zdziwienie i śmiech wywołują takie napisy na budynkach-ruinach przy ulicy Pantelejmonowskiej. Nawet na ścianie budynku grożącego zawaleniem, z którego pięć lat temu wysiedlono wszystkich mieszkańców, widnieje baner z napisem „Nasz dom za Kiwałowem!”. Udekorowane banerami stare budowle jak najlepiej demonstrują „poprawę” i „stabilność”, które osiągnęła Ukraina za rządów Partii Regionów. Odesici nie byliby odesitami, gdyby dali się zrobić w konia i nie znaleźli adekwatnej odpowiedzi. Na jednym z balkonów można zobaczyć spory plakat z napisem „Baba Jaga przeciwko Kiwa-lovowi!”. To swoista parodia kiwałowskich banerów „My kochamy KiwaLOVa”. A kiedy pracownicy administracji mieszkaniowej zwrócili się do gospodyni dobrze znanego w Odessie patriotycznego balkonu przy Dieribasowskiej, Wiktorii Sybir, z prośbą o umieszczenie na nim przedwyborczego baneru Kiwałowa, ta przygotowała własny baner. Dostosowała go do stylu kiwałowskich „Odessa wie: Kiwałow za Odessą”. „Odessa wie: wszystkich nie policzysz” — napisała dziewczyna, ogrywając wszystkim znane przezwisko Kiwałowa z czasów przedostatnich wyborów prezydenckich. Odesici i wcześniej dość krytycznie odnosili się do Kiwałowa, jadowicie wyśmiewali jego brak skromności. Szczególnie drażni ich jego szykowna posiadłość na skradzionej mieszkańcom miasta plaży na 8. stacji Wielkiego Fontanu. Sam zaś uważa się za wybitną osobistość, już uwiecznił się w brązowym monumencie, ustawionym na terenie akademii. Zdaniem odeskich dowcipnisiów, Kiwałow ma pełne prawo twierdzić, że sumienie ma czyste, bo z niego nie korzysta. I jeszcze jeden fakt. W połowie września w ramach kampanii „Zemsta za rozłam kraju” uczestnicy ruchu „Widsicz” odwiedzili Odessę i wraz z lokalnymi aktywistami obkleili ulotkami cały rejon primorski, w których wyjaśnili wyborcom, dlaczego nie można głosować na współautora rozłamowej ustawy językowej Serhija Kiwałowa. Podczas rozprowadzania ulotek na aktywistów kampanii napadło trzech nieznanych sprawców. Jednemu z aktywistów młodzieńcy zabrali torbę i telefon, a innemu — rozbili telefon. Jednak funkcjonariusze milicji, którzy przybyli na miejsce zdarzenia, oskarżyli przedstawicieli „Widsiczy” o rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji i zignorowali zgłoszenie o ataku nieznanych sprawców. Tym samym wzięli pod swoją opiekę zarówno chuliganów, jak i samego Kiwałowa, który znów rwie się do władzy.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
uważa, że nad Ukrainą zawisło niebezpieczeństwo. Jego szczególnie niepokoi przygotowanie do wyborów i ich wyniki, od których zależy los narodu. Wzywa demokratyczne siły opozycyjne do zjednoczenia się, bo bez tego trudno będzie zdobyć zwycięstwo, ponieważ „kłótniami torują przeciwnikom drogę do władzy”. Zwraca się do wszystkich aktywistów, by rozpoczęli masową agitację polityczną „od podwórka do podwórka”, gdyż w telewizji wyraźną przewagę mają siły antyukraińskie; ich gazetami, jak mówią ludzie, „zapchane są nie tylko skrzynki pocztowe, lecz także szpary między drzwiami a futrynami, a nierzadko także przestrzenie za drzwiami wielopiętrowych budynków”. Prosi demokratyczne gazety, by nie krytykowały zjednoczonej opozycji, bo to i bez nich jest komu robić, a udzielać rad, jak prowadzić przedwyborczą pracę agitacyjną, by przekonać wyborców, aby nie głosowali na te siły, które prowadzą Ukrainę ku przepaści, utracie państwowości, lecz na tych, którzy stworzą Ukraińskie państwo narodowe z ideologią narodową i wysokim poziomem życia. Cała twórczość Hnata Biżyka: prozatorska, poetycka, publicystyczna — poświęcona bolesnym problemom państwowości ukraińskiej, godności Ukraińców, ich samoidentyfikacji, miłości do Ojczyzny i do ludzi, wierności i zdradzie, dobroci,
ludzkości, wychowywaniu w człowieku najlepszych uczuć. Niemało śpiewano i przepisywano o urodzie Ukrainek, lecz Hnat Jurijowycz znalazł nową ciekawą linię fabularną, przypominając pieśni o kobietach różnych narodowości: „Nam wszystkim śpiewano zawsze o Słowiance, // Urodę Ukrainki okrywano chustą, // Jako jeńczynię ją często zauważano, // Gdy w niewolę sprzedawano urodę…” Śpiewano pieśni o cyganeczce, o Mołdawiance, o Węgierce i lusterku itd… Mnie po prostu poruszyły wiersze: „A uroda ukrainki chowała się w chwastach // Albo wyglądała zza więziennych krat”. Ile okrutnych historii ujawniono i nieujawniono o ukraińskich kobietach i dziewczętach, które walczyły o Ukrainę w szeregach UPA i traciły swą urodę na Kołymie, na Syberii, na Północy… Gdyby Ukraińcy mieli własne państwo, takiej hańby by nie było! Poruszają także historie z życia zwierząt — wiernych przyjaciół człowieka, które zapisał i opowiedział Hnat Bizhyk. Takie oddanie rzadko spotyka się także wśród ludzi, jak w nowelach „Kicia uratowała”, „Wierny do ostatniego tchnienia”, „Nieszczęśliwy los wiernego przyjaciela człowieka” itd. Życzymy Panu, Hnacie Jurijowyczu, nowych sukcesów twórczych, zdrowia i sił, aby nadal walczył Pan o wolną i zamożną Ukrainę, która z pewnością się spełni. Proponujemy czytelnikom artykuł, wydrukowany w „Народній газеті” (nr 35 z 1993 roku), który uzupełni obraz życia i tułaczki naszego szanowanego autora, jego przyjaciół i sąsiadów ze wsi.
Traducción automática
Te słowa wycierpiał całym swoim życiem Hnat Biżyk — znany proświcianin, ukraiński filolog, autor wielu artykułów, wydrukowanych w ogólnoukraińskiej i miejscowej chersońskiej prasie, gdzie obecnie mieszka, utworów poetyckich i poruszających nowel, napisanych na podstawie prawdziwych historii życiowych. Niedawno wydał dwie nowe książki „Kochaj Ukrainę” oraz „Urodziłeś się na Ukrainie — Ukrainie i służ”. „Słowo Proświty” gratuluje autorowi tego wydarzenia. Nadija KYRIAN Hnat Jurijowycz przeżył niełatwe życie, jego rodzina doświadczyła nieszczęść, nędzy i prześladowań. Inaczej być nie mogło, bo rodzice i bracia byli w „Proświcie”, a później — członkami OUN. Jeden brat cierpiał w niemieckich obozach: Dębicy, Oświęcimiu, Hamburgu, zmarł w Szwecji, dokąd słabego i chorego przywieźli go sanitariusze szwedzkiego Czerwonego Krzyża. Brat Dmytro cierpiał w radzieckich więzieniach. Ojca torturowało zarówno niemieckie gestapo, jak i radzieckie NKWD. Po służbie w radzieckiej armii Hnat wrócił nie do rodzinnej wsi, a do wsi Mychajliwka na Chersońszczyźnie, ponieważ mieszkańcy Żurawina na Drohobyczczyźnie, gdzie się urodził, w tym również rodzina Biżyków, w 1951 roku na mocy radziecko-polskiej umowy o wymianie terytoriów zostali przesiedleni do wsi Mychajliwka w obwodzie chersońskim. Tutaj Hnat Jurijowycz pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury, uczył uczniów kochać Ukrainę, bo sam żył „z Ukrainą w sercu”, tak jak wychowali go rodzice. W Nowej Kachowce, dokąd później się przeprowadził, po ogłoszeniu Niepodległości wraz z przyjaciółmi założył i stanął na czele oddziału „Proświty”. W tamtym czasie w mieście nie było już ani jednej ukraińskiej szkoły. Proświcianie razem z członkami Ruchu zrobili niemało. Zainicjowali budowę w mieście pomnika Tarasa Szewczenki, ustanowienie tablicy pamiątkowej Wiaczesława Czornowoła na budynku, w którym występował. Głos „Proświty” brzmi na wszystkich wiecach, w miejskim radiu, na posiedzeniach komisji ds. językowych przy miejskim komitecie wykonawczym. Z władzami miasta współpracowali dość skutecznie. Co prawda, obecnie znajdowanie wspólnego języka z niektórymi kierownikami stało się trudniejsze. Głównym osiągnięciem prośwician jest to, że obecnie 64% uczniów w mieście uczy się po ukraińsku. Według ostatniego spisu ludności Ukraińców jest tu 73,8%. Aktywiści nadal pracują nad zwiększeniem liczby ukraińskich szkół. Jest też wiele problemów. Na przykład z pięciu miejskich gazet — żadna nie jest ukraińskojęzyczna, po rosyjsku drukowany jest nawet organ rady miejskiej „Nowa Kachowka”. Hnat Biżyk wychował sobie godną zmianę — na czele miejscowej „Proświty” zastąpiła go aktywistka Wira Łytwynowa, którą za udaną pracę wyróżniono medalem „Budowniczy Ukrainy”. Obecnie Hnata Jurijowycza „boli serce”, ponieważ on
Traducción automática
Hnat BIŻYK, miasto Nowa Kachowka, obwód chersoński
Mieszkaliśmy nad rzeką Sian we wsi Żurawin, na Drohobyczczyźnie. Zimą 1945 roku do wsi zjechało wiele oddziałów NKWD. Przyszli również do naszego domu i kazali nam natychmiast się wynosić, bo ich potrzebny jest nasz dom na kwaterę sztabu. Dom sąsiada Iwana Minia także podlegał rekwizycji, mimo że miał siedmioro albo ośmioro dzieci. Wiedząc, że z NKWD „żarty” są krótkie, nie protestowaliśmy. A sąsiad odmówił wyprowadzki: dokąd z takim gromadką? Wtedy na śniegu rozłożono żołnierskie kożuchy i wyniesiono na nich rozebrane dzieci (rodzina była biedna). Ale straszniejsza rzecz zdarzyła się następnego dnia, gdy rozpoczęły się masowe obławy i aresztowania. Wszystkich aresztowanych zaganiano do spichlerza i piwnicy, gdzie wcześniej przechowywano ziemniaki. Na przesłuchania prowadzono ich do domu, gdzie już czekali przygotowani egzekutorzy z grubymi pałkami. Ponieważ pozwolono nam zostawić w swojej oborze jałówkę, chodziłem ją karmić i poić. Wejść na podwórze nie było mi trudno, lecz trudno i strasznie było słyszeć krzyki i jęki nieszczęśników, z których się znęcano. Na podwórzu były psy i tylko zaczynały się jęki i krzyki, psy zaczynały szczekać. Pewnego razu obok mnie do ubikacji przeprowadzono znajomych mężczyzn. Najwyraźniej wartownik był człowiekiem nieznajomym z okrucieństwem, bo pozwolił im podejść do mnie, kiedy podnosiłem siano jałówce. „Za co tak biją?” — zapytałem szeptem. „Żądają, żebyś przyznał się, co wiesz o banderowcach” — usłyszałem w odpowiedzi. Pewnej nocy do tych ludzi, u których mieszkaliśmy, zapukano. Mój ojciec (jako najstarszy) wyszedł w koszuli i kalesonach i nie wrócił. Później sam wyszedłem na zewnątrz. Ale nie było ani ojca, ani tego, kto pukał. I choć rano chodziłem do władz, dopytywałem się o ojca, nikt niczego „nie wiedział”. Dopiero po tygodniu ojciec wrócił do domu pobity, odmrożony. Okazało się, że prowadzili go bosego, nagiego, bez czapki, pieszo (a sami jechali konno) enkawudziści do sąsiedniego rejonowego miasta Turka, tam przesłuchiwali: „Co wiesz o banderowcach?” — i bili po każdym pytaniu. Ojciec nic nie wiedział, więc bito go długo, na zawsze podkopali jego zdrowie. Gdy w 1951 roku przesiedlono go do obwodu chersońskiego, nie przeżył długo. Tych nieszczęśników, „opracowywanych” w naszym domu, pod wiosnę gdzieś wywieziono (nawiasem mówiąc, byli to ludzie nie tylko z naszej wsi). Pasza dla jałówki szybko zniknęła — enkawudziści podkarmili nią swoje konie. Całkowicie ograbiono nasz spichlerz. Tak więc po wyzwoleniu domu wróciliśmy do pustych ścian. Tacy byli „wyzwoliciele”.
tyczne kroki poparło Towarzystwo „Proświta”, pewnie kroczy życiowymi drogami. Powodzenia jej i szybkiego lotu!
Traducción automática
Jarosława MELNICZUK, m. Czerniowce. Jednym z kierunków działalności Czerniowieckiego Obwodowego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest praca z dziećmi i młodzieżą, ponieważ szeregi członków „Proświty” trzeba stale uzupełniać, odnawiać, wlewając świeże siły. Obecny skład czerniowieckiej „Proświty” to bowiem ludzie w poważnym, często emerytalnym wieku. Właśnie dlatego zasługuje na pochwałę wieloletnie wydawanie w Czerniowcach czasopisma „Ukraińska łastiwka” („Ukraińska jaskółka”), założonego przez Czerniowiecki Związek Obwodowy „Proświty” oraz wydział oświaty Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. Czasopismo zostało zarejestrowane 31 maja 1993 roku z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego Wiktora Kosiaczenki, a obecnie jego redaktorem naczelnym jest przewodniczący czerniowieckiej „Proświty”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ostap Sawczuk, redaktorem literackim — dziennikarka Walentyna Maceruk, zastępcą redaktora naczelnego — proświcianka Maria Pelech. Tematyka „Ukraińskiej łastiwki” jest literacko-oświatowa, interesująca dla uczniów i młodzieży, a nawet studentów. Znamienne, że obecnie proświcianie założyli nową serię artystyczną — biblioteczkę „Ukraińskiej łastiwki”. Jest to wynik owocnej współpracy Czerniowieckiej Obwodowej „Proświty” z obwodową organizacją społeczną „Front Zmin” („Front Zmian”) (lider — Maksym Burbak). Właśnie dzięki wsparciu finansowemu „Frontu Zmin” wydrukowano 500 egzemplarzy debiutanckiej książki młodej poetki Julii Bodnar „Podaruj mi skrzydła”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Bukrek”. Ilustracje artystki Raisy Riazanowej. Redaktor literacki Mykoła Maksymeć, a odpowiedzialna za wydanie Maria Pelech. Julia Bodnar mieszka w malowniczej bukowińskiej miejscowości Niepołokowce, w rejonie kicmańskim. Od dzieciństwa kocha poezję, sama wprawnie pisze wiersze. Marzy o studiowaniu na wydziale dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Uczęszcza do czerniowieckiego studia „Junpres”. Jest zwyciężczynią konkursów literacko-artystycznych: międzynarodowego imienia Tarasa Szewczenki z udziałem Ministerstwa Oświaty Ukrainy, ogólnoukraińskiego — „Dywo kałynowe” („Kalinowy cud”), obwodowego — „Ukraina, w której chcę żyć”. Zbiór „Podaruj mi skrzydła” składa się z czterech rozdziałów: trzech poetyckich — „Muzo, w Tobie nadzieja”, „Szept słodkiego marzenia”, „Serce umie śpiewać” oraz prozatorskiego — „W siódmym niebie szczęścia”. Dla wierszy Julii Bodnar charakterystyczne są młodzieńcze rozważania o dobru i złu, życiu, miłości, przyjaźni, pierwszym wielkim uczuciu zakochania. Informatywny jest szkic o rodzinnych stronach Julii — „Tam, gdzie spotkały się Prut z Czeremoszem”. Jest to swoiste badanie naukowe o historii i obecnym bycie miejscowości Niepołokowce. Próby prozatorskie Julii Bodnar to jeszcze jedna strona jej talentu („Wspomnienie”, „Kawałki”, „Twórcy własnego losu”, „Lato”). Różnie może ułożyć się los młodego talentu w przyszłości. Jednak wierzy się, że Julia Bodnar, której pierwsze poe-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
koncepcji raju i piekła w ukraińskiej poezji barokowej. Najwięcej referatów wygłoszono w sekcji „Problemy kultury”, którą otworzył komunikat Radany Merzovej z Ołomuńca na temat czesko-ukraińskich stosunków kulturalnych do 1948 roku, przedstawionych głównie na materiałach prasowych. Halyna Tymoszyk ze Lwowa opowiedziała o problemach adaptacji starorzymskich rzeczowników we współczesnych ukraińskich przekładach Pisma Świętego. Maryna Snitko z Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki podkreśliła negatywne skutki komunikacji młodzieży w sieci internetowej i wskazała konkretne sposoby walki z tym zjawiskiem. Jej koleżanka Żanna Petroczko, opierając się na własnych badaniach socjologicznych, opowiedziała o drogach kształtowania u dzieci przywiązania do kultury narodowej. Nina Bosak i Oksana Kuczeriawa z Odessy nakreśliły nowe podejścia do badania tekstu w szkole wyższej: analizę dyskursywną i konceptualną tekstu. Ponad 90% referatów na VI OSU pochodziło z Ukrainy. Z Kijowa — 27 (z Uniwersytetu Narodowego — 10, Uniwersytetu im. Hrinczenki — 9, Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy — 4, z innych instytucji — 4); z Odessy — 10, z Charkowa — 9, z Zaporoża — 6, Kamieńca Podolskiego i Żytomierza — po 5, ze Lwowa — 3, Symferopola i Kirowohradu — po 2, z Dniepropietrowska, Doniecka, Chustu, Sum, Perejasławia Chmielnickiego i Izmaiła — po jednym. Czechy na sympozjum były reprezentowane przez sześć referatów; wszystkie z Uniwersytetu im. Palackiego w Ołomuńcu. Z innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej (Austrii, Słowacji i Rosji) do Ołomuńca przybył tylko po jednym prelegencie. Zatem VI OSU był w istocie naukowym spotkaniem ukrainistów z Ukrainy. Jak organizatorom udało się przyciągnąć do Ołomuńca tak dużą liczbę naukowców z Ukrainy, głównie młodzież? Większość z nich była na poprzednich sympozjach i zamierza odwiedzić kolejne. Tutaj główna zasługa organizatorów, którzy przy niewielkich dotacjach finansowych z funduszy Kraju Ołomunieckiego oraz darowizn kilku sponsorów zdołali przygotować takie spotkanie specjalistów w dziedzinie języka, literatury i kultury ukraińskiej, a także zorganizować dla nich ciekawą wycieczkę do zamku Bouzov. Następne Ołomunieckie Sympozjum Ukrainistów Europy Środkowej i Wschodniej odbędzie się 21—23 sierpnia 2014 roku, czyli w Roku Tarasa Szewczenki. Chciałoby się tam zobaczyć więcej ukrainistów z Polski, Słowacji, Węgier, Rumunii oraz z ośrodków ukrainistyki w Czechach spoza Ołomuńca. Informacje o OSU można znaleźć w Internecie, a zgłoszenia na VII OSU przyjmowane są do 1 września 2013 roku. swoisty kod, który wysyłają tym, którzy przyjdą po nich, i jakby mówią: zachowajcie, pomnóżcie, wypełnijcie nową treścią. I niech nie gaśnie pochodnia „Proświty”, przed nią jeszcze wiele zadań.
Traducción automática
Mykoła MUSZYNKA, akademik NAN Ukrainy, prof. Uniwersytetu Preszowskiego im. P. J. Šafárika, Słowacja. Ukrainistyka na Uniwersytecie im. Palackiego w Ołomuńcu jest jedną z najmłodszych w Czechach. Jej założenie wiąże się z przyjazdem tam w 1992 roku z Kijowa prof. Josefa Anderscha, potomka czeskich przesiedleńców do byłej guberni odeskiej. W Ołomuńcu przy katedrze slawistyki stworzył on sekcję ukrainistyki, która od samego początku znana jest nie tylko na polu pedagogicznym, ale i naukowo-badawczym. Od 2002 roku sekcja ukrainistyki raz na dwa lata organizuje trzydniową międzynarodową konferencję naukową — Ołomunieckie Sympozjum Ukrainoznawców Europy Środkowej i Wschodniej (dalej — OSU). Od innych podobnych konferencji OSU różni się tym, że referaty uczestników są zawsze publikowane jeszcze przed rozpoczęciem wydarzenia. Otwiera to więcej przestrzeni do dyskusji bezpośrednio na sympozjum. Po każdym referacie w zbiorze podano adres elektroniczny jego autora, co pozwala czytelnikom na nawiązanie z nim bezpośredniego kontaktu. Na VI Ołomunieckim Sympozjum na temat „Współczesna ukrainistyka: problemy języka, literatury i kultury”, które odbyło się 23—25 sierpnia 2012 roku pod egidą Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów oraz Czeskiego Stowarzyszenia Ukrainistów, zaprezentowano 85 referatów, z których 82 opublikowano w 102. tomie edycji „Philologica — Universitatis Palackianae Olomucensis” (Ołomuniec, 2012. — 344 s.). Wszystkie artykuły w zbiorze napisane są w języku ukraińskim z abstraktami w języku angielskim oraz słowami kluczowymi. Na posiedzeniu plenarnym odczytano pięć referatów. Inicjator i przewodniczący komitetu organizacyjnego OSU Josef Andersch mówił o osobliwościach typologii zdania słowiańskiego. Profesor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego Anatolij Zahnitko (członek kolegium redakcyjnego zbioru) w swoim referacie naświetlił teoretyczne i funkcjonalne aspekty typologicznych przejawów kategoryjności liczbowej. Prof. Michael Moser z Wiednia przytoczył nowe fakty o walce językowej między moskalofilami a narodowcami w Galicji w okresie międzywojennym, która zakończyła się „zwycięstwem ukraińskości”. Prof. Ałła Archangielska z Uniwersytetu Ołomunieckiego rozważyła termin „poprawność polityczna”, zapożyczony z języka angielskiego, jego zastosowanie w językach słowiańskich, głównie w ukraińskim. Autor tych słów opowiedział o losach czterech członków rodu Pańkewyczów, pochowanych na cmentarzu w Ołomuńcu: językoznawcy Iwana Pańkewycza, jego żony Sofii z rodu Karanowyczów, córki Marty Dolnyckiej oraz zięcia Iłariona Dolnyckiego. Wszystkie pozostałe referaty wybrzmiały w trzech sekcjach: językoznawczej (28 referatów), literaturoznawczej (19) oraz kulturoznawczej (35). Niektórzy autorzy nie przybyli na sympozjum, jednak ich referaty opublikowano w zbiorze. W sekcji językoznawczej znaczne zainteresowanie wzbudził referat Uliany Chołod z Ołomuńca o semantycznej szkole modalności i strategii komunikacyjnej. Wira Aciłowa z Symferopola rozważyła osobliwości zdania złożonego w wierszach Wasyla Symonenki. Hałyna Prisowśka z Odessy — derywatywne koloratywy w twórczości Ołeksandra Olesia. Natalja Kobczenko z Moskwy — osobliwości struktury ukraińskich przysłów i powiedzeń. Ciekawy był referat Łarysy Sapożnikowej z Charkowa o anomaliach reklamy na współczesnym ukraińskim rynku. Nina Jacenko z Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy w Kijowie rozważyła ukraińskie terminoznawstwo XXI w., a Iryna Koczan ze Lwowa — specyfikę terminów międzynarodowych we współczesnym języku ukraińskim. W sekcji literaturoznawczej większość referatów poświęcono poszczególnym aspektom twórczości ukraińskich pisarzy XX wieku: Jewhena Małaniuka (Hałyna Melnyk z Odessy i Ołena Semeneć z Kirowohradu), Iwana Bahrianego (Roman Pykałuk z Kirowohradu), Nataleny Korolewej (Kateryna Usaczowa z Kijowa), Iwana Czendeja (Maja Waśkiw z Kamieńca Podolskiego), Wasyla Stusa (Hałyna Kołodkewycz i Jaryna Chodakiwśka z Kijowa), Liny Kostenko (Natalja Słobodian z Dniepropetrowska) i innych. Wałentyna Krawczenko z Zaporoża porównała obraz-symbol dziewczyny w balladzie T. H. Szewczenki oraz K. Erbena, a Jewhenija Honczaruk z Kijowa rozważyła... Halyna SADOWSKA, zasłużony dziennikarz Ukrainy, członek zarządu Tarnopolskiego Miejskiego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Organizacji społecznych jest obecnie na Ukrainie niemało. Myślę, że setki, a oto, że tak powiem, współczynnik ich użytecznego działania jest bardzo skromny. I tylko jednostki, kierowane przez entuzjastów, ludzi oddanych, ofiarnych, rzeczywiście coś robią — i nie od okazji do okazji, a stale, przez lata. Do takich, bez wątpienia, należy Tarnopolskie Miejskie Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Mam zaszczyt być w jego zarządzie, więc wiem od wewnątrz, ile dobrego, pożytecznego i pouczającego jest na koncie miejskich prośwician, od młodych po starszych. I każdej grupie wiekowej jest tutaj ciekawie, każda wypróbowała swoje formy pracy, ma własne priorytety. Praca prowadzona jest zarówno w ogniwach podstawowych, jak i bezpośrednio w świetlicy zjednoczenia miejskiego, a także poza ich granicami: proświcianie biorą udział w wydarzeniach miejskich, organizują imprezy w bibliotekach, placówkach oświatowych, przedsiębiorstwach, okolicznych wsiach. Przez lata ukształtowały się i utwierdziły sprawdzone przez czas formy pracy, określiło się grono ludzi, którymi opiekuje się miejska „Proświta”, są swoi, proświciańscy, niech i nie bogaci, ale szczerzy w pragnieniu pomocy mecenasi. Garnie się do „Proświty” inteligencja naukowa i twórcza: literaci, dziennikarze... Mykoła Muszynka, akademik NAN Ukrainy, prof. Uniwersytetu Preszowskiego im. Pawła Jozefa Šafárika, na moją pocztę elektroniczną przesłał niezwykle ciekawe doniesienie ukrainoznawcze o wydarzeniu, które miało miejsce w Ołomuńcu na Uniwersytecie im. Františka Palackiego. František Palacký to czeski historyk na wzór ukraińskiego Mychajła Hruszewskiego czy Polaka Michała Bobrzyńskiego, czy M. Karamzina. Sądzę, że czytelnikom „Słowa Proświty” będzie ciekawie zapoznać się z działalnością organizacyjną czeskich ukrainistów i, oczywiście, z wyjątkową aktywnością krajowych ukrainoznawców w naszych czasach. Oczywiście, rozumiem uwagi akademika NAN Ukrainy Mykoły Muszynki do naszych ukrainistów, którzy nie poruszyli antyukraińskiej ustawy „genialnych” ukraińskich ustawodawców Kolesniczenki i Kiwałowa o językach, ale w obronie naszych językoznawców powiem, że tematyka takich referatów przygotowywana była z wyprzedzeniem jeszcze rok temu. Nawiasem mówiąc, przedstawicielka tego Uniwersytetu Ołomunieckiego gościła w naszym dziale Międzynarodowego Zarządzania Ukrainoznawstwem rok temu i zaprosiła nas, autora tych słów oraz Ołeksija Zareckiego (syna Ałły Horskiej i Wiktora Zareckiego), do wzięcia udziału w tym forum ukrainistów, ale obciążenie w Instytucie, w szczególności walka antyukraińskich sił przeciwko naszemu NNDIUiW w celu zamknięcia Instytutu, nie dała nam możliwości wzięcia udziału w pracy wspomnianego forum w Czechach. Iwan PASEMKO
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
aktorzy, malarze. W jej murach organizują wieczory literackie, prezentacje książek, dyskusje twórcze. Nierzadko występują tu goście z Lwowa, Kijowa, Zaporoża, Sumszczyzny, Winnicczyzny, Czernihowszczyzny i innych obwodów, przedstawiciele ukraińskiej diaspory. A całą tę prosvitiańską aktywność utrzymuje dzięki swojej przewodniczącej Darii Czubatij. Była członkinią Proświty jeszcze wtedy, gdy Proświaty nie było — w czasach sowieckich. Pracując jako lekarka w miejskich szpitalach nr 1 i nr 2, prowadziła wieczory literacko-artystyczne, różnorodne święta, spotkania twórcze, organizowała obchody pamiętnych dat twórców ukraińskiego piśmiennictwa. Pisała obszerne scenariusze, którymi potem hojnie dzieliła się z każdym chętnym. A gdy powstała niepodległa Ukraina, a wraz z nią zniszczona przez władzę sowiecką «Proświta», Daria Dmitriwna nie tylko stała u kolebki jej odrodzenia, ale też zorganizowała jeden z najaktywniejszych pierwotnych ognisk proświtiańskich — w szpitalu nr 2. Dlatego kiedy 18 lat temu pojawiła się kwestia, kto ma stanąć na czele miejskiego zrzeszenia «Proświty», alternatywy dla Darii Czubatij nie było. I oto już ponad półtora dziesiątka lat ta aktywna, oddana i ofiarna kobieta godnie niesie pochodnię «Proświty», która stała się emblematem tej organizacji społecznej. O sprawach miejskich proświtian często piszą tarnopolskie gazety, a w «Wilnym żyttiu plus» od wielu lat istnieje rubryka «Obrzeża Proświty». Jednak także sama Daria Dmitriwna jest członkinią Krajowego Związku Dziennikarzy i chętnie opowiada w mediach o tym, czym żyją członkowie kierowanej przez nią organizacji społecznej. Te publikacje stanowiły swoistą kronikę «Proświtiańskie codzienności i święta». Nie bez powodu już nasz sławny Hryhorij Skoworoda słusznie zaznaczał: «Wszystko, co nie zostało utrwalone w słowie, przepada bezpowrotnie». Daria Czubata nie tylko niestrudzenie pracuje, ale też utrwala w słowie dobre przedsięwzięcia proświtian miasta. Zebrane w książce publikacje dają szeroki obraz spraw proświtiańskich, odtwarzają ich atmosferę, ujawniają problemy i niepokoje członków tej masowej i aktywnej organizacji społecznej. Daria Czubata jest nie tylko lekarką z Bożego nadania, ale także proświtianką z Bożego nadania, dlatego zdąża tak wiele — i wszystko jej się świetnie i sprawnie udaje. Obecnie Daria Dmitriwna wypuszcza w świat kronikę proświtiańskich spraw. Z jednej strony jest to podsumowanie dokonanego, a z drugiej — swoisty poradnik dla tych, którzy wstąpili na niełatwą drogę pracy społecznej i dopiero zastanawiają się, czym wypełnić jej codzienność i święta. Wszystko, o czym mówi książka, jest już naszą historią. Utrwalona w słowie zachowuje żywy oddech czasu, ostrość emocji, uczuć, wyraziste życiowe i obywatelskie drogowskazy proświtian początku trzeciego tysiąclecia. To
Traducción automática
— Kiedyś Flaubert żartował, że historię starożytnego Rzymu należy przepisywać co dekadę: miał na myśli, zapewne, ulotne zmiany ówczesnych realiów. Dla naszej powieściopisarstwa historycznego takie pytanie nie istnieje: z powodu niewiarygodnego, przerysowanego z jakiegoś nieudolnego dzieła fantastycznego, karykaturalnego wykrzywienia czasu i przestrzeni nie musimy czegoś przepisywać, nam by choć raz wypisać — przez złe wywichnięcia losu przynajmniej zbliżyć się do prawdziwej przeszłości, a nie do wymyślonego mutanta-potwora. Co do klucza-rozwiązania. Nie, nie błysnął on gdzieś na poboczu, na stromych zakrętach i historycznych dystansach — dla każdego czasu jest tylko swój ekskluzywny „kluczyk”. Jednocześnie dla zrozumienia współczesności postać Jerzego Niemirycza może stać się bardzo stosowna. Intelektualista, jakich na całym kontynencie, zapewne, było niewielu (badacze gubią się w obliczaniu liczby uniwersytetów, gdzie upodobał sobie ten czy inny kurs wykładów), wojownik i dowódca, który zdążył powalczyć niemal przeciwko wszystkim państwom Europy Środkowej i Wschodniej, Niemirycz miał wpływ na ówczesne wydarzenia, biorąc pod uwagę choćby dobre, jeśli nie przyjacielskie, to przynajmniej życzliwe stosunki z szeregiem koronowanych władców. Do postaci Jerzego Niemirycza współcześni mistrzowie powieści historycznej po prostu nie mieli ręki, a w poprzednich czasach radzieckich na imię tego wołyńskiego magnata władze nałożyły tabu. U Pawła Zahrebelnego („Ja, Bohdan”) Niemirycz gdzieś przemknie epizodycznie — taki sobie drobny, dwulicowy i wyrachowany spryciarz… Kto uwierzy, że Paweł Archypowycz ze swoją fenomenalną wiedzą nie rozumiał, nie widział prawdziwej postury Niemirycza? Ale nawet przy całym swoim autorytecie i szczególnym wpływie społecznym inny kanclerz Wielkiego Księstwa Ruskiego nie mógł pojawić się na stronach ówczesnego dzieła. A jeszcze tym razem nie uważajmy za trywialne stwierdzenia, że „historia nie zna trybu przypuszczającego”. Faktyczny autor ugody hadziackiej (wkład Kazimierza Bieniewskiego czy Iwana Wyhowskiego, jak świadczą liczne źródła, jest jednak nieporównywalnie mniejszy), jakby czuł nadchodzące tragedie Ukrainy, dręczenie i szarpanie Polski, niełatwy los Litwy… Natomiast stworzenie potężnego państwa federacyjnego z Rzeczypospolitej, Wielkiego Księstwa Ruskiego i Księstwa Litewskiego, dość demokratycznego jak na ówczesne standardy, mogłoby uniemożliwić krwawą konfrontację Wschodu i Zachodu, stać się progiem, przez który nie przepełzłyby nawet wojny światowe. Ale nie ma proroka we własnej ojczyźnie. Więc niejedno następne pokolenie Ukraińców, Polaków i Litwinów, doznając niewiarygodnych cierpień, będzie wspominać złym i niecichym słowem skąpstwo i krótkowzroczność ówczesnych swoich elit. — Pan ciągle o elitach, królach i magnatach, ciągle o osobach wybitnych… A gdzież był lud, pierwszy motor historii, jak uczono kiedyś nas w szkole? — Oto znów zabrzmiała znana pieśń, którą rozpoczynali szlachetni dobroduszni O. Łazarewski i W. Antonowycz, pieśń, gdzie w każdej strofie refrenu słychać idealizację prostego ludu. Toż ile musiało upłynąć wody w Dnieprze, żeby wreszcie usłyszeć głos W. Łypynskiego: historię porusza przede wszystkim aktywna mniejszość… W dziełach, które pozostawił po sobie Jerzy Niemirycz, nie ma szczegółowego opracowania tego problemu, ale w jego działaniach, myślach i czynach na stronach „Klucza Niemirycza”, ma śmiałość mieć nadzieję autor, problem widać dość wyraźnie. Przez lata niekończących się wojen na ukraińskich ziemiach wielu ówczesnych ludzi zostało bez ziemi, a nawet bez domu, tak zwani dejneki z czasem odwykli od pługa i cepa, bo z grabieży żyć prościej… Jerzy Niemirycz, w odróżnieniu od Puszkara, nie zamierzał przypodobywać się tłumowi, licznemu ochłosowi, nie ubiera się w noszoną-przenoszoną siermięgę, jak przebiegle robił to wcale niebiedny Puszkar, ale robi wszystko w wielkim rozrachunku, żeby z ochłosu znów powstał naród: „Co złego w tym, jeśli ta wielka zawierucha rozpętała się dla wszystkich, a przy tym dla tych, których życie podeptało, dusze w muł uświniło, dla których skradziony kawał słoniny czy kobieca zapaska stały się bolesnym, nie lada świętem? Kto wypierze duszę taką i na rosie i słońcu wybieli? Dobrze szczęśliwym i sprawiedliwym, tylko od niesprawiedliwych wszyscy się odwracają…”. Lecz problem ochłosu będzie odbijał się echem jeszcze nie raz w naszej przeszłości, raną niezagojoną będzie ropieć w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej i wreszcie doprowadzi do jej upadku, dotoczy się do naszych dni, kiedy mili współcześni, mentalne „sowki”, będą nadal łapać się na makuch robaczywych obietnic i pozwalać, aby ich „rozegrali jak kocięta”… — Czy nie za dużo żółto-zielonego pesymizmu, aż do bólu zębów, czy nie ma tu w podłożu niewiary w naród w najszerszym rozumieniu? — I na ziarnko maku nie ma… Bo obok Niemirycza prawdziwe ideały narodowe i nadzieje nieśli tacy jak legendarny Morozenko, onże Stanisław Mrozowicki, wychowanek uniwersytetów Padewskiego i Jagiellońskiego, o którym i po wiekach nie będą gasnąć w naszym ludzie pieśni, a jeszcze Stanisław Krzyczewski, kum Bohdana Chmielnickiego, a jeszcze z ukraińskiej i zukrainizowanej szlachty Antoni Żdanowicz, Samojło Bohdanowicz-Zarudny, Syłujan Mużyłowski, Mychajło Zełenski, Hryhorij Sachnowycz-Lesnycki i wielu z nimi, wielu… I te ideały, mimo historycznych wichrów złowieszczych, inteligencja, najbardziej wykształceni i nieobojętni ludzie, przenieśli przez gęstwinę wieków. Wymowne mogą stać się wydarzenia opisane w jednej z moich poprzednich książek — „Cicha prawda Modesta Łewyckiego”. To może wydawać się dla państwa z innym losem niewiarygodnym. Ukraińców, całkowicie zdenacjonalizowanych, pytano chłopów: kim są? Polakami? Ukraińcami? Czy Rosjanami? W tym zdenacjonalizowanym wołyńskim kraju w latach 20. wieku minionego najczęściej można było usłyszeć w odpowiedzi zupełnie nieokreślone: my tutejsi… I oto garstka inteligentów w łuckim ukraińskim gimnazjum, wspólnie z „Proświtą”, przez nich zorganizowaną, dokonała cudu, naprawdę garstka, bo większość pedagogów — białoruskiego, rosyjskiego, polskiego czy niemieckiego korzenia — nawet nie władała językiem ukraińskim. W ciągu jakiejś dekady z absolwentów gimnazjum tworzy się potężny oddział ukraińskiej inteligencji: pójdą w świat, zostaną konstruktorami znanych europejskich firm, czołowymi europejskimi śpiewakami operowymi, kierownikami firm budowlanych na kontynencie amerykańskim, stworzą słynne zespoły artystyczne na australijskich terenach. A ci, którym było pisane zostać na tej ziemi, staną na czele oddziałów bojowych UPA — to wychowanek gimnazjum Jurij
Stelmaszczuk zostanie dowódcą UPA-Północ, to Ołeksij Szum na wieki zatrzyma szefa hitlerowskich oddziałów szturmowych, jednego z najbardziej zbliżonych do führera generała Lutze, który na czele kolumny pojazdów opancerzonych wyruszał poskromić niepokorną Ukrainę. Wtedy wszystkie gazety Rzeszy ukazały się z żałobnymi portretami generała, ale z jakiegoś powodu nie podały przyczyny śmierci, tylko jedna „Berliner Illustrirte Zeitung” wstydliwie zaznaczyła, że zginął Lutze w… katastrofie samochodowej. — Przeglądam Pana prace z ostatnich lat: „Hetmanicz Orłyk”, „Tajemnica świętego Arseniusza”, „Imiona twoje, Ukraino”, wspomniana już „Cicha prawda Modesta Łewyckiego”, „Kapelan Armii URL”, „Ataman Czajka”, „Dzieci Jafeta”, „Korona Jerzego II”, „Zdobywca Europy”, a teraz „Klucz Niemirycza”… To około trzydziestu pięciu postaci, mało znanych lub zapomnianych, od ukraińskich królów, dotąd należycie nieuhonorowanych, swatów wielu średniowiecznych europejskich monarchów księcia Rościsława Michajłowicza, aż po noblistę Georgesa Charpaka. Wydaje się, że książki te, mimo różnorodności odmiennych losów, czasów i krajów, w których działali bohaterowie, przenika jednak, jak nitka korale, temat inteligencji. Dlaczego tak jest i którą z tych książek uważa Pan za najbardziej udaną? — Sądzić, czy książka się udała, czy nie — to wyłączne prawo czytelnika i krytyka literackiego. Racja jest w kwestii inteligencji, jeśli tylko ten termin wolno użyć, powiedzmy, dla średniowiecza czy nawet wczesnego średniowiecza. Przez długi czas w literaturze było tylko dwóch głównych bohaterów, bo „miłość i głód rządzą światem”. I oto na pierwszy plan wyszedł nowy, nie mniej wyrazisty bohater — intelekt. Moim zdaniem, precyzyjnie sformułował to Ihor Hyrycz w posłowiu do „Klucza Niemirycza”: „Autorowi udało się pokazać niezwykłość postaci Jerzego Niemirycza w ukraińskiej historii, uwypuklić myśl, że zwyciężyć przy biurku jest nie mniej zaszczytnie, a może nawet ważniej, niż w pojedynku z szablą w ręku”. Dziś, jak powietrza, potrzebna jest praca oświatowa inteligencji. Być może nawet nie mniej, niż w naszych najbardziej dramatycznych czasach. Rozmawiała Kławdija TROFIMUK, m. Kamień Koszyrski. Ale teatr to sztuka odzwierciedlania życia”. I rzeczywiście, kochamy kino i teatr za to, że w nich patrzymy na siebie z boku. Książka „Ukraińskie oblicza kina i teatru” — to powód, by wspomnieć tych, którzy otwierają nam oczy na nas samych i filozofię ludzkiego bytu. Współczesna powieść historyczna… Czy to ucieczka od nieumytego, brutalnego świata w romantyczną, różową przeszłość, gdzie zamiast natrętnych, prymitywnych gęb w telewizyjnym pudle działają szlachetni rycerze i nieskazitelni arystokraci ducha? Poszukiwania utraconej prawdy w pradawności, gdzie przypadkiem (a nuż?!) na którymś z historycznych poboczy błysknie klucz-rozwiązanie przebiegłego, zakręconego w barani róg problemu współczesności? O to pytamy pisarza Iwana Korsaka, u którego niedawno w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ujrzała światło dzienne nowa powieść historyczna „Klucz Niemirycza”.
Traducción automática
Wiktoria Tkaczenko
20 września w Centrum Kultury i Sztuki Akademii Kijowsko-Mohylańskiej odbyła się prezentacja książki „Ukraińskie twarze kina i teatru”. Redaktorką naczelną i redaktorką książki jest Larysa Briuchowecka. Ta impreza zupełnie nie przypominała prezentacji książek, do jakich jesteśmy przyzwyczajeni, — było to prawdziwe zanurzenie w wymiar teatru i kina. Zebrali się nie tylko przyszli czytelnicy tego wydania, ale także ci, których twarze pojawiają się przed nami na jego kartach. Wieczór prowadzili aktorzy Teatru im. Iwana Franki — Bohdan Beniuk i Natalia Sumska. „To niesamowite uczucie — trzymać w rękach książkę i wspominać postacie geniuszy teatru i kina. Są w niej także nasze nazwiska”, — uśmiechnął się Bohdan Beniuk. Natalia Sumska mówiła o wadze połączenia w jednym tytule dwóch pojęć — „teatru” i „kina”, które raczej nie będą ze sobą konkurować. Głos zaproszono następnie do Wiaczesława Briuchowieckiego, który od razu wprowadził gości prezentacji w błąd: „Nie rozumiem, z czego wszyscy tak się cieszycie? Trzeba płakać!” — zupełnie poważnie rozpoczął swoje przemówienie. Ale zaraz się uśmiechnął i dodał: „Płakać z powodu tego, że ta książka wchłonęła tyle informacji, że następna ukaże się jeszcze nieprędko!”. Od razu podzielił się swoimi marzeniami:
„Ja też tak chciałem być aktorem. Prosiłem o rolę choćby… Kołobka!”. Wiaczesław Stepanowicz zwrócił uwagę na obecną tendencję spragnionych ludzi do kultury i na tęsknotę za prawdziwym, duchowo wartościowym teatrem i kinem. O swojej wizji sztuki opowiedziała Natalia Sumska. Dla niej kino i teatr to stan duszy, proces oddawania swojego serca. Każda sztuka powstaje z jakiejś idei — samorealizacji i zdobycia wawrzynowych wieńców sławy albo idei narodowej, która wzbogaca dziedzictwo kulturowe Ojczyzny. Ta prezentacja jest tak jasna i ciepła, że zgromadzili się na niej tylko ci aktorzy, którym zależy na samoofiarności w imię pomnażania duchowego skarbca Ukrainy. „Dziwne, ale to naprawdę tak: trzeba włożyć wiele sił, by przetrwać we własnym domu, na Ukrainie”, — mówi aktorka. Swietłana Stepanenko zauważyła: „Wreszcie pojawiła się książka nie o jednym aktorze, lecz o wielu. Ta książka to kolejny etap w historii ukraińskiej kultury”. Pałeczkę mówcy przejął Anatolij Hnatiuk, który nazwał prezentację prawdziwym świętem. Aktor opowiedział o sytuacji siły wyższej, która zdarzyła się podczas przedstawienia „Taras Bulba”, czym podkreślił, że zawód aktora to ciągła improwizacja. Gości powitali aktorzy Teatru im. Iwana Franki — Iryna Doroszenko i Ołeksij Bohdanowycz. Pokazali fragment spektaklu „Małe małżeńskie zbrodnie” — dramat o mężu i żonie, którzy są razem już piętnaście lat, a stałe niedomówienia i obojętność rodzą konflikt, który narastał latami. „Mówią, że aby zagrać, aktorowi wystarczy tylko dywanik”, — powiedziała Iryna Doroszenko. B. Benjuk wspomniał o stracie, która do dziś zadaje dotkliwy ból wielu Ukraińcom — o genialnym aktorze teatru i kina Bohdanie Stupce. Przeczytał wiersz Iwana Małkowycza „Z aniołem na ramieniu” i przeprowadził paralele między aniołem a Bohdanem Stupką. Pamięć człowieka, który na własnym przykładzie pokazał, czym jest „życie dla Ukrainy i z Ukrainą w sercu”, uczczono minutą ciszy. „Ale ukraiński teatr na nas się nie kończy i będziemy czekać na narodziny nowych utalentowanych aktorów”, — dodał Bohdan Benjuk. Prowadzący wieczór zaprosili do końcowego słowa główną bohaterkę spotkania. Larysa Briuchowecka serdecznie podziękowała wszystkim, którzy pomogli, by książka „Ukraińskie twarze kina i teatru” ujrzała światło dzienne, a także tym, bez których nie byłoby tego wydania — utalentowanym aktorom, którzy dają ukraińskiemu narodowi cząstkę siebie. Stanisławski kiedyś bardzo trafnie się wypowiedział: „Gdyby sens teatru polegał tylko na widowisku rozrywkowym, być może nie warto byłoby wkładać w niego tyle pracy.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
skłania do wspomnienia zarówno antyku, w szczególności Horacego, jak i G. Dierżawina z jego soczystą cielesnością, szczegółami faktury życia. Oto, Wielmożny Panie, smak Stefanowycza: Nie kwiaty w powabie ozdoby, — Rozmaitość rozsypanych owoców Przypada mu do gustu. Wyznanie charakterystyczne, które w tekście wiersza zostaje wyjaśnione i doprecyzowane. Poetę pociąga nie kwiat śliwy czy gruszy, a miąższ owocu, nie płatki kwiatu, a “płatki pomarańczy soczystej, gdy podzielę na dwie połowy”. Innymi słowy, nacisk kładziony jest na wewnętrzne, a nie zewnętrzne. W praktyce jednak mamy jedno i drugie. I zewnętrzne nie mniej przekonujące od wewnętrznego. Takich sprzeczności, czy raczej niespójności, u Stefanowycza jest niemało. Uwydatnia je jego symbolizm. Pejzaż jest tutaj zawsze czymś więcej niż pejzażem. Jasne i ciemne w przyrodzie jawią się jakby w kilku hipostazach, nabierają zagadkowej znaczącości i niewytłumaczalności. Takie też są jego wizje historyczne. W wierszu “Orda idzie” ordy nie widzimy, słyszymy tylko jej zbliżanie się, oddane w ponurych, złowieszczych barwach.
* * *
Niebiosa w wodzie — w sinym niewodzie... “Wyrij, Wyrij tam! Tam nasz raj rośnie!” — Zachłysnęły się krzykiem radości Białe łabędzie.
Srebro wybuchło wszystkimi trąbami — W trzecim niebie gdzieś echo się toczy, A sady z wody wstają kępami, Dzień się złoci.
Niby nie skrzydła ich, a wiatry niosą... Wyrij szumami spotykać idzie — I ptaszki krzyczą, i sady huczą, I woda huczy. Praga, 1923
Jesienne
Biesiaduj, młoda księżno, — Póki słońce jeszcze chodzi rado, Póki niebo twoje jeszcze sine, Biesiaduj, moja Łado!
Niech niosą z komór na stoły Podczaszy i płododary Twoje wina, mocne jak smoły, I sadów twoich dary.
Pierś gruszek, winogrona grona, Sine śliwy, grady tarniny, Góry jabłek w ogniach czerwonych I rubiny jarzębiny.
Ty proś, gospodyni hoża, W gościnę do siebie przyjaciół, I siadaj, młoda, piękna, W wesołym kręgu.
Niech płoną złote brokaty, Niech kwitną samokwietne szaty, Niech szepczą do złota szkarłaty Za stołami u Łady.
Zadzwońcie, zadzwońcie, dźwięki I pieśni i rozmów wesołych! Niech z rąk przechodzi w ręce Złotokuty kielich!
Niech spadają minuty pijane, Jak odetchnięte sinym śliwy. Niech na balu twoim, pani, Będzie każdy — szczęśliwy!
Skoro znosisz swoją pyszność, Zamiast purpury włożysz marmur,
w następnej redakcji jego koniec faktycznie przeniesiony jest na początek. Ta samowychowawczość, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, prowadziła do samopowtórzeń i wariacji na temat. Są, powiedzmy, aż trzy wiersze pod tytułem “Jesienne”. Tutaj już mowa była o niespójnościach w poetyce Stefanowycza. Ma to związek także z jego założeniami światopoglądowymi, gdzie splotło się chrześcijaństwo i pogaństwo. Stefanowycz — syn księdza, otrzymał wykształcenie duchowne, był człowiekiem wierzącym. Ale był jeszcze Wołynianinem, urodzonym na ziemi drewlańskiej, która, jak wiadomo, natchnęła Łesię Ukrainkę do napisania “Pieśni leśnej”. Poeta w nim żywiołowo brał górę, stawiając chrześcijanina w dwuznacznej sytuacji. W każdym razie był to hołd złożony mitologii, bujnemu rozkwitowi starosłowiańskiego świata. Zainteresowanie nim, bez wątpienia, podsycane było jeszcze przez poetów-prażan.
A oni idą bez ustanku, A oni bez spoczynku idą.
Im szaty zalała krew, Na strzępy — ich chorągiew, Lecz każdy, każdy z nich Śmiercią śmierć zwyciężył.
Im północne wiatry huczą, Im śniegi zasypują drogę, A oni idą bez ustanku, A oni bez spoczynku idą. Praga, 1933
* * *
Wiatry bezdomne, głodne, — Rozskomlane psy pod płotem... Deszcze mżyste, słotne, — Łzy chłodne.
Głodnych wiatrów głoszenie, Chłodnych deszczy roszenie, — Bezpłodne łzy, proszenie... Pora jesienna! Praga, 1935
* * *
Możliwie, tylko ona, ta tęsknota nieustanna Nie wiadomo za kim, nie wiadomo za czym, — Jedyne, co płonie w naszych ostępach-puszczach Ogniem wysokim i jasnym. Praga, 1937
* * *
W drzwiach we śnie się zjawił, Cicho stanął na progu (Tak Darahan kiedyś W czas spoczynku w Bogu).
Znam, skąd idziesz, Utrzymać muszę, zatrzymać, — Rzuciłem się... Gdzież ty, gdzie? — Tylko noc za drzwiami.
W sercu ten wyraz twój, Obraz ten tamtoświatowy... Bracie po duchu mój, Bracie mój końcoświatowy! Mittenwald, 1946
Pamięci O. Olżycza
Przed Siłą sił Stanął, jak i każdy: “Olżycz jesteś?” — “Tak, Boże”. “Odprowadź. Wiesz, dokąd”.
Traducción automática
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Dano mi w domu Ojca Być poetą Końca. O. Stefanowycz takim, jakim siebie widział lub chciał widzieć. Lecz czy był nim naprawdę? Samoocenom poetów nie zawsze można ufać. Był, jeśli z kilku Stefanowyczów wyodrębnić Stefanowycza końca świata. Stefanowycz jest różny, pstry, jak witraż. Część jego liryki pejzażowej wykazuje tyle pełnokrwistości, materialności, odyczności, że
* * *
Tam dzwonią na wieżach. Tam dzwony krzyczą w bezkres! Tam czerwono-czerwono. Czerwono bez granic! — Tam pasy pożarów Całe niebo przetną!
Tam jęki i krzyki. Tam płacz podniósł się wielki! Tam spadła bieda. Tam spadła na wioski bieda! Tam szaleje horda. Tam najechali dzicy! . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .
Za hunnami hunni — I rozbrzmiewają żeliwne echa. Dudnienie tupotów: dudnij w piersi twoje. (Oj wy, struny moje, Nie lękajcie się, struny!)
Za chmurami — chmury, To jak noc, to szkarłatne stada. Jeszcze nie zapadła za horyzont, jeszcze murem jedna, A już druga ściana Wstaje, by uderzyć.
Wiecznie w oblężeniu, W walce, w trwodze, w niemocy. Serce krwawe w stepach gdzieś wiatrami łka: “Oj bieda, oj bieda Tej czajce-niebożęciu...” Praga, 1927
Wzrokowe wzmacnia się słuchowym — “złowieszcze echa”, “tupot daleki żeliwny, dudnienie-brzęczenie”. Głównego nie wiemy. Punkt kulminacyjny nieobecny. Wiersz kończy się wcześniej, niż kończy się widowisko: “Kijów czeka”. Tak można by nazwać obraz. Chwyt artystyczny powtarza się: “Bogdana witają”, “Ilja Muromiec na rozstajach”. “Tatarzy” — to jakby kontynuacja wiersza “Horda idzie”. Ta sama horda, ale już na innym etapie zbliżania: przy murach Kijowa, w zbliżeniu — ogólnym, ale wymownym. I znów ta sama maniera przedstawienia: walka i upadek miasta nieobecne. Dowiadujemy się tylko — być w Kijowie sądnemu dniowi. Jak i poprzedni, wiersz urywa się, kiedy fatalny moment jeszcze nie dojrzał. “Już tarany w ściany zagrzmiały”. Ta niedopowiedzianość tworzy pewną intrygującą atmosferę, zmusza wyobraźnię do pracy z podwójnym obciążeniem. Niekoniecznie na końcu. Oto początek innego wiersza: “Tam dzwonią na wieżach. Tam dzwony krzyczą w bezkres. Tam czerwono-czerwono”. Gdzie to “tam”, z pierwszej strofy dowiedzieć się nie sposób. Z drugiej dowiadujemy się również nie od razu: “Tam jęki i krzyki, tam płacz podniósł się wielki”. Kiedy zaś wyjaśnia się, że “najechali dzicy” na wioski, epizod wyczerpuje się, ale nie znika, nabiera charakteru ciągłości w czasie, brzmi epicko, zamaszyście. Za hunnami hunni — I rozbrzmiewają żeliwne echa… Stefanowycz uparcie powracał do starych tekstów, udoskonalał je, redagował czy też przepisywał. Nie zawsze, trzeba powiedzieć, na lepsze. Ale zawsze z wniesieniem czegoś nowego i semantyczną akcentacją. Poprzedni wiersz nie jest wyjątkiem:
Przywdziejesz srebro zamiast złota, — Więc kwitnij nie na próżno.
Więc pij i upijaj się, księżno, — Póki słońce jeszcze chodzi rado, Póki niebo twoje jeszcze sine, Wesel się, moja Łado! Praga, 1929
Tatarzy
* * *
Przez śmierć
Im północne wiatry dudnią, Im śniegi zasypują drogę,
Dzikiemi śpiewami wyje, Drapieżnymi śpiewami — “idziemy” — ryczy, Sunie, jak noc, na Kijów, Jak ciemność.
Od siły ludzi — tonie Powietrze zaduszne, Od krzyku wozów, bydła — Głusza.
Nic nie słychać od krzyku W mieście ukaranym. Wali tatarstwa bez liku, — Jak szarańczy.
Już pod murami dudnią Kroki Batyjowe… Sądnemu dniowi być w Kijowie!
Będą mu chrzciny W gorącej kąpieli! Już tarany w ściany Zagrzmiały... Praga, 1925
Prosto. Nie iść w prawo Ani w lewo — nie. Niech tylko wiatr obok, Wieczny trębacz walki.
Wiatr, co chmurze — w piersi, — W piersi, w pagórki kręgosłupa... Obok niech wiatr będzie, A w oddali — cel.
Czarno wokół czy biało, Nie zatrzymywać ruchu. Może złamać się — ciało, Ale nigdy — duch. Praga, 1936
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Ale dominowała w nich nuta heroiczna, podczas gdy Stefanowycz oprócz niej przejmował się także dogłębnym poszukiwaniem wszechogarniającej prawdy aż do zlania się z Absolutem. Jego czarny Dyw z „wierzchołkodrzewnego w lesie” rozrasta się w światowego. Ratować się przed nim może tylko „Ten, którego zrodziła Dziewica”, czyli Chrystus. Kiedyż między nami On powstanie, Kiedy swoją duszę dźwigniemy? Kiedy zmartwychwstałego wzniesiemy, A nie nakrzyżnego Chrystusa? Kiedy zdejmiemy Go z krzyża? Lecz zanim zostały napisane te wersy, brzmiała jasna nuta w takich rytmicznych różnowierszach, jakich nie znajdujemy u innych poetów-emigrantów. Środki wpływu u Stefanowycza są całkowicie samodzielne i to stawia go w nielicznym rzędzie swoistych ukraińskich poetów. Jego wiersze, zaprawione symboliką, poddają się zrozumieniu daleko nie wszystkim (tak jak nie wszystkim — zaprawione symboliką). Lecz to jeszcze bardziej zwiększa ich emocjonalne oddziaływanie, jak, nawiasem mówiąc, i ta niedopowiedzianość, o której już była mowa. U Stefanowycza silny jest czynnik formotwórczy i rozwinięty słuch muzyczny. Rzecz jasna, w takim stopniu, w jakim dotyczy to poezji. Kombinacje jego rytmów są świeże i nieoczekiwane, jak i szereg dźwiękowy. Podszedł Podobny do ciebie, jak brat, Tylko skrzydlaty I nie odziany we krew. I poprowadził na spowitą w gęstą Purpurową chmurę, Gdzie czekały szeregi spod Krut I Bazaru. Mittenwald, 1949. Końcoświatowe. Czarne, czarne paszcze otchłani... Czarne, czarne bezkresy... Chaos skrzydłami — wzdłuż i wszerz, Chaos, chaos szaleje... Gdzie to nagle urwał się krzyk? Co tam huknęło w burzy? — Pierś w pierś — góra górze? Miasta runęły mury? Hej, jak chodzi, drży ziemia! Hej, jak taras, jak taras! Zaraz całą ją — wodna mgła! Całą zaleje ją zaraz! Czarne, czarne paszcze otchłani... Czarne, czarne bezkresy... Chaos skrzydłami — wzdłuż i wszerz, Chaos, chaos szaleje. Praga, 1923. * * * Upadnijcie na ziemskie łono I słuch przychylcie ziemsko: Huczy, jak za czasów onych, Huczy, jak atlantom, ciemno. I wody huczą i chmury W ogniach po najwyższe kłęby... Huczą, jak szofary kary, Huczą, jak zguby trąby. Głośniej, potężniej huczały, Burzliwiej dawne siły... Za to, że Słońce zapomnieli, Za to, że serce zabili. Praga, 1938. * * * Nad światem woła czarny Dyw... Z wierzchołkodrzewnego w lesie Na światowego on urósł I olbrzymią wieszczą paszczę W ludzką ciemność rozwarł. Nad światem — klekoty gróźb, Nad spowitym mrokiem — skrzydła Dywa... — napływy głosek, czasami syczących, które odzywają się kołyszącą melodią: „Szumy i szelesty, szumy i szelesty falą toczą szeroką”. Wyraziste złożone rymowanie: niedobrymi — nad horyzontem, nie lepiej tam — zakładczyna, nieświęcone — kracze tam. Język Stefanowycza — nieprosta mieszanka ogólnie używanej leksyki, „wołynizmów”, archaizmów oraz licznych słowotworów: borzokopytny, białoziem (jako antonim czarnoziemu), winokoło (winnica), zagłuszniowa, zacny, złoduch, lipota, mocnosmoły, mękotwórczy, szerokokwaśny, napierśny, ołowir (purpura), płomienia (od płomienia), srebrnorosie, rozimżony (od mżawki, mżyć), chupawy (czarny) i nawet oszestionóżony. Nie są wyjątkiem skrócone epitety: zamiast skrzydlaty — skrzydlat, zamiast odziany — odzian. Zdarzają się nawet ucięte czasowniki, na przykład — powstanie. Wiersz Stefanowycza „Z kroniki” — rzadki przykład mistrzowskiego opanowania staroukraińskiego języka książkowego. W każdym razie jego „kod językowy” (Fizer) zasługuje na osobne badanie. Stefanowycz — liryk nietypowy. Jego subiektywne doświadczenie prawie nie odbiło się w jego poezji. Tylko Ten, którego zrodziła Dziewica, Ze zgubnych wybawi burz, — Tylko Ten, imię czyje — Chrystus! Kiedyż między nami On powstanie, Kiedy swoją duszę dźwigniemy? Kiedy zmartwychwstałego wzniesiemy, A nie nakrzyżnego Chrystusa? Kiedy zdejmiemy Go z krzyża? Mittenwald, 1949. Z cyklu „Głód” (IV). (Na motyw „Oj, jabłuszko”). Oj, kiedyś ten nożyk Był chlebem zwilżony, Oj, kiedyś chlebem bożym Był zalepiony. A teraz on, wyszczerbiony, Krwią zbroczony, W ręce pazurzastej Mocno zaciśnięty. Oj, kiedyś chleb, jak słońce, Ja nim krajałam, A teraz w pierś córce! La-la, la-la-la! 1923. Fragment z „Przemienienia”. „On z jakimiś ludźmi. Dwóch. Mężczyźni. Ale oni nie tacy, Jak my”. „Oni! Nie wiem, kto Mi o tym mówi, — Lecz wiem: Mojżesz — to tamten, A tamten — Eliasz!”. „Skąd przy Nim się wzięli?” — Nie wyjdzie z dziwu Piotr. O czymś mówią we trzech, patrząc w górę. „Może, stary przeminął świat? Może, wszyscy ze swoich grobów Wyjdą tutaj na zdanie sprawy Przed Siłą sił? Nie wiem... oj, jakże tutaj, Bracia, dobrze! Tutaj i sąd nie byłby za sąd, A za ojców wyrzut jedynie!”. Jak nie odbiło się faktycznie i zderzenie z obcymi światami: czeskim, niemieckim, amerykańskim. Milczał 15 lat. Prawdopodobnie jedną z przyczyn tego milczenia — ciężka praca „na przetrwanie”. Ale ona nie odbiła się żadnym poetyckim wersem. Obojętnym okazał się i na egzotykę obczyzny. Stefanowycz — to błyski przebogatej wyobraźni, malarstwo, „przenikliwa wokalizacja” (Fizer), centrum pamięci. Pamięć ta przywiązana do ukraińskiego matecznika, choć w uogólnieniach swoich i z wyjściami poza jego granice. Stefanowycz nie stronił od liryki obywatelskiej. Przejmują te wiersze, gdzie nie krępuje się faktografią wydarzeń, daje wyprostować się swoim romantyczno-symbolistycznym skrzydłom. Im północne wiatry huczą, Im śniegi zasypują drogę, A oni idą bez ustanku, A oni bez spoczynku idą. Im szaty zalała krew, Na strzępy — ich sztandar, Lecz każdy, każdy z nich Śmiercią śmierć pokonał. Kilka poezji (i artykuł) poeta poświęcił Olżyczowi, który zajął zaszczytne miejsce w jego wewnętrznym kosmosie. Skrzydlatymi stały się wersy Ste- I każdy stał się nie swoim Od zjawienia — zjawy im. I nagle — z chmury grzmot! „Gromów to zryw — Czy rokoty słów? Ktoś gromami przemówił!”. I już wiedzieli, że chwila O Nim grzmi, Że im — i nikomu oprócz Toczy się grzmot. I już słyszeli głos Ojca, — Ten głos, to echo, — I strach ogarnął Dusze i serca. Nie mogli. Twarzą do ziemi. A jak tylko wstali, — Iskrę źrenic — Na szczyt! W górę! Już nie trzech. Jeden. Na swojej wysokości, Na swojej samotności, — On. . . . . . . . . . . . . . . . . . Jeszcze biły trzy piersi w dzwon, Jeszcze ramię czuło skrzydło, Lecz nad nimi mroczniał już On, Zmierzchało już srebro. Ja powiem, jak skończą w górze: „Tutaj najlepiej nam na ziemi! Wznieśmy sobie trzy namioty — Tobie, Mojżeszowi i Eliaszowi!”. Nie, ja zaraz pójdę tam Za pozwoleniem naszych więzów! „No jak?” — pytają bracia. „Uśmiechnął się Jezus”. „Ale spójrzcie! — i w dziw wprawił: Szczyty z trzema-nie ma, — Chmura kłęby wznosi, Zasłoniwszy wierzchołek!”. I, może, zdawało się z daleka Lecz widział każdy z nich: Wszedł w chmurę — i zniknął Jakiś człowiek. Jeszcze Piotr, który trochę pobladł: „Skąd zjawa ta? Czy nie wracał Mojżesz Na tamten świat?”
fanowicza: „Może złamać się ciało, ale nigdy duch”. Stefanowycz jest nierówny. Jak tylko symbolistyczna wieloznaczność obrazu zostaje utracona, górę biorą logika i narracyjny ton, traci się też tajemnica jako nieodłączna cecha tego pisarstwa. Ponure wizje Stefanowycza z cyklu „Głód” to żywe ilustracje do wielkiego głodu lat 30. Ale napisane zostały znacznie wcześniej. Podstawy do rozmyślań: jak wiele waży intuicja poety. Zwłaszcza jeśli przejmuje się on takim bólem: „Jeśli jest naród strasznie sądny, to tylko mój!”. Stefanowycza nie sposób wyobrazić sobie bez jego liryki religijnej. Ciesząc się nią, jak nigdy uświadamiasz sobie dziury ozonowe ukraińskiej poezji radzieckiej, całą uciążliwą nędzę jej bogoburstwa — daninę dla Molocha niszczenia i ruiny. To przecież on zmusił Tychynę, który dał kilka błyskotliwych przykładów tego gatunku, by zmieniał w swoich wierszach Boga na czas, tak jak potem Stalina na partię — prosta droga upadku. Stefanowycz jest szeroki: wariacje na tematy biblijne, wiersze bożonarodzeniowe i wielkanocne, pieśniowe i filozoficzne. Jest wśród nich kilka pereł. Jak choćby „Świeże siano, żłób klonowy”, „Kolęda” czy „Fragment z Przemienienia”, gdzie zdaje się unosić nawet niewykorzystany rytm, przyłącza do tego, co skryte, oświeca i uszlachetnia. Nie mówiąc już o dialogu — dynamicznym i wyrazistym. Stefanowycz jest mistykiem. Odpowiednio zorkiestrowana jest też jego poezja, co potwierdza słowa I. Kaczurowskiego: mistyczna może być nie tylko treść, ale i fonika utworu. Motyw końca świata jest dawny i rozpowszechniony w literaturze światowej. Zwłaszcza średniowiecznej. W tym sensie Stefanowycz jest prawdziwie poetą Końca. Czarne, czarne paszcze otchłani… Czarne, czarne bezkresy… Chaos skrzydłami — wzdłuż i wszerz Chaos, chaos szaleje… Przyciągająca siła Apokalipsy prześledzić można u poety przez całą jego twórczość. „Wkrótce krzykną archanielskie trąby”, „Na pół nieba niewidzialna ręka rozpostarła złowieszczą zasłonę”. Według Stefanowycza to odpłata „za to, że Słońce zapomnieli, za to, że serce zabili”. Nawet w późnym zwróceniu się do Olżycza pojawi się ten niespodziewany w kontekście wiersza epitet: Bracie w duchu mój, Bracie mój końcoświatowy! Ołeksandr Stefanowycz był samotnikiem, naturą odosobnioną i zamyśloną. Tylko taki człowiek mógł wykrztusić przenikliwe słowa o odwiecznej ludzkiej tęsknocie: nie wiadomo za kim, nie wiadomo za czym. I krzyknął Piotr: „Co to było?” . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zgasł. I wyżyna zgasła i nizina. „Wy tylko zajrzeliście w czas, Co wstanie kiedyś”. . . . . . . . . . . . . . . . . I myślał o powrocie: Pokusę — zwalczyć To potomstwo głuchoty! Kiedy dźwignę krzyżowe jarmo, — „Górę Hermon Dźwignijcie przeciw Golgocie!” I w ciszę — ciche i proste: „O Hermonie powiedzcie, Kiedy zmartwychwstanę”. Gogol Tam — ars i seks. Tam — Bóg i szatan. Nigdzie duszy takiej nie znajdziemy. Z ukrzyżowaniem skrzydeł stanął nad nią demon, Ale finał — z Ukrzyżowaniem ona. Piekła pokus, ukąszeń mnogość, Ten syk — „seks-seks”… i wąż ten, co nie drzemie! Z artystą była piękność straszna z ciemni Oraz samotność i nieludzka wyżyna. Wskroś wzrok przecinał przyodziewek — I — smutno jest na świecie tym, panowie! I piekielny, obruszał się śmiech Na zbiór masek, na ryje, na zwierzętnik. Był nasz i ich. Obojgu — i dla wszystkich. To Gogol był, i był to Ukrainiec. Buffalo, 1965 Na powitanie Nie zapukał nawet — „otwórz!” Do drzwi, od wieczora zamkniętych, A po prostu skrawkiem błękitu Upadł z ręki dali. Powitanie z fal! I wieje oto W okna świeżością ozonu… Nie, to powietrze spod Chersonia, A nie z Bostonu się przelało. I — Wy. Strybożyce ze trzy, — „A nuż piękność obejmijmy!” Sin-złot-przejrzystość — Wam objęcia, I morze i słońce i wiatry. Buffalo, 1965
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
czas ożywiał, gdy tylko zaczynał mówić o bliskich mu sprawach, o teatrze, jego przyszłości, Scenie Kameralnej. W rozmowie 24 stycznia poinformował, że otwarcie Sceny Kameralnej imienia Serhija Danczenki odbędzie się 17 marca, w dniu 75. rocznicy urodzin Serhija Wołodymyrowycza, spektaklem „Uwertura do pożegnania” na podstawie noweli Iwana Franki „Skrzydło sójki”. Potem uroczystość przeniesiono z soboty na poniedziałek 19 marca. 26 stycznia Stupka poinformował, że przeniesiono go już z reanimacji na salę: „Wiesz, kto mnie tu pierwszy odwiedził? Fedoriaczenko!”. Kiedy zadzwoniłem do Danyła Danyłowycza, ten opowiedział, że Bohdan Sylwestrowycz żartobliwie zaproponował, by „oblać” tę wizytę, ale Fedoriaczenko przypomniał, że Łarysa im nie wybaczy… W każdym razie Stupka później zauważył: „Przecież Łarysy wtedy nie było…”. 27 stycznia — radosny dzień! Bohdan Stupka został uhonorowany nagrodą Narodowej Akademii Sztuki Filmowej i Nauk Rosji „Złoty Orzeł” za „Najlepszą męską rolę drugoplanową” w filmie Ołeha Pohodina „Dom”. Artysta już dwukrotnie otrzymywał w Moskwie „Złotego Orła”: w 2004 roku za rolę generała Sierowa w filmie Pawła Czuchraja „Kierowca dla Wiery” oraz w 2010 za rolę Tarasa Bulby w filmie pod tym samym tytułem w reżyserii Wołodymyra Bortki. Wieczorem 30 stycznia Bohdan Sylwestrowycz z goryczą w głosie odczytał mi przez telefon informację z kijowskiej gazety „Siegodnia” (z 29 stycznia) o ceremonii wręczenia „Złotego Orła”. Jakiś Aleks, najwyraźniej dławiąc się z ekstazy gazetowej przynależności do moskiewskich gwiazd, obwieszczał, że Fiodor Bondarczuk, odbierając nagrodę, wzruszająco powiedział: „Mamo, dziękuję ci za te lekcje. To twoja nagroda!”. A potem na scenę wyszła mama Jewgienija Mironowa i poinformowała: „Żenia utknął w korku, więc ja tu jestem za niego”. W każdym razie, zdaniem służalczego Aleksa, „najjaśniejszym gościem ceremonii stał się aktor Jewgienij Styczkin, który nie przestraszył się mrozu i zjawił się w… spódnicy — szkockim kilcie”. O Stupce — ani wzmianki. Jak nazwać podobnych ukraińskich pismaków? Komedianci, błazny… Ale nie, to zbyt hojne dla nich. „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”? Czy świnie? Pod koniec lat 50. ubiegłego wieku, kiedy Stupka pracował w obserwatorium astronomicznym przy Uniwersytecie Lwowskim, mądry profesor Eygenson mawiał: „Ludzie różnią się od świń tym, że czasami podnoszą oczy ku gwiazdom”… Dracz ma niszczycielski wiersz o gazeciarzach z „superwęchem do zarobku”: „Czy sumienie macie? Choć odrobinę?”. Odbierając za Stupkę „Złotego Orła”, reżyser filmu „Dom” Ołeh Pohodin nazwał artystę „kosmicznym człowiekiem”. Mój artykuł o tym wydarzeniu w gazecie „Deń” pod koniec stycznia nosił tytuł „Kosmiczny aktor”. Ale świnie oczu w górę nie podnoszą… Swoją drogą, przeczytawszy artykuł, Stupka zadzwonił i powiedział, że nie ma już wyjścia — trzeba lecieć w kosmos: „Oto przyjdzie lekarz, zrobimy zastrzyk i będę się zbierał…”. Ciąg dalszy nastąpi.
Traducción automática
Wołodymyr MELNYCZENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki
Kontynuacja. Początek w nr 35, 36, 37, 38 za 2012 r.
2012: laska i skrzydła Pod koniec 2011 roku, kiedy poprosiłem Bohdana Sylwestrowycza o przeczytanie „Skrzydeł” Iwana Dracza, zapoznał mnie z nagraniem wideo swojego czytania poezji „Skrzydła”… Liny Kostenko, zrobionym wiosną, już po skomplikowanej operacji: A to prawda, skrzydlatym gruntu nie trzeba. Ziemi nie ma, to będzie niebo.
Nie ma pola, to będzie wola. Nie ma pary, to będą chmury…
……………………..
Człowiek niby nie lata… A skrzydła ma. A skrzydła ma!
Pozostało niezapomniane wrażenie: zbliżenia Stupki z oczami, w których, zdaje się, można przeczytać każdy wers zdumiewającej poetki nawet bez udźwiękowienia. Lecz wielkie słowo w ustach wielkiego artysty na naszych oczach zawsze rodzi cud — widzimy, czujemy, jak dusza Stupki, mówiąc słowami Szewczenki, „ognisto przemówiła”, jak „słowo płomieniem się stało” i roztopiło ludzkie serce. Właśnie kiedy słuchałem „Skrzydeł” Liny Kostenko i Iwana Dracza w wykonaniu Stupki, który chodził wtedy z niezwykle potrzebną, lecz mimo wszystko piękną, wykwintną laską, narodziła się nazwa rozdziału książki-biografii — „Laska i skrzydła”. Bohdan Sylwestrowycz nie zaprzeczał… Pierwszego stycznia 2012 roku Stupka zadzwonił dopiero po obiedzie, powiedział, że Nowy Rok witał z całą rodziną w domu. Było to zwyczajne i przyjemnie było to słyszeć. Na pytanie, co mu podarowali, odpowiedział: „Skarpetki zimowe czarne i białe, spinki do mankietów…” — „Co z wnukami robiliście?” — „Wygłupialiśmy się”. Stupka zawsze świętuje Nowy Rok w domu: — Teraz czuję się jak don Corleone, kiedy zbiera się cała rodzina. Najmłodszy wnuk Bohdanczyk biega po domu (ma zawsze dużo spraw), wnuczka Ustia podśpiewuje, starszy Dmytro coś ciekawego (już dorosły chłopak) opowiada, a ja siedzę, patrzę na żonę, synową i syna — uśmiecham się i milczę. Tak mi przyjemnie być razem z najbliższymi ludźmi. Małe dzieci, co chcą, to wyczyniają, niech nawet i po głowie chodzą, a ja, jako głowa klanu Stupków, tylko się uśmiecham… Podoba mi się, kiedy w domu stoi żywa choinka czy sosna, żeby igliwiem pachniało… Od 3 stycznia Bohdan Sylwestrowycz nie wychodził z domu — chorował. Chyba się przeziębił. 5-go nawet zrobili kroplówkę. 6 stycznia Bohdan Sylwestrowycz jeździł do przychodni na ulicę Wierzchnią, gdzie zrobiono mu niezbędne badania. Wieczorem zadzwonił: „Jutro przyjdź. Zobacz spektakl „Ożenek” Mikołaja Gogola. W tłumaczeniu Ostapa Wyszni. Będą u nas swoje kolędy…”
7 stycznia rano przez telefon: „Chrystus się rodzi!” — „Wysławiajmy Go!” — „Rok minął. Wzeszła Gwiazda. Znów przychodzi Kolęda. Niech mały Jezus codziennie was wszystkich ochrania! Niech miłością i zdrowiem otula na dobro wam!” Wieczorem — spektakl „Ożenek” w reżyserii i scenografii Walentyna Koźmenki-Delinde z udziałem Dmytra Stupki. Obecna na spektaklu Łarysa Stupka mówiła mi, że Dmytryk jest bardzo podobny do dziadka z czasów „Białego ptaka z czarnym znamieniem”… Sam Bohdan Sylwestrowycz przed spektaklem i po nim wnuka nie chwalił, ale poczuwszy i usłyszawszy mój szczery zachwyt, ciepło się uśmiechnął. I w jego twarzy zobaczyłem szczęśliwego Dmytryka. Przypomniały się dawne słowa Stupki, kiedy wnuk nie miał jeszcze dziesięciu lat: „Jesteśmy do siebie tak podobni…” Pod koniec spektaklu sala wstała w jednym porywie, artyści kilka razy wychodzili do ukłonów, a potem… zaśpiewali kolędy. Widzowie byli zachwyceni! Kiedy później weszliśmy do gabinetu dyrektora artystycznego, w telewizji pokazywali „Tarasa Bulbę”… W dniu mojego wyjazdu do Moskwy — 9 stycznia — Stupka zaprosił mnie do restauracji „Fellini”. Zamówił carpaccio z cielęciny, rybę doradę, potem — szarlotkę z lodami i zieloną herbatę. Poważnie się obraził, gdy spróbowałem zapłacić za nasz obiad. Kiedy wychodziliśmy, Stupka zwyczajowo i hojnie rozdawał napiwki: kelnerowi, szatniarzowi, szwajcarowi. Zresztą, nawet bez tego w „Fellinim” cały personel go uwielbia. Nie sądzę, by wszyscy oni byli zagorzałymi teatralnymi widzami, po prostu przypadł im do gustu ten nie tylko słynny, ale i życzliwy, uśmiechnięty człowiek. Spędziliśmy przy rozmowie dwie wspaniałe godziny. Najbardziej ucieszyło mnie, że Bohdan Sylwestrowycz wybierał się do Moskwy pod koniec stycznia: jego szkolny przyjaciel Wsewołod Okpysz kończył 70 lat. Pamiętam, że w styczniu 2002 roku Stupka przyjeżdżał też na 60-lecie Okpysza. Bohdan Sylwestrowycz poprosił, abym zrobił ich wspólny portret. „Ten, który jest w książce „Bohdan Stupka”?” — „Zdaje się… Spójrz, tam Assol (współautorka książki „Bohdan Stupka”, wydanej w Moskwie w 2011 roku, Assol Owsiannikowa. — W. M.) robiła zdjęcia na Arbacie we wrześniu… Chcę podarować Wsewołodowi na pamiątkę…” Bohdan Sylwestrowycz przekazał mi unikalną fotografię sprzed ponad pół wieku (została po raz pierwszy zamieszczona w jego biografii): licealiści Bohdan i Wsewołod w spektaklu kółka dramatycznego lwowskiej szkoły nr 28 według sztuki „W dobry czas” Wiktora Rozowa. Stupka już nie pamięta jej treści, powiedział tylko, że grał młodzieńca, który przyjechał z Syberii, a Okpysz — miejskiego chłopaka. Za to przypomniał sobie imię kierowniczki szkolnego kółka dramatycznego — Hanna Mychajliwna, która uczyła literatury rosyjskiej, prawda, w innych klasach. W tle zdjęcia uwagę zwraca obraz ze Spasską Wieżą Kremla i Mauzoleum W. I. Lenina. Zapytałem Stupkę, czy był on specjalnym elementem „dekoracji” do spektaklu. Odpowiedział: „Nie, on zawsze tam wisiał”. I rzeczywiście: to wszystko było radziecką oficjalną dekoracją. Jeśli się zastanowić, ta poruszająca fotografia jest najwcześniejszym wizualnym świadectwem aktorskiej biografii Bohdana Stupki! Na niej przyszły Mistrz ma 17 lat! A Wsewołod Okpysz do dziś żartuje, że „z koryfeuszem ukraińskiego teatru grał na jednej scenie, w jednym spektaklu”. Po moim powrocie do Moskwy rozmawiałem z Bohdanem Sylwestrowyczem trzy dni z rzędu przynajmniej dwa razy dziennie, ale 13 stycznia w pierwszej połowie dnia (według czasu moskiewskiego) nie mogłem się do niego dodzwonić. Mój telefon po obiedzie zastał go w drodze: Bohdana Sylwestrowycza wieziono karetką z domu do Teofanii, dokładniej, już przywieziono. Zdołał wtedy tylko powiedzieć: „Zdaje się, że miałem zawał… Teraz już wychodzę… Kładą mnie na reanimację… Potem porozmawiamy…” Właśnie tak — „wychodzę” i „porozmawiamy”. Spokojnie, jakby nic się nie stało… Już godzinę później Andrij Serdiuk zadzwonił i potwierdził — rozległy zawał, a jeszcze po kilku godzinach Andrij poinformował, że aktor znajduje się na stole operacyjnym — robią mu stentowanie. O 18.15 (według czasu moskiewskiego) operacja zakończyła się sukcesem. Okazało się, że zawał Stupka przeszedł 5—7 dni wcześniej, czyli 6—8 stycznia. Bohdan Sylwestrowycz nie chciał wzywać „Pogotowia”, kiedy poczuł się źle, ale nalegała na to Łarysa. I przypomniałem sobie, jak wiele lat temu na moje pytanie, czy często zwraca się do lekarzy, Stupka odpowiedział: „Odkładam wizytę, jak tylko mogę”. Tak było i tym razem. Dzięki Bogu, że obok, jak zawsze, była żona Łarysa. Po raz pierwszy udało się porozmawiać z Bohdanem Sylwestrowyczem wieczorem 15 stycznia. Jego głos był przytłumiony, ale spokojny: „Zawał mięśnia sercowego”. — „Wiem. Wszystko już idzie ku poprawie”. — „Idzie ku poprawie, ale przyczepiło się i nijak nie chce odczepić…” — „Pracuję nad książką, tak jak się umówiliśmy… Powiedziano mi, żebym długo z Panem nie rozmawiał. Dobranoc”. — „Dobranoc. Daj Boże! Daj Boże!” Następnego dnia rano, sądząc po głosie, Bohdanowi Sylwestrowyczowi było znacznie lepiej. Rzeczywiście, powiedział, że już siada w łóżku… I jeszcze: „Gdybym nie trafił tutaj na czas, byłby finał…” Przekazałem Stupce pozdrowienia od Okpysza, a on znów poprosił mnie, abym mimo wszystko zrobił duże zdjęcie z kolegą z klasy i przekazał mu na urodziny, bo przyjechać, niestety, nie będzie mógł… Głos Bohdana Sylwestrowy- Kółko teatralne lwowskiej szkoły nr 28. Spektakl według sztuki W. Rozowa „W dobry czas”. B. Stupka (po lewej) i W. Okpysz Zdjęcie z archiwum rodziny B. Stupki
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Historyczne herby małych ukraińskich miast, wartości muzealne i zabytki historyczne, działające i zrujnowane świątynie, wybitne osobistości w historii, sztuce, literaturze, które urodziły się lub żyły i pracowały w tych miasteczkach, skład ludności, historie życiowe — dawne i współczesne, które weszły do kronik i przekazów ustnych, styl życia oraz problemy społeczno-bytowe i kulturalno-oświatowe małych miast (najczęściej — rejonowych centrów administracyjnych) — wszystko to zawierały materiały, które nasz tygodnik „Słowo Proświty” prezentował i drukuje w rubryce „Małe miasta Ukrainy” od swoich pierwszych numerów. Dzięki dziennikarzom, naukowcom, autorom z różnych obwodów Ukrainy my z Państwem, szanowni czytelnicy, odbywamy swoiste podróże w czasie przeszłym i teraźniejszym naszego kraju, starając się pojąć jego wartości duchowe, tradycje, perspektywy. Oczywiście, nie sposób ogarnąć nieogarnione. Ale odnaleźć akcent, dostrzec wyraziste szczegóły, za którymi widać niecodzienną całość, udawało nam się. Kiedy w marcu 2004 roku uchwalono ustawę o ogólnopaństwowym programie rozwoju małych miast Ukrainy, my, nieco naiwnie, przyjęliśmy to z entuzjazmem. Wydawało nam się, że uwaga państwa na specyfikę społeczno-ekonomicznego funkcjonowania małych miast przezwycięży masowe bezrobocie, pozwoli wspólnotom terytorialnym stworzyć programy kulturalnego rozwoju tych miast, wzmocni uwagę na zachowanie dziedzictwa historycznego i kulturowego. Program zakończył swoje działanie w 2010 roku. Nie Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Oto skąd naprawdę warto zaczynać podróż po Niżynie, to z Muzeum „Niżyńska stacja pocztowa”. Tutaj jadą turyści zewsząd. Nic dziwnego, muzeum nie ma odpowiedników na Ukrainie, jest unikalne zarówno pod względem architektury, jak i zawartości. „Niżyńska stacja pocztowa” odzwierciedla historię miejscowej poczty i zapoznaje z jej rozwojem w ogóle na terytorium kraju. W niewielkich pokojach można zobaczyć makietę stacji z XIX wieku, dokumenty, zimowe i letnie warianty powozów, pocztówki, znaczki, dzwonki podduszne, świeczniki, lampy i tym podobne. Słowem, tutaj przechowywanych jest ponad 500 oryginalnych eksponatów z XVII—XIX wieku. I cała ekspozycja jest potwierdzeniem tego, że Niżyn był wielkim centrum oświatowym i potężnym węzłem transportowym. — Dostarczanie korespondencji, ładunków, skarbca — wszystko to odbywało się za pomocą poczty. W tym pomieszczeniu zaczęto przyjmować pasażerów od 1802 roku, a budowla została wzniesiona w latach 70. XVIII wieku. A w ogóle jest tu historia poczty od okresu państwa kijowskiego, w szczególności od pierwszej wzmianki z 885 roku — opowiedziała kierownik Muzeum Olha Ponomar. ków, aby nie gasły ojcowskie światła małych miast, odnawiała się historyczna ciągłość ich sławy i szczególna ukraińskość. Znaleźć takich ludzi, dać im możliwość przemówienia do rodaków i ziomków, przyciągnąć uwagę mecenasów i stołecznych władz do problemów małych miast — to jedno z zadań, które redakcja stawia przed sobą, wzdłuż osi tego krzyża obserwuje się pewną symetrię obiektów przyrodniczych: zbiorników wodnych, ogrodów, parków, zabytków historycznych, nawet placówek oświatowych”. Przyznam: nasz redakcyjny wędrowny zespół nie szukał dowodów tej symetrii. Lecz od pierwszych kroków po niżyńskich placach i uliczkach poczuliśmy zdumiewającą harmonię i współbrzmienie z duchem autentyczności. Bo czy jest jeszcze na Ukrainie takie miasto, gdzie fale czasu kołyszą i łączą obrazy Jewhena Hrebinki i Mykoły Hohola, światły człowiek, człowiek, który zrobił niewiarygodnie wiele dla tego, aby starożytna księga była obecna w życiu i poznawaniu historii dzisiejszego niżyńskiego studenckiego środowiska i duchowej aurze samego Niżyna. Dzisiaj Państwo, szanowni czytelnicy, też będziecie mogli odbyć fascynującą wycieczkę po Muzeum rzadkiej książki w towarzystwie ojca Ołeksandra. W naszych niżyńskich materiałach zaznaczone są też niektóre niemałe problemy tych pamiętnych miejsc, gdzie zdążyła pobyć wyjazdowa redakcja „Słowa Proświty”. Niejednokrotnie wyrażano też taką myśl: a dlaczego by kandydaci na deputowanych ludowych, których billboardy dzisiaj „upiększają” Niżyn, nie słowem, a czynem mieliby dołączyć do renowacji i zachowania miejskich zabytków historycznych, które mają znaczenie daleko wykraczające poza lokalne? Nie w celu przekupstwa, a po to, by zostawić tu coś pożytecznego i nieprzemijającego? Powiedzmy, mnie mile zaskoczył czyn Mykoły Tomenki, zastępcy przewodniczącego Rady Najwyższej. Będąc w Muzeum rzadkiej książki i dowiadując się, że dziesiątki rarytasów wymagają renowacji, wyciągnął portfel… Jego kosztem zachowano jedną z najcenniejszych ksiąg — obecnie jest ona prezentowana w ekspozycji. Zatem, drodzy czytelnicy, czytajcie o mieście, gdzie schodziły się chyba wszystkie drogi podróżnych XVIII—XIX stuleci i wyruszajcie w poznawczą podróż. A my, dziennikarze „SP”, wkrótce wyruszymy pod inny adres. Ale niech i Państwu, i nam, jak śpiewa się w piosence, podróż pachnie! Lubow HOŁOTA ku. Tutaj zaprezentowano wydania pocztowe poświęcone ludziom, którzy są związani z miastem, datowniki okolicznościowe na 200-lecie stacji pocztowej; J. Łysianskiemu, M. Zańkowieckiej, K. Bezborodce, S. Korolowowi, na 200-lecie M. Hohola, 200-lecie J. Hrebinki, 150-lecie M. Samokysza i tym podobne. W kąciku wypoczynkowym na stole oryginalne rzeczy: porcelana, starodawny samowar, żelazka, gobeliny, obok walizki, w których przewożono dokumenty, listy, które trzeba było chronić przed wilgocią… Ukraińskie skrzynie, które można zobaczyć w muzeum, z wiekiem mają owalny kształt — po to, aby spływała woda. W kącie przechowywany jest duży samowar, prawie na trzy wiadra wody. W kąciku dla pasażerów — niemieckie lustro, apteczka, lampa naftowa (elektryczność w Niżynie pojawiła się w 1914 roku). Pod koniec wycieczki obejrzeliśmy wystawę Iryny Kałtakowej z Hłuchowa, która zbiera różnorodne dzwonki. Jej kolekcja — to ponad 1000 egzemplarzy z 52 krajów świata. Na wystawie — 110 dzwonków. Dzwonki, jak wiadomo, były przede wszystkim atrybutem poczty, a potem stały się przedmiotem użytkowym. W 1836 roku wydano dekret o zakazie sygnałów dźwiękowych w miastach i wymyślono dzwonki z kółeczkami. Więc na własne uszy przekonaliśmy się, że malinowy — to nie tylko o dzwonie cerkiewnym, ale i o dzwonkach pocztowych.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
będziemy pisać o wszystkich politycznych perypetiach, które nie pozwalają władzy spojrzeć szeroko otwartymi oczami na problemy małych miast Ukrainy, na ogólnoukraińską obojętność wobec zapadania się pereł historii i kultury w strefy depresji. Oto jeden tylko fakt: spośród 210 tysięcy cennych zabytków tylko 140 tysięcy wpisano do ogólnopaństwowego rejestru… Mimo wszystko małe miasta zawsze były i nadal są nie tylko oficjalnymi „jednostkami i podmiotami”: to tam rodziły się i były pielęgnowane fundamentalne cechy ukraińskiego życia narodowego, historii, kultury, języka. Tysiące inteligentów w całym naszym kraju żyje i pracuje w tych „jednostkach osadniczych”, robiąc wszystko, co możliwe — i niemożliwe, realizując kierunek swojej pracy w rubryce „Małe miasta Ukrainy”. Jak zawsze wzywamy na pomoc lokalne organizacje miejskie obwodowych zrzeszeń Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki: piszcie do nas, podawajcie adresy, mówcie o tym, co zrobiono, i o tym, co trzeba zrobić. W obecnym numerze „Słowa Proświty” publikujemy pierwszą opowieść o redakcyjnej podróży do Niżyna. Wybraliśmy je nieprzypadkowo: kto choć raz był w tym starożytnym mieście, zgodzi się z naszym wyborem. Kto w Niżynie nie bywał, mamy nadzieję, zainteresuje się tą legendą ukraińskiego urbanistyki, której świątynie tworzą krzyż — ze wschodu na zachód. I, jak twierdzi strażniczka zabytków Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego Lilija Rudenko, „od-
Tarasa Szewczenki i Aleksandra Puszkina, Aleksandra Gribojedowa i Wołodymyra Dala? Gogolowski romantyczny realizm także był nam bliski i zadziwiająco przejawiał się w barokowych rysach Soboru Mikołajowskiego oraz w dzisiejszych bazarowych szyldach, bezlitośnie przyczepionych do legendarnych zabudowań minionych stuleci, w ruinach świątyń. Wtedy szczególnie dotkliwie żałowano zniszczonego dzieła niżyńskiego licealisty „Coś o Niżynie, czyli Głupcom prawo nie pisane” i w wyobraźni pojawiały się jego wizje: „Ikony wyniesiono z cerkwi — i cerkiew już nie cerkiew: nietoperze i złe duchy mieszkają w niej…” Jednak nieczysta siła niżyńskiemu desantowi nie zagrażała: towarzyszył nam ojciec Aleksander Morozow, naukowiec i pro-konie, to trzeba było wiele czasu, a stacje pocztowe urządzone są tak, że odległość między nimi wynosi od 16—18 wiorst do 35. Przez cały czas w obiegu było 51 koni. Oprócz podstawowej funkcji — przewozu pasażerów, można było przesyłać i odbierać za pośrednictwem poczty wszelkie rzeczy, w tym listy i duże sumy pieniędzy. Po 1835 roku uruchomiono dyliżanse między Kijowem a Moskwą. Zaprzęgano sześć koni, było miejsce dla woźniców i dla pasażerów. Mogły przewozić 8 pasażerów, ale kosztowało to niemało, a dyliżans kursował raz w tygodniu. W muzeum zachowano materiały z XVII—XVIII wieku. W szczególności historię miłości Mazepy do Motrii Kocziubejiwny, dokumenty, kafle z XVIII wieku, które znaleziono podczas remontu pomieszczenia. Eksponaty z XIX wieku: dokumenty (kopie z petersburskiego archiwum), gazeta „Siewiernaja Pocza” (1813 r.), której w przyszłym roku minie 200 lat. Wśród eksponatów z początku XX wieku — państwowe i osobiste pieczęcie, do których prawo mieli ludzie pochodzenia szlacheckiego. Bardzo ciekawy eksponat — podróżny samowar-czajnik (druga poł. XIX w.). Przy okazji, nowoczesne podgrzewacze wody powstały na podstawie takiego podróżnego samowara. Jeszcze jedna unikatowa rzecz — telefon z początku stulecia. A oto kolekcja znaczków pocztowych, począwszy od pierwszymi 1918 ro-
Traducción automática
Ponieważ Niżyn przez długi czas był potężnym miastem handlowym na Lewobrzeżnej Ukrainie, stacja pocztowa była duża. Znajdowała się ona na skrzyżowaniu najważniejszych szlaków: przez niżyńską stację pocztową przechodziło siedem traktów, a w sumie na Ukrainie było ich dziewięć. Im więcej dróg się schodziło, tym bogatsza była stacja pocztowa. Na szczególną uwagę zasługuje makieta dworu pocztowego. Cały kompleks składa się z dwupiętrowego budynku: na drugim piętrze znajdowały się mieszkania służbowe naczelnika stacji i jego pomocnika, a na pierwszym — różne służby pocztowe. W jednym skrzydle przyjmowano ładunki wielkogabarytowe, tutaj była też kancelaria, a w drugim — pokoje typu hotelowego, gdzie można było za niewielką opłatą zatrzymać się i mieszkać przez kilka dni. Z tego skorzystał również Taras Szewczenko, kiedy przebywał w Niżynie. Nawiasem mówiąc, w swoim czasie na stacji pocztowej zatrzymywali się A. Puszkin, A. Gribojedow, M. Łomonosow, W. Dal, P. Kulisz, J. Hrebinka. Szczególnie bliska stacja była dla M. Gogola. Gogol, kiedy uczył się w Niżynie, bardzo tęsknił za domem i prawie codziennie przychodził na stację pocztową, gdzie wysyłał i odbierał listy. Bardzo kochał Niżyn i wspominał miasto w swoich listach. Na przykład, kiedy Gogol kończył naukę, a jego przyjaciel Danilewski był w Petersburgu, napisał mu, aby ten zamówił frak u modnego petersburskiego krawca. Sukno Gogol kupił w Niżynie i przesłał do Petersburga, gdzie uszyto mu frak i odesłano z powrotem. Wszystko to zajęło około 4 miesięcy. Oto jak szybko pracowała poczta. Jak nie wspomnieć, że w tych murach urodził się i spędził dziecięce lata światowej sławy malarz batalista M. Samokysz. Jego ojciec pracował jako pocztowiec, dlatego te pokoje zostały przydzielone jako mieszkanie służbowe. W muzeum przechowywany jest jego oryginalny obraz “Trójka”, pocztówki, ilustracje artysty. Ze stacji pocztowych korzystano dlatego, że był to niezawodny środek transportu. Jeśli jechać na swoich
Olha Ponomar, kierownik Muzeum “Niżyńska stacja pocztowa”
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...ką księcia Jarosława Mądrego, która wyszła za mąż za francuskiego króla Henryka I. Wśród jej posagu była także biblioteka. Anna umiała czytać i pisać po słowiańsku, łacinie i grecku. Ta Ewangelia przechowywana była we Francji, w katedrze w Reims. Na niej przysięgali wszyscy francuscy królowie aż do rewolucji pod koniec XVIII wieku. Francuzi postawili Annie Jarosławnie pomnik w jednym z klasztorów pod Paryżem, który ufundowała z własnych środków i gdzie została pochowana. Na postumencie napisano: „Anna Ruska z Kijowa, królowa francuska”, dalej następuje wykaz dobrodziejstw, które wyświadczyła Francji. A w 1843 roku Paryska Akademia Nauk wydała facsymile tej Ewangelii, u nas są dwa egzemplarze. Ciekawe, że w jednym zabytku połączono dwa słowiańskie alfabety: połowa księgi napisana jest cyrylicą, a połowa — glagolicą.
Początki rodzimego książkodrukarstwa
Książka rękopiśmienna odegrała wielką rolę w oświacie, w rozwoju nauki i kultury, ale miała szereg wad, bo była słabo dostępna dla szerokich warstw ludności i bardzo droga — pisano przecież książki na pergaminie, zdobiono je kosztownościami. Zapotrzebowanie na rozpowszechnianie słowa drukowanego było bardzo duże. W 1450 roku Johannes Gutenberg po raz pierwszy zastosował prasę drukarską do drukowania książek. Była to zwykła drewniana prasa. Książki drukowano za pomocą oddzielnych liter, które odlewano ze stopu cyny i ołowiu. Kiedy zaś zaczęło się rodzime książkodrukarstwo? Tradycyjnie uczono nas, że drukarstwo na Ukrainie zapoczątkował Iwan Fiodorow, który przyjechał z Moskwy. Lecz historycy twierdzą, że ta kwestia jest bardzo złożona. Niestety powtarzamy abecadło rosyjskiej historiografii XIX wieku. Obecnie istnieją ciekawe, dość uzasadnione hipotezy naukowe, według których Iwan Fiodorow nie był Moskalem, lecz „Rusinem” z Zachodniej Białorusi. Twierdzenie to opiera się na tym, że w polskich archiwach odnaleziono bardzo ciekawe dokumenty — listy studentów Uniwersytetu Krakowskiego z początku XVI wieku. Figuruje tam „Rusin” (czyli pochodzenia słowiańskiego) z Chełmszczyzny (obecnie terytorium Polski) Iwan Fiodorow. Wiadomo, że Iwan Fiodorow biegle władał językiem łacińskim, którego w owych czasach nie uczono w moskiewskich szkołach. Znajomość łaciny mógł zdobyć tylko za granicą, więc najprawdopodobniej to właśnie on jest owym studentem. Dlatego, gdy u Iwana Fiodorowa zaczęły się konflikty z władzą moskiewską, uciekł na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego — najpierw do miasteczka Zabłudowo, potem do Wilna, a stamtąd na zaproszenie księcia Konstantego Ostrogskiego przeniósł się na Ukrainę, gdzie założył dwie drukarnie — lwowską i ostrogską. W naszej kolekcji przechowywano pierwszą książkę wydaną przez Iwana Fiodorowa — Apostoł lwowski z 1574 r., lecz wydanie to jako bardzo cenny rarytas zabrano nam do
Traducción automática
W 2009 roku, kiedy obchodzono 200-lecie urodzin Mikołaja Gogola, w trzech salach biblioteki Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mikołaja Gogola założono Muzeum Rzadkiej Książki (wcześniej mieściło się ono w bardzo ciasnym pomieszczeniu). Zakupiono nowe wyposażenie muzealne, teraz eksponaty są pod niezawodną ochroną. Marzyło się, że trzy ściany zostaną obite zabytkowymi szafami z XIX wieku, które się zachowały, ale wymagają renowacji. Marzenie pozostawiono na przyszłość — być może znajdą się sponsorzy. O skarbach muzeum opowiedział dziennikarzom jego kierownik, ksiądz, przewodniczący niżyńskiej „Proświty” Ołeksandr Serhijowycz MOROZOW. Zapraszamy naszych czytelników na wycieczkę po salach, w których mieszkają rzadkie książki. „W XIX wieku biblioteka się wzbogacała, w XX — rozgrabiano ją” Nasza biblioteka przed dwoma laty świętowała 190 lat. Spośród działających bibliotek uniwersyteckich jest to jedna z najstarszych. Starsze od niej są chyba tylko lwowska (ma 350 lat), charkowska, Kijowsko-Mohylańska, która przerywała swoje istnienie. A nasza — nie przerywała. W 1803 roku zapoczątkowano Uniwersytet Charkowski, w 1805 wydano rozkaz o utworzeniu w Niżynie liceum księcia Bezborodki. Założycielami uniwersytetu byli bracia Bezborodkowie: książę — kanclerz Imperium Rosyjskiego Ołeksandr i jego młodszy brat Ilja, pochodzący z Czernihowszczyzny. Mieli majątek we wsi Stolne. Ich ojciec Andrij Bezborodko dał dzieciom dobre wykształcenie. Był pisarzem generalnym w ostatnim rządzie hetmańskim Kyryła Rozumowskiego. Ołeksandr Bezborodko uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Karierę bracia Bezborodkowie robili w Sankt Petersburgu. Ołeksandr bardzo szybko został osobistym sekretarzem Katarzyny II, a potem dosłużył się stanowiska kanclerza Imperium Rosyjskiego. Działalność Bezborodków jest kontrowersyjna. Prowadzili politykę w nurcie rusyfikacji, ale zrobili też co nieco dla Ukrainy. Kiedy Ołeksandr Bezborodko zmarł, w jego testamencie znaleziono zapis, w którym przeznaczał pozostałe środki na złożenie ich w banku i otwarcie za nie „instytucji dobroczynnej”. Jakiej dokładnie, nie zaznaczył. Decyzję o tym, co to będzie, podejmował jego młodszy brat Ilja, emerytowany generał, zwolennik reform oświeceniowych Aleksandra I. Zdecydował, że będzie to uniwersytet. Budowa trwała prawie 15 lat. W 1820 roku uniwersytet otwarto i od razu założono jego bibliotekę. Zawdzięczamy to potomkowi rodziny Bezborodków, hrabiemu Ołeksandrowi Hryhorowyczowi Kuszelowowi-Bezborodce, który był pierwszym honorowym opiekunem placówki oświatowej i podarował 2,5 tysiąca książek z biblioteki rodzinnej. To dało początek zbiorom. W ciągu XIX wieku placówkę oświatową kilkakrotnie zmieniano. Po słynnej sprawie o wolnomyślicielstwo w 1832 roku wykładowców gimnazjum oskarżono o szerzenie idei dekabrystów i na mocy carskiego ukazu placówkę przekształcono w liceum fizyczno-matematyczne. Uznano, że fizyka i matematyka są mniej niebezpieczne niż nauki humanistyczne. W 1840 roku powstało liceum prawnicze, a w 1875 roku na bazie liceum utworzono Niżyński Instytut Historyczno-Filologiczny księcia Bezborodki. W 1875 roku dzięki działalności jego pierwszego dyrektora Mykoły Ołeksijowycza Ławrowskiego — znanego pedagoga, filologa, historyka literatury, akademika Rosyjskiej Akademii Nauk, biblioteka została znacznie rozszerzona. W tamtych czasach placówki oświatowe miały swoje fundusze opiekuńcze, do których zbierano datki, środki z testamentów itp. Za te środki zakupiono bibliotekę profesora uniwersytetu moskiewskiego Stepana Szewyriowa, historyka literatury, filologa, słowianofila, przyjaciela Gogola, Puszkina, Aksakowa. Popadł on w konflikty z kierownictwem Uniwersytetu Moskiewskiego, po czym został zwolniony z pracy i wyjechał za granicę. Mieszkał we Włoszech, we Francji, zebrał bardzo cenną bibliotekę (prawie 6 000 tomów), a po śmierci Szewyriowa zakupiła ją nasza placówka. W 1875 roku zakupiono bibliotekę jeszcze jednego znanego naukowca, Friedricha Wilhelma Ritschla. To austriacki naukowiec czeskiego pochodzenia, filolog, specjalista od łaciny klasycznej, miał własną szkołę filologii klasycznej. Jego uczniem był znany niemiecki filozof Friedrich Nietzsche. W archiwach zachowała się charakterystyka, którą Ritschl wystawił Nietzschemu, gdy ten wstępował na aspiranturę. Po śmierci Ritschla jego biblioteka zasiliła nasze zbiory. W 1876 roku swoim funduszem podzielił się z nami Uniwersytet Warszawski, przekazał część swoich dubletów. Wtedy też zakupiono jeszcze jedną bardzo cenną bibliotekę — 680 tomów Niżyńskiej Greckiej Szkoły Aleksandrowskiej. W Niżynie w XVII wieku istniała potężna grecka wspólnota kupiecka, dzięki której działalności zebrano cenną bibliotekę. Najstarsze nasze książki pochodzą właśnie z biblioteki niżyńskich Greków. W XIX wieku biblioteka się wzbogacała, a w XX jej nabytki rozgrabiano, straty były bardzo istotne. W szczególności w 1934 roku, kiedy odbywała się reforma szkolnictwa wyższego w radzieckiej Ukrainie, na rozkaz ówczesnego ludowego komisarza oświaty W. Zatońskiego status niżyńskiej uczelni został obniżony, przekształcono ją w Instytut Oświaty Ludowej, mówiono nawet o tym, by w ogóle zamienić ją w „fakultet robotniczy”. Uczelnię mimo wszystko zachowano, a bibliotekę rozgrabiono. Zabrano nam całkowicie fundusz rękopiśmienny, około 400 jednostek przechowywania, były tam rękopisy z X–XIII wieku oraz najcenniejsza perła — największa w byłym Związku Radzieckim kolekcja autografów Mikołaja Gogola. Przeważnie wszystko to obecnie przechowywane jest w Narodowej Bibliotece im. Wernadskiego. Redakcja „Słowa Proświty” spędziła w muzeum kilka niezapomnianych godzin.
W tym gmachu Uniwersytetu Nieżyńskiego mieści się biblioteka starodruków w Kijowie, wiele starodruków zabrała biblioteka Uniwersytetu Kijowskiego. Odkryliśmy w archiwum dokumenty z lat 1934—1936, jest tam bardzo ciekawa korespondencja: Uniwersytet Kijowski zamierzał wywieźć z naszej biblioteki 60 000 egzemplarzy! I ludowy komisarz oświaty wyraził na to zgodę. Książek tych nie wywieziono, ponieważ zaczęły się represje i ludzie, którzy zajmowali się konfiskatą, zostali represjonowani. W ten sposób udało się zachować resztę biblioteki. Pokazać studentom, jak wyglądała dawna ukraińska książka w oryginale, niestety, dzisiaj nie możemy. Ale w Muzeum eksponowane są wydania faksymilowe z lat 80. XIX wieku dwóch najstarszych ksiąg z czasów Rusi Kijowskiej: jest to „Ewangeliarz Ostromira” z lat 1056—57 oraz „Izbornik księcia Światosława” z 1073 r. Specjaliści, którzy badają zabytki staroruskiego piśmiennictwa, mówią, że te księgi reprezentują nie początek rodzimego księgarstwa, a jego rozkwit. To znaczy, aby stworzyć księgę na tak wysokim poziomie artystycznym, trzeba było mieć wieloletnie doświadczenie nie tylko w korzystaniu z ksiąg, ale także w ich wytwarzaniu. Dawniejsze manuskrypty po prostu się nie zachowały. Dlaczego? Odpowiedź jest bardzo prosta: wiemy, że w Kijowie w Soborze Sofijskim była biblioteka Jarosława Mądrego, z której do naszych czasów nie dotarła żadna księga; najprawdopodobniej zginęły one podczas najazdu mongolskiego w XIII w. Pierwsze wydanie „Słowa o wyprawie Igora” z 1800 r. w naszej kolekcji jest bardzo rzadkie i cenne. Trwa dyskusja, czy ten zabytek literatury ojczystej z XII w. jest oryginałem, czy falsyfikatem, ale właśnie to wydanie jest bardzo cenne dlatego, że na terenach byłego Związku Radzieckiego znanych jest tylko około 60 egzemplarzy, a jeden z nich znajduje się w naszej bibliotece. Mamy u nas przekłady „Słowa…” na język ukraiński i rosyjski, wydrukowane w XIX w. z autografami tłumacza — znanego uczonego, pierwszego rektora Uniwersytetu Kijowskiego, przyjaciela T. Szewczenki, Mychajła Maksymowycza. Jest to egzemplarz sygnalny wydania z 1857 r., według którego Maksymowycz poprawiał już złożony tekst. Współczesne wydanie faksymilowe, z którego również jesteśmy dumni, to „Ewangeliarz Peresopnicki” z lat 1556—1561, który wydali w 2008 roku Ukraińska Akademia Nauk wspólnie z Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego. Ta rękopiśmienna księga to najstarszy znany przekład Pisma Świętego na język ukraiński. Pierwszym badaczem historii tego rękopisu był profesor Nieżyńskiego Instytutu Historyczno-Filologicznego Ołeksandr Serhijowycz Hruzynśkyj. W naszej kolekcji eksponowana jest jego monografia poświęcona historii pochodzenia manuskryptu, datowana na 1911 rok z autografem autora. Jeszcze jedno ciekawe wydanie faksymilowe z 1843 roku to tak zwana „Ewangelia z Reims”, której oryginał przechowywany jest we Francji. Ewangelia ta została napisana w języku słowiańskim w XI wieku i, jak uważają badacze, do Francji trafiła wraz z Anną Jarosławną, córką
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
oddziału starodruków Biblioteki Wernadskiego. Wieńcem działalności Iwana Fedorowa w Ukrainie jest „Biblia Ostrogska”. Mamy jej reprint z 2006 roku. Współcześni naukowcy twierdzą, że pierwszą drukowaną ukraińską książką jest „Czasosłow”, wydrukowany w 1491 roku w Krakowie w drukarni Niemca Szwajpolta Fiola w języku ukraińskim na zamówienie ukraińskiej wspólnoty prawosławnej na terenach państwa polskiego. W Muzeum eksponowana jest grawerowana reprodukcja strony tytułowej tej książki. Chociaż Ukraina w tamtym czasie nie miała własnej państwowości, drukarstwo dotarło do nas nie z Rosji, a wręcz przeciwnie, przez Ukrainę przemieszczało się z Europy do Moskwy. W 1614 roku zaczęła działać drukarnia Ławry Pieczerskiej w Kijowie. My, niestety, nie mamy pełnej kolekcji wydań ławrowych, nie ma ich zresztą tak wiele, ale są dwa wydania znaczące dla historii ukraińskiej kultury: „Wieniec Chrystusowy” Antoniego Radywiłowskiego, znanego ukraińskiego pisarza duchownego, pochodzącego z Czernihowszczyzny, mnicha Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Jest to pierwsza książka wydrukowana w ukraińskim języku literackim końca XVII wieku, która trafiła pod cenzurę w państwie moskiewskim. Została wydana w 1688 roku, a kiedy trafiła w ręce moskiewskiego patriarchy Jakima, wydał on rozkaz usunięcia ze wszystkich moskiewskich cerkwi, klasztorów i bibliotek wydań kijowskich, spalenia ich, a w przyszłości drukowania w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie książek tylko po ich zredagowaniu w Moskwie. Jedną z przyczyn była kwestia językowa. Jeszcze jedno znaczące wydanie to pierwszy ukraiński bestseller – książka, która cieszyła się ogromnym popytem czytelników, była wznawiana w ogromnych nakładach i była bardzo popularna w tamtych czasach. Są to „Żywoty świętych” Dymitra Tuptały-Rostowskiego. Czterotomowe dzieło, w którym zebrano życiorysy wszystkich świętych prawosławnych, wspominanych w kalendarzu cerkiewnym. „Sponsorem” wydania był hetman Iwan Mazepa. O tym świadczył napis na ostatniej stronie książki. Kiedy w 1708 roku Mazepa podjął nieudaną próbę oderwania Ukrainy od państwa moskiewskiego, został poddany klątwie kościelnej, a właściciel naszego egzemplarza książki zamazał nazwisko Mazepy sadzą. Ten ciekawy artefakt przypomina czasy radzieckie, kiedy znani politycy lub naukowcy trafiali pod represje, strony z encyklopedii i książek z ich nazwiskami wyrywano lub zaklejano. Mamy, nawiasem mówiąc, takie „represjonowane” książki. Na przykład akademickie wydanie dzieł Tarasa Szewczenki z 1934 roku z przedmową akademika Serhija Jefremowa. Kiedy tego ostatniego represjonowano, jego przedmowy i komentarze zostały wycięte z książki żyletką… Służba Stefana Jaworskiego Z Niżynem związane są życie i działalność metropolity Stefana Jaworskiego. Pochodzący z Galicji, urodził się w miasteczku Jaworów na Lwowszczyźnie. Jego rodzice przenieśli się na Lewobrzeżną Ukrainę, w Niżynie minęły dziecięce lata przyszłego pisarza duchownego. Tutaj zdobył podstawowe wykształcenie. Potem uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, został jej profesorem, odbywał staże na uniwersytetach europejskich i w 1701 roku na rozkaz Piotra I został mianowany głową Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Początkowo Stefan Jaworski poparł reformy Piotra I, w szczególności w dziedzinie edukacji. Ale Piotr I próbował przeprowadzić reformę cerkiewną, zniszczyć ustrój patriarchatu i podporządkować cerkiew państwu. Udało mu się to. Jednak Stefan Jaworski stawiał opór tym reformom, próbował zachować dawny kanoniczny ustrój cerkwi. Piotr I nienawidził metropolity, wydawał nawet ukazy, którymi zabraniał Stefanowi głosić kazania. Jaworski pragnął powrócić na Ukrainę, ale nie wypuszczano go z Petersburga, prześladowano, intrygami doprowadzono do przedwczesnej śmierci w wieku 64 lat. W Niżynie w 1702 roku wybudował własnym kosztem monaster Zwiastowania. Pomagał mu hetman Iwan Mazepa. W tym monasterze Stefan Jaworski chciał otworzyć placówkę edukacyjną, coś w rodzaju Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Metropolicie nie pozwolono tego zrobić, ale niedługo przed śmiercią w 1722 roku Jaworski zapisał monasterowi własną bibliotekę, która była szóstym pod względem liczby książek prywatnym księgozbiorem w Imperium Rosyjskim tamtych czasów. Niestety, i ta biblioteka w Niżynie nie zachowała się. Po śmierci Jaworskiego jego stanowisko zajął i został pierwszym prezydentem Synodu Teofan Prokopowicz, również Ukrainiec, dawny oponent Stefana, zwolennik protestantyzmu. To właśnie Teofan zrobił wszystko, aby zniweczyć działalność poprzednika. Stefan Jaworski przed śmiercią wszystkie swoje środki i książki przekazał do monasteru i w testamencie napisał: „Kto usunie te środki lub te książki z Niżyna, niech będzie przeklęty”. Po śmierci Jaworskiego Prokopowicz wydaje rozkaz zabrania tych pieniędzy: przekazano je na potrzeby Synodu. Monaster potem przez wiele lat procesował się o te pieniądze i dopiero za czasów Elżbiety zwrócono mu je. A bibliotekę skonfiskowano i przewieziono do Charkowskiego Seminarium Duchownego, gdzie została rozgrabiona. Obecnie pozostało tylko 240 tomów. Przechowywane są w bibliotece Uniwersytetu Charkowskiego z autografami Stefana Jaworskiego. W Muzeum zaprezentowano wydania dzieł metropolity, w szczególności „Kamień wiary prawosławnej” (wydanie moskiewskie z 1728 roku i Ławry Pieczerskiej z 1730 roku), jego kazania, faksymilowe wydanie podręcznika „Ręka retoryczna”, który został napisany dla Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Jest też literatura o historii tego monasteru i o niżyńskiej bibliotece Stefana Jaworskiego.
Drukarstwo na Czernihowszczyznę przybyło w 1671 roku dzięki działalności wychowanka Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łazarza Baranowicza, arcybiskupa, pisarza duchownego, oświeceniowca. Własnym kosztem otwiera on drukarnię na Czernihowszczyźnie. Początkowo była ona zlokalizowana w Nowogrodzie Siewierskim, w tamtejszym monasterze Przemienienia Pańskiego, gdzie znajdowała się rezydencja arcybiskupa czernihowskiego. Do nowogrodzko-siewierskiego okresu historii czernihowskiej drukarni należy wydanie Semena Jalińskiego „Anfologion” (zbiór pieśni wykonywanych podczas nabożeństw w cerkwi). W 1680 roku pożar zniszczył wyposażenie drukarni, a Łazarz Baranowicz przenosi ją do Czernihowa do monasteru Trójcy Świętej i św. Eliasza, gdzie istniała ona z niewielkimi przerwami aż do 1846 roku. Następnie wyposażenie tej drukarni zakupiła Czernihowska Drukarnia Ziemska. Bardzo ciekawy szczegół: po 1720 roku aż do lat 60. XVIII wieku z repertuaru wydawniczego ukraińskich drukarni znika książka autorska. Dlaczego? Istniał szereg dekretów, w tym Piotra I, które zabraniały drukowania książek autorskich. Dlatego ukraińskie drukarnie wytwarzały głównie powszechnie używaną literaturę cerkiewną. I dopiero za czasów Elżbiety na Ukrainie wznawia się autorskie drukarstwo… Jeszcze jedna wielka ukraińska drukarnia — drukarnia Ławry Poczajowskiej w Zachodniej Ukrainie. Do 1831 roku ta ławra należała do grekokatolików (unitów). Design poczajowskiej książki znacznie różnił się od kijowskich i moskiewskich wydań, ponieważ w Zachodniej Ukrainie rozpowszechniona była książka europejska. Niemieckie i polskie wydania służyły za wzór zdobienia książek dla poczajowskich drukarzy. Nieżyńscy Grecy — znani kupcy, którzy handlowali na całej Ukrainie, a wśród nich byli działacze, którzy zajmowali się działalnością oświatową i charytatywną. Na przykład trzej milionerzy, bracia Zosimowie, którzy mieszkali w Nieżynie. W tamtych czasach Grecja przeżywała ciężkie czasy, była okupowana przez osmańską Turcję, i bracia Zosimowie przysięgli, że nie założą rodzin i nie będą żyć w luksusie, dopóki ich Ojczyzna nie zostanie wyzwolona. Wszystkie swoje środki wydawali na działalność oświatową i na wsparcie ruchu narodowowyzwoleńczego: finansowali oddziały partyzanckie, które działały w Grecji przeciwko tureckim zaborcom, a w miejscach zwartego zamieszkania Greków na wygnaniu budowali szkoły, szpitale, przytułki dla inwalidów i osób starszych. Wydawali własnym kosztem ogromną liczbę książek nie tylko po grecku, ale także po łacinie, francusku i rosyjsku. Książka o historii Nieżyńskiego Monasteru Zwiastowania — to wkład braci w miejscowe krajoznawstwo historyczne. Wydane książki Zosimowie bezpłatnie rozsyłali do bibliotek i placówek oświatowych. I dzisiaj braci Zosimów w Grecji bardzo szanują, uważają, że właśnie ich działalność wydawnicza przyczyniła się do uformowania w XIX wieku literackiego języka nowogreckiego. Kiedy w 2008 roku na Ukrainie z wizytą przebywał prezydent Grecji Karolos Papulias, to na jego prośbę zmieniono trasę pobytu w kraju: zrezygnował z wycieczki po Kijowie na rzecz Nieżyna, gdzie w imieniu narodu greckiego złożył wieniec na grobie braci Zosimów. Odwiedził nasze muzeum, interesował się greckimi książkami i był zdziwiony, że mamy ekspozycję, która opowiada o działalności braci Zosimów. Obiecał, że w dowód wdzięczności za to, że Nieżyn w XVII wieku dał greckim wygnańcom schronienie, współcześni Grecy zbudują w mieście grecko-ukraińskie centrum kulturalne. Obecnie Grecy przeżywają przedłużający się kryzys gospodarczy, przez co projekt na razie pozostaje niezrealizowany. Ale greckie delegacje do nas przyjeżdżają, a my przypominamy o perspektywach naszej współpracy, mamy nadzieję, że centrum jednak zostanie zbudowane. Mikołaj Gogol — nasz najsłynniejszy student. Autografy rękopisów Gogola nam odebrano, obecnie są przechowywane w dziale rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego w Kijowie. Ale u nas eksponowane są wydania dzieł Gogola za życia autora: dwutomowe „Arabeski” i najbardziej skandaliczna książka pisarza „Wybrane fragmenty z korespondencji z przyjaciółmi”, która wywołała falę krytyki. Gogol jako człowiek o melancholijnym temperamencie bardzo ciężko to przeżył, właśnie to wpędziło go w taką depresję, z którą niestety sobie nie poradził… Tutaj eksponowane są również przekłady dzieł Gogola na język ukraiński. Nawiasem mówiąc, tłumaczyć Gogola na ukraiński zaczynają w Zachodniej Ukrainie, ponieważ na zrusyfikowanej Lewobrzeżnej Ukrainie drukowanie książek po ukraińsku było zabronione. Na terytorium podległym Austro-Węgrom taki zakaz nie istniał, język ukraiński tam się rozwijał. Bardzo cennym eksponatem jest przekład Iwana Franki książki „Martwe dusze” z 1882 roku, który uważany jest dzisiaj za najlepszy. Iwan Franko podszedł do przekładu bardzo twórczo: przedtem dwa lata pracował nad słownikiem, zbierał ukraińskie odpowiedniki frazeologizmów Gogola. Zatem przekład nabrał szczególnych cech, zaczął żyć własnym życiem twórczym… Nasz egzemplarz przekładu Iwan Franko przesłał do nieżyńskiej biblioteki w 1909 roku na wystawę poświęconą 100-leciu Gogola. Niestety, nie zostawił autografu. Wydania edukacyjne doby oświecenia w Muzeum reprezentowane są przez szkolne podręczniki z XVII—XVIII wieku. Często przychodzą do nas uczniowie i skarżą się, że mają bardzo ciężkie tornistry… Żartem proponujemy włożyć do tornistra te folianty. Oto elementarz Kariona Istomina, który został wydany jak na tamte czasy w ogromnym nakładzie 300 000 egzemplarzy. Środki dał car Piotr I. Dzieci z prostych rodzin korzystały z czarno-białych egzemplarzy, a dla dzieci z rodzin arystokratycznych wydrukowano kilkadziesiąt kolorowych. Pierwszy drukowany podręcznik do matematyki — „Arytmetyka” Białorusina Leontija Magnickiego, mnicha, wychowanka Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Podręczniki do historii europejskiej i geografii — to już przetłumaczone prace niemieckich i holenderskich uczonych… W 1875 r. swoim funduszem dubletowym podzielił się z nami Uniwersytet Warszawski. Eksponujemy niektóre polskie starodruki, które są przechowywane w naszej kolekcji. Najstarsze polskie wydanie — „Kronika polska” Macieja Miechowity (1521 rok). W książce są rozdziały poświęcone historii ziem „ruskich”, czyli ukraińskich, które wchodziły w skład państwa polskiego. Jeśli porównamy drukarstwo europejskie i krajowe, zobaczymy wielkie różnice. Na ziemiach wschodniosłowiańskich istniała tendencja do państwowego i cerkiewnego monopolu na drukarstwo, a za czasów Imperium Rosyjskiego prywatne drukarnie w ogóle zniknęły. W Europie zupełnie inny obraz. Tam rozwijał się kapitalizm, własność prywatna, istniały prywatne firmy drukarskie. Były to głównie przedsiębiorstwa rodzinne, gdzie jedna rodzina z pokolenia Kontynuacja na str. 14 Ogólna ekspozycja muzeum
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
herbownik”. Jest to wspólna praca historyków H. Łukomskiego i W. Modzalewskiego, ilustrowana przez znanego grafika H. Narbuta. To wydanie szlachty czernihowskiej ujrzało światło dzienne w 1914 roku w Petersburgu w nakładzie zaledwie 400 egzemplarzy. Największym starodrukiem, który jest eksponowany w naszym Muzeum, jest wielka Ewangelia Ołtarzowa o wadze 18,5 kg. Księga należała do Niżyńskiego Monasteru Zwiastowania (podarunek Fiodora, rodzonego brata metropolity Stefana Jaworskiego). Ewangelia miała kosztowną oprawę z pozłacanego srebra i drogich kamieni. Ale w naszej historii był okres, kiedy w latach 20. XX wieku wartości cerkiewne konfiskowano na potrzeby industrializacji radzieckiej gospodarki. Kosztowną oprawę wtedy zniszczono, a samą księgę bez oprawy przekazano na wystawę antyreligijną… W monasterze swego czasu była przebogata biblioteka, ale dzisiaj Ewangelia-olbrzym jest jedyną monasterską księgą, która się zachowała… Podczas okupacji Niżyna przez faszystów w latach 1941—1943 dwie odważne kobiety — kierowniczka biblioteki Nina Narkiewicz oraz bibliograf Zinaida Konstantinowa uratowały bibliotekę przed rozgrabieniem. Przeprowadziły się do budynku biblioteki i zwróciły się do niemieckiej komendantury o pozwolenie na otwarcie księgozbioru. Wiedziały, że tylko tak ją uratują. Najcenniejsze książki ukryły w piwnicy pod węglem, aby ich nie znaleziono. Dwa długie lata przechowywały „perłę” instytutu — bibliotekę. W latach wojny biblioteka straciła niemało wydań, które na rozkaz Niemców wyniesiono do pomieszczenia biblioteki miejskiej. Uciekając z miasta, faszyści spalili bibliotekę miejską. Lecz najcenniejsze starodruki zostały uratowane. Relację zapisała Nadija KYRIAN Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA zrujnowanymi ścianami. Dopiero od 2002 roku rozpoczęły się prace restauracyjne. Przyczynili się do tego znany polityk Iwan Płuszcz, mer Kijowa Ołeksandr Omelczenko. Przygotowano projekt restauracji świątyni w jej pierwotnym wyglądzie, przeprowadzono konserwację obiektu, pierwsze niezbędne prace, przede wszystkim pokrycie kopuł. Niestety, obecnie wszystko stanęło. Ani w budżecie państwowym, ani w lokalnych nie znajduje się środków na restaurację świątyni. Niewiele mogą zrobić własnymi siłami sami wierni. Mimo to, wciąż szukają środków, zwracają się do mecenasów, dobroczyńców, wszystkich, dla których drogie są nasze świętości. Wierni zrobili niewielką przybudowę do świątyni, w której obecnie prowadzą nabożeństwa. Oto co mówi znany działacz społeczny, proświcianin, historyk, protojerej świątyni Wszystkich Świętych w Niżynie ojciec Ołeksandr MOROZOW: — Obecnie proboszczem świątyni Przemienienia Pańskiego jest młody ksiądz, wychowanek Kijowskiej Akademii Duchownej UKP KP ks. Witalij Fiłozof. Pomimo chłodu, mnóstwa niedogodności, prowokacji ze strony zwolenników „kanonicznego”, czyli „moskiewskiego prawosławia”, a nawet wielokrotnych rabunków, tutaj regularnie odbywają się nabożeństwa, a w pamiętne dni szewczenkowskie — ogólnomiejskie uroczystości i panichidy za Wielkim Kobziarzem… Biorąc pod uwagę ogromne historyczne i duchowe znaczenie wybitnego zabytku, wspólnota religijna Patriarchatu Kijowskiego, Niżyńskie miejskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz społeczność miasta czyniły starania przed rządem państwa i prosiły o wzięcie pod kontrolę odbudowy świątyni. Czy odrodzimy cerkiew Tarasa? Czy wypełnimy nasz obowiązek przed Bogiem, narodem Ukrainy i pamięcią Wielkiego Kobziarza?
Traducción automática
Zakończenie. Początek na str. 12—13 pokolenie zajmowała się wydawaniem książek. Cztery takie wielkie firmy drukarskie są reprezentowane w naszej kolekcji. Dom wydawniczy Estienne’ów z Paryża wydawał dzieła autorów klasycznych. Bardzo popularne były wydania pisarzy greckich i rzymskich epoki antyku. Książki Estienne’ów uważano za najlepsze pod względem jakości redakcji i liczby ilustracji, którymi ozdabiano tekst. Jeszcze jeden znany dom wydawniczy — wenecka drukarnia Aldusa Manucjusza, znanego włoskiego oświeceniowca, pedagoga, filologa. W jego drukarni w 1513 roku została wydana najstarsza książka naszej kolekcji — pierwszy pełny zbiór dzieł filozofa Platona. Ta książka jest reprezentowana przez jedyny egzemplarz, który znajduje się w naszej bibliotece. Jeszcze jeden oświeceniowy ośrodek drukarski — miasto Bazylea (teraz — Szwajcaria). Tam istniała drukarnia Johanna Frobenia. To znany niemiecki drukarz, oświeceniowiec, który wydawał nie tylko dzieła znanych autorów klasycznych, ale, jak to teraz modnie mówić, był „sponsorem informacyjnym” współczesnych. Utrzymywał przyjacielskie stosunki z Erazmem z Rotterdamu i był pierwszym wydawcą jego dzieł. W naszej kolekcji znajduje się jedno z wydań z 1532 r., które redagował i do którego napisał przedmowę Erazm z Rotterdamu. Są to dzieła starorzymskiego pisarza Terencjusza. Jeszcze jeden ośrodek drukarski istniał w mieście Amsterdamie. Przy tamtejszym uniwersytecie stworzono drukarnię, którą posiadała rodzina Elzewirów. Swoją drogą, wydawnictwo „Elsevier Press” istnieje do dziś, jest to bardzo autorytatywny europejski dom wydawniczy, specjalizujący się w wydawaniu literatury naukowej i popularnonaukowej. Elzewirowie byli bodaj pierwszymi drukarzami, którzy zaczęli drukować wydania niewielkiego, kieszonkowego formatu. Były one bardzo popularne. Na przykład najmniejsze wydanie Elzewirów z początku XVII wieku z naszej kolekcji ma zaledwie 8 cm wysokości. O ziomkach Nasz ziomek, żeglarz Jurij Lisyński, urodził się w Nieżynie w 1773 roku. Pochodził ze starej kozackiej rodziny. Pradziad był sotnikiem w pułku nieżyńskim, a ojciec-ksiądz służył w nieżyńskiej cerkwi św. Jana Teologa. Swoje dzieci, Jurija i Ananija, oddał na naukę do Petersburga, do Korpusu Kadetów w Kronsztadzie. Ukończywszy tę placówkę, Lisyński został marynarzem wojskowym. Odbywał staż we flocie angielskiej, samodzielnie nauczył się języka angielskiego. Bardzo dużo podróżował. Bywał w Indiach, Ameryce Północnej, osobiście rozmawiał z George’em Washingtonem. A w latach 1803—1806 wraz z innym znanym żeglarzem I. Krusensternem J. Lisyński odbył pierwszą w historii rosyjskiej floty podróż dookoła świata. Teraz Ukrainiec Lisyński i pruski Niemiec Krusenstern uważani są za pierwszych rosyjskich żeglarzy… W 1812 roku własnym kosztem, w nakładzie 200 egzemplarzy, wydał dzienniki, które prowadził podczas podróży. Dwutomowe wydanie było zaopatrzone w ogromny atlas, w którym narysowano mapy odkryć geograficznych oraz zebraną podczas podróży kolekcję etnograficzną. Swoją drogą, podczas podróży Lisyński dokonał wielu odkryć naukowych: odkrył wyspę, która do tego czasu nie była zaznaczona na mapie, oraz dwa prądy, które nie były znane uczonym. Ciekawie potoczyły się losy dwóch wybitnych żeglarzy — Lisyńskiego i Krusensterna. Byli kolegami z roku, przyjaźnili się. Niemiec Krusenstern po podróży został admirałem, dyrektorem korpusu kadetów, utrzymywał przyjazne stosunki z carem. A Lisyński przeszedł na emeryturę w stopniu kapitana III rangi. Współcześni w pamiętnikach pisali, że rzekomo miał trudny charakter. W rzeczywistości w tamtych czasach w Petersburgu, aby zrobić karierę wojskową, trzeba było dawać łapówki, nisko zginać kark, przypodchlebiać się przełożonym. A Lisyński miał kozacką naturę, poczucie własnej godności i tego nie robił. Kiedy zwrócił się do resortu wojskowego z prośbą o przyznanie środków na wydanie dzienników, odmówiono mu. Zachowała się recenzja, w której zaznaczono, że książka Lisyńskiego napisana jest „prostym językiem z użyciem małorosyjskich słów”. Właśnie to, najwyraźniej, było przyczyną odmowy. Wykładowcy naszego uniwersytetu pracują obecnie nad tłumaczeniem książki Lisyńskiego na język ukraiński. W Rosji natomiast książka była wznawiana dwukrotnie: w 1946 i 2006 roku… Jeszcze jeden nasz ziomek — akademik malarstwa Mykoła Samokysz, znany malarz batalista. Uważa się go za założyciela radzieckiej szkoły malarstwa. Od dzieciństwa interesował się ukraińską historią, był niedoścignionym grafikiem książkowym. Najsłynniejszym projektem książkowym, w którym Samokysz brał udział wraz z D. Jawornyckim i S. Wasylkiwskim, był album „Z ukraińskiej starożytności”, który ujrzał światło dzienne w Petersburgu w 1900 roku. Nasze Muzeum eksponuje jego oryginał. Uwadze zwiedzających polecamy książkę, która zapoczątkowała ukraińską historiografię. Jest to „Historia Małorosji” Dmytra Bantysz-Kamieńskiego. Jego rodzina również ma nieżyńskie korzenie: ojciec historyka urodził się w Nieżynie w rodzinie nieżyńskiej Greczynki, uczył się w greckiej szkole… Bardzo cenne rzadkie wydanie — „Małorosyjski”
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
...nową murowaną cerkiew. Jej fundament założono obok starej drewnianej. Wzniesiona w 1757 roku świątynia stała się wspaniałym przykładem ukraińskiego baroku. W XVIII w. przy świątyni działały szkoła i szpital, utrzymywane z funduszy gminy oraz dzięki ofiarom. W latach 1853–1857 od zachodniej strony świątyni dobudowano cerkiew zimową z wysoką trzykondygnacyjną dzwonnicą (nie przetrwała). Świątynię rozszerzono o dwa ołtarze.
Wśród ludu Cerkiew Spaso-Preobrażeńską nazywano „Tarasową”: 17 maja 1861 roku na dziedzińcu tej świątyni zatrzymał się kondukt pogrzebowy, który odprowadzał w ostatnią drogę do Kaniowa Tarasa Szewczenkę. Tutaj odprawiono licznie zgromadzone nabożeństwo żałobne (panichidę) za Kobzarza. Po nabożeństwie kondukt towarzyszył trumnie z ciałem Kobzarza przez całe miasto aż do zastawy na kijowskim wylocie. W 1991 roku, ku pamięci tego wydarzenia, nieżynianie ustawili przy świątyni pamiątkowy znak. Od 1924 roku w cerkwi nabożeństwa odprawiała wspólnota Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W latach 30. XX wieku władza komunistyczna zamknęła świątynię. Umieszczono w niej skład wojskowy. Gdy jesienią 1941 roku z miasta wycofywały się oddziały Armii Czerwonej, pomieszczenia cerkwi wraz z mieniem wojskowym podpalono. W powojennych latach świątynię niszczono od wewnątrz, a następnie podłożono ładunki wybuchowe. Ale potężny kozacki sobór przetrwał. O barbarzyństwie tamtych czasów świadczy również fakt, że wojskowi wykorzystywali cerkiew jako tarczę, urządzając tu, w centrum miasta, strzelnicę. Do dziś na jej ścianach zachowały się ślady po kulach.
Bezbożnicy-komuniści nie uspokajali się. W 1960 roku miejski komitet partii i miejski komitet wykonawczy zwróciły się do rządu z propozycją zburzenia Spaso-Preobrażeńskiej i jeszcze kilku świątyń. W liście do rządu miejscowi władcy napisali, że cerkwie „swoim wyglądem zniekształcają miasto, co wywołuje słuszne oburzenie społeczeństwa”. Na szczęście Rada Ministrów Ukrainy nie zezwoliła na niszczenie świątyń. Wśród innych patriotów znaczące słowo w obronie świętości wypowiedział akademik Petro Tronko. Dopiero w niepodległej Ukrainie stary zabytek znów ożył, a świątynię przekazano wspólnocie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Niestety, w stanie półzrujnowanym. Świątynia stoi obecnie z gołymi, zrujnowanymi-
Traducción automática
Łączny nakład artykułu o takim tytule w mediach drukowanych wyniósł 145 tysięcy egzemplarzy. A ponadto przedrukowywano go na rosyjskojęzycznych stronach internetowych na Krymie, Ukrainie i w Rosji, w 2011 roku wydano go jako osobną broszurę w Symferopolu (Krymskie Centrum Badań Humanistycznych, Taurydzki Uniwersytet Narodowy im. W. I. Wiernadskiego, Krymskie Towarzystwo Kultury Rosyjskiej w wydawnictwie „Krymskij archiw”). Jego autorem jest doktor nauk filologicznych, profesor Wołodymyr Pawłowycz Kazarin, kierownik katedry literatury rosyjskiej i zagranicznej Uniwersytetu Taurydzkiego. Jego badania zainteresowały nas nasyceniem informacyjnym, postawieniem problemu, skłoniły do refleksji nad obiektywizmem lub nieobiektywizmem narodowego upamiętniania w państwie, w dużym czy niewielkim miasteczku, w szczególności w Nieżynie. Nadija ONYSZCZENKO Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA „25 października 2010 roku minęło 150 lat od urodzin malarza Mykoły Semenowycza Samokysza. Pozostawił nam w spadku ponad 11 tysięcy obrazów, prac graficznych i ilustracji książkowych (piórko, tusz, sepia, akwarela). Rzeczywisty członek Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zdobywca pięciu srebrnych, dwóch małych i wielkiego złotego medalu tejże Akademii oraz srebrnego medalu Wystawy Światowej w Paryżu. Laureat pierwszej nagrody hrabiego S. G. Stroganowa. Jeszcze jako student dostąpił zaszczytu bycia autorem obrazu, który zakupił P. M. Trietiakow dla słynnej galerii. Później jego prace wzbogacą kolekcje Pałacu Zimowego, Państwowego Muzeum Sztuk Pięknych im. A. S. Puszkina, Państwowego Muzeum Rosyjskiego i wielu innych zbiorów w Rosji i Europie…” Tak pisze o naszym wybitnym krajaninie Wołodymyr Kazarin. I dalej retorycznie pyta: „Możliwe, że radośnie i uroczyście wspominano go w dni jubileuszowe w rodzinnym Nieżynie — czernihowskim miasteczku, w którym się urodził i ukończył gimnazjum przy słynnym Liceum księcia Bezborodki (w tym samym, w którym kiedyś uczył się Gogol)?.. Nie, nie i nie…” Z takim wnioskiem kategorycznie nie zgodziła się kierowniczka muzeum „Nieżyńska stacja pocztowa” Olha Petriwna Ponomar. Tutaj obchodzono wszystkie daty jubileuszowe w życiu Mykoły Samokysza. W listopadzie 2011 roku uroczyście odbyło się specjalne kasowanie kopert. I 150 lat po narodzinach artysty widzimy jego „Trójkę”. Możliwe, że taką samą trójkę koni widział tutaj jeszcze jeden nasz sławny krajan Mykoła Gogol. Wszak na to podwórze — do budynku obok — zachodził po listy. Nieżyn to intelektualna ojczyzna Mykoły Gogola. Właśnie tutaj wybitnemu literatowi postawiono pierwszy pomnik 4 października 1881 roku. A ulicę Mostową naprzeciwko nazwano jego imieniem. Na Gogola przemianowano także skwer, który pod koniec lat 70. XIX wieku założył znany działacz społeczny i kulturalny Wasyl Tarnowski młodszy. W 1880 roku utworzono specjalny komitet do zbierania funduszy, do którego oprócz zespołu Instytutu Historyczno-Filologicznego na czele z dyrektorem Mychajłem Ławrowskim weszli historyk Mykoła Kostomarow, pisarze-absolwenci Nieżyńskiej Szkoły Wyższej Mykoła Herbel, Łeonid Hlibow, znani rosyjscy pisarze Dmytro Hryhorowycz, Ołeksandr Ostrowski, Iwan Turgieniew. Artyści-pieriedwiżnicy na czele z Mykołą Ge zorganizowali wystawę, a dochód przekazali komitetowi budowy pomnika. Zebrane 8095 rubli było w tamtym czasie znaczną sumą.
Brązowe popiersie Gogola wymyślił Parmen Zabieła, bratanek kolegi Gogola ze szkolnej ławy Wiktora Zabieły, wuj śpiewaczki Nadziei Zabieły-Wrubel i dziadek pisarki Natalii Zabieły. Słynny ród wywodzi się ze wsi Monastyryszcze w powiecie nieżyńskim. Rzeźbiarz, akademik Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Parmen Zabieła oryginalnie przedstawił siebie w profilu po prawej stronie popiersia. A w uśmiechu Gogola wyraził twórcze credo pisarza: „Określono mi dziwną władzą… oglądać życie poprzez widoczny dla świata śmiech i niewidzialne, nieznane mu łzy”. Kandydat nauk o sztuce, architekt Ludmiła Plaszko w pracy „Miasto, pisarz, czas. Nieżyński okres życia M. W. Gogola” (Kijów, 1985) w sposób uargumentowany naświetla ścisły związek wielkiego pisarza ze światem przedmiotów, który otaczał go w młodości. Książka wyszła w nakładzie 15 000 egzemplarzy i od razu stała się bestsellerem. Nawet dziś nie straciła na aktualności. Jeśli stanąć obok pomnika i spojrzeć naprzeciwko na ulicę jego imienia, to mimowolnie przejmuje nas ironia pisarza. Współczesny wygląd ulicy, reorganizacja dawnych sklepików Monasteru Zwiastowania przypomina mi skarbonkę Pliuszkina. Niezdarna eklektyka ostro dysonuje z aurą duchowości, którą niosą w sobie majestatyczne kopuły i sam pomnik. Dlaczego by nie nazwać tych samych sklepików w nawiązaniu do utworów Gogola? Przy czym wszystkie szyldy powinny być wykonane przez jednego artystę i stylizowane na czasy gogolowskie. Warsztat „Kabluczok” mógłby być „Trzewiczki dla Oksany”, sklep z tkaninami — „Moda Sołochy”, delikatesy — „Apetyty Sobakiewicza”, zakłady fryzjerskie — „Nos”, „Carycyna peruka”, „Osełediec Tarasa” itd… Taką ideę, wyrażoną w gazetach „Uriadowyj kurjer”, „Słowo Proświty” przez autora tych słów jeszcze siedem lat temu, publicznie poparł i rozwinął w lokalnej prasie znany gogoloznawca profesor Pawło Myched. Ale w radzie miejskiej nas nie usłyszano. Propozycja zainteresowała głównego architekta miasta Mykołę Hawrysza, który pokazywał mi projekt owej ściany frontowej Monasteru Zwiastowania, która „patrzy” na pomnik Mykoły Gogola. Architekt z zawodu i powołania był zachwycony architektonicznym pięknem Nieżyna i troszczył się o jego przyszłość. Stworzył radę urbanistyczną z artystów, budowniczych, krajoznawców, pracowników muzeów, którzy często nie zgadzali się z oficjalną opinią dotyczącą porządkowania ulic, ustawiania kiosków handlowych przy pomnikach, koloru budynków w centrum miasta. Ale taka zawodowa samodzielność nie spodobała się władzy. Z okazji 130-lecia ustawienia pomnika Mykoły Gogola nikt nie złożył choćby kwiatuszka u jego stóp. Podczas przeprowadzania już tradycyjnego Jarmarku Pokrowskiego Mykołę Gogola wykreślono z liczby postaci, bo „już się znudził”. Aktualny okazał się… Mark Bernes, który urodził się w Nieżynie i przeżył tu pierwsze pięć lat. Władze miejskie ogłosiły rok 2011 jego rokiem, tworząc komitet organizacyjny. Odpowiednie rozporządzenie wydał też przewodniczący obwodowej administracji państwowej. Rzeźbie w postaci bohatera filmu „Dwaj żołnierze” Arkadija Dziubina nadano status parkowej, ale na głazie pod nią napisano „Mark Bernes” i daty życia, co doprowadziło do legislacyjnych nieporozumień i korespondencji urzędowej. Wykonując wytyczne urzędnicze, zespół Nieżyńskiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Mychajła Kociubynskiego przygotował spektakl o Marku Bernesie, zapominając o 105. rocznicy urodzin artysty ludowego Ukrainy Bolesława Łuczyckiego, który założył ten teatr w 1933 roku. W imieniu kulturalnej społeczności miasta odważę się poradzić im, aby zwrócili uwagę także na inne znaczące postacie, które rozsławiły Nieżyn w historii Ukrainy i świata. Rok 2012 może stać się rokiem Jewhena Hrebinki, którego 200-lecie obchodzi Nieżyński Uniwersytet Państwowy imienia Mykoły Gogola jako swojego słynnego absolwenta. Dopóki Ołeh Skrypka nosi się z ideą telewizyjnego konkursu ukraińskiego romansu „Oczy czarne”, dlaczego by Nieżyn nie miał zorganizować go na naszych scenach, zapraszając tego samego Skrypkę czy Tarasa Kompaniczenkę? Urzędnicy wydziału kultury i turystyki mogliby pokazać swoje talenty organizacyjne. Nie sądzę, by potrzeba było na to więcej środków niż na pomnik. Mija 185 lat od dnia urodzin Leonida Hlibowa. Jego nauka w uczelni Gogola zaznaczona jest zarówno imienną aulą, jak i nazwą ulicy, podobnie jak w przypadku Jewhena Hrebinki, nawiasem mówiąc. Ale w żaden sposób nie jest oznaczony dom księdza Fedora Bordonosa na początku zaułka Tupyj, w którym znany bajkopisarz i wydawca mieszkał. Tutaj gościł też Pantełejmon Kulisz. Niejednokrotnie deputowani rady miejskiej różnych kadencji poruszają kwestię zmiany nazw ulic miejskich. W ciągu ostatnich osiemdziesięciu lat Nieżyn przeżył cztery fale masowych przemianowań. Każda nowa władza, począwszy od 1917 roku, po opanowaniu miasta, przede wszystkim zmieniała nazwy ulic. I robiono to nie według zasady lokalnej czy narodowej, a ideologicznej. Dziś ulica Woroszyłowa zaprowadzi was do ulicy Czapajewa, równolegle do której ciągnie się ulica Furmanowa, połączone ulicą Bielajewa (nie wiadomo którego: czy to kosmonauty, czy to pisarza science-fiction. — N. O.). A ulica Wozniesieńska graniczy z ulicą Paryskiej Komuny i Telmana. Ostatnia fala przemianowań miała miejsce w 1993 roku przed obchodami 1000-lecia założenia Nieżyna. Komunistyczna rada miejska, pod naciskiem ówczesnego mera Anatolija Romanenki, przywróciła niektórym ulicom historyczne nazwy. Ale na Lenina, Dzierżyńskiego, Czerwonoarmijską i Czerwonokozacką zamachnąć się nie odważyli… Więc „bolszewicy” do dziś królują w nazwach nieżyńskich ulic, a co za tym idzie, wpływają na świadomość ich mieszkańców, uważa starszy pracownik naukowy Centrum Pamiątkoznawstwa NAN Ukrainy Serhij Zozula. Czy nie czas nam w 22. roku ukraińskiej niepodległości powrócić do symboli narodowych? Na jubileuszową datę grupa kijowskich architektów na czele ze starszym pracownikiem naukowym Państwowego Naukowo-Badawczego i Projektowego Instytutu Urbanistyki NAN Ukrainy Witalijem Sopiłką opracowała dokumentację przesłanek do stworzenia historyczno-kulturowego rezerwatu „Starożytny Nieżyn”. Od 20 lat ten dokument przekłada się z jednego sejfu do drugiego, a na zapytania patriotycznej społeczności urzędnicy opowiadają o braku środków i o konieczności przygotowania dokumentacji w innym formacie…
Muzeum „Nieżyńska stacja pocztowa”. Kącik M. Somokysza w pokoju, w którym się urodził
Traducción automática
Od dawna kozacka wieś Petrykiwka słynie z różnorodności rzemiosł ludowych, w szczególności malarstwa. Jaskrawe motywy malowanych chat, obrazów ludowych oraz naczyń znane są niemal na całym świecie. A całkiem niedawno w Petrykiwce, na oczach dyplomatów z dwudziestu krajów, Księga Rekordów Ukrainy odnotowała prawdziwy cud: 120-metrowy ornamentowy malunek na betonowym ogrodzeniu! Nad tym dziełem sztuki pracowało 13 mistrzów malarstwa petrykiwskiego. Wystawa „Historia i współczesność dekoracyjnego malarstwa petrykiwskiego”, którą zorganizowało Dniepropetrowskie Narodowe Muzeum Historyczne im. D. Jawornickiego oraz Dniepropetrowskie Muzeum Sztuki, nie pozostawiła zagranicznej delegacji obojętną. Przypomnijmy, że malarstwo petrykiwskie być może otrzyma status Światowego Dziedzictwa Niematerialnego UNESCO. Kwestia ta będzie rozpatrywana w ciągu roku.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
przyszłego roku planujemy zrealizować wielki projekt na stulecie kolekcji malarstwa petrykiwskiego naszego muzeum, a to około 1500 eksponatów. Pierwsze malowidła petrykiwian datowane są na 1913 rok. Są to prace Tetiany Paty, zebrane na początku wieku przez Jewheniję Ewenbach, która na polecenie Jawornyckiego badała malarstwo tego regionu na Dniepropietrowszczyźnie. Malarstwo ludowe do XX wieku prawie nie było badane. Na 90-lecie kolekcji zrobiliśmy wielką wystawę, a teraz, po dziesięciu latach, wracamy do tego tematu, chcemy ponownie zaprosić petrykiwian i poruszyć kwestię stanu oraz rozwoju działalności mistrzów. Planujemy także stworzyć album malarstwa petrykiwskiego, ponieważ, niestety, dziś nie ma wielkiego, gruntownego wydania. Jeśli rozpatrywać „starą petrykiwkę”, to była to kolorowa plama, a Tetiana Pata, Nadija Biłokiń, Jaryna Pyłypenko, które są fundatorkami tej sztuki, zaczęły więcej pracować pociągnięciem pędzla: pojawiła się filigranowość, graficzność, ażurowość w ornamentach. Na początku XX wieku w ubogich wsiach te malowidła na ścianach zdobiły domostwa. Z czasem mistrzowie zaczynają przenosić malarstwo ścienne na papier. Te dzieła sprzedawano na jarmarkach nie tylko w Petrykiwce, ale i w innych wsiach. W 1926 roku tę sztukę badała Jewhenija Berczenko. Nowy etap rozwoju malarstwa petrykiwskiego to lata 1935—1936, kiedy miejscowy nauczyciel Ołeksandr Statywa przywiózł grupę mistrzów do Kijowa na przygotowanie pierwszej wystawy republikańskiej. Tutaj, w Kijowie, pracując z profesjonalistami, mistrzowie petrykiwscy już inaczej spojrzeli na ten ornament. Pojawiła się szersza gama, malowano nie tylko farbami anilinowymi (czerwoną, zieloną, niebieską, rozrabiając je na żółtku), ale i innymi. Prace stały się bardziej wyrafinowane. Obecnie nowemu pokoleniu należy przypomnieć o takim centrum twórczym i dać możliwość rozwoju tej dziedzinie sztuki. Jeśli malarstwo petrykiwskie otrzyma status Światowego Dziedzictwa Niematerialnego, pozwoli to zarówno naszym inwestorom, jak i rządowi zwrócić uwagę na unikalne zjawisko artystyczne, które nie ma odpowiedników na świecie. Ulana WOLIROWSKA Zdjęcie: biuro prasowe Dniepropietrowskiej Rady Obwodowej Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIROWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 104B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład we wrześniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 3 9 Ołena Szestakowa, kustosz kolekcji malarstwa dekoracyjnego, ikon i pisanek Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej, opowiedziała nam o unikalnej kolekcji „Petrykiwka”: — Malarstwo petrykiwskie to ciekawe zjawisko w sztuce ludowej, w jego ornamente żyje duch naszego kraju. W petrykiwce ucieleśnione jest ukraińskie barok. kraju, Narodową Akademią Nauk Ukrainy, Narodową Akademią Sztuki Ukrainy, narodowymi i ogólnoukraińskimi związkami twórczymi, Ukraińskim Funduszem Kultury, Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Dzieła na Narodową Nagrodę 2013 roku Komitet przyjmuje od 1 sierpnia do 1 listopada br. pod adresem: 01601, ul. Prorizna 2, m. Kijów-1, pok. 404. Zapoznać się z trybem zgłaszania dzieł i sporządzania dokumentów na nagrodę można na stronie www.knpu.gov.ua. Informacje pod tel. (044) 278-41-493. Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki informuje, że od 1 sierpnia bieżącego roku trwa przyjmowanie dzieł i prac na Narodową Nagrodę 2013 roku. Na najwyższe na Ukrainie odznaczenie państwowe w dziedzinie literatury i sztuki przedstawiane są nowe, oryginalne dzieła i prace, opublikowane (ogłoszone) w ukończonej formie w ciągu ostatnich pięciu lat. Przedstawianie dzieł i prac na Narodową Nagrodę prowadzone jest przez Ministerstwo Kultury Ukrainy, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy. Szanowni prenumeratorzy! Przedsiębiorstwo państwowe ds. rozpowszechniania wydawnictw periodycznych „Presa” zawiadamia Państwa o tym, że 10 września rozpoczęła się prenumerata na ukraińskie i zagraniczne wydawnictwa periodyczne na 2013 rok. Złożyć prenumeratę można według „Katalogu wydawnictw Ukrainy” oraz „Katalogu wydawnictw krajów zagranicznych” w każdym urzędzie pocztowym Ukrainy, a także korzystając z usługi „Prenumerata ONLINE” na korporacyjnej stronie przedsiębiorstwa www.presa.ua. Teraz prenumerować wydawnictwa periodyczne „ONLINE” stało się jeszcze wygodniej — rozliczenie za prenumeratę można realizować za pomocą systemu Webmoney lub kartą płatniczą Visa czy MasterCard. Te wygodne nowoczesne środki płatności elektronicznych pozwalają opłacać rachunek za wydawnictwa periodyczne, nie wychodząc z domu czy miejsca pracy. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Traducción automática