Osyp JAKYMCZUK Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2005 roku ustanowiło Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, który przypada na 27 stycznia — rocznicę wyzwolenia hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Wielu osobom bardziej znajoma jest jego dawna nazwa — Oświęcim, ponieważ tak obóz wspominano w czasach radzieckich. Tę nazwę do dziś stosuje się w Rosji oraz w rosyjskojęzycznych mediach na Ukrainie. I robią to pomimo wielokrotnych wyjaśnień MSZ Polski w tej sprawie. W 75. rocznicę wyzwolenia Auschwitz — 27 stycznia 2020 roku w wielu krajach świata uczczono pamięć ofiar Holokaustu. Odbyło się to w wielu miastach Polski, Ukrainy, Niemiec, Francji, Izraela, USA i innych krajów. A czy w Rosji obchodzono ten dzień — nie znalazłem informacji. W rosyjskim segmencie internetu widziałem tylko krótkie informacje o uroczystościach w byłym obozie koncentracyjnym Auschwitz oraz wielkie pretensje, że na te uroczystości nie zaproszono Władimira Putina. To przejaw niewdzięczności ze strony polskiej — twierdzili autorzy publikacji. — Armia Czerwona wyzwoliła obóz, a oni ignorują lidera Rosji… Jednak nie tylko to drażni Rosjan. Mogę sobie wyobrazić, jak oburzy się Rosja po słowach premiera Polski w Berlinie podczas uroczystości pamięci ofiar Holokaustu. Tam M. Morawiecki oświadczył, że w XX wieku było jeszcze jedno miejsce, które stało się piekłem na ziemi: sowieckie gułagi. Wolne narody świata powinny o tym pamiętać i przypominać. Rosja (w rozumieniu — jej polityczna wierchuszka) już „wrze” po niedawnym wywiadzie polskiego polityka Jarosława Kaczyńskiego dla niemieckiego wydania „Bild”. Powiedział tam, że Polska będzie domagać się odszkodowania (reparacji wojennych) od Rosji za straty, jakie poniosła w wyniku militarnego przyłączenia do ZSRR ziem zachodnioukraińskich i zachodniobiałoruskich. W odpowiedzi na te żądania Kaczyńskiego przewodniczący komisji spraw zagranicznych Dumy Państwowej FR Leonid Słucki zaczął już liczyć, ile Polska będzie musiała zwrócić Rosji za wkład ZSRR w „wyzwolenie” Polski spod niemieckiej okupacji oraz za całą bezpłatną pomoc, którą ZSRR udzielił Polsce. Zatem widzimy, do jakiego poziomu napięcia mogą doprowadzić nieprzemyślane słowa polityków. Co więcej, według twierdzeń rosyjskiego politologa Andrieja Piontkowskiego, gospodarz Kremla doszedł do takiego szału, że w najbliższych tygodniach może zdecydować się na wojnę nuklearną! Czy zatem możemy obecnie mówić o bardzo skomplikowanych, drażliwych problemach? Nowe odkrycia historyczne zmuszają do nowego spojrzenia na nie. W moich latach szkolnych uczono mnie, że w obozie koncentracyjnym Oświęcim zginęło 6 milionów ludzi. A według oficjalnych danych muzeum Auschwitz-Birkenau zginęło tam około 1 milion 100 tysięcy osób. Obecnie wiadomo, że obóz wyzwalała Lwowska dywizja 1. Frontu Ukraińskiego. 40 procent jej składu osobowego stanowili Ukraińcy. Biorąc pod uwagę odsetek przedstawicieli innych narodów, Putin nie ma ani historycznego, ani moralnego prawa pretendować do jakiejkolwiek rosyjskiej ekskluzywności w tej kwestii. Oprócz tego Stalin, aby uzyskać dwa dodatkowe miejsca w ONZ, oszukiwał świat, że Ukraińska SRR i Białoruska SRR to państwa ze wszystkimi atrybutami niepodległości. W szczególności z własnymi armiami. Takimi nazywał Fronty Ukraińskie i Białoruskie, choć bezpośrednio podlegały one Moskwie. Historycy i prawnicy-międzynarodowcy powinni określić, czy w świetle takiej dwulicowej gry Stalina Armia Czerwona była wówczas uważana za jedyną i czy de iure istniało wtedy jedno państwo, czy trzy? Oczywiście, tymi kwestiami nie przejmowali się zbytnio ci, którzy podejmowali polityczną decyzję o niezapraszaniu Putina na uroczystości do Auschwitz. A tym bardziej nie przejmowali się ci, dla których te uroczystości przeprowadzano. Były one radykalnie odmienne od prywatnego forum jerozolimskiego, które odbyło się 23 stycznia. Tam w centrum uwagi był Putin. 27 stycznia w Auschwitz w centrum uwagi były ofiary Holokaustu, a nie politycy. Aby je uczcić, na teren byłego faszystowskiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau przybyło ponad 60 delegacji z całego świata. Przewodzili im królowie, książęta, prezydenci, premierzy. I to nie oni siedzieli w pierwszym rzędzie, lecz świadkowie historii. Ci 200 wciąż żyjących byłych więźniów Auschwitz, którzy zdołali przybyć na uroczystości. To oni, dopóki Bóg trzyma ich na tym świecie, mają świadczyć następnym pokoleniom o okropnościach hitleryzmu. „To ich odpowiedzialność przed historią” — mówił prezydent Polski, podsumowując uroczystości z okazji 75. rocznicy wyzwolenia Auschwitz. A u nas zamiast wspieranych państwowo świadectw o okropnościach rosyjskiego totalitaryzmu, począwszy od Lenina, a skończywszy na Putinie, na najwyższym szczeblu państwowym zachęca się do „95-kwartałowej” „interpretacji” zarówno przeszłości, jak i teraźniejszości. Z „kakajaraznictwem” jako wiodącą ideą! Ktoś z mądrych powiedział, że naród, który żywi się cudzymi ideami, jest skazany na stanie się populacją, parobkiem u obcych. Uroczystości z okazji 75. rocznicy wyzwolenia Auschwitz przeprowadzano nie tylko w celu uczczenia żywych i zabitych ofiar hitlerowskiego totalitaryzmu, ale po to, aby obecne i przyszłe pokolenia trzeźwo patrzyły na świat i nie dopuściły do powtórzenia się czegoś podobnego w przyszłości. Taki apel-życzenie był myślą przewodnią we wszystkich czterech wystąpieniach byłych więźniów Auschwitz. Była tam konstatacja, że pod koniec II wojny światowej świat wiedział już o okropnościach obozów koncentracyjnych, jednak ze „zaniepokojeniem” obserwował rozwój wydarzeń. Była tam konstatacja, że okropności faszyzmu i obozy koncentracyjne zrodziła paranoiczna głowa, której po dojściu do władzy wydawało się, że wszyscy wokół poniżają jego kraj. Choć wprost nie wymieniono imienia tej głowy, wiadomo było, o kogo chodzi. Obecnie coś podobnego widzimy w putinowskiej Rosji. Tam ze wszystkich ekranów płynie płacz: „Rosję obrażają”. Podczas publicznej części uroczystości w Auschwitz z jakiegoś powodu nikt nie odważył się otwarcie nazywać rzeczy po imieniu… Przewodniczący Światowego Kongresu Żydów Ronald Lauder, który demonstracyjnie
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
jednak odmówił wyjazdu na putinowskie forum w Jerozolimie, powiedział, że główną przyczyną Holokaustu (jak i Hołodomoru, — przyp. red.) stało się milczenie świata. Jest przekonany, że wszyscy zamordowani błagają z niebiańskich wysokości obecnie żyjących: “Nie milczcie, nie bądźcie obojętni, nie pozwalajcie tego robić nigdy w przyszłości”. Jednak czy ten apel był abstrakcyjny, czy adresowany do Putina – nie sposób zrozumieć… Zwieńczeniem ceremonii w Auschwitz stały się świece pamięci byłych więźniów, liderów państw oraz liderów organizacji międzynarodowych przy pomniku ofiar obozu. Ukrainę na tych uroczystościach reprezentował prezydent Wołodymyr Zełenski. Przebywał on 26—27 stycznia w Polsce z wizytą roboczą. W pierwszym dniu wizyty wziął udział w kolacji z okazji obchodów 75. rocznicy wyzwolenia nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Byli tu również byli więźniowie obozu oraz ich rodziny. Wołodymyr Zełenski w swoim wystąpieniu zaznaczył, że wspomnienia więźniów Auschwitz, z których wiele zawarto w książkach, bardzo trudno się czyta. Są one pełne bólu, smutku, strachu. A jednocześnie — walki, wytrwałości, nadziei i nieogarnionej ludzkiej mądrości. Przecież przebija z nich apel o wykorzenienie nienawiści jako największego niszczyciela ludzkiej cywilizacji. Według słów W. Zełenskiego, “większość tych wspomnień łączy apel: “Nie wolno milczeć!” I nie tylko w kwestii Holokaustu nie wolno milczeć. Jednak kurs na “jakajaróżnica” wskazuje, że całe warstwy materiału, na których kształtuje się tożsamość narodowa, na Ukrainie czasów Zełenskiego będą przemilczane. Podczas drugiego dnia wizyty roboczej W. Zełenskiego w Polsce spotkał się on z prezydentem Polski Andrzejem Dudą. Jednak to temat na osobne rozważania. Zatrzymam się tylko na jednym momencie, odnotowanym w polskich mediach. Prezydent Duda podziękował Zełenskiemu za jego obecność i stanowisko podczas pobytu w Jerozolimie oraz za to, że w Instytucie Jad Waszem oddał pokłon Polakom, którzy ratowali Żydów podczas II wojny światowej.
Машинний переклад
Heorhij ŁUKIANCZUK. W tym roku w Kijowie 101. rocznicę Dnia Jedności Ukrainy i 102. rocznicę ogłoszenia Niepodległości Ukrainy uczczono (w warunkach ignorowania święta przez władze) akcją Ruchu Społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” (UPA) na historycznym placu Sofijskim. Udział w niej wzięli znani działacze polityczni i społeczni: były minister spraw zagranicznych Pawło Klimkin, deputowani ludowi Ukrainy poprzednich kadencji Iwan Zajeć, Mykoła Porowśkyj, uczestnik ATO Ołeksandr Uszynśkyj, przewodniczący organizacji społecznej „Ukraina — NATO” Serhij Dżerdż oraz inni. Aktywny udział wzięli aktywiści i przedstawiciele „Proświty”, KUN-u, Partii Ukraińskiej, „Bractwa Sołowieckiego” oraz „Memoriału”. Uczestnicy wiecu zwrócili się do najwyższych urzędników państwowych z żądaniem zabezpieczenia kraju przed powtórzeniem tragedii narodowej, która miała miejsce 100 lat temu, oraz uznania i świętowania na szczeblu ogólnopaństwowym daty 22 stycznia jako „Dnia niepodległości i jedności Ukrainy”. W apelu zaznaczono: „Ogłoszona 102 lata temu Niepodległość Ukrainy od imperium moskiewskiego oraz utworzona Ukraińska Republika Ludowa zostały utracone w wyniku przestępczego niedbalstwa ówczesnego kierownictwa państwa ukraińskiego — ukraińskie jednostki wojskowe, które w sposób zorganizowany i z bronią w ręku wracały z frontów I wojny światowej, były rozwiązywane do domów ze słowami: „Nam armia nie jest potrzebna, nie zamierzamy walczyć z Rosją”. Zgubność takiego postrzegania sytuacji przez politycznie naiwnych ludzi, którzy zrządzeniem losu trafili na najwyższe stanowiska w państwie, stała się oczywista już po tygodniu — 29 stycznia, kiedy pod Krutami dziesięciokrotnie przeważającą moskiewską ordę bolszewickiej matrosni, która ruszyła „uśmierzać” Kijów pod dowództwem carskiego podpułkownika Murawjowa, musieli zatrzymywać niedoświadczeni studenci kijowskich uczelni i kadeci szkół wojskowych! A próba porozumienia się wtedy z Moskwą zakończyła się zagarnięciem przez nią URL oraz przejściem ZURL w skład Polski, która w tym celu wcześniej zawarła separatystyczny rozejm z bolszewicką Moskwą”. „Dzisiaj — zaznaczono w oświadczeniu — widzimy, że wszystko się powtarza. Znowu kolejna próba nowo wybranej władzy porozumienia się z najeźdźcą, któremu potrzebny jest nie pokój, a powrót Ukrainy w skład imperium moskiewskiego za wszelką cenę. Pomimo ustępstw (wycofanie Sił Zbrojnych Ukrainy ze swojego terytorium, wydanie Moskwie ważnych dla skazania jej zbrodni wojennych świadków, zaprzestanie śledztw, już rozpoczętych procesów sądowych i uwolnienie moskiewskich dywersantów, nawiązanie współpracy gospodarczej z agresorem, oddanie zdobytych pozycji na arenie międzynarodowej, rezygnacja z wygranych procesów sądowych przeciwko Moskwie w Sądzie Sztokholmskim itd.), na które ukraińska władza idzie na żądanie Moskwy, która w niczym ustępować nie zamierza (oprócz nierównowartościowego zwrotu nieznacznej części jeńców wojennych w ramach wymiany). W takich warunkach jedyną niezawodną gwarancją pokoju mogą być tylko silne i efektywne Siły Zbrojne Ukrainy oraz przyspieszenie procesów wstąpienia do NATO!”. Przedstawiciele organizacji społecznych sformułowali żądanie wobec władz, aby natychmiast zaprzestały haniebnych i niszczycielskich działań wobec Sił Zbrojnych Ukrainy. „Będziemy zmuszeni — zaznaczono w oświadczeniu — odpowiadać wszelkimi możliwymi sposobami oporu, zgodnie z artykułami 17 i 65 Konstytucji Ukrainy. Jeśli zaś władza nie będzie reagować na nasze żądania, będziemy domagać się przedterminowego złożenia swoich pełnomocnictw przez prezydenta Ukrainy, Radę Najwyższą i Gabinet Ministrów…”. Wystąpienie na wiecu na placu Sofijskim Mykoły Porowśkiego
Машинний переклад
Centrum Wolontariatu imienia Ołeksandry Burbieło Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego (Switłana Bewz, Serhij Burbieło i owczarek Badi) wspólnie z Chrześcijańskim Centrum Wolontariatu (Ołeksandrem Bardeckim i Andrijem Pawlukiem) przy Winnickim Obwodowym Zarządzie OChWE (Zjednoczonych Kościołów Chrześcijan Wiary Ewangelicznej) razem z bardem, poetą i kompozytorem Wołodymyrem Melnykiem odbyli noworoczną podróż wzdłuż południowej linii frontu rosyjsko-ukraińskiego. Odwiedzili naszych obrońców na Łuku Switłodarskim, w Awdijiwce, Piszkach, Karliwce, Marjince. Switłana BEWZ, weteranka batalionu „Ajdar”, docent katedry ESS WNUT Szczodry Wieczór okazał się ciepły, gościnny i szczery oraz nadzwyczaj cichy na pozycjach jednego z batalionów 59. Samodzielnej Brygady Zmotoryzowanej ZSU. W miejscach ich stacjonowania rozbrzmiewały pieśni, szczedriwki i kolędy… W tych radosnych chwilach żołnierze wraz z wolontariuszami odpoczywali od napiętych dyżurów i starć bojowych. Nasi obrońcy śpiewali razem z nami, przypominając sobie ukraińskie pieśni, które śpiewali jeszcze ich ojcowie. A Wołodymyr Melnyk wtórował, zręcznie dobierając melodie i akompaniując na gitarze... Cała nasza noworoczno-świąteczna podróż była nasycona programem kulturalno-oświatowym, również dzięki wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Ukraińskie książki, świeże i starsze egzemplarze gazet „Słowo Proświty”, „Nacja i państwo”, „Kultura i życie”, broszury „Niebo i ziemia dziś triumfują”, „Mity Chołodnego Jaru” oraz Jurija MuszKetyka „To musi wiedzieć każdy”, „Ludzie szarej strefy” i wiele innej pouczającej oraz patriotycznej literatury były pożądanymi prezentami w okopach i ziemiankach na pierwszej linii frontu. Oprócz 59. SMBZ nasi wolontariusze odwiedzili także 28. brygadę, 73. centrum morskich operacji specjalnych ZSU. Z prezentami przyjechali również do Centrum Socjalnej Rehabilitacji Dzieci Niepełnosprawnych „Światełko nadziei” w rejonie marjińskim obwodu donieckiego, gdzie także urządzili koncert. Z duchowymi kazaniami występowali kapelani Ołeksandr Bardecki i Andrij Pawluk. Wołodymyr Melnyk śpiewał własne oraz ludowe pieśni patriotyczne, brzmiały wiersze członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołeksandry Burbieło. Wolontariusze przywieźli i podarowali wojownikom jej książeczki „Kochanej Ukrainie”. A dodatkowo wszędzie i dla wszystkich — smakołyki, a dla dzieci także zabawki. Podczas tej podróży winniccy wolontariusze przekazali wojownikom 59., 56., 72., 28. brygad, 73. morskiego centrum OS, 130. i 131. batalionów ZSU, winnickiemu 40. pułkowi Gwardii Narodowej Ukrainy oraz batalionowi „Winnica” MSW Ukrainy, ochotnikom 1. samodzielnej kompanii szturmowej Ochotniczego Ukraińskiego Korpusu „Prawy Sektor” oraz hospitallerom Ukraińskiej Armii Ochotniczej, komórkom CIMIC i kapelanom Awdijiwki produkty żywnościowe oraz wyposażenie wojskowe. Te świąteczne prezenty dla naszych chłopców zbierali wolontariusze Winnicczyzny z Towarzystwa Czerwonego Krzyża naszego obwodu, mieszkańcy hromady jakuszynieckiej, w szczególności Wasyl Romaniuk, organizacja społeczna „Wolontariusze Chmielnika” (kierownik Mykoła Mychalniuk). Przyrząd noktowizyjny dla bojowników 9. batalionu 59. brygady przekazała organizacja społeczna „Brat za brata” (Ołeksij Łucenko i Iryna Czerkaszyna), siatki maskujące — organizacja społeczna „Inicjatywy Społeczne Koziatynszczyzny” (Łeonid Cechanowski i docent WNUT Wiaczesława Madjarowa), poduszki od „Winnickich pajączków”, worki od weteranów ATO z Braiłowa (Mykoła Okajewicz). Produkty, odzież oraz dwie krótkofalówki dla 1. OKS OUK „PS” przekazało Centrum Pomocy Wolontariackiej im. Ołeksandry Burbieło. Dziecięce zabawki, książki, odzież, obuwie i smakołyki zbierała fundacja charytatywna „Dzieci Europy”. Wspaniałe świąteczne prezenty i amulety na wschód przygotowywali z kijowskiej „Pracowni prezentów”, w szczególności Hanna i Ludmyła Hrebieni, odzież dziecięcą — od organizacji społecznej „Pierwszy Błysk” (Natalija Olszanecka, Ołeksij Senin, Switłana Huba, Lubow Juchymenko) oraz Monasteru Teodozjańskiego w Kijowie (ojciec Makarij). Podróż stała się możliwa dzięki wolontariuszom-kapelanom Ołeksandrowi Bardeckiemu i Andrijowi Pawlukowi, którzy własnym samochodem odbyli daleką i długotrwałą podróż na front. A także wszystkim tym, którzy pomogli zakupić olej napędowy, w szczególności hromada jakuszyniecka, organizacja społeczna „Wolontariusze Chmielnika”, organizacja społeczna „Brat za brata”, EBMD Winnickiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego.
Машинний переклад
Ołena ŁOHINOWA, m. Czerniowce. W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka podczas wieczoru-elegii „W rytmie serca pulsuje Majdan” w Dniu Jedności i Wolności Ukrainy oddawano cześć Bohaterom Majdanu, Niebiańskiej Sotni, wszystkim, którzy zginęli podczas ATO/OOS. Odbyło się wzruszające spotkanie ze starszym kapelanem obwodu czerniowieckiego, protojerejem UCP Jurijem Kawjukiem, ziomkiem Mychajła i Wołodymyra Iwasiuków. Budujące jest to, że swego czasu ojciec Jurij ukończył Kicmańską Szkołę Muzyczną imienia Wołodymyra Iwasiuka w klasie fortepianu. Uczniowie 11 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 4 wraz z nauczycielką historii A. I. Łysenko, kandydatką nauk filologicznych, autorką i wykonawczynią Łarysą Bereżan oraz miłośnikami twórczości kompozytora byli niezwykle poruszeni wspomnieniami gościa. Rzeczywiście, w naszą świadomość od 2013 roku wtargnęło pojęcie „kapelan”. W okresie Siczy Zaporoskiej kozaków w bój odprowadzał kapłan, który modlił się za nich, błogosławił na wyprawę i odprawiał nabożeństwa żałobne za poległych. Termin kapelan stał się powszechnie znany w naszych czasach, kiedy rozpoczęła się wojna na wschodzie Ukrainy. Szczere, prawdziwe i emocjonalne wspomnienia ojca Jurija wywołały łzy i poruszyły wszystkich: — Moja posługa na wojnie zaczęła się od początku maja. Jechaliśmy do naszego batalionu, do 80. brygady, za Starobielsk, oni byli w Orechowie. Przyjechaliśmy właśnie wtedy, gdy zginęło dziewięciu naszych chłopaków. Początkowo przyjechaliśmy jako wolontariusze. Załadowaliśmy naszego cerkiewnego „busa”, wszystko, co się dało, wsiedliśmy i pojechaliśmy. Dokąd jedziemy, nic nie wiemy, po prostu rozumiemy, że jesteśmy tam potrzebni i potrzebne jest to, co wieziemy. Już podjeżdżając do miejsca stacjonowania, widzimy, że sprzedają truskawki przy drogach. A u nas, na Bukowinie, wtedy jeszcze nie było truskawek. Zatrzymujemy się, kupuję dwa wiadra truskawek. Przyjechaliśmy na miejsce, chłopcy rozładowują busa, a ja wyniosłem truskawki i mówię: bierzcie, podzielicie się. Postawili krzesło i wszyscy, którzy tam byli, brali po jednej, dwie. Takie rzeczy są dość wrażliwe… ...Rozumiałeś, że jesteś im potrzebny. I potrzebny nie jako człowiek, który coś przywiózł. A jako ten, kto może natchnąć, komu można zaufać w swoich rozmowach, w swoich rozczarowaniach, kiedy cię boli, kiedy nie ma już z kim porozmawiać. Posługę kapelańską czasami postrzega się jako misję człowieka, który ma tylko odprawiać nabożeństwa, udzielać komunii, spowiadać — to jedna z funkcji. Najważniejsze — być obecnym tam. Moja oficjalna rotacja była w piętnastym roku, do tego czasu pracowaliśmy z 28. Odeską brygadą, Prawym Sektorem. Przebywaliśmy tam, dokąd nikt nie chciał wjeżdżać. I pojawiają się myśli, że przez cały miesiąc nikt do ciebie nie podchodzi, nikomu nie jesteś potrzebny, każdy zajmuje się pracą, do której jest powołany. Ale jedna rozmowa ze strony wojskowych może zmienić wszystko w twoim pobycie. I rozumiesz, że dla tej rozmowy trzeba było ten miesiąc tam być. Kulturalno-artystyczny projekt „Wojskowo-polowy ART” liczy ponad 300 obiektów artystycznych, które tworzyło 150 mistrzów z całej Ukrainy. Ideą projektu jest pokazanie, jak utalentowani artyści za pomocą różnych technik mogą przekształcić atrybuty wojny w dzieła sztuki. Wystawa „Wojskowo-polowy ART” odwiedziła ponad trzydzieści miast Ukrainy. W składzie projektu demonstrowana jest praca utalentowanej artystki z Bukowiny Oksany Petraszczuk-Hynhy — panneau „Zerwała kwiat przeklęta bieda” (2017 rok), które zostało stworzone na motywach pieśni Wołodymyra Iwasiuka „Ballada o malwach” (1975 rok). Pieśń napisana we współautorstwie z Bohdanem Hurą jest obecnie aktualna i tragiczna, gdy wspominamy bohaterów, którzy polegli w tej współczesnej wojnie. Oryginalna kopia panneau została zaprezentowana podczas wieczoru-elegii. Panneau stworzono na skrzyni po amunicji.
Машинний переклад
Mirosław LEWYCKI Obecnie Putin stara się pozyskać Izrael jako sojusznika w „świętej” walce z przejawami ukraińskiego „faszyzmu i antysemityzmu”. Choć przed Światowym Forum Pamięci o Holokauście w Jerozolimie obawiano się, że ostrze putinowskiej złości zostanie skierowane przeciwko „antysemickiej Polsce”. Na to przygotowywano się już w kancelarii prezydenta Polski. Utworzono tam „sztab kryzysowy”, który miał operatywnie reagować na możliwe kłamstwa o Polsce, jakie mogą paść z ust Putina w Jerozolimie. W skład sztabu weszli historycy i dyplomaci. Jednak okazali się oni niezaangażowani. Wprost wypadów ani prowokacji przeciwko Polsce nie było. Jeśli nie liczyć rosyjskiego odznaczenia dla współorganizatora powstania w obozie koncentracyjnym „Sobibór” Leona Feldhendlera. Dlatego brak w przemówieniu Putina antypolskich wypadów Polacy uważają za wielki sukces swojej dyplomacji. Głównymi celami ataków ze strony Putina stały się Ukraina i Litwa. I to kolejny dowód porażki obecnej ukraińskiej drużyny dyplomatycznej. Tym bardziej że niezrozumiała i dziwna była odmowa Zełenskiego i delegacji z Ukrainy udziału w imprezach, już w Jerozolimie. Służba prasowa W. Zełenskiego, wyjaśniając jego decyzję o nieuczestniczeniu w forum, napisała na jego e-reprezentacji: „Delegacja ukraińska, która przybyła do Jerozolimy, by wziąć udział w piątym Światowym Forum Pamięci o Holokauście, postanowiła oddać swoje zaproszenia osobom ukraińskiego pochodzenia, które przeżyły tę straszliwą tragedię”. A kilka dni wcześniej Zełenski zajmował diametralnie przeciwne stanowisko, przedstawione w jego wywiadzie dla izraelskiego anglojęzycznego portalu internetowego „The Times of Israel”. W nim mówi: „Informacje statystyczne, którymi dysponujemy, pokazują, że co czwarty z Żydów, którzy zginęli w Holokauście, był Ukraińcem. Dlatego dla Ukraińców bardzo ważne jest oddawanie czci pamięci ofiar Holokaustu. Myślę, że jednocześnie byłoby sprawiedliwie, gdyby prezydent Ukrainy wystąpił z przemówieniem. Wiem, że strona izraelska ma inny format; nas nie zaproszono do wystąpienia. Ale w każdym razie — będę obecny na tej ceremonii”. Na pytanie dziennikarzy, czy liczy na to, że mimo wszystko pozwolą mu wystąpić, odpowiedział: „Nie chodzi o nadzieje”. I nagle taka szokująca dla organizatorów (i także dla Rosjan!) decyzja o nieudziale w forum, chociaż, jak twierdzą izraelskie źródła, głównym celem wizyty W. Zełenskiego w Izraelu 23–24 stycznia była właśnie udział w nim. Jednak prorosyjskie media wskazują jeszcze jeden, niezbyt nagłaśniany cel wizyty Zełenskiego do
Izraela — „gaszenie pożaru” wywołanego ukraińskimi styczniowymi marszami pamięci o Stepanie Banderze. O zmianie nazw ulic ku czci bohaterów ukraińskich nacjonalistów Zełenski powiedział: „To dotyczy nie tylko ulic i pomników. (…) To bardzo trudne i drażliwe zagadnienie. Są bohaterowie, których czci się na zachodzie i w centrum Ukrainy, są też inni Ukraińcy, którzy mają własnych bohaterów i myślą inaczej. I rozumiem różne uczucia. Dlatego kilka razy bardzo wyraźnie powiedziałem: jeśli mamy tak trudną historię, zbudujmy wspólną historię. Znajdźmy tych ludzi, których imiona nie budzą sporów w naszej teraźniejszości i w naszej przyszłości. Nazwijmy pomniki i ulice imionami tych ludzi, których imiona nie prowokują konfliktu”. Innymi słowy, proponuje się nam wyjęcie polityki z narodowego panteonu, budowanie narodu na bazie różnej maści kosmopolitów, dla których pojęcie narodu jest obce, a pojęcie honoru narodowego bardzo umowne, ściśle związane z grubością portfela. Nie tylko w Moskwie chcą, aby Ukraińcy gardzili swoimi bohaterami. Gdy na początku stycznia 2020 roku wezwano do MSZ Ukrainy ambasadorów Izraela i Polski w związku z ich oświadczeniem potępiającym marsze ku czci Bandery, w głównych wiadomościach polskiej telewizji pojawiły się dwa bardzo „ciekawe” materiały. Najpierw ostry reportaż o niedopuszczalności, by ani Putin, ani ktokolwiek inny wskazywał Polakom, jaka ma być ich polityka historyczna. A zaraz po nim – przejmujący materiał o wezwaniu ambasadora Polski do MSZ Ukrainy. Był on jednak skrajnie obrzydliwy, w stylu putinowskich pretensji i pouczeń wobec Polaków. Prezenterka „grzmiała” z ekranów, że mimo zmiany władzy w Ukrainie nadal realizowana jest „nacjonalistyczna polityka historyczna, nadal za ukraińskich bohaterów narodowych uważa się morderców Polaków”… Ten moment to nie tylko świadectwo strasznej polskiej dwulicowości. To także podstawa do badań, czy przypadkiem historyczny ignorant Zełenski podczas swojej pierwszej wizyty w Polsce nie obiecał zmiany polityki historycznej Ukrainy. W porywie emocji może obiecać wiele… Choć we wspomnianym wywiadzie szczególnie podkreślał swoją „krew”: „I wiecie, że mam żydowską krew. I jestem prezydentem”. W związku z nieobecnością W. Zełenskiego na Forum w Jad Waszem oświadczono, że W. Zełenskiemu tłumaczono: na miejsca zwolnione przez niego i delegację z Ukrainy nikogo innego już nie można zaprosić. Jednak nie wpłynęło to na decyzję prezydenta Ukrainy. Dlatego w oświadczeniu Jad Waszem napisano: „Żałujemy, że uczynił ten krok w ramach wydarzenia zatytułowanego »Pamiętamy o Holokauście, walczymy z antysemityzmem«. Mimo patetycznych ocen przede wszystkim zdyskredytował siebie, a potem także Ukrainę. Dlatego nie można wykluczyć, że rzeczywiście nie zamierza być graczem politycznym na długi dystans, lecz przybył z misją niszczyciela ukraińskiego systemu politycznego. Z politykami-motylami nikt nie chce poważnie rozmawiać. Najpewniej nie będzie szczególnego oporu ze strony już zapowiedzianych „ciężkich wag” Julii Tymoszenko i Wiktora Medwedczuka wobec zamiarów usunięcia „motyla” Zełenskiego od władzy. Przy żyjącym Putinie może to okazać się dla Ukrainy bardzo straszliwą intrygą. Czy „jakaraznica” z sekty „gorzej nie będzie” już uświadamia sobie, co narobiła? Logiczny wniosek co do przyczyn jerozolimskiego demarszu Zełenskiego: w jakiś sposób dowiedział się, że w przemówieniu Putina pojawią się ostre antyukraińskie akcenty i będzie musiał je komentować. Odmowa komentarza albo komentarz o niczym – cios zarówno w jego reputację, jak i w notowania „sług”. Potępiający komentarz – zaostrzenie i tak coraz trudniejszych stosunków z Putinem, a w konsekwencji druzgocący cios w populistyczną bajeczkę o „szybkim zakończeniu wojny”. Dlatego 42-letni prezydent Zełenski (ostatnio bardzo aktywnie o tym przypomina!) postanowił po chłopięcemu się przechytrzyć. I działać według zasady – oczy nie widziały, uszy nie słyszały, to i komentować nie trzeba! Przed wizytą Wołodymyra Zełenskiego w Izraelu w mediach krążyła plotka, że tam planowane jest oddzielne spotkanie Zełenskiego z Putinem. Możemy pewnie stwierdzić, że zdrady nie było. Bo żadnego spotkania nie było. Rzecznik prasowy Putina złośliwie podkreślił, że Putin z Zełenskim nawet się nie przywitali. I oczywiście Pieskow obwinił o to Zełenskiego. Po putinowskich obietnicach zamknięcia „brudnej gęby” tym, którzy nie podzielają rosyjskiego spojrzenia na wydarzenia II wojny światowej, oczekiwano wielkiej sensacji na Światowym Forum Pamięci o Holokauście. Jednak sensacji nie było. Wszyscy mówcy – i prezydent Izraela Reuven Rivlin, i wiceprezydent USA Mike Pence, i prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier – nazywali odpowiedzialnym za Holokaust hitlerowski reżim w Niemczech. Z materiałów, do których mam dostęp, wynika, że ze względu na obecność Putina nikt nie poruszył kwestii wydania Niemcom przez Stalina w 1941 roku Żydów z Polski, którzy po jej okupacji szukali schronienia w ZSRR. Taka „dyplomacja” bardzo przypomina „zaniepokojenie” zachodnich krajów putinowską okupacją Ukrainy! Ponieważ na putinowskie „oświadczenia historyczne” z grudnia 2019 i stycznia 2020 roku była ostra reakcja na świecie, kremlowski dyktator, przemawiając w Jerozolimie, nie rzucał konfrontacyjnych haseł, które wrzucał do głów swoich poddanych. Całą złość skierował na Ukrainę i Litwę. Mówił, że niemiecka machina śmierci miała wspólników w wielu krajach Europy, którzy okrucieństwem przewyższyli Niemców. „Na okupowanych terytoriach Związku Radzieckiego, gdzie działali ci bandyci, zamordowano największą liczbę Żydów. Na Ukrainie zginęło około 1 miliona 400 tysięcy Żydów, na Litwie zniszczono 220 tysięcy osób”. Po tych słowach zatrzymał się i wezwał wszystkich, którzy go słyszą, do zapamiętania tych liczb i tych krajów! Ten moment to nie tylko świadectwo, do jakiej głębi rozwinęła się u Putina antyukraińska schizofrenia. To znak, że w Rosji nasila się kurs (a więc także działalność dezinformacyjna) na dyskredytowanie w oczach świata nie tylko ukraińskiego państwa, ale i ukraińskiego narodu. Ten kurs widoczny jest także w cynicznym putinowskim apelu do współczesnego świata, by „nie przegapić tego momentu i tych miejsc, gdzie dziś odradza się faszyzm”. I choć bezstronni ludzie widzą, gdzie naprawdę odradza się faszyzm i kto jest główną groźbą dla stabilności świata, to jednak w Jerozolimie oklaskami przyjęto zaliczenie przez Putina siebie, to znaczy Federacji Rosyjskiej, do krajów walczących o ocalenie ziemskiej cywilizacji. Zaproponował zorganizowanie szczytu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ, na którym omówiliby sposoby przeciwdziałania odradzaniu się faszyzmu w poszczególnych krajach. Ohydnie, z wyraźnie lokajską zależnością, te idee witał prezydent Francji. Czym Putin mu dogodził albo czym go szantażował – na razie to mroczna zagadka. Jednak jasne jest, że bardzo aktualne są słowa Winstona Churchilla, wypowiedziane w odległym 1935 roku: „Faszyści przyszłości będą nazywać siebie antyfaszystami…” I bardzo straszne jest, że wierzą im miliony. Mówiąc o grozie nazistowskich obozów koncentracyjnych, niewielu wie (i nikt o tym nie mówił w Jerozolimie!), że zbudowano je na leninowsko-stalinowskim doświadczeniu niszczenia ludzi. Mówiąc o wspólnikach nazistów, ani Putin, który rzucał kamieniami w ukraiński ogród, ani nikt inny nawet nie nawiązali do szokujących faktów. Na polskiej stronie https://jagiellonia.org jest materiał o Rosjanach w służbie hitlerowców. Czytamy w nim: „Obywatele Radzieckiej Rosji przeważali wśród kolaborantów, którzy przeszli na stronę Hitlera. Spośród wszystkich krajów, które walczyły podczas II wojny światowej, największy odsetek współpracy politycznej i wojskowej z nazistowskimi Niemcami odnotowano wśród obywateli Radzieckiej Rosji. Prawie 1,5 miliona obywateli stalinowskiego imperium służyło w rosyjskich formacjach Wehrmachtu w latach 1940–1945. Tylko w 1944 r. w dywizjach nazistowskich walczyło około 1 miliona obywateli Czerwonej Rosji. 400 000 – to etniczni Rosjanie. Odznaczali się szczególnym okrucieństwem. Czyny ich potomków na okupowanym Donbasie pokazują, że to wcale nie „rusofobia”, jak lubią mówić w Moskwie, lecz fakt historyczny!” Polacy, oceniając jerozolimskie forum, stwierdzają: „Świat przyjął rosyjską wersję historii”. Gazeta „Rzeczpospolita” zwraca uwagę na wspomniane przeze mnie putinowskie kamienie rzucane w ukraiński i litewski „ogród”. Jednak główny akcent kładzie na to, że 48 królów, prezydentów i premierów musiało czekać godzinę i 15 minut, aż kremlowski imperator „okaże łaskę” i ucieszy ich swoją obecnością. Gazeta zwraca uwagę na jeszcze jedną straszną bzdurę propagandową: zgodnie z logiką Putina nie byłoby żadnego Holokaustu, gdyby Hitler nie miał wspólników na okupowanych terytoriach. Gazeta podziela wersję, że cała ta akcja miała na celu, by poprzez manipulacje mitem o „bohaterskiej przeszłości” Rosji doprowadzić do jej powrotu do G8 i zniesienia sankcji za okupację Ukrainy. Polacy w swoich komentarzach twierdzą, że Putin, osiągnąwszy samoizolację Polski, już jej więcej nie dotykał. Jednak złośliwością wobec Polaków było wspomniane wyżej putinowskie odznaczenie dla współorganizatora powstania w obozie zagłady „Sobibór” Leona Feldhendlera. Putin wręczył rosyjski Order Odwagi krewnej Leona (według polskich danych – Lejby) Feldhendlera. I w tym nie byłoby nic szczególnego, gdyby nie kilka szczegółów. L. Feldhendler nigdy nie mieszkał w ZSRR. Do Sobiboru (wsi w Polsce na pograniczu Polski, Ukrainy i Białorusi) trafił jako jeden z kierowników utworzonego przez niemieckich okupantów Judenratu. Był jednym z nielicznych, którym udało się przebiec pas od obozu do lasu. Po ucieczce związany był z polskim komunistycznym podziemiem. W 1945 roku zabity przez AK, ponieważ uważano go za jednego z agentów NKWD. To polityczne odznaczenie ma także wyraźny antyukraiński podtekst. W Rosji od dłuższego czasu krąży „rosyjska prawda”, że obóz w Sobiborze obsługiwali i strzegli Ukraińcy. Dlatego takim szczegółem bardzo łatwo można w Izraelu rozkręcić antyukraińską histerię. Skłonić go do putinowskiej antyukraińskiej koalicji. Putinowskiemu cynizmowi nie ma granic, lecz jest głęboka wiara w Bożą sprawiedliwość.
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki we Lwowie, działającym przy Pałacu Sztuki, odbyła się prezentacja zbioru „Ukrainiec — obywatel Wszechświata”, wydanego dla uczczenia pamięci błogosławionego świętomęczennika Omelana Kowcza. Josyp MARUCHNIAK Zdjęcie autora. Zbiór wydano z inicjatywy organizacji społecznej „Bractwo imienia świętomęczennika Omelana Kowcza”, które działa na Lwowszczyźnie i popularyzuje tę wybitną postać. Postać ukraińskiego greckokatolickiego księdza, misjonarza, kapelana wojskowego Ukraińskiej Armii Halickiej, wielkiego patrioty, działacza społecznego i człowieka, któremu przyznano tytuł „Sprawiedliwy Ukrainy”, chociaż swoim życiowym wyczynem ojciec Omelan Kowcz słusznie zasłużył na miano „Sprawiedliwego wśród Narodów Świata”. W czasie niemieckiej okupacji, kiedy służył jako proboszcz w cerkwi świętego Mikołaja w miasteczku Przemyślany koło Lwowa, ochrzcił i wydał ponad sześćset świadectw chrztu osobom narodowości żydowskiej, głównie dzieciom, ratując je tym samym od niechybnej śmierci. W Przemyślanach do dziś pamiętają przypadek, gdy Żydzi zebrali się na modlitwę w swojej bóżnicy, a gestapowcy wrzucili tam bomby zapalające i zamknęli drzwi. Ludzie płonęli żywcem i nie mogli się uratować. Ktoś pobiegł do ojca Omelana Kowcza i opowiedział o tym. Ten natychmiast przybiegł na miejsce tego okrucieństwa, w języku niemieckim rozkazał gestapowcom otworzyć drzwi, co ci natychmiast wykonali i ulotnili się w nieznanym kierunku, a on wszedł do środka do płonącej bóżnicy. Część ludzi zdołała się uratować, część już zginęła. Ojciec Omelan na swoich rękach wyniósł z tego płomienia łuckiego rabina… Oczywiście za takie czyny sam trafił do obozu koncentracyjnego Majdanek na terytorium sąsiedniej Polski. Starania rodziny (a miał sześcioro dzieci) i metropolity Andrzeja Szeptyckiego miały go stamtąd wyciągnąć, ale ojciec Omelan wypełniał swoją misję w obozie do końca i w jednym z listów, który udało się przekazać dzieciom, pisał: „Dziękuję Bogu za Jego dobroć dla mnie. Z wyjątkiem raju, to jedyne miejsce, gdzie chcę być. Tutaj wszyscy jesteśmy równi: Polacy, Żydzi, Ukraińcy, Rosjanie, Łotysze i Estończycy. Jestem jedynym księdzem wśród nich. Nawet nie mogę sobie wyobrazić, jak tu będzie bez mnie. Tutaj widzę Boga, który jest jeden dla nas wszystkich, bez względu na nasze różnice religijne. Być może nasze kościoły są różne, ale ten sam Wielki i Wszechmogący Bóg rządzi nami wszystkimi. Kiedy odprawiam liturgię, oni wszyscy się modlą… Oni umierają różnie, a ja pomagam im przejść ten mały mosteczek do wieczności. Czyż to nie błogosławieństwo? Czyż to nie najwspanialsza korona, którą Bóg mógł położyć na moją głowę? To naprawdę tak jest. Dziękuję Bogu tysiąc razy dziennie za to, że posłał mnie tutaj. O nic więcej Go nie proszę. Nie martwcie się i nie traćcie wiary w to, co robię. Zamiast tego, radujcie się mną. Módlcie się za tych, którzy stworzyli ten obóz koncentracyjny i ten system. Oni są jedynymi, którzy potrzebują naszych modlitw. Niech Bóg zmiłuje się nad nimi… Rozumiem, że staracie się mnie wyzwolić. Ale proszę was, abyście tego nie robili. Wczoraj zabili 50 osób. Jeśli mnie tu nie będzie, to kto pomoże im przejść przez te cierpienia? Pójdą drogą do Wieczności ze wszystkimi ich grzechami i zwątpieniem, które zaprowadzi ich do piekła. A teraz idą na śmierć z wysoko podniesionymi głowami, zostawiwszy za sobą wszystkie grzechy. I w ten sposób trafią do wiecznego miasta”. Ojciec Omelan Kowcz przesiedział w obozie śmierci Majdanek od sierpnia 1943 do marca 1944 roku, gdzie zginął męczeńską śmiercią, a jego ciało zostało spalone w krematorium. Był to wielki Ukrainiec, patriota, proboszcz, za którym szli ludzie. Jego niewyczerpana energia produkowała różne ukraińskie inicjatywy (kooperację, czytelnię, chóry i kółka dramatyczne, organizacje skautowe itp.), za co nie lubiła go i prześladowała ówczesna polska władza, a kiedy ona się skończyła i poszczególne gorące głowy chciały rozprawić się z tymi Polakami, którzy wyrządzali Ukraińcom krzywdę, ojciec Omelan Kowcz nie pozwolił na to. Za to przedstawiciele polskiej społeczności przyszli podziękować ukraińskiemu księdzu i przy okazji prosić o wybaczenie za wszystkie krzywdy, które zostały wyrządzone Ukraińcom z ich strony. O ojcu Omelanie Kowczu można opowiadać wiele. Dobrze, że na początku lat 90., kiedy na nowo odkryto tę postać, żyło jeszcze wielu ludzi, którzy pamiętali księdza, zresztą i teraz tacy są. W Przemyślanach, we wsi Korosno, gdzie również duszpasterzował, a także w innych miejscach wciąż żyją ludzie, którzy otrzymali z rąk ojca sakrament chrztu. Dzisiaj są zjednoczeni w organizacji społecznej „Bractwo im. świętomęczennika Omelana Kowcza” i popularyzują tę jasną postać. Prezentacja zbioru w serii spotkań „Wielcy Ukraińcy”, które prowadzi Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki we Lwowie, to tylko jeden mały kwiatek w wieńcu pamięci tej jasnej postaci.
Машинний переклад
Anatolij ZBOROWSKI Zdjęcie autora „Pułk Podiebradski Armii URL” zawiera 320 życiorysów i fotografii żołnierzy Armii URL, Armii Halickiej, „Siczy Karpackiej” i Ukraińskich Strzelców Siczowych. Były to wybitne osobistości, które walczyły o Niepodległość Ojczyzny, a następnie zdobyły gruntowne wykształcenie i wielu z nich kontynuowało walkę na różne sposoby o wolność Ukrainy. Powstanie Karpackiej Ukrainy dokonało się w znacznej mierze dzięki działalności „podiebradczyków”. Wasyl Kowtun poświęcił swoją książkę „Drogą przez Majdan” bojownikom o wolność Ukrainy. „Pragnienie frontu” Marka Melnyka to wspomnienia majdanowca, który poszedł na wojnę w 2014 roku. Jewhen Buket zebrał w książce „Kolijwszczyzna: prawo do powstania” utwory współczesnych i nieco zapomnianych historyków, dodając własne badania na temat tego wielkiego powstania. Kolijwszczyzna była ostatnią próbą odnowienia Ukraińskiego państwa kozackiego, założonego przez hetmana Bohdana Chmielnickiego. Jego wystąpienie uzupełnili naukowcy-współautorzy książki — doktor nauk historycznych, profesor z Nieżyna Jewhen Łuniak oraz starszy pracownik naukowy Instytutu Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego Iwan Syniak. Wystąpienia przeplatały się z pieśniami w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Tarasa Syłenki, Łesi Roj i Wałerija Hładuncia. Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” 22 stycznia, po raz pierwszy w tym roku w Informacyjno-Wystawowym Centrum Muzeum Majdanu, zaprezentował książki o walce o Ukraińskie państwo. Zaprezentowano nowe wydania: 3. tom encyklopedii Walki Wyzwoleńczej „Pułk Podiebradski Armii URL” Romana Kowala, Wiktora Morencia i Jurija Juzycza, tomik poetycki Wasyla Kowtuna „Drogą przez Majdan”, „Pragnienie frontu” Marka Melnyka, kalendarz na 2020 rok z wstawkami 3D „Ukraińcy w rewolucji” (opracował Iwan Kaniweć) oraz zbiór prac naukowych „Kolijwszczyzna: prawo do powstania” (autor-opracowujący Jewhen Buket).
Машинний переклад
Dmytro PAWŁYCZKO
Gdyby mnie zapytano, kto i kiedy napisał najlepsze studium o twórczości Iwana Franki, odpowiedziałbym od razu: to tom, w którym zebrano i wydrukowano fragmenty utworów Iwana Franki, przygotowane przez kolegium redakcyjne pod kierownictwem M. H. Żulynskiego i Je. K. Nachlika, z udziałem wybitnych frankoznawców. Z uczuciem wdzięczności należy wymienić ich nazwiska. Są to M. Z. Lehkyj (sekretarz odpowiedzialny) oraz L. P. Bondar, M. P. Bondar, O. B. Łuciszyn, O. W. Myszanycz, M. O. Moroz, R. P. Radyszewski, A. D. Franko, B. Z. Jakymowycz. Osobno należy wymienić autorów opracowania i komentarzy: M. Z. Lehkiego, O. B. Łuciszyna, Je. K. Nachlika, B. S. Tychołoza, N. Je. Todczuk, A. D. Franko, A. I. Szwec.
A ta książka nazywa się „Kupiury”, czyli teksty Iwana Franki, które zostały wykreślone przez sowiecką cenzurę z utworów Kamieniarza.
Przytoczmy kilka z nich, a dociekliwemu czytelnikowi radzimy przeczytać w tym złotym tomie wszystko, gdyż właśnie tu ujawniła się nienawiść do narodowego ducha twórczości najwybitniejszego naszego pisarza, filozofa, historyka, wielkiego obywatela Europy, budowniczego państwa ukraińskiego Iwana Franki.
We wstępie czytamy: „Skróty dotyczą przede wszystkim imion, które w owym czasie były proskrybowane — I. Mazepy, S. Jefremowa, M. Hruszewskiego, W. Wynnyczenki, S. Petlury i innych.
Sporo tekstu Franki o I. Mazepie zostało wyrzucone. Podajemy, być może, najważniejszy.
„Kto wie, czy dziś Ukraina nie byłaby oświeconym, samodzielnym krajem, gdyby za pomocą Mazepy udało się Szwedom pobić pod Połtawą Piotra I” oraz „Zamiast jednego okna, które tu i ówdzie Piotr przebił do Europy, zatkał on te okna do Europy, które wcześniej były u nas, na Ukrainie”.
Czytamy wycięty przez cenzurę tekst Iwana Franki o Pantelejmonie Kulisie: „Dobrodij Kulisz twierdzi, że bez Piotra bylibyśmy zgubieni, że nasz czas jest „przez niego zabezpieczony”. Dobrze zabezpieczony, tak że nawet nie może się zawalić! Ale pan Kulisz zapomina, że despotyzm Mikołaja (mowa o carze) był bezpośrednią konsekwencją despotyzmu Piotrowego, że zamiast jednego okna, które Piotr przeciął w Europę, zatkał okna do Europy, które przed nim były u nas na Ukrainie. I kiedy przez to na Ukrainie zrobiło się głucho i ciemno, wszystkie nasze najlepsze siły płynęły do Centralnego okna, dusiły się i marniały w nim, obracając swoją pracę na służbę nie swojemu, lecz obcemu narodowi”.
Czytamy tekst Franki w artykule „Iwan Wyszenski, jego czas i działalność pisarska”. Jest tam takie zdanie o wybitnych pisarzach: „Dobrze czynią, że wspominają także i tych, którzy rozświetlali nam naszą starożytność, pokazywali dobre i złe czyny naszych przodków nam, potomkom, na naukę, jak to czynił sławny Mykoła Kostomarow, „jak czynił w Kijowie Antonowycz”. Zdanie o Antonowyczu zniknęło. A Wołodymyr Antonowycz to człowiek, którego twórczość naukowa i działalność społeczna mogą być porównywane ze spuścizną Franki w walce o ukraińską państwowość. Dzieła Antonowycza to fundament, na którym budowała się nasza najnowsza ideologia narodowa, wzbogacona i rozwinięta przez geniusz Iwana Franki.
Czytamy tekst Franki, wykreślony przez cenzurę z artykułu „Literackie odrodzenie Rusi Południowej i Jan Kollár”: „Chmielnicczyzna i Wyhowszczyzna, choć ujawniły znaczne zdolności wojenne narodu ukraińskiego, to jednak ostatecznie doprowadziły do tzw. Ruiny — siłą traktatu andruszowskiego, zawartego w 1667 r. między Polską. Moskwą i Turcją, postanowiono, że cała Ukraina na prawym brzegu Dniepru poniżej Kijowa aż po Boh ma na zawsze pozostać pustynią”.
W artykule I. Franki „Kozackie czasy w ludowej pieśni, z uwagami W. Budanowskiego” wykreślono koniec zdania, którego początek czytamy: „Lecz główna wada zbioru I. Budzinowskiego leży w doborze i układzie materiału. Nie omówiwszy szczegółowo swojego planu, I. Budzinowski, jak się domyślamy, zamiast jednego schematu chronologicznego sporządził dwa: »to znaczy dodał osobną grupę pieśni o walce narodu ukraińskiego i kozactwa z Turkami i Tatarami do końca XVII wieku, a następnie osobno historię walki z Polską i Moskwą od połowy XVII do końca XVIII wieku«”. Walka narodu ukraińskiego przeciwko Moskwie, o której pisał Iwan Franko, w oczach radzieckich redaktorów jego twórczości była ciężkim błędem ideowym.
Oczywiście znałem prawie wszystkich naszych frankoznawców, którzy przygotowywali do wydania twórczość Iwana Franki w czasach sowieckich. Byli to pracowici, uczciwi, odważni Ukraińcy, którzy musieli ryzykować, broniąc tekstów Iwana Franki przed nieco przestraszonymi cenzorami. Teraz przed nami pojawiły się wówczas wykreślone akapity, zdania, a częściowo także niektóre utwory poetyckie pisarza. Bardzo dobrze, że już ukazały się nowe tomy dzieł Franki, uzupełniające radziecką edycję jego twórczości.
A my musimy przybliżać ten czas w naszym narodowym rozwoju, kiedy radziecka edycja dzieł Iwana Franki zostanie w całości wznowiona i wraz z nowymi, teraz odnalezionymi jego utworami stanowić będzie prawdziwą encyklopedyczną całość jego genialnej, ważnej dla całej ludzkości twórczości.
2009 r., Kijów
Машинний переклад
Jewhenij CHODAKIWSKYJ, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Na styku dwóch epok i przejścia w drugą ćwierć XXI w., w obliczu niebezpieczeństwa niestrukturalnego chaosu, sytuacji konfliktowych, zaostrzonych aż do bezpośrednich działań wojennych, na gruncie różnic duchowych, religijnych i społecznych, aktywizacji szerzenia autorytaryzmu, którego katalizatorem jest w szczególności „ruski mir”, rozważając alternatywę rozwoju procesów demokratycznych, uczeni, działacze religijni i wszyscy ci, których nazywamy świeckimi (od słowa „mir” – pokój), z nadzieją kierują wzrok na zjednoczenie najwyższych sił świata – Religii i Nauki, w ich wspólnym ukierunkowaniu. Na tej podstawie przyłączają się do wielkiej postaci Jego Świątobliwości papieża Jana Pawła II, pierwszego słowiańskiego papieża (prawie 27 lat pontyfikatu), Wielkiego Polaka, genetycznego Ukraińca, najwybitniejszego uczonego-pracoznawcy, doktora nauk, profesora i Świętego – Karola Wojtyły – na progu stulecia od dnia jego urodzin. Ale na początku o obiektywnej konieczności takiego ukierunkowania. Według Einsteina „nauka bez religii jest ślepa, a religia bez nauki – martwa”. „Ze wszystkich ksiąg Biblia wywarła największy wpływ na historię ludzkości” – zaznacza Einstein – „Nadal wpływ ten będzie tylko wzrastał”. Zgodnie z twierdzeniem A. Einsteina „czystość mechanistycznej nauki natychmiast niszczeje przy rozpadzie konceptualnych podstaw połączenia nauki i religii, bez którego przyszłość Wszechświata nie jest modelowana”. Obecnie ludzkość znajduje się w kolejnym punkcie bifurkacji. Ale w przeciwieństwie do poprzednich, ta jakościowa zmiana jest uświadomiona, oparta na samoobjawieniu człowieka i zasadniczo nowej paradygmacie – naukowej religii. Obecnie dominującą (wiodącą) w światowej nauce jest holomna (całościowa) koncepcja jedności Duchowego i Materialnego systemu tworzenia świata. Holomność jako wyraz holograficznej koncepcji Wszechświata staje się przedmiotem namysłu wielu wybitnych fizyków-teoretyków współczesności, takich jak David Bohm, Stanislav Grof, Ervin László i inni. Skoncentrowany wyraz idei holomności polega na tym: „…każdy przestrzenny odcinek czasowy Świata zawiera w sobie cały porządek Wszechświata”. Pilność przejścia do namysłu nad noosferą i noorozwojem naświetlają fizjokratyczne prace naszego współczesnego M. Rudenki, które opierają się na sensie holistyczności. Istotną cechą ekonomiczno-filozoficznego dorobku M. Rudenki jest to, że rozwija on tę dziedzinę myśli naukowej, której przestrzeganie kryteriów zapewnia wyjście Ukrainy i społeczności światowej w kierunku zrównoważonego (całościowego) noorozwoju (rozumowego według W. Wiernadskiego). Połączenie gnoseologicznego z fizycznym prowadzi autora do wniosku o materialności Boga, identyfikując go z Wszechświatem jako podmiotem. Potwierdzeniem tego jest odkrycie 4 czerwca 2012 roku bozonu Higgsa (USA), energii 10-22 sek i początkiem naukowej materializacji Boga. W pryzmacie naukowego tworzenia świata powróćmy znowu do profesora Karola Wojtyły. W autobiograficznych doniesieniach (w Internecie) autoryzowanie mowa jest o tym, że „praca naukowa całkowicie opanowała moją świadomość”. Pracę doktorską o objętości 280 stron rękopiśmiennego tekstu o symbolicznym tytule „Od Jana Chrzciciela do Chrystusa” napisał jeszcze, gdy nie miał 26 lat. Wyraża w niej główną ideę o konieczności rozpatrywania człowieka „jako obrazu Bożego, a poznanie i studiowanie go jest konieczne zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz, ponieważ człowiek jest jedynym obiektem wymagającym takiego rozpatrzenia”. Stąd pochodzą źródła „człowieczeństwa”, którym trzeba dzielić się w komunikacji, nauczaniu i w czynie, „poznając siebie, a przez to drugiego”. Ideami człowieczeństwa w duchu Ewangelii przesiąknięte są wszystkie jego prace naukowo-religijne (szkice, książki, monografie i encykliki). Jan Paweł II jest autorem ponad 120 prac filozoficznych i teologicznych. 5 książek, z których ostatnia „Pamięć i tożsamość” ukazała się w przededniu jego ostatniej hospitalizacji 23 lutego 2005 roku. Ale głównym w jego pontyfikacie (prawie 27 lat) była modernizacja Kościoła katolickiego, nawiązanie więzi z religiami niechrześcijańskimi, publiczne ostre potępienie totalitaryzmu. Informacje internetowe o matce, ojcu, braciach i siostrach Karola Józefa Wojtyły są skrajnie ograniczone. Podaje się, że przyszły pontyfik urodził się w miasteczku Wadowice, które jest koło Krakowa, w rodzinie porucznika polskiej armii i nauczycielki. Dzięki badaniom Mychajła Maslija (informacje z jego archiwum) oraz wydawnictwu „Triumf Serca”, za błogosławieństwem biskupa Stanisława Serdiuka, pisarza Borysa Fyłypczaka (w szczególności jego wywiadu dla ukraińskiej gazety „Nowa Zoria”, która wychodzi w USA), poświadczono, że matka najwybitniejszej osobistości współczesności – Karola Wojtyły – Emilia Kaczorowska pochodzi z Tarnopolszczyzny. Urodziła się 26 marca 1884 roku w ukraińskiej rodzinie w dawnym mieście Krzemieńcu. Badacze podają, że miała niezwykłą urodę i wraz z siostrami zwyciężyła w konkursie na najbardziej czarującą panią w mieście. Kobieta zajmowała się wychowaniem dzieci. Miała słabe zdrowie – niepokoiło serce i nerki. Pobożna rodzina Wojtyłów doznała wiele smutku. Małżeństwo straciło córkę. Pojawienie się na świecie małego Karola, którego pieszczotliwie nazywali Lolkiem, nieco pocieszyło smutek rodziców. Podczas porodu matka prosiła położną o otwarcie okna, przez które dolatywały dzwony z najbliższego kościoła – w tym czasie odprawiano nabożeństwo majowe. Tak, pod dzwony, urodził się przyszły Papież. Od czasu narodzin przyszłego pontyfikata 18 maja 1920 roku jego matka nie pracowała. Opieka nad małym Karolem była dla niej trudna. Lecz pieszcząc syna, matka wielokrotnie powtarzała: „Mój Lolek stanie się wielkim człowiekiem”. Radość matczynej komunikacji i opieki była niedługa. 13 kwietnia 1929 roku Emilia Kaczorowska zmarła. Dziewięcioletni chłopiec bardzo dotkliwie przeżywał tę ciężką stratę: „Nad twoim białym grobem, o Matko, zgasła miłość. Modlę się z całą miłością syna” – twierdził w swoich modlitwach. Te informacje otrzymaliśmy dzięki wspomnieniom Borysa Fyłypczaka, który zdobył wykształcenie medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim właśnie w tym czasie, kiedy uczył się tam Edmund Wojtyła. Borys Fyłypczak nie tylko był kolegą z roku Edmunda, starszego brata przyszłego Papieża, ale i jego bliskim przyjacielem. Po ukończeniu uniwersytetu młodzi ludzie pracowali w jednym szpitalu w Bielsku. Edmund nie raz w weekendy zabierał do szpitala Karola, który odstawiał zabawne scenki przed chorymi. Obecnie w wydawnictwach drukowanych i na stronach Internetu toczy się polemika – czy Jan Paweł II był pochodzenia ukraińskiego? Czy w jego żyłach płynęła ukraińska krew? Profesor Karol Wojtyła w swoich utworach, wystąpieniach, kazaniach bardzo często zwraca się do Opatrzności i przeważnie – w znaczeniu religijnym. Przyłączając się do jego uznania w działaniu Boga, który podtrzymuje życie we wszystkim, staramy się dać wyjaśnienie tego unikalnego i powszechnego zjawiska. Pozytywne ukierunkowanie świata do doskonalenia i doskonałości określa się jego Opatrznością.
Opatrzność to działalność Boga, który podtrzymuje życie we wszystkim… Jeszcze Pitagoras uznawał prawo Opatrzności, które kształtuje się na podstawie dwóch sił napędowych ludzkich czynów: potęgi woli i wyznaczenia losu. Przy tym siła woli jest równoznaczna z potęgą losu. I ta ekwiwalencja jest permanentna. Pierwsza z tych sił powstaje dobrowolnie, a druga kształtuje się przymusowo. Dlatego każdy człowiek jest właścicielem swojego losu. Zgodnie z jego nauką, Wola panuje nad przyszłością, Konieczność — nad przeszłością, a Opatrzność nad Teraźniejszością (obecnością). Nic z tego, co istnieje, nie dzieje się przypadkowo, lecz wypływa z podstawowego prawa Opatrzności, łącząc się z Wolą człowieka, który podporządkowuje się jej lub ją narusza, działa z konieczności. Zgoda Woli z Opatrznością tworzy Dobro, a Zło jest zrodzone z ich sprzeczności (niezgody). Wola i Wolność to jedno i to samo. Albo, Wola, która pewnie idzie naprzód, jest Wiarą. Tworzy ona sobie w duszy obraz i podporządkowuje sobie wszystko; dzięki niej dusza otrzymuje siłę, podporządkowując sobie inną duszę i przenikając w najgłębsze tajemnice myśli. Dusza, która tworzy wielkie dzieła w imię Najwyższego, jest podobna do proroków i świętych. Zło ukrywa się przed nimi. Nic nie szkodzi temu, w kim przebywa Bóg. W procesach Opatrzności nie istnieje przypadek. Przypadek to tylko słowo, którym oznaczamy matematyczne prawdopodobieństwo. Opatrzność ma nazwę jedynie zgodności lub bezapelacyjnej wiarygodności. Na gruncie religii oznacza się jednoczesne działania Boga i istot ludzkich. Bóg realizuje swoją wolę poprzez przejawy ludzkiej woli, nie naruszając wolności wyboru człowieka. Karol Wojtyła badaniu Opatrzności poświęcił całą encyklikę, nazywając ją „Wiara i Rozum”. „Są one jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy, czyli poznaniu go samego” — twierdził. Zatem Wiara, Rozum i Dobro maksymalnie odkrywają swoją naturę lub, innymi słowy, ludzkość, humanizm, jako podstawowe charakterystyki demokratycznej wolnej duchowej religii, której wyrazicielem jest Kościół. Właśnie na takim fundamencie rok temu sformułowany i oficjalnie uznany przez świat został Ukraiński Kościół Prawosławny, który najbardziej odpowiada duchowym potrzebom wolnomyślnego ukraiństwa, demokratyczny ze swej natury. A wydarzenie zatwierdzenia jego autokefalii dokumentem Tomosu ma wagę najwyższą w tysiącleciu. Wymowna i ważna jest także osobowość zwierzchnika uznanej rok temu autokefalii, metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza. W jego osobie nastąpiło udane połączenie wysokiej godności religijnej i atrybutów najwyższego wykształcenia: doktora nauk, profesora, rektora. Ustawodawstwo Ukrainy wyznaczyło europejski kurs na demokratyzację, co przede wszystkim odpowiada istocie samego ukraiństwa, jego ukrainocentryzmowi. Kanony demokracji teoretycznie wypływają z podstawowych zasad Bożej Opatrzności. Powinny one stać się głównym strategicznym punktem odniesienia, poczynając od prezydenta (premiera) i całej pionowej struktury zarządzania. Charakterystyczną cechą działalności piątego prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki jest dążenie do ścisłego przestrzegania podstaw strategii takiego kierunku. W imię demokratyczności nawet podczas kampanii wyborczej pozwalał on na zjadliwe krytykanctwo swoim oponentom, którzy zasiedlali niemal wszystkie organy państwowe, nawet własne sztaby. Demokratyczna historia świata i, oczywiście, Ukrainy, na wieki zapisze sobie tę wielką zaletę osobowości Petra Poroszenki i jego zespołu, a przeprowadzenie niełatwej procedury uzyskania Tomosu zostanie uwiecznione na następne stulecia. Młoda ukraińska demokracja obecnie cierpi ataki ze strony sił autokratycznych poprzez naklejanie etykiet „partia wojny” zamiast w istocie „partii obrońców” oraz próbami szerzenia chaosu jako strategicznych metod „szatkowania” Ukrainy i w pełni zasługuje na miano „partii kapitulacji” z jej hasłem „jaka różnica”. Wzmocnienie wojskowych sił obronnych Ukrainy jest jak nigdy na czasie, zwłaszcza po ustawodawczym zatwierdzeniu zmian konstytucyjnych w Rosji, które ignorują podstawowe zasady międzynarodowej demokracji. Uznanie Karola Wojtyły za najwybitniejszego uczonego-badacza pracy wiąże się z jego encykliką „Wszystko o ludzkiej pracy” (1981 r.), w której naukowo-religijnie uzasadnił podstawowy sens pracy: „praca dla człowieka, a nie człowiek dla pracy”. I obecnie cały światowy system zatrudnienia ludności i bezrobocia funkcjonuje, wykorzystując podstawowe założenia tego genialnego dzieła. Stosowany na Ukrainie „ruch bezwizowy” opiera się na opracowaniach uczonego i działacza religijnego. Jest on ucieleśnieniem obiektywnego prawa dyfuzji (wzajemnego przenikania) systemów społeczno-ekonomicznych (na poziomie potocznym: „człowiek szuka, gdzie lepiej”). Zjawisko migracji ludzkiej i międzynarodowy rynek pracy nigdy nie znikną (prawo synergetyki: zamknięte systemy wybuchają). Obecnie na Ukrainie funkcjonuje towarzystwo fizjokratyczne imienia Serhija Podolynskiego, któremu przewodniczy doktor nauk ekonomicznych profesor Wołodymyr Szewczuk. Towarzystwo proponuje strategie „wpisywania” systemów gospodarczych w środowisko naturalne. Wybitni przedstawiciele tego towarzystwa, profesorowie Jurij Kanyhin i Wołodymyr Kuszerets, przenoszą teorię „wpisywania” systemów gospodarczych w środowisko naturalne na poziom perspektyw światowej cywilizacji. Tak, powołując się na przesłanie Jego Świątobliwości Karola Wojtyły do narodu ukraińskiego, gdzie pontyfik przewiduje dla Ukrainy rolę skrzyżowania między Europą Zachodnią a Wschodnią i jako Wielką cywilizację chrześcijańską, zaznaczają w etnogenezie rozwój Północnej Protontydy — głównego spichlerza Europy, którego centrum będzie Ukraina, wykorzystująca idee noosferyczne infodynamicznej (syntelektycznej) konstrukcji działań. I na zakończenie: przyjemnie było słuchać z ust Karola Wojtyły, Papieża Rzymskiego Jana Pawła II, przepełnionego liryzmem przemówienia w języku ukraińskim, które wygłosił pod koniec czerwca 2001 roku podczas wizyty na Ukrainie. Jego słowa: „Z głębokim wzruszeniem i radością mogłem ucałować ukochaną ziemię Ukrainy”. Jak czule on wraz z dziećmi Lwowa wyśpiewywał: „Wyjdź, wyjdź, Słoneczko, na dziadkowe poleczko, na babcine ziółko, na nasze podwórko”...
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ci. Szewczenko nie był ani prezenterem telewizyjnym, ani reżyserem, ani dyrygentem, ani kuratorem muzeów. I nie był on (co najważniejsze!) debiutantem w twórczości literackiej. Jego pierwszy zbiór poetycki „Kobziarz” pojawił się na świecie jako całkowicie dojrzałe zjawisko artystyczne i zaczynał się właściwie peanem na cześć twórczości jako takiej („Dumy moje, dumy moje…”). Dobrze znana jest reakcja na „Kobziarza” starszego współczesnego Szewczenki, Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki: „…Włosy na głowie mi… stanęły dęba, a przy sercu tak coś ściska, w oczach zielenieje”. To jest kryterium, którym należy się kierować w jakichkolwiek akcjach związanych z Szewczenką. W szczególności także podczas formowania Komitetu Nagrody jego imienia. A co mamy? Przeważnie gribojedowskie pytanie: „A sędziowie kto?”. Może być zrozumiała orientacja nowej władzy na „młodych”, na „nowe twarze”. Ale jeśli taka orientacja nadaje się do formowania parlamentu czy gabinetów rządowych (skrycie, w drodze układów przyjęte przez nich ustawy i rozporządzenia i tak pozostają retoryką, a życie rozwija się według swoich, niepisanych zasad), to sfera nagród, a zwłaszcza w dziedzinie kultury, znajduje się na widoku u wszystkich i z bardzo wyraźną świadomością „kto jest kim” w niej. Nie pomyśleli o tym. Nie wzięli pod uwagę, że Nagroda Szewczenkowska to najwyższe wyróżnienie artystyczne na Ukrainie i przyznawać ją powinni najbardziej autorytatywni specjaliści tej dziedziny ludzkiej działalności. I oto ogłoszono wyniki wyboru kandydatów do wyróżnienia Szewczenkowskiego do trzeciej (ostatecznej) tury głosowania. Mamy dziwne dziwy. Do tej tury głosowań Komitet zdołał jedynie na jedno (z sześciu!) trafienie w „dziesiątkę”. Mam na myśli w szczególności literaturę i publicystykę. Według „krzywej Gaussa”, w każdym oznaczeniu będzie jedynie 10% jakości. To co, z sześciu „pozostałych” nominowanych Nagrodę Szewczenkowską otrzyma jedynie „zero całych i trzy dziesiąte pisarza” oraz tyle samo publicystów? O. Dowżenko w 1954 roku (w wystąpieniu na zjeździe pisarzy) pokazał przejaw „krzywej Gaussa” w produkcji filmów kinowych. Według niej ze 100 corocznie nakręconych obrazów odbierano (według jego terminologii) jedynie 5 jako „błyskotliwe” i ileś tam „dobrych”. Kierownictwo kinematografii nakazało wtedy wypuszczać corocznie nie 100 różnych, a tylko 5 „błyskotliwych” i tyle samo „dobrych”. Spróbowali… i otrzymali: „błyskotliwych” zero, „dobrych” dwa, a reszta — chałtura. Krótko mówiąc, Komitet Szewczenkowski powinien był w tym roku dopuścić do końcowego wyboru przynajmniej po dziesiątce z obu gatunków literackich. Wśród nominowanych autorów ta dziesiątka by się uzbierała, a czytający ludzie przynajmniej przekonaliby się, że właściwie literatura (jak i publicystyka) na Ukrainie istnieje. Obserwatorzy (czy członkowie Komitetu Szewczenkowskiego) jej, najwyraźniej, nie dostrzegli. Literatura (jak i publicystyka) — rzecz naprawdę twarda. Komitet, najwyraźniej, pomyślał, że lepiej ją ominąć i zatrzymać się na jakimś tam procencie „wierszy o wierszach” i na „potocznym” (a nie artystycznym) pisaniu. I tym doprowadził ogólnokulturową i, w istocie, państwową sprawę do absurdu. Bo czym jest zero całych i trzy dziesiąte pisarza czy publicysty?.. Za przewodniczenia w Komitecie Olesia Honczara jedną nagrodę dzielono, bywało, na dwóch, na trzech czy nawet więcej nominowanych. Rzecz przecież nie w sumie nagrody, a w określeniu jakości procesu literacko-artystycznego. I błędów wtedy prawie nie bywało. Bo kto powie, że w 1992 roku niesłusznie zostali laureatami Szewczenkowskimi Ihor Kałyneć i Taras Melnyczuk, w 1994-m — Wasyl Hołoborodko i Iwan Czendej, w 1996-m — Wiktor Miniajło, Iryna Żyłenko, Wołodymyr Bazyłewski czy Wiaczesław Czornowił? Wszystko to znaczące postacie literatury i gdyby ich nie „połączono”, to mogliby tak i pozostać „nie zauważeni” w literaturze korzenia Szewczenki. A potem wszyscy posypaliby głowy popiołem, jak już nie raz posypywali, kiedy wspomniano, na przykład, że trzeba było by Wasyla Symonenkę w porę „zauważyć”, i Antonenkę-Dawydowycza, i Wasyla Stusa, i Iwana Switłycznego, i niektórych z pisarzy diasporowych, którym przyszło potem przyznawać nagrodę pośmiertnie... „Nie miejcie gniewu do moich rad I nie leniuchujcie doglądać swój sad”.
Машинний переклад
Mykoła NAJENKO, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 1996 r. „I znowu rozhuśtywanie łodzi. W jaki sposób? Odnowić skład Komitetu Szewczenkowskiego tak, żeby od razu nasunęło się pytanie: „A sędziowie kto?”. Nigdy nie uwierzę w to, że organizatorzy tego widowiska nie mogli przewidzieć skandalu wokół ich haniebnej decyzji. Mówiąc: „przełkniecie” i to. Oto ich haniebnie upokarzający stosunek do kultury ukraińskiej w ogóle, a do jej elity w szczególności”. Anatolij Kyczynski, poeta, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2006 r. „Szach kulturze ukraińskiej to czystka w programie szkolnym z utworów, które mogą obudzić w dziecku współczucie, szlachetne uczucia czy patriotyzm. Przekleństwo – wisienka na torcie, nowo powołany Komitet Szewczenkowski”. Hałyna Pahuťak, prozaiczka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2010 r. „Uważam za niemożliwe swoje dalsze przebywanie na listach pretendentów do przyznania nagrody w 2020 roku w nominacji „Literatura” z dwutomem „100 nowel o wojnie” i „Wiersze z wojny”. Pisemne oświadczenie o wycofaniu swojej kandydatury złożę osobiście”. Borys Humeniuk, pisarz, nominowany do Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2020 r. Określenie „Szewkom” w odniesieniu do Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki pojawiło się w prasie jakieś pięć lat temu. Przebijała w nim sugestia, że ten solidny organ państwowy zaczął przypominać komunistyczny komitet partyjny złej pamięci. Czyli instytucję, która formowała się z osobników najbardziej oddanych ideologii komunistycznej. Z czasem określenie „Szewkom” zaczęło jakby popadać w zapomnienie, ale obecnie odrodziło się w związku z ogłoszeniem nowego składu Komitetu. Treść jednak pojawiła się w nim inna: brak w Komitecie profesjonalistów, przede wszystkim z głównego przedmiotu nagrody — literatury i sztuki malarskiej, którzy dorównywaliby samemu Szewczence. Spójrzmy na ponad półwieczną historię nagrody. W pierwszym składzie jej Komitetu widzimy pisarzy i działaczy kultury „pierwszej ręki”: Mykoła Bażan, Mychajło Bożij, Ołeś Honczar, Kostiantyn Dańkewycz, Ołeksandr Kornijczuk, Heorhij Majboroda, Andrij Małyszko, Łeonid Nowyczenko, Maksym Rylski, Łewko Rewucki, Pawło Tychyna… Oczywiście za każdym z nich ciągnął się sznur oddania ówczesnej ideologii komunistycznej. O przewodniczącym Komitetu Kornijczuku można nawet nie wspominać: przeciętny dramaturg, który w stu procentach utonął w komunistycznej demagogii. Mykoła Płatonowycz jedynie wysławiał kremlowskiego wodza „w szarym wojskowym płaszczu”, Maksym Tadejowycz wraz z Łewkiem Mykołajowyczem złożyli o „sizoskrzydłym orle”, który wyleciał „zza gór”, niemal ludową pieśń, Pawło Hryhorowycz zyskał sławę poetyckim sloganem „partia prowadzi”, a Andrij Samijłowycz zaproponował obrazowe połączenie niemal głównych „kamieni milowych” kompartyjnej historii swoich czasów: „Tezy kwietniowe Illicza // I dzień urodzin Chruszczowa”. Ale i wtedy, i teraz wszystkim wiadomo: taką „twórczością” rzucono kość temu psu, który mógłby w każdej chwili rozszarpać na kawałki każdego z twórców tych „arcydzieł”. Kiedy Maksyma Tadejowycza pewien pochlebca chwalił w jego mieszkaniu za jego „Pieśń o Stalinie”, to on odrzekł: „W domu powieszonego o sznurze się nie mówi”. A w świadomości każdego Ukraińca utrzymywało się wyobrażenie, że i Maksym Rylski, i inne wspomniane talenty jeszcze za swojego życia stali się klasykami ukraińskiej sztuki. Do późniejszych składów Komitetu Szewczenkowskiego wchodziły różne, czasem tylko okołosztuczne postacie, ale kryterium wagi,
autorytet ich pozostawał dla nich dominujący. Aż do czasów ukraińskiej niepodległości. Co prawda, dopóki Komitetem kierowali Ołeś Honczar czy Jurij Muszketyk, za ich przewodnictwa w Komitecie zarówno przyznawanie, jak i wręczanie nagród odbywało się w bardzo uroczystej atmosferze, w najlepszych salach ukraińskiej stolicy: w Narodowej Operze imienia Tarasa Szewczenki, w Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki, w Pałacu Narodowym „Ukraina” i tym podobnych. Chodziło przecież o najbardziej prestiżową w kraju nagrodę artystyczną i o imię największego ukraińskiego geniusza. Lecz na pewnym etapie współczesnej historii wszystko to zeszło na dalszy plan. Do Komitetu przeniknął taki szkodnik jak korupcja, nagrody zaczęto przyznawać grafomanom z krajów zagranicznych, w których jeszcze „nie bywał” przewodniczący Komitetu, a teraz nadarzała się okazja, by pojechać tam „na wręczenie”, a w ostatnich pięciu czy więcej latach (zwłaszcza za piątego Prezydenta) nagrodę zaczęto wręczać w zamkniętych dla szerszych mas pomieszczeniach muzealnych i Szewczenko stopniowo zaczął przekształcać się w eksponat muzealny. Chociaż „w podtekście” wszyscy niby wiedzieli, że jest on aktualny dla wszystkich czasów i narodów. Akademik O. Biłecki zauważył kiedyś: „Homer i Szekspir są zapewne nieśmiertelni, a Szewczenko — żywy w każdej epoce cywilizacyjnej” (cytuję z pamięci podręcznikowej). Nagrodę jego imienia (nie tylko w mojej opinii) należy wręczać nie w muzeum, a przynajmniej i koniecznie w wielkiej sali Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Tutaj (w latach 1845—1847) Taras Hryhorowycz pracował w komisji archeograficznej, w 1847 roku został przyjęty (w drodze konkursu) na stanowisko wykładowcy malarstwa, tutaj wciąż słychać jego kroki zarówno w korytarzach, jak i w auli (która w jego czasach była cerkwią), a jego twórczość nieustannie studiują nowe i nowe pokolenia młodzieży studenckiej. Każde wydarzenie artystyczne, jeśli odbywa się bez udziału i obecności młodzieży, jest skazane na nieuchronne zamieranie. Czy brali to pod uwagę przedstawiciele współczesnej władzy, którzy formowali skład nowego Komitetu Szewczenkowskiego? Wątpię, o czym świadczy choćby reakcja w mediach elektronicznych poszczególnych działaczy kultury, których opinię przytoczyłem na początku tych rozważań. Do oburzeń wspomnianych laureatów nagrody im. Szewczenki Anatolija Kyczynskiego i Hałyny Pahuciak należy dodać jeszcze emocjonalną wypowiedź wspaniałego poety Tarasa Fediuka (laureat z 2007 roku). W początkowych działaniach nowego Komitetu Szewczenkowskiego dostrzegł on skłonność do manipulacji, które objawiły się, w szczególności, w przedłużeniu terminu nominowania kandydatur do zdobycia nagrody do 15 stycznia 2020 r. „Brawo! — pisze na swojej stronie na FB. — Tylko człowiekowi zupełnie naiwnemu nie jest zrozumiałe, po co się to robi. „Swoi”, czyli ci, którzy nie mieli żadnych szans ani podstaw do otrzymania nagrody i dlatego nie byli zgłaszani, — teraz — ze zmianą składu Komitetu Szewczenkowskiego — otrzymali „swoich” lobbystów. Z zainteresowaniem śledzimy „dogłaszanie”… Zgodnie z Regulaminem Nagrody im. Szewczenki terminem końcowym zgłaszania jest 31 października... Więc czym to jest, jeśli nie manipulacją? Mdli”. Ale najbardziej „mdli” od samego nowego składu Komitetu Szewczenkowskiego. W pierwszym jego składzie (60 lat temu!) byli (choć z pewnym zastrzeżeniem) działacze kultury „pierwszej ręki”. Pięć lat temu administracja prezydencka na ulicy Bankowej zwróciła się do wiodących instytucji naukowo-kulturalnych z prośbą o wyrażenie swoich propozycji w tej sprawie. Jedną z takich propozycji na swoich łamach opublikowała „Literaturna Ukrajina” i odbyła się wtedy pewna wymiana myśli na ten temat kilku pisarzy. Zasadnicze założenie opublikowanych propozycji sprowadzało się do dwóch obowiązkowych stałych: przewodniczący Komitetu ma być wybierany przez nowo sformowany jego skład, a w skład ten powinni wchodzić tylko laureaci nagrody im. Szewczenki ze wszystkich nominacji. Tym samym miał być wcielany w życie przede wszystkim demokratyzm funkcjonowania ośrodków kulturalnych kraju, przewidziany przez 5. artykuł obowiązującej Konstytucji Ukrainy. Zniesiona została, w szczególności, wprowadzona jeszcze przez sowiecką władzę zasada „mianowania” przewodniczącego i zapewnione czysto fachowe podejście do formowania składu Komitetu. Za jakość nagrodzonego dzieła odpowiadał, zatem, laureat tej nagrody w swojej dziedzinie. Bo przecież nie może tak być, abym ja, jako literat (na przykład), określał jakość artystyczną baletnicy czy malarza. W czasach radzieckich praktykowano to bardzo często: ministrem kultury w latach 1956—1971 pracował absolwent Wyższej Szkoły Partyjnej, ale z zawodu — technik i majster budowlano-montażowy odcinków kolei Południowo-Zachodniej i Odeskiej, a pod koniec lat 30. dyrektorem opery w Odessie został mianowany wczorajszy naczelnik zakładu karnego. Jak zatem wygląda dzisiejszy Komitet Szewczenkowski? Według naszego wyobrażenia — to wspomniana już kość dla Rjabka, tylko że nie ludzie kultury rzucili ją władzy, a władza ludziom kultury. Wszystkim wiadomo, że Taras Szewczenko — to przede wszystkim poeta w najszerszym znaczeniu tego słowa. W nowym składzie Komitetu Szewczenkowskiego tymczasem nie ma ani jednego literatury z twórczym nazwiskiem. Wyjątek stanowi chyba tylko „literaturoznawczyni” (według ich terminologii) Tamara Hundorowa, ale w Komitecie będzie ona bez pracy z tego powodu, że literaturoznawstwo, jak i kulturoznawstwo, zostało usunięte z nominacji nagrodowych jeszcze trzy lata temu. Zatem Szewczenko pozostał bez -znawstwa. Inni członkowie nowego Komitetu Szewczenkowskiego — to początkujący literaci, prezenterzy telewizyjni, dyrygenci, reżyserzy, a jeden z nich nawet kurator jakiegoś tam muzeum. Wszyscy oni to reproduktory, drukarki czy skanery. Mogą interpretować, „prowadzić”, dyrygować czy reżyserować tylko to, co im zaproponują twórcy. Oświadczenie Neonili Stefurak, pisarki, nominowanej do nagrody im. Szewczenki w 2020 r.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
my dotykamy się dziecka w tym wieku. Bardzo chciało się otrzymać jakiś magiczny przepis na wychowanie dzieci, żeby można było już natychmiast go wykorzystać. Chociaż od dawna wiem, że takiego przepisu w przyrodzie nie istnieje…” “Ja tutaj się urodziłem, bardzo kocham te miejsca — mówi Mychajło Weselśkyj. — Dawno nosiłem się z pomysłem, by pomóc moim ziomkom, i postanowiłem, że zrobię projekt we wsi — na zamkniętym małym terytorium — i dam sobie odpowiedź, czy można to na Ukrainie zrobić, czy jest jakaś siła niebieska, która na to nie pozwala? Podstawowe rzeczy — to, oczywiście, edukacja, zabezpieczenie medyczne, praca, z wyników której można godnie żyć. I zapewnić to może tylko biznes, który musi należeć do miejscowych ludzi. Ludzie, którzy będą zarabiać i płacić podatki, będą mogli formować miejscowy budżet, z którego potem będzie utrzymywana cała infrastruktura. Taka integralność — edukacja, biznes, zabezpieczenie medyczne. Po to, by te trzy projekty ruszyć z miejsca, trzeba zaprosić specjalistów, którzy będą mogli pomóc wcielać je w życie. Odpowiednio, potrzebne jest mieszkanie. To czwarty projekt. I piąty, ja go zaliczyłem do infrastrukturalnych, — to zrobić scentralizowane zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz ich oczyszczanie. Plus jeszcze w ramach projektów infrastrukturalnych będziemy pracować nad oddzielną zbiórką i sortowaniem śmieci. Jeśli się tym zająć, można nauczyć się bardzo wielu rzeczy. Jak minimum, już nie zanieczyścimy przyrody, a jeszcze to prowadzi do pewnego poziomu kultury ludzi i wspólnoty w ogóle”. Mychajło Weselśkyj już dzisiaj widzi Radowel jako udaną cząstkę cywilizowanego świata. I uczy być skutecznymi dzieci swoich ziomków.
Машинний переклад
Ponad stulecie temu sławny Ukrainiec — właściciel ziemski, agronom, mecenas, działacz społeczny Jewhen Chykałenko — wypowiedział słynną frazę: „Mało kochać Ukrainę do głębi duszy, trzeba kochać ją do głębi kieszeni”. Okrutny wiek, który minął od tamtego czasu, nie zniszczył w prawdziwych Ukraińcach wiary w szczęśliwy los swojego narodu i zrozumienia sformułowanej przez Chykałenkę prawdy. Jeden z takich niezwykłych ludzi mieszka w malowniczym Radowelu na Żytomierszczyźnie. Olga ŻMUDOWSKA Mychajło Weselśkyj niechętnie odpowiada na pytanie, dlaczego on, odnoszący sukcesy biznesmen, nagle porzucił wygodne i przyjazne dla jego talentów i zdolności miasto i powrócił do rodzinnej wsi swojej mamy: „Zapragnąłem stworzyć możliwość dla dzieci ze swojego regionu, by stały się nowoczesne, wykształcone, równe swoim rówieśnikom z rozwiniętych krajów świata”. Za to natychmiast zapala się, gdy opowiada i pokazuje szkołę — obecnie nazywa się ona „Biotechnologiczne Kolegium” — którą zaczął budować dla współmieszkańców cztery lata temu. Dyrektor szkoły Wałentyna Hrek (z lewej) w bibliotece Najpierw — szkoła Sto lat temu, gdy tylko upadł carat i pojawiła się nadzieja na odrodzenie nowej, silnej Ukrainy, ukraińscy proświcianie zaczęli tworzyć szkoły we wsiach i miasteczkach, rozumiejąc, że tylko wykształcona młodzież może zagwarantować krajowi pewną przyszłość. Mychajło Weselśkyj raczej nie myślał o historycznych paralelach, kiedy zamierzył stworzyć w Radowelu szkołę i dzieci dumnie demonstrują, jak sprawnie pracują z elektronicznymi tablicami, które mają dostęp do Internetu, i każdą informację naukową, gdy tylko na świecie pojawia się o niej wiadomość, natychmiast znajdują wprost na lekcji. Jaskrawe, wysokiej jakości materiały, które wykorzystano do wykończenia klas, korytarzy, pokoi wypoczynkowych, tworzą w szkole atmosferę radości i wolności. Dzieci mają szkolny mundurek — dla maluchów z klas 1–4 jest on jasnozielony, dla starszych — niebieski, czerwony, bordowy. Zwiększona uwaga — dla uczniów ze szczególnymi potrzebami. W rzeczywistości raczej nawet w Kijowie dla takich dzieci nie stworzono lepszych warunków. I to widać nie tylko po tym, jak zbudowano rampy dla wózków uczniów, którzy nie mogą chodzić samodzielnie, czy toaletach przystosowanych dla nich. Najważniejsze — takie dzieci nie czują się w tej szkole inne, zbędne, ciężkie. Jeszcze niedawno mieszkańcy Radowela uważali swoją miejscowość za teren depresyjny — tak jak mieszkańcy wielu okolicznych wsi i miasteczek. Z Radowela, jak i z wielu innych depresyjnych wsi Ukrainy, ludzie wyjeżdżali. Teraz pojawiły się tu nowe miejsca pracy — dzięki aktywnej budowie. Zbudowano już szkołę przyszłości z nowoczesnym wyposażeniem i w pełni inkluzywną przestrzenią, nowoczesną placówkę medyczną, gospodarstwo szklarniowe, infrastrukturę sportową, miasteczko domków jednorodzinnych. Wszystko to nie jest fantastyką, a rzeczywistością we wsi Radowel na Żytomierszczyźnie. I to tylko pierwsza część wielkiego projektu odnowy wsi. Spotkanie z Pinokio Jeszcze jeden krok mecenas Mychajło Weselśkyj zrobił również intuicyjnie, powtarzając drogę ukraińskich prośwician — postanowił włączyć ziomków do teatru. W Radowelu kilkakrotnie gościli stołeczni aktorzy, z wieloma dzieci witają się już jak z przyjaciółmi. Niedawno odbyło się nowe spotkanie. Szczególną atmosferę na sali tworzyła obecność znanego włoskiego pedagoga, autora książki „Od ojca do syna” Franco Nembriniego, autora scenariusza spektaklu „Pinokio”, włoskiego pedagoga Stefano Mascettiego i filozofa, doktora nauk teologicznych Ołeksandra Fiłonenki. „Genialni aktorzy na czele z reżyserką Ołeną Łazowycz (Kijowski Akademicki Teatr na Peczersku) zapoznali nas ze sceny teatru z Wielką historią, która dotyczy każdego… — opowiedział pan Mychajło. — Historią o wychowaniu dzieci, o przemianie Drewna w Człowieka. Swoją drogą, w postrzeganiu wielu ludzi (tak było i u mnie) odpowiednikiem Pinokia jest Buratino. Ale to wcale nie tak, Buratino — to przeciwna historia, historia o drodze drewnianej lalki, która tak i pozostaje drewnem. Cały spektakl jest przesiąknięty walką dobra ze złem, walką miłości z obojętnością. Każda scena jaskrawo pokazuje nasz stan, nasze relacje z dziećmi, stosunki dzieci z otaczającym środowiskiem. Dzisiaj, kiedy szaleje kryzys wychowania, takie utwory stają się tlenem i mogą mieć fundamentalny pozytywny wpływ, oczywiście, jeśli otworzymy oczy, zobaczymy, zrozumiemy i zaczniemy działać. Nie wiem, kto, jak i gdzie, a my w najbliższym czasie zaczniemy w Radowelu cykl rozmów z rodzicami na temat wychowania — i nie tylko wychowania. Dziękuję dyrektorowi artystycznemu teatru Ołeksandrowi Kryżaniwśkiemu, który stworzył precedens, kiedy po raz pierwszy w historii wsi na szkolnej scenie grali aktorzy znanego i popularnego stołecznego teatru”. Radowel — cząstka wielkiego świata Spotkanie z Franco Nembrinim Mychajło Weselśkyj uważa za szczególne, gdyż jest on współczesnym włoskim filozofem, pedagogiem, autorem wielu książek, założycielem szkoły La Traccia, który poświęcił swoją działalność wychowaniu nowego pokolenia ludzi. Twierdzi on: „Przedszkolny i szkolny rozwój dziecka — trudno przecenić znaczenie tych etapów w kształtowaniu człowieka. Wszelkie zaniedbania w tym okresie praktycznie niemożliwe jest nadrobić i naprawić. Oto dlaczego tak ważne jest zrozumieć, co trzeba robić, a od czego lepiej się powstrzymać, ko- Uczyć się — znaczy być wolnym Ołeksandr Fiłonenko, Mychajło Weselśkyj, aktorka Marija Trepikowa
Машинний переклад
22 stycznia chmielniccy pisarze i działacze Proświty odbyli twórczą podróż do osiedla typu miejskiego Nowa Uszyca (centrum rejonowe w obwodzie chmielnickim). Rejon graniczy wzdłuż rzeki Dniestr z obwodem czerniowieckim. W celu budowy Nowodniestrowskiej Elektrowni Wodnej na początku lat 80. zatopiono wiele historycznych i narodowych świętości, wśród nich wieś Kalus. W bibliotece rejonowej odbyła się prezentacja książki Wiktora Mostowego „W pamięci wypływa dawność”. Natalia SIDŁECKA, główny bibliotekarz biblioteki centralnej rejonu nowouszyckiego obwodu chmielnickiego. Nowa Uszyca — Chmielnicki. Dzień Zjednoczenia, Dzień Jedności. Właśnie tak można scharakteryzować wydarzenie, które odbyło się w Dniu Jedności Ukrainy w bibliotece centralnej (dyrektor — Nina Wasyliwna Marynczak): dzień jedności krajoznawców, literatów, działaczy Proświty z Chmielnickiego i Nowej Uszycy. Zjednoczyła obecnych w jednej sali prezentacja książki nowouszyczanina, filologa, członka Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Wiktora Wołodymyrowycza Mostowego „W pamięci wypływa dawność. Ekskursy z rozmyślaniami, wrażeniami, komentarzami” o zatopionej już prawie 40 lat temu wsi Kalus. Na tym terytorium przebywał książę Danyło Halicki. „Kalious” — Kalius — tak w Latopisie Halicko-Wołyńskim nazwano to staroruskie umocnienie. Było ono miastem przygranicznym, zamkiem, twierdzą, która przestała istnieć po wielkim pożarze. Później osadę odbudowano w innym miejscu, w dół biegu rzeki. Tutaj panowali tataro-mongołowie, gospodarowali zagraniczni i miejscowi panowie oraz zarządcy, rządzili książęta Rusi Kijowskiej. Działały trzy fabryki sukna i fabryka tytoniu, funkcjonowała przystań portowa. W rodowym majątku mieszkał były konsul Imperium Rosyjskiego Oskar Paton, dziadek obecnego prezesa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Borysa Patona. Przypomnienie o tamtych latach, ludzkiej działalności w różnych okresach historycznych, usystematyzowanie dostępnych informacji, przedstawienie własnych przemyśleń — to nie jedyny cel książki Wiktora Mostowego. Podjął on również próbę wszechstronnego przeanalizowania pochodzenia toponimu (hydronimu) Kalus. Ustalona opinia głosi, że podstawa rdzenia „kal” wiąże się z kałużą, Kaługą, wsią Kalusów na Wołyniu. Jednak znany badacz języka ludności Praukrainy J. P. Osecki uważa, że nazwa tej naddniestrzańskiej wsi w jej najdawniejszym znaczeniu i brzmieniu sięga najdawniejszych czasów paleolitu. „Kalus” — echo słowa-zdania, które przekazywało cechy terytorium i osobliwości osadnictwa dawnej, jeszcze paleolitycznej ludności. I proponuje z argumentacją taki wariant: „na stoku ponad źródłem”. W książce przedstawiono wrażenia-szkice, pozostawione w różnym czasie nam, potomnym, naświetlono działalność gospodarczą ludności, stan handlu, oświaty, medycyny, wyznania. Zamieszczono wspomnienia naocznych świadków o Hołodomorze, represjach, latach wojennych i powojennych itp. Przyjaciele i koledzy Wiktora Mostowego po piórze, którzy zawitali w tym dniu do biblioteki, w szczególności Josyp Osecki — krajoznawca, kandydat nauk prawnych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, jeden z niewielu współczesnych poetów piszących rondele, zajmujący się badaniami w sferze językoznawstwa porównawczo-historycznego (język ukraiński i sanskryt), Mychajło Cymbaluk — pisarz, członek Narodowych Związków Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy, Witalij Michalewski — przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obwodowej „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, docent Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, członek Narodowych Związków Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy, również zaprezentowali swoje dorobki, książki, poezję oraz podarowali czytelnikom biblioteki literaturę oświatową. Do serdecznej rozmowy dołączyli były dyrektor szkoły w Strużce, radny rejonowy kilku kadencji Mychajło Kamianczuk, naczelnik wydziału oświaty, młodzieży i sportu Marharyta Własowa, nauczycielka szkoły w Kalusie Tamara Wełyczko, poeta-pieśniarz Anatolij Pasicznyk, bibliotekarze i czytelnicy.
Машинний переклад
Ogólnoukraiński konkurs „Sze.Pisnia 2020” rozpoczyna przyjmowanie zgłoszeń. Już po raz piąty odbędą się zmagania najlepszych autorów kompozycji muzycznych do słów Tarasa Szewczenki. Dziesięciu najlepszych uczestników otrzyma możliwość wzięcia udziału w uroczystym gali-koncercie, który tradycyjnie odbywa się w Kijowie 9 marca, w dniu urodzin Kobziarza. Zwycięzcy otrzymają dyplomy i statuetki, a ich występy będą transmitowane na żywo na stronie popularnego ukraińskiego festiwalu „Sze.Fest”. Ponadto organizatorzy przekażą wykonawcom nagrania wideo z występów w dobrej jakości, które w przyszłości będzie można dołączyć do swoich portfolio artystycznych. Zgłoszenia do udziału przyjmowane są do 20 lutego w trybie online, formularz rejestracyjny dostępny jest pod linkiem http://bit.ly/she_song_2020. Uczestnicy mogą spróbować swoich sił w kategoriach „Zespoły”, „Bardowie (poezja śpiewana)”, „Kolektywy wokalne” (do 20 osób). Do konkursu przyjmowane są zarówno profesjonalne, jak i amatorskie nagrania audio i wideo. Jedynym wymogiem wobec treści amatorskich jest przyzwoita jakość, wystarczająca do oceny piosenki. 23 lutego kompozycje zostaną umieszczone na kanale YouTube „Sze.Festu”, gdzie wszyscy użytkownicy będą mogli włączyć się do głosowania, zostawiając swoje „polubienia”. O losach miejsc na podium wraz z widzami zadecydują kompetentni członkowie jury — znani ukraińscy działacze kultury i artyści. Jednym z ważnych warunków udziału w konkursie jest przestrzeganie praw autorskich. Muzykę do zgłoszonej kompozycji musi napisać sam uczestnik lub musi ona zostać przekazana mu do stałego użytkowania przez kompozytora. Przypomnijmy, że Ogólnoukraiński konkurs „Sze.Pisnia” został założony przez festiwal Tarasa Szewczenki „Sze.Fest” w 2016 roku na 202. rocznicę urodzin Kobziarza. Przez te lata w konkursie wzięło udział kilkadziesiąt zespołów i solowych wykonawców z całego kraju. Zwycięzcami w różnych latach były zespoły NAOMI, Go-A, Mysterya, TaRuta, „Sonce”, Banderas Blues Band, „Rutenija”, „Tobi zdalosia”; nagrodzeni zostali również oryginalni bardowie Bohdan Tarasiuk, Wołodymyr Pyrozhenko, Sława Kotow, Witalij Radysz i inni. Każdego roku „Sze.Pisnia” poszerza swoją geografię, a do grona uczestników dołączają nowi, wybitni wykonawcy, których nazwiska są dobrze znane ukraińskim melomanom. Zapoznać się ze szczegółowymi informacjami o konkursie można na stronie na Facebooku https://www.facebook.com/she.pisnia/. Koordynator projektu Ihor Dwyhało. Własna inf.
Машинний переклад
Coroczna nagroda literacka imienia Mykoły Tomenki (dalej – Nagroda) zostaje ustanowiona przez Szpolańską Rejonową Administrację Państwową oraz Szpolańską Radę Rejonową w celu uhonorowania utalentowanego poety i popularyzacji jego twórczości. Nagroda jest wyróżnieniem twórczym, którym nagradza się pisarzy za wysokiej klasy utwory w języku ukraińskim w gatunkach poezji, poezji dla dzieci, małej prozy oraz dramaturgii, które utwierdzają ideały humanizmu, wartości duchowe narodu ukraińskiego, wysławiają los kobiety, niosą w sobie treści państwowotwórcze, ideę narodową, naświetlają demokratyczne i historyczne wartości społeczeństwa, wzbogacają język i kulturę oraz nie zostały wyróżnione innymi nagrodami. Nagroda na zasadach konkursowych przyznawana jest co roku 24 maja – przed dniem urodzin Mykoły Danyłowycza Tomenki (25.05.1937–29.08.2017) i wręczana jest na Szpolańszczyźnie. Nagroda ustanawiana jest w dwóch kategoriach: – poezja, poezja dziecięca; – mała proza, dramaturgia. Do konkursu o nagrodę zgłaszane są oryginalne utwory autorów, opublikowane jako osobne książki lub wydrukowane w czasopismach literackich w ciągu ostatnich pięciu lat. Ta sama osoba nie może zostać laureatem nagrody dwukrotnie. Zgłaszanie utworów do nagrody odbywa się od 15 stycznia do 15 kwietnia roku, w którym odbywa się wręczenie Nagrody. Prawo zgłaszania kandydatów do nagrody mają zespoły związków twórczych i stowarzyszeń, instytucji artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych oraz instytucji kultury (przy czym należy dołączyć odpowiedni protokół). Każda z organizacji może przedstawić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. O nagrodę mogą ubiegać się pisarze z Ukrainy oraz ukraińskiej zagranicy. Nagroda nie jest przyznawana pośmiertnie. Organizacja, która wysuwa kandydaturę do nagrody, składa na adres sektora kultury Szpolańskiej Rejonowej Administracji Państwowej następujące dokumenty: – oficjalne zgłoszenie ze sformułowaniem stanowiska i jego krótką motywacją; – 5 (pięć) egzemplarzy przedstawionego utworu lub utworów oraz ich wariant elektroniczny (jeśli istnieje); – recenzje i opinie opublikowane w prasie (jeśli istnieją). Zapewnienie przestrzegania wymogów dotyczących zgłaszania utworów do nagrody, ich selekcja konkursowa oraz przyznanie nagrody realizowane są przez komisję konkursową, która jest organem kolegialnym. Skład osobowy komisji konkursowej zatwierdzany jest przez sesję Szpolańskiej Rady Rejonowej i formowany z 11 osób kompetentnych w dziedzinie literatury i literaturoznawstwa, w tym co najmniej trzech pisarzy z Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Czerkaskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz jednego z członków rodziny pisarza. Posiedzenie komisji konkursowej jest prawomocne pod warunkiem obecności na posiedzeniu dwóch trzecich jej ogólnego składu. Ostateczną decyzję komisja konkursowa podejmuje zwykłą większością głosów. Jeśli w wyniku głosowania żaden kandydat nie uzyskał więcej niż połowy głosów członków komisji konkursowej (50% + 1 głos od ogólnego składu), przeprowadza się ponowne głosowanie aż do osiągnięcia rezultatu. Każdy członek komisji konkursowej zobowiązany jest nie dopuszczać do konfliktu interesów podczas przeprowadzania selekcji konkursowej. Protokół posiedzenia komisji konkursowej podpisują przewodniczący posiedzenia oraz sekretarz komisji konkursowej. Swoje obowiązki członkowie komisji konkursowej wykonują społecznie. Ogłoszenie o konkursie, przebieg jego przeprowadzania oraz wyniki są publikowane w środkach masowego przekazu. Osobom, którym przyznano nagrodę, nadaje się tytuł laureata nagrody im. Mykoły Tomenki, wręcza się dyplom, medal oraz wypłaca nagrodę pieniężną. Łączna suma nagrody wynosi 5000 hrywien, która jest rozdzielana na dwie kategorie po 2500 hrywien każda. Finansowanie nagrody odbywa się kosztem środków budżetu rejonowego oraz innych źródeł niezakazanych przez ustawodawstwo. Wszystkie książki, które zostały przesłane na konkurs, po ogłoszeniu wyników konkursu bezpłatnie pozostają w Szpolańskiej Bibliotece Rejonowej imienia Mykoły Tomenki w celu uzupełnienia księgozbioru. Adres sektora kultury Szpolańskiej Rejonowej Administracji Państwowej: 20603 ul. Łozuwatska, 62, m. Szpoła, obwód czerkaski. Telefon: 04741 5-23-02
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dotyczy zapobiegania zagrożeniom dla państwowości, moim zdaniem, i z tego punktu widzenia powieść jest dość impulsywna. Nawiasem mówiąc, wydarzenia opisane w pierwszym rozdziale powieści, obrazy i sytuacje odzwierciedlają realia tamtej epoki. Rozdział opisuje kraj, który ledwo pozbył się więzów systemu radzieckiego, garstkę ludzi, którzy skorzystali z jego bezbronności i przejęli władzę, nie mając pojęcia o koncepcji państwa i państwowości, i przez swoją polityczną nieudolność sprowadzili nieszczęścia na głowę narodu. Oglądając się dzisiaj na minione dni, rozumiemy, jak doniosłą rolę odegrał powrót do władzy Hejdara Alijewa, niezaprzeczalnym faktem jest uratowanie przez niego kraju i narodu z głębokiego, globalnego kryzysu. — Azerbejdżan na styku Wschodu i Zachodu. Do jakiej kultury zaliczają siebie Azerowie — wschodniej czy zachodniej? — Azerbejdżan ma dawną i bogatą kulturę. Historia naszego piśmiennictwa bierze początek od dastanu Dede Gorgud i jest kontynuowana przez dzieła Afzaladdina Chaganiego, Nizamiego Gandżewiego, Imadeddina Nasimiego, którego 650-lecie hucznie obchodzono w zeszłym roku nie tylko u nas, ale i na Ukrainie, Muhammada Fuzuliego, Szacha Ismaila Chataiego oraz prace innych wybitnych postaci, które wniosły nieoceniony wkład do światowego skarbca myśli. Azerbejdżan słynie na cały świat ze swoich kompozytorów, czego warte są same tylko nazwiska wielkich Uzeira Hadżybejli, Gary Garajewa i Fikreta Amirowa. Obrazy naszych wybitnych malarzy Sattara Bahlulzade i Dżawada Mirdżawadowa są eksponowane w słynnych muzeach świata. Tę listę można kontynuować w nieskończoność. Nasza ziemia wyhodowała prawdziwych geniuszy, którzy swoimi myślami i poczuciem nowatorstwa wnieśli nieoceniony wkład w historię kultury światowej. Tak bogatej i wielostronnej kultury nie da się zaliczyć tylko do Zachodu lub tylko do Wschodu. To ogólnoludzkie dziedzictwo. Nasz mugam chętnie słuchają i cenią w Ameryce i w Europie. Równie pełne szacunku podejście jest do naszej literatury i sztuk pięknych... — Czego życzy Pan swoim ukraińskim czytelnikom? — Przede wszystkim zrozumieć siebie zarówno w planie osobistym, jak i ogólnie, zachować niezależność, otwartość na świat, osiągnąć prawdę i sprawiedliwość. Rozmowę prowadziła Maryna HONCZARUK że już ze szkolnej ławki można robić poważne kroki w naukę. Dyrektor gimnazjum nagrodził dyplomami zwycięzców „Czytań Arkasowskich-2020”, wśród których są K. Simejkina, P. Pidhorodynska, A. Boboszko, A. Radutna, A. Skorochod, D. Szczerba, H. Kułakowa, N. Biłozor.
Машинний переклад
— Afag chanum, Pani twórczość jest dobrze znana ukraińskim czytelnikom. Pani książkę „Wolność”, wydaną w 2017 roku w Kijowie w języku ukraińskim, przyjęto z wielkim zainteresowaniem. Chciałoby się poznać Pani przemyślenia, wrażenia o Ukrainie i Ukraińcach... — Ukrainę zawsze odczuwaliśmy jako kraj bliski, a Ukraińców jako braci. Ta duchowa więź, która od wieków łączyła nasze narody, trwa i obecnie. Przy czym jest to ta duchowa bliskość, która nigdy nie opierała się ani na materialnych, ani na politycznych interesach. Tę więź przez stulecia żywiła i żywi do dziś podobna mentalność, właściwa obu narodom, przede wszystkim wszechogarniająca głęboka ludzka miłość, miłosierdzie, duchowość i szczerość. — Ukraińscy krytycy literaccy, omawiając Pani książkę „Wolność”, często mówili o symbolizmie. Jakie miejsce zajmuje symbolizm w Pani twórczości? Przecież w azerskiej kulturze, mentalności symbolizm jest zawarty w każdym słowie, czynie... To ciekawe i jednocześnie skomplikowane, niezwykłe dla ukraińskiego czytelnika... — Myślę, że to wrażenie tworzą opisywane w utworze wydarzenia i sytuacje, które dzieją się w niektórych równoległych rzeczywistościach, nieuchwytnych subtelnych światach. Właśnie w nich odkrywają się ukryte przed rozumem tajemnice, prawdy, które w istocie są nieodkryte. Sny, które są opisywane w powieści, przyjęte przez nas za puste, mechaniczne wizje, okazują się skarbnicą zapomnianych dawnych tajemnic, które odgrywają fatalną rolę w naszym realnym życiu. I ten świat jest w takim samym stopniu, jeśli nie bardziej, realny i odczuwalny. — Co skłoniło Panią do napisania powieści „Wolność”? — Została napisana na początku lat 90. Były to smutne, niespokojne czasy, kiedy Azerbejdżan podniósł się do walki o swoją niepodległość. W tamtym czasie plac Wolności, położony niedaleko Bulwaru Bakijskiego, stał się pulsującym sercem Azerbejdżanu, tutaj ściągali ludzie z całego kraju, skądinąd słychać było okrzyki „Wolność!”. To było niewiarygodnie imponujące widowisko. Naród, który przez długie lata dusił się w ideologicznym bagnie socjalizmu, zniewolony linearną radziecką ideologią, zapragnął oddychać swobodnie. I ja brałam udział we wszystkich tych wydarzeniach, stałam się świadkiem tego, jak ludzie nie opuszczali placu dniami i nocami, rozpalali ogniska, nocowali wprost w namiotach. Byłam także świadkiem tego, jak do tego fatalnego dla narodu procesu przyłączały się także tłumy, które nie uświadamiały sobie prawdziwej istoty tego, co się dzieje. Szły tam nie bronić jakichś idei, a po rozwiązanie swoich drobnych problemów bytowych, które nagromadziły się przez lata, i stojąc obok innych, także rozpaczliwie krzyczały „Wolność!”. To był zupełnie inny — duszny obraz. I wtedy ogarnęło mnie takie uczucie, że trzeba wytłumaczyć tym ludziom sens, istotę pojęcia „wolność”. Oto tak napisała się powieść. — Wydaje się, jakby nazywając powieść „Wolność”, włożyła Pani w to słowo jakiś szczególny sens... — Pojęcie wolność — to coś mistycznego, niemal jak sam Wszechświat. Rozpatrując je nawet przez pryzmat praw i wolności człowieka: czy to całego narodu, czy też osobno wziętego indywiduum, — odkrywamy, że we wszystkich aspektach ukryto w niej mnóstwo tajemnic, tonących w półmroku niektórych widmowych niewidzialnych labiryntów. Uświadomiłam to sobie, kiedy zaczęłam pracę nad powieścią. A kiedy nadszedł moment rozpoznania istoty tej samej wolności, czyli wewnętrznej wolności człowieka, pytanie nabrało innego zabarwienia. Chodziło o wewnętrzną wolność Indywiduum, czyli Osobowości, z których składają się całe narody, nacje. Podczas pracy stopniowo zaczął się wyjaśniać obraz, że jeśli jednostka, będąc istotą fizjologiczną, czyli przebywając w ciele, w żaden sposób nie jest wolna, i nie jest taką nie z powodu jakichś okoliczności, a z faktu swojego bytu... jeśli jest skłonna do chorób, starości i w ostatecznym rozrachunku skazana na śmierć... jeśli nie jest wolna nawet w swoim samotnym łóżku, w bezgłośnych, tajemnych snach, niby niedostępnych nikomu innemu... Czyli, jeśli jest bezsilna zmienić przeznaczenie swojego losu, bieg wydarzeń i sytuacji, które dzieją się nawet we snach, to o jakiej wolności może być mowa?.. Z identycznym obrazem przyszło się zetknąć także w innych aspektach tej samej „wolności”. Czyli, i tam zaczynała się wyłaniać ta sama linia — że absolutnie wszystko wokół: i ludzie, i kraje, narody, jednym słowem, wszystko, co istnieje na świecie, jest tak ściśle splecione i wzajemnie powiązane, że nic na tym świecie nie może istnieć jedno bez drugiego. W takim przypadku — jakże odnaleźć tę samą wolność w tej skomplikowanej strukturze splotów i zależności? — Jeśli mówić o symboliczności, to w tamtym czasie, kiedy ukraińskiemu czytelnikowi przedstawiono powieść „Wolność”, nasz kraj przeżywał właśnie to, co opisano w utworze. Pani powieść „Wolność” była moralnym wsparciem dla wielu z nas w tym trudnym okresie dla Ukrainy. Być może w tym też jest jakaś symbolika. „Wolność” pojawiła się na Ukrainie w najbardziej odpowiednim i potrzebnym dla tego momencie. Co by Pani powiedziała z tego powodu? — Nie wiem, czy czujecie Państwo, jak w ostatnich 20 latach wyraźnie przebiega jakiś proces zmywania granic między realnym i efemerycznym światami. Staje się oczywistym, jak nasze życie i wszystko, co dzieje się wokół, zaczyna stopniowo rozpuszczać się w jakimś zupełnie innym zamyśle, momentami niepojętym dla ziemskiej logiki i rozumu. Oto mówicie, powieść „Wolność” jakby opisuje wydarzenia, które dzieją się na Ukrainie. To samo mówią w Gruzji i innych krajach, gdzie przetłumaczono i wydano powieść. Myślę, że i tutaj jest pewna mistyka, elementy tego samego symbolizmu, i przyczyną tego są podobne wydarzenia, które rozgrywają się w ostatnich 50 latach w wielu zakątkach świata. Obserwowano je w ciągu historii w wielu krajach, aktualne są one i dzisiaj. pracy Mikołajowskiego obwodowego muzeum krajoznawczego „Starofłockie koszary”, kandydat nauk historycznych. Zwracając się do uczniów, życzył nie zatrzymywać się na osiągniętym, kontynuować pracę nad sobą. W prezencie gimnazjaliści otrzymali książ-
Trudno wyobrazić sobie naród lub nację, które nie walczyłyby przez stulecia o wolność, wartości demokratyczne, wolne społeczeństwo, domagając się go jako najwyższej wartości, dobra ludzkiego życia. Tak było przez wieki, uważam, że będzie zawsze. Ale wnikając w samą istotę pytania, mimowolnie czujesz się na progu czegoś nieznanego — nieogarnionej, nieskończonej, przypominającej sam Wszechświat tajemnicy, którą można porównać chyba tylko z rozpoznawaniem duszy. — W powieści opowiada się o epoce, która poprzedzała powrót do władzy Hejdara Alijewa. Był to losowy, historyczny etap, kiedy państwowość Azerbejdżanu znalazła się na granicy niebezpieczeństwa. Ukraina przeszła podobną drogę. Czy może znaleźć ukraiński czytelnik w powieści „Wolność” impulsy, które sprzyjają usuwaniu zagrożeń dla państwowości i zapewniają wejście naszego kraju na drogę rozkwitu i rozwoju? — Na pierwszy rzut oka powieść oceniana jest jako utwór historyczny. Po części tak właśnie jest. Przecież pierwszy rozdział powieści opowiada o wydarzeniach społeczno-politycznych, które zalały Azerbejdżan w latach 80. ubiegłego wieku, losie mas ludowych, które podniosły się do walki o niepodległość, o procesach, które rozgrywały się na placu „Wolność”, o marionetkowym rządzie, który swoją niekompetencją i niedoświadczeniem przywiódł kraj do przepaści, tragikomicznych przygodach, które rozgrywały się na oczach całego narodu itd. Dlatego też zainteresowania nim nie brakuje po wielu latach. Ale pod względem gatunku — to mistyczny dramat. Prace, napisane przez Walerija Walerijowicza i jego kolegów. Na posiedzeniu plenarnym przedstawiono 8 prac z różnych tematów — historii, ekologii, fizyki, literatury, informatyki. Trzy prace zabrzmiały w językach angielskim i francuskim. Uczniowie udowodnili, Afag Masud — azerbejdżańska pisarka, dramaturg, Narodowa pisarka Azerbejdżanu; przewodnicząca zarządu Państwowego centrum przekładu Azerbejdżanu; redaktor naczelna czasopisma literatury światowej „Chazar”; znana jako autorka powieści i opowiadań, wydanych w Azerbejdżanie i za granicą. Na podstawie sztuk Afag Masud wystawiono spektakle na scenach Państwowego teatru „Jug”, Narodowego akademickiego teatru dramatycznego, wiele utworów autorki zostało zekranizowanych; w 2000 roku na Uniwersytecie Wiedeńskim na podstawie twórczości Afag Masud obroniono rozprawę doktorską „Kobiece obrazy w europejskim orientalizmie”.
Машинний переклад
W. MARUSZCZAK
Zazwyczaj dzieje się to podczas corocznych Czytań im. Arkasa. W ten sposób uczniowie czczą wybitnego historyka, kompozytora i działacza społecznego Mykołę Mykołajowicza Arkasa. O osiągnięciach w działalności naukowo-badawczej i poszukiwawczej sprawozdawali uczniowie klas 8–11. W przeddzień plenarnego posiedzenia przez dwa dni pracowało osiem sekcji o różnych kierunkach, które wyłoniły najlepsze prace. Na Czytania zgłoszono około 60 prac. Kompetentne jury wybrało spośród nich 8 najlepszych, których autorzy otrzymali zaszczytne prawo uczestniczenia w plenarnym posiedzeniu.
Plenarne posiedzenie otworzył dyrektor Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum im. Mykoły Arkasa, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, laureat obwodowej nagrody im. Mykoły Arkasa S. W. Bereżny. Powitał on młodych badaczy, którzy są członkami Małej Akademii Nauk i planują w przyszłości związać swoje życie z nauką, a także przyszłych naukowców, którzy przedstawili najlepsze prace „Arkasiwskich Czytań – 2020”. Ciepłe słowa do gimnazjalistów skierowała przewodnicząca Mikołajowskiej Obwodowej Organizacji NSPU, laureatka obwodowej nagrody im. Mykoły Arkasa, nauczycielka podstaw dziennikarstwa Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum im. Mykoły Arkasa W. I. Maruszczak. Gimnazjalistów przyszedł pozdrowić absolwent tej placówki W. W. Czerniawski. Kiedyś on także bronił tu swojej pracy naukowej, a obecnie pracuje jako zastępca dyrektora ds. naukowych
Машинний переклад
Anastasija DUMBADZE, doktorantka Batumskiego Uniwersytetu Państwowego im. Szoty Rustaweliego. Jednym z kierunków, który w naszych czasach jest intensywnie badany w ramach badań lingwistycznych, jest analiza lingwokognitywna konceptów jako przedmiot badań lingwokognitywnej konceptologii. Wśród zadań lingwokoncepcji warto wyróżnić następujące: maksymalnie pełne wykrycie składu środków językowych, które reprezentują badany koncept; modelowanie treści badanego konceptu jako globalnej jednostki mentalnej o narodowo-specyficznym zabarwieniu; określenie miejsca konceptu w narodowej konceptosferze i wiele innych [1, s. 9]. Jednostki językowe, które reprezentują koncept, są częścią nie tylko systemu językowego, ale niosą w sobie komponent kulturowy. Dlatego nie sposób nie wspomnieć o dawno uznanym w nauce lingwistycznej postulacie o wzajemnym związku języka i kultury. Te dwa „wieloryby” są formami świadomości ludzkości, wyrażają społeczne procesy myślowe i mentalność narodu. Ponadto ich rozwój odbywa się przy ciągłej dwustronnej interakcji, wzajemnym wzbogacaniu. Koncept to reprezentant odpowiedniego wzajemnego związku języka i kultury. W ten sposób badanie strony treściowej konceptu jest możliwe tylko przy kompleksowym spojrzeniu: ocenie językowej i kulturowej. Według słów S. Ch. Lapina, koncepty to swoiste geny kulturowe, które wchodzą w genotyp kultury [2, s. 18]. W naszych czasach nikt nie zaprzecza postulatowi o indywidualności każdej kultury. Każdy naród ma niepowtarzalne dziedzictwo kulturowe, które znajduje swoje odzwierciedlenie w różnych formach, w szczególności w języku. Koncepty już od długiego czasu bada się nie tylko w granicach jednej kultury, jednego języka, ale także w porównaniu dwóch lub kilku kultur/języków. Możemy spotkać wiele prac naukowych z porównania konceptów w języku rosyjskim i angielskim, rosyjskim i niemieckim. Języki te nie są spokrewnione, kultury tych narodów mają wiele istotnych różnic. Oczywiście przy badaniu konceptów w takim ujęciu otwiera się wielka różnica lingwokulturologiczna. Ale czy można znaleźć taką samą istotną różnicę w planie treściowym konceptów w językach blisko spokrewnionych? Odpowiedzią na to pytanie może być badanie naukowe na przykładzie analizy niektórych konceptów, które przedstawiono w artykule. Do badania zastosujemy dwa blisko spokrewnione języki — ukraiński i rosyjski. Ukraiński i rosyjski to języki jednej grupy języków wschodniosłowiańskich, począwszy od XI wieku języki te rozpoczęły osobny rozwój, chociaż z ciągłą znaczną lub częściową interakcją. Jeśli w języku ukraińskim i rosyjskim w różnych epokach mogły zachodzić podobne procesy, to warto zaznaczyć, że kultury dwóch narodów rozwijały się pod wpływem różnych wydarzeń historycznych, różnych decyzji politycznych i procesów społecznych. Przez to w kulturze ukraińskiej i rosyjskiej istnieje niepowtarzalna różnorodność i mnóstwo różnic. Różnice te nieuchronnie odbijają się w języku, w szczególności w cechach semantycznych konceptów jako reprezentantów kulturowych w języku. W niniejszym artykule na przykładzie analizy konceptu „język” w ukraińskiej i rosyjskiej lingwokulturze zademonstrowano osobliwości lingwokulturologiczne konceptów, choć w blisko spokrewnionych, ale różnych kulturach. Wybór konceptu „język” jest argumentowany tym, że jest on jednym z bazowych konceptów w konceptualnym obrazie świata na równi z takimi konceptami-konstantami, jak rodzina, dobro, miłość itp. A badanie jego cech semantycznych może być ważne dla określenia lub wyjaśnienia cech innych konceptów, ponieważ koncepty nie mogą nie przecinać się w swoim napełnieniu semantycznym przez istnienie w ramach jednej konceptosfery i jednej kultury. Pojęcie „język” jest bardzo wieloaspektowe i wszechstronne. W naszym badaniu będziemy operować znaczeniem go jako środka komunikacji, środka wyrażania kultury. Przeprowadzenie badania konceptu „język rosyjski” ułatwia dostępność analizy dysertacyjnej, przeprowadzonej przez naukowca L. A. Tawdgiridze. Zgodnie z jej wnioskami, cechy jądrowe konceptu „język rosyjski” to: bogaty, piękny, złożony, wyrazisty, ojczysty. Przy tym w bliskiej peryferii wskazuje się cechy: gruby, wielki, potężny, międzynarodowy i wiele innych [6, s. 14]. Nie będziemy zagłębiać się w inne (dalsza, skrajna peryferia) wykryte cechy konceptu, ponieważ to badanie jest bardzo obszerne i wielopoziomowe. Uważamy za celowe zatrzymanie się na wskazanych wyżej cechach strefy jądrowej i bliskiej peryferyjnej konceptów. Badanie tych cech w odniesieniu do konceptu „język rosyjski” zostało przeprowadzone na poziomie dysertacji. Podobnych badań dysertacyjnych konceptu „język ukraiński” w otwartym dostępie nie wykryto. Dlatego w swoim porównaniu będziemy opierać się na opisie tego konceptu na poziomie artykułów naukowych, monografii. Dzięki analizie zasobu paremiologicznego, wypowiedzi ukraińskich poetów i prozaików, praktycznie bez zastrzeżeń można wyodrębnić cechy konceptu „język ukraiński”, które byłyby w obowiązkowym porządku uznane za jądro tego konceptu przy opracowywaniu jego struktury jądrowej. Wśród takich cech warto wyróżnić: „ojczysty”, „melodyjny”, „kalinowy”, „słowiczy”, „matczyny”. Jak widzimy, podobnych określeń (oprócz „ojczysty”) nie wykrywa się w odniesieniu do opisu konceptu „język” w języku rosyjskim nie tylko w strefie jądrowej lub bliskiej peryferyjnej, są one nieobecne w ogóle. Niektóre z tych słów („melodyjny”, „kalinowy”) są w pewnym sensie nieprzetłumaczalne w odniesieniu do języka rosyjskiego. Wyrażenie „w pewnym sensie” użyto nie przypadkowo, ponieważ mimo wszystko tłumaczenie tych jednostek jest możliwe: (ukr.) „myłozwuczna” — (ros.) „myłozwucznaja”, „błagozwucznaja”; (ukr.) „kałynowa” — (ros.) „kałynina”. Ale w procesie takiego tłumaczenia całkowicie traci się obciążenie znaczeniowe słów, informację eksplicytną i implicytną, którą niesie w sobie słowo/wyrażenie. Wyrażenie „melodyjny język” ma głęboki sens, związany z osobliwościami fonetycznymi (wokalnymi) języka ukraińskiego i jego odbiorem dźwiękowym zarówno przez swój naród, jak i inne narodowości. Poezja ukraińska, twórczość ludowa porównują język ukraiński z pieśnią słowika. Dlatego razem z epitetem „melodyjny” na równi często używanym jest epitet „słowiczy”. Takie skojarzenia oczywiście podtrzymują realne osobliwości wokalne języka: płynność wymowy, niewielka liczba zbiegów spółgłosek i odpowiednio wzbogacenie języka samogłoskami. Złożoność tłumaczenia wyrażenia „melodyjny język” na język rosyjski polega na wieloaspektowości tego wyrażenia. Niesie ono w sobie znaczenie delikatności i miękkości wymowy, harmonijnego potoku słów, który można porównać z melodyjną ukraińską pieśnią, oraz wiele innych odcieni znaczeń. Ciekawsza jest cecha „kalinowy język”, której nie można bezpośrednio przetłumaczyć na język rosyjski i która tak samo, jak epitet „melodyjny”, nie jest charakterystyką konceptu „język rosyjski”. Na Ukrainie drzewo kalina to symbol kraju. Jego symboliczność widać w ustnej twórczości ludowej narodu ukraińskiego: w licznych pieśniach o kalinie, w przysłowiach, powiedzeniach, zagadkach. Kalinę daruje się nowożeńcom w dniu ślubu w bukiecie z dębem jako symbol miłości i trwałości nowej rodziny. Kraj Ukrainę na różnorodnych ilustracjach przedstawia się jako dziewczynę z kalinowym wiankiem na głowie [5].
Wyrażenie „kalinowa mowa” nie ma bezpośredniego znaczenia. Jest ono bardzo wieloaspektowe i głębokie. Wyjaśnić je można tylko opisowo, bez możliwości dokładnego oddania pełnego sensu. Wyrażenie „nasza mowa – kalinowa” mówi o delikatności języka ukraińskiego, o czymś głęboko bliskim sercu i duszy każdego Ukraińca, nieodłącznym i szczególnym. Pojawienie się tego rodzaju sformułowania w języku wiąże się z czynnikami pozajęzykowymi, dotyczącymi kulturowych osobliwości życia narodu ukraińskiego – z symboliką, twórczością ludową itp. Dla potwierdzenia znaczenia takich określeń uważamy za konieczne przytoczenie kilku przykładów z ukraińskiej twórczości ludowej: „Ojczysta mowo! Ojczysta mowo! Jak fujarka kalinowa, Mowa naszych kobziarzy. Ojczysta mowo! Ojczysta mowo! Pieśń matczyna kołysankowa, Szum kalinowych gajów” [3, s. 1]. W tych kilku wersach użyto praktycznie wszystkich epitetów służących do opisu języka ukraińskiego. Ponadto porównuje się go do pieśni matki. Wszak nie bez powodu jako cechę jądrową konceptu „język ukraiński” można przytoczyć jeszcze jedną – „język matczyny”. Takie wyrażenie wiąże się również z mentalnymi osobliwościami narodu ukraińskiego. Tak się historycznie złożyło, że kraj Ukraina kojarzy się swojemu narodowi z dziewczyną-matką o ciężkim losie, ale przed którą wszystko jeszcze w przyszłości, a jej dzieci walczą o jej niepodległość i rozkwit. W związku z tym cecha „matczyny” jest ważną charakterystyką języka. W ten sposób przeprowadzona analiza wykazała obecność istotnych, głębokich różnic w znaczeniu semantycznym konceptu „język” w rosyjskiej i ukraińskiej lingwokulturze. Wykazano, że znaczenia konceptu „język” przecinają się jedynie w charakterystyce „język ojczysty”. Jednak inne znaczenia semantyczne istotnie się różnią. Ponadto wiele epitetów – reprezentantów konceptu „język” – jest praktycznie lub całkowicie nieprzetłumaczalnych w parze język ukraiński – język rosyjski. Ukształtowane osobliwości są ściśle związane z dużą różnicą między kulturami narodu rosyjskiego i ukraińskiego. Przeprowadzona analiza po raz kolejny potwierdziła, że jednostki językowe w każdym języku są niepowtarzalne i nie stanowią jedynie fonetycznego odtworzenia w postaci liter. Nawet jeśli słowa (jak ma to miejsce w językach ukraińskim i rosyjskim) mają taki sam lub bardzo podobny skład dźwiękowy, ich znaczenie semantyczne ukształtowane jest pod wpływem różnych procesów kulturowych. Każde słowo (związek frazeologiczny/wyrażenie itp.) jest wypełnione niepowtarzalnymi osobliwościami kultury narodu i powinno być badane wyłącznie przez pryzmat tej kultury. Literatura: 1. Karasik W. I., Sternin I. A. Antologia konceptów / pod red. Karasika W. I., Sternina I. A. — M.: GNOZIS, 2007. — 512 s. 2. Lapin S. Ch. Konceptologia: ku kształtowaniu podejścia // Koncepty. Prace naukowe Centrkonceptu. Wyd. 1. Archangielsk, 1977. S. 11—55. 3. Mowa – dusza narodu: materiały bibliotek obwodu na Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego oraz Dzień Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego / Żytomierska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. O. Olżycza; oprac. O. Lublanska, red. H. Wrublewska. — Żytomierz: ŻOUNB im. O. Olżycza, 2015. — 47 s. 4. Symbolika Ukraińców: [Zasób elektroniczny]: https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0_%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B2#%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0. 5. Tawdgiridze L. A. Koncept „język rosyjski” w rosyjskiej świadomości językowej. Specjalność 10.02.01 — dys. kand. filol. nauk // Woroneż. 2005.
Машинний переклад
Taras SAŁYHA
Święty dla Słowian Dunaj rozlał powódź ludowych pieśni po ukraińskiej ziemi. Pod koniec 2019 roku ukazał się śpiewnik „Dunaju mój”. Obszerną przedmowę do niego napisał Dmytro Pawłyczko. Wspomina w niej operę Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”. Jej autor, wielki przyjaciel Szewczenki, zauważa D. Pawłyczko, – „demonstruje nam fakt niezwykle ważny dla naszego rozumienia Dunaju nie jako rzeki, lecz jako naszej Ojczyzny. Ależ Dunaj, jako słowo, w którym pomieściło się mnóstwo pojęć i metafor w naszej kulturze, żyje i będzie żył tak długo, jak długo żyć będzie ukraińskie państwo i naród… Wołodymyr Sosiura w poemacie „Mazepa” napisał wers, który porusza mnie do dziś: „Moja Ukraino, Dunaju…”
W cyklu wierszy Dmytra Pawłyczki „Wiedeńskie sonety”, który został zamieszczony w zbiorze „Na czatach” (Lwów, 1962), również obecny jest Dunaj:
Płynie Dunaj w pieśniach mego narodu. Jak w powietrzu, w nich ja od małego rosłem. W Wiedniu widziałem ja dunajską wodę, Zrozumiałem, czemu w niej tak wiele łez… W mitologicznym obrazie Dunaju symbolizuje się obraz Wody, w którym kryje się mistyczna siła, duchowe piękno, oczyszczenie i miłość.
Ludowa pieśń, w której obecny jest obraz Dunaju, „intuicyjnie, ale głęboko pozwala, — jak wyraził się akademik, artysta ludowy Ukrainy Jewhen Stankowycz, — odczuwać i postrzegać te osobliwości narodowego światopoglądu i odczuwania świata, które czasami bardzo trudno sformułować i przekazać bez poetyckiej formy w połączeniu z muzyką. Właśnie dlatego to zjawisko jest tak ważne dla ukraińskiej kultury narodowej”.
Komu, jak nie Pawłyczce — wybitnemu mistrzowi poezji, przesławnemu pieśniarzowi, wcielać w słowie i muzyce dramatyczne kontynentalno-ukraińskie i emigracyjno-ukraińskie bolesne problemy:
Gdzie płakali katowani rekruci, Tam emigranci, tęskniąc, żyją, I pieśni o Dunaju im już nie usłyszeć. Obfite odwołania Pawłyczki do obrazu Dunaju mają odpowiednio bogate konotacje znaczeniowe. W jego cyklu „Nauczycielom i przyjaciołom” dedykacja skierowana jest do Malyszki. Pawłyczko i Malyszko — „dwaj, jak rodzeni bracia”. „Nie ma większej radości u Malyszki, — twierdzi D. Pawłyczko, — jak usłyszeć swoją pieśń z ust narodu… Przez całe życie pracował jako pieśniarz”.
Zaprawdę, ludowe libretta Malyszki pojawiały się dla P. Majborody czy O. Biłasza oraz innych kompozytorów (L. Rewuckiego, P. Kozyckiego, M. Werykiwskiego, S. Kozaka, A. Sztoharenki) jako śpiewna intuicja, gdzie muzyka łączyła się ze słowem i tworzyła organiczną harmonię.
D. Pawłyczko nie mógł nie stworzyć lirycznego portretu człowieka, „który staje się pieśniami” i chciałby stać się Dunajem:
Gdybym był ziarnem, — to ziarno by nie starli, Jarzyłaby się niwa kamienna urodzajem. Gdybym był górą, to tylko Howerlą, Gdybym był rzeką, to tylko Dunajem. Zacytowano urywek wiersza z dwutomowego wydania utworów poety, które w 1982 roku uporządkowały Lubow Zabashta i Wałentyna Malyszko. Są tu wiersze, w których Dunaj pełni służbę geograficzno-graniczną. Napisał je Malyszko w czasach wojny hitlerowsko-stalinowskiej, zuchwale nazywanej Wielką Wojną Ojczyźnianą:
Nie faluj, morze, we mgle, Groźnie fal nie wznoś, Statki płyną na oceanie Od Amuru po Dunaj.
Od Amuru po Dunaj Strzegą Radziecki kraj! Kiedy już rozkwitali poeci-szestdziesiątnicy, a północno-kremlowskie wiatry odmrażały ich kwiat, wbrew temu na nowo rozkwitł A. Malyszko. W 1964 roku wyszedł jego zbiór „Droga pod jaworami”, a w nim:
Rozśpiewał się mój sad młodymi koloraturami, Tam, za rzeką, —
Młodość, Tam, za rzeką... Sny, i miłość, i szukania z rozłąkami, I żyta, jak Dunaje, za rozłogiem jeziornym. Artystyczna podświadomość Malyszki —
to swoisty kod etnogenetyczny, „symboliczna matryca mentalno-kulturowa narodu”, u podstaw której zmaterializowana w obrazie jest tkanka pamięci.
W „Wiedźmie” są jeszcze takie konotacje Dunaju:
„W białych Jassach kołysała, / W Dunaju kąpała, / w Turcji powiła”; / A moskale za Dunajem / Turka wojowali”.
Poszła polem szlochając, We mgle się chowała A przez łzy cichutko O wdowie śpiewała, Jak wdowa w Dunaju Synów pochowała. Do swojej opowieści, jak widzimy, Szewczenko wprowadza pieśń na motyw ludowej „Oj w polu mogiła z wiatrem rozmawiała”, która została utrwalona w „Śpiewniku”.
Prawda, w „Najemnicy” jest nieco inny wariant pieśni „Oj w polu mogiła”. Śpiewa ją Hanna:
Oj w polu mogiła, Tam wdowa chodziła; Tam wdowa spacerowała, Trucizny-ziela szukała; Trucizny-ziela nie znalazła, A dwóch synów zrodziła W chusteczkę powiła, A w statek włożyła, A na Dunaj puściła: „Oj ty cichy Dunaju, Moje dzieci przywitaj; A ty żółty piasku, Pokarm moje dzieci”. Jeszcze w innych wariantach tej pieśni mowa o tym, że „po tym, jak synowie wyrośli między obcymi ludźmi, za jednego z nich wyszła sama za mąż, a za drugiego oddała córkę.., czyli Szewczenko, — zaznacza Komaryneć, — poddał tę pieśń znacznej obróbce i przystosował do ogólnego kierunku poematu i głębszego odkrycia matczynych uczuć Hanny”.
O roli tej pieśni w artystycznej tkance poematu nie mógł nie wyrazić swojej oceny Iwan Franko.
„Początek pieśni, — powiedział Franko,
— gdzie zarysowano bezduszną beztroskę wdowy, która wyrzuca swoje dzieci, położył tu Szewczenko, zapewne dla kontrastu z postępkiem młódki, który ma być tematem poematu”.
Pawłyczce bardzo zależy na „rozsymbolizowaniu” imiennie tego, co symbolizuje Dunaj w twórczości Franki w zestawieniu tego obrazu z obrazem Dunaju w pieśniowym folklorze. Na użycie przez Frankę słów „najemnica”, „najmita”, wydaje się, jakoś magicznie ekstrapoluje się ludowa symbolika obrazu Dunaju, nie tylko jako rzeki, wielkiej wody, ale i Ojczyzny. W tym kontekście Pawłyczko podkreśla pieśń Szewczenki o Dunaju: „Wiatr z gajem rozmawia, szepcze z turzycą, / Płynie łódź po Dunaju, sama z wodą”. Przedstawiony w niej pejzaż także kojarzy przestrzeń Ojczyzny.
Teofil Komaryneć — autor monografii o Szewczence i wpływie na niego twórczości ludowej, zauważył, że w jego poezji pulsują pieśni pochodzenia ludowego, że „do każdej z nich można przytoczyć niemało podobnych lub bliskich swoją treścią i głównymi motywami ludowych analogów. Rozważa on rosyjskojęzyczny poemat „Slepaja”. „Szewczenko, — zaznacza Komaryneć, — w usta ukochanego Oksany włożył pieśń, która tylko swoim głównym motywem związana jest z ludową poezją, przedstawiając nieszczęśliwą miłość dziewczyny głębiej, niż w podobnych ludowych pieśniach”.
Pieśń o ptakach („Ptaki wolne, siostrzyce”), śpiewa ją Oksana, swoim charakterem odpowiada formie i treści ludowej pieśni „Połowa sadu kwitnie”.
W badaniach folklorystycznych o mitologicznej symbolice Dunaju istnieją twierdzenia, że jest to rzeka smutku. W wielu kontekstach — tak. Ale nawet w poezji Szewczenki Dunaj w swojej symbolicznej konotacyjności jest różnospektralny. Oto przykład, w którym nadzieja i wiara przezwyciężają smutek i wątpliwości:
Może, zabity czarnobrewy, Za cichym Dunajem; A może, w Moskiewszczyźnie Drugą kocha! Nie, czarnooki nie zabity, On żywy, zdrowy... Albo też takie Szewczenkowe wyrażenia Dunaju:
“A ja, niby obłąkana, / W Dunaju szukam brodu, / Z bękartem rozchełstana brnę” (“Maryna”); “Polecę, mówi, kukułką, / Ponad Dunajem polecę! / Rękaw jedwabny umoczę / W rzece Kajale” (“W Putywlu-grodzie”); “Sicz zburzyli: / Kto na Kubań, kto za Dunaj, / Tylko i zostali” (“Hajdamacy”); “Oj gęsi, gęsi, siwe gęsi, / Gęsi na Dunaj” (“Maryna”); “Płynie łódź po Dunaju / Sama z prądem” (“Wiatr z gajem rozmawia”); “A na cichym Dunaju / Nas wyprzedzają” (“Niewolnik”); “Poleciałabym, czarnobrowa, / Za cichy Dunaj” (“Setnik”); “W nocy uciekali / I na cichym Dunaju, / Nowym koszem stali” (“Niewolnik”). Jak widzimy, w tych przypadkach Dunaj jest miejscem ukraińskiej heroiki i innych symbolicznych uosobień. “Taras Szewczenko — pisze Pawłyczko — jest już uformowany nie tylko jako fundator literatury ukraińskiej, ale i jako twórca zniewolonej, lecz duchowo już istniejącej naszej państwowości. I zarazem maluje siebie jako Dunaj, ogarnięty burzliwymi “zimnymi falami” i wspomina “dobrych ludzi”. A ci ludzie, którzy się nim bawią, to nie cudzoziemcy, a swoi, ukraińscy panowie na służbie u Moskwy”. Zadziwiający jest ten Pawłyczko!.. Choćby o czym pisał, choćby co robił, a dzisiejszy stan Ukrainy, rodzimego narodu nie daje mu spokoju. “Niby w serce gwoździk wbity” siedzi w nim potrzeba posiadania w Kijowie narodowego, właśnie narodowego (jak I. P. Kotlarewskiemu, 1903 r.) pomnika Franki. I on narodowi wyjaśnia: “Ćwierć wieku minęło od tego czasu, jak odnowiona państwowość naszego narodu zaczęła się rozbudowywać i wzmacniać w nadzwyczaj ciężkich okolicznościach nienawiści do niepodległej Ukrainy ze strony odnowicieli carskiej i komunistycznej imperii, w warunkach wojny hybrydowej putinowskiej Rosji, która postawiła sobie za cel nie tylko rozpad ukraińskiego państwa, ale i zniszczenie ukraińskiej nacji. Zatem nie tylko przeszłość, ale i gorąca współczesność podpowiada naszemu narodowi studiować i zrozumieć unikalne znaczenie literackiej, naukowej i politycznej działalności Iwana Franki jako budowniczego ukraińskiej państwowości. Zwracając się do narodu ukraińskiego, Iwan Franko pisał: “Lecz przyjdzie czas — i ty ognistym obliczem / Zajaśniejesz w narodów wolnych kole, / Wstrząśniesz Kaukaz, przepaszesz się Beskidem, / Potoczysz Czarnym morzem gwar wolności i spojrzysz, jak gospodarz domowy po swojej chacie i po swoim polu”. Budowa godnego pomnika Iwanowi France w Kijowie — to służenie wolności współczesnej i przyszłej Ukrainy w promiennym kole narodów Europy”. Mychajło Słaboszpycki w gruntownej przedmowie do poematu Pawłyczki “Kyryło Osmak”, który ukazał się osobną książką (“Jarosławiw Wał”, 2009) wyraził się: “U Dmytra Pawłyczki historia powstaje w kontekście współczesności, a współczesność w kontekście historii… Często jego liryka jest społeczna, a społeczność — liryczna”. Potwierdzając myśl Słaboszpyckiego o społeczności liryki Pawłyczki, przypomnę jego wiersz “Boże Narodzenie”. Niedaleko rodzinnego Stopczatowa z przestrzeniami ojcowskich połonin oraz widniejącym w oddali górskim grzbietem płynie mała Luczka, ale dla niego niesie ona analogiczną do rozległego Dunaju symbolikę — obraz Ojczyzny: Było Boże Narodzenie. Kolędował Stopczatów. Śpiewały pod chatami dzieciaki. I słyszał się gdzieś daleko głos braci, Gdzieś czule odzywała się siostra. Nad Luczką na ławce, która się chwiała, Stałem ja i patrzyłem w niebiosa. I gwiazdy pierwszej zielona zawiąź Rozbłysła, niby kłos owsa. Na Korolenkę, Nasarat, Pałytę- Patrzyłem ja i widziałem, jak z wysokości Na jasne gwiazdy z ciemnego błękitu, Niby na ściernisko, wyszedł Sabaot. W siwiznach on stał pośród gwiazdami, W koszuli do kolan, jak nasz dziadek, I czarnymi, zrogowaciałymi rękami Błogosławił on Ukrainę-Ruś. On wysłuchał mój śpiew i za kolędę Monet wielkich garść mi Sypnął — i pieniądze biły o kładkę, I spadały w zaspy świąteczne. Ja byłem mały, i w dziecięcej tremie Przypominałem melodię i śpiewałem: Syn Boży narodził się w Betlejemie, A Bóg nad Korolenką stał… Ten wiersz mnie jakoś szczególnie wzrusza. W nim jest wiele tego, co mogę nazwać moim. Kto przy rzece rósł — ona jest jego Wszechświatem, jego Ojczyzną i płynie przez całe jego życie. Dla Dmytra Wasylowycza Luczka — to jego magiczny Dunaj. W mojej wsi Wiktorów, która jest koło dawnego Halicza, płynie Łukwa i wpada do Dniestru. Ona płynie przeze mnie. To mój Dunaj! W ukraińskiej poezji (folklorystycznej i literackiej) — bez liku takich “mój Dunaj”, “moja rzeka”, gdzie także płynie Dniepr. Ich symbolika rozbrzmiewa między sobą. Na przykład, u Mykoły Winhranowskiego: “Ja kocham cię niebem, Dnieprem i Tarasem” czy “My spotkaliśmy się z tobą na Dnieprze, / Tam wargi ja dotknąłem twoich, Ojczyzno, / Tam wyweryfikowałem po tobie puls miłości”. Płyną Czeremosz i Prut, Desna i Worskła, Cisa i Zbrucz… Chyba nie ma poety, który by nie opiewał swojej “maleńkiej” czy wielkiej rzeki. Lecz wracam do Dmytra Pawłyczki, który zajrzał do “Małej ukraińskiej encyklopedii” Jewhena Onackiego, byłego ambasadora Ukraińskiej Republiki Ludowej we Włoszech, i zacytował: “Dunaj — starosłowiańskie słowo, które teraz oznacza rz. Dunaj, ale pień (podstawa) znajduje się w nazwach wszystkich głównych rzek Ukrainy — Din, Doniec, Dniepr, Dniestr — w pieśniach ludowych zachowało się jego dawne znaczenie wody w ogóle…” Śpiewnik “Dunaju mój” — to twórczy sukces patriotycznego zjednoczenia “Muzyczny batalion”. MuzBat jako związek społeczny ukraińskich profesjonalnych muzyków i poetów swoimi pieśniami oraz płomiennym słowem od 2014 roku wspiera bojowników Sił Zbrojnych Ukrainy i Batalionów Ochotniczych na wschodzie Ukrainy. MuzBat propaguje ukraińskie pieśni i ukraińską kulturę w ogóle wśród młodzieży w niejednorodnych multikulturowych regionach Podunawia i Donbasu. Jednym z najbardziej wymownych projektów MuzBatu — festiwal ukraińskiej muzyki rockowej “Dunajska Sicz”. Bardzo udany był jego koncertowy tour “Śpiewaj kozaku — niech wróg płacze!” dla wojskowych i mieszkańców przyfrontowych punktów.
Машинний переклад
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
„Kapernaum” — czyli gospoda „Berlin”… Tak pisał Szewczenko w autobiograficznej powieści „Artysta” o kolejnym spotkaniu malarza z chłopem-malarzem: „…Poszliśmy do „Kapernaum” pić herbatę. „Kapernaum” — czyli gospoda „Berlin” na rogu Szóstej linii i zaułka Akademickiego. Tak ochrzcił ją, zdaje się, Pimenow w czasie swojego śmiałego studenckiego życia”. Chodziło o M. S. Pimenowa (1812—1864) — rosyjskiego rzeźbiarza, który uczył się w Akademii Sztuk Pięknych w latach 1824—1833, a potem został jej wykładowcą. W liście do M. O. Osipowa z 20 maja 1856 r. Szewczenko nazwał go „bardzo godnym artystą”. Jeśli chodzi o „Kapernaum”, to według Biblii jest to nazwa nowotestamentowego miasta w Galilei, w którym lubił przebywać i nauczać Jezus Chrystus. Oczywiste jest, że tak niespodziewanie nazwać gospodę, w której zbierali się przyszli artyści, można tylko w natchnionym, młodzieńczym, desperacko-zuchwałym okresie studenckim, który pięknie przeżył także Szewczenko. Nie wiadomo, czy to właśnie M. S. Pimenow nadał drugie imię gospodzie „Berlin”, ale obecnie wszyscy znawcy restauracji niezmiennie powołują się na przelotną frazę Szewczenki. Jak by nie było, w Petersburgu, a i w całej Rosji, gospody zaczęto ironicznie i żartobliwie nazywać „kapernaumami”. Powiedzmy, tak często nazywano znany w mieście lokal I. B. Dawydowa na rogu zaułka Kuzniecznego i prospektu Włodzimierskiego, w którym w oddzielnej sali spotykali się współpracownicy czasopism literackich „Sowriemiennik”, „Otieczestwiennyje zapiski” i in., i stało się to niemal jego oficjalną nazwą…
„Niech przyniosą samowar” Dwudziestego lutego 1846 r., w piątek, Szewczenko z O. S. Afanasjewem-Chużbyńskim przybyli do Nieżyna i zatrzymali się w hotelu o charakterystycznej nazwie „Nie mijaj”. Jak widać ze wspomnień towarzysza podróży Szewczenki, następnego dnia „obudziliśmy się w sobotę dość wcześnie i… chciałem pójść do sklepów kupić pewne zapasy… Wychodząc z domu, prosiłem Szewczenkę o przygotowanie herbaty. — Nie chce mi się wstawać — powiedział — coś jestem zmęczony… Niech przyniosą samowar, a przyjdziesz sam i zrobisz herbaty… Wracam po dwudziestu minutach. Taras Hryhorowycz był ubrany. Za stołem siedział jakiś junkier, pił herbatę i dolewał sobie do szklanki rumu z karafki, podanej przez usłużnego pokojowego”. Okazuje się, że tamten, przegrawszy państwowe pieniądze, zaszedł do pokoju Szewczenki pożyczyć pięć rubli, a poeta, z dobroci serca, zaprosił nieznajomego na herbatę. Lecz gdy nieproszony gość osuszył całą karafkę rumu i zażądał drugiej, Taras Hryhorowycz postanowił zmniejszyć swoją darowiznę do trzech rubli… W każdym razie nie o tym mowa, chciałem jedynie zaznaczyć, że w nieżyńskim hotelu można było zamówić herbatę i coś do niej… Nawiasem mówiąc, we wspomnieniach wielbiciela Szewczenki, pisarza L. I. Hlibowa (1827—1893), są informacje o konkretnych udogodnieniach, „które można znaleźć w cukierni i hotelu pod firmą „Nie mijaj”, gdzie dostarczą wam dobry stół, wszelkiego rodzaju likiery, nalewki, bardzo dobrą czekoladę, kawę oraz zawsze świeże ciastka i cukierki”. Przypomnę, że w powieści Szewczenki „Bliźniacy” oficer „zaszedł do tak zwanej cukierni Nieminaja i nieźle zaszalał…” Chodziło właśnie o cukiernię w pobliżu hotelu „Nie mijaj”.
„Poszli w kierunku „Zielonej gospody” We wspomnianej przed chwilą powieści „Bliźniacy” Szewczenko wspomina także jeden z pierwszych w Kijowie i szczególnie popularny w pierwszej połowie XIX wieku „Zielony hotel” (lub „Zielona gospoda z numerami”), który znajdował się niedaleko Ławry Pieczerskiej przy ulicy Moskiewskiej. Bohater powieści zachwycił się młodą dziewczyną, którą przypadkowo zobaczył na słynnym ganku drukarni Ławry Pieczerskiej, z którego roztaczały się piękne widoki na Kijów i Zadnieprze: „Poszli w kierunku „Zielonej gospody”, a ja za nimi… Wszedłem do gospody i zacząłem rozszyfrowywać hieroglify wypisane kredą na czarnej tablicy. Po długim rozszyfrowywaniu tajemniczych znaków rozwiązałem wreszcie zagadkę, że taki a taki numer jest zajęty przez tego a tego z wychowanką… Rozszyfrowawszy sprytny napis, sam nie wiem jak, znalazłem się we wspólnej jadalni i zamówiłem sobie, też nie wiem co, a ze służącym zacząłem rozmawiać też o czymś, co wydarzyło się kiedyś. A po tym wszystkim zaszedłem do mieszkającego tutaj, przy tej samej ulicy Moskiewskiej, mojego znajomego, artysty Sz[ewczenki], który niedawno przyjechał z Petersburga”. Ważne, że ten epizod, podobnie jak późniejsza znajomość narratora z młodą dziewczyną w maju-czerwcu 1846 r. oraz zamiar poety ożenienia się z nią, ma charakter autobiograficzny. Potwierdzają to wspomnienia O. S. Afanasjewa-Chużbyńskiego, który pisał, że „dziewczyna ta była już dla kogoś wyswatana i we wrześniu wyznaczono ślub”. Za to Taras Hryhorowycz uwiecznił w poezji jeden z niewielu ówczesnych kijowskich hoteli.
“Kazaliśmy woźnicy jechać do najlepszej gospody w mieście…” Zdaje się, że najbardziej surowy zapis o wizycie Szewczenki w gospodzie spotykamy w jego Dzienniku 6 września 1857 r., kiedy to, wracając z zesłania, płynął statkiem parowym z Astrachania do Niżnego Nowogrodu. Tego dnia statek rzucił kotwicę przy nabrzeżu miasta Samary, a Taras Hryhorowycz wraz z nowym znajomym, urzędnikiem astrachańskiej kancelarii gubernialnej I. N. Jawlenskim, wyszli na brzeg i postanowili… Wпрочем, czytamy: “Zarówno z ciekawości, jak i wskutek krzyczącego apetytu… kazaliśmy woźnicy jechać do najlepszej gospody w mieście; on też pojechał i przywiózł nas do najlepszego zakładu, czyli gospody. Ledwie wstąpiliśmy na schody do tego zakładu, jak obaj jednym głosem powiedzieliśmy: “Zdies’ russkij duch, zdies’ Rus’ju pachniet”, — czyli słoniną, wyziewami i wszelką nieczystością”. Właściwie to tylko wolna interpretacja wersu Puszkina z prologu do poematu “Rusłan i Ludmiła”: “Tam russkij duch… tam Rus’ju pachniet!” Ależ to bezlitośnie trafna ocena rosyjskiej rzeczywistości w jej konkretnym i powszechnym przejawie, współmierna pod względem siły i precyzji z sentencjami Szczedrina! Dopiero wczoraj, 5 września, Szewczenko zachwycał się “Szkicami gubernialnymi” M. J. Sałtykowa-Szczedrina i samym autorem: “…Ja czczę Sałtykowa”. Czytamy Szewczenkę dalej: “U nas jednak starczyło odwagi, by zamówić sobie kotlety, ale niestety nie starczyło cierpliwości, by doczekać się tych nieskończonych kotletów. Jawlenski rzucił kelnerowi półrublówkę, przeklął trochę, na co ten milcząc z uśmiechem się ukłonił, i wyszliśmy z zakładu”. Swoje wrażenia o samarskiej gospodzie Szewczenko zakończył patetycznie: “Ogromna przystań zbożowa na Wołdze. Nadwołżański Nowy Orlean! I nie ma porządnej gospody. O Ruś!” Niespodziewane porównanie poety Samary z miastem-portem Nowym Orleanem na południu USA, założonym w 1718 r. Ale brzmi to jak wyrok na karczemną Ruś… W ogóle Tarasowi Hryhorowyczowi nie wiodło się z gospodami podczas powrotu z zesłania. Pewnego razu — 26 lutego 1858 r. — nawet podał nazwisko właściciela gospody w Niżnym Nowogrodzie: “Marnie zjedliśmy obiad na mój koszt w gospodzie Bubnowa…” Wyjaśniłem, że Bubnow Stiepan Siemionowicz — wywodził się z chłopów pańszczyźnianych, potem mieszczanin w Rybińsku. W Niżnym Nowogrodzie — od końca lat 40. XIX w., od 1853 r. — kupiec trzeciej gildii. Jego gospoda cieszyła się popularnością wśród kupców średniej ręki i subiektów. Przeszedł do historii karczmarz! Tylko raz złamię chronologię wykładu materiału, by wspomnieć petersburską gospodę, o której pisał M. M. Biełozerski: “Mieszkając w Petersburgu, Szewczenko lubił odwiedzać gospodę przy giełdzie, w której zbierali się marynarze z zagranicznych statków: Holendrzy, Anglicy i inni — i do której dlatego bardzo rzadko zaglądała policja. Zawsze cichy i łagodny, Szewczenko, po wypiciu, stawał się bardzo pobudzony, przeklinał wszystko, i stare, i nowe, i z całego zamachu walił pięścią w stół”. Chociaż w czasach radzieckich drugie zdanie usuwano z publikacji, to właśnie ono odsłania wewnętrzny dramat petersburskiego życia Szewczenki. Przypuszczam, że w tej gospodzie mógł czasem się rozluźnić, jednak wątpię, by Szewczenko bywał w niej często. “Pod głośną firmą — hotel” W drodze z Niżnego Nowogrodu do Petersburga Szewczenko przyjechał 10 marca 1858 r. do Moskwy i zatrzymał się w hotelu: “Wziąłem nr za rubla srebrem na dobę w jakimś wspaniałym hotelu. I ledwie mogłem doprosić się herbaty, ponieważ było już późno. O Moskwa! O karawanseraju! Pod głośną firmą — hotel. A jeszcze ze szwajcarem”. Biorąc pod uwagę cenę, którą zapłacił Szewczenko, zatrzymał się w tanim pokoju, być może był to hotel moskiewskiego kupca Pieczkina “z nr nr dla przyjezdnych i wspólnym stołem, w domu pani Koźminej, na ul. Twerskiej”. Z reguły ceny wynosiły od 1,5 do 5 rubli srebrem. Co więcej, powiedzmy, w hotelu Wargina na Twerskiej były luksusowe pokoje w cenie 30 rubli za dobę, w których nie było problemów nie tylko z herbatą. Wпрочем, niezdarna Moskwa jakoś nie napoiła herbatą nawet swojego cara. O tym 3 grudnia 1833 r. zapisał w dzienniku A. S. Puszkin: “Wczoraj car powrócił z Moskwy… W Moskwie go nie oczekiwano. W pałacu nie było ani jednego ogrzanego pokoju. Nie mógł doprosić się filiżanki herbaty”. Już o 7 rano następnego dnia Szewczenko, który nawet się nie wyspał, “opuścił… karawanseraj ze szwajcarem i puścił się odszukiwać swojego przyjaciela M. S. Szczepkina”. U niego też zamieszkał do 26 marca… “Postny obiad w Troickiej gospodzie…” Jak świadczy Dziennik, po dniu — 22 marca 1858 r., czyli przed Wielkanocą, Szewczenko zamówił sobie “postny obiad w”
Troickim trakcie”. Obiad był “postny” z okazji ostatniego dnia Wielkiego Postu. O lokalizacji traktierni we współczesnym komentarzu akademickim mówi się nieco zawile: “Troicka traktiernia mieściła się na prawym brzegu rzeki Neglinnej (ukrytej teraz w podziemnej rurze), na drodze z Kremla do dzielnicy miasta, która zwała się Zaneglinniem i była zasiedlana głównie przez rzemieślników”. Prościej będzie powiedzieć, że Troicka traktiernia, która słynęła szczególnie w latach 40. XIX wieku, przede wszystkim wśród kupiectwa, znajdowała się przy ulicy Iljinka, którą Szewczenko już przechodził 20 marca, naprzeciwko Giełdy. Zauważmy, że to dość daleko od domu S. T. Aksakowa, gdzie poeta wraz z M. S. Szczepkinem na kilka minut odwiedzili chorego pisarza; aby się tam dostać, trzeba było wyjść lub wyjechać na Twerską i nią podążać do Placu Czerwonego albo zejść bulwarami Twerskim i Nikitskim w rejon Arbatu, a dalej — Wielką Nikitską lub Wozdwiżenką. Możliwe, że M. S. Szczepkin jechał w swoich sprawach i podwiózł Szewczenkę bliżej Placu Czerwonego, nie wykluczone, że poeta sam przespacerował się, pożegnawszy się przy domu S. T. Aksakowa z M. S. Szczepkinem, ale Szewczenko nic nie pisał o tym w Dzienniku. Dość daleki i niespodziewany spacer Szewczenki do Troickiej traktierni wydaje się nawet zagadkowy. Dlaczego w Troickiej? Poeta mógł zjeść obiad znacznie bliżej i szybciej. W tamtym czasie w Moskwie było ponad sto traktierni, a trzy najsłynniejsze — traktiernie Gurina, Jegorowa i “Saratow” — znajdowały się w samym centrum. Lecz Szewczenko skierował się do Troickiej traktierni, zatem chciał odwiedzić właśnie ją. Może Taras Hryhorowycz bywał w Troickiej jeszcze w latach 40. XIX wieku, kiedy sława traktierni była największa? Co więcej, traktiernia była znana właśnie z postnych potraw, a w latach 1844 i 1845 Szewczenko przebywał w Moskwie również w dniach Wielkiego Postu. Może podczas tego przyjazdu do Moskwy M. S. Szczepkin lub ktoś inny poradził poecie odwiedzić właśnie Troicką? To brzmi wiarygodnie. Tak pisałem w książce “Taras Szewczenko: ‘Mój pobyt w Moskwie’” (2007). Już po jej wydaniu czytałem wspomnienia A. I. Hercena o M. S. Szczepkinie i nagle zwróciłem uwagę na frazę, którą ten rzucił mimochodem, opisując spotkanie artysty w angielskim porcie Folkestone jesienią 1853 r.: “Był taki sam, jak go zostawiłem: z tym samym dobrotliwym wyglądem, kamizelka i klapy na płaszczu tak samo w plamach, dokładnie jakby właśnie szedł z Troickiej traktierni do Siergieja Timofiejewicza Aksakowa”. A. I. Hercen, jak wiadomo, wyemigrował w 1847 r., a w “Zapiskach aktora Szczepkina” spotykamy frazę, że już na początku lat 30. XIX wieku Troicka traktiernia była zwyczajnym miejscem dla Michaiła Siemionowicza: “Wybraliśmy się do Troickiej traktierni, gdzie zajęliśmy na górze wolny pokój i kazaliśmy podawać obiad”. Wątpliwości nie pozostało! Zapewne to właśnie M. S. Szczepkin, zaraz gdy wyszli od S. T. Aksakowa, usilnie poradził Szewczence skosztować postnych potraw właśnie w Troickiej traktierni. O tej traktierni pisano, że “nierzadko, zwłaszcza w czasie zimowym, nie znajdziecie ani jednego wolnego miejsca, gdzie by usiąść… Wielu woli kuchnię Troickiej traktierni od najlepszej francuskiej restauracji; przynajmniej w niej, w traktierni, podają ogromne porcje, chociaż nie można powiedzieć, żeby wszystko to było tanie”. “Wybraliśmy się do Cleya…” W większości restauracje, które odwiedzał Szewczenko w Petersburgu po powrocie z zesłania, były mu znane jako traktiernie jeszcze z czasów nauki w Akademii Sztuk Pięknych. Powiedzmy, w powieści “Artysta” czytamy odnośnie dnia ślubu K. P. Briułłowa: “Obrzęd się skończył, złożyliśmy gratulacje szczęśliwym małżonkom, odprowadziliśmy ich do karety i po drodze zajechaliśmy do Cleya, zjedliśmy kolację i za zdrowie młodych wypiliśmy butelkę clicquot. Wszystko to działo się 8 stycznia 1839 roku”. Kolejna wzmianka świadczy, że lokal stał się zwyczajny: “…Zaproponowali jechać do niezmiennego Cleya i zjeść kolację jak należy… My jednogłośnie wyraziliśmy zgodę i wybraliśmy się do Cleya… Przesiedzieliśmy u Cleya do świtu…” Hotel Cleya (Cley) Szewczenko odwiedził już następnego dnia po przyjeździe do Petersburga — 28 marca. Przy okazji, we współczesnych komentarzach akademickich do Szewczenkowego Kontynuujemy projekt “Szczegóły życia Szewczenki”, umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego “Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora ‘Narodnego Cztienija’” (luty 1860 r.): “Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W naszym projekcie Wołodymyr Melnyczenko już opowiadał o kulinarnych upodobaniach Szewczenki (“Słowo Proświty”, nr 19, 9–15 maja 2019 r.) oraz o jego stosunku do spożywania napojów alkoholowych (“Słowo Proświty”, nr 21, 23—29 maja 2019 r.) W tym artykule skupił się na ocenach Szewczenki dotyczących restauracji i traktierni, które odwiedzał, oraz hoteli, tradycyjnie z nimi związanych. Osobno Wołodymyr Melnyczenko porusza niektóre kwestie tłumaczenia Dziennika Szewczenki z języka rosyjskiego na ukraiński. Wybrał dla opowieści gatunek miniatury historycznej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Ze Dziennika o samym właścicielu hotelu — ani słowa. Historia powstania jego hotelu pokrótce wygląda następująco. W latach 1824–1825 na rogu Prospektu Newskiego i przyszłej ulicy Michajłowskiej zbudowano dom dla zamożnego Niemca G. K. Kleja, który figuruje wśród pierwszych właścicieli restauracji w Petersburgu. W latach 30. XIX wieku według planu urbanistycznego architekta K. I. Rossiego dom ten przeszedł przebudowę, a praktyczny Niemiec Henryk Klei zaczął wykorzystywać go jako hotel. Na tej działce (ul. Michajłowska, 1/7) znajduje się obecnie hotel „Grand Hotel Europe” (dawniej „Europejski”). Pod koniec 1858 r. w hotelu G. K. Kleja zatrzymał się francuski pisarz T. Gautier, którego uderzyła bufetowa lada z przekąskami, wystawiona na widok odwiedzających: „Na stołach były rozstawione: kawior, śledzie, biały i czarny chleb, sery różnych gatunków, butelki białej wódki jałowcowej,.. zwykłej wódki”. W publikacjach o restauracji niezmiennie wspomina się, że „w restauracji hotelu obiadowali T. H. Szewczenko, F. M. Dostojewski i inni”. Cztery dni po przyjeździe do Petersburga — 31 marca — do Szewczenki niespodziewanie wpadł „stary, niezapomniany… szczery ziomek L. N. Dziubin. Wspominali dawne czasy i wyruszyli na obiad do hotelu «Paryż»”. Restauracja przy nim słynęła z kuchni francuskiej. Ogólnie w Petersburgu w XIX wieku charakterystyczne było to, że restauracje specjalizowały się przeważnie w kuchni rosyjskiej lub francuskiej. Tłumaczyło się to tym, że pierwsze restauracje na początku tamtego stulecia otworzyli Francuzi, którzy dali przykład właścicielom rosyjskich karczm, a najlepsze z nich przekształcały się w restauracje. Warto przyjrzeć się notatkom w Dzienniku z 12 kwietnia 1858 r., w których mowa najpierw o tym, że Szewczenko wraz z S. S. Gułakiem-Artemowskim i M. M. Łazarewskim, „aby uniknąć przeziębienia, zajrzeli do Smurowa, wypili po kieliszku dżinu i połknęli po tuzinie ostryg”. Chodziło o Siergieja Gierasimowicza Smurowa (lata życia nieznane) — kupca, znacznego handlarza owocami i warzywami, który był właścicielem domu przy Małej Morskiej ulicy 15, gdzie prowadził także swój słynny sklep spożywczy. Istotne jest, że S. G. Smurow miał prawo sprzedawać mocne alkohole i urządził w nim specjalne pokoje do zakąsek. To przyciągało liczne grono klientów, a znajomych przyjmował wyjątkowo gościnnie. Nie należy mylić, jak się to niekiedy robi, z francuską restauracją „Dümme”, która mieściła się w tym domu do lat 40. XIX wieku. W opowiadaniach „Bliźnięta” i „Artysta” wspomina się restaurację Saint-Georges (lub Sen-Georges) — jedną z pierwszych francuskich restauracji w Petersburgu, położoną nad Mojką. Już w latach 30. XIX wieku można tam było zamówić obiad w osobnym pokoju, który niewiele różnił się od specjalnych gabinetów, oficjalnie wprowadzonych po raz pierwszy przez I. I. Izlera w restauracji-kawiarni przy Prospekcie Newskim w 1849 r.
„A od Bореля do Adolfiny…” Tego samego dnia, 12 kwietnia, po obiedzie Soszalski zawiózł Szewczenkę do restauracji Bореля. „A od Bореля do Adolfiny, gdzie go zostawiłem”. Chodziło o elegancką restaurację przy Wielkiej Morskiej 16, znaną w Petersburgu od nazwiska swojego właściciela. Jedna z najdroższych i najbardziej prestiżowych. Z czasem słynęła z tradycji hucznych biesiad, podczas których szampan lał się strumieniami; „poili nim nie tylko służbę, ale i konie”. Ponadto Francuz Borel wszedł do historii dzięki temu, że winni mu było ponad 300 tys. rubli (powszechną praktyką było zapisywanie na długi bogatych klientów). Najpewniej zawiedziony Rosjanami Borel opuścił kraj, ale nie z pustymi rękami, lecz z pokaźnym kapitałem. Jednak, jak to się mówi, to już zupełnie inna historia. Teraz o Adolfinie. Wspomina się o niej także w zapisie z 16 maja, notabene z tego wieczoru, kiedy w Petersburgu był M. S. Szczepkin: „… Z Soszalskim i Siemionem w zachwycie wpadliśmy na kolację do Bореля i ugasiliśmy swoje zachwyty u Adolfiny. Cynizm!” A następnego ranka: „Z przytułku Adolfiny o godzinie 7 rano wyruszyłem do M[ychajła] S[iemionowicza]…” Chodziło o szczególny zakład, podobny do tego, który prowadziła madame Gilde w Niżnym Nowogrodzie. Jest pewne, że Adolfina była znana Szewczence już w latach czterdziestych XIX wieku. Aby się o tym przekonać, wystarczy przeczytać dwa zdania z jego listu do M. M. Łazarewskiego z twierdzy orenburskiej z 20 grudnia 1847 r.: „Ukłońcie mi się ładnie Dzjubinowi, kiedy go zobaczycie… Przypomnijcie mu o Izlerze i ростягаї7, o Adolfince i innych cudach”. Zatem Adolfina była wtedy znacznie młodsza i, zapewne, milsza, ale jej interes kwitł także dziesięć lat później i więcej. Jednak o tym powiem słowami tego, kto pierwszy (ponad 100 lat temu!) pełnym głosem skomentował najbardziej intymne wyznania Szewczenki i wypowiedział o nich wysoką prawdę. To rosyjski pisarz z Odessy K. I. Czukowski, który w swoim artykule „Zmartwychwstający Szewczenko” (1911) napisał o autorze Dziennika: „Ani pozy, ani afektacji, ani najmniejszego piedestału. Poeta-wygnaniec, cierpiętnik, bojownik — wtedy byłoby zrozumiałe i wybaczalne usiłowanie wejścia na piedestał i przyjęcia pozy! Szewczenko zaś szczerze pisze: — Noc i następną dobę spędziłem w czarującej rodzinie madame Gilde… I znowu: — Wpadliśmy na kolację do Bореля i ugasiliśmy swoje zachwyty u Adolfiny… Jakby nawet specjalnie dbał o to, by pojawić się bez aureoli! I tym jaśniej świeci jego aureola. O własnej wielkości nawet nie myśli…” Jak jasno, prosto, prawdziwie i zrozumiale!
Czy takie odczucie może wywołać tylko poeta i pisarz? Otóż nie! Półtora dziesięciolecia po K. I. Czukowskim wybitny szewczenkoznawca, akademik S. O. Jefremow szczególnie podkreślał w odniesieniu do Dziennika Szewczenki: „To prawdziwy, nie wymyślony i celowo nie zmyślony, nie upiększony i nie sfałszowany dokument wielkiej duszy, szczera spowiedź człowieka, który przed nikim się nie kryje, o sobie niczego nie ukrywa i niczego nie chowa — nawet własnych wad i niechlubnych czynów, aż po „глумления пьянственного”, a nawet po mało ponętne wybryki w „очаровательном семействе” jakiejś m-mе Гильде… Widać, że człowiek ani trochę nie pozował, nie stroił się, nie wstępował na kothurny, nie drapował się w jakąś wspaniałą togę, nie kokietował nawet przed samym sobą…”8. Jak po tej dawnej mądrości wyjaśnić zainteresowanemu współczesnemu, dlaczego zapiski Szewczenki o Hilde i Adolfinie w ogóle nie znalazły odbicia np. w znakomitej kronice P. W. Żura „Trudy i dni Kobzarza”, która stanowi ostatni tom obecnego Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach. A w Alfabetycznym indeksie imion do 5. tomu tego wydania, w którym opublikowano Dziennik, Adolfiny w ogóle brak, podczas gdy Hilde wspomniana jest, tak jak u poety, sześć razy, ale bez jakiegokolwiek komentarza. Moim zdaniem z taką praktyką trzeba wreszcie skończyć. Taras Hryhorowycz nikogo, w tym także jego przyszłych biografów i komentatorów, nie upoważnił do samowolnego usuwania wymienionych przez siebie imion
T. Szewczenko wśród przyjaciół. Zdjęcie. 1859 r.
i nazwisk ani do przemilczania informacji o nich. Co więcej, nie potrzebuje on najmniejszej pomocy strażników swojej moralnej twarzy. Również znany ukraiński literaturoznawca O. I. Bileckyj (1884—1961) trafnie stwierdził, że w podobnych epizodach w Dzienniku Szewczenko „nie spowiada się i nie pokutuje”. Dlatego prawdziwi wielbiciele Szewczenki potrzebują ściśle naukowych i dokładnych komentarzy do każdego wiersza jego Dziennika i mają do nich prawo.
„Przyszedłem do Dussot…” Co do nowo otwartych restauracji, to 12 maja Szewczenko zapisał w Dzienniku, że „na zaproszenie Trocyny i innych rodaków przyszedłem do Dussot o godzinie piątej na obiad…” Chodziło o restaurację w budynku zbudowanym przez znanego architekta P. P. Jacquota na początku lat 30. XIX wieku, przy Wielkiej Morskiej ulicy, 11/6. Był to równie wytworny lokal jak restauracja Borela. Znajdowały się one naprzeciwko siebie po obu stronach ulicy i stale ze sobą konkurowały. Nie wiadomo, czy Szewczenko bywał w tym budynku wcześniej, ale od lat 30. XIX wieku mieściła się w nim restauracja Legrana. Co do restauracji Dussot, to otwarto ją z francuską kuchnią na początku lat 50. XIX wieku, kiedy poeta przebywał na zesłaniu. O tym lokalu pierwszej kategorii, który w połowie XIX stulecia był jednym z najmodniejszych w mieście, pisał nawet M. O. Niekrasow: W Dussot dobrze gotują Jubileuszowe stoły. Tam od dawna jadają Triumfatorzy orły. Tak poeta nazywał wielkich przedsiębiorców, przemysłowców i bankierów. Ale restaurację odwiedzali także pisarze i inni niezamożni ludzie. Bywali tu, oprócz Szewczenki, I. A. Gonczarow, A. N. Ostrowski, I. I. Panajew, L. N. Tołstoj… Ta restauracja wspominana jest w utworach F. M. Dostojewskiego, A. F. Pisemskiego, M. J. Saltykowa-Szczedrina… Rok później, 10 marca 1859 r., właśnie w restauracji Dussot odbył się uroczysty obiad na cześć aktora O. J. Martynowa, w którym uczestniczyli M. A. Dobrolubow, M. A. Niekrasow, A. N. Ostrowski, M. J. Saltykow-Szczedrin, L. N. Tołstoj, z którymi Szewczenko tu się poznał. Znajomy poetów O. W. Nikitenko zapisał tego dnia w dzienniku: „Podczas obiadu siedziałem między Szewczenką a Jazykowem”9.
„Wszedłem do traktiru Pałkina…” Na zakończenie – uściślenie dotyczące restauracji, o której Szewczenko zapisał w Dzienniku 2 kwietnia 1858 r.: „Wszedłem… do traktiru Pałkina, zjadłem obiad i wróciłem do domu”. Jedna z najstarszych rosyjskich restauracji Petersburga (1808), nosiła nazwę „Traktir Pałkina”, co wiązało ją z pierwszym traktirem jarosławianina A. S. Pałkina, otwartym w 1785 r. Nazywano go carem rosyjskiej kuchni. Uważano, że „prawdziwych rosyjskich potraw nikt nie poda lepiej od Pałkina”. Rok przed powrotem Szewczenki interes przeszedł w ręce kontynuatora tej dynastii, K. P. Pałkina, który prowadził dwie restauracje – tak zwanego „Nowopałkina” i „Staropałkina”. W komentarzach akademickich do zapisu Szewczenki z 2 kwietnia 1858 r. czytamy: „Restauracja »Pałkin« mieściła się na skrzyżowaniu Prospektu Newskiego, Litiejnego i Włodzimierskiego”. To jest adres „Nowopałkina”, otwartego w 1850 r., a Szewczenko odwiedzał „Staropałkina”, który działał od lat trzydziestych XIX w. i był mu znany z tamtych czasów. M. I. Kostomarow wspominał, że po spotkaniu z Szewczenką w Petersburgu „udali się piechotą do restauracji na śniadanie i od tego czasu kilka razy spotykali się… w restauracji Staro-Pałkina”. W liście do wydawcy-redaktora „Русской старины” M. I. Siemiewskiego ponownie zeznawał w sprawie okresu lipca – sierpnia 1858 r., że „przez dwa tygodnie widywaliśmy się codziennie, szczególnie wieczorami, w traktirze Starapałkińskim…” Wielką popularnością w Petersburgu cieszyły się kotlety z kurczaka „po pałkińsku”, pstrąg pałkiński, indyk… Traktir znajdował się na rogu Prospektu Newskiego i ulicy Sadowej. Obecnie przy Prospekcie Newskim 47 działa restauracja „Pałkin”.
* * *
Szczegóły z życia Szewczenki związane z hotelami, restauracjami i traktirami są, moim zdaniem, nie mniej ważne niż wszystkie inne. Przecież to właśnie jest nierozdzielne, całościowe życie poety!
——————————— 1 W „Słowniku języka Szewczenki” ani w jego dodatku to słowo nie jest odnotowane. U W. I. Dala: „Трактир — гостиница, харчевня, где пьют и едят из платы…” Według jednej z wersji dostało się ono do języka rosyjskiego z polskiego, gdzie oznaczało „trakt”, „drogę”; istnieje też kilka wersji o pochodzeniu z łaciny, niemieckiego i francuskiego. W Rosji trakciry zaczęły się rozpowszechniać w drugiej połowie XIX wieku (wcześniej istniały kabaki). Nawiasem mówiąc, o kabaku Szewczenko wspomina w zapisie z 27 września 1857 r. Zasadnicza różnica między nimi polega na tym, że w kabakach, podobnie jak w szynkach, przeważnie pito, a w trakcirach jednak także jedzono. Począwszy od XIX wieku niektóre trakciry zaczęto nazywać restauracjami. Niedopuszczalne jest tłumaczenie z rosyjskiego na ukraiński słowem „szynk”, jak niestety bywa obecnie. Taras Hryhorowycz lepiej od swoich współczesnych tłumaczy wiedział, czym jest szynk: — Gdzież to szczęście się pysznieje? Czy to w szynkach z bogaczami? Czy to na stepach z czumakami?
2 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — K.: Dnipro, 1982. S. 96.
3 W „Słowniku języka Szewczenki” nie ma słowa „zakład” i, powiedzmy, O. J. Konyski, który moim zdaniem zbyt swobodnie przetłumaczył Dziennik poety, właśnie tutaj słusznie zostawił słowo „zawiedzienije”.
4 W oryginale u Szewczenki: „Skwerno poobiedali…” W jednym z współczesnych przekładów: „Kiepsko pooobiadowali…” U O. J. Konyskiego: „Źle poobiadowali…” To jest dokładniejsze, bo w utworach Szewczenki brak słowa „kiepski”. Natomiast istnieje słowo „skwerny” w dawnym i współczesnym rozumieniu — kiepski, zły. Oczywiście trzeba zostawić tekst poety.
5 W „Słowniku języka Szewczenki” brak słowa „hotel”. Uważam za wskazane pozostawić w tłumaczeniu słowo „otel”, dla nas przestarzałe, ale nie dla Szewczenki, użyte przez poetę. Znacznie później u Łesi Ukrainki: „Ja ryskowała b siedzieć w otelu z tydzień…”.
6 Karawanseraj — na szlakach i w miejscach Bliskiego Wschodu, Azji Środkowej, Zakaukazia — zajazd dla karawan zwierząt juczących, które przewożą ładunki i ludzi. Najwyraźniej poeta ironizował z powodu krzątaniny, pompatyczności i powierzchownej pokazowości moskiewskiego hotelu oraz jego rzeczywistej niewygody.
7 W „Современных записках” I. S. Turgieniewa czytamy: „…Wszystko u nas jest pomyślnie… U Izlera rasstegai są równie dobre…”
8 Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Dzienne zapiski (Dziennik). — K.: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. S. XXII.
9 Nikitienko A. W. Zapiski i dziennik: W 3 t. T. 2. — M.: Zacharow, 2005. S. 123.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...ej Witalij Hordijenko, Artur Szałak, Liza Bakulina, Roman Kriwdnyk, Kostiantyn Daniluk i inni. Obecnie pracują oni w Teatrze Lwowskim im. Lesi Ukrainki, w teatrach stołecznych, a niektórzy wciąż zdobywają wykształcenie zawodowe. — Bardzo się cieszę, że wreszcie film „Eks” trafił na ekrany. Poprzedzał to trudny proces — podkreślił były przewodniczący Państwowej Agencji Filmowej Ukrainy Pyłyp Iljenko. — To jeden z moich ulubionych filmów, który powstał w czasie, gdy pracowałem w Państwowej Agencji Filmowej. Jestem dumny, że udało mi się w jakikolwiek sposób przyczynić się do jego powstania. Firma „Kinomaniја” właśnie od tego filmu rozpoczęła pracę z ukraińskim kinem narodowym w dystrybucji kinowej. To dobry początek. Myślę, że Ukraińcy swoimi wizytami w kinach pokażą, że takie kino jest nam potrzebne. To kino, które jednoczy. Mamy historię. Byli ludzie, którzy oddawali życie za to, by istniała Ukraina Soborna. Musimy o nich pamiętać.
w takim momencie ludzie tracą wiarę w demokrację i pragną silnej ręki. Chcą nałożyć sobie na głowę pudło i poddawać się czyjejś dyktaturze, czyimś planom, czyjejś energii. Po prostu być w pudle, pozbywszy się konieczności dyskutować, wyrażać stanowisko, dyskutować. „Jest na głowie pudło z partyjnym znakiem – i dobrze, głosuję, robię, jak kazano”. Myślę, że nie warto mówić, jak bardzo ta metafora jest dziś aktualna. Teatr bez tekstu, teatr metaforyczny, rozpowszechniony na całym świecie, jest bardzo wygodny dla międzynarodowych festiwali. Dziś ten teatr wchodzi w inne koryta dramatycznego teatru. Jako samodzielny gatunek nabiera również coraz większego znaczenia. Korespondencję między aktorami a widzami wymyślili sami artyści. To możliwość nieoczekiwanej komunikacji, która nie jest zaplanowana i zupełnie nieprzewidziana przez fabułę. Ktoś pisze dobre życzenia, swoje imię, jakieś znaki. Są też inne formy interakcji. A czasem widz nieoczekiwanie przejawia własną inicjatywę. Dziś taki teatr znajduje się na wstępnych etapach. Ale jestem przekonany, że będzie coraz więcej podobnych rzeczy, kiedy widzowie będą odgrywać jakieś role, wygłaszać jakieś teksty. Dla publiczności teatru repertuarowego to na razie nietypowe. W Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja” od pięciu lat pracuję nad „Faustem”. To nie jest łatwa literatura. Trzeba, żebyśmy usłyszeli siebie nawzajem. Ale do tego musi upłynąć wiele czasu. Drugą pracą jest powieść Érica-Emmanuela Schmitta, którą chcę zrealizować w najbliższym czasie. Są też inne propozycje, dotyczące życia po wojnie. Mamy już spektakl „Nietutejszy”, w którym ten problem jest rozwiązywany na tle I wojny światowej. Szukam dzisiejszego materiału, być może „gorącego”, spod pióra, ale takiego, który byłby taktowny, uogólniony, a nie koniunkturalnie aktualny. Szukamy materiału współbrzmiącego z teraźniejszością. A z drugiej strony chciałoby się, żeby w tej teraźniejszości odnajdywać wieczność – to, co czyni człowieka wiecznym.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Zdjęcia z mediów społecznościowych
Машинний переклад
W Dniu Jedności i Wolności Ukrainy w stołecznym kinie „Cinema” odbył się premierowy pokaz kryminalnego filmu akcji „Eks”. Obraz opowiada o młodych ukraińskich patriotach, którzy walczyli o wolność swojej Ojczyzny. Film „Eks” oparto na prawdziwych wydarzeniach napadu na urząd pocztowy w miasteczku Gródek (wówczas Gródek Jagielloński) w 1932 roku. Dla wszystkich wykonawców głównych ról obraz stał się debiutem w kinematografii. Obraz opowiada o grupie młodych ukraińskich podziemnych działaczy UWO (Ukraińskiej Organizacji Wojskowej), którzy przygotowują tak zwany „eks” — akt wywłaszczenia. Powstańcy o pseudonimach Czornyj, Ziuk, Jawir i Teren planują napad na urząd pocztowy na potrzeby ruchu oporu. Lecz wszystko idzie nie po ich myśli i starannie opracowana operacja zamienia się w krwawą jatkę. Część bojowników ginie podczas ataku, resztę ściga polska policja. Ale porażka obraca się w zwycięstwo – ruch wyzwoleńczy na Lwowszczyźnie nabiera tempa. W 2015 roku scenariusz „Eks” zajął drugie miejsce w Międzynarodowym konkursie literackim „Koronacja słowa”. Autor scenariusza Jarosław Jarysz mieszka we wsi na Lwowszczyźnie. W dzień pracuje jako księgowy, a wieczorami pisze. Scenariusz tworzył na podstawie opowieści swojej babci, która była świadkiem tamtych wydarzeń. Dlatego czuć w nim ducha przedwojennej Galicji. Film kręcono we Lwowie, obwodzie lwowskim i Kijowie przy wsparciu Państwowej Agencji ds. Kina oraz Ministerstwa Kultury Ukrainy. Producent filmu Andrij Hranycja podziękował wszystkim, którzy przyczynili się do jego powstania. Szczególne podziękowania wyraził Państwowej Agencji Filmowej Ukrainy i jej byłemu szefowi Pyłypowi Illience, który zrobił wiele, aby obraz ujrzał światło dzienne. — Mieliśmy fantastyczny zespół, przyszło mi pracować z niezwykle utalentowanymi ludźmi — wyznał reżyser-inscenizator Serhij Łysenko. — Aby obraz ujrzał światło dzienne, maksimum wysiłku włożyli wszyscy jego twórcy. Premiera zbiegła się z Dniem Jedności i Wolności Ukrainy. I jest to bardzo symboliczne, ponieważ bohaterowie naszego filmu również walczyli za Ojczyznę. Zresztą aktualności takiej historii dzisiaj nie można zaprzeczyć. Pan Serhij zaprosił na scenę tych, bez których film nie wszedłby do dystrybucji. A są to: autor scenariusza Jarosław Jarysz, operator Serhij Mychalczuk, kostiumograf Jana Nikitenko, charakteryzatorka Tetiana Markowa (nawiasem mówiąc, podczas zdjęć pani Tetiana spotkała swoją miłość), drugi reżyser Ludmyła Rusłanowa, dźwiękowiec Jewhen Petrus, kompozytor Roman Hryhoriw, dyrektor obrazu Hennadij Rozwod, reżyser montażu Maksym Desiatyryk, casting-director Iryna Sułtanowa. I, oczywiście, wykonawcy głównych ról
Машинний переклад
Spektakl „Problem w sześcianie” to reminiscencja twórczości Kobo Abe. To interaktywne widowisko, w którym nie brakuje muzyki, plastyki i niesamowitych odkryć. Widzowie są zapraszani do tego, by wraz z aktorami zanurzyć się w wir ważnych tematów. Jak żyje się człowiekowi w systemie i czy można pozbyć się przyzwyczajeń i ram? Aby to zrozumieć i podjąć właściwą decyzję, często trzeba przejść długą drogę. Drogę, której ostatecznym celem stanie się zrozumienie, że wszystko może być inaczej. Nie jest potrzebny ktoś, kto będzie tobą kierował, są przekonani twórcy spektaklu. A zatem głos dla Ołeksija Pawłowycza: — W każdym spektaklu reżyser chce się przed samym sobą ukryć, pragnie siebie odkryć, być jakimś nowym. Choć w rzeczywistości sprawdza się tylko ten reżyser, który ma swój temat. Spektakl „Problem w sześcianie” jest połączony ze wszystkim tym, co zostało wystawione wcześniej, jest kontynuacją mojego tematu. A temat ten jest bardzo prosty i radosny. Swoją metodę nazywam „metodą alogicznego realizmu”. Wszystko, co dzieje się wokół, z jednej strony jest absolutnie realne, a z drugiej, jak mi się wydaje, nigdy nie bywa logiczne. I tę alogiczność tego, co się z nami dzieje, odbieram jako pewne znaki, pewne drogowskazy życia, które idą od Boga, silnych ludzi, silnych idei. Wszystkiego tego, co kształtuje ludzką świadomość w sensie zbiorowego rozumu. Dla mnie bardzo ważne jest czuć się częścią całości, częścią ludzkości. Od tego zależy zdolność słyszenia, rozumienia i odpowiadania. Człowiek-pudełko to właśnie ta sytuacja życiowa, która moim zdaniem jest dziś w dużej mierze charakterystyczna dla Ukrainy i całego świata. I nie tylko dlatego, że w ludzkim komunikowaniu pojawiło się obecnie wiele opakowań, wiele pudełek — przezroczystych i nieprzezroczystych, internetowych i jakichkolwiek innych, które z jednej strony dają możliwość większego skupienia się na sobie, a z drugiej ta autonomiczność pozbawia narzędzia komunikacji, praktyki komunikacji, współistnienia, rozumienia tego komunikowania. Gdzieś pojawiają się maski-pudełka, pudełka — stereotypy zachowań. I wszystko to jest przeszkodą dla osobowości między jej głęboką wartością, między jej duchowym bogactwem a ludzkością, światem, przyrodą. A z drugiej strony: czy człowiek może istnieć absolutnie bezbronnie? Tak. Bardzo trudno to sobie wyobrazić. Każdy z nas ma jakieś zewnętrzne granice, które ratują nas, dają możliwość zachowania siebie jako unikalnej osobowości. Bo każdy człowiek to kwiat w wielkim bukiecie ludzkości. I wszystkie te kwiaty muszą być niepowtarzalne. Te rzeczy w pewnym momencie we mnie się obudziły. W literaturze fantastycznej wiele zostało przewidziane. Tylko nigdzie nie spotkałem przewidywania czy nawet sugestii dotyczącej Internetu, poza „Człowiekiem-pudełkiem” Kobo Abe. Wydaje mi się, że internet to jedna z najtrudniejszych w całej historii ludzkości prób odpowiedzialności, tego, jak człowiek koordynuje się z rzeczywistością, jak odbiera te znaki i drogowskazy, które są mu dawane przez internet, przez książki, przez napotkane osoby. I to jest jeszcze jedno pudełko. Przez długi czas wszyscy nazywali pudełkiem telewizor, a dziś już mało kogo zombuje. Tę funkcję przejął internet. Artyści sami znaleźli nazwę spektaklu — „Problem w sześcianie”. Przecież pudełko to też sześcian. Problem nabiera poważnych stopni. Gdzie jest harmonia osobowości chronionej, osobowości zamkniętej i otwartej, osobowości, która odbiera cały ten świat? Gdzie jest granica, której nie można przekroczyć, aby nie stracić osobowości? Gdzie jest granica, gdzie ta osobowość działa absolutnie odpowiedzialnie? Internet daje dostęp do informacji. A informacja to broń. Ale póki co nic nie robi się po to, aby ten wolny dostęp był bezpieczny i nie prowadził do jakichkolwiek negatywnych konsekwencji… Jubileusz Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru skłonił do przemyśleń: czym jest Młody Teatr i jaka jest jego publiczność. Teatrem przyszedł kierować Andrij Biłous — człowiek młody, ambitny, energiczny, z poważnymi planami i wizją, zdolnością organizowania. Kiedy wszedłem do tego teatru, fizycznie poczułem, że ożył. A być może i odmłodniał w swojej estetyce. To wydało mi się bardzo bliskie. Andrij Biłous dawno wystawił spektakl Kobo Abe „Kobieta z wydm” w teatrze „Suzirja”. Popyt na spektakl pozostaje, wciąż jest w repertuarze. Ten autor jest interesujący dla naszego widza. Przyszedłem z pomysłem zrealizowania inscenizacji na podstawie jego utworu, a Andrij Biłous przyjął go bardzo dobrze. I kiedy zastanawialiśmy się, kto mógłby wziąć w tym udział, zdecydowaliśmy, że będą to młodzi artyści, którzy właśnie ukończyli naukę i zostali w Młodym Teatrze. Rozpoczynając pracę nad spektaklem, widziałem go inaczej. Mniej tanecznie niż to, czym jest teraz dzięki baletmistrzyni Ninie Kolesnikowej. Ze scenografką Łarysą Czernową rozmawialiśmy o kwestiach kontaktu, bezpośredniego wpływu na widza. W teatrze repertuarowym, w odróżnieniu od nietypowych przestrzeni, eksperymentalnych platform, happening jeszcze nie dotarł do widza jako jeden z gatunków. Widzowie przyzwyczaili się do określonego zachowania. I zawsze zachowują się w ten sposób. Lakmusem tej historii za każdym razem pozostaje ściana, która zawsze buduje się między aktorem a widzem. Kiedy ktoś bierze na siebie odwagę, by tę ścianę zburzyć, artyści klaszczą tym ludziom, ponieważ to jedna ze ścianek sześcianu, o którym mowa. Ktoś łamie tę ścianę agresywniej, a ktoś — ostrożniej. Takie działania skłaniają do pokonania fizycznej bariery, ściany we własnym życiu. Kobo Abe podarował nam tę alegorię. Sześcian to nietypowy i ciekawy obraz nawet dla literatury fantastycznej. Dziś mamy „człowieka-pająka”, inne obrazy, w których właściwie mowa o sześcianach, w które dobrowolnie się wpychamy. Jeszcze jeden temat tego spektaklu to temat dyktatury, którą prowokuje demokracja we wszystkich krajach. W pewnym momencie Ludowy Artysta Ukrainy Ołeksij Kużelnyj już ponad trzydzieści lat kieruje Kijowską Akademicką Warsztatem Sztuki Teatralnej „Suzirja”. A do swojej nowej inscenizacji wybrał kameralną scenę Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru.
Машинний переклад
W Domu Kina Narodowego Związku Kinematografów Ukrainy odbył się niedawno wieczór twórczy poświęcony pamięci zasłużonego artysty Ukrainy Wałentyna Duklera. Stał się on ostatnim z cyklu wieczorów „Ekran i scena”, które przez dwa lata co miesiąc prowadził artysta ludowy Ukrainy Ołeh Komarow. Podczas tych wieczorów opowiadano o życiu i twórczości czołowych aktorów Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki oraz Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Dzisiaj Ołeh Wasylowycz jest gościem „Słowa Proświty”.
— Od czego zaczęli Państwo popularyzację życia i twórczości znanych ukraińskich aktorów? — Wspominam nasz wypoczynek z żoną w Myrhorodzie. Wypoczywała tam również aktorka naszego teatru Tetiana Nazarowa ze swoją mamą Tamarą Ołeksijiwną. Pewnego razu pojechaliśmy wszyscy razem do Wasyliwki do muzeum Mykoły Hoholia. Obeszliśmy całe muzeum i w ostatnim pokoju zobaczyliśmy ekspozycję zdjęć ze spektaklu „Rewizor”, które zostały zrobione w różnych teatrach. Szczególnie uderzyło mnie zdjęcie finałowej sceny w wykonaniu aktorów stołecznego teatru im. Franki, tam, kiedy wszyscy zastygli bez słów. Wśród artystów zobaczyłem sąsiadów z budynku Markewycza: Braterskiego, który mieszkał na wyższym piętrze, Jakowczenkę z mieszkania obok mojego, Kaniewskiego z czwartego piętra. I pomyślałem sobie, że oto ja znam tych ludzi, a nikt poza mną teraz o nich nic nie wie. Tak powstał pomysł wspomnień o tych wybitnych osobistościach. I ja ze swoich dziecięcych wrażeń napisałem krótkie opowiadania o moich dawnych sąsiadach z budynku — aktorach-frankiwcach. Z tymi wspomnieniami i jeszcze swoimi opowiadaniami zwróciłem się do ówczesnego Przewodniczącego STDU Lesia Taniuka, dałem do przeczytania i zapytałem, czy jest to coś warte. „Tak, bardzo potrzebne. To trzeba kontynuować”, — przekonał mnie Les Stepanowycz. Po takim wsparciu w 1998 roku wydałem swoją pierwszą książkę („Рассказы и воспоминания”). A w drugiej książce („Teatralne wspomnienia, opowiadania”), która wyszła w 2001 r., zamieściłem obszerne wspomnienie o Wiktorze Chałatowie. W 2002 roku, kiedy byłem na gościnnych występach w Moskwie, odwiedziłem muzeum naszego rodaka Kostiantyna Paustowskiego. Przewodnik podarował mi książkę pisarza i powiedział, że teraz u mnie wszystko będzie się udawać. Ironicznie się uśmiechnąłem — co może układać się pomyślnie u człowieka, który ma już ponad sześćdziesiąt lat. Wróciłem do Kijowa i rzeczywiście wszystko zaczęło się układać! Spotkałem się z reżyserką telewizyjną Hałyną Czerniak. Przeczytała moje wspomnienia o Wiktorze Chałatowie. Razem stworzyliśmy na kanale „Kultura” półgodzinny program telewizyjny. Potem powstały programy telewizyjne o Wałentynie Duklerze, o suflerze Jakiwie Bliksztejnie, Juriju Ławrowie, Wiktorze Dobrowolskim, w sumie 16 programów. — A jak powstał pomysł prowadzenia Pańskich wieczorów w Domu Kina? — Zaproponowałem zastępcy przewodniczącego NSKU Serhijowi Trymbaczowi zrobienie w Domu Kina wieczorów o aktorach stołecznych teatrów im. Iwana Franki oraz imienia Łesi Ukrainki. Przecież artyści, którzy utalentowanie grają na scenie, w większości tak samo utalentowanie występują w kinie. Pomysł się spodobał. Serhij Wasylowycz wymyślił nawet nazwę cyklu „Ekran i scena”. Był duszą tych wieczorów, jego głęboka wiedza w dziedzinie kina, a także czarujący humor czyniły je jeszcze bardziej atrakcyjnymi. Pierwszym był wieczór o Irynie Ołeksandriwnie Mołostowej. Pracowała 39 lat w Narodowej Operze Ukrainy. Długi czas była jej głównym reżyserem. Oprócz naszego kraju wystawiała opery we Włoszech, Rosji, Finlandii, Chinach, propagując ukraińską kulturę za granicą. Jej „Katarzyna Izmajłowa” według świadectwa autora — Dmytra Szostakowicza — to najlepsza ze wszystkich inscenizacji tej opery, jakie widział. Wreszcie Iryna Ołeksandriwna błyskotliwie nakręciła film-operę „Najmyczka” kompozytora Werykiwskiego według poematu Szewczenki. Drugi wieczór poświęciliśmy Wiktorowi Dobrowolskiemu — sławnemu aktorowi ukraińskiego teatru i kina. Dużo występował, dużo i ciekawie pracował w teatrze im. Franki, a potem — teatrze im. Łesi Ukrainki. Przed II wojną światową pod zarzutem nacjonalizmu 9 miesięcy spędził za kratami. Czekał go straszny wyrok. Ale w końcu go uniewinnili i wypuścili, jednak wszystko to bardzo ciężko przeżył. Jego syn Kola, z którym się przyjaźniliśmy, mówił, że ojciec często budził się w nocy z jękami i zgrzytał zębami. We śnie przychodziły do niego koszmary, które przeżył w oczekiwaniu na wyrok. Ale był mężnym człowiekiem. Jako przewodniczący komitetu miejscowego bronił przed kierownictwem interesów ludzi. Przez pewien czas kierował komisją przy Ministerstwie Kultury, gdzie zatwierdzano stawki. Jeśli urzędnicy byli przeciwko podniesieniu stawki aktorowi, on stanowczo przekonywał: „No uwierzcie wy dyrektorowi teatru, on lepiej niż wy zna wszystko o tym człowieku!” Pomógł Wiktor Mykołajowycz i mnie w życiu… Bardzo się cieszę, że zrobiłem wieczór także o Dmytro Omelianowyczu Milutence, wybitnym ukraińskim aktorze teatru i kina. Opowiadali, że kiedyś do Hnata Jury, który ponad 40 lat kierował teatrem im. Franki, podszedł starszy mężczyzna i powiedział: „Ja niedawno poznałem Dmytra Omelianowycza. To taki szczery, serdeczny, inteligentny, wyrafinowany człowiek. Oglądałem spektakl „Front” Kornijczuka, gdzie on wszystkie te cechy oddał generałowi Goworowowi. Ale dwa tygodnie temu obejrzałem spektakl „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice”, gdzie grał Chomę. No dlaczego wy zmuszacie aktora grać takich nieludzi?” Jak było wyjaśnić uważnemu widzowi, że to najwyższy kunszt, kiedy tak inteligentny, czuły, szlachetny człowiek może grać i negatywne postacie. Czwarty wieczór — „Niezapomniany śmiechotwórca” był poświęcony Mykole Jakowczence, aktorowi teatru im. Franki. Długo przyjaźnił się z wielkim aktorem Jurijem Szumskim. Mieli o czym rozmawiać: w 1945 roku odeszła z życia żona Mykoły Fedorowycza, a u Jurija Wasylowycza na wojnie zginęło dwóch synów. Kiedy przyszła wiadomość o śmierci drugiego syna, Jurij Szumski przestał przychodzić do teatru. Hnat Petrowycz Jura powiedział wtedy Jakowczence: „Mykoło, idź do Szumskiego i zrób tak, żeby wrócił do teatru”. Ten przyszedł do Jurija Wasylowycza i mówi, że cały teatr smuci się, wszyscy są w takiej rozpaczy od tragedii, która przydarzyła się Szumskiemu, ale trzeba żyć. „Posiedź tutaj, w moim laboratorium, gdzie przygotowuję swoje role, a ja pójdę do kuchni do Chrystyniwny, niech coś przygotuje”, — odpowiedział Szumski. Kiedy wraca z żoną z kuchni, nie ma Mykoły Fedorowycza. „Mykoło, gdzie jesteś?” Jakowczenko wyłazi spod stołu. „Co ty tam robiłeś?” Jakowczenko odpowiada: „Wyście mówili, że to Wasze laboratorium, to ja szukałem probówek”. Szumski z żoną wybuchnęli śmiechem. Oni wtedy dobrze posiedzieli i już następnego dnia Jurij Wasylowycz wrócił do teatru. Łeonid Baksztajew, któremu był poświęcony piąty wieczór, był moim przyjacielem. My z Leszą zaczynaliśmy pracować w Dnieprze. Potem był teatr im. Łesi Ukrainki. W 1995 roku odszedł z życia. Zrobiłem o nim program i bardzo się cieszę z tego, że zwróciłem mu choć jakiś dług za to dobro, które on dla mnie robił. Baksztajew wspaniale pracował i w teatrze, i w kinie. W filmie „Komisarze” grał białogwardyjskiego oficera, który przeniknął do środowiska komisarzy. Moim zdaniem, to najjaśniejsza postać tego obrazu. A w filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem” grał jasnego, serdecznego żołnierza, którego spalili w traktorze. Uważam, że przez ostatnie 25 lat aktor podobnego daru tak i nie pojawił się. A w teatrze błyskotliwie grał Mykytę w spektaklu „Potęga ciemności” i wiele innych ról. Potem były wieczory pamięci Jurija Ławrowa, Wiktora Chałatowa, Kateryny Osmiałowskiej, Jewheniji Opałowej, Małwiny Szwidler, Anatolija Pazenki, Wałerija Besaraba… — Ostatni wieczór poświęcił Pan Wałentynowi Duklerowi. — Ten wieczór przygotować było trudno, przecież Wałentyn Samijłowycz w 1966 roku odszedł z teatru. Jego już mało kto pamięta. Skontaktowałem się z Kirą Pitojewą z kijowskiego muzeum Mychajła Bułhakowa, która mogła o nim opowiedzieć ciekawe rzeczy, ale ona zachorowała. Ale pomogła ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska, która, oprócz ciekawych wspomnień, jeszcze i błyskotliwie przeczytała na tym wieczorze wiersze Szewczenki. Szkoda, że na tym wieczorze nie było studentów, którzy by zrozumieli, jak trzeba wykonywać poezję Tarasa Hryhorowycza. Wspierał mnie i Wasyl Newołow, i Tetiana Nekrycz. Swego czasu przekazała mi materiały o Jewheniji Opałowej. Wykorzystałem w wieczorze wspomnienia Anny Warpachowskiej, która wspominała, jak w dzieciństwie wchodziła przez balkon do kuchni Duklerów, żeby pobawić się lalkami z córką Wałentyna Samijłowycza Zoją. Opowiedziałem, jak Wałentyn Samijłowycz prosto na ulicy czytał mi „Testament” Tarasa Szewczenki w przekładzie na hebrajski. Jeszcze jeden prezent zrobił mi w latach 90., kiedy po ciężkiej chorobie prawie rok nie wstawał z łóżka, zaprosił do siebie do domu, żeby zrobić twórczy prezent — podarować kompozycję o podobieństwie losów Tarasa Szewczenki oraz Ostapa Wyszni. Wałentyn Dukler był patriarchą audycji „Od soboty do soboty”. Wszyscy „sobotnicy” mieli przezwiska, które wymyślał reżyser audycji Wołodymyr Bohonko, a do Duklera zawsze zwracali się z szacunkiem — Wałentyn Samijłowycz. To był kulturalny, inteligentny, wyrafinowany człowiek. — Kto Panu jeszcze pomagał w prowadzeniu tych wieczorów? — To były najbardziej szanowane i, jak mi się wydaje, najbardziej lubiane osobistości w teatralnej dziedzinie naszego kraju. To — dyrektor generalny i kierownik artystyczny teatru im. I. Franki Mychajło Zacharewycz, aktorzy Hałyna Jabłonska, Anatolij Chostikojew, Bohdan Beniuk, Ołeksandr
Zadniprowski, Ołeksij Petuchow. Z teatru im. Łesi Ukrainki — dyrektor generalny i kierownik artystyczny Mychajło Reznikowycz, aktorzy Jurij Mażuga, Mykoła Ruszkowski, Łarysa Kadoznykowa, Hanna Warpachowska, Iryna Duka, Tetiana Nazarowa, kierownik literacki Borys Kuricyn. Z Narodowej Opery Ukrainy — dyrygent Iwan Hamkało, śpiewaczki Lidia Zabylasta, Switłana Dobronrawowa, Iryna Dać, koncertmistrz Kostiantyn Fesenko. Od Narodowej Filharmonii — Anatolij Pałamarenko, od Ukraińskiego Radia — Mykoła Amosow, od muzeum Bułhakowa — Kira Pitojewa, od czasopisma “Kino-Teatr” — redaktor naczelna, czarująca kobieta Łarysa Briuchowećka. Także prawie każdy wieczór uświetniał swoimi występami, a także humorem zastępca przewodniczącego NSKU Serhij Trymbacz. Oczywiście, bardzo pomogła podczas tych wieczorów swoją twórczością Hałyna Mychajliwna Czerniak — utalentowana reżyserka, z którą stworzyliśmy wszystkie programy z cyklu “Teatralne sylwetki”. Każdy z tych programów pokazywano w Niebieskiej Sali Domu Kina i odbierano je zupełnie inaczej niż z ekranu telewizyjnego. Osobny wieczór w Domu Kina poświęciłem pamięci Hałyny Czerniak w rocznicę jej śmierci, tam wybrzmiały szczere słowa wdzięczności za jej natchnioną twórczość i wkład w kulturę narodową. Prawie wszystkie moje programy twórcze zostały nagrane na wideo przez operatora Ołeksandra Kurczewa. Trzy z nich mają wersje radiowe, które już brzmiały na antenie. Podziękowania dla dyrektora generalnego Narodowej Kompanii Radiowej Dmytra Horkina, jego zastępczyni Iryny Sławinskiej oraz producentki działu teatralnego Switłany Hudź-Wojtenko za to, że dzięki radiu znacznie rozszerzyła się publiczność tych wieczorów pamięci i słuchacze dowiedzieli się o barwnych losach wybitnych aktorów — Dmytra Milutenki, Mykoły Jakowczenki, Łeonida Baksztajewa. — Wiele lat Pana życie było związane z Ukraińskim Radiem. — Tak, 25 lat razem ze wspaniałą aktorką Natalią Łotocką prowadziliśmy audycję “Od soboty do soboty”. 13 lat użyczałem głosu roli Profesora w audycji “Małe tajemnice wielkiego świata”, którą kochali i mali, i dorośli radiosłuchacze. Z własnej inicjatywy wybrałem 13 ukraińskich współczesnych nowel z książki “Kwiaty w ciemnym pokoju” i nagrałem je w radiu. Ukraińska nowela jest jedną z najlepszych na świecie, ale niestety mało kto o tym mówi. Bardzo spodobały mi się powieści Hryhora Tiutiunnyka “Kłymko” oraz “Oblężenie”, z każdej wybrałem półgodzinny fragment i nagrałem do funduszy ukraińskiego radia. Nagrałem także po dwie 30-minutówki tekstów Dostojewskiego “Słaby serce” oraz Czechowa “Nudna historia”. Zrobiłem kompozycję korespondencji Czajkowskiego z Nadieżdą von Meck, nagraliśmy ją razem z Łarysą Kadyrową. Bardzo wiele ciekawego nagrałem z Ołeną Zacharewycz w cyklu “Szczyty światowego pisarstwa”, redaktor W. Karpinski. — A co może Pan powiedzieć o współczesnym ukraińskim teatrze? — Trudno mówić o całej sztuce teatralnej. Ja mogę mówić o Narodowym Akademickim Teatrze im. Łesi Ukrainki, w którym pracuję i jestem z tego szczęśliwy. Do wystawień w naszym teatrze z reguły wybierają głęboką, aktualną, współczesną dramaturgię i tworzą psychologiczne, duchowe, wyraziste spektakle. Tak, niedawną premierę “Fałszywy ton” Didiera Carona pokazywano w kilku miastach Ukrainy, w Izraelu i wszędzie widzowie są zachwyceni. Poruszający spektakl “Wszędzie sam” opowiada o Tarasie Szewczence. Woziliśmy go do strefy ATO, do Słowiańska. Za najszczęśliwszy moment życia teatralnego uważam prezent od rodzinnego teatru na mój jubileusz: benefisowa rola Batu w spektaklu “Trochę czułości” A. Nicolaja w reżyserii Iryny Duki. Pamiętam finałowy ukłon, cała sala wstała, klaszcząc mi, a na scenę zza kulis, również klaszcząc, wyszła znaczna część naszej trupy. Z gratulacjami wystąpił także Mychajło Jurijowycz Reznikowycz. Niezapomniane chwile życia… Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Машинний переклад
Zespół Narodowego Centrum szybko i z radością zareagował na propozycję zostania kustoszem majestatycznego ukraińskiego prawosławnego amuletu. Od teraz i przez kolejne lata rówieńskiego diducha ma okazję zobaczyć cała Ukraina, liczni goście Kijowa, miłośnicy ukraińskiej kultury oraz turyści z zagranicy. Rówieński diduch jest unikalny. Odpowiada wszystkim sakralnym wymogom strukturalnej budowy Świetlistego Iriju. Wysoki na ponad 4 metry, stoi na trzech nogach, posiada cztery kanoniczne poziomy i zwieńczony jest dwunastoramienną gwiazdą — symbolem Stwórcy. dyrektora Posziwajło Tetiana Mykołajiwna), członkowie Międzynarodowego Zgromadzenia Kręgów Biznesowych (wiceprezes Wozniuk Wiktor Wołodymyrowycz), goście oraz nieobojętni Ukraińcy. Od dzisiaj Narodowe Centrum Kultury Ludowej ma stać się głównym kustoszem majestatycznego prawosławnego diducha, miejscem, gdzie każdy Ukrainiec będzie mógł poczuć energetykę sakralnego amuletu, który symbolizuje strukturę Wszechświata i jego duchowej podstawy. W uroczystym akcie przekazania diducha muzeum wzięli udział przedstawiciele Towarzystwa z Równego, kierownictwo Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury z m. Kijowa (przewodnicząca Burianowa Maryna Iwaniwna), kierownictwo i pracownicy muzeum Iwana Honczara (dyrektor generalny Honczar Petro Iwanowycz, zastępca dyrektora generalnego). Podczas uroczystego wydarzenia brzmiały poezje o ukraińskiej duchowości autorstwa Wozniuka Wiktora Wołodymyrowycza (wiceprezesa Międzynarodowego Zgromadzenia Kręgów Biznesowych). Słowo podziękowania dyrektora generalnego muzeum Petra Iwanowycza Honczara. To wydarzenie jest jedynie początkiem przyszłej owocnej współpracy muzeum Iwana Honczara, Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury obwodu rówieńskiego oraz wszystkich nieobojętnych na los Ukrainy. Przedstawiciele Towarzystwa opowiedzieli o etapach pracy badawczej, która poprzedziła stworzenie diducha, o inspiratorach idei jego powstania i pracy na rzecz realizacji zamysłu. Członkowie sekcji kobiecej „Berehynia” przeprowadzili krótki warsztat z wytwarzania rodzinnych diduchów. Kierownik artystyczny opowiedziała o sposobach Mistrzyni Tetiana z „Berehyni” przeprowadziła warsztat z wytwarzania diduchów Rówieński diduch w muzeum Iwana Honczara w m. Kijowie wyplatania ze słomy, o osobliwościach technik formowania prawosławnych amuletów. Zaznaczyła, że w dawnych czasach takie amulety na Kolędę i Boże Narodzenie wytwarzała każda ukraińska prawosławna rodzina. „Berehynia” jako część Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury obwodu rówieńskiego będzie nadal popularyzować ukraińskie sakralne amulety (diduchy, skowronki, symbole kręgu życia) i uczyć zainteresowaną młodzież ich wytwarzania. Wydarzenie odbyło się w uroczystej atmosferze i z patriotycznym uniesieniem. Majestatycznego diducha można zobaczyć w muzeum Iwana Honczara pod adresem: m. Kijów, ul. Ławrska 19. Sława Ukrainie! Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury obwodu rówieńskiego. Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury obwodu rówieńskiego po zakończeniu świąt kolędowych, 23 stycznia 2020 roku, uroczyście przekazało majestatycznego diducha, który stał na Majdanie Niepodległości w Równem, na stałą ekspozycję do Narodowego Centrum Kultury Ludowej w m. Kijowie — muzeum Iwana Honczara. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Машинний переклад
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Машинний переклад
Odpowiedzialność za prawdziwość informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад