Pawło MOWCZAN
Nic tak nie interesuje człowieka, jak jego przyszłość. Ta znana sentencja była, jest i będzie zawsze aktualna nie tylko dla każdego żyjącego, ale i dla ludzkości w ogóle... Co czeka ciebie, mnie, nas wszystkich jutro, pojutrze? I tym przejęci są nie tylko zawodowi futurolodzy, wróżki, wizjonerzy, astrolodzy, szamani, ale i każdy, kto jest przytomny, kto chce zajrzeć za zasłonę jutra, aby nie tylko się przerazić, ale i zachwycić przewidzianym.
Dlatego dla mnie książka Jurija Szczerbaka jest ważnym, jeśli nie drugim po Janie Teologu bodźcem dla duszy, by przemyśleć nie tylko swój czas, swoją epokę, ale i naturę czasu, przemyśleć eschatologię historii, jej, że tak powiem, finisz... Jeśli w Biblii zapisano początek historii, to w Nowym Testamencie przewidziano jej koniec. Oto dlaczego zainteresowała mnie wyspa Patmos, gdzie Janowi objawione zostało objawienie. Pamiętam, jak nasza grupa deputowanych dokonała wejścia do najwyższej świętości na współrzędnej ducha. Na tej wyspie w niezwykłej jaskini nie ustaje nabożeństwo od prawie 2000 lat. I pierwszą rzeczą, która mnie uderzyła, była wysokość i głębokość jaskini. Tak samo, jak to, że moi towarzysze w drodze do świątyni, komunistka Kateryna Samojłyk i socjalistka Nina Markowska, powołując się na upał i zmęczenie, zbliżywszy się do bramy, usiadły na ławce pod morwą. Tak też nie przekroczyły progu tej świętości, w której z naturalnego wyłomu w ścianie, umownie mówiąc okna, otwierała się perspektywa na pasmo wysp i na bezmiar morskiej dali. Oczy chłonęły i przestrzeń, i niewiarygodną jasność. I to, co przychodziło na myśl przy wsłuchiwaniu się w greckie psalmy: ziemskie piękno nie zakłada skończoności tego świata.
Jan Teolog nie wpuścił do siebie niewierzących, ale gwiazda Piołun stanęła wtedy przede mną w obrazie czarnobylskiej zapaści, którą po raz pierwszy nagłośnił na byłym obszarze Związku Jurij Szczerbak. Jednak poczułem, jak grzmią jeźdźcy Apo-
Mykoła HOŁOMSZA, współprzewodniczący „Ukraińskiej alternatywy”
Nowa książka Jurija Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnopokoju” z jego porażającą analizą i przewidywaniami ma stać się lekturą obowiązkową dla młodych mężów stanu, którzy zrządzeniem losu znaleźli się w gabinetach władzy. W czasie, gdy ustępuje trzeźwy rozsądek, a siwowłosi mężowie stanu są usuwani, rozmyci w swojej jedności spiskiem oligarchicznych klanów, pozostawieni bez prawa głosu, bez dostępu do środków masowego przekazu w czasie totalnej cyfryzacji, następuje nagła potrzeba książek, które skłaniają do działania. Takie książki mają stać się źródłami leczniczej mikstury od antyukraińskiej polityki i poniżania naszej państwowości. Takim skarbcem wiedzy, ostrzeżeń i rad ma stać się książka J. Szczerbaka.
W podsumowaniu chcę zaznaczyć, że to dzieło ma stać się dzwonem soboru naszych dusz w obliczu nadejścia śmiertelnego niebezpieczeństwa dla ukraińskiego narodu!
Zatrzymana w mgnieniu wieczność po 102 latach wyczynu bohaterów spod Krut przyprowadza na mogiłę Askolda wszystkich,
którzy pamiętają o ofiarności i cenie wolności oraz narodowej niepodległości Ukrainy
JĘZYKOWY BABILON
Машинний переклад
Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy wspólnie z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” 30 stycznia 2020 r. zorganizowało okrągły stół „Quo vadis, Ukraino?!” wokół książki Jurija Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnopokoju”. W okrągłym stole, prowadzonym przez Michajła Słaboszpyckiego, wzięli udział pisarze, politolodzy, dyplomaci, uczeni (pomijając znane tytuły, w porządku alfabetycznym): Wiaczesław Briuchowecki, Wołodymyr Wasylenko, Mykoła Hołomsza, Bohdan Horyń, Walerij Żuraujkow, Serhij Komisarenko, Pawło Mowczan, Dmytro Pawłyczko, Wadym Skuratiwski, Wasyl Szewczuk. Krótkie słowo wstępne wygłosił autor książki „Ukraina w epoce wojnopokoju” Jurij Szczerbak. On też podsumował dyskusję. Prezentujemy czytelnikom część wystąpień uczestników okrągłego stołu (s. 6–7).
apokalipsy kopytami o krzemienną górę, w której zarejestrowano to, czego ludzkości nie uda się uniknąć — końca historii.
Dlatego książka Jurija Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnomiru” była dla mnie osobiście kolejnym ważnym impulsem do przemyślenia czasowego przeddnia końca, w którym — jak się wydaje — przyszło nam żyć. I tu trzeba podziękować Jurijowi Szczerbakowi za odwagę, za szczerość, za precyzję niemal naukowych sformułowań z ładunkiem religijnego przenikania w przedstawieniu tej ważnej myśli, która jest zgodna z myślą znanego filozofa minionego stulecia Mykoły Bierdiajewa, że historia nie może trwać w nieskończoność. Bo jeśli był początek, to na pewno musi być i koniec. Inaczej wszystko się — za słowami F. Dostojewskiego — obróci w „złą nieskończoność”. I wszystkie przypowieści, które są w książce, mają jakby ilustrować tę tezę. Pojawiają się całkiem logiczne pytania: a po co człowiekowi przeznaczone są ziemskie doświadczenia? Tu przy okazji przypominam sobie książkę rozważań Annie Besant „Stopnie życia”, w której wyraźnie rozgranicza ona trzy sfery, w których przebywa każda istota: ciało fizyczne, sferę umysłową i astralną, bo istnieje niezniszczalna ludzka substancja — dusza, która łatwo przechodzi z jednej sfery do drugiej, lecz pod jednym warunkiem: jeśli człowiek dba o nią, czyli o duszę. Dlatego też człowiek musi żyć zgodnie z Bożymi przykazaniami, z których najważniejsze brzmi: „Miłuj bliźniego swego”. Dlatego nie mogę nie wspomnieć jeszcze jednego autorytatywnego myśliciela religijnego, rabina Akiwy, który, odradzając naukę o Kabale, przypominał o przeznaczeniu człowieka na ziemi, aby uniknąć właśnie tego sądu, nazwanego Sądem Ostatecznym, czyli zniszczenia porządku świata, co właściwie jest nadzadaniem Szatana, którego obecność, jak sądzę, ostro odczuwa Jurij Szczerbak, utożsamiając tę istotę z konkretną postacią historyczną — Władimirem Putinem...
To jest książka ostrzeżeń. Skłania nas ona do jednoczenia się, aby tworzyć odpowiednie pola koherentne, czyli energetyczne skupiska przeciwdziałania tym informacyjnym zaciemnieniom, które opanowały nie tylko ukraiński kontynent, ale i całą planetę. Dlatego kwestie ducha, problemy kultury, zwłaszcza ukraińskiej, jak również oświaty i nauki, kwestie „miękkiej siły” są dla nas decydujące... Dziękuję jeszcze raz Jurijowi Szczerbakowi za szeroką panoramiczność widzenia świata i Ukrainy w trzecim tysiącleciu.
W SZKOLE ŚREDNIEJ
GENETYCZNY MARKER RODU KOZACKIEGO
NASZYM RATUNKIEM JEST NACJONALIZM
Машинний переклад
Switłana CZORNA Zdjęcie autorki. Na terenie Kompleksu Pamięci „Pamięci bohaterów Krut”, w pobliżu stacji kolejowej Kruty w obwodzie czernihowskim, gdzie 29 stycznia 1918 r. trwała legendarna sześciogodzinna bitwa obrońców Kijowa z moskiewsko-okupacyjnymi oddziałami, odbyły się uroczystości upamiętniające poległych za wolną Ukrainę. Czynowi bohaterów przyszły pokłonić się prawie dwa tysiące osób — przedstawiciele władz, Związku Oficerów Ukrainy, uczestnicy ATO/OOS, wolontariusze, historycy, kadeci uczelni wojskowych z Kijowa i Lwowa, działacze społeczni, mieszkańcy okolicznych wsi. Liczny wiec przy monumencie rozpoczął się od panichidy za poległych bohaterów, którą odprawił proboszcz Nieżyńskiej Cerkwi Opieki Matki Bożej eparchii czernihowskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, protojerej Mychajło Jakiwiw. — Zbieramy się tutaj rok po roku, aby wspomnieć gigantów ducha, bohaterów Ukrainy. W swojej wyobraźni widzę młodzieńców, których ręce pachniały nie prochem, lecz były w atramencie, bo jeszcze wczoraj siedzieli w ławkach, a kiedy nadeszła zła godzina, stanęli w obronie Ukrainy — mówi ksiądz. — Historia, niestety, powtórzyła się i pięć lat temu młodzi chłopcy porzucili wszystko i poszli na wschód Ukrainy, oddając swoje życie za to, abyśmy mogli spokojnie modlić się i pracować. Walka nie kończy się, ona trwa. Dlatego dzisiaj, wspominając poległych ponad sto lat temu bohaterów, bądźmy gotowi, każdy z nas, stanąć w obronie naszej Ukrainy. — Jeszcze całkiem młodzi, ale z absolutną świadomością tego, że chcą być wolni i niezależni, obrońcy Krut stanęli w obronie ukraińskiej państwowości — podkreślił podczas wiecu zastępca przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Andrij Podorwan. — Ich heroizm to symbol niezłomności Ukraińców. Taką samą siłę ducha i wytrwałość w tym samym dniu prawie sto lat później okazali także nasi współcześni bohaterowie, którzy w 2015 roku odparli atak wroga pod Wuhłehirskiem. W 13. batalionie piechoty zmotoryzowanej, który podjął tam walkę, walczyli głównie żołnierze z obwodu czernihowskiego. Dla niektórych z nich była to ostatnia bitwa. Nisko kłaniamy się ich czynowi i jesteśmy z nich dumni. Andrij Podorwan podkreślił, że bitwa pod Krutami pokazała: nawet znacznie przeważającego liczebnie wroga można pokonać, jeśli ludzi prowadzi idea. Zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej Czernihowa Arsen Didur wezwał do oddawania czci poległym bohaterom „nie tylko słowem, ale i czynem”. Wszak wróg Ukrainy jest ten sam, co sto lat temu — Rosja. Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Anton Drobowycz podkreślił, że udział studentów w bitwie pod Krutami był świadomym wyborem każdego z nich. — Ważne jest, aby pamiętać o ich czynie, aby zachować naszą tożsamość i historyczną sprawiedliwość — podkreślił i dodał, że uczestników bitwy pod Krutami za ich męstwo i odwagę nie bez powodu nazywa się pierwszymi cyborgami. Poseł II kadencji Jewhen Łupakow podkreślił, że Kruty to także symbol jedności Ukrainy — w 1918 roku walczyli tu przedstawiciele różnych regionów, w tym także galicyjanie. I obecnie, by uczcić pamięć bohaterów, przyjechali ludzie z Kijowa, Lwowa, Chmielnickiego, Sum, obwodu czernihowskiego. Na wiecu rozbrzmiewało również wezwanie, by mocno trzymać wewnętrzny front, tak jak trzymają go żołnierze w Donbasie, i pamiętać: nie ma pokoju w niewoli, w obozie koncentracyjnym, pokój może nastać tylko po zwycięstwie. W ramach wydarzenia odbyło się seminarium wyjazdowe „Odzyskana historia; heroizm i znaczenie nierównej bitwy pod Krutami”, podczas którego Jewhen Łupakow opowiedział o przesłankach i przebiegu bitwy, a także wystawy i performanse — wszyscy chętni wzięli udział w wycieczce do muzeum bohaterów Krut, zapoznali się z wystawą „Blokpost pamięci”, stali się uczestnikami rekonstrukcji historycznej.
Машинний переклад
Rok temu w Świętej Zofii miała miejsce historyczna chwila — pierwszy zwierzchnik zjednoczonej, lokalnej, autokefalicznej i uznanej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, Epifaniusz, został wpisany do dyptyku i intronizowany. Z tej okazji 2 lutego odbyło się uroczyste nabożeństwo w Soborze Michajłowskim o Złotych Kopułach. A następnego dnia, w dniu urodzin metropolity kijowskiego i całej Ukrainy-Rusi, odprawiono dziękczynne nabożeństwo. O zjednoczeniu i utworzeniu PCU oraz problemach ukraińskiej Cerkwi mówiono na konferencji prasowej Jego Błogosławieństwa Epifaniusza w Sofii Kijowskiej. — Miniony rok jest historyczny dla naszej lokalnej Cerkwi prawosławnej — powiedział metropolita Epifaniusz. — Ponieważ wszystko to, co dziś świętujemy, osiągnęliśmy dzięki naszej jedności. Ta jedność dała nam możliwość otrzymania dokumentu o historycznej wadze — Tomosu. Zostaliśmy wpisani do dyptyku i zajmujemy swoje zaszczytne 15. miejsce wśród innych lokalnych Cerkwi prawosławnych. W ubiegłym roku, po ogłoszeniu niepodległości i autokefalii przez Patriarchat Ekumeniczny, otrzymaliśmy uznanie ze strony Greckiego Kościoła Prawosławnego. Trzecią Cerkwią, która uznała nasz status autokefaliczny, stał się Patriarchat Aleksandryjski, który jest drugim w hierarchii po Patriarchacie Ekumenicznym. Ten rok był naprawdę trudny. Przeszliśmy wiele prób. Tutaj, w murach Sofii Kijowskiej, odbyła się moja intronizacja jako pierwszego uznanego metropolity Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Ale przede mną było tu ponad stu metropolitów kijowskich, którzy również wiele pracowali nad rozbudową ukraińskiej Cerkwi. Następnie zwierzchnik PCU odpowiedział na liczne pytania dziennikarzy. Metropolita kijowski i całej Ukrainy-Rusi opowiedział o napiętych stosunkach z Filaretem, który do tej pory przebywa w samoizolacji. Przy tym podkreślił: honorowy patriarcha przez długi czas, 25 lat, był sztandarem autokefalii. Ale niestety, poglądy, które wyraził po otrzymaniu Tomosu, były sprzeczne z ogólną opinią wszystkich hierarchów i duchowieństwa. Filaret pozostaje szanowanym hierarchą PCU. Cerkiew stworzyła mu wszystkie niezbędne warunki do dalszego życia i służby Bogu. Jego Błogosławieństwo wyraził tolerancyjny stosunek Cerkwi do praw społeczności LGBT, chociaż jest to sprzeczne z wolą Bożą. Cerkiew wiele robi w dziedzinie posługi społecznej, chociaż brakuje na to środków. Utworzono już charytatywny fundusz metropolitalny. Trwają prace nad wzmocnieniem relacji z pozostałymi bratnimi Cerkwiami prawosławnymi. Przygotowywane są również działania dotyczące rozwiązania problemu kanonicznego ukraińskiego ikonopisarstwa. Na koniec stało się wiadome, że prawie 40 procent mieszkańców Ukrainy uważa się za parafian Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, kierowanej przez metropolitę Epifaniusza, a prawie 21 procent — za parafian UKP Patriarchatu Moskiewskiego (a w rzeczywistości — RKP), kierowanej przez metropolitę Onufrego. Własna inf.
Машинний переклад
Nadia ONYSZCZENKO, dyrektorka Centrum współpracy humanitarnej z ukraińską diasporą Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Mikołaja Gogola. Zatrzymana w chwili wieczność po 102 latach przyciąga tutaj wszystkich, którzy nie zapominają o przynależności narodowej, studiują ukraińską prawdziwą, a nie zaideologizowaną, sowiecką historię. Podczas żałobnej litii jasne dusze poległych ochotników-żołnierzy prześwietlały prawdziwość i uczciwość naszych patriotycznych zamiarów oraz ukrytą za koniunkturalną retoryką faryzejską korzyść. Nie według przynależności partyjnej przez wiele lat z rzędu, jeszcze od 1990 roku, chylili głowy przed wyczynem młodzieńców, którzy marzyli o posiadaniu ukraińskiego narodu, ukraińskiej ziemi i niepodległej Ukrainy, znani Ukraińcy. 21 stycznia 2006 roku prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał rozporządzenie „O uczczeniu pamięci Bohaterów Krut”, za którego realizację zabrał się wicepremier Wiaczesław Kyryłenko. Nad stworzeniem memoriału pracował zespół autorski w składzie: ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Anatolij Hajdamaka, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Borys Diedow oraz zasłużony architekt Ukrainy Wołodymyr Pawłenko. Obok starego wzgórza, obmytego przez jeziorko Objawienia Pańskiego i brzozowy krzyż, postawiony przez patriotów jeszcze w 1991 roku, na nowym – czerwona kolumna, niczym jedna z Uniwersytetu Kijowskiego im. św. Włodzimierza. Zwieńczona jest tryzubem — kompozycją herbu, opracowaną w tamtych czasach przez artystę-architekta Wasyla Kryczewskiego. Jeszcze jeden krzyż, tym razem z szyn kolejowych, — na fasadzie wzgórza w przydrożnej kapliczce, cierniowym wieńcem bólu odzywa się w tych, którzy przyjeżdżają tutaj po raz pierwszy i którzy studiują ukraińską historię w miejscach wydarzeń. „Czy dzisiaj Ukraina jest ukraińską?” — pytaliśmy siebie nawzajem. Nawet z racji urzędowych obowiązków nie przybyli tutaj przywódcy państwa, obwodu, deputowani ludowi. Ogólne deklaracje usłyszeliśmy z ust nowego kierownika Instytutu Pamięci Narodowej. I dlatego aktualnymi i ostrymi stały się referaty uczestników konferencji z Kijowa, Kamieńca Podolskiego, Lwowa, Brodów, Konotopu, Czernihowa, Niżyna o zdolności ukraińskiego narodu do samoorganizacji i samoobrony. Opowiadając językiem dokumentów o strategii i taktyce okupacji Ukrainy przez rosyjskich bolszewików w drugiej połowie 1919 – początku 1920 roku, kierowniczka działu źródłoznawstwa najnowszej historii Ukrainy Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Wałentyna Piskun (moderatorka posiedzenia plenarnego) nakładała kalkę na politykę współczesnego nam ukraińskiego państwa. Kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy działu studiów historycznych Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy Andrij Iwanec dowodził, że Ukraińcy Krymu podczas rewolucji i wojen rosyjsko-ukraińskich 1917—1920 lat byli bardziej samoorganizowani niż w 2014 roku. Serhij Zdioruk, wiodący pracownik naukowy działu polityki humanitarnej Narodowego Instytutu Studiów Strategicznych, mówił o ważności czynników religijnych w najnowszym ukraińskim budowaniu państwa. Ciekawe były referaty naukowców-historyków Wadima Steciuka, Witalija Chomenki, Romana Łechniuka, Wałentyna Kawunnyka, działacza społecznego Ihora Kawycza, muzealnika architektoniczno-historycznego rezerwatu „Czernihów starożytny” Andrija Hruhenkiego, dyrektora Brodzkiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego z obwodu lwowskiego Wasyla Strilczuka o czynniku wojskowym ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat, o postaciach wojskowych i politycznych działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej. Oni czasem nie znajdowali wspólnego języka zarówno przez różne postawy światopoglądowe, jak i przez ambicje. Ich romantyczny upór, brak doświadczenia walki politycznej doprowadziły do negatywnych skutków dla ukraińskiego budowania państwa. Prezes fundacji charytatywnej „Niżyn” Mykoła Szkurko wyraził ogólną opinię o tym, że lekcje Krut staną się teoretycznym fundamentem dla współczesnych polityków. Zaprezentował już wydane materiały pierwszej i drugiej konferencji naukowej. Według poetyckiego wyrażenia Bohdana-Ihora Antonycza, bitwa o Kruty trwa. Bo to „wieczne bojowisko o przyszły, o jaśniejszy dzień!..” Tego dnia, 29 stycznia 2020 roku, w wojnie rosyjsko-ukraińskiej zginęło trzech żołnierzy… Uczestnicy Ogólnoukraińskiej konferencji naukowej, którą już po raz trzeci organizują we wsi Kruty Instytut Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Niżyński Uniwersytet Państwowy im. Mikołaja Gogola wraz z Fundacją Charytatywną „Niżyn”, 29 stycznia rozpoczęli pracę na stacji Kruty. To miejsce pamięci narodowej, jak nazwał je w słowie powitalnym rektor uczelni Gogola, kandydat nauk historycznych, docent Ołeksandr Samojłenko, stało się dla nich punktem bifurkacji w historii, który przypomina nam o możliwości innego wyboru. I dlatego wspólny temat badań naukowych określili tak: „Kruty: problemy budowania państwa od epoki Ukraińskiej rewolucji (1917—1921) do czasów współczesnych”.
Машинний переклад
Iryna FARION
Przypominam sobie radość naszych beznadziejnych i zawsze gotowych do pobłażliwo-tolerancyjnych ustępstw wyborców narodowo-demokratycznych ze słów ze-minister oświaty i nauki ob. Nowosad o przejściu od 2020 roku wszystkich szkół na Ukrainie na nauczanie w języku ukraińskim. Ich naiwnej radości (lepiej — głupocie) przyszedł koniec 16 stycznia 2020 roku w związku z przegłosowaną w Radzie Najwyższej Ustawą „O pełnym ogólnym wykształceniu średnim”. Za tą ustawą zagłosowało 327 deputowanych w pełnej jedności trzech frakcji: „Sług Narodu”, „Europejskiej Solidarności” i „Batkiwszczyny”. Piąty artykuł tej ustawy określa liberalno-hybrydowy model kształcenia Ukraińców, którego istota polega na niezdolności zarówno społeczeństwa, jak i władzy do ostatecznego przezwyciężenia kolonialno-językowej zależności, aby zalegalizować narodowo-językowy model z absolutnym priorytetem języka państwowego. Na zmianę kolonialnego hasła „jedyna krajina — jedinaja strana”, uruchomionego polityką językową P. Poroszenki, przyszła liberalno-hybrydowa dwoistość i zgubna tolerancja językowa, której nieuniknionym skutkiem są dalsze uciski języka ukraińskiego już pod hasłami liberalnej demokracji. Zatem praktyczna istota liberalno-hybrydowego modelu językowego edukacji średniej polega na następującym: 1. mniejszości narodowe na Ukrainie będą zdobywać wykształcenie podstawowe (klasy 1—4) w języku ojczystym, a nie państwowym; 2. rdzenne ludy i mniejszości narodowe będą uczyć się swojego języka jako przedmiotu, i to jest dobrze; 3. aby rozmyć państwowy status języka ukraińskiego, wymyślono trzy modele edukacji językowej: a) dla rdzennych ludów (Tatarzy krymscy): będą uczyć się w języku ojczystym „obok państwowego” (co to znaczy „obok” — zgadnąć trudno); b) dla mniejszości narodowych z językami UE (Węgrzy, Polacy, Rumuni): edukacja podstawowa (klasy 5—9) — nie mniej niż 20% — do 40%; edukacja profilowa (klasy 10—11): nie mniej niż 60%; c) dla innych mniejszości narodowych (Moskale): edukacja podstawowa i profilowa — nie mniej niż 80%. Cały ten językowo-procentowy Babilon będzie uwarunkowany, jak zaznaczono w pkt 6 art. 5, „programem edukacyjnym placówki oświatowej zgodnie z wymogami standardów państwowych oraz z uwzględnieniem specyfiki środowiska językowego”. Środowisko językowe, jak wiadomo, w znacznej mierze jest kształtowane przez system oświatowy, czyli mamy zamknięte koło dla przebicia języka państwowego i niemożność rozszerzenia ukraińskojęzycznej przestrzeni. Oprócz wszystkich tych wyjątkowych dobrodziejstw przemyślanej segregacji z ograniczeniem języka państwowego, w artykule (pkt 7) prawo do nauczania w językach rdzennych ludów i mniejszości narodowych realizuje się jeszcze w oddzielnych klasach każdej szkoły. A już żeby ugiąć się przed światem, który ma nas w nosie, bo my pierwsi na siebie napluliśmy, i tą ustawą w szczególności, obok języka państwowego w szkole można wykładać jeden lub kilka przedmiotów w języku angielskim lub języku UE. Po tym wszystkim nie rozumiem najważniejszego: po co w pkt 1 art. 5 pisać, że „językiem procesu edukacyjnego w placówkach edukacji średniej jest język państwowy”? Jak widzimy, wszystkie dziewięć kolejnych punktów przekonująco temu zaprzecza. To nie jest po prostu hybrydyzm, a manifestacja własnej narodowej wtórności jako programowanej porażki.
Wnioski. Artykuł językowy tej ustawy to jeszcze jeden pokazowy odwrót Ukrainy w polityce językowej na korzyść języków obcych, a przede wszystkim języków byłych i obecnych okupantów. Naród, który nie potrafi ustawowo ochronić i utwierdzić swojego języka, nigdy nie obroni swoich terytoriów, bo one nieuchronnie będą już pod innymi językami. Tą ustawą Ukraina faktycznie reanimowała radziecki system edukacji językowej w jego pozornie złagodzonym wariancie.
[... nauk politycznych, profesor Ołeksandr Wasylowycz Antoniuk. Ale prowokatorzy-ukrainożercy znają swój „elementarz”: wszelkimi sposobami wmawiać obywatelom Ukrainy, mówiąc słowami Szewczenki, moskiewską bielunię. Oni wiedzą, że ukrainofoby z „piątej kolumny” do tego naukowego określenia „Ukraińcy — naród tytularny” podrzucą dla nieświadomych ludzi swoją naklejkę „burżuazyjni nacjonaliści, banderowcy” oraz inne tego odurzającego znaczenia etykiety „wrogów narodu”. W ten sam sposób manipulują określeniem „Ukraina polietniczna”, podmieniając pojęcie „mniejszości narodowe”, które oczywiście są w każdym kraju, pojęciem „osobny etnos”, a na takiej podmiance pojęć manipulatorzy przedstawiają Ukrainę nieświadomym ludziom jako „polietniczną”. Taką podmianę pojęć rusyfikatorzy robią jako podstawę do dania rosyjskiej mniejszości narodowej na Ukrainie „drugiego państwowego języka”… Mało tego, określenie „rosyjska mniejszość narodowa” wymaga zamiany na „rosyjska wspólnota”, bo, mówią, jest nas dużo — i tutaj też nie bez zamiaru dalszych manipulacji. Zatem trzeba przypominać, że mniejszość narodowa — to nie część etnosu poza granicami swojej historycznej ojczyzny, to tylko mniejszość obywateli Państwa Ukraińskiego, która uznaje swoje inne, nieukraińskie, narodowe pochodzenie czy przynależność. Cóż, nieprzyjaciół Ukrainy z ich prowokacyjnymi „sztuczkami” można zrozumieć, ale jak rozumieć krótkowzrocznych pracowników ukraińskich mediów, którzy dają się nabrać na takie „przynęty”?..]
Машинний переклад
O. MACZULA, przewodniczący OG „Ukraińskie Towarzystwo «Proświta» Mikołajowszczyzny”
W „Słowie Proświty” (nr 4, 23–29 stycznia 2020 r.) ukazał się artykuł pod tytułem „Dlaczego «rosyjski» i «ukraiński»?”, w którym mowa o zwrocie członków Mikołajowskiego MO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki (zgodnie z tekstem artykułu) Leonida Ihnatenki i Ołeksandra Malyckiego. Nie jest dla nich zrozumiały sens słów „rosyjski” i „ukraiński” w nazwach wiodących mikołajowskich teatrów, „ale przecież rozmowa jest o czymś innym”. Mikołajowski miejski oddział „Proświta” im. Mykoły Arkasa został utworzony rok temu przez dziesięciu proświtian-mikołajowian, nieobojętnych wobec losu Ukrainy i Mikołajowszczyzny. Obecnie jego liczebność znacznie wzrosła. Przez cały czas, równolegle z prowadzeniem silnej pracy oświatowej w rosyjskojęzycznym Mikołajowie, oddział walczył o uznanie, ponieważ kierownictwo obwodowej „Proświty”, która przez ostatnich kilka lat istniała faktycznie tylko na papierze, nie chciało zarejestrować go w swoim składzie. Dopiero jesienią arkasowcom udało się wreszcie doprowadzić do rejestracji, a następnie odnowić kierownictwo „Proświty” Mikołajowszczyzny. Jednak na tym trudności i nieporozumienia się nie skończyły… Nie będę powtarzał treści samego artykułu, jedynie doprecyzuję niektóre szczegóły. To już trzecie zwrócenie się autorów tego wpisu w krótkim czasie w tej sprawie. Pierwsze – do organów kierowniczych oddziału pod koniec ubiegłego roku; zostało ono rozpatrzone przez Zebranie Ogólne 04.01.2020 r., a drugie – do zespołów Mikołajowskiego Akademickiego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego im. (sztuki) (rozpatrzone i udzielono odpowiedzi) oraz Mikołajowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej (w toku rozstrzygania), –
w połowie stycznia bieżącego roku. Jednak wnioskodawcy z jakiegoś powodu nie poinformowali redakcji gazety o tych okolicznościach. Być może dlatego, że po starannej dyskusji odrzucili projekt apelu zaproponowany przez pana Ihnatenka jako niedostatecznie uzasadniony i przedwczesny. Zamiast tego postanowiono zlecić Zarządowi szczegółowe zbadanie sytuacji dotyczącej nazwy Teatru Artystycznego i po wynikach tej pracy zwrócić się do jego zespołu z propozycją zainicjowania przed Mikołajowską Radą Obwodową kwestii usunięcia z nazwy placówki kultury słowa „rosyjski” oraz nadania jej imienia M. L. Kropywnyckiego. Co do usunięcia słowa „ukraiński” z nazwy Teatru Dramatu i Komedii Muzycznej, zważywszy na wydarzenia ostatnich lat na Krymie i Donbasie, a także na zbyt dużą przewagę ludności rosyjskojęzycznej nad ukraińskojęzyczną w mieście Mikołajów, zebranie uznało tę inicjatywę za przedwczesną. Zarządowi zlecono zbadanie możliwości nadania teatrowi imienia Mykoły Arkasa i przygotowanie stosownego apelu do jego zespołu. Te decyzje poparli wszyscy uczestnicy zebrania, z wyjątkiem wnioskodawców. Mimo to L. M. Ihnatenko i O. H. Malicki, wbrew wymogom statutów głównej i obwodowej organizacji „Proświty”, Regulaminu oraz decyzji najwyższego organu kierowniczego Oddziału, kontynuowali samodzielne rozstrzyganie tej kwestii i faktycznie wprowadzili w błąd redakcję gazety co do konieczności i terminowości takiego apelu, jego zasadności i kierunku. Tak więc, według informacji dyrektora-kierownika artystycznego Mikołajowskiego Akademickiego Artystycznego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego Artema Swystuna, jego zespół już w listopadzie 2018 roku zwrócił się do Mikołajowskiej Rady Obwodowej z wnioskiem o zmianę nazwy zakładu komunalnego na
„Миколаївський академічний художній драматичний театр”! Co więc jest niezrozumiałe dla Ihnatenki i Małyckiego? Że naród ukraiński od szóstego roku prowadzi wojnę z rosyjskim agresorem, który stawia sobie za cel zniszczenie wszystkiego, co ukraińskie, i samego państwa Ukrainy? Że wykreślenie terminu „ukraiński” z nazwy jednego z czołowych teatrów obwodu mikołajowskiego, w sprawie przynależności którego do Ukrainy wraz z innymi terytoriami regionu południowo-wschodniego Putin zamierza „jeszcze się rozliczyć”, dziś jedynie wzmocni pozycje agresora? Że zmiana nazwy przedsiębiorstwa komunalnego leży w kompetencjach jego właściciela, a nie kolektywu pracowniczego? Że sami wnioskodawcy, będąc członkami Mikołajowskiego Miejskiego Oddziału „Proświty” im. M. Arkasa Organizacji Społecznej „Ukraińskie Towarzystwo «Proświta» Obwodu Mikołajowskiego”, są zobowiązani wykonywać decyzje jego Zgromadzenia Ogólnego? Pojawia się jednak inne pytanie: czy pokazowo sformalizowana aktywność L. Ihnatenki i O. Małyckiego to próba upozorowania własnej działalności, zwrócenia na siebie uwagi szerokiego ogółu, zasugerowania własnego znaczenia, czy też próba wprowadzenia rozłamu w szeregi proświtian Mikołajowa i pomocy wrogom „Proświty”, Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie? Zatem takie przeciwstawianie własnego, delikatnie mówiąc, nieuzasadnionego stanowiska przez poszczególnych uczestników stanowisku całej organizacji, zatwierdzonemu ponadto przez najwyższy organ kierowniczy, to owo „inne”, które nie tylko narusza dokumenty statutowe całego systemu „Proświty”, ale także zmusza kolektyw organizacji pierwotnej i obwodowej do zwrócenia uwagi na kwestię bezpieczeństwa wewnętrznego. Mam jednak nadzieję, że z tym proświtianie obwodu mikołajowskiego poradzą sobie z honorem.
Машинний переклад
Michajło CZORNOPYSKYJ, docent, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. I. Franki, przewodniczący Komisji Folklorystycznej NTSz
A jednak prowokacja! Długotrwała, przeciągająca się, podstępna, obliczona na zombizowanie, mówiąc wprost, na odurzenie ukraińskiego pospólstwa. Tę prowokację w czasach niesławnego Janukowycza artykułował w swoich publicznych wystąpieniach jego „dyrygent” w Radzie Najwyższej Czeczetow, doktor, profesor, kierownik katedry jakichś tam nauk, jak sam siebie reklamował. Krztusząc się nienawiścią do Ukrainy, wrzeszczał: „Что ето за тітульная нація украінци? Какая может бить тітульная нація! Нєт такой!” Ale i dziś, o dziwo, ukraińskie społeczeństwo gdzieś przed szóstą rano na pierwszym kanale Radia Ukraińskiego jeszcze niedawno od istoty już płci żeńskiej słyszało powtarzany ролик: „Український уряд має суворо карати тих, хто називає українців титульною нацією!” Mianowicie w Ukrainie żyją Rosjanie, Polacy, Żydzi i inni, mianowicie z taką nazwą Ukraina nigdy nie będzie jednym krajem. Jak słyszeliśmy, teraz ta istota żąda za używanie terminu „Ukraińcy naród tytularny” w Ukrainie „surowego karania”… Sens tej podstępnej prowokacji jest zrozumiały myślącemu człowiekowi, a dla nieoświeconego, jak mówią, sięgnijmy do „elementarza”: „Naród tytularny — lud (w znaczeniu etnicznym), który nadał nazwę określonemu narodowo-państwowemu tworowi (Ukraińcy — Ukrainie, Bułgarzy — Bułgarii, Polacy — Polsce)”. To hasło ze słownika „Mały etnopolitologiczny słownik”, zalecanego przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy jako podręcznik dla studentów wyższych uczelni (K.: MAUP, 2005. — s. 248). Jego autor — doktor
Машинний переклад
Maria PAWLUK, Olga MANIUK, zjednoczenie rejonu halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Iwan Stanisławowycz Bryk — ukraiński uczony, slawista, filolog, historyk, pedagog, działacz społeczny, członek rzeczywisty NTSz, prezes Towarzystwa „Proświta” w latach 1932—1939. Urodził się 8 lipca 1879 roku w m. Ustrzyki Dolne (obecnie Polska). Uczył się w Gimnazjum w Przemyślu (1891—1898). Wyższe wykształcenie zdobywał na uniwersytetach we Lwowie (1898—1901), Lipsku, Pradze (1901—1902), Wiedniu (1902—1903). Studiując we Lwowie nauki humanistyczne, brał aktywny udział w działalności „Akademickiej Hromady” oraz „Kółka Naukowego”, które działało przy uniwersytecie. W Pradze podczas studiów założył „Ukraińską Hromadę”, publikował w „Zapiskach NTSz”. Na Uniwersytecie Wiedeńskim obronił pracę doktorską z filozofii. Po powrocie do Lwowa pracował jako wykładowca języka i literatury ukraińskiej w ukraińskich i polskich gimnazjach, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Tajnego. W czasie I wojny światowej podczas obrony Przemyśla trafił do rosyjskiej niewoli. Powrócił w 1918 roku, pracował w sekretariacie formacji wojskowych, kierował wydziałem intendentury. Razem z działalnością pedagogiczną wiele uwagi poświęcał pracy społecznej. Od 1906 roku — sekretarz i dyrektor kancelarii „Proświty”, jeden z organizatorów i sekretarz Pierwszego Kongresu Oświatowo-Gospodarczego w 1909 r. Pod jego redakcją Towarzystwo wydało „Księgę Pamiątkową Kongresu” (1910). Podczas aresztowania oraz po śmierci Iwana Kyweliuka w latach 1919—1923 I. Bryk pełnił obowiązki prezesa „Proświty” do czasu wyboru na to stanowisko M. Hałuszczynskiego. Szczególną zasługą I. Bryka jest nawiązanie międzynarodowych kontaktów „Proświty”. W 1929 r. reprezentował Towarzystwo na zjeździe Światowego Związku Edukacji Dorosłych w Cambridge. W 1932 r. Iwana Bryka, który w tym czasie obchodził 25-lecie nieprzerwanej pracy w Głównym Wydziale „Proświty”, wybrano na prezesa Towarzystwa. Początek lat 30. XX w. zaznaczył się w historii Europy jako okres ciężkiego kryzysu gospodarczego. We Wschodniej Galicji ciężka sytuacja ekonomiczna chłopstwa doprowadziła do masowej migracji z kraju i, w konsekwencji, do upadku życia kulturalnego regionu. Z powodu braku ludzi zamykano czytelnie, biblioteki, a nawet filie Towarzystwa. Gwałtownie malały nakłady książek wydawanych przez „Proświtę”. Według stanu na 1931 rok bilans finansowy Towarzystwa był ujemny. W Galicji kryzys gospodarczy zbiegł się z drugą falą antyukraińskich wystąpień ze strony polskich szowinistów. Dochodziło do pogromów w pomieszczeniach prawie wszystkich ukraińskich organizacji. Skomplikowały się warunki istnienia ukraińskich szkół. Takim był początek prezesury I. Bryka w Towarzystwie. Wyjść z ciężkiej sytuacji gospodarczej „Proświta” mogła tylko dzięki zwiększeniu sprzedaży swoich wydawnictw, które we wszystkich czasach były i pozostawały najbardziej stabilnym źródłem jej dochodów. W związku z tym w 1932 roku komisja rewizyjna sporządziła „Projekt środków dla poprawy planowania pracy i kancelarii księgarni „Proświty”. W 1932 r. po raz pierwszy ukazał się katalog-cennik księgarni „Proświty”, w którym pokazano wszystkie wydawnictwa będące w sprzedaży. Przy księgarni otwarto punkt wypożyczania książek z niską opłatą za korzystanie z literatury. Od 1933 roku Towarzystwo wydaje i bezpłatnie rozsyła „Spisy zalecanej literatury dla czytelni” w związku z ciągłymi nowinkami cenzuralnymi ze strony polskich władz. Obecność świeżo zakazanej literatury w czytelni była powodem do zakazu jej działalności. Daremnymi były starania skierowane na uzyskanie pożyczki narodowej od miejscowego Sejmu. Główny Wydział decyduje powierzyć rozpowszechnianie ukraińskiej książki kolporterom z wypłatą im 25 procent od uzyskanej sumy. Przełomowym momentem w działalności Towarzystwa stało się przyjęcie planu wydawniczego na 1934 rok. „Proświta” uzupełnia wydawanie miesięcznych książek 3—4 ark. wyd. na koszt funduszu „Uczcie się, bracia moi...”, zaplanowano wydawanie kwartalnie książki z serii „Biblioteka Popularnonaukowa”. Tematycznie nowa seria obejmowała wszystkie dziedziny wiedzy, w pierwszej kolejności — ukrainoznawstwo. Trwa wydawanie czasopisma „Życie i wiedza”. Członkom Towarzystwa i organizacjom, które kupowały wydawnictwa „Proświty”, udzielano znacznego rabatu handlowego. Zmienia się tematyka miesięcznych książek. Oprócz historycznych pojawiają się książki z geografii, przyrodoznawstwa, o walce narodów o samostanowienie. Wieczory tematyczne były i pozostały jedną z głównych form pracy oświatowej wszystkich ukraińskich towarzystw. Niedrogie partytury utworów ukraińskich kompozytorów-klasyków (Mykoły Łysenki, Ostapa Nyżankowskiego, Filareta i Mykoły Kolessów) cieszyły się wielkim popytem i zapewniały dochód „Narodowemu Wydawnictwu Muzycznemu”, stworzonemu przez „Proświtę” w 1935 roku. W 1932 roku została wznowiona Specjalna Komisja Łemkowska (stworzona jeszcze w 1911 r.) w celu objęcia działalnością kulturalno-oświatową ukraińskiej ludności Łemkowszczyzny. Rozszerzyć swoje wpływy na region karpacki „Proświta” zdołała tylko w latach 1932—1936, wnosząc tam wielki wkład w likwidację masowego analfabetyzmu ludności i podniesienie ich świadomości narodowej. Prywatny księgarz Iwan Tyktor na koszt filii „Proświty” wydaje czasopismo periodyczne „Nasz Łemko”. Staraniami tej komisji nawiązano stosunki ze „Związkiem Ochrony Łemkowszczyzny”, stworzonym przez ukraińskich emigrantów w USA. W 1936 roku ukazuje się w 6-tysięcznym nakładzie książka „Proświta — Huculszczyźnie”, która rozprowadzana była na huculskiej ziemi za symboliczną opłatą — 0,5 złotego. Niezmiennym popytem cieszą się coroczne Kalendarze „Proświty”. Sytuacja materialna stopniowo stabilizuje się w latach 1936—37. Jednak od 1936 do 1939 roku polskie władze zakazały działalności 135 czytelni. Na ziemiach północno-zachodnich (Wołyń, Chełmszczyzna, Polesie, Podlasie) nie pozostała żadna z sześciuset czytelni „Proświty”.
W 1938 roku Główny Wydział Towarzystwa powraca do planu urzeczywistnienia swojego najskrytszego marzenia — otwarcia we Lwowie Instytutu Oświaty, który kształciłby niezbędne kadry do pracy oświatowej, „gdzie inteligentna młodzież przygotowywałaby się do codziennej pracy dla narodu”. Lecz czasu na realizację tej idei już nie było — Europę ogarnia wojenna zawierucha. Na ostatnim walnym zgromadzeniu Macierzysta „Proświta” zebrała się 8 czerwca 1939 roku. Na prezesa wybrano Julijana-Kornyla Dzerowycza, który kierował nią do września 1939 roku. Julijan-Kornyl Ihnatijowycz Dzerowycz — galicyjski pedagog, działacz kościelny i oświatowo-kulturalny, mecenas, ostatni prezes Macierzystej „Proświty”. Urodził się 3 stycznia 1871 roku w rodzinie kapłańskiej we wsi Smilne (obecnie rejon brodzki w obwodzie lwowskim). Egzamin dojrzałości złożył w lwowskim gimnazjum w 1889 roku. Wykształcenie teologiczne zdobył w Greckokatolickim Seminarium Duchownym oraz na wydziale teologicznym Uniwersytetu Lwowskiego. Studiował filologię niemiecką w latach 1893—1895 na Uniwersytecie Wiedeńskim. W latach 1913—1918 wykładał katechetykę na Uniwersytecie Lwowskim; w latach 1918—1919 wchodził w skład Ukraińskiej Rady Narodowej ZURL. Od 1928 roku docent, a od 1930 roku — profesor Greckokatolickiego Seminarium Duchownego we Lwowie. Był aktywnym członkiem Towarzystwa „Proświta”, „Ridna Szkoła”, „Świętego Andrzeja” i innych, redaktorem czasopism kościelnych, autorem prac o tematyce pedagogicznej i religijnej. Jeden z organizatorów Pierwszego Ukraińskiego Kongresu Pedagogicznego we Lwowie w 1935 roku. Członek Głównego Wydziału „Proświty” w ostatnich latach. W 1938 roku prowadził nabożeństwo podczas uroczystego poświęcenia jubileuszowego sztandaru „Proświty” w Soborze św. Jura we Lwowie. Zmarł J. Dzerowycz podczas okupacji niemieckiej w Wiedniu 8 kwietnia 1943 roku. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie w grobowcu rodzinnym. We wrześniu 1939 roku Zachodnia Ukraina została podzielona między Związek Radziecki a hitlerowskie Niemcy, w wyniku czego od Ukrainy oderwano Chełmszczyznę, Łemkowszczyznę, Nadsanie, Brześczyznę, Podlasie, Naddniestrze. Reżim bolszewicki nie wybaczył „Proświcie” jej wyjątkowej roli w budzeniu świadomości narodowej Ukraińców Galicji, którzy zdobywali umiejętności cywilizowanego gospodarowania, pozbywali się ciemnoty, przyłączali się do osiągnięć kultury światowej i czystych źródeł tradycji narodowych. Jesienią tego samego roku bolszewicy zlikwidowali Towarzystwo „Proświta”. Zamknięto i w większości przypadków zniszczono praktycznie wszystkie istniejące wówczas ukraińskie organizacje kulturalne, naukowe i gospodarcze. Część uczonych została poddana represjom. Chyba największą stratą dla kultury ukraińskiej było zniszczenie ogromnej liczby ukraińskich książek, rękopisów, materiałów archiwalnych. Tysiące działaczy, aktywistów, członków Towarzystwa „Proświta” uwięziono w więzieniach i obozach GUŁAG-u, zesłano w syberyjską tajgę, stepy Kazachstanu, zabito podczas masowych rozstrzeliwań w 1941 roku. 30 czerwca 1941 roku właśnie z balkonu budynku Towarzystwa „Proświta” kierownictwo OUN ogłosiło odrodzenie państwowości Ukrainy. Lecz hitlerowscy okupanci, podobnie jak bolszewicy, szybko zlikwidowali wszelkie próby rozwoju ukraińskiego życia politycznego i kulturalnego. Od tego czasu Towarzystwo „Proświta” istniało tylko poza granicami Ukrainy, gdzie ukraińscy emigranci świętowali jego stuletni jubileusz. „Proświta” odrodziła się w Niepodległej Ukrainie, właśnie we Lwowie, początkowo jako Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, które później przemianowano na Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 8 grudnia 2018 roku na szczeblu państwowym „Proświta” świętowała swój chwalebny 150-letni jubileusz w Operze im. Salomei Kruszelnickiej we Lwowie, gdzie proświtian witał, podkreślając nieocenione zasługi Towarzystwa, urzędujący wówczas prezydent Ukrainy Petro Poroszenko.
Машинний переклад
„Chrześcijańskie świętości Kosowa”, w której naświetlił badania nad historią cerkwi oraz życiem wspólnot religijnych na terenie Kosowa i przyległych wsi, w 2018 roku otrzymał nagrodę imienia Patriarchy Wołodymyra Romaniuka i Metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Książka „Przyczynki do historii oświaty na Kosowszczyźnie” napisana jest na podstawie materiałów archiwalnych, które obejmują okres od czasów austro-węgierskich do naszych dni. Z okazji wydania książki oraz jubileuszu gratulowali Wasylowi Jurijowyczowi koledzy — Wołodymyr Kozmenczuk, naczelnik wydziału oświaty Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej; metodycy RMK Stefania Hnatkiw oraz Oksana Tkaczuk; Wiktor Barczuk, dyrektor Kosowskiego Liceum im. I. Pełypejka; Kateryna Susak, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, członkowie Klubu Inteligencji, przewodnicząca Związku Ukrainek Anna Bohdan, pisarz Wasyl Szkurhan, przewodniczący Kosowskiego Oddziału Rejonowego „Proświty” im. T. Szewczenki oraz wielu innych szanownych gości. Adela Hryhoruk przekazała serdeczne pozdrowienia również od byłego naczelnika wydziału oświaty Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej J. Matijczaka oraz od Olhy Martyniuk, kierowniczki Kołomyjskiego Rejonowego Gabinetu Metodycznego w latach 1963—1991, którzy niestety nie mogli być obecni na święcie. Ze słowami podziękowania wystąpił jubilat. Podarował on bibliotece prezentowane wydanie. Miłą niespodzianką dla Stefanii Dmytriwny Hnatkiw — członkini zarządu Kosowskiego Oddziału Rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki było wręczenie jej przez przewodniczącego Kosowskiego Oddziału Rejonowego Towarzystwa „Proświta” Bohdana Hlibczuka medalu „150 lat Proświty” — za znaczący wkład w działalność organizacji, pracę kulturalno-oświatową i społeczną oraz z okazji 30-lecia odnowienia „Proświty” na Kosowszczyźnie. Odbył się koncert w wykonaniu grupy wokalnej dziewcząt z Liceum w Jaworowie pod kierownictwem Iryny Szal.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
jak walczyli z podstępnym i bezlitosnym moskiewskim wrogiem oraz jego poplecznikami. Czytałem i czytałem ponownie, a od zagłębiania się w temat przechodziły mnie ciarki. A do tego ciągle rozmawiałem o tym z tatą, oglądałem na YouTube dokumentalne filmy historyczne, jeździłem do stajni uczyć się jazdy konnej, brałem lekcje szermierki. — Taras mówił kiedyś, że dostrzegł w tobie introwertyka, co odegrało decydującą rolę w jego wyborze… — Pewnie dobry reżyser musi być dobrym psychologiem. Choć nie powiedziałbym, że jestem introwertykiem. Po prostu zrozumiałem, czego oczekuje ode mnie reżyser. Od razu powiedział, że chce uczynić tę postać nietypową dla ukraińskiego ekranu. Jeśli Czarny Woron coś mówi, to musi to być skrzydlate powiedzenie, a jeśli coś robi, to musi to być krzyk duszy i komuś odrąbana głowa. Czyli muszą być jakieś desperackie i bardzo potrzebne kroki, które wzburzają duszę, słowa. — Aktor w tworzeniu wizerunku musi pracować w unisonie z reżyserem. Ale czy miałeś też własną wizję Czarnego Worona? — Nie wiem, Wasyl Szklar pewnie nie lubi paraleli. Ale bardzo wiele dla roli dał mi nie tylko tekst artystyczny, ale i wszystko to, co zobaczyłem i przeczytałem, zwłaszcza Horlis-Horski. Wyobrazić sobie te realne sceny, kiedy na oczach dzieci zarzynają ojca i pryska na nie jego krew. Byłem cały w materiale. Kiedy padała komenda „Stop!”, podchodził do mnie Taras, ubrany jak człowiek XXI wieku, dopiero wtedy wychodziłem z roli. Kiedy kręci się film historyczny, to zawsze taka teleportacja w przeszłość, że trudno wracać do teraźniejszości. Dzięki Bogu, to już mój czwarty projekt historyczny. — Jak film ocenił Wasyl Szklar? — Autor ma swoją wizję zekranizowanego utworu. Początkowo bardzo się martwił: że niby potną, że przez to coś się straci... Tłumaczono mu, że to kino, a nie powieść. W każdym razie będzie adaptacja. Po pewnym czasie zapanowało zrozumienie i z Tarasem Antypowyczem, który był scenarzystą, i z reżyserem Tarasem Tkaczenką, i z nami, artystami. — Tarasie, czego twoim zdaniem brakuje dziś rodzimemu kinu historycznemu? — Ukraina ma przebogaty materiał historyczny. Ale u nas, niestety, kino jest producenckie, pieniądze przydzielają jedni, a na plan zdjęciowy dociera tylko jedna trzecia. W związku z tym w 30 procentach kręci się to, co planowano kręcić za 100. Zdecydowaną większość filmów na Ukrainie kręci się właśnie tak. Dlatego wszystko rozbija się o czynnik ludzki i kino nie jest wyjątkiem. To główny problem. W ostatnim czasie na Ukrainie zaczęto robić świetne pitchingi, pojawia się duża ilość ciekawego materiału historycznego i wszystko porusza się w górę. Jeszcze niedawno robiliśmy jeden film na dwa lata, obecnie — do 20 filmów rocznie. To napawa optymizmem. Ale problem, o którym wspomniałem, nie daje nikomu spokoju. Na wszystkim chcą zarobić pieniądze. Rozmowę prowadził Mykoła TABORYT
Машинний переклад
Powiem szczerze: kiedy dowiedziałem się, że Taras Cymbaluk będzie grał główną rolę w filmie „Czarny kruk” na podstawie znanej powieści Wasyla Szklara „Zaliszenec”, byłem nieco rozczarowany. Dla mnie był on młodym aktorem współczesnego pokolenia z jego powierzchownym i nieco lekkim postrzeganiem otaczającego świata, chociaż w jego filmografii jest ponad 70 prac. Kiedy jednak obejrzałem film, zmieniłem swoje zdanie na przeciwne. Dzisiaj reakcja i opinie krytyków filmowych oraz szerokiego grona widzów świadczą o tym, że wybór głównego reżysera obrazu Tarasa Tkaczenki, który postawił na Cymbaluka, był niezwykle trafny. W rozmowie z Tarasem interesowała mnie nie tyle kulisowa pracownia aktora i całej ekipy filmowej „Czarnego kruka”, co źródła i kształtowanie się charakteru samego aktora, co pomogło mu błyskotliwie zagrać tę rolę.
— Tarasie, czy wiesz, że twoje nazwisko należy do wielkiego dawnego rodu kozackiego? Jeden z jego przedstawicieli jest wspominany w ludowych podaniach Wołynia, gdzie sotnik wojska kozackiego Cymbaluk brał udział w bitwie pod Beresteczkiem i został porąbany przez Polaków. Po krwawej bitwie podnieśli go miejscowi chłopi i wyleczyli. Nie mniej heroiczne karty w historię rodu wpisali Cymbalukowie na Bracławszczyźnie, obecnie to część obwodu winnickiego, skąd pochodzi twój ojciec. W tym samym czasie, kiedy do walki z moskiewskimi okupantami podniósł się Chołodny Jar na Czerkaszyźnie, ataman Matwij Cymbaluk stanął na czele walki z wrogiem na Bracławszczyźnie (obecnie to rejon tulczyński). Czy wiedziałeś o tym, przygotowując się do roli Czarnego kruka? Bo, jak twierdzą genealodzy, nazwisko to genetyczny marker człowieka…
— Szczerze mówiąc — nie wiedziałem. Urodziłem się w nauczycielskiej rodzinie w dawnym kozackim miasteczku Korsuń. Tata jest filologiem, ale bardzo kocha historię. Ta pasja przeszła od niego także na mnie. W dzieciństwie opowiadał mi o powieści Kaszczenki „Pod Korsuniem” — a potem sam przeczytałem o kozaku Cymbaluku, który pomógł zwabić polskie wojsko w pułapkę, gdzie zostało ono doszczętnie zniszczone przez kozaków. Cymbaluk kosztem własnego życia zapewnił Chmielnickiemu zwycięstwo. Ale to przecież utwór literacki, chociaż być może opiera się na prawdziwych imionach i faktach.
Mój dziadek walczył w II wojnie światowej,
był odznaczony wieloma odznaczeniami bojowymi. Tata, badając ukraińską historię, opowiadał mi o wszystkich naszych bohaterach czasów walk wyzwoleńczych. I o późniejszych bojownikach o niepodległość Ukrainy, w szczególności o Czornowole. Po raz pierwszy usłyszałem o nim, kiedy miałem pewnie z osiem lat. I o ile mi wiadomo, wszyscy Cymbalukowie, którzy byli wokół mnie, zawsze mieli honor, czyli pojęcie honoru stawiali ponad wszystko. Więc myślę, że moje otoczenie, opowieści starszych bez wątpienia odegrały swoją rolę w kształtowaniu mojego światopoglądu. W dzieciństwie tata często mi mówił: Batmanowie, różni tam supermeni są teraz dla ciebie bardzo interesujący, ale Ukraińcy mieli swoich, prawdziwych, a nie wymyślonych bohaterów. Na przykład Iwan Czornous, który sam mógł zniszczyć kupę czekistów gołymi rękami czy szablą. Supermeni zostali wymyśleni na potrzeby rynku handlowego, a o naszych prawdziwych bohaterach nikt nic nie wie. Mamy z kogo być dumni, w odróżnieniu od naszych odwiecznych wrogów. Młodzież musi uczyć się kochać swoją ziemię tak, jak kochali i bronili jej Iwan Bohun, chołodnojarczycy, bohaterowie spod Krut, obecni uczestnicy wojny rosyjsko-ukraińskiej i tysiące innych znanych i jeszcze nieznanych naszych bohaterów.
— Co stało się decydujące w twoim wyborze zawodowym? Bo przecież, o ile wiem, w twojej rodzinie nie było przed tobą sług Melpomeny?
— W szkole byłem dobrym uczniem. Jak pewnie zdecydowana większość młodzieńców w moim wieku, lubiłem historię, dużo czytałem. Kilka razy czytałem-przeczytywałem, na przykład, tę samą „Wojnę i pokój”. A w tym czasie moi rówieśnicy na ulicy ganiali za piłką, chociaż sam nie byłem bez tego, żeby pospacerować. Obecnie jestem zadowolony, że w moim życiu właśnie tak wszystko się ułożyło. Pamiętam, w dziesiątej klasie wygrałem olimpiadę z geografii. Kiedy byłem już w jedenastej, tata mówi: może spróbujesz związać swoją przyszłość z turystyką, geografią? Tak trafiłem na uniwersytet pedagogiczny imienia Dragomanowa, gdzie przygotowywano między innymi specjalistów z turystyki międzynarodowej. Byłem już studentem tej uczelni, ale na parę tygodni przed 1 września przyznałem się tacie, że chciałbym spróbować swoich sił w sferze aktorskiej. Przyszło to jakoś spontanicznie.
— Jak to — ni z tego, ni z owego? — Swego czasu grałem w szkolnym KVN
— klubie wesołych i bystrych. Samo działanie na scenie, wcielanie się, poszukiwania swojego wizerunku, przebieranie się, mimika, gesty, dialogi, wpływ na widza podobały się i zachwycały mnie. W tej sprawie dzieliłem się wrażeniami i przemyśleniami z tatą, mamą, ale dla Korsunia, dla naszego społeczeństwa, dla naszego postrzegania zawodu był to swego rodzaju surrealizm. Rodzice, którzy zawsze byli bardzo wrażliwi na mój wybór, moje myśli, rozumieli, że zawód aktora jest bardzo ryzykowny i niepewny. Proszę przypomnieć sobie sytuację w kraju pod koniec lat 90. i na początku 2000., kiedy za Kuczmy zaczął się rozpad, rozgrabianie całego kraju! Dla niewielkich ukraińskich miasteczek jak Korsuń (co tu mówić o wsiach) ten okres stał się katastrofą. Kiedy dorastałem, moim rodzicom-nauczycielom przez długi czas w ogóle nie płacono pensji. Pamiętam, kiedy byłem w ósmej klasie, rozliczano się z nimi w naturze — produktami miejscowej przetwórni: marynowanymi ogórkami, pomidorami. Dlatego od małego ceniłem każdą kopiejkę, którą zarabiali rodzice, i nigdy nie mogłem pozwolić sobie na nic zbędnego. Żeby przeżyć, trzeba było myśleć o jakimkolwiek zawodzie, który gwarantowałby solidną, stabilną pracę. A ja: chcę zostać aktorem! To przecież śmiech w tamtych warunkach!
Oczywiście, rodzice mi tego nie mówili,
ale rozumiałem, czułem ten podtekst. Dlatego powiedziałem tatusiowi: dobrze, wybraliście turystykę, wstąpiłem, dziękuję wam za wsparcie, ale nie mam serca do tego zawodu; chcę spróbować swoich sił w szkole teatralnej, u Karpenki-Karego.
Składam dokumenty, wracam do domu.
Mama w szoku. Po tygodniu przyjeżdżam zdawać egzaminy. A to sierpień, już wszyscy zostali przyjęci, a ja, można powiedzieć, próbuję wskoczyć do pociągu, który ruszył. I tutaj niewypał: Wysocki, kierownik katedry, mnie nie bierze! Byłem już gotowy wrócić na Dragomanowa, ale tata, szanując moje zdanie, zaproponował spróbować na uniwersytet kultury. Spóźniłem się i tam, ale niespodziewanie zaproponowali: chce pan na kontrakt? A to 8 tysięcy rocznie płacić! Ja — przeciw, to przecież takie pieniądze dla rodziny! A mama: nie, synu, będziesz uczył się tam, gdzie chcesz. Potem, żeby udowodnić sobie, że jestem godzien być uczniem szkoły teatralnej i doskonalić się jako aktor (byłem wtedy na 5. roku uniwersytetu kultury), wstąpiłem na wydział do nieżyjącej już Walentyny Iwaniwny Zymnej i półtora roku tam studiowałem.
Na tamten czas już grałem, miałem pracę i mało wolnego czasu.
— Zanim trafiłeś na plan zdjęciowy
„Czarnego kruka”, wiedziałeś coś o tym projekcie?
— W ogóle „plusy” zbierały się, by kręcić „Czarnego kruka” jeszcze gdzieś w 2015 czy nawet 2014 roku. Mieli kręcić cztery odcinki, reżyserem miał być Ołeh Turanski, nie Tkaczenko. Tata znalazł gdzieś informację o tych zamiarach i byliśmy bezgranicznie szczęśliwi, że tę historię wreszcie zekranizują. Ale wtedy do zdjęć tak i nie przystąpiono, coś gdzieś nie wyszło — na projekt nie wyasygnowano pieniędzy. Sprawa ucichła. Mija jakiś czas i znów zaczęły krążyć plotki, że będzie kręcony „Czarny kruk”. I już pełnometrażowa historia na szeroki ekran. — I tutaj aktorski los Tarasa Cymbaluka wreszcie położył swoją dłoń na twoim ostrzyżonym ciemiączku? — Jakoś dzwonią do mnie z ekipy serialu „Oper na wezwanie”. To mydlana, oczywiście, historia. I proponują mi trzy dni zdjęć, nocne zmiany. A ja miałem akurat trzy dni wolnego. Podszedłem do propozycji dość sceptycznie — niezbyt chciało mi się iść na trzy nocne zmiany, do tego była to nie główna rola. Ale potem zmieniłem zdanie: „Pójdę, po prostu dorobię”. Tam spotkałem się z reżyserem Tarasem Tkaczenką. Wcześniej nie byliśmy znajomi. Podczas zdjęć mierzył mnie jakoś tak oceniająco wzrokiem. Gdzieś po tygodniu czy dwóch zadzwonili do mnie i zaprosili na przesłuchanie do roli Iwana Czarnousa, głównej roli w filmie „Czarny kruk”. Zadzwoniłem do taty, powiedziałem: pójdę na casting, a tam jak Bóg da, tak będzie. Właśnie tam znów zobaczyłem Tarasa i zrozumiałem, dlaczego wtedy tak na mnie patrzył. Szukał aktora do głównej roli, szukał wizerunku Iwana Czarnousa. — Po usłyszanym twoja aktorska dusza rozpostarła skrzydła i wzleciała w przestworza? — Oczywiście, radość zwyciężała nad poczuciem odpowiedzialności. Ale już wtedy zacząłem uświadamiać sobie wyjątkowość tej roli: nie można byle jak nakręcić tego filmu. Nie można zagrać tak silnej duchem historii powierzchownie, nie mobilizując całego siebie, nie napinając swojej duszy. Oddanie całej ekipy filmowej musiało być maksymalne. Taras Tkaczenko to rozumiał, wszyscy to rozumieli. Czasy, na tle których rozgrywają się heroiczne wydarzenia z Chołodnego Jaru, były dla Ukrainy niezwykle skomplikowane i ciężkie. Obecnie, tak jak sto lat temu, są one dla nas, Ukraińców, znów niełatwe — znów ten sam wróg, znów dobro starło się w boju ze złem. Oto dlaczego historia „Czarnego kruka” stała się dla mnie głęboko filozoficzna. — Jak zaczęło się przygotowanie do roli? — Jeszcze raz przeczytałem Szklara. Tata poradził przeczytać dokumentalistykę Horlis-Horskiego. Okazało się, że w Internecie jest wiele historii o tamtych wydarzeniach, które pradziadkowie przekazywali swoim wnukom. Opowiada się tam o rzeczach, które nie po prostu wzruszają — przenikają cię na wskroś. Bezpośredni uczestnicy czy świadkowie opisywali, co naprawdę działo się w tych lasach, jak żyli powstańcy,
Машинний переклад
Bohdan HORYŃ „Ukraina w śmiertelnym niebezpieczeństwie, ratujmy naród i państwo! Wciąż jest szansa uratować Ukrainę przed kapitulacją i rozpadem!” — takim jest główny przekaz autora książki „Ukraina w epoce wojnopokoju” Jurija Szczerbaka. Śmiertelne niebezpieczeństwo polega na tym, że Ukraina znajduje się pod podwójnym zagrożeniem — zewnętrznym i wewnętrznym. O tym, że Putin przygotowuje się do kolejnego ataku na Ukrainę, ostrzegają zarówno zagraniczni, jak i ukraińscy politycy oraz analitycy. Chociaż putinowskie awantury z zaanektowanym Krymem i okupacją części Donbasu kosztują Rosję niewiarygodnie drogo — on orientuje się na wojnę. Dla utrzymania zagrabionych terytoriów Rosja miesięcznie wydaje ze swojego budżetu miliardy rubli. Jednak Putina nie opuszcza myśl o zagarnięciu Ukrainy. Wcale nie niepokoi go katastrofalny stan socjalny ludności Rosji (poziom życia 20 milionów osób odpowiada wszystkim kryteriom żebraka; 50—60% ludności — to ludzie biedni). Chce rozszerzyć „nieogarnioną”, a dlatego, niczym drapieżne zwierzę, przygotowuje się do skoku. Jednym z pytań poruszonych w książce jest odmienność psychologii narodów dwóch krajów — Rosji i Ukrainy. Rosja — to naród z psychologią drapieżnika. Według słów carskiego generała Aleksieja Kuropatkina — powołaniem Rosji jest rozszerzanie swoich posiadłości na północy, południu, zachodzie i wschodzie, pomimo wielkich ofiar. Głęboki analityk współczesnej sytuacji politycznej na świecie Jurij Szczerbak twierdzi, że Rosja w 2020 roku jest nastawiona na rozpoczęcie aktywnych operacji wojskowych przeciwko Ukrainie z każdej strony. Współczesny Hitler — Putin jest gotowy wykorzystać przeciwko Ukrainie oprócz działającej armii zmilitaryzowane imperialno-szowinistyczne zjednoczenia typu „Rosyjskiego ruchu imperialnego” (RID) i „prywatną” firmę wojskową Wagnera, pod której kamuflażową nazwą ukrywa się jednostka strukturalna GRU. Putin postawił sobie za cel zniszczenie Ukrainy jako narodu, jej języka, kultury, pamięci historycznej. Świadomie podsyca antyukraińską histerię w rosyjskim społeczeństwie, poziom nienawiści do Ukrainy aż przekracza wszelkie granice. Oto programowe założenie jednego z kierowników „Rosyjskiego ruchu imperialnego” Żuczkowskiego: „rosjanom należy zrozumieć, że sama Ukraina i sami ukraińcy jako naród — to wyłącznie wrogie nam zjawisko, a wszystko wrogie należy niszczyć. Po to, aby zjednoczyć naród rosyjski, zebrać na nowo i wzmocnić Rosję, — Ukrainę i ukraińców należy zniszczyć”. Z tymi bredniami współbrzmią groźby jednego z liderów piątej kolumny na Ukrainie Andrija Portnowa. Putin aktywnie wspiera i wykorzystuje piątą kolumnę na Ukrainie, której retoryka mało czym różni się od retoryki przywódców RID. Im aktywnie „wtóruje” taka polityczna pomyłka, jak Saakaszwili. Wierny poplecznik nieszczęsnego prezydenta Wiktora Janukowycza, Portnow, od 2 kwietnia 2010 roku do końca lutego 2014 roku zajmował stanowisko zastępcy szefa Administracji Prezydenta Ukrainy oraz kierownika Głównego zarządu ds. reformy sądownictwa i ustroju sądowego przy prezydenturze Janukowycza, krótko (od 24 stycznia do końca lutego 2014 roku) był nawet pierwszym zastępcą szefa Administracji Prezydenta Ukrainy. Podczas Euromajdanu postawił swój podpis na projekcie „ustaw 16 stycznia”. Czując winę za śmierć niewinnie zabitych 22 lutego 2014 r., tak jak Janukowycz, uciekł z Ukrainy. Po zwycięstwie Zełenskiego w wyborach prezydenckich, 19 maja 2019 roku powrócił na Ukrainę. 15 stycznia 2020 roku wbrew niezaprzeczalnym faktom Sąd Peczerski w Kijowie podjął decyzję, którą uznał, że Andrij Portnow mieszkał przez ostatnie 5 lat na terytorium Ukrainy. Taki sąd i tacy sędziowie są możliwi tylko w totalitarnych, bezprawnych państwach. Powróciwszy do Kijowa, Portnow wyobraził sobie, że jest wielkim inkwizytorem, szeroko rozwinął działalność antymajdanową, usprawiedliwiając zabójstwa dokonane przez „Berkut” w 2014 roku. Użytkowników sieci społecznościowych oburzyło jego bezczelne (w duchu RID) oświadczenie: „Niebiańska Sotnia”, ochotnicy, wszyscy, którzy wychodzili na Majdan i wspierali ich, wszyscy, którzy przeciwstawiali się Rosji, staną się przestępcami i terrorystami. I zostaną zniszczeni tutaj albo zostaną wydani Rosji”. Powstaje pytanie, dlaczego społeczeństwo nie reaguje na takie groźby, dlaczego milczy prokuratura? Przecież chodzi o lekceważenie i obrazę niewinnie zabitych za obronę cywilizacyjnego wyboru Ukrainy, o groźby wobec milionów obywateli, którzy wspierają ten wybór. Jaka jest przyczyna takiej bezkarności? Według informacji dostępnych w sieciach społecznościowych, Portnow jest w bliskich stosunkach z szefem biura prezydenta Andrijem Bohdanem. Jakie jest wyjście z tej przedłużającej się i wyczerpującej sytuacji wojnopokoju? Autor książki „Ukraina w epoce wojnopokoju” zwraca uwagę społeczeństwa na idee, sposoby i środki zdolne zatrzymać zawisłe nad państwem ukraińskim podwójne niebezpieczeństwo. Do poszukiwań ratunku zmusza gorzkie doświadczenie ukraińskiej historii. Od początku XX wieku aż do dziś ostro stoi kwestia nabycia przez Ukrainę tożsamości narodowej. Stać się monolitycznym ciałem narodowym wielu narodom świata pomagały życiodajne impulsy nacjonalizmu. Na brak świadomości narodowej w narodzie ukraińskim wskazywał pierwszy ideolog ukraińskiego nacjonalizmu, autor wydanej w 1900 r. broszury „Samostijna Ukraina” Mykoła Michnowski. „Główna przyczyna nieszczęścia naszego narodu, — pisał on w dalekim 1905 r. — to brak nacjonalizmu wśród szerokich mas”. Brak monolityczności Narodu w walce z wrogiem podczas Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat doprowadził do katastrofy — utraty państwa. A jaki jest stan dzisiaj? Nawet po odzyskaniu w 1991 r. niepodległości państwowej Ukraina nie stała się takim monolitycznym ciałem narodowym, jak jej sąsiedzi — Polska, Węgry, Czechy, Rumunia. Zwrócili na to uwagę zagraniczni działacze polityczni i państwowi. Gazeta „Los Angeles Times” 29 listopada 1994 roku opublikowała artykuł znanego amerykańskiego działacza politycznego i państwowego Charlesa Kupchana pod wymownym tytułem „Ukrainie nie zaszkodzi odrobina więcej nacjonalizmu”. (Przedrukowano w biuletynie „Zachód: okno na Ukrainę”, numer 66 (135), 7 grudnia 1994 roku). Na czas publikacji artykułu Charles Kupchan przy prezydencie Billu Clintonie zajmował w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego USA stanowisko dyrektora ds. Europy, a wcześniej — w Departamencie Stanu zajmował się planowaniem kursu politycznego USA. To znana i ważna postać polityczna, której przemyśleń warto posłuchać. Analizując sytuację na Ukrainie, Kupchan pisze, że Ukraina „odczuwa kryzys świadomości narodowej” i wyjaśnia taki stan tym, że „kilka stuleci obcego ucisku i mieszania się różnych narodowości spowodowało, że to państwo jest niezwykle różnorodne i rozłączone w planach etnicznym, kulturowym, religijnym i językowym. Ale ani Polska, ani Austro-Węgry nie uciskały tak języka ukraińskiego i kultury, jak robili to rosjanie na wschodnich terenach Ukrainy”, — twierdzi Kupchan i kontynuuje: „Podczas gdy nacjonalizm odegrał znaczącą rolę w powstawaniu nowych państw Europy Wschodniej, dając społeczeństwu poczucie spójności, Ukraina znajduje się w znacznie trudniejszym położeniu — ona musi na nowo tworzyć swój naród i swoje państwo. Brak świadomości narodowo-państwowej wśród szerokich mas, brak jednoczącego poczucia wspólnoty etnicznej i kulturowej — takimi są realia dzisiejszej Ukrainy”. Niestety, te realia obecnie mało czym zmieniły się od czasu, gdy te wiersze zostały napisane. Przejęty losem Ukrainy, Kupchan nalega na kontynuację sankcji przeciwko Rosji: „Musimy zachować te sankcje i wzmacniać je, jeśli jest to potrzebne po to, aby znaleźć dyplomatyczne rozwiązanie”. Ciekawy jest ten niewidzialny łańcuch myśli, który biegnie od Michnowskiego, OUN, Charlesa Kupchana do Jurija Szczerbaka. Jednak stwierdzić, że Ukrainie potrzebny jest nacjonalizm, to za mało. Istnieje kilka typów (odmian) nacjonalizmu. Można je połączyć w dwa bloki: nacjonalizm demokratyczny i nacjonalizm antydemokratyczny. Do pierwszego bloku należy nacjonalizm etniczny, nacjonalizm demokratyczny, nacjonalizm liberalny, — to trzy pokrewne typy nacjonalizmu, między którymi jest więcej wspólnego niż różniącego. Nie będziemy poruszać takich odmian, jak nacjonalizm religijny, cywilny, kulturowy.
Do drugiej grupy należą nacjonalizm integralny, nacjonalizm ekspansjonistyczny, pan-nacjonalizm. Należy zaznaczyć, że Ukrainie z dawnymi demokratycznymi tradycjami życia narodowego i społecznego nie odpowiada żaden z typów nacjonalizmu wymienionych w drugiej grupie. Postulaty nacjonalizmu integralnego: jedyna ideologia w państwie, jedyna partia, na czele państwa — wódz jako najwyższy władca. Nacjonalizm ekspansjonistyczny to najwyższa forma radykalnego nacjonalizmu, którego agresywna istota kojarzy się z niemieckim narodowym socjalizmem, włoskim faszyzmem i rosyjskim szowinizmem imperialnym. Zwolennicy nacjonalizmu ekspansjonistycznego wyznają pogląd, że państwo ma prawo do powiększania swoich granic kosztem sąsiadów. Rosja udowodniła to w teorii i w praktyce, o czym świadczy aneksja Krymu i okupacja części Donbasu. Wyznawany przez OUN do 1943 roku nacjonalizm integralny z koncepcją dyktatury jedynej partii na czele z wodzem nie mógł przyciągnąć patriotycznie nastawionych ludzi ze Wschodniej Ukrainy, którzy na własnej skórze odczuli dyktaturę partii komunistycznej. Oznaczało to, że rewizja ideologii i programu politycznego OUN(b) była nieunikniona. Dlatego główne zasady polityczne ideologii OUN, w szczególności jej totalitarne postulaty, zostały zmienione na Trzecim Wielkim Zjeździe OUN, który odbył się 5 sierpnia 1943 r. w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego. Podjęto historyczną decyzję (ważną również dla naszych czasów) o zdecydowanym odrzuceniu nacjonalizmu integralnego, wszelkiego systemu totalitarnego, odrzucono wodzostwo i monokratyzm. Zadeklarowano, że państwo ukraińskie, o którego zdobycie walczy OUN, będzie miało ustrój demokratyczny. Uznano wolność prasy, słowa, myśli, przekonań, wiary, światopoglądu. Zjazd potwierdził swój stosunek do innych narodowości. Potwierdzono prawo mniejszości narodowych do pielęgnowania własnej kultury narodowej, zadeklarowano równość wszystkich obywateli Ukrainy niezależnie od narodowości we wszystkich prawach i obowiązkach państwowych, prawo do pracy, zarobku i wypoczynku. Uchwalenie tych niezwykle ważnych postanowień na III Zjeździe OUN ma bezpośredni związek z naszymi czasami, dlatego materiały tego historycznego Zjazdu należy wydać ponownie, aby zilustrować ewolucję założeń programowych OUN, odejście od nacjonalizmu integralnego i przejście na zasady nacjonalizmu demokratycznego. Autor książki „Ukraina w epoce wojny-pokoju”, biorąc pod uwagę doświadczenia światowe, proponuje w celu zjednoczenia narodu ukraińskiego przyjąć za ideologiczne narzędzie właśnie nacjonalizm demokratyczny, wprowadzić tę ideologię na szczeblu państwowym: „Ukraiński nacjonalizm demokratyczny, który nie wywyższa sztucznie Ukrainy i Ukraińców nad innymi narodami — pisze Jurij Szczerbak — a jedynie głosi priorytety narodowe i państwowe — taki nacjonalizm mógłby być zbawienny dla państwa ukraińskiego”. Właśnie nacjonalizm demokratyczny jest zdolny być organicznym składnikiem duchowej siły Ukrainy, tak jak był tą siłą podczas walki Indonezji o niepodległość, o czym pisałem w artykule „Niepokój o los Ukrainy”, opublikowanym w „Słowie Proświty” z 5–11 grudnia 2019 roku. Oto dlaczego obecna Rosja najbardziej boi się wzrostu ukraińskiej świadomości narodowej, bo nacjonalizm to potężna duchowa broń. Kiedy włada nią naród, staje się on niezwyciężony, bo każdy obywatel staje się wojownikiem uzbrojonym w ideę narodową. Niestety, Ukraina spóźniła się z wprowadzeniem ideologii nacjonalizmu demokratycznego na szczeblu państwowym. W obecnych realiach tę ideologię należy szerzyć na zasadach społecznych w celu rozwinięcia nacjonalistycznego ruchu demokratycznego we wszystkich regionach Ukrainy. Aktywiści ruchu nacjonalistycznego powinni nawiązać kontakty ze szkołami, gimnazjami i uczelniami wyższymi, aby pomóc nauczycielom i wykładowcom wychowywać patriotyczne młode pokolenie, dla którego Ukraina byłaby ponad wszystko. Takie pokolenia wychowuje każdy naród, dbając o swoją przyszłość. Charakterystycznym przykładem jest Polska, gdzie polski nacjonalizm (choć nie było to afiszowane) zawsze był dominującą ideologią, wpajaną coraz to nowym pokoleniom. Największym historycznym wydarzeniem naszych czasów stałby się Wielki Zjazd Zjednoczeniowy wszystkich przedstawicieli partii i stowarzyszeń nacjonalistycznych, przyjęcie przez nich wspólnego programu i wybór wspólnego kierownictwa. Czy zdolni są do takiego historycznego czynu przesiąknięci egocentryzmem obecni liderzy partii nacjonalistycznych — pokaże czas. Z przykrością trzeba stwierdzić, że wielu liderów nawet ilościowo niewielkich organizacji nacjonalistycznych własne ambicje bycia liderem stawia wyżej niż zjednoczenie sił w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa dla Ukrainy. Aby nie zostać wchłoniętą przez Rosję, Ukraina musi być zdolna nie tylko do obrony, ale i zdolna zadać agresorowi cios, który zniechęciłby go do zakusów na nasze terytorium. Do tego niezbędny jest potencjał wojskowo-techniczny. Wycofanie się Rosji i USA z Traktatu o likwidacji rakiet średniego i krótszego zasięgu daje Ukrainie możliwość przystąpienia do seryjnej produkcji rakiet manewrujących o zasięgu 1500–2000 km. Na Ukrainie są profesjonalnie przygotowane Siły Zbrojne. Brakuje jednego — jedności, zjednoczenia Narodu, dlatego tak często wspominamy Szewczenkę: „Zwyciężylibyśmy, gdybyśmy jednomyślnie stanęli”. Dlatego mówimy o sile zdolnej zjednoczyć naród. Ukraińscy wojownicy, do których naród ma największe zaufanie, jestem pewien, jeszcze powiedzą swoje słowo w odpowiednim czasie. Teraz to świadomi patrioci z myśleniem państwowym, a nie tylko wysokiej klasy specjaliści w dziedzinie wojskowości. Ich udział w kierowaniu państwem może stać się epokową stroną ukraińskiej historii. Według twierdzenia autora książki, „Ukraina jest zobowiązana przekształcić się w Naród w mundurze, w zmilitaryzowane państwo, w którym myślenie wojenne, obronne będzie priorytetem, będzie dyktować formy organizacji społeczeństwa. Tego wymaga stan wojny-pokoju”. Osobno należy powiedzieć o stosunku do obecnego prezydenta Ukrainy i jego otoczenia. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy państwo zapewnia równość obywateli, niezależnie od pochodzenia etnicznego i wyznania. W demokratycznych wyborach zwyciężył obywatel Ukrainy narodowości żydowskiej Wołodymyr Zełenski. Ważne nie jest to, że w jego żyłach płynie żydowska krew, co podkreśla w swoich wywiadach — ważne jest wypełnianie przez niego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
obowiązków nałożonych na prezydenta przez Konstytucję Ukrainy. Zełenski jest marionetką w rękach Bohdana, Jermaka, Kołomojskiego. To właśnie to otoczenie tworzy plan działań prezydenta. Odczuwając swoją bezradność, Zełenski otacza się kadrami wiernego sługi Moskwy Janukowycza, nie zastanawiając się nad tym, do jakich skutków doprowadziły rządy nieszczęsnego prezydenta pod dyktando Moskwy. Na podstawie informacji dostępnych w mediach społecznościowych, Zełenski przywraca do władzy jednego po drugim urzędników z otoczenia Janukowycza. Wielu z nich jest bliskich obecnemu szefowi Biura Prezydenta Andrijowi Bohdanowi — łączy ich doświadczenie wspólnej pracy. Wśród mianowanych na stanowiska osób wywodzących się z „gniazda” Janukowycza jest były konsul generalny Ukrainy w Barcelonie Ołeksandr Chrypunow. Nie chodzi o jego przygotowanie zawodowe (ono nie budzi zastrzeżeń), lecz o stosunek do narodu ukraińskiego, jego walki o wybór cywilizacyjny. Przebywając od lipca 2011 roku na stanowisku Konsula Generalnego Ukrainy w Barcelonie, Chrypunow, demonstrując swoje narodowe sympatie, utrzymywał kontakty nie z ukraińską, a z rosyjską społecznością w Barcelonie. Poplecznik Janukowycza bezczelnie nazwał uchwalone przez Radę Najwyższą Ukrainy 16 stycznia 2014 r. antykonstytucyjne dyktatorskie ustawy „ustawami wzorca europejskiego”. Podczas rozstrzeliwań niewinnych ludzi na Majdanie Godności Chrypunow cynicznie oświadczył, że za „niepokoje” na Ukrainie winna jest opozycja, „ultranacjonaliści z nazistowską symboliką”. Takiego lekceważącego stosunku do ludzi, którzy protestowali przeciwko zbrodniczej władzy, nie mogła ścierpieć ukraińska społeczność w Barcelonie, doprowadzając swoimi protestami na placu i pisemnymi apelami do Kijowa do dymisji moskiewskiego sługusa. Teraz prezydent Zełenski mianował go pozaetatowym doradcą szefa Biura Andrija Bohdana. Pełniąca obowiązki szefa Państwowego Biura Śledczego (DBR) Iryna Wenediktowa otacza się ludźmi gotowymi reanimować stan rzeczy za czasów osławionego Janukowycza. Jej zastępcą został były adwokat Janukowycza Babikow, z którym pracowała w Charkowie. Nowa szefowa DBR próbuje narzucić społeczeństwu myśl, że za wojnę w Donbasie winna jest nie Rosja, a Ukraina. Była pierwsza zastępczyni ministra sprawiedliwości Ukrainy Inna Jemieljanowa, po stanowiskach, które zajmowała w Charkowie i Kijowie, była zastępcą ministra sprawiedliwości Ukrainy za czasów Janukowycza, została mianowana przez Zełenskiego do grupy ds. reformy sądownictwa. To tylko wybrane nazwiska z listy przywróconych do władzy urzędników, na których opierał się reżim Janukowycza. Czyż to nie dowód sprzyjania rewanżowi antyukraińskich sił, zainspirowanych sukcesami inkwizytora Portnowa? Niepokój budzi nacisk na urzędującego prezydenta Ukrainy ze strony poszczególnych żydowskich organizacji religijnych, których żądania gotów jest spełniać Zełenski, nie zastanawiając się nad tym, jakie nastroje zasieje to wśród narodu ukraińskiego. Na tle złożonych problemów politycznych, gospodarczych i kulturowych Ukrainy, w czasie, gdy nad Ukrainą wciąż wisi miecz Damoklesa rosyjskiego zagrożenia, oświadczenie Zełenskiego o budowie „Małej Jerozolimy” w Humaniu budzi zaniepokojenie ingerencją prezydenta w te kwestie, które wykraczają poza ramy jego kompetencji, ponieważ obowiązki służbowe prezydenta są jasno określone w Konstytucji. Na apel założyciela i przewodniczącego Ortodoksyjnej Żydowskiej Izby Handlowej Duvi Honika do prezydenta Ukrainy o pomoc w odrodzeniu miasta Humań jako jednego z największych żydowskich centrów duchowych, o wsparcie budowy żydowskiego kompleksu memorialnego, synagogi o pojemności 30(!) tys. osób — Zełenski odpowiedział w wywiadzie, którego udzielił 19 stycznia izraelskiej anglojęzycznej gazecie internetowej The Times of Israel (przetłumaczonym przez Ukrinform na język ukraiński). W tym wywiadzie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, kładąc nacisk na słowa „I wiecie, że mam żydowską krew. I jestem prezydentem”, powiedział: „Po pierwsze, czcimy pamięć ofiar Holokaustu. Po drugie, w tym roku rozpoczynamy budowę memoriału w Babim Jarze. Po trzecie — mamy projekt w Humaniu, dokąd, jak wiecie, wielu Żydów z całego świata przyjeżdża, aby oddać hołd wybitnym Żydom: w tym mieście zaczynamy budować „Małą Jerozolimę”. Więc zdecydowaliśmy się zbudować muzeum historyczne, stworzyć duży park i zrekonstruować synagogę. Chcemy stworzyć autentyczne małe miasteczko. Wymyśliliśmy nazwę „Mała Jerozolima” jako ideę, aby uczynić ją bardzo autentyczną, bardzo profesjonalną”. Po takim oświadczeniu jakiekolwiek komentarze są zbędne. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ W naszej rozrzedzonej przestrzeni intelektualnej, w kontekście totalnego skłócenia sił narodowo-patriotycznych, pośród kipieli plazmy zła, która niszczy moralną naturę społeczeństwa, nigdzie nie słychać pytań ani idei, jaka będzie Ukraina — i czy ona będzie? — za dwadzieścia, czterdzieści lat? Uciekamy od tych pytań jak pies od much. A obecnie z natchnieniem robi się wszystko, aby ją zniszczyć. Pewnie wchodzimy na samobójczą prostą. Przyznajmy się do tego.
Машинний переклад
Na krytyczną ocenę zasługuje nieudolność polityki zagranicznej Zełenskiego. Autor ma rację, że w kwestii rozwiązania problemu zaanektowanego Krymu i części okupowanego Donbasu nie należy pokładać nadziei w sprzedajnych państwach Europy — Niemczech i Francji. O tym, jak zachowuje się kanclerz Niemiec Merkel, dobitnie świadczą wypowiedziane przez nią do Putina słowa o konieczności dokończenia (wbrew nałożonym przez USA sankcjom) budowy „Nord Stream 2”. Oburzenie wywołuje oświadczenie prezydenta Francji Macrona w Izraelu, że w pełni zgadza się ze wszystkim, co podczas swojego wystąpienia mówił jego „przyjaciel” (!?) Putin. Zełenski musi zrozumieć, że nie należy pokładać nadziei w mało wiarygodnych uczestnikach negocjacji w formacie czwórki normandzkiej i że nie do Omanu (państwa, które nie ma na świecie autorytetu) należy jeździć, lecz codziennie wzmacniać relacje z wiernym sojusznikiem państwa ukraińskiego — USA, największą światową potęgą. Choćby UE starała się dowieść swojej siły, w porównaniu z USA Europa wygląda jak karzeł. Aby się o tym przekonać, wystarczy porównać budżety wojskowe na 2020 rok. Budżet wojskowy Francji to 44,3 mld dolarów, Niemiec — 35,8 mld dolarów, a budżet wojskowy wszystkich krajów UE razem wziętych wynosi 219 mld dolarów, podczas gdy prezydent USA Trump podpisał budżet obronny USA na 2020 rok w kwocie 738 mld dolarów. Porównajmy tę imponującą sumę z budżetem Rosji — 51,8 mld dol., podczas gdy budżet wojskowy na 2020 rok stosunkowo niewielkiej terytorialnie Japonii — 240 mld dolarów, przewyższył wojenny budżet wielkich Chin, wynoszący 233 mld dol. (w porównaniu z poprzednim rokiem Chiny zwiększyły wydatki na obronę). Na tym tle o budżecie wojskowym Ukrainy w dolarach wstyd mówić — lepiej brzmi on w walucie krajowej: 240 mld hrywien. Zatem sytuacja na Ukrainie jest trudna, jeśli nie powiedzieć katastrofalna. Klęska w gospodarce, klęska w dziedzinie polityki zagranicznej, klęska polityki kadrowej i polityki w dziedzinie kultury. Niekompetentne oświadczenia Zełenskiego o konieczności przemianowania ulic i potępienie stawiania pomników wybitnym postaciom ukraińskiej historii wywołują pytanie: „Quo vadis, Ukraino?”. Podczas kampanii wyborczej Zełenski, odpowiadając na krytykę jego politycznego niedoświadczenia, stwierdził: „Jeśli poczuję, że nie radzę sobie z obowiązkami prezydenta, podam się do dymisji”. Nadszedł czas przypomnieć prezydentowi Zełenskiemu jego obietnicę. Tym bardziej, że odpowiednia petycja, umieszczona przez działaczy społecznych na stronie internetowej Biura Prezydenta, w ciągu kilku godzin zebrała niezbędną liczbę podpisów.
Szanowne towarzystwo! Uważam, że musimy dzisiaj jeszcze raz podziękować Jurijowi Szczerbakowi za książkę „Ukraina w epoce wojny-pokoju”, którą w naszej pierwszej dyskusji nazwałem „Nową Biblią naszego narodu”. Jurij Szczerbak pokazał nam wybitnych amerykańskich polityków, których dzieła nie tylko czytał, ale będąc ambasadorem Ukrainy w USA, miał okazję z nimi rozmawiać. Oczywiście każdemu z nich zadawał jedno pytanie: „Co myślicie o Ukrainie?”. Wszyscy oni scharakteryzowali Ukrainę jako uciemiężony przez Moskwę naród europejski, który walczy o swoją państwowość i wolność. Wszyscy powiedzieli, że carska i komunistyczna Rosja nienawidziła Ukrainy najbardziej ze wszystkich zniewolonych przez siebie narodów. Dlaczego? A dlatego, że cel rosyjskiego imperium — podporządkowanie sobie Polski i innych krajów Europy Środkowej — nie może zostać zrealizowany, dopóki Ukraina nie zniknie z drogi rosyjskich armii, skierowanych na podbój całego, wrogiego Rosji Zachodu. Marzenie Rosji o rozszerzeniu swojej władzy od Oceanu Spokojnego po Atlantyk nie może zostać zrealizowane, dopóki Ukraina nie zostanie zniszczona, podobnie jak jej język i państwo. Walka Rosji przeciwko Ukrainie trwała wiekami i trwa nadal. Mojemu pokoleniu się poszczęściło. Stworzyliśmy Ludowy Ruch Ukrainy, czyli okoliczności, w których już żadna siła nie była w stanie zatrzymać ogłoszenia niepodległej Ukrainy. Ale Ruch się rozpadł, bo utworzyli go pisarze, a dysydenci, którzy uważali się za prawdziwych wodzów Ukrainy i bezsprzecznie mieli prawo nimi być, nie byli w stanie się zjednoczyć. Jesteśmy narodem, który sam siebie niszczy swoimi wewnętrznymi, prymitywnymi kłótniami. Musiałem klęczeć przed Łewkiem Łukjanenką i Wiaczesławem Czornowiłem na stutysięcznym wiecu w Tarnopolu i prosić ich, by ustąpili sobie nawzajem miejsca w wyborach prezydenckich. „Nie dzielcie narodu naszego, dajcie mu możliwość głosowania, ale tylko na jednego z was dwóch. Ten, który umrze z was, dając prawo drugiemu do bycia prezydentem Ukrainy, będzie żył wiecznie jako prawdziwy patriota!”. Tak krzyczałem — nie posłuchali, przegrali obaj. Prezydentem został Łeonid Krawczuk... Nie bez pomocy Rosji prezydentem Ukrainy zostaje Janukowycz, który wydaje rozkaz rozstrzelania Niebiańskiej Sotni i prosi Putina o wysłanie na Ukrainę rosyjskiej armii, aby jego, Janukowycza, uratować przed powstałym narodem ukraińskim. Putin przysłał „zielone ludziki” na Krym, aby zająć półwysep — i to im się udało, bo prawdziwego zbrojnego oporu tam nie napotkali. Postarała się J. Tymoszenko, agitując naszych generałów, by nie strzelali do Rosjan. Nasz obecny rząd stara się nie tyle zapomnieć o zbrodni Janukowycza, co nawet chce go usprawiedliwić. A naszemu prezydentowi Zełenskiemu, aby uwierzył mu naród ukraiński, pozostaje jeszcze zrozumieć, że nasz naród nigdy nie zgodzi się na kapitulację przed Putinem. A w naszym parlamencie zniknęło słowo prawdy. Partia „Sługa Narodu” pilnuje tylko tego, by milcząc głosować za rozwiązaniami sformułowanymi przez przewodniczącego Rady Najwyższej, naszego ziomka z Berdyczowa, pana Razumkowa. A kto te rozwiązania ostatecznie redaguje? Prezydent czy jego doradcy, nieukrywani, szczerzy zwolennicy putinowskiej Rosji? Po tym, jak pan Zełenski zapewnił Ukrainę, że strzelanina na wschodzie zniknie od pierwszych dni nowego 2020 r., kto, jeśli nie on, ma odpowiadać za zabitych już w styczniu przez moskiewskie wojska naszych żołnierzy? W naszym parlamencie są trzy demokratyczne frakcje: „Europejska Solidarność”, „Hołos” i „Batkiwszczyna”, ale trwałej zgody między nimi nie ma. Niestety, w parlamencie nie ma też naszych państwowców: Tiahnyboka, Koszułynskiego, Illenki, a dlaczego ich nie ma? A dlatego, że zabrakło im mądrości, by przyłączyć się do Petra Poroszenki, kiedy jego armia w Kijowie, na paradzie, zaśpiewała hymn Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. I tutaj znów musimy podziękować Jurijowi Szczerbakowi za to, że sprawiedliwie nazwał ukraiński nacjonalizm demokratycznym nastawieniem naszego europejskiego narodu, który wiekami bronił, broni i będzie bronił naszej państwowości i wolności. Jestem wdzięczny Wołodymyrowi Wasylence, prawnikowi o światowym uznaniu, za to, że zaproponował nam w obecnych zagmatwanych czasach zwrócenie się o radę do naszego i europejskiego światła, Iwana Franki. Musimy na nowo czytać, omawiać w społecznościach wszystkich naszych miast i osiedli dzieła Mojżesza Ukrainy. Musimy poczuć głęboki wstyd za to, że do tej pory nie zbudowaliśmy w Kijowie godnego pomnika Iwana Franki, tak jakbyśmy na wieki posłuchali Lenina, który nienawidził i uczył nienawidzić naszego najwybitniejszego męża stanu i proroka.
Dmytro PAWŁYCZKO na temat realnych problemów światowych. I żeby miał on prawdziwie ukraińskie spojrzenie na świat. Szczerbak sam jeden pisze takie książki. Oto ten szereg: „Ukraina: wyzwanie i wybór”, „Ukraina w strefie turbulencji”, „Ukraina w epicentrum światowego sztormu”. I oto — podsumowanie. Właśnie ta książka. Jest w niej, jak zrozumiał czytelnik, nie tylko o wojnie i pokoju. Ta książka to wydarzenie naszych dni. Przestroga dla bezgłowych optymistów. Kategoryczny imperatyw dla tych, którzy jeszcze nie stracili zdolności myślenia.
Машинний переклад
Jeśli na świecie mamy niebywały wybuch literatury prognostycznej, futurologicznej, politologicznej i geostrategicznej, to nasi rodzimi politolodzy (tak zazwyczaj nazywają siebie politechnolodzy, pracujący jako imidżmejkerzy partii i partyjek) w większości rywalizują ze sobą w tym, kto obficiej nasypie komplementów tej czy innej klice, dumnie nazwanej partią. Od dawna interesuje mnie psychologia władzy, jej technologie zombifikowania mas, niepokoi mnie nasze jutro i pojutrze. Czytam „Władcę” Machiavellego i „Władzę” Russella, „Metamorfozy władzy” Tofflera, „Ład światowy” Kissingera, „Wielką szachownicę” Brzezińskiego, „Koniec historii” Fukuyamy. I mam możliwość zestawiać poziom intelektualnego napięcia, olśnienia i proroctwa tych bestsellerów z książką Jurija Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnopokoju”. To książka z tej samej „wysokiej półki”. I to naprawdę jedyna książka tego rodzaju, która ukazała się na Ukrainie przez wszystkie lata Niepodległości. Oczywiście nie jest ona dla wszystkich. Trudno sobie wyobrazić, żeby jacyś bohdani, brahari, bohuccy (czytelniku, kontynuuj ten spis…) otworzyli ją. A gdyby nawet otworzyli, to przynajmniej coś z niej zrozumieliby. Aby ta lektura była dostępna dla jednostki, musi ona mieć choćby trochę inteligencji i wiedz-
Машинний переклад
Na fali teraźniejszości
Mówią pewnie „tak” i przysięgają na wszystko, co istnieje,
Ale „tak” po cichu przemienia się w „nie”.
I ta obłuda hańbi nasze dusze,
Bo obietnice płoną w piekielnym ogniu.
Tu pusta skrucha i nie trzeba przebaczeń,
Trzeba tylko jednego — nie służyć hańbie,
Trzeba prawdę poczuć i wszędzie ją dostrzec,
Aby utwierdzić ją w sobie samym.
Rozważanie na aktualny temat
Ukraińcy, uczmy się od innych,
Jak zachować nasze pokrewieństwo
I nie hańbić, lecz słowem cieszyć
Tych, którzy są nam siostrami i braćmi.
Poznajmy mądre cytaty —
Są prorocze, nie są niemе.
Świat nie będzie nas szanował,
Jeśli sami siebie nie szanujemy.
Dręczą nas różne lęki,
Jesteśmy bez miary nierozważni…
Trzeba brać przykład z Polaków,
Z Litwinów i Żydów także.
Odrzućmy kłótnie i nieporozumienia —
Trzeba się ich już pozbyć.
Nie zapominajmy słów Tarasa
O naszym kozackim, sławnym rodzie.
Nad każdym czynem trzeba myśleć,
Nie wyzywać tak bliźnich:
— Jesteś niedołęgą, pełnym głupcem,
Nicponiem, safandułą, łajdakiem.
Na swoich wylewamy brudne słowo,
Swoich nie wyciągniemy z biedy…
I tak, ze złości czy przypadkiem,
Zostawiamy ślady obrzydliwości.
Musimy postępować inaczej,
Żeby wryło się na wieki:
Jesteśmy dumnymi dziećmi Ukrainy —
Twórcami, zwycięzcami, kozakami.
Choć Moskal nalał wiele
Hańby z kubła rozmów:
— Patrzcie, do ich niedołężnej chaty
Jeszcze żaden Nobel nie przyszedł.
Kłamstwo! — nie wyżmie się, nie wypłucze…
Zrozumieliśmy istotę obelgi:
Wieki nasze wszystkie cnoty
Pod innym imieniem były.
Jesteśmy mistrzami wszelkiej roboty,
W marzeniach — słychać lot.
Mamy co pokazać, by ze zdumienia
Gębę rozdziawił świat.
A żeby płonęły nasze dusze,
Garnęły się do nowych idei —
Złącz, Ukrainо, własną mężność
Z godnością swoich dzieci.
Musimy wierzyć w Ukrainę,
Żyjemy na przeciągach epoki:
To stąd wieje, to — stamtąd.
Choć trochę zakasłaliśmy,
Wierzymy jednak — przetrwamy ból.
Jakbyśmy wiele walczyli
Z poczuciem swojej słuszności.
Ale jakoś ukraińskiej chaty
Nieszczęście nie może ominąć.
„Nie to” — idzie za nami krok w krok
I wierzy w bajeczki naród.
Och, nie szczęści nam się z sąsiadem
I z naszymi krewnymi watażkami.
Z wyglądu jesteśmy jakby dobrzy,
Ale chwiejne mosty życia…
Słowa „umiemy” i „możemy”
Musimy jeszcze udowodnić.
Niech nas jednoczy szczera jedność,
Która niesie sztandar soborności,
Bo tylko siła, tylko wiara
Nas obroni i zbawi.
Choć dziś niedoli dość,
Lecz mówię, by nie czuć drżenia:
Trzeba wierzyć w Ukrainę
I w siebie wierzyć także!
Życiowe wehy
Dopisany wiersz
Dopiero dwadzieścia… Całe życie przed nami,
W oczach błyszczy wiosenny promyk.
Wiosenny dzień popędził stado dzieciństwa,
A wieczór ułożył pieśń dla dwojga serc.
Dobiliśmy do trzydziestki… Wciąż wesoło,
Nie chce się widzieć tego, co z daleka…
Życie zawzięcie wiosłuje naprzód,
Na ręce taty prosi się maleństwo.
A oto i czterdziestka cicho puka do drzwi:
Otworzę drzwi — zamykać się to grzech.
Obramowana kolorami i dźwiękami,
Pora zdobyczy i ziemskich uciech.
Już pięć dziesiątków — jabłka przypieczone,
Jakieś kwaśniejsze, zdaje się, w smaku.
W mym życiu optymistyczne zdanie,
Jakoś wkradło się to słowo — „jednak”.
Ach, sześćdziesiąt… Minęło, przemknęło.
Łza oślepi, serce przypali…
Z nadziejami trzeba już się żegnać
I złożyć zmęczenie lat na ramię.
Czyżby to siedemdziesiąt? Istotnie przyczłapało.
I staje krzywy znak zapytania
Za uciechami, zdobyczami, smutkami.
A dalej co? A dalej co i jak?
Osiemdziesiąt… O Boże, nie wierzę.
Czyżby i oni zagrali w dudę?
Powinienem już odlecieć za ciepłe kraje,
A ja idę. Wciąż po ziemi idę!
Subiektywna filozofia
Dla kogoś te słowa są nie na miejscu… A jednak posłuchaj dzwonu myśli.
Jest „status quo”. Przeczy ono
Logicznemu prawu zmian.
Odrzućmy wytarte szablony,
Odnowienie poczujmy jako twardy grunt.
Dlatego mówię wam, że nieśmiertelność
W czymś jest gorsza niż śmierć.
Wszystko się powtarza
Wszystko się na świecie powtarza —
I przylaszczka, i opadający liść,
I ciepłe słońce w zenicie,
I jesieni purpurowy talent.
Odejdziemy już… Będą inni,
Lecz wiosną zakwitnie sad,
A księżyc w wieczornej ciszy
Rozsypie złocisty blask.
Wszystko idzie po zamkniętym kole —
Czy ty jeszcze jesteś, czy już ciebie nie ma…
Nigdy się nie zamienią
Miejscami lato i zima.
Znów noc z gwiaździstym wzorem
Spotka dwoje, co się objęli.
I znów powtórzą się pocałunki —
Tak gorące, jak u nas kiedyś.
Śmieje się radość, tęsknota płacze,
Oczekiwanie niesie dobrą wieść…
Wszystko się powtarza, jak gdyby nic.
Ale przyjrzyjmy się… Nie wszystko!
Zimowe niedorzeczności Tak nie było…
Stoi zima bez śniegu.
Czegoś podobnego nie potrafię sobie przypomnieć.
To do smutku, czy to do śmiechu,
Czy to nieszczęście, czy Boża łaska?
Pole już prosi o śnieżną pokrywę,
I oczy też pragną czystości.
Lecz jesienna mżawka znów chlapie błotem
I nie minąć jej, nie obejść.
W chłodach nie widzę pociechy,
Zawsze omijałem lodowatą taflę…
A jednak moja dusza czeka na śnieg,
By zmienić jesienny krajobraz.
Niemało niedorzeczności się ukryło…
Jedną z trosk chciałem wam przekazać:
Nie chcę, by zima przegoniła wiosnę
Z upragnionych marcowych dni.
Nie traćmy czasu
A czas biegnie i coś krzyczy:
Zgubiła się podkowa dni…
Dlaczego więc moje pióro milczy?
Odzwyczaiło się od słowa.
Na co więc czekasz? Pojmij, zapamiętaj,
Zostawszy sam na sam:
Kto marnuje czas, tego życie
Rozmazuje po ścianie.
Lecz dusze się zamknęły.
Wieś. Dzieciństwo. Na spodenkach — łata.
Chciało się chleba… Lecz nigdzie go nie ma…
Ale nasza chata się nie zamykała.
I nie bano się — ktoś tu wejdzie.
Otwarte drzwi i otwarte dusze —
Wejdź, gdy się zmęczysz, czy przemokniesz…
Dziś jakby już był chleb powszedni,
Lecz dusze — zamknęły się na klucz.
Wątpliwość
Kocham poezję, gdzie na flecie gra
Dźwięczne słówko. Piszę, piszę… Lecz nie wiem:
Dla kogo to, po co to?
Bywa, że i nocą nie śpi się,
W rymy ścielą się wiersze…
Lecz, pokryte kurzem na półkach,
Leżą tomiki poezji.
Lubię, gdy słowo pachnie —
Nim w pieśni drżąco się odezwę…
Lecz wątpliwość nagle nadpływa:
Czy to już kogoś zainteresuje?
Lubię poezję, gdzie dźwięki
Złączone w artystyczny stop…
Lecz czy wnukom będzie potrzebne
To, co stworzyłem, co napisałem?
Brzmi poezja i nie chce
Iść za milczącą granicę.
Choć wątpliwość patrzy mi w oczy,
Ja piszę… Siedzę i piszę.
Jesienne wyznanie ukochanej
Gdy jesteś obok, zapominam,
Że włosy już posiwiały,
Gdy jesteś obok — twój uśmiech
Jakby do nieba mnie unosi.
Gdy jesteś obok — fala wiatrowa
Zwraca tam, gdzie przystanie młodości.
I znów wypływają łaskoczące słowa,
Które sobie mówiliśmy.
Gdy jesteś obok — jak słodszy chleb
I wszystko wokół życzliwe i piękne.
Gdy zaś nie ma — jakby dzień oślepł.
I chłodzi wspólne łoże miłości.
Kiedy jesteś obok — zmęczenie odlatuje,
I jakby na dziesięciu strunach gra radość.
Gdy zaś nie ma cię — paląca pustka
I zagląda w moje okienko starość.
Kiedy zaś jesteś — uśmiecha się życie,
Gdy zaś nie ma — smutek podpełza z boku…
Dlaczego takie przeciwstawne uczucia —
Kiedy jesteś i kiedy cię nie ma?
Węzełki na pamięć
Nie pozwolę
Nie pozwolę kpić
Tym, którzy roznoszą swój przebój.
Są wiersze pisane z bólu,
I czytają się — kiedy boli.
O bezgrzesznych
Gdy sprawy mniej więcej pomyślne,
Nie ma czasu, by iść do Świątyni…
Nie wierzę, że są bezgrzeszni.
Poznałem po sobie — bo sam jestem grzeszny.
Zapamiętaj
Wszystko dziś dopuszcza kapryśny czas,
Lecz nie zapomnij wśród dzikich swarów,
Że handlować miłością do Ojczyzny
Jest grzechem. Bo to, co święte, nie jest towarem!
Wzory życia
Życie maluje cętkowaną farbą.
Jak pojąć te wzory?
Jakbyśmy razem, złączeni z tobą,
Lecz dusze nasze jednak w samotności.
Mój osąd
Jakieś podejrzenie ślini się na wardze,
Bo pewność siebie wychodzi z cienia.
Jeśli zaś wątpisz w siebie —
Wtedy, wierz mi, nie jesteś jeszcze beznadziejny.
Dramat dramatów
Niepokoją nas jakieś drobnostki:
Ubranie — nie to, pojawił się — nie tam…
Życie pędzi, by się zatrzymać —
Oto w czym prawdziwy dramat dramatów.
Czystość
Zapamiętaj tę prostą prawdę:
Słowa też kochają czystość.
Brudnym słowom daj kosza,
By nie wstydziła się dusza.
Gorzka w smaku
Sądzisz — prawda tylko miodem cieszy,
Że ma ciepłą i miękką rękę.
Bywa różnie… Lecz najczęściej
Jest kłująca i w smaku gorzka.
Mówię, bo boli
Smucimy się i płaczemy bardzo,
Przeklinamy czas, ślinząc wargę.
I, obejrzawszy się na historię, z zapałem
Zaprzeczamy hańbie własnych strat.
Tak, nasz los zakrzepł w ucisku —
Brakowało szczęścia i sił.
Mieliśmy wrogów — zaciekłych i srogich.
Lecz często sami sobie byliśmy wrogami.
Było, było… A dziś też nie lepiej,
Ze wszystkich stron na nas pełznie nieszczęście,
I z każdym dniem staje się coraz trudniej
Zachować nam ukraińską barwę.
Przeżyliśmy różnych przywódców —
Bóg nie przysłał z niebios najlepszego,
By był dla Ojczyzny Prometeuszem,
A nie pchał jedynie własnego interesu.
Dlaczego wciąż jesteśmy przestraszeni i biedni, a dumę gdzieś cisnęliśmy w Dniepr,
Razem nie potrafimy – zachodni czy wschodni –
Zdjąć z siebie piętno służalczości?
Dusza się ściska. Ukrywszy swój ból w garści,
Znów krzyczę, nie zamykam ust:
By przebiegły świat nie zmazał twojego imienia,
Narodzie mój, potwierdź, że jesteś narodem!
Машинний переклад
Wiktor PALYNSKYJ, m. Lwów
1. Spontanicznie na początku… Od razu, od samego początku czytania tej książki, rzuca się w oczy doborowo-naturalny autorski i wyraźnie zindywidualizowany język bohaterów. I to na tyle ewidentnie wyróżnia powieść Nadiji Humeniuk „Wrzosowe miody” („Klub simejnoho dozwillia”, Charków, 2019, 315 s.), że chce się o tym powiedzieć już teraz, nie zwlekając aż do jakichś konkretnych rozdziałów tego eseju. A ponadto pisarka posiada zdolność bardzo gęstego budowania swojej powieściowości, czyniąc kosztownym każde słowo i jednocześnie intuicyjnie pozbywając się zbędności oraz wątpliwych wykrętów w swoim literackim wypowiadaniu się. „Po trzech dobach parnej czerwcowej mżawki na niebie wreszcie czysto błysnęło… Sprężysta mleczna strużka światła popłynęła z niego w czarny kocioł nocy, stopniowo wyciskając z niego ciemność i czyniąc pierwszy biały rozczyn, z którego za godzinę lub dwie miał wyjść pogodny letni dzień”. Takie odczucie, że czytelnikowi otworzyło się nie tylko nowe widziadło, ale i jakiś niebieski wektor, dotąd w życiu przez niego niezauważony. „…Cienka wibracja dźwięków raz po raz kołysała gęsty mrok i przekazywała przezeń sygnały alarmu wyżej, wyżej, wyżej, aż tam, gdzie już blednął okrągły widnokrąg księżyca i ledwo-ledwo rumienił się horyzont”. „Wrzosowe miody” wlewają się w duszę, aby dbać o twoją przyjemność. Czytelniku i artyście (w najszerszym pojęciowym zakresie). Bo każdy z nas zasadniczo jest i jednym, i drugim. Dlatego refleksyjnie, twierdzę, reagujemy na podobne teksty. Nadija Humeniuk naprawdę zna się na miodach z wrzosu.
2. Myślisz?.. (samopytanie) „Aż… Nie, nie to, że ona całkiem nie lubiła takich księżycowych nocy. Tylko niepokojąco jej jakoś o tej porze, sama nie wie dlaczego, ale niepokojąco — mdłość w piersiach się rozlewa, dziwna tęsknota wszechświatowa serce ściska, żal chwyta za czymś, tak nieodgadnionym, nieosiągniętym, niepochwyconym, niewypitym do dna, a to nawet nie spróbowanym. I jeszcze ten niewyjaśniony, jakiś aż mistyczny strach, który zawsze wywołuje pełnia. …Zdawało się, że aż z Dymczynoho chutoru wrzosowy krzak świeci”. Cytuję, oczywiście, nieprzypadkowo. Pisarka, przy całej wyrazistości i konsekwencji linii fabularnej, mimo wszystko przede wszystkim stara się wytworzyć pewne mentalne środowisko dla swoich postaci; łączy je więzami widzialnymi-niewidzialnymi; wyszukuje możliwości przejawienia się właśnie w swojej niepowtarzalności; charaktery szczególne, kolorowe, co nazywa się wypielęgnowane przez autorkę. Zwyczajni ludzie, jak oto Domka Kałapusza, Dymka (taki przydomek we wsi Turyczach jej dali), — a jej charyzmy wystarczyłoby i dla stołecznej teatralnej primy. Właściwie tylko ona znała receptę wrzosowego miodu. Ale czy zagadka tutaj tylko w tym miodzie?.. Pewnie, ona po prostu wiedziała?.. I tego wystarczyło na całe pokolenia!.. Bo wiedźma…
…Wydaje mi się, że autorka niespiesznie przygląda się swoim bohaterom tak, jakby chciała znaleźć wśród nich i samą siebie. Ale inną, doskonalszą, przenikliwszą… Z mistycznym widzeniem niewidzialnego. Możliwe, właśnie dlatego i bytowo-etnograficzne w książce nie-nie błyśnie błyskiem prawdziwej nieprzemijającej kosmiczności ludzkości. „Dziwne stworzenia — ludzie? …ich ziemskie życia”. …Tutaj zauważę tylko, że artystyczne odkrycia — najkosztowniejsze. Jestem pewien.
3. Co powiesz!?. Tutaj?.. (Do siebie) Niemało w powieści waży i dyskurs pamięci. Wątpię, by pisarka gdzieś oddzielnie celowo zaczerpnęła z naukowej, innej literatury, powiedzmy, elementy wiejskiego wesela lub świątecznych obrzędów oraz wielu wiejskich perypetii, przyprawiając je łaskotliwymi autentycznymi emocjami, wybuchowym humorem, czymś patriarchalno-nostalgicznym. Odważni bohaterowie nie po prostu, jak aktorzy, tworzą barwne obrazki, a żyją własnym żywym życiem (ta aliteracja umyślnie uświadamiana jest przeze mnie), napełniając nieustanną energią coś tak drogiego i poruszającego, ale już prawie zapomnianego, być może — z samych zakamarków pamięci rodu. Jak oto w obejściu Jasnyckich, gdzie „chata chodzi jak w tańcu”. Pisze się Humeniuk (lekkość i wrażliwość pióra) — dobrze odbierane przez czytelnika. ...I właśnie takich „mizanscen” — dosyć. Nadają się i do ponownego czytania...
4. Dogodzić sobie… …Są w powieściowym tekście N. Humeniuk i takie „okienka”: „A dziwna kobieta w słomkowym kapeluszu jeszcze kilka nocy śniła jej się, a potem zaczęła się zapominać, jakby za woalką się schowała”. Jeśli postrzegać te „miniatury” bezodniesieniowo, to one rzeczywiście przechodzą w jakieś surrealistyczne wizje ze swoim kolorytem niepowtarzalności i zmiennoświadomym sposobem istnienia. Zdradzają w osobowości autorki skłonność do ciągłego eksperymentu rozszerzania stylistycznych możliwości siebie innej. To — poszukiwanie, bez wątpienia interesujące dla czytelnika, jest nieprzypadkowe i wyjaśnialnie wywodzi się z rozdziału do rozdziału, a jest ich trzy: „Słodki miód marzycielstwa”, „Cierpki miód czułości”, „Słony miód samotności”. Więc nieczęsto skłaniając się do jednoznacznych definicji, a tym bardziej w tym przypadku, nie określałbym tekstu, powiedzmy, jakimś konkretnym sposobem artystycznego postrzegania świata. Raczej — to wielogłosowość, atrakcyjna właśnie swoją polifonicznością, wybredną obrazowością, która miejscami graniczy z poetycką. Próbami wszystko ogarnąć i poczuć.
5. Słowo o słowie …Z najważniejszego. Rozmyślam sobie, że powieść „Wrzosowe miody” Nadiji Humeniuk jest prawdziwym znaleziskiem dla akademickich leksykografów. Pisarka swobodnie, rozluźniona, stylowo pracuje ze słowem, włączając dialektalne, ustno-gwarowe, slangowe leksemy; słowa i konstrukcje składniowe z archaicznych i historycznych, w istocie niewyczerpanych zasobów językowych. Robi to lekko, zdawałoby się, żartobliwie. Chociaż czuję za tym porządną, szczerą pracę pisarską. Często musi wyjaśniać rzadko używaną leksykę, wynosząc ją, jak to przyjęte. Dzięki czemu książkowi smakosze nawet w Charkowie spontanicznie odbiorą i przyjmą takie słowowypełnione pojęcia, jak „kufer”, „żypołyty”, „bakun”, „lidawyj”, „marynarka”, „rower”, „hodzikalo”, „ocybenśkyj”, „mysnyk”, „sołtys”, „sabanyty”, „gandż”, „drubniak”, „bocjun”, „popława”, „bynda”, „dzyga”, „syduchy”, „cymus”... Ten szereg naprawdę może być bardzo długi. Chociaż w północno-zachodnich regionach część tego „słownika” i dzisiaj jest w aktywnym użyciu.
…Korci coś takiego z miejscowej gwary postaci przytoczyć. Niekoniecznie aż tak wybiórcze; zwyczajne dla powieści: „Dubeniuky, mamy twoje, znaczy się, rodzina, na chutorze, o tam pod lasem, żyli. Teraz na nim twoja ciotka Chotynka — z Andrijem i z dwoma mniejszymi ich krempajami. Chutoru tego wojna nie dotknęła, to wszystko tak i zostało na miejscu. …Po wojnie ludzie wzięli się dalej chaty stawiać, oto ulica i wysznurowała się w pole, taka równiutka, jak bynda”.
I w tym — cierpki miód. A, być może — i przede wszystkim. Słowo przecież…
6. Nieco z życiorysu W styczniu 1950 roku Nadija Humeniuk urodziła się. We wsi Onackiwci na Chmielniczyźnie.
Z czasem ukończyła szkołę średnią, studium pedagogiczne w Chmielnickim. I jeszcze po jakimś czasie — pokonała dziennikarstwo na Lwowskim Uniwersytecie Państwowym imienia Iwana Franki.
Długi okres była na pracy dziennikarskiej, w szczególności i w wołyńskiej gazecie obwodowej „Wicze”.
Mieszka w Łucku. Obecnie — na pracy twórczej jako prozaiczka, poetka i publicystka (napisała i wydała około czterech dziesiątek książek).
Nadiya Humeniuk (Lys) jest laureatką prestiżowych nagród literackich i konkursów. Świadomie nie wypisuję tej długiej listy uznania, licząc na to, że wnikliwy czytelnik z pewnością zajrzy do licznych źródeł „sieciowych” i bez większego wysiłku zaspokoi swoją ciekawość. Wspomnę jedynie, że jest zdobywczynią Grand Prix Międzynarodowego Konkursu Literackiego „Koronacja słowa” właśnie za powieść „Wrzosowe miody”. 7. W estetyce samotności …Pejzaż u Humeniuk to właśnie ten rzadki przypadek, kiedy „obrazek” czy „obraz” nie stanowi tła ani nie obramowuje akcji, nawet nie pogłębia jej psychologicznie, lecz jest pełnoprawnym bohaterem powieści, który uzupełnia i rozwija prawdziwe widowisko; nasyca je kolorytem i, co oczywiste, motywuje innych bohaterów do głębokich, niemal niepojętych uczuć i przeżyć, w szczególny sposób przemawia. Angażując obraz wizualny i coś jeszcze… — zawieszone, nieuchwytne. Zapewne właśnie dlatego tak bardzo chciało mi się zacytować cichy sam początek rozdziału „Słony miód samotności” (przypomnę, to trzeci rozdział powieści). „Zamieć taka, że świata białego nie widać. Wydaje się, że dom, porwany przez żywioł, oderwał się od fundamentów i niczym zagubiony w czasie statek kosmiczny krąży gdzieś pomiędzy niebem a ziemią. Bo za oknem ani budynków, ani drogi, ani ludzi, tylko srebrne błyski śniegu i przeciągłe wycie wiatru. Nawet cztery kawki, które zazwyczaj grzeją się przy willach ciągnących się długim sznurem przed dziewięciopiętrowcem, nie przyleciały na swoją codzienną wartę — najwyraźniej siedzą gdzieś wszystkie razem przy swoich gniazdach i nawet dziobów nie pokazują. Dokąd to Vika przepadła przy takiej pogodzie?” Właściwie bohaterka komunikuje się z kimś takim, co tym razem jest pewnym metaforycznym odbiciem samotności duszy w otoczeniu. Jednak uduchowionym. Wychodzi to wzruszająco. Wybrednie. Właśnie tak. …To więcej niż detal artystyczny. To uporczywe powieściowe „tkactwo”. Utalentowane. 8. I o tym Gdybym miał porównywać teksty N. Humeniuk ze sztuką, którą nazywa się plastyczną, to z pewnością wybrałbym grafikę. Ale polichromiczną, z bardzo gęstą kreską, rozległymi, dziwacznymi, kontrastowymi plamami-symbolami; bez jakichkolwiek najmniejszych luk białej kartki. Taka jest jej maniera stylowa. Wszystko mocno trzyma się kupy. Zbite do wysokiej gęstości. Szczególnie przejawia się to w drugim rozdziale powieści „Cierpki miód czułości”. Tutaj wszystko jest tak sztywno powiązane, że wydaje się, iż wyciągnij najmniejszy detal (niekoniecznie artystyczny, a zwykły narracyjny), a cała tekstura w jednej chwili się rozsypie. …Linie losu zarówno głównej bohaterki Bohdany (Dany), jak i Luby, Niny, Wiktorii, Sofii, Jana Zahurskiego, a nawet komisarza policji Josefa Lindowskiego, i co tu dużo mówić, wielu innych, drugoplanowych i trzecioplanowych postaci, są splątane kompozycyjnie w taki kłębek, że trudno go rozwikłać. Zresztą, chyba nie należy tego robić. Bo dzieło wymaga właśnie takiego konceptu tworzenia świata: bez luk, zapominalstwa, leksykalnych trzęsawisk… I to oczywiście pomaga w szeregu wyjaśnień, uzupełnień, przepowiedni, oczekiwań i odkryć. Nie na darmo stara, mądra Dymka przytacza biblijne: „Wszystko, co tajne, musi stać się jawne”. Wydaje mi się, że właśnie to „tajne” wyszukuje — wypisuje sama autorka powieści. …Zresztą — „kto pomnaża wiedzę, pomnaża i cierpienie” — również biblijne. (Możliwe, że stąd linia fabuły: siostry bliźniaczki, niby jakieś lustro. Czy nawet za-lustrze). 9. P.S. Wrzos — wiecznie zielony niski krzew o bardzo drobnych i licznych liściach oraz liliowo-różowych kwiatach. Kwitnie w lipcu-wrześniu. Rośnie w lasach sosnowych, rzadziej dębowo-sosnowych, w wilgotnych miejscach. Środek leczniczy. Ludowy. Nalewki przygotowują znający się na tym ludzie; farmaceuci wykorzystują. Goi rany. Przywraca funkcje stawów. …Czy doda to coś do powieści Nadii Humeniuk „Wrzosowe miody”?!. Sądzę, że nie. Przecież pisarka ma swój wrzos, swoje miody i swoje wyodrębnione światy. I te tajemnicze wrzosowo-miodowe obrysy są dla nas bardzo interesujące, bo leczą także rany duszy. Czytajcie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
czytań. Ale szczególnie chciałbym podkreślić jego pracę w miejskiej społeczno-naukowej grupie toponimicznej. Dzięki temu, że Taras Pawłowycz wyszedł z inicjatywami dotyczącymi upamiętnienia w nazwach ulic imion wybitnych rodaków, Połtawa pozbyła się tej rosyjsko-komunistycznej okupacyjnej narośli w naszej toponimice. Według moich obliczeń to prawie pół setki nowych toponimów, które Pustowit proponował, inicjował, pisał do nich noty, a także wspierał propozycje kolegów, przekonywał ówczesnych szefów władz itd. Zmiana toponimiki z okupacyjnej, kolonialnej na ukraińską to wydarzenie o historycznej wadze i jesteśmy wdzięczni panu Tarasowi za jego pracę na tym polu”. Ołeh Pustowhar wysoko ocenił również projekt telewizyjny „Bojownicy o Niepodległość”, gdzie lwią część materiałów, a nawet teksty dla dziennikarzy tworzących te krótkie, ale bardzo cenne dla duchowego oświecenia narodu filmy, przygotowywał Taras Pustowit. Ważne jest, aby przenieść naukę w przestrzeń publiczną, zwłaszcza gdy mowa o historii XX wieku. A Taras Pawłowycz bada te tematy jeszcze od lat 90. i wprowadza je do przestrzeni publicznej. Krajoznawca Hryhorij Tytarenko, autor książki „Planetarny głos Andrija Kykotia”, redaktor wydania „Iwan Steszenko. Utwory. Przekłady. Wybrana korespondencja”, tegoroczny laureat nagrody imienia Petra Rotacza, podkreślił jeszcze jedną cnotę pana Tarasa: „Zawsze jesteśmy hojni w współczuciu, ale wielu nie jest zdolnych do współradości. Zazdrość zżera… A Taras Pawłowycz potrafi cieszyć się z cudzego sukcesu. Bo rozumie, że my wszyscy, krajoznawcy, zachowujemy pamięć historyczną. A człowiek bez pamięci zamienia się w niewolnika, mankurta, nabiera kompleksu niższości…” Protojerej Mykoła Chrapacz, proboszcz cerkwi Opieki Matki Bożej Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, wysoko ocenił pracę Tarasa Pustowita zarówno jako archiwisty, jak i przewodniczącego połtawskiej miejskiej „Proświty” oraz zastępcy redaktora naczelnego „Połtawskich wiadomości diecezjalnych”, podkreślając takie jego cechy jak miłość do ludzi i pracowitość. Wiara i Członkowie społecznego komitetu organizacyjnego ds. uczczenia pamięci pisarza, literaturoznawcy, krajoznawcy Petra Rotacza. 23 października 2008 roku
Машинний переклад
Hanna ANTIPOWYCZ, zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa Dla Tarasa Pawłowycza Pustowita, zastępcy dyrektora — kierownika działu informacji i wykorzystania dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, proświcianina, odznaczonego medalem „Budowniczy Ukrainy” — to zarówno prezent na 60-lecie, jak i, jak sam mówi, bodziec do dalszych badań nad historią Połtawszczyzny i Ukrainy. A dla wszystkich, którym ta historia nie jest obojętna i którzy pragną poznać heroiczne czyny niepokonanych bojowników o wolność naszej Ojczyzny, jest to bardzo cenny podręcznik. O strukturze indeksu opowiedziały jego autorki — kierowniczka działu krajoznawstwa biblioteki obwodowej Maryna Fedorowa oraz główna bibliografka tego samego działu Hanna Didusenko. Pierwszy jego rozdział zawiera „Zarysy portretu ukrainoznawcy” (autorka — dyrektorka Państwowego Archiwum naszego obwodu Wałentyna Hudym), artykuł Lesia Kosyczenki, wydrukowany w „Uriadowym Kurjerze” pt. „Zerwana pętla oszczerstwa”, wywiad Tarasa Pustowita dla „Weczirniej Połtawy”, w którego tytule zawarto credo tego historyka-archiwisty: „Na pierwszym miejscu dla mnie jako badacza zawsze znajduje się jej wysokość człowiek”. Drugi rozdział „Otwarte archiwa” zawiera bibliografię publikacji Tarasa Pustowita w wydawnictwach encyklopedycznych, zbiorach, periodykach. 1467 pozycji — ileż pracy badawczej, prawdziwych odkryć, imion przywróconych z zapomnienia! Trzeci rozdział „Sławnego ojca godny syn” odnotowuje jeszcze ponad setkę publikacji, w których mowa o pracy Tarasa Pustowita i jego współmyślicieli, różnych projektach z jego udziałem. Słowo powitalne od gospodarzy wygłosiła zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej biblioteki obwodowej Nadija Wlezko. Powitała ona zebranych z okazji Dnia Jedności Ukrainy i zaznaczyła, że bibliografowie w ciągu 2019 roku wykonali kolosalną pracę w zakresie wykrywania i systematyzacji odpowiednich źródeł; wyraziła nadzieję na dalszą współpracę z Tarasem Pustowitem. Nawiasem mówiąc, sławnego ojca Tarasa, Pawła Mykytowycza Pustowita, dobrze znałam. Był okres, kiedy on, dziennikarz, musiał pracować w komitecie obwodowym partii. My, dziennikarze „Komsomolca Połtawszczyny” — gazety, która wiecznie cierpiała z powodu nękania to przez KC Komsomołu, to przez „samego” Szczerbyckiego, mieliśmy w osobie Pawła Pustowita obrońcę. A kiedy w 1987 roku porzuciłam pracę w prasie z powodu niemożności relacjonowania „aktywnej działalności” Komsomołu, który gnił, śmierdział i urządzał orgie na krzemieńczuckich wyspach czy w rejonach podpołtawskich, to Pawło Mykytowycz bardzo się niepokoił tym, że matka trojga dzieci jest bezrobotna, i starał się zatrudnić mnie na stanowiskach, gdzie nie wymagano by hipokryzji. Przez rok organizowałam występy pisarzy, rok zbierałam materiały do „Księgi Pamięci”, rok broniłam pokoju… A tymczasem my, połtawscy proświcianie i członkowie Ruchu, razem ze współmyślicielami z całej Ukrainy wywalczyliśmy Niepodległość (i niezależność prasy również), powstał postępowy jak na tamte czasy „Połtawski wisnyk” i można było wrócić do dziennikarstwa. Powrócił do niego i Pawło Pustowit, zostając redaktorem gazety „Seło połtawśke”. Tak samo ludzki, sumienny, gotowy zawsze przyjść z pomocą wyrósł i syn Pawła Mykytowycza, Taras. Tego dnia wiele mówiono o jego zaletach. I o jego pasjach, o których nie wiedzieliśmy. Przede wszystkim jest to muzyka klasyczna. Nieprzypadkowo prezentację otwierał kwartet kameralny imienia Dmytra Achszarumowa — zespół Połtawskiej Filharmonii Obwodowej (kierownik Ołeksandr Abramow). „Gdybym nie był historykiem-archiwistą, zostałbym muzykiem — mówi pan Taras. — Kocham muzykę klasyczną, grałem na skrzypcach. Kiedy robiliśmy projekt „Połtawska Filharmonia Obwodowa”, dusza się radowała. To jedna z moich ulubionych prac. A ten indeks — to nie tylko uhonorowanie mnie, to uhonorowanie wielu tych krajoznawców, którzy byli obok i pracowali ze mną, a przede wszystkim, oczywiście, ludzi wspomnianych w nim — niestrudzonych pracowników na niwie ukraińskiej kultury, literatury, edukacji, spraw archiwalnych, bojowników o Niepodległość Ukrainy, uczestników Walk Wyzwoleńczych, dysydentów”. Opowiadając o tych, którzy wpłynęli na ukształtowanie jego postawy życiowej, Taras Pustowit przede wszystkim wspomniał krajoznawcę, pisarza Petra Rotacza, historyka sztuki Witalija Chanka, ojca Mykołę Chrapacza: „2 września 1994 roku wszedłem do Soboru Zaśnięcia Matki Bożej, niby przypadkiem, a tak naprawdę nieprzypadkowo, to Bóg kazał wejść, bo właśnie wtedy rozpoczęła się nasza z ojcem Mykołą ścisła współpraca nad odrodzeniem czasopisma „Połtawśki jeparchialni widomosti”. Jestem dumny z tego, że pomagałem i pomagam wydawać to czasopismo. Teraz pracujemy nad nowym numerem. Cieszę się również z tego, że brałem udział w projekcie „Połtawska Petliuriana”. Nigdy nie zapomnę, jak w proświciańskim wydawnictwie „Rik” zimą, w nieogrzewanym pomieszczeniu, razem z byłym dyrektorem wydawnictwa Ołehem Sikałem własnoręcznie oprawialiśmy wydrukowane na ryzografie zeszyty drugiego wydania tego zbioru, który przywracał z mułu kłamstwa i zapomnienia imiona Symona Petlury i innych bojowników o wolną Ukrainę. Być może właśnie to wydanie jest najcenniejsze w całej serii”. Pracę jako archiwista Taras Pustowit rozpoczął w 1987 roku, kiedy istniało jeszcze mnóstwo zakazów, nie było swobodnego dostępu do archiwów. Niezwykle poruszyły młodego archiwistę pierwsze wydania diaspory, które podarował Petro Petrowycz Rotacz — „Zustriczi i proszczannia” Hryhorija Kostiuka, „Spohady” Iwana Majstrenki. Od tamtej pory on, podobnie jak najbardziej autorytatywny badacz literatury ukraińskiej zagranicy Petro Rotacz, niestrudzenie propaguje naukową, literacką, epistolarną spuściznę tych, którzy pracowali dla wyzwolenia Ukrainy, nawet będąc wygnańcami z rodzinnej ziemi. Szczególnie owocne dla jubilata były lata ostatnich dwóch dekad, kiedy zaczął współpracować z encyklopedystą Ołeksandrem Biłouskiem. Zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Moklak uważa dorobek swojego kolegi Tarasa Pustowita za równy pracy całego instytutu: „Połtawianom poszczęściło się, że mamy Pustowita. Ale i jemu poszczęściło się, że w odróżnieniu od wielu poprzedników-archiwistów, przyszło mu pracować w dekadach wolności (wierzymy, że będą trwały), kiedy można otwarcie pisać, wprowadzać do obiegu naukowego materiały, których wcześniej nie można było nawet zobaczyć”. Piękne słowa pod adresem jubilata wygłosił dyrektor NRP-Centrum Badań Historii Połtawszczyzny Rady Obwodowej, zasłużony nauczyciel Ukrainy, główny redaktor projektu encyklopedycznego „Połtawika” Ołeksandr Biłousko. Ołeh Pustowhar, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim, proświcianin, powiedział: „Mimo codziennego zabiegania, wynikającego z jego stanowiska, jest zawsze uważny, uprzejmy, jakby wokół siebie światło promieniował. Taras Pawłowycz — to wspaniały naukowiec i urzędnik państwowy, jakich jeszcze brakuje Ukrainie, posiadacz pamięci instytucjonalnej, który przekazuje wiedzę i doświadczenie młodszym pokoleniom. Jest aktywnym działaczem społecznym, od 1996 roku kieruje Połtawskim Miejskim Towarzystwem „Proświta”. Nieoceniona jest jego praca jako organizatora Petliuriany — to podpora jego chrześcijańskiej duszy. Dla krajoznawcy Witalija Hryhorjewa Taras Pustowit — to towarzysz, który zawsze podpowie, pomoże: „Oto i wczoraj z jego pomocą pracowałem w archiwum. A co do tego, że archiwa płoną — to i za Piotra I płonęły, i za Katarzyny II je palono. A w 1994 roku płonęła Biblioteka Narodowa, gdzie, według słów Oksany Zabużko, z dymem poszła cała przedmoskiewska epoka. Wszystko to nas boli, więc bardzo ważne jest, aby iść w badaniach coraz głębiej. Dlatego taka książka, jak ten indeks, — to przewodnik na wieki”. Jurij Samojłenko, przewodniczący Połtawskiego Oddziału Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, wspomniał wydarzenia sprzed 30 lat, kiedy połtawianie stali w łańcuchu jedności Kijów — Lwów niedaleko Soboru Włodzimierskiego i uniwersytetu w Kijowie, trzymali dwie chorągwie z napisami „Ruch” i „Połtawa”, a ludzie z innych zakątków Ukrainy podchodzili, witali naszych rodaków, i było to świadectwem tego, jak bardzo Połtawa i jej ukraiński duch są ważne w ogólnoukraińskim kontekście. Dla odtworzenia wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat pan Taras zrobił niemało, więc bardzo symboliczne jest, że ta prezentacja odbywa się właśnie w Dniu Jedności Ukrainy. J. Samojłenko wspomniał również o pasji Tarasa Pustowita — był mistrzem szkoły muzycznej w tenisie stołowym. A Ołeksandr Rotacz, jeszcze jeden sławny syn sławnego ojca, którego z archiwistą Pustowitem łączy dawna i ścisła współpraca, okazuje się, był starszym kolegą Tarasa jeszcze ze szkoły muzycznej nr 1 (uczyły obu grać na skrzypcach nauczycielki Drobitko i Sobiecki). Ołeksandr Petrowycz życzył koledze-krajoznawcy nowych odkryć. Dziennikarz Wałentyn Posuchow, niestrudzony krajoznawca, życzył kolegom pisać tylko prawdę, bo prawda i tak wypłynie, tylko będzie wstyd, jeśli gdzieś się pomylił przez niedbalstwo czy uprzedzenie. Botanik Wiktor Samorodow, który zna Tarasa Pustowita także jako ogrodnika, opowiedział, jak na początku Niepodległości naukowcy z Paryża, którzy przyjechali do Połtawskiego Instytutu Rolniczego, szukali młodego Pustowita, bo już znali jego publikacje o Symonie Petlurze, które otwierały oczy czytelnikom postsowieckiej Ukrainy, a u patriotów-emigrantów budziły nadzieję, że będzie w Połtawie i tablica pamiątkowa Symona Petlury, i pomnik dla niego. Tablica Symona Petlury rzeczywiście jest, wierzymy, że będzie i pomnik. Bądźmy optymistami! I każdy pracujmy dla Ukrainy tak, jak historyk, archiwista, proświcianin Taras Pustowit, laureat wielu poważnych nagród, wśród których jest nagroda Ukraińskiej Biblioteki imienia Symona Petlury w Paryżu…
Dobry uczynek wykonali pracownicy działu krajoznawstwa Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. I. P. Kotlarewskiego przy wsparciu Departamentu Kultury i Turystyki Obwodowej Administracji Państwowej — wydali biobibliograficzny indeks „Taras Pustowit” — trzecią książkę z serii „Wybitni krajoznawcy Połtawszczyzny” (poprzednie dwa wydania były poświęcone Petrowi Rotaczowi i Wirze Żuk). Prezentacja książki odbyła się w bibliotece obwodowej. Taras Pustowit z Jewhenem Swerstukiem w Kijowie obok Domu Ukraińskiego po uroczystościach upamiętniających ofiary Hołodomoru. 18 listopada 2008 roku
Машинний переклад
W Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska” ujrzała światło dzienne. Przedmowa Chrystyny Bursztyńskiej. Książka rozpoczęła się materiałem o roli Macierzystej „Proświty”, utworzonej 8 grudnia 1868 roku, która przetrwała w Galicji do 1939 r., kiedy nadeszła bolszewicka nawała. Zważywszy na I wojnę światową i jej ciężkie skutki, „Proświta” działała niecałe 70 lat. I przez ten czas podniosła kulturę narodową kraju, świadomość narodu, sprzyjała patriotycznemu wyszkoleniu młodzieży, zajmowała się rozwojem instytucji gospodarczych. Lecz co najważniejsze — zwyciężyła moskalofilstwo. Kto nie jest zbyt zaznajomiony z historycznym rozwojem Galicji, może myśleć, że pod skrzydłami Austro-Węgier rozwijała się ona jak u Pana Boga za piecem. Przez polski ucisk, utopijne idee słowianofilskie, uświęcone berłem rosyjskiego cara, moskalofilstwo rozprzestrzeniło się na tyle, że opanowało nawet greckokatolicki kler cerkiewny. I. Franko ten okres w historii Galicji nazwał „czarną dziurą”. Założona „Proświta”, do której przed II wojną światową należało 15% dorosłej populacji Galicji, stała się „państwem Ukraińców w obcym państwie”. Nasza działalność bazowała na zasadach Macierzystej „Proświty”. Głównymi kierunkami stały się walka o państwo; utwierdzenie języka ukraińskiego — rozpowszechnianie jego nauczania i tworzenie zabezpieczenia naukowo-metodycznego; działania kulturalno-oświatowe, bo na Ukrainie kultura — to także polityka. W książce naświetlono nasz udział w Pomarańczowej Rewolucji oraz Rewolucji Godności, zbiórce środków w Politechnice na pomoc rodzinom Niebiańskiej Sotni oraz na potrzeby naszej armii w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Dobrą tradycją stała się opieka nad dziećmi rodzin Niebiańskiej Sotni oraz dziećmi z rodzin ubogich na święto św. Mikołaja. Na Ukrainie jeszcze w czasach imperialnych odrodzenie narodowe rozpoczęło się od imienia Szewczenki, w Politechnice — również od tego wielkiego imienia. Począwszy od 1988 r. przeprowadzamy Konkurs wśród studentów na najlepsze czytanie utworów T. Szewczenki lub poezji o nim. W naszym konkursie brali udział studenci Uniwersytetu im. Iwana Franki, Ukraińskiej Akademii Drukarstwa, uczniowie Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum Akademickiego. Ogółem — od 40 do 80 uczestników w różnych latach. W Politechnice, gdzie nasza działalność zawodowa bazuje na badaniach analitycznych, dobrze rozumieliśmy, że w państwie postkolonialnym kultura ukraińska musi stać się podstawą polityki narodowej. Bo tam, gdzie istnieje samoidentyfikacja ludności jako Ukraińców z rdzenną historią, językiem, kulturą, świat obcy (czytaj — „ruski mir”) nie przejdzie. A jeśli priorytetem staje się podświetlona informacyjnymi iluminacjami „kiełbasa”, to zdarzają się nieuniknione metamorfozy, w szczególności z wyborami prezydentów. Przypominam, jak wpajał L. Kuczma społeczeństwu frazę, że „idea narodowa nie zadziałała”. A jak ma zadziałać, jeśli naród po kolonialnym pobycie dopiero się formuje. Rozmowa z laureatką orderu Księżnej Olgi III stopnia Chrystyną Bursztyńską „Zaczęliśmy to rozumieć później…” — Pani Chrystyno! Jak Pani doszła do idei narodowej? — Od małego. Rodzina była patriotyczna. To mamy w genach i we krwi. Przez Jarosława Lemyka, bardzo jasnego człowieka, poznałam Irynę i Ihora Kałynciów. Nawet pytali mnie pewni „odpowiedzialni” ludzie, dlaczego zainteresowałam się poezją Ihora Kałyncia. Czyżby, mówili, nie rozumie Pani, że on jest drukowany za granicą? Wiaczesław Czornowił. Nieustannie stawaliśmy w jego obronie. Z Horyniem Mychajłem rozmawiałam — występował w Politechnice, jego credo było twarde, bezkompromisowe: „Każdy tworzy sobie drogę sam”. To była bardzo niełatwa epoka, która wymagała silnych, heroicznych ludzi. Poznałam też Opanasa Załywachę, który razem z Ałłą Horską, Hałyną Sewruk, Ludmyłą Semykiną i Hałyną Zubczenko stworzyli na 150-lecie T. Szewczenki witraż dla westybulu „czerwonego korpusu” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. Komisja uznała witraż za „nacjonalistyczny” i w przeddzień 9 marca 1964 roku go zniszczono. — Opanas Załywacha, ciekawa postać naszej kultury — jak on doszedł do działalności narodowej? — Urodził się na Charkowszczyźnie, w 1932 roku rodzina uciekła od Hołodomoru na Daleki Wschód. Uczył się w Leningradzkim Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. I. Riepina (a nie Riepina), skąd go relegowano za „zachowanie niegodne radzieckiego studenta” — nie przyszedł na spotkanie z kandydatem na deputowanego. A o ukraińskości zaczął myśleć, gdy uczył się w instytucie, i studentka ze Słowacji zapytała go: „A skąd jesteś? Do jakiej kultury należysz?”. To pytanie przewróciło jego duszę i on potem powiedział: „Zapragnąłem być Ukraińcem”. Bardzo kocham tego artystę, jego dzieła sztuki. Kiedy razem ze znanym lwowskim kolekcjonerem, przewodniczącym Klubu Inteligencji Greckokatolickiej Iwanem Hreczką gościliśmy u inżyniera W. Wolyckiego, bardzo poruszył mnie obraz na ścianie. To był Załywacha, jeszcze mało znany szerokiemu ogółowi. Tak trafiłam w zdumiewający świat Opanasa Załywachy z jego Skrobną Bogarodzicą, oświeconymi czumakami i kosmicznymi słonecznikami. Rozumiał, że ludzie, którzy poznają jego dzieła, szybciej zbliżą się do wspólnego kręgu narodowego. — Czy domyślali się wtedy ukraińscy naukowcy, że właśnie Moskwa nalegała na budowę Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej? — Zaczęliśmy wszystko rozumieć później, kiedy opublikowano materiały o Czarnobylu. Budować elektrownię jądrową na trzech uskokach geologicznych, na co wskazali w swoich wnioskach członkowie ekspertyzy inżynieryjno-geologicznej, było kategorycznie niebezpieczne. I, co znamienne, stacja była w bezpośrednim moskiewskim podporządkowaniu. To samo dotyczyło aparatu kierowniczego i kadr kierowniczych. Faktycznie Ukraina wpływu na stację nie miała, co po awarii doprowadziło do napiętych relacji moskiewskiego i kijowskiego wyższego kierownictwa partyjnego. I kiedy na żądanie Kremla i osobiście pierwszego sekretarza KC KPZR Michaiła Gorbaczowa partyjny kierownik ukraińskiego KC Wołodymyr Szczerbycki zmuszony był zorganizować pierwszomajową demonstrację, ukraińscy pisarze wystąpili z potępieniem systemu partyjnego. W czerwcu 1986 roku na zjeździe Związku Pisarzy Ołeś Honczar wystąpił z szeregów KPZR i oświadczył, że Czarnobyl zmienił pisarzy i ich stosunek do świata. — Przy okazji, jak Pani odnosi się do Michaiła Gorbaczowa, który obalił Związek? Z wdzięcznością czy z zastrzeżeniem? — Z zastrzeżeniem, oczywiście. Gorbaczow widział, czuł, że całe to gospodarstwo — ZSRR — rozpada się i dalej nie może istnieć. Zabrał się za jego reanimowanie. Ale główne zasady moskiewskiego imperium leczeniu nie podlegały. Działalność Gorbaczowa — to sposób na utrzymanie imperium, które już pękało w szwach. Przy okazji, Ołeś Honczar uważał, że Czarnobyl bardzo efektywnie przyczynił się do rozpadu Związku. Nawet wielu ukraińskich komunistów zobaczyło potworny system państwa, w którym żyli. — Jak udało się Wiaczesławowi Czornowiłowi stać się przywódcą ruchu narodowo-wyzwoleńczego?
— Był człowiekiem niezwykle oddanym sprawie narodowej. Chociaż, niestety, nie zawsze potrafił (czy też — mógł) być dyplomatą. I nie zawsze potrafił zjednać sobie tych ludzi, którzy byli jego współmyślicielami, czyli bardzo przejmowali się sprawą narodową. „Bogaci ludzie — bogate państwo” — to było jego motto… Według słów Jarosława Pitki, obecnie przewodniczącego Lwowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „Dysydenci nie mieli wystarczającej wiedzy w zakresie budowania partii i metodyki walki z takim wrogiem, jak Imperium Moskiewskie. Nie do końca rozumieli rolę KGB, gdyż jej adepci potrafili zmieniać taktykę, ale nigdy — strategię. Ta struktura miała i ma głęboki wpływ na cały świat. Słowem, nasi dysydenci byli nie tyle idealistami, co nie rozumieli teoretycznych podstaw budowania partii”. Weźmy choćby RUCH — a jakaż to była siła! „Kogo obdarowano darami, kogo utopiono we krwi...” (Ł. Kostenko)
— W jakiej akcji protestu wzięła Pani udział po raz pierwszy — w Ludowym Ruchu Ukrainy czy w Kongresie Ukraińskich Nacjonalistów?
— Pierwsza — kiedy we Lwowie 13 czerwca 1988 roku organizowała się „Proświta”. Druga — przy Uniwersytecie, kiedy odbywała się masowa obrona zasad Ukraińskiej Grupy Helsińskiej.
— Kiedy Pani poczuła (zrozumiała), że Ukraina jednak stanie się niepodległa?
— Wydawało się, że na to potrzeba dziesięcioleci, że Związek to mur, którego nie będzie łatwo zburzyć. Dużo czytaliśmy, w szczególności to, co przekazywano z rąk do rąk. Analizowaliśmy utwory. Spieraliśmy się. Może powiem myśl heretycką, ale straszna rosyjsko-ukraińska wojna naszych dni część zdenacjonalizowanych Ukraińców przywróciła do wspólnego domu narodowego.
„Bo przecież poważne ruchy narodowe zaczęły się od słowa Szewczenki…” — Kto komu bardziej pomagał: Jurij Rudawśkyj — rektor Politechniki — „Proświcie”, czy „Proświta” — rektorowi w jego głębokiej ukrainocentrycznej działalności?
— Wzajemnie. To był bardzo wykształcony człowiek. Dobrze znał literaturę ukraińską, historię ukraińską, czego brakowało wielu. Pamiętam, zorganizowaliśmy akademię na 100-lecie urodzin Jurija Łypy w 2000 roku. Jurij Rudawśkyj uważnie śledził realizację scenariusza Akademii, rozmyślał o znaczeniu „Doktryny Czarnomorskiej” dla geopolityki Ukrainy.
Rektor sprzyjał temu, aby na Radzie Naukowej uniwersytetu zatwierdzono „Program utwierdzenia języka ukraińskiego”, który opracowali członkowie Towarzystwa „Proświta” i etapami odpowiadali za jego realizację. W zrusyfikowanym Instytucie Politechnicznym nie było to proste. Niektórzy dosłownie rzucali wskazówkami metodycznymi napisanymi w języku ukraińskim. Znacząca w Politechnice była działalność skierowana na wypracowanie norm naukowo-technicznych, skupiona w utworzonym Komitecie Technicznym standaryzacji terminologii naukowo-technicznej. Przede wszystkim wielki wkład w tę sprawę wnieśli wykładowcy Andrij Zeliznyj, Marija Hanitkewycz, Wołodymyr Perhacz, Bohdan Rycar, Wołodymyr Łytynśkyj i inni.
— A pojawienie się w Politechnice wydawnictwa — czyj to pomysł?
— No oczywiście — Jurija Rudawśkiego. Bo rozumiał, że bez podręczników, słowników terminologicznych, bez nauczania w języku ukraińskim pełnowartościowe funkcjonowanie Politechniki jest niemożliwe. Z czasem wydawnictwo stawało się coraz bardziej znaczące — obecnie wydaje do 100 i więcej podręczników rocznie. A to już zasługa rektora Jurija Bobała.
W tamtych czasach konferencje terminologiczne były bardzo potężne, gromadziły specjalistów z całej Ukrainy. Początkowo konferencjom przewodniczył Wołodymyr Perhacz, a obecnie — Bohdan Rycar. A ponadto — wygłaszano referaty o znaczącym wydarzeniu lub o wybitnej osobistości, której jubileusz obchodzono.
— Pani również brała aktywny udział w prowadzeniu tych konferencji?
— Tak. W 2018 roku przygotowałam referat o Macierzystej „Proświcie” — jak zwyciężyła moskalofilstwo, co zainteresowało uczestników ze wschodnich obwodów Ukrainy.
— Co Pani powie o wieczorach poświęconych poezji Ihora Kałyncia?
— Były dwa. Do pierwszego z nich nawet napisałam scenariusz i miałam słowo wstępne. A jego pierwszy tomik — „Wogoń Kupała”, znałam prawie na pamięć. A w ogóle ukraińscy poeci nabierali potrzebnego ducha we Lwowie: Wasyl Symonenko, Iwan Dracz, Wasyl Stus, Mykoła Winhrawonśkyj.
Dla mnie wszyscy dysydenci to bohaterowie. Dobrze rozumieliśmy wagę poety w naszej kulturze, jak i to, do czego zdolna jest obca władza: „pomogli” opuścić ten świat Wasylowi Symonence, zamordowali, już w czasach pieriestrojki, Wasyla Stusa, no i do śmierci Wiaczesława Czornowoła — och, jak wiele „haczyków”.
Wasyl Symonenko po pobycie w naszym mieście napisał wiersz „Ukraiński lew”. Często bywał we Lwowie Mykoła Winhrawonśkyj. Ostatni raz — we wrześniu 2003 r. Żył tym, że ożywiał „naszą do śmierci porąbaną literaturę” i pracował dla tej części ludzi, która „zdaje sobie sprawę z tego, do jakiego narodu należy”.
— Co może Pani powiedzieć o rodzinach Potiaków czy Zełenczuków, którzy są w Kryworówni?
— Z trzeciego pokolenia Hannusia Zełenczuk — dyrektor muzeum Iwana Franki w Kryworówni. A ogólnie — to działające, szlachetne huculskie rodziny.
— Czym zapadł Pani w pamięć konkurs fotograficzny gazety Politechniki — „Audytorium”?
— Pamiętam, że fotografie zawsze były albo na poziomie duchowym, albo wysokoprofesjonalne. Bardzo wspierał tę sprawę niezapomniany Wasyl Pyłypjuk, znany na świecie fotokunstysta. To była dobra sprawa, studentów zachęcano nagrodami, także — od „Proświty”.
— Pani, pisząc o Irynie Farion, tak wyraziła swoją opinię: „Być ukraińskim filologiem w państwie ukraińskim, w tym, które mamy, jest bardzo niełatwo”. Oczywiście, odpowiada to rzeczywistości. A jeśli te słowa przeczytają uczniowie czy studenci — i nie pójdą studiować na ukraińskich filologów?
— Kto ma w sobie siłę i hart — ten obowiązkowo zostanie filologiem. W końcu „Proświta” zawsze stawała w obronie Iryny Farion — tej wybitnej postaci naszej kultury. Bardzo lubię jej naukowe podejście do analizy postaci literackich czy historycznych, jej umiejętność dostrzegania tego, co najważniejsze, analizowania w sposób niebanalny. To talent od Boga i od samodoskonalenia.
— W co Pani wierzy? — W Ukrainę. Ukraina — ponad wszystko. — W 2009 roku Jarosław Daszkewycz powiedział mi: „Wyciągnąć nasz naród z bagna można tylko nacjonalizmem”. Zgadza się Pani?
— Absolutnie. Bez nacjonalizmu nie mielibyśmy państwa. Bo przecież poważne ruchy narodowe zaczęły się od słowa Szewczenki. Szewczenko — to człowiek zesłany nam przez Boga!
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK,
m. Lwów książka wspomnień, refleksji, dokumentów, fotografii „Towarzystwo, które zmieniło Politechnikę”, poświęcona 150-leciu Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i 30-leciu jego działalności na Politechnice Lwowskiej. Opracowanie i redakcja — Jarosława Wełyczko, główny redaktor wydawniczy, przewodnicząca komisji informacyjnej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (obecnie — „Proświta”) od 1988 roku, zasłużony pracownik oświaty, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy; pod redakcją ogólną Chrystyny Bursztynśkiej — profesor katedry fotogrametrii i geoinformatyki Instytutu Geodezji, doktora nauk technicznych, od 1990 roku — przewodniczącej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (obecnie — „Proświta”) Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”.
Proponujemy uwadze czytelników rozmowę z profesor Chrystyną Bursztynśką o książce „Towarzystwo, które zmieniło Politechnikę”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Nowa książka wspomnieniowa M. Słabospyckiego ukaże się wiosną w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Nosi ona tytuł „Z lustra zmierzchu”. Proponujemy czytelnikom jej fragment.
Машинний переклад
Mychajło SŁABOSZPYTSKYJ Moje odkrycie Jewhena Chykalenki nastąpiło dopiero wtedy, gdy w Toronto pisałem książkę o Petrze Jacyku „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Od Jacyka usłyszałem po raz pierwszy sentencję Chykalenki o tym, że łatwo kochać Ukrainę do głębi duszy, a trudniej kochać do głębi własnej kieszeni. Dowiedziawszy się, że nie czytałem „Wspomnień” Chykalenki, Jacyk chętnie podarował mi to wydanie. Przy tym powiedział, że w ukraińskim duchowym Panteonie wielkiemu mecenasowi i działaczowi kulturalnemu Jewhenowi Charłampijowyczowi Chykalence należy się jedno z najbardziej zaszczytnych miejsc. Czytałem te wspomnienia jak powieść historyczną. Wyczerpujące charakterystyki ludzi, którzy dawno odeszli w historię. Najbardziej nieoczekiwane wątki z ukraińskiego życia pod rosyjsko-imperialnym jarzmem, kiedy wszystko, co ukraińskie, było pod oficjalnym lub nieoficjalnym zakazem. Czy warto podkreślać, że to bezcenna lektura także dla historyków, filologów, biografów, etnografów, wreszcie dla wszystkich, którzy nie są obojętni na naszą przeszłość, w której dla naszego ogółu wciąż jest tak wiele nieznanego?! Wtedy przeczytałem wszystko, co mogłem znaleźć, o ukraińskiej dobroczynności i o mecenasach. Z czasem na tym materiale napisałem książkę szkiców „Ukraińscy mecenasi”, gdzie opowiedziałem o Ostrogskich, Halszce Hulewiczównie, Petrze Konaszewiczu-Sahajdacznym, Petrze Mohyle, Iwanie Mazepie, Mychajle Mykłaszewskim, Cyrylu Rozumowskim, Ołeksandrze Bezborodce, Dmytro Truszczyńskim, Hryhoriju Hałahanie, Ołeksandrze Polu, Jelyzawecie Myłoradowycz, Charytonenkach, Tereszczenkach, Brodskich, Symyrenkach, Chanenkach, Tarnowskich, Wołodysławie Fedorowyczu, Pawle Potockim, Andrzeju Szeptyckim, a także — chyba najdokładniej — o Jewhenie Chykalence. Jeszcze przed wyjściem książki (było to ogólnie drogie, prezentowe wydanie) otrzymałem od radia propozycję prowadzenia autorskiej audycji „Ukraińscy mecenasi”. Po kilku audycjach o Chykalence był taki telefon: — To do pana dzwoni Jewhen Chykalenko… Mało co się nie zirytowałem: jaki Jewhen Chykalenko? Kto to sobie ze mnie żartuje? Wtedy to było jak swoista infekcja: ludzie jakby zawzięli się grać w jakąś dziecinną grę, wymyślając nieoczekiwane wątki i mistyfikując na różne sposoby. Więc byłem święcie przekonany, że próbują mnie wciągnąć w coś podobnego. — Co za Jewhen Chykalenko? — gniewnie zapytałem. — Właśnie Jewhen Chykalenko, — odpowiedział mi nieco przygłuchy głos ze słuchawki. — Jewhen Iwanowycz jestem. Wnuk Jewhena Charłampijowycza. Tak właśnie zaczął się dla mnie wnuk wielkiego mecenasa. Po kilku dniach już wypytywałem swojego dobrego znajomego Mykołę Cymbaluka o Jewhena Iwanowycza. Jak się okazało, przyjaźnią się, a Cymbaluk nawet radził się Chykalenki, pielęgnując piękną ideę odrodzenia gazety „Rada”, która nie tylko była drogim dzieckiem Chykalenki, ale i niezwykle ważnym projektem narodowym. Niestety, historia gazety ułożyła się dramatycznie. Po pierwsze, nie wsparli jej ani środkami na cele charytatywne, ani masową prenumeratą ci, którzy pozycjonowali się jako szczerzy patrioci. Nie pospieszyli solidaryzować się z sztafetą Chykalenki, zaświadczając tym, że są oddani ukraińskiej sprawie „do głębi kieszeni”. Cymbaluk — być może pierwszy z zachwyconych wielbicieli imienia Chykalenki, kogo spotkałem wtedy na Ukrainie. I oto — Jewhen Iwanowycz. Krępy, nieco otyły, okrągłolicy, z uważnym spojrzeniem oraz równą, spokojną mową. A poza tym nie można od razu nie poczuć jego nieudawanej życzliwości.
Ile byśmy ze sobą nie rozmawiali i ile bym nie obserwował jego relacji z ludźmi, ani razu nie widziałem, żeby wybuchnął lub podniósł głos. Kiedyś zapytałem go: „Wyczytałem, że Jewhen Charłampijowycz potrafił się zagotować, „pokazać charakter”, a pan jest miłujący pokój i łagodny — jakby nie jego wnuk”. A on odpowiedział: „Ja również potrafię zagotować się wewnątrz, ale życie nauczyło mnie nie popuszczać sobie, tak właśnie wyrobiła się maniera niepoddawania się emocjom, stało się znacznie łatwiej komunikować z ludźmi”. Ucieszył się, gdy Liga Ukraińskich Mecenasów ustanowiła nagrodę imienia Jewhena Czykałenki, która przyznawana jest za mecenat. Jest to jedyne odznaczenie o takim charakterze na Ukrainie i w diasporze. Na corocznych zebraniach Ligi omawiane są kandydatury dobroczyńców (niepodważalny warunek — aby nie byli członkami Ligi), analizowany jest zakres i charakter ich działań dobroczynnych. Bierze się pod uwagę również tak istotną okoliczność: czy dobroczynność nie jest podyktowana merkantylnymi motywami, jak, powiedzmy, przekupywanie wyborców w celu uzyskania ich głosów w wyborach lub coś podobnego. Nie będę wymieniał tutaj imion tych, których kandydatury do tytułu laureatów nagrody zostały odrzucone właśnie z takich powodów. Ale wymienię kilku z tych, którzy zostali laureatami, a ten wybór zaaprobował również Jewhen Iwanowycz, który za każdym razem skrupulatnie podchodził do kandydatów na laureatów. Był realistą, bo wiedział, że na Ukrainie sprzedaje się stanowiska, dyplomy wszystkich uczelni i wszystkie nagrody. Takim specyficznym państwem dzisiaj jesteśmy. Z nielicznymi wyjątkami, typowa bananowa republika. A zatem, nasi laureaci nagrody imienia Jewhena Czykałenki. To Wołodymyr Kaszycki z Polski, Marjan Kocz ze Stanów Zjednoczonych, Stanley Peterson (czyli Bohdan Patyk) oraz Stepan Petelycki z Kanady, ks. Iwan Szewciw z Australii, Ołeksandr Słobodian, Hryhorij Husejnow, Wiktor Korsak z Ukrainy. Oczywiście, podczas wszystkich naszych spotkań z Jewhenem Iwanowyczem rozmawialiśmy o drzewie rodu Czykałenków. Ja, przeczytawszy o mecenasie wszystko, co wtedy było dostępne, miałem wiele pytań do Jewhena Iwanowycza, który u siebie w domu stworzył małe muzeum Czykałenków, zgromadziwszy tam to, co udało mu się znaleźć z rodzinnych relikwii. Było całkiem sporo fotografii, książek, czasopism, listów. Czykałenko-wnuk zmuszony był przyjmować na siebie rolę przewodnika przez czas i wydarzenia, w których znajdowali się Czykałenkowie. Wypytywałem Jewhena Iwanowycza, jak i kiedy dowiedział się, że jego nazwisko Czykałenko jest szczególne i co za nim stoi. Opowiadał, że ojciec początkowo chronił syna przed historią rodu. I dopiero w czasach chruszczowowskiej „odwilży” Iwan Jewhenowycz szczegółowo opowiedział o dramatycznym losie swojego ojca. Te pojedyncze fakty, które już znał Jewhen, po tym ułożyły się w całościowy obraz. Okazuje się, że radzieccy historycy i quasi-literaturoznawcy, pisząc o relacjach Kociubynskiego i Czykałenki, rzucali na mecenasa brudne oszczerstwa, powielając kłamstwa w tym duchu, że ziemianin Czykałenko rzekomo prześladował pisarza-demokratę, oferując mu pieniądze (nawiasem mówiąc, było to cenne wsparcie dla Kociubynskich, którzy mieli złożone problemy finansowe!); jakoby Czykałenko chciał skierować twórczość pisarza w zupełnie inne koryto. Kiedy Jewhen jako uczeń przeczytał to w podręcznikach, to miał coś w rodzaju zagubienia. Ojciec na jego pytania to odpowiadał coś ogólnego, to zagadkowo mówił: jakoby kiedyś wszystko zrozumiesz. I oto na Jewhena niemal zwaliło się: Jewhen Charłampijowycz był jednym z niewielu, którzy finansowali ukraiński ruch kulturalny — i nie tylko kulturalny. W 1918 roku był pretendentem na stanowisko hetmana Ukrainy. Ale zdecydowanie odmówił tego zaszczytu, bo uważał, że hetmanem musi być człowiek wojskowy i z odpowiednią genealogią. Jewhen ze zdziwieniem i zachwytem podróżował przez historię rodu. Przyznawał: od tamtej pory w jego duszy jakby coś się zmieniło. Jakby nieoczekiwany promień światła oświetlił jej najdalsze zakamarki. Opowiadał: długo myślał nad takim faktem. Podczas rewolucji chłopi wszędzie i powszechnie rozgrabiali i palili pańskie majątki. (Mnie wtedy od razu przypomniała się historia majątku Wiaczesława Łypynskiego na ziemi humańskiej, barbarzyńsko zniszczonego i zabitego tam zarządcy jego — z goryczą i obrazą na prosty lud pisał o tym Łypynski). A majątku Czykałenki w Kononiwce na Czerkaszczyźnie chłopi nie tknęli. Mieli oni szczególny stosunek do pana Czykałenki — zasłużył sobie na to swoją dobroczynnością i ludzkością. Naprawdę wyjątkowy przypadek. Trzeba było być Jewhenem Charłampijowyczem, żeby na to zasłużyć. Dociekliwy Wołodymyr Panczenko nie mógł nie przeprowadzić wywiadu z Jewhenem Iwanowyczem, kiedy go poznał. Przeczytuję ten wywiad, który był w gazecie „Deń”. „Dziadek zmarł 10 lat przed moimi narodzinami, w 1929 roku. Ale jego obraz wyłania się w mojej świadomości dość wyraźnie. Przede wszystkim dzięki opowieściom. Oprócz ojca, o Jewhenie Charłampijowyczu opowiadali mi przyjaciele Lewka Jewhenowycza (mojego wuja), opowiadał profesor Szarlemań — zmarł w Kijowie gdzieś w 1963—1964 r. Był jeszcze wśród naszych znajomych syn Fedora
Matuszewskiego, też Fedir. Jego ojciec swego czasu kierował redakcją „Rady”. A pewnego razu gościł u mnie dziadkowy woźnica z Kononówki. Przyjechał i mówi: „Zbieram się do umierania, chcę się pożegnać…”. Dziadek był wysoce porządnym i uczciwym człowiekiem. Umiał dotrzymać słowa. Pewnego razu przyszedł do niego kupiec pszenicy. A Jewhen Charłampijowycz już obiecał ją innemu, nawet o cenę się umówili. I choć nowy kupiec płacił dwa razy więcej, namówić dziadka mu się nie udało. Ten stał na swoim: „Przecież obiecałem człowiekowi…”. Bardzo nie lubił kłamstwa”. Już w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku pojawiła się kwestia przeniesienia prochów Lewka Jewhenowycza na Ukrainę. Zwrócono się z tym do Kononówki. Trudno mi uwierzyć, że moi ziomkowie okazali się zwykłymi prostakami: mówiąc, że nie mamy nic przeciwko, przenieście, ale wszystko to róbcie na własny koszt. Tak oto odwdzięczono się Czykałenkom za dobroczynność Jewhena Charłampijowycza. Kiedy zaś z tym samym zwrócono się do Pereszor, to tam tylko zapytali: „Na kiedy to planować?”. Jewhen Iwanowycz był tam z ciotką Oksaną Czykałenko-Lyntwarową i jej córką Marianną, które przyjechały z Nowego Jorku, i witało ich ponad dwa tysiące ludzi. Cała wieś wzięła udział w przeniesieniu prochów najstarszego syna Jewhena Charłampijowycza. Różni ludzie mieszkają na Ukrainie. Tutaj nie ma o czym dyskutować. Jewhen Iwanowycz niechętnie mówił o Kononówce. Twarz jego przy tym stawała się posępniejsza. Dowiedziałem się, że on nigdy tam nie dotarł, chociaż jest to o połowę bliżej niż Pereszory. Bywały przypadki, że Jewhen Iwanowycz nie chciał mówić o jakichś epizodach z życia dziadka. Jednym z nich było jego rozwiedzenie się z żoną i stosunki ze stryjeczną siostrą Julią oraz reakcja na to synów i córek, kiedy między nimi a ojcem zapanowało chłodne wyobcowanie. Nie wiem, co on przy tym czuł i myślał, ale ten temat był dla niego całkowicie nieprzyjemny. Nawet raz wyrzucił mi, że w swojej audycji radiowej o Czykałence poświęciłem mu zbyt wiele uwagi. Mówiąc, że trzeba było powiedzieć tylko między innymi. I dopiero kiedy przypomniałem mu, że i on, i ja mamy za sobą rozbite małżeństwa, to – podoba się to nam czy nie podoba, ale to rzeczywistość – trzeba się z tym liczyć i przyjmować tak, jak jest. I nie trzeba z wielkiego człowieka robić całkowicie świętego. On sam zaprotestowałby przeciwko swojej beatyfikacji. Po tym Jewhen Iwanowycz już nie reagował na ten temat tak drażliwie. Pytałem: jak mu się żyło z tak odrażającym dla czasów radzieckich nazwiskiem? Opowiadał: jego ojciec – najmłodszy z trzech synów mecenasa. Lewko – znany archeolog i sekretarz Ukraińskiej Centralnej Rady, od 1919 roku zmuszony był wyjechać na emigrację. Wykładał na Praskim Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie. Był doktorem filozofii. Po drugiej wojnie światowej znalazł się w USA. Zmarł tam w 78. roku życia w 1966, a w 1998 urnę z jego prochami przy aktywnym udziale Jewhena Iwanowycza przeniesiono do wsi Pereszory, gdzie swego czasu był majątek Czykałenków. Drugi syn Petro miał nadzwyczajne zdolności lingwistyczne. Władał ośmioma językami. Został zmobilizowany w czasie pierwszej wojny światowej. Doznał niewoli. Także był w Centralnej Radzie, pełnił rolę sekretarza premiera URL Wsewołoda Hołubowycza. Dalej on – sekretarz ambasady URL
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w Stambule. Jednak w przeciwieństwie do wielu działaczy politycznych, nie pozostał na emigracji, lecz powrócił do Kijowa, gdzie w 1928 roku funkcjonariusze GPU go aresztowali. Jak wspomina w „Dzienniku” Serhij Jefremow, konwojowany do Sołowek Petro przekazał list bratu Iwanowi, w którym była taka fraza, która wszystko wyjaśniała: „Jadę na pokłon do Kałnyszewskiego”. W drodze Petro zachorował na anginę infekcyjną. Został pochowany w Kursku. Miał 36 lat. Iwan urodził się w 1902 roku w Kononówce, gdzie pojawił się drugi majątek Czykałenków. Ukończywszy w 1918 roku szkołę realną, trzykrotnie wstępował do Instytutu Politechnicznego — i trzykrotnie był z niego usuwany jako „element wrogi władzy radzieckiej”. Kimże innym mógł być syn ziemianina? Po prostu nie mogli go nie aresztować — i w 1929 roku aresztowali, inkryminując działalność kontrrewolucyjną i przygotowywanie zbrojnego powstania. Kiedy w 1934 roku skończył się termin uwięzienia, Iwan Jewhenowycz nie próbował od razu wracać na Ukrainę. Jakby intuicja podpowiedziała mu, że trzeba cicho przetrwać ten czas w tamtych stronach. I aż do 1946 roku przebywał jako pracownik najemny na odcinku budowlanym Bajkalsko-Amurskiej Magistrali. Razem z nim była jego żona Dokija Kuźmiwna, która pojechała na Daleki Wschód zaraz po uwięzieniu męża. Jewhen, nazwany na cześć dziadka, urodził się w 1939 roku na Dalekim Wschodzie. Miał siedem lat, kiedy rodzice wrócili do Kijowa. Iwan Jewhenowycz pracował jako budowniczy, a potem nawet jako jakieś niewielkie kierownictwo w Cukrotreście. Zmarł tutaj w wieku 72 lat. Żona przeżyła go o 8 lat. Odeszła w 1980 roku. Jewhen w tym czasie ukończył już technikum geologiczno-poszukiwawcze oraz Instytut Politechniczny i wykładał budowę maszyn w szkole przy Kijowskiej Fabryce Przekaźników i Automatyki. Podejrzewam, że nie był aż tak zafascynowany swoją pracą, bo kiedy go o nią zapytałem, to obojętnie machnął ręką. Mówił, że nic ciekawego. A o swojej pasiece opowiadał niemal natchniony. Oczywiście, odbiła się w wnuku dziadkowa pasja. Gospodarny Jewhen Charłampijowycz, ciekawy każdej pracy na ziemi, był jeszcze zapalonym pszczelarzem. Potwierdzi to każdy, kto czytał jego „Wspomnienia”. Jewhen Iwanowycz nie był zamożnym człowiekiem. W jego schludnym dwupokojowym mieszkaniu oddychało spartańskim życiem kawalera (był rozwiedziony). Tanie meble, sam w niedrogim ubraniu. Wielki gościnny gospodarz, nie mógł sobie pozwolić na częstowanie gości, których liczba pomnożyła się po tym, jak spopularyzowało się nazwisko Czykałenków, żadnymi drogimi delikatesami — wszystko było skromne, ale mimo to szczodre. Ale były u Jewhena Iwanowycza i drogie rzeczy. To, co udało mu się zachować z rodzinnego życia Czykałenków. Ikony, naczynia, książki, fotografie, jakieś dokumenty. Tak wiele wszystkiego razem z majątkami w Pereszorach i Kononówce zginęło. Ocalały tylko żałosne okruchy z tego. I Jewhen Iwanowycz dosłownie drżał nad nimi. Zauważyłem, kiedy dawał w czyjeś ręce, powiedzmy, szklankę czy filiżankę z domu mecenasa, niespodziewanie napinał się i aż drżał, martwiąc się, żeby gość nagle nie wypuścił jej z rąk. I rozumiałem go: to nie tylko jego drogocenność — to ważne artefakty, relikwie historii. Ale było u Jewhena Iwanowycza i bogactwo, którego nie widzieli ci, którzy przychodzili do jego domu. To, co dawało mu nie tylko poczucie przyjemnych kłopotów, ale i (sam mówił) przekonania w tym, że on — też jest człowiekiem majętnym. Właściwie, czy nie jedyny jego życiowy dorobek, z którego niemało był dumny. Mieszczanin Jewhen Iwanowycz umiał trzymać całą pasiekę. Już nie przypomnę sobie, gdzie chował od zimy swoje ule, a od wiosny do jesieni przewoził je z jednego podkijowskiego zakątka do drugiego. Żeby wszędzie była dla pszczół strawa. A miodem, który szczodrze rozdawał Czykałenko-wnuk, rozkoszowali się wszyscy przyjaciele. Dawał on miód także do domów dziecka i internatów. Dobra dusza, jak i przez niego uwielbiany dziadek, którego nigdy nie widział. Był podobny do niego nie tylko zewnętrznie, ale i tym imperatywem dobroci, który genetycznie przekazał się i jemu. Takie dobre geny po prostu nie mogą od razu się zmienić. U nas niektórzy uważają: główne — to wychowanie i środowisko społeczne. Nikt nie zaprzecza ich ważności, ale nie zapominajmy o „nasionach”. O tym, jakiego rodu człowiek. I kto do niego był w tym rodzie. Niezaprzeczalnie: nasza moralna degradacja w znacznej mierze spowodowana jest i tym, że nie kultywujemy honoru rodu, nie zachęcamy u młodych pięknych ambicji bycia takimi, żeby byli z nich dumni rodzice, a młodzi dumni z rodziców. To nie do końca prywatna sprawa — to jeden ze sposobów wychowania świadomego obywatela. Nie przypadkiem przecież w słowach ród i naród jest tak wiele zgodnego. Oczywiście, Czykałenko-wnuk stał się popularny w ukraińskich kręgach nie tylko dzięki sławnemu nazwisku. Każdy, kto zaprzyjaźnił się z nim, nie mógł nie czuć w nim tego błogosławionego pietyzmu i do dziadka, i do wszystkich Czykałenków. Nie wstydził się mówić, że jest dumny ze swojej genetycznej przynależności do swojego rodu. Jakoś przy kieliszku, w rozweselonym nastroju (była ku temu jakaś przyjemna okazja), powiedział: „Toż trzeba, żeby mi się tak poszczęściło: ja — Jewhen Czykałenko!”. A potem, pokiwszy wyrzutem (wyrzut ten adresował do siebie) rzekł: „Cieszę się ze zbiegu imion, ale prawdziwy Jewhen Czykałenko — to Jewhen Charłampijowycz! Mnie, bywa, niełatwo nieść to imię, żeby nie rozczarowywać ludzi. Żeby oni, widząc mnie, po raz kolejny nie powtórzyli, że natura tak często odpoczywa na potomkach wielkich ludzi”. Czyż trzeba mówić, że gdyby każdy choć trochę o tym myślał, nasza sytuacja we wszystkich wymiarach — zaczynając od obywatelskiej pełnowartościowości jednostki, a kończąc na etycznej odpowiedzialności — byłaby zupełnie inna. Nie zapomnę, jak martwił się Jewhen Iwanowycz, kiedy dowiedział się, że przygotowują się do druku wspomnienia dziadka. Dzwoni do mnie: „Co to za wydawnictwo — „Tempora”? Jak myślicie, tam nie będą cenzurować zapisów Jewhena Charłampijowycza?”. Odpowiadam, że „Tempora” — to bardzo poważne wydawnictwo, i obawy jego są bezpodstawne. Do tego z rękopisami Czykałenki pracują odpowiedzialni naukowcy (znam w ich zespole Nadię Myroneć) — oni zachowają każdą literę i każdy przecinek, wszystko będzie w porządku”. I oto one, „Wspomnienia” Jewhena Czykałenki. Niezwykle ważne wydarzenie w życiu narodowym. A dalej Jewhen Iwanowycz bierze do rąk i tomy korespondencji Czykałenki z Wołodymyrem Wynnyczenką, Serhijem Jefremowem, Pawłem Stebnyckim, Andrijem Nikowskim. Z czasem pojawia się „Dziennik” Jewhena Charłampijowycza. Szczęśliwy wnuk pokazuje te książki (wszystkie one wyszły w „Temporze”) swoim gościom, którzy przychodzą do jego mieszkania, jakby do muzeum. Przyznaje, że marzył o tym wszystkim, ale nie wierzył, że dożyje takich wydarzeń. Kiedy pisałem powieść „Co zapisano w księdze życia”, zazdrośnie dopytywałem, czy będzie tam obok Kociubynskiego Czykałenko. Bo przecież mecenas był dobrym aniołem w życiu pisarza. Wyjaśniałem: historia życia Mychajła Kociubynskiego po prostu nie mieści się bez Czykałenki. Trzeba przecież, na przykład, wyjaśnić, dlaczego „Intermezzo” poświęcone jest kononowskim polom. Kiedy książka wyszła, on od razu ją przeczytał. Jego ocena była pozytywna. I byłbym nieszczery, gdybym nie przyznał, że cenię ją. Znajdźcie autora, który obojętnie odnosi się do tego, jak odbierają jego wypociny. Wiem, że i Wołodymyr Panczenko, i Julija Olijnyk, i Mykoła Cymbaluk, i naukowcy, którzy przygotowywali do druku książki Czykałenki, jeździli z Jewhenem Iwanowyczem i do Pereszor, i do Kononówki. Wszystko planowałem i ja skorzystać z zaproszeń Jewhena Iwanowycza, ale nie wychodziło. Ja to byłem w Kanadzie, to chorowałem — i raz po raz zaplanowane wspólne podróżowanie było odkładane. I teraz, kiedy Jewhena Iwanowycza nie ma, czuję się okradziony przez to, że wymarzone wyjazdy nie doszły do skutku. Wyrzucam to przede wszystkim sobie. Znowu robię odkrycie: jeśli ty coś ważnego zaplanowałeś — pospiesz się, by to zrealizować. Ludzie przecież nie są wieczni — nie wiadomo, co będzie jutro. Jewhen Iwanowycz jakoś wspomniał: gdyby miał choć trochę poważniejszy majątek — wziąłby się poważniej za kolekcjonowanie. Jakoś nawet zaczął zbierać szable. Parę ich dumnie pokazywał mi. Ale na więcej nie wystarczyło mu środków. Jak wiadomo, kolekcjonowanie — to luksus ludzi majętnych. Dlatego już nawet w marzeniach nie rozpędzał się na więcej. Co udało się znaleźć z rzeczy Czykałenkowskich (przybory do pisania, medale Jewhena Charłampijowycza za jego „Rozważania o rolnictwie”, maszynę do pisania przekazał Muzeum Historycznemu. A Muzeum
Lesia Ukrainka uroczyście przekazał 10 wyszywanych ręczników z rodzinnej kolekcji Czykałenków. Jego zdaniem właśnie tam będą one najbardziej na miejscu. Nawet nie wyrażał żalu z tego powodu, że tak mało pozostało dowodów rzeczowych istnienia rodziny Czykałenków w Ukrainie. Mówił: po wszystkim, co Ukraina przeżyła w XX wieku, nie ma co liczyć na to, że miałaby sentyment do jakichkolwiek staroci, które stałyby się ważnymi historyczno-kulturowymi artefaktami. Oczywiście odczuwał wielką niesprawiedliwość w tym, że imię Czykałenki mimo wszystko nie zostało należycie uwiecznione w Ukrainie. Dawno już można było nazwać jego imieniem na przykład jakąś placówkę oświatową, ulicę, bibliotekę, muzeum. Tego wszystkiego nie ma. Społeczeństwo zrobiło wiele z tego, co powinno było zrobić państwo, gdyby było rzeczywiście zorientowane na priorytety narodowe i miało program budowy narodu, niezwykle ważnego w naszej postkolonialnej sytuacji. Nie sposób byłoby tego przecenić. Ale państwo w osobie swoich przywódców dba nie o to i nie tam patrzy. I w tym nie jest zainteresowane lub nie jest w stanie uczyć się od społeczeństwa. To tu, to tam spontanicznie powstają inicjatywy grupy patriotycznych obywateli, którzy próbują zrobić coś ważnego dla pamięci Czykałenki. Oto napisał do mnie na FB Jurij Hnatkewycz, że zbierają podpisy po to, aby przemianować w Kijowie plac Tołstoja na plac Jewhena Czykałenki. Hnatkewycz gorąco wyjaśniał, że zbierzemy podpisy kijowian — i tym przekonamy Radę Miasta Kijowa do podjęcia takiej decyzji. Ale ja, człowiek ostrożnie sceptyczny, próbowałem nieco zmienić wektor inicjatywy. Nalegałem na to, że trzeba szukać innego placu czy bulwaru dla imienia Czykałenki. Ludzie u nas są skrajnie konserwatywni. Tak zżyli się z imieniem Tołstoja, jakby to był ich krewny. I będą uparcie za nim stać. W takiej sytuacji powstanie napięty konflikt. Sto razy zgadzam się z tym, że Lew Nikołajewicz nigdy nic dobrego dla Ukrainy nie zrobił i nie miał ani najmniejszego ukraińskiego sentymentu, jak mieli go, powiedzmy, Anton Czechow czy Iwan Bunin. Oczywiście nie oskarżysz go też o szowinizm, jak Puszkina czy Dostojewskiego. Ale dla nas to jeszcze nie jest jego zasługa przed narodem ukraińskim. I nie powód do uwieczniania jego pamięci na naszej ziemi — to z powodzeniem zrobili u siebie Rosjanie. Ale nie trzeba być naiwnymi romantykami, myśląc, że wszystko to, co należy zrobić, zrobimy jednym zamachem. Należy nam być bardziej pomysłowymi — znaleźć ten wariant, związany z imieniem Czykałenki, który nie obróci się konfliktem z „ogólnoludźmi” i jawną watą. Jest przecież w centrum miasta niemało tych imion, które absolutnie podpadają pod dekomunizację. Nie zacinajmy się obecnie na Tołstoju — mamy w historii wielu tych ludzi, których imiona powinny żyć w nazwach ulic i placów. Nadejdzie czas i dla Tołstoja, kiedy zmuszony będzie ustąpić naszym światłom. Na tamten czas znacznie zmniejszy się liczba jego kijowskich adwokatów. Jak się obawiałem, idea przemianowania placu Tołstoja upadła. Było to, zdaje się, parę lat temu. Rozmawialiśmy na ten temat z Jewhenem Iwanowyczem — powiedział, że z wielką ostrożnością przyjął właśnie taki wariant wpisania imienia Czykałenki w stołeczną toponimikę: również myślał, że do tego trzeba szukać czegoś mniej drażniącego dla upartego kijowskiego mieszczanina, który wciąż nie chce żegnać się z tym, że „my tak przywykli, i nam Lew Tołstoj nie meszajet”. Nasz „atak kawaleryjski” na Tołstoja jeszcze raz potwierdził: nam w takich tematach brakuje mądrości — zważając na realia, mimo wszystko osiągać pożądany rezultat. Jewhen Iwanowycz wyjaśnił mi: „Ja przecież nie mogłem inicjatorów przemianowania w taki sposób zatrzymać. Ja tylko wyraziłem swoją wątpliwość, ale mnie nie usłyszano…”. …Kiedy myślę o jego życiu, to wspominam taki epizod z biografii dwóch wybitnych ludzi. Jeden z nich — artysta — namalował portret drugiego, do którego odnosił się z nadzwyczajnym pietyzmem. Dlatego przedstawiony na płótnie był pięknie uduchowiony. Drugi (był poetą), zobaczywszy siebie na płótnie, powiedział: ja przecież, powiada, naprawdę nie jestem taki; teraz, żeby choć trochę byłem podobny do siebie na portrecie, muszę sięgać do niego, żyjąc jakby na palcach. I nie raz w ciągu swoich ziemskich dni wspominał, że artysta utrudnił mu istnienie, mimowolnie zmuszając „żyć na palcach”. Wydaje mi się, że i Jewhen Iwanowycz przez swoje nazwisko również zmuszony był „żyć na palcach”. I to było doprawdy wyjątkowo szlachetne życie.
Машинний переклад
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyło się uroczyste zebranie zespołu, poświęcone stuleciu sławnego kolektywu. O kartach historii Pierwszej sceny Ukrainy opowiedział dyrektor generalny i kierownik artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Mychajło Zacharewycz. Niełatwe, pełne artystycznych poszukiwań były lata kształtowania się teatru, który rozpoczął swoją działalność w 1920 roku w Winnicy. A wszystko zaczęło się jeszcze w 1919 roku, co jest symboliczne dla frankowców, gdyż pojawienie się Pierwszej sceny Ukrainy zbiegło się w czasie z połączeniem Lewobrzeżnej i Prawobrzeżnej Ukrainy, podpisaniem Aktu Zjednoczenia. W skomplikowanych perypetiach 1920 roku, kiedy Ukrainę przecinało kilka frontów wojny domowej, z dawnych aktorów „Młodego Teatru” powstał nowy zespół pod kierownictwem Hnata Jury. Weszli do niego Ołeksij Watula, Kost Koszewski, Ołeksandr Jurśkyj, Polina Samijłenko, Olimpiada Dobrowolśka i kilku artystów z innych teatrów, wśród których był Semen Semdor. Podczas występów w Kamieńcu Podolskim zespół spotkał się z Nowym lwowskim teatrem pod wodzą Amwrosija Buczmy. Połączywszy się, kolektywy utworzyły teatr imienia Iwana Franki i 28 stycznia 1920 roku w Winnicy wystawiły pierwszą sztukę („Grzech” według Wołodymyra Wynnyczenki). Ta data uważana jest za oficjalną datę założenia teatru imienia Iwana Franki. Teatrem pokierował wybitny ukraiński reżyser, działacz teatralny, aktor Hnat Jura, a tworzyli go młodzi artyści: Hnat Jura miał 32 lata, jego żona Olha Rubczakowna — 17, Ołeksij Watula i Amwrosij Buczma — 29, Feodosija Barwinśka — 22. Stworzyli oni nie tylko jakościowo nową sztukę teatralną, ale także z godnością przetrwali wszystkie trudy wędrownego życia. Od 1920 do 1923 roku teatr imienia Iwana Franki podróżował po miastach Ukrainy, szczególną kartą w tych wędrówkach są wielkie występy w Donbasie, a działo się to wtedy, gdy górnicy żyli w ziemiankach, chałupach, w straszny upał. Fundatorzy teatru aktywnie łączyli pracę aktorską z innymi obowiązkami: Feodosija Barwinśka z Tetianą Juriwną szyły kostiumy, mąż Juriwny Mychajło Pyłypenko był kasjerem, Anastasija Szwydenko, żona Jury-Jurśkiego, była pracownikiem kulturalnym. Ołeksandr Jura-Jurśkyj odpowiadał za reklamę. Terentij Jura był kierownikiem gospodarczym, chociaż jeszcze za czasów teatru przedrewolucyjnego odegrał wszystkie role. Od 1926 roku teatr imienia Iwana Franki pracuje w Kijowie. Hnat Petrowycz Jura kierował teatrem ponad 40 lat. Właśnie dzięki jego energii rok po roku tworzyła się Akademia sztuki scenicznej. W teatrze szlifowali swój kunszt reżyserzy Wasyl Wasylko, Borys Hłaholin, Kost Koszewski, Benedykt Nord, Marjan Kruszelnyćkyj, Juchym Bryll, Borys Bałaban, Dmytro Aleksidze, Wołodymyr Ohłoblin. Tworzyli scenografowie: Josyp Szpinel, Anatolij Petryćkyj, Matwij Drak, Wadym Meller, Borys Erdman, Moris Umański, Danyło Lider. Ze sceny brzmiała muzyka Mychajła Werykiwśkiego, Płatona Majborody, Ihora Pokłada. I dzisiaj teatr kontynuuje tradycje wybitnych aktorów-koryfeuszy: Natalii Użwij, Amwrosija Buczmy, Poliny Niatko, Jurija Szumśkiego, Marjana Kruszelnyćkiego, Olhi Kusenko, Arkadija Haszynśkiego, Wiktora Cymbalista, Nonny Koperżyńśkiej i wielu aktorów, którzy przez dziesięciolecia tworzyli teatr. W latach 1978—2001 teatrem kierował Serhij Wołodymyrowycz Danczenko. Należy do niego opracowanie pojęcia „teatr narodowy”. Teatr Wysokiego Stylu, gdzie szczera teatralność, wykwintność, smak występują w syntezie z prawdziwą ludowością. Przez 23 lata kierowania Serhij Danczenko wyprowadził ukraiński teatr na poziom europejski, zmusił do mówienia o nim w kontekście światowym, wychował niejedno pokolenie aktorów — osobowości, które dzisiaj są dumą kultury narodowej. Od 2001 do 2012 roku teatrem kierował artysta, nieprzeciętna osobowość, aktor o nieograniczonym zakresie Bohdan Stupka. Pragnąc rozszerzyć paletę artystyczną, zapraszał do inscenizacji reżyserów o diametralnie przeciwnych zasadach twórczych, szkołach teatralnych. Z teatrem współpracowali reżyserzy z Polski, Gruzji, Kanady. Otwarto scenę eksperymentalną — Teatr foyer — która reprezentowała poszukiwania twórcze młodych reżyserów, aktorów, scenografów, dramaturgów. W latach 2012—2017 kierownikiem artystycznym teatru był Stanisław Mojsejew. Od 2017 roku dyrektorem generalnym i kierownikiem artystycznym teatru jest Mychajło Zacharewycz, który od 1992 roku pracował jako dyrektor generalny kolektywu frankowców. Dzisiaj w repertuarze teatru jest ponad 50 tytułów, które reprezentują dziedzictwo narodowe, klasykę światową, współczesną dramaturgię. Na głównej scenie z sukcesem wystawiane są sztuki „Przełajowe ścieżki” I. Franki, „Ryszard III”, „Koriolan” W. Szekspira, „Modlitwa żałobna” H. Gorina, „Szwejk” J. Haszka, „Rodzina Kajdaszów” I. Neczuja-Łewyćkiego, „Martyn Borula” I. Karpenki-Karyjgo, „Natalka Połtawka” I. Kotlarewśkiego, „Szelmenko-ordynans” H. Kwitki-Osnowjanenki, „Wesele Figara” Beaumarchais, „Grek Zorba” N. Kazandzakisa i in. Scena Kameralna imienia Serhija Danczenki, która została otwarta w 2012 roku, stała się prawdziwym laboratorium, gdzie sprawdzają swoje siły młodzi reżyserzy i dramaturdzy, a także tworzą wspólne projekty z instytucjami europejskimi, co daje możliwość udziału teatru nie tylko w Międzynarodowych festiwalach, ale także sprzyja integracji ukraińskiej sztuki teatralnej w przestrzeń europejską. Wśród spektakli Sceny Kameralnej: „Nie płaczcie za mną nigdy…” M. Matios, „Wojna” L. Narena, „Ziemia” O. Kobylańśkiej, „Podróż Alicji do Szwajcarii” (wspólny projekt teatru i Goethe-Institut na Ukrainie), „Szklana menażeria” T. Williamsa. Interesujące dla widzów skojarzenia i śmiałe rozwiązania sceniczne „Miasto za tapetą”, Natalja Blok; „Okno z ogniem”, Ołena Kiriczek; „Gretel i Hansel: sklepik podstępnych słodyczy”, Julija Kulisz; „Zębata strata”, Kateryna Łukjanenko; „Wyrzutki”, Kateryna Peńkowa; „Czapajew i Wasylisa”, Lena Liahuszonkowa; „Pan Czimernyk”, Jarosława Terłećka; „Skrzydło motyla”, Dmytro Ternowyj; „Sania”, Hanna Ustinowa. W styczniu 2020 roku każda ze sztuk znalazła swojego reżysera i zostanie zaprezentowana 14, 15 oraz 16 lutego na festiwalu. Młodzi goście festiwalu będą mieli okazję spróbować swoich sił w roli ekspertów. Organizatorom i młodym dramaturgom zależy na opinii grupy docelowej, dla której napisano sztuki, a są to dzieci i młodzież. Zapraszamy więc do zespołu dzieci w wieku od 7 do 16 lat! Po każdym z czytań odbędzie się dyskusja, podczas której będzie można wyrazić swoje ZA lub PRZECIW.
spektakle wyróżnione najlepszymi wzorcami dziedzictwa narodowego: „Na polu krwi…” Łesi Ukrainki, „Łymeriwna” P. Myrnego, „Moment miłości” W. Wynnyczenki, „Morituri te salutant” W. Stefanyka. Narodowy Teatr imienia Iwana Franki wielokrotnie prezentował ukraińską sztukę sceniczną na licznych międzynarodowych festiwalach, forach teatralnych i trasach koncertowych. Znają go widzowie w Bułgarii, na Węgrzech, w Kanadzie, Czechach, Macedonii, Gruzji, Chinach, Niemczech, Austrii, Włoszech, Grecji, USA i innych krajach. Od 16 lat teatr organizuje coroczny Międzynarodowy Festiwal Monodramów „Maria”, w którym biorą udział aktorki z wielu teatrów świata. Dla frankowców stałym elementem jest udział w projektach charytatywnych. Teatr zagrał wiele spektakli na rzecz wsparcia naszej armii, żołnierzy i weteranów ATO, dzieci osieroconych, przesiedleńców oraz artystów potrzebujących wsparcia materialnego i moralnego. Począwszy od pierwszych dni ATO, brygady koncertowe frankowców przeprowadziły liczne spotkania twórcze i koncerty w szpitalach oraz jednostkach wojskowych. W stuletniej historii teatru pracowało tu około 600 aktorów i 135 reżyserów, wystawiono ponad 550 spektakli. Obecnie trwają tu prace nad przedstawieniami „Ukradzione szczęście” oraz „Tramwaj zwany pożądaniem”, przygotowywane są trasy do Gdańska (Polska) oraz na Węgry. A w czerwcu po raz pierwszy w Kijowie odbędzie się tu Festiwal Teatrów Narodowych, który ma stać się wydarzeniem o europejskiej skali. — Przez sto lat wydarzyło się wiele, wielokrotnie przepowiadano, że teatr wkrótce umrze, że telewizja i Internet położą kres sztuce teatralnej, ale tak się nie stało — zaznaczył główny reżyser teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Dmytro Bohomazow. — Życie się zmienia, ale tak jak sto lat temu, aktorzy denerwują się przed premierami, czasami zapominają tekstu, lubią żartować. Historia teatru to żywa historia konkretnych ludzi. W ramach uhonorowania na scenę zaproszono weteranów teatru, pracowników działów twórczych i technicznych. Otrzymali oni literaturę o teatrze, pendrive z 7 najlepszymi spektaklami oraz monety jubileuszowe. Po tym wszyscy obecni na uroczystości obejrzeli na wielkim ekranie życzenia dla teatru od znanych postaci ukraińskiej kultury. Myrosław Skoryk, kompozytor, Bohater Ukrainy: — Chcę serdecznie pogratulować teatrowi jego sławnego jubileuszu — 100-lecia od dnia założenia. Ja również pracowałem w tym teatrze, pisałem muzykę do różnych spektakli, współpracowałem z wieloma reżyserami. Życzę teatrowi dalszych sukcesów. Jest on prawdziwym liderem ukraińskiej kultury. Dmytro Ostapenko, dyrektor generalny Narodowej Filharmonii Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy: — Przyjmijcie najszczersze gratulacje od Narodowej Filharmonii Ukrainy. Jesteśmy pokrewnymi zespołami. Łączy nas 100 lat wspólnej twórczości. Szliśmy tą drogą razem, tworzyliśmy ciekawe projekty twórcze. I dzisiaj współpracujemy. Historia tego sławnego zespołu to nie tylko historia teatru, to historia naszego państwa. Jewhen Sawczuk, kierownik artystyczny i główny dyrygent Narodowej Kapeli Chóralnej „Dumka”, Bohater Ukrainy: — Ludzie, którzy zajmują się sprawami teatralnymi, faktycznie nie należą do samych siebie, a do naszej ukochanej sprawy — sztuki teatralnej. Ci ludzie są bardzo blisko ukraińskiego słowa, od nich wiele zależy. Życzę całemu zespołowi Teatru imienia Iwana Franki nowych osiągnięć twórczych, nowych spektakli, nowych sztuk, nowych nazwisk i jeszcze wielu, wielu lat godnego reprezentowania naszej ukraińskiej kultury. Myrosław Wantuch, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Zespołu Tańca Ukrainy imienia Pawła Wirskiego: — Kultura duchowa, którą tworzycie przez stulecie, jest bezcenna. Chylę czoło, jestem dumny z tego, że mamy taki teatr. Sztuka, którą tworzycie, dociera do każdego serca. I to nie ma ceny. Z okazji jubileuszu, niech wam się wiedzie. Bożej łaski wam, pokoju i natchnienia. Brzmiały również gratulacje od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Dmytra Razumkowa, przedstawicieli ukraińskiej medycyny i sportu. Uroczystości zakończyły się programem świątecznym, który przygotowali aktorzy różnych pokoleń. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Машинний переклад
W Kijowie w dniach 14–16 lutego 2020 r. odbędzie się pierwszy „Festiwal współczesnego dramatu: dzieci”, który jest finałowym etapem Laboratorium Dramaturgii NSTDU (partnerami projektu są Kijowski Narodowy Teatr Operetki, Kijowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, UA: Radio Kultura).
Obie rezydencje Laboratorium (I i II), które trwały w Kijowie od czerwca 2019 roku, obejmowały seminaria i warsztaty mistrzowskie z reżyserami, psychologami i dramaturgami, pracę nad powstałymi tekstami, konsultacje z kuratorem Pawłem Ar’je oraz praktyczne warsztaty. Dwie rezydencje i ponad pół roku pracy pod jego twórczym nadzorem — i mamy rezultat: 10 sztuk dla dzieci i młodzieży, które zostaną przedstawione w ramach Festiwalu: „Jeżyk-ninja”, Ihor Biłyc;
Машинний переклад
Symfoniczna orkiestra oraz wokaliści Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki przygotowali koncert „Kod Gershwina”. Pod dyrekcją Davida Charlesa Abella (USA) zabrzmiały utwory słynnego amerykańskiego kompozytora o ukraińskich korzeniach, George'a Gershwina. Eduard Owczarenko Zdjęcie ze strony teatru. George Gershwin urodził się w Nowym Jorku w żydowskiej rodzinie emigrantów z Odessy. Piękno ukraińskich melodii zainspirowało maestro do stworzenia hitów, które stały się światowymi. W 1935 roku Gershwin napisał arię „Summertime” do opery „Porgy i Bess”. Do stworzenia tej kompozycji zainspirowała go ukraińska kołysanka „Oj, chodzi sen koło okien”, którą Gershwin po raz pierwszy usłyszał w Nowym Jorku w wykonaniu Ukraińskiego Chóru Narodowego pod kierownictwem Ołeksandra Koszycia w 1929 roku. (Nawiasem mówiąc, Ołeksandr Koszyc przez 10 lat dyrygował w pierwszym stacjonarnym ukraińskim teatrze Mykoły Sadowskiego, a obecnie w tym budynku działa Narodowa Operetka). „Summertime” jest popularna do dziś, łączy Ukraińców i Amerykanów za pomocą kodu Gershwina. Ten muzyczny kod łączy nasze narody pięknem i majestatem melodii Gershwina. — Czternaście lat temu pracowałem z orkiestrą miasta Ługańska — wspominał David Charles Abell. — Ci muzycy mnie zainspirowali. Wtedy razem daliśmy wspaniały koncert. Niestety, zespół przestał istnieć. I kiedy teraz jechałem do Ukrainy, zastanawiałem się, czy zespół, z którym będę pracował, będzie miał tyle samo entuzjazmu. Muszę potwierdzić, że orkiestra Narodowej Operetki Ukrainy bardzo poważnie podchodzi do swojej pracy. Pracowaliśmy po siedem godzin dziennie. Chciałbym, aby Ukraińcy również zaprezentowali swoją muzykę w USA. Już cztery razy byłem dyrygentem opery „Porgy i Bess”. Z radością zrobiłbym to po raz piąty tutaj, w Ukrainie... — Jestem bardzo wdzięczny Ambasadzie USA w Ukrainie za to, że odpowiedziała na nasz projekt, Narodowemu Związkowi Działaczy Teatralnych Ukrainy, który zgłosił ten projekt, i oczywiście Narodowej Operetce Ukrainy, która go zrealizowała — zaznaczył przewodniczący NZDTU, dyrektor generalny i dyrektor artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy, artysta ludowy Bohdan Strutyński. — Cieszę się, że udało nam się zrobić tę fantastyczną rzecz dla Ukrainy. Dzisiaj jest wieczór, kiedy zeszły się wszystkie kody i będziemy je rozszyfrowywać. Wykonując kompozycje „Rhapsody in Blue” oraz „Amerykanin w Paryżu”, piosenkę „I Got Rhythm”, fragmenty opery „Porgy i Bess”, która zrodziła hit „Summertime”, ukraińscy muzycy poczuli muzyczną tożsamość z wielkim Gershwinem. Koncert „Kod Gershwina” składał się z dwóch części. W pierwszej zabrzmiały utwory kompozytora z musicali i oper. Drugą część poświęcono kompozycjom maestro, które brzmiały w znanych filmach. Atrakcją koncertu było solo na fortepianie, które wykonał pianista-wirtuoz Florian Feilmair (Austria). Nasz zespół chętnie pracował ze wspaniałym dyrygentem z USA Davidem Charlesem Abellem. Jestem również wdzięczny Oksanie Madarasz, która opiekowała się naszą orkiestrą. Wdzięczna publiczność długo nie wypuszczała ze sceny artysty ludowego Ukrainy Serhija Awdiejewa, zasłużonych artystek Ołeny Arbuzowej, Tamary Chodakowej, Wałerii Tulis, solistów-wokalistów Ołeksija Kyryłowa, Olhy Fedorenko. I kilka razy wywoływała ich na bis. Aby dzisiejszy wieczór mógł się odbyć, wygraliśmy grant. Wygrywaliśmy już granty, przeprowadzaliśmy międzynarodowe festiwale, ale z rządem USA to nasz pierwszy wspólny projekt. Praca nad nim trwała pół roku, a same próby z amerykańskim dyrygentem — nieco ponad tydzień. Teraz naszym głównym celem jest nowa premiera. Robimy musical „Dorian Gray”, który przedstawimy 19 i 20 marca. Otrzymaliśmy prawo do jego wystawienia i jesteśmy z tego dumni. To poważna dramaturgia i bardzo piękna muzyka. Bohdan Strutyński wyraził nadzieję, że w przyszłości, być może, w Narodowej Operetce wystawią operę George'a Gershwina „Porgy i Bess”, a na dyrygenta-inscenizatora zaproszą pana Abella. Ołena Arbuzowa, Ołeksij Kyryłow oraz Wałeria Tulis
Машинний переклад
W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się poetycko-muzyczne widowisko według poezji Anatolija Matwijczuka „Spowiedź”, w którym wzięli udział znani ukraińscy artyści. Inicjatorką widowiska była młoda aktorka Nadija Ahejewa. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ołeksandra IWANOWA Nadija — solistka Narodowej Filharmonii Ukrainy. Pierwszy projekt filharmoniczny, w którym wzięła udział, nosił nazwę „Pedagog i jego uczniowie”. Był to wieczór, który wychowankowie artysty ludowego Ukrainy Anatolija Pałamarenki poświęcili Annie Achmatowej. Potem zagrała główną rolę w dziecięcym spektaklu „Iwasyk-Telesyk”, muzykę do którego napisał Kyryło Stecenko (starszy). Współpracuje z Bohaterem Ukrainy, artystą ludowym Anatolijem Pałamarenką, zasłużoną działaczką sztuki Ukrainy Switłaną Korecką, solistami i zespołami Narodowej Filharmonii Ukrainy. Brała udział w projekcie „Księżniczka metra” według poezji Liny Kostenko do muzyki Romana Smolara. Z okazji 165. rocznicy urodzin legendy ukraińskiej sceny Marii Zańkoweckiej stworzyła własny projekt „Kiedy spotkamy się znów”, którego podstawą stała się korespondencja wybitnej artystki z Mykołą Sadowskim, który zaprezentowała razem z zasłużonym artystą Ukrainy Borysem Łobodą, znanym aktorem teatralnym i filmowym, prezenterem telewizyjnym Anatolijem Suchanowem oraz kompozytorem, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Mychajłem Szwedem. Po raz pierwszy na Ukrainie doszło do połączenia dramatycznego spektaklu z kompozytorską improwizacją. Ten projekt uczestnicy odtwarzali w stołecznym Domu Aktora oraz Lwowskiej Operze Narodowej im. Sołomii Kruszelnickiej. Nadija Ahejewa jest także aktorką Lwowskiego Akademickiego Teatru „Woskresinnia” (prace aktorskie „Kolacja dla głupca” F. Vebera oraz „Ifigenia w Aulidzie” według Eurypidesa w reżyserii zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Jarosława Fedoryszyna), oraz wykładowczynią aktorstwa w Kijowskiej Szkole-Studiu Teatralnym, laureatką ogólnoukraińskich konkursów profesjonalnych recytatorów. — Dwa lata temu piosenkarz i kompozytor, poeta, dziennikarz, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Matwijczuk podarował mi swoją książkę — wspomina Nadija. — Byłam poruszona głębią poezji. Już wtedy zrodził się pomysł stworzenia programu według tych wierszy. Zaproponowałam go mojemu nauczycielowi Anatolijowi Pałamarence, razem z nim zwróciliśmy się do dyrektora artystycznego Narodowej Filharmonii Wołodymyra Łukaszewa, uzyskaliśmy zgodę. Pomysł poparł również dyrektor generalny filharmonii Dmytro Ostapenko. Zebrała się drużyna ludzi o podobnych poglądach, do której oprócz Anatolija Pałamarenki i Anatolija Matwijczuka weszli zasłużony artysta Ukrainy, kompozytor i działacz społeczny Kyryło Stecenko (skrzypce), Wołodymyr Knorozok (fortepian), Nazar Czernenko (perkusja), Ołeksij Kabanow (instrumenty etniczne), Łeonid Herżan (wiolonczela), Hanna Semeneć (wokal, słowo artystyczne), reżyser-inscenizator Anastasija Kryśko. Szczególne podziękowania dla kompozytora Wiktora Kryśki, który specjalnie napisał muzykę do tego poetycko-muzycznego widowiska. Proces przygotowań był skomplikowany, ale ciekawy. Przecież niełatwo jest połączyć słowo z żywą muzyką. Słowo Anatolija Matwijczuka jest przystępne, jest na czasie. Oprócz poezji wykorzystano listy dzieci wojowników ATO Marharyty Jurczenko, Ołeksandra Makohona oraz Darii Norenko, których rodzice już wrócili do domu. Marzę, że nasza „Spowiedź” według poezji Anatolija Matwijczuka będzie mogła ujrzeć światło rampy na różnych scenach Ukrainy. Wołodymyr KORNIJCZUK Pod taką nazwą na scenie Narodowej Opery Ukrainy przy wsparciu Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej odbył się niezapomniany galakoncert studentów i uczniów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca imienia Serża Lifara. Spośród wielkoskalowych prac choreograficznych utalentowanego zespołu twórczego akademii należy wyróżnić balet w jednym akcie „Zimowa baśń” I. Iwaszczenki, Je. Dosenki w inscenizacji zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Nesterowa oraz Lilii Melniczenok według motywów choreografii P. Wirskiego (scenografia T. Sołowiej, kostiumy W. Czyżowej). To ludowe zimowe widowisko, w którym młodzi wykonawcy zademonstrowali widzowi wyrafinowany profesjonalizm, zabrzmiało jak hymn do niezłomnej miłości, którą uosobiła na scenie Śnieżynka (Wałerija Hawryszewśka). Dopełnił go fragment z baletu „Dziadek do orzechów” P. Czajkowskiego (choreografia W. Kowtuna) pracy wykładowców akademii: laureatki międzynarodowego konkursu artystów baletu Natalii Chomenko, zasłużonego artysty Ukrainy Władysława Sołdatenki, Hałyny Zaryckiej oraz zasłużonego artysty Ukrainy, laureata państwowej nagrody Ukrainy imienia A. Szekery, Dmytra Klawina. Wykonawcy — studenci I—IV kursów specjalizacji „klasyczna choreografia” (soliści Ołeksandra Borodina, Ołeh Bondar). Malowniczą mozaikę galakoncertu urozmaiciły również oryginalne numery. Anatolij Pałamarenko, Nadija Ahejewa oraz Anatolij Matwijczuk
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nalne numery oddziału choreografii klasycznej: wariacja z baletu „Don Kichot” L. Minkusa (choreografia A. Gorskiego), pas de trois z baletu „Dziadek do orzechów” i wariacja z baletu „Śpiąca królewna” P. Czajkowskiego (choreografia W. Wajnonena, M. Petipy), fragment z baletu „Peer Gynt” E. Griega (choreografia E. Kluga), adagio z baletu „Suita w bieli” E. Lalo (choreografia S. Lifara), inne numery sceniczne. Jeśli chodzi o kompozycje ludowe, to warto wyróżnić „Kozaczka z bębenkami” I. Iwaszczenki (choreografia O. Homona), „Werbyczeńkę” L. Muchy (choreografia O. Sehala), „Kijowskich parobków” W. Rożdiestwenskiego (choreografia P. Wirskiego) oraz „Czarodziejskie dzwoneczki” A. Hełuna (choreografia L. Hełun). Obserwując ewolucję twórczą Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca, podkreślę: obecnie stała się ona jedną z najbardziej zauważalnych na Ukrainie wyższych specjalistycznych uczelni choreograficznych, która wypracowała własny styl inscenizacyjno-baletmistrzowski, swoje niepowtarzalne oblicze twórcze, naznaczone techniczną doskonałością, wyraźną charakterystycznością i artystycznym wyrazem obrazów scenicznych. I wszystko to utalentowanie wcielają na scenie Narodowej Opery Ukrainy (i nie tylko!) uzdolnieni wykonawcy oddziałów choreografii klasycznej i ludowej. Jeśli chodzi o inscenizacje oddziału choreografii ludowej, to cechują je harmonijne kompozycje z życia ludowego, naznaczone oryginalnością zamysłu twórczego, które oczarowują widza swoimi żwawymi rytmami, soczystym humorem ludowym, żywiołowym wykonaniem i scenicznym kunsztem.
Машинний переклад
Heorhij ŁUKIANCZUK. Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży już ponad pół wieku otwiera swoje drzwi dla kreatywnych dzieci z Kijowa. To wspaniała placówka pozaszkolna, w której sieć kółek prezentuje 60 dziedzin edukacyjnych, 250 przedmiotów nauczania, pracuje tu ponad 300 doświadczonych, utalentowanych pedagogów. Działa tu również popularne wśród chłopców kółko konstruowania radioelektronicznego, którym kieruje znany nie tylko na Ukrainie inżynier-konstruktor Wołodymyr Iwanowycz Myronenko. Wołodymyr Iwanowycz to doświadczony wysokiej klasy specjalista w dziedzinie radioelektroniki, który kierował biurem konstrukcyjnym w dużym kijowskim przedsiębiorstwie z wysokotechnologicznymi procesami, a teraz, będąc już na zasłużonym odpoczynku, przekazuje swoje wielkie, wieloletnie doświadczenie w ulubionej dziedzinie konstruowania młodym radiokonstruktorom. Jego wychowankowie biorą udział w zawodach i konkursach oraz zawsze zostają ich zwycięzcami lub zajmują miejsca na podium. Już od wielu lat Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży przeprowadza miejskie zawody o mistrzostwo w konstruowaniu radioelektronicznym. Niedawno (w grudniu 2019 r.) odbył się miejski konkurs konstruowania radioelektronicznego wśród dzieci i młodzieży szkolnej. Wzięło w nim udział 11 zespołów i 21 uczestników, z nich 14 z młodszej i 7 ze starszej grupy wiekowej. Poprzedziła to wielomiesięczna praca przygotowawcza kierowników zespołów i dzieci. Zwycięzcami turnieju technicznego zostali: I miejsce — zespół Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży (Bohdan Bessałow i Ołeh Kułak); II miejsce — zespół Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży (Mychajło Szepitko i Wołodymyr Repiach); III miejsce — zespół Pałacu Dzieci i Młodzieży Technicznej rejonu sołomiańskiego (Władysław Kobylański i Denys Witiaź). A w klasyfikacji indywidualnej zwycięzcami zostali: w młodszej grupie wiekowej: I miejsce — Pawło Kucenko (Centrum Naukowo-Technicznej Twórczości Młodzieży „Sfera”); II miejsce — Bohdan Bessałow (Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży); III miejsce — Mychajło Szepitko (Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży); w starszej grupie wiekowej: I miejsce — Ołeh Kułak (Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży); II miejsce — Wołodymyr Repiach (Kijowski Pałac Dzieci i Młodzieży); III miejsce — Denys Witiaź (Pałac Dzieci i Młodzieży Technicznej rejonu sołomiańskiego). stacjami lutowniczymi, multimetrami i zestawami śrubokrętów. W ramach konkursu przeprowadzono również obronę autorskich konstrukcji, 7 uczestników miało okazję zaprezentować własne opracowania. Zwycięzcami w starszej kategorii wiekowej zostali: I miejsce — Anton Makarenkow (Centrum Twórczości Technicznej Młodzieży rejonu darnickiego), II miejsce — Pawło Kucenko (Centrum Naukowo-Technicznej Twórczości Młodzieży „Sfera”), III miejsce — Łeonid Dalidonis (Centrum Naukowo-Technicznej Twórczości Młodzieży „Sfera”). W młodszej grupie wiekowej: I miejsce — Taras Jurczenko (Centrum Twórczości Technicznej Młodzieży rejonu darnickiego), II miejsce — Jelizaweta Deryhłazowa (Zespół Szkół rejonu sołomiańskiego), III miejsce — Bohdan Jasyński (Kijowska Miejska Placówka Oświatowa Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży rejonu swiatoszyńskiego). Zwycięzcy konkursu zostali nagrodzeni dyplomami Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Gratulujemy kierownikom kółek przygotowania zespołów i uczestników konkursu do zwycięstw! Zwycięzcy zostali nagrodzeni pucharami i medalami, a także cennymi prezentami: konstruowania Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży. Inżynier-konstruktor Wołodymyr Iwanowycz Myronenko ze swoim uczniem Bohdanem Bessałowem w kółku konstruowania radioelektronicznego
Машинний переклад
Łarysa TKACZ, członkini rady „Proświty” Z inicjatywy Rówieńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki po raz drugi odbyło się święto „Nowa radość nastała” dla dzieci przesiedlonych na bazie Przedszkola nr 45. Dźwięczne kolędy, szczedriwki i życzenia najmłodszych, różnorodność wyszywanek, duch patriotyzmu oraz świątecznie udekorowana sala tworzyły niesamowitą atmosferę. Podniosły nastrój podarowały obecnym młode talenty wraz z rodzicami i wychowawcami Przedszkola nr 11 bożonarodzeniową feerią. A gospodarze wydarzenia śpiewali chwałę Najwyższemu i krążyli w tańcu w strojach aniołów. Kateryna Syczyk, przewodnicząca rówieńskiej „Proświty”, powiedziała: „Na los tych dzieci przypadły wielkie trudności i wyzwania. Dlatego musimy podarować im świąteczny nastrój i swoją troskę, aby czuły się chronione”. 42 przedszkolakom — uczestnikom święta przewodnicząca „Proświty” podarowała miękkie zabawki oraz materiały do twórczości artystycznej, które przekazała diaspora z Chicago. — Maluchom podarowano niesamowite emocje — dzieli się wrażeniami Kateryna Wasyłeć, przesiedleniec z Doniecka, która przybyła na święto wraz z córeczką Marią. Ołena Kozina, przesiedleniec z Ługańska, cieszyła się swoim synkiem, który przyszedł na święto w wyszywance i śpiewał pierwszą w życiu kolędę. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Машинний переклад
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Машинний переклад
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад