Zdjęcie Olesia Dmytrenki
BRONIMY BIBLIOTEKI im. LESI UKRAINKI
INTELIGENCJI NA FORUM NIE USŁYSZANO
PRAWDA O KOŁYMSKICH ZBIEGACH
Машинний переклад
W społeczeństwie, polityce i kręgach dziennikarskich powiedziano wystarczająco dużo o obiektywizmie, bezstronności i wolności słowa w mediach. Problemy te nie są czysto ukraińskie. Zarówno na obszarze poradzieckim, jak i w krajach o ugruntowanej demokracji, wojna między społeczeństwem a władzą o swobody obywatelskie, wśród których czołowe miejsce zajmuje właśnie wolność słowa, prawdopodobnie nigdy się nie skończy. Przecież ten, kto posiada informacje, włada światem. W dobie technologii informacyjnych jest to aksjomat. Kiedyś, aby zdobyć władzę, przejmowano banki, telegraf, a dzisiaj — przestrzeń informacyjną. Swiatosław MIZERNIUK Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy jest zagrożone, a polityka państwowa w tej sferze jest nieskuteczna. Taka była główna myśl uczestników „okrągłego stołu” pod hasłem „Media państwowe na Ukrainie: miejsce społeczne, rola i odpowiedzialność”, który odbył się w Ukrinformie. Do dyskusji zaproszono kierowników ogólnokrajowych mediów państwowych, ogólnoukraińskich i regionalnych firm telewizyjnych i radiowych różnych form własności, agencji informacyjnych, deputowanych ludowych, pracowników Sekretariatu Prezydenta i Gabinetu Ministrów, przewodniczącego Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, naukowców oraz opinię publiczną. Uczestnicy omawiali niedoskonałość ustawodawstwa, zagrożenia dla narodowego bezpieczeństwa informacyjnego kraju oraz oblicze moralno-psychologiczne i moralno-etyczne mediów. Na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy w kwestii bezpieczeństwa informacyjnego prezydent Wiktor Juszczenko ostro krytykował politykę stymulowania i tworzenia ukraińskiego narodowego produktu informacyjnego. Podkreślał również, że jego umieszczanie na kanałach telewizyjnych i radiowych (niekoniecznie państwowych) powinno stać się opłacalne. Na przykład w krajach zachodnich za rozpowszechnianie programów użytecznych społecznie dla całego społeczeństwa, a nie dla poszczególnych grup, państwo zachęca media ekonomicznie — przyznaje im ulgi. Przy „okrągłym stole” omawiano również ten problem. Ponieważ na kanałach centralnych prawie nie ma ukraińskich filmów, za to jest dużo amerykańskich i rosyjskich. To samo dotyczy programów rozrywkowych. Oto dlaczego prezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Wiktor Nabrusko uważa, że obecnie merytoryczne wypełnienie wielu ukraińskich mediów stanowi zagrożenie dla naszego bezpieczeństwa narodowego. Aby temu zapobiec, państwo musi dbać zarówno o swoją politykę informacyjną, jak i o zasoby częstotliwości — składnik suwerenności informacyjnej, który należy do narodu. Współcześni dziennikarze pracują na tak zwany ranking — jakiś wymyślony format, który może doprowadzić do prymitywizacji społeczeństwa. Ten problem nie powstał dzisiaj. Nasze pole legislacyjne tworzono w latach 90. z uwzględnieniem europejskich cywilizacyjnych norm postępowych, ale bez uwzględnienia ukraińskich realiów. Wtedy ustawy pisano z jednym celem — komercjalizacji, uzyskania szybkich zysków i nadzysków, dlatego pole informacyjne i zasoby informacyjne przekształciły się w brutalny rynek. Ponadto większość krajowych dziennikarzy to nie specjaliści: na Ukrainie jest 20 instytutów, 50 wydziałów dziennikarstwa, a w mediach pracują jednostki profesjonalistów. Zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Wołodymyr Horobcow zauważył, że niuanse prawne działalności mediów wymagają istotnych zmian i udoskonalenia: obowiązujące ustawodawstwo opracowano jeszcze w latach 1993—1994, jest ono przestarzałe, a łatanie w nim dziur nie jest wyjściem. Dlatego Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii nalega na kompleksowe udoskonalenie prawne sfery informacyjnej, co stanie się możliwe wraz z przyjęciem Kodeksu Informacyjnego. Jego koncepcja została już zatwierdzona, opracowywany jest odpowiedni projekt ustawy, do którego wejdą wszystkie ustawy regulujące pracę mediów na Ukrainie: przestrzeń informacyjna zostanie uporządkowana. Opracowano zmiany do ustawy o telewizji i radiofonii, istnieją projekty ustaw „O dostępie do informacji”, reformowaniu państwowych mediów drukowanych, o mediach publicznych. Niektóre z nich są prawie gotowe do rozpatrzenia w Radzie Najwyższej, inne jeszcze wymagają dyskusji społecznej. Przygotowywany jest projekt ustawy o ochronie działalności zawodowej dziennikarzy, w którym określono nie tylko prawa i obowiązki dziennikarzy, ale także tryb ich akredytacji, czego wcześniej nie regulowała żadna ustawa. Nad tym pracują zarówno Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, jak i Ministerstwo Sprawiedliwości, Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii oraz Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy. Dokończenie na s. 6 BEREHYNIA HALYNY SEWRUK Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 864 308 hrywien 50 kopiejek.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...chamstwa „strategicznego partnera”, po prostu… polecił Instytutowi Pamięci Narodowej opracowanie do 2009 roku nowych podręczników historii Ukrainy w celu „wychowania młodego pokolenia w duchu świadomości swojej tożsamości narodowej”. Oprócz tego rząd polecił Instytutowi Pamięci Narodowej opracowanie projektu ogólnopaństwowego ogólnonarodowego programu kulturalnego poznania Hołodomoru w latach 1932–1933 na Ukrainie i upamiętnienia jego ofiar na okres do 2012 roku. Niech więc dzwonią dla Rosjan kremlowskie kuranty, a my róbmy swoje! Po drugie, pożegnalny gest w stronę Rosjan ze strony NAEK „Enerhoatom”. Kontrakt na dostawy paliwa jądrowego dla Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej z amerykańskim Westinghouse to ważny krok ku naszej niezależności energetycznej, a niezadowolenie z tego powodu w Rosji także prawie przerodziło się w histerię. Północnym oligarchom trudno pogodzić się z tym, że nie są już monopolistami i nikt nie pozwoli im czerpać nadmiernych zysków. Światowy kryzys gospodarczy dotknął jednakowo i Rosję, i Ukrainę, mimo heroicznych wysiłków rządów, by mu przeciwdziałać. Tak rozwiały się iluzje wielu mieszkańców Wschodniej Ukrainy, jakoby istniała jakaś odrębna postsowiecka „jedyna przestrzeń gospodarcza”, „zamknięta gospodarka”, „rodzina narodów” z troskliwym i potężnym starszym bratem. Paradoksalnie jednak ten kryzys sprzyja wzrostowi świadomości narodowej Ukraińców, jednoczy ich w dążeniu do lepszego życia, do utwierdzania swojej prawdy, do obrony wolności i niezależności. Jeśli ta tendencja się utrzyma, praca i marzenia milionów Ukraińców nie pójdą na marne.
Ukraińcy nie odczuwają zagrożenia ze strony Rosji tak, jak było to w krajach bałtyckich i wschodnioeuropejskich, które pospiesznie „chowały się pod parasol NATO”, albo dziś w Gruzji. I ten czynnik wydaje się decydujący. O psychologicznym zagrożeniu ze strony Rosji i reakcji na nie niedawno mówiono w audycji radia BBC w rozmowie z czołowym komentatorem polskiej „Gazety Wyborczej” Marcinem Wojciechowskim. Rosja grozi Polsce: rozmieścicie elementy PRO — przeniesiemy rakiety na wasze terytorium. Ukrainie zaś Rosja mówi: przystąpicie do NATO — przeniesiemy rakiety na Ukrainę. To już nie psychologiczne, lecz realne zagrożenie wojskowe. Najlepszy argument dla Polaków: im bardziej ich zastrasza się, tym bardziej przekonują się, że trzeba się bronić. „Połowa Polaków jest za PRO, połowa przeciw. I wydaje mi się, — zauważył Marcin Wojciechowski, — że gdyby nie było rosyjskich pogróżek, społeczeństwo by się podzieliło. Ataki Rosjan pomagają określić się tym, którzy się wahają. Ale wstąpienie Polski do NATO paradoksalnie pomogło temu, że nie boimy się Rosji i nie uwzględniamy czynnika rosyjskiego przy określaniu własnego bezpieczeństwa”. Niestety, podobna reakcja nie jest charakterystyczna dla Ukraińców. Dlatego rosyjskie kierownictwo pozwala sobie na bezpośrednie groźby wobec Ukrainy, przestrzegając ją przed przystąpieniem do Sojuszu Północnoatlantyckiego. W istocie przed nami wybór: Europa — Eurazja. Neutralność w naszej sytuacji jest niemożliwa, a wejście do UE bez wstąpienia do NATO dla Ukrainy jest nierealne. Dlatego trzeba przekonywać społeczeństwo, że wybierając Europę, wybieramy także NATO.
Машинний переклад
Jurij Szelażenko
Premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill lubił mówić, że każdy kryzys to nowe możliwości. Kryzys powstaje w wyniku zbiegu wewnątrzpolitycznych i zewnątrzpolitycznych kłopotów, a jedynym wyjściem z niego jest obranie nowej, jasnej strategii rozwoju. Wygląda na to, że obecny kryzys zmusił Ukrainę do wyraźniejszego pozycjonowania się jako niezależnego państwa europejskiego o własnych korzeniach. Nasze władze przestają postępować „wielowektorowo”, czyli jak „niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”, i w tym jest jedyna słuszna historyczna droga naszej Ojczyzny. Natomiast rolę „podnóżków” wzięli na siebie „opozycjoniści”, którzy po orgii z blokowaniem Rady Najwyższej wyszli na place. Poziom ich kultury, politycznej i po prostu ludzkiej, demonstrowała amerykańska wulgarna łacina z czterech liter obok sierpów i młotów. Wymowne były wydarzenia wokół szczytu NATO w Bukareszcie. Liczyliśmy na silne wsparcie wspólnoty euroatlantyckiej. Te nadzieje się nie spełniły, więc naturalne jest, że Prezydent odwołał ambasadorów w Niemczech i Rosji — nie odnieśli oczekiwanego triumfu. Ale 23. punkt Deklaracji szczytu w Bukareszcie świadczy, że stanowisko konsensusowe państw członkowskich NATO otwiera Ukrainie drzwi do tego ważnego systemu zbiorowego bezpieczeństwa w przyszłości: „NATO wita euroatlantyckie dążenia Ukrainy i Gruzji do członkostwa w NATO. Zgodziliśmy się dzisiaj, że te kraje staną się członkami NATO. Oba narody wniosły cenny wkład w operacje Sojuszu.
Witamy demokratyczne reformy na Ukrainie i w Gruzji i oczekujemy wolnych i uczciwych wyborów parlamentarnych w Gruzji w maju. PDCz to kolejny krok Ukrainy i Gruzji na ich prostej drodze do członkostwa. Dziś zdecydowaliśmy, że popieramy wnioski tych krajów o przystąpienie do PDCz. Dlatego rozpoczynamy okres intensywnych kontaktów z tymi krajami na wysokim szczeblu politycznym, w celu rozwiązania pozostających kwestii w kontekście ich wniosku o PDCz. Poprosiliśmy ministrów spraw zagranicznych, aby dokonali pierwszej oceny osiągniętego postępu na ich posiedzeniu w grudniu 2008 roku. Ministrowie spraw zagranicznych mają uprawnienia do podjęcia decyzji w sprawie wniosków o PDCz Ukrainy i Gruzji”. To dokument, który prorosyjskie media nazywają „odpiską”. Lepiej raz zobaczyć, niż sto razy usłyszeć, prawda? Daje nam się do zrozumienia, że euroatlantycki kurs Ukrainy na pewno zostanie poparty. Ta zasadnicza decyzja została podjęta mimo tego, że Rosja użyła wszystkich możliwości swojej dyplomacji, aby nie dopuścić do przystąpienia Ukrainy do PDCz. Poza tym, że „szantażem gazowym” zastraszono Niemcy, Francję, kraje Beneluksu, Putin zagroził wycelowaniem głowic atomowych w nasze terytorium, a serię prowokacji publicznie zorganizowała Państwowa Duma FR. Deputowani sterowani z Kremla zgłosili kwestię „rewizji” warunków, na jakich Rosja uznaje ukraińską niepodległość. Oczywiście, to tylko presja moralna, bo nie da się w legitymny sposób zrewidować umowy międzynarodowej jednostronnie.
Równolegle z konfliktem wokół PDCz wydarzyły się jeszcze dwa znaczące wydarzenia w stosunkach ukraińsko-rosyjskich. Po pierwsze, 2 kwietnia Duma Państwowa przyjęła oświadczenie „Pamięci ofiar głodu lat 30. na terytorium ZSRR”. Uznano w nim fakt Hołodomoru i oficjalnie podano przybliżoną liczbę jego ofiar: 7 milionów. Ale w istocie oświadczenie jest reakcyjne: nie wskazano winnych zorganizowania sztucznego głodu, nie wspomniano nazwiska komunistycznego tyrana i kata narodów Józefa Stalina, a także twierdzi się, że „ta tragedia nie ma i nie może mieć międzynarodowo uznanych znamion ludobójstwa”. Takie bezapelacyjne kłamstwo to typowa spekulacja polityczna. Oświadczeniu Kremla wtóruje eksdysydent Sołżenicyn: 2 kwietnia w gazecie „Izwiestija” opublikowano jego krótką, gniewną, szowinistyczną replikę „Poróżnić narody braterskie??” Sołżenicyn twierdzi: „prowokatorski okrzyk o „ludobójstwie” zaczął kiełkować dziesięciolecia później – początkowo po kryjomu, w zatęchłych szowinistycznych umysłach, złośliwie nastawionych przeciw „Moskalom”. Oto cud: pan Sołżenicyn zasłynął walką z komunistyczną zarazą, został laureatem Nagrody Nobla, a zwykłego ludzkiego sumienia i przyzwoitości nie zdołał zachować. Nie bez powodu dysydent Władimir Wojnowicz w powieści „Moskwa — 2042” ostrzegał, że z Sołżenicyna, gdyby dać mu władzę, wyszedłby okrutny, samowolny rosyjski car. Reżim Putina on już zaaprobował. Ale najważniejsze w tej historii jest stanowisko Ukrainy. Gabinet Ministrów, uprzejmie nie zauważywszy
Машинний переклад
Halina Lewycka, członkini Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Kijów
Oburzenie świadomych ludzi budzi w Ukrainie wznoszenie pomników, które przypominają o jej kolonialnej przeszłości. Powstają one jako gest przyjaźni między niektórymi ukraińskimi a obcymi urzędnikami. Cały świat ukraiński był świadkiem, ile emocji wywołał gest Leonida Kuczmy wobec Polaków (chodzi o treść napisu na pomniku na „cmentarzu orląt” we Lwowie). Dlatego kolejny gest ukraińskiego urzędnika wobec Węgrów przeszedł bez rozgłosu. Na przełęczy Wereckiej na Zakarpaciu, w urochysku Beskid, na granicy obwodów zakarpackiego i lwowskiego wznosi się pomnik, który głosi, że właśnie tam Węgrzy znaleźli swoją ojczyznę. I choć w skali Ukrainy o budowie wiadomo niewiele, Galicja i ukraińskie Zakarpacie są zaskoczone i oburzone tym faktem. Pomnik ma 7 metrów wysokości i waży ponad 60 ton, choć według wcześniejszych uzgodnień miała to być siedmiokątna kapliczka — symbol siedmiu węgierskich plemion, które 1100 lat temu przekroczyły Karpaty. Na przełęczy Wereckiej spoczywają szczątki rozstrzelanych obrońców Karpackiej Siczy (przeważnie młodych Zakarpatczyków i Galicjan), którzy w 1939 roku bronili niepodległości Karpacko-Ukraińskiego Państwa i jako pierwsi w Europie stawiali zbrojny opór faszystowskim najeźdźcom. Dzięki lekkiej ręce ukraińskiego urzędnictwa nie jest to pierwszy węgierski symbol na Zakarpaciu. Na bastionie zamku mukaczewskiego „Pałanok” już bez żadnej dyskusji ustawiono symbol węgierskiej dynastii Arpadów (dynastii książąt, a od 1000 roku królów, która rządziła Węgrami w latach 889—1301 i, mimo dynastycznych małżeństw z kijowskimi książętami, w czasach najazdu tatarsko-mongolskiego walczyła przeciwko Danielowi Halickiemu). Tę dynastię w Mukaczewie symbolizuje dziś brązowy ptak Turul, uniesiony na kolumnie o wysokości 33 metrów. Rozmiar ptaka to 2 m, a rozpiętość skrzydeł — 4 m. Wszystko to skłoniło deputowanych Lwowskiej Rady Obwodowej do zwrócenia się do deputowanych Zakarpackiej Rady Obwodowej, a także do Prezydenta i Premiera państwa z żądaniem zakazu ustawiania na Zakarpaciu obcej symboliki. Za tą decyzją zagłosowała zdecydowana większość korpusu deputowanych — 102 posłów. Na Międzyresortowej Komisji Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, która uzgodniła budowę węgierskiego pomnika, tylko dwie osoby wystąpiły przeciwko ustawieniu w Ukrainie symbolu obcej władzy. Dlaczego? Odpowiedź na to pytanie daje jeden z mniejszości, kierownik Centrum Badań Stosunków Ukraińsko-Polskich Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Mykoła Łytwyn ze Lwowa: „Podczas dyskusji wyrobiłem sobie wrażenie, że to czysto węgierska komisja, ponieważ prawie cały jej skład lobbował interesy strony węgierskiej. Przeciwko ustawieniu pomnika, oprócz mnie, wystąpił przedstawiciel «Proświty». Jako historyk i obywatel nie jestem przeciwny odnawianiu cmentarzy. My, chrześcijanie, powinniśmy czcić pamięć zmarłych. Jeśli w ziemi leżą kości — należy nad nimi ustawić chrześcijańskie symbole. Ale tu nie chodzi o uczczenie pamięci zmarłych — na przełęczy Wereckiej nie ma cmentarza. Buduje się wirtualny pomnik ku czci 1100-lecia (ta data jest umowna, bo wśród historyków nie ma jednomyślności, ile trwało przejście Węgrów nad brzegi Dunaju) odnalezienia przez Węgrów swojej ojczyzny i włączenia Zakarpacia do Królestwa Węgierskiego. Bezsprzecznie zagraża to interesom narodowo-kulturalnym zarówno moim, jak i jeszcze ponad pół miliona Ukraińców, którzy żyją na Zakarpaciu”. M. Łytwyn uważa, że taki pomnik można by budować na granicy ukraińsko-węgierskiej, gdzie oficjalne delegacje mogłyby składać przy nim kwiaty i rozmawiać o dobrosąsiedztwie. Nie wypada ustawiać monumentalnego symbolu obcej władzy w miejscowości, gdzie wszystkie wsie są ukraińskojęzyczne. Inicjatorzy budowy chcą utrwalić w świadomości przyszłych pokoleń, gdzie przebiegała granica „Wielkich Węgier” — od XI wieku aż do rozpadu Austro-Węgier w 1918 roku. Przykre, że temu aktywnie sprzyjają niektórzy ukraińscy urzędnicy.
Машинний переклад
Bohdan OLEKSIUK, ekspert Instytutu Otwartej Polityki
Aktualny stan państwowej polityki informacyjnej w kierunku europejskim i euroatlantyckim, drogi i mechanizmy zwiększania skuteczności informacyjnego zabezpieczenia integracji Ukrainy z UE i NATO były tematem „okrągłego stołu” „Integracja Ukrainy z Unią Europejską i NATO: jak zapewnić poparcie społeczne?”. Zorganizowali go w Kijowie Centrum im. Razumkova oraz Międzynarodowa Fundacja „Odrodzenie”. Uczestnicy rozważali m.in. osiągnięcia i problemy realizacji państwowych programów informowania społeczeństwa o sprawach europejskiej i euroatlantyckiej integracji Ukrainy na lata 2004—2007. Chyba niewielu wie, że w latach 2004—2007 w Ukrainie działał państwowy program informowania społeczeństwa o sprawach euroatlantyckiej integracji. Odpowiedzialność za jego realizację spoczywała na Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii, gdzie brakowało należytej bazy specjalistów i zasobów w zakresie euroatlantyckiej integracji. Negatywnym skutkiem realizacji programu był spadek poparcia obywateli dla idei wstąpienia Ukrainy do NATO z 30 % do 17. Instytut Demokratycznego Aliansu im. R. Schumana opracował projekty Koncepcji oraz Państwowego programu informowania społeczeństwa o sprawach euroatlantyckiej integracji Ukrainy na lata 2008—2011, które zostały wystawione do publicznej dyskusji. W projekcie Koncepcji zwrócono uwagę na główne problemy, które utrudniają informowanie społeczeństwa o NATO. Legitymizacja polityczna. Nawet BJuT i NSNU, które opowiadają się za przystąpieniem Ukrainy do NATO, rezygnują z praktycznej działalności w tym kierunku, biorąc pod uwagę niską popularność idei euroatlantyckiej integracji. Partia Regionów nie potrafi jasno określić swojego stanowiska. Słownie popiera wstąpienie do NATO po pozytywnym wyniku powszechnego referendum, a w praktyce, jako lojalna siła prorosyjska, prowadzi działania antynatowskie. Stereotypy historyczne i mity. Osoby starsze wychowywały się w ZSRR, mężczyźni odbywali służbę wojskową w armii radzieckiej. Dlatego do dziś Rosjanie dla przeciętnego Ukraińca są „swoimi”. Odpowiednio NATO to „obcy”. Ponieważ propaganda w ZSRR była dość profesjonalna, do dziś obowiązują dawne klisze w postrzeganiu NATO (zarówno w Ukrainie, jak i w Rosji oraz innych krajach WNP). Dlatego poszczególne siły polityczne wykorzystują radziecką retorykę wobec NATO, by podnieść własny rating. Zależność przestrzeni informacyjnej, która w znacznym stopniu znajduje się pod zewnętrznym (a konkretnie — rosyjskim) wpływem. Większość mieszkańców obwodów południowo-wschodnich otrzymuje wiadomości głównie z rosyjskich mediów, gdzie informacje o NATO są celowo zniekształcane. Natomiast duża część ukraińskich mediów znajduje się we własności prywatnej (również w znacznym stopniu rosyjskiej), co czyni je zależnymi od interesów politycznych lub biznesowych właścicieli, niezainteresowanych pracą oświatową na temat NATO. Dlatego antynatowską propagandę w Ukrainie rosyjskich i prorosyjskich mass mediów można w pełni uznać za dywersję informacyjną. Stąd też porażka Państwowego programu informowania społeczeństwa o sprawach euroatlantyckiej integracji w latach 2004—2007 oraz spadek poparcia dla eurointegracji w społeczeństwie od 2002 roku o 12 %, a także wzrost liczby przeciwników o 20 %. Jednym z najważniejszych momentów jest twarde stanowisko Moskwy, która wciąż nie potrafi pogodzić się z utratą Ukrainy. Dla Rosji wstąpienie Ukrainy do NATO jest zupełnie nie do przyjęcia (w przeciwieństwie do wstąpienia krajów bałtyckich i Polski). Niestety w Rosji obserwuje się wzrost nacjonalizmu i szowinizmu, a co za tym idzie agresywności wobec Zachodu, dlatego trudno jest propagować ideę, że wstąpienie Ukrainy do NATO w rzeczywistości nie zaszkodzi Rosji, a wręcz przeciwnie, może przynieść pozytywne skutki. Jaskrawym przykładem jest reakcja Kremla na pronatowską politykę Gruzji. Oczywiste jest, że lokalne konflikty w tej republice zainspirowała Rosja, m.in. po to, by nie dopuścić do wstąpienia tego kraju do NATO. Kaukaz bowiem to skrzyżowanie interesów NATO i Rosji. Jednak polityka Kremla wobec Gruzji doprowadziła do przeciwnych rezultatów: poparcie Gruzinów dla euroatlantyckiego kursu ich kraju wobec zagrożenia ze strony sąsiada jedynie wzrosło.
Машинний переклад
Brakuje struktury dla naukowego i technologicznego wsparcia prac na taką skalę. Oprócz spółki z o.o. „Instytut SZELF” inne placówki naukowe wykonują jedynie poszczególne etapy badań (Instytut UkrDGRI, GK „Naukanaftohaz”, Iwano-Frankiwski Narodowy Techniczny Uniwersytet Nafty i Gazu). Dlatego należy w krótkim czasie sformułować i wyznaczyć główną organizację naukową i projektową dla tego celu. Bez wątpienia, priorytetowy projekt, który jest w stanie podwoić Obecnie całkowicie wstrzymano finansowanie badań naukowych i stosowanych w dziedzinie wiercenia otworów wiertniczych — najbardziej kapitałochłonnych produkcji, a opóźnienie względem zachodnich firm sięga pół wieku. Jeszcze jeden problem na dużą skalę, który trzeba rozwiązać na następnym etapie po zagospodarowaniu zasobów szelfowych, to eksploatacja głębinowych zasobów węglowodorów Morza Czarnego ze struktur położonych łukiem od Cieśniny Kerczeńskiej do ujścia Dunaju. Państwowego programu lub koncepcji, kompleksowego planu zagospodarowania morskich zasobów ropy i gazu oraz generalnego schematu rozwoju infrastruktury inżynieryjnej kompleksu naftowo-gazowego akwenu Morza Czarnego i Azowskiego. Zagospodarowywać morskie zasoby węglowodorów trzeba według kompleksowego planu i generalnego schematu. Dokumenty te powinny określać efektywną kolejność działań (zabezpieczenia normatywno-prawnego, informacyjnego), a także racjonalny schemat inżynieryjnego zagospodarowania akwenu, przede wszystkim systemu podmorskich rurociągów, który zapewni sukcesywne podłączanie morskich złóż do systemów transportu gazu i ropy Ukrainy. Pilnego rozwiązania wymaga też kwestia zapewnienia programowi wysokiej jakości informacji geologicznej. Trzeba zapewnić zbieranie i interpretację danych badań sejsmicznych z minionych lat, stworzenie otwartego rynku informacji geologicznej. Potrzebny jest też wyprzedzający rozwój prac poszukiwawczo-rozpoznawczych, w szczególności pozyskiwanie danych z systemów satelitarnych, wykonywanie badań sejsmicznych, wierceń poszukiwawczych i parametrycznych. W tym celu należy kosztem zasobów państwowych stworzyć krajową wyspecjalizowaną bazę naukowo-techniczną (statek geofizyczny, wiertniczy itp.) lub, wzorem Brazylii, zaangażować do tego zagraniczne wyspecjalizowane firmy. Dla przyciągnięcia inwestycji niepaństwowych w poszukiwanie złóż należy na poziomie ustawodawczym zapewnić gwarancje inwestorom poprzez przyznanie pierwszeństwa w uzyskaniu licencji na eksploatację złoża odkrytego kosztem inwestycji, ubezpieczenie ryzyk finansowych, geologicznych i ekologicznych itp. Priorytetem powinien stać się program zabezpieczenia kadrowego, który ma przynieść pierwsze rezultaty w ciągu dwóch-trzech lat pod warunkiem częściowego doboru, przekwalifikowania i staży specjalistów branży naftowo-gazowej do pracy na morzu. Na poziomie ustawodawczym trzeba zapewnić pewne preferencje dla projektów systemowych — modernizacji i adaptacji do zagospodarowania szelfu branż budowy maszyn i przemysłu stoczniowego, obiektów portowych, brzegowych i komunikacji. Trzeba zagwarantować wewnętrzną integrację i koncentrację krajowego potencjału inwestycyjnego, produkcyjnego oraz naukowo-technicznego przy projektach zagospodarowania morskich złóż. Perspektywa tkwi tu także w możliwości dalszego wykorzystania tego potencjału do realizacji analogicznych projektów na szelfie innych krajów, na przykład Federacji Rosyjskiej, Kazachstanu, Turkmenistanu. Do rozwiązania problemów zagospodarowania zasobów Morza Czarnego i Azowskiego warto zaangażować najbardziej znanych specjalistów i naukowców. Ważne jest, aby na poziomie ustawodawczym określić zaawansowane technologie, które należy importować na Ukrainę w pierwszej kolejności. — Przyznając prawo do eksploatacji złóż firmom o dowolnej własności, trzeba zapewnić kontrolę państwową lub własność nad systemem podmorskich rurociągów, które będą projektowane i budowane w tempie wyprzedzającym. Ustawowo określić tryb priorytetowej sprzedaży surowców węglowodorowych w transporcie i przedsiębiorstwach przetwórczych Ukrainy, określić zasady współpracy narodowej, regionalnej i międzynarodowej przy projektach zagospodarowania zasobów naftowo-gazowych ukraińskiego sektora Morza Czarnego i Azowskiego — podkreślił w rozmowie Roman Jaremijczuk. Zważmy, innej drogi do wzmocnienia naszej energetycznej, a zatem państwowej niezależności, niż zagospodarowanie bez zwłoki własnych zasobów, Ukraina nie ma.
Машинний переклад
Wiktor CHOMENKO, Krym — Rządowe programy dotyczące zagospodarowania zasobów węglowodorów Morza Czarnego i Azowskiego nie znalazły należytego urzeczywistnienia z powodu szeregu przyczyn organizacyjnych, finansowych, kadrowych oraz technicznych — zauważył Roman Jaremijczuk. — Nie można oczekiwać znaczących wyników w zwiększeniu wydobycia ropy i gazu, kiedy przez dziewięć lat zatwierdzone przez rząd programy sfinansowano zaledwie w 10 %. Ukraina znalazła się w sytuacji człowieka, który siedzi na worku ze złotem i umiera z głodu. Im dłużej będziemy zwlekać z zagospodarowaniem własnych złóż morskich, tym bardziej nad krajem będzie zaciskać się pętla zależności energetycznej. Nasze propozycje mają na celu zwrócenie uwagi całej pionowej struktury władzy od Prezydenta, rządu, Rady Najwyższej Ukrainy oraz ogółu na pilne potrzeby jak najszybszego przyjęcia państwowych uchwał, które mogą i powinny realnie rozbudować niezależność energetyczną naszego państwa. Przecież światowa praktyka jest bogata w przykłady, kiedy zasoby służą krajowi albo możliwości państwa są tracone z powodu braku odpowiednich skoordynowanych decyzji i woli politycznej. W zaproponowanym projekcie zwięźle wyłożono główny wektor drogi, którą musi przejść Ukraina w najkrótszym czasie, aby na zawsze pozbyć się zależności energetycznej. Oto wyłożenie propozycji specjalistów. Główne przyczyny niezadowalającego rozwoju bazy surowcowej branży naftowo-gazowej w ukraińskim sektorze Morza Azowskiego i Czarnego tkwią w tym, że nie ma jasnej i konsekwentnej polityki państwowej zagospodarowania złóż zasobów węglowodorów akwenu Morza Azowskiego i Czarnego. Zwiększenie własnego wydobycia ropy i gazu ze złóż morskich nie zostało uznane ani za priorytet, ani za jedną z realnych dróg gwarantowania bezpieczeństwa narodowego w sektorze energetycznym. Zagospodarowanie złóż morskich wymaga znaczących inwestycji. Tylko w odniesieniu do perspektywicznego złoża Subotyńskiego o nadzwyczaj wysokim potencjale wydobycia 65 mln ton ropy (a przecież jeszcze gazu z kondensatem gazowym) potrzeba 6—8 mld dol. Ponieważ program państwowy nie działa, nie ma stałego finansowania kosztem środków budżetowych oraz kosztem środków przedsiębiorstw NAC „Naftohaz Ukrainy”, bo jej pododdziały, w szczególności DAT „Czornomornaftohaz”, przez dziesiątki lat w praktyce pokazały niezdolność do efektywnego inwestowania i wykonywania funkcji generalnego zleceniodawcy zakrojonych na szeroką skalę prac geologiczno-poszukiwawczych i eksploatacyjnych. Nie ma też jasnych, przejrzystych i gwarantowanych mechanizmów przyciągania inwestycji zewnętrznych przy jednoczesnym zachowaniu kontroli państwowej w tym strategicznym sektorze, a także wewnętrznej koordynacji międzybranżowej. Do tej pory na Ukrainie nie ma produkcji sprzętu do przyspieszonego zagospodarowania tych zasobów — sprzętu podwodnego, urządzeń do wiercenia otworów poziomych, stacjonarnych platform wiertniczych, samopodnośnych i półzanurzonych jednostek wiertniczych, statków do wiercenia otworów w głębokowodnej części Morza Czarnego, barek do układania rurociągów, budowli hydrotechnicznych. Brakuje sprzętu towarzyszącego do układania rurociągów morskich, statków wsparcia wiercenia i eksploatacji otworów, lotnictwa. Ani razu należycie nie rozpatrywano kwestii zabezpieczenia kadrowego takich zakrojonych na szeroką skalę prac. A dla przyspieszonego zagospodarowania zasobów tylko we wschodniej części szelfu Morza Czarnego należy jak najszybciej wykonać trójwymiarowe badania sejsmiczne, do przeprowadzenia których na Ukrainie nie ma ani środków, ani własnego sprzętu. Międzyczasie takie badania dają możliwość czterokrotnego skrócenia objętości wierceń poszukiwawczych. Dla wykonania tych prac trzeba także uwzględnić wymagania dotyczące ochrony środowiska naturalnego, biorąc pod uwagę również to, że ten region jest sejsmicznie aktywny. Jakiekolwiek osłabienie wymagań ekologicznych może wyrządzić niepowetowaną szkodę basenowi Morza Czarnego i Azowskiego. własne wydobycie ropy na Ukrainie, — eksploatacja złoża Subotyńskiego. Zagospodarowanie innych struktur wschodniego szelfu mogłoby doprowadzić wydobycie ropy do kilkudziesięciu milionów ton rocznie. Tutaj pojawia się szereg problematycznych kwestii, które można uznać za drugoplanowe. Eksploatację wspomnianego złoża oraz innych nowych złóż wielopokładowych w tej strefie należy prowadzić za pomocą otworów poziomych, co prawie czterokrotnie zmniejszy potrzebną liczbę otworów eksploatacyjnych na każdy produktywny horyzont (ze 100 do 25), a także skróci o jedną trzecią termin eksploatacji złoża i o jedną czwartą zwiększy współczynnik wydobycia ropy ze złoża. Nowoczesne technologie wiercenia otworów poziomych stały się dorobkiem światowych firm wydobywających ropę, i ponad 60 % otworów eksploatacyjnych na świecie wierci się w wykonaniu poziomym. Jednak na Ukrainie nie ma sprzętu i własnych technologii do wiercenia otworów poziomych nie tylko na morzu, ale i na lądzie. W Rosji dzisiaj, na przykład, podjęto decyzję o imporcie zaawansowanych technologii, które nie mają odpowiedników w państwie. Na Ukrainie na zakup sprzętu wiertniczego i technologii firm zachodnich środków prawie się nie kieruje, a własne badania sprowadzono do zera, i NAC „Naftohaz Ukrainy” ich nie finansuje. Poszukiwania i zagospodarowanie obszarów głębokowodnych jest dwukrotnie bardziej kapitałochłonne w porównaniu z pracami na szelfie. Na Ukrainie nie ma na to finansów, sprzętu, technologii. Prac wyprzedzających w zakresie zabezpieczenia informacyjnego, w zakresie przekwalifikowania produkcji krajowej na wytwarzanie niezwykle potrzebnych środków i sprzętu także się nie prowadzi. Zaangażowanie do tych prac firmy „Vanco ltd”, która nie posiada nowoczesnych technologii, sprzętu, personelu, ale zwyciężyła w doborze przetargowym w 2006 r., innych zagranicznych firm również wyrządziło niepowetowaną szkodę naszemu państwu, bo odsunięcie jej od wykonywania prac — to wielki problem. Przez minione dwa lata Ukraina nie zbliżyła się do zagospodarowania głębokowodnej części swoich potencjalnych złóż ani o krok. Dotyczy to także zaangażowania firm „RosUkrEnergo”, „UkrHazEnergo” do zagospodarowania złóż gazowych Odeskiego i Bezimiennego oraz do zagospodarowania strefy Prykerczeńskiej. Jedną z dróg przyspieszenia zagospodarowania złóż naftowo-gazowych Morza Czarnego i Azowskiego mogłoby być zaangażowanie pozytywnego doświadczenia międzynarodowego — na przykład Brazylii, która przez 25 lat zwiększyła własne wydobycie ropy z szelfu Oceanu Atlantyckiego (na głębokości od 10 do 1900 m) do 120 milionów ton rocznie. Przykład tego kraju jest najbardziej akceptowalny dla Ukrainy, ale pod warunkiem uchwalenia odpowiednich aktów prawnych. Zatem dla organizacji efektywnego zagospodarowania zasobów węglowodorów ukraińskiego sektora Morza Azowskiego i Czarnego należy stworzyć potężną krajową strukturę zarządczą dla wydobycia zasobów naftowo-gazowych Morza Czarnego i Azowskiego, która powinna być podobna do „Petrobras” (Brazylia) i pracować pod egidą rządu Ukrainy. Wykonywanie tych prac siłami NAC „Naftohaz Ukrainy”, która jest przeciążona długami, w praktyce nie dało możliwości przyciągnięcia krajowego i zagranicznego kapitału do zagospodarowania tych zasobów i wykonania zadań programowych. Struktura zarządcza musi zapewnić opracowanie i uzgodnienie
Propozycje przyspieszenia eksploatacji złóż ropy i gazu na ukraińskim szelfie Morza Czarnego oraz akwenie Morza Azowskiego przedłożyła Prezydentowi i rządowi Ukrainy grupa specjalistów pod kierownictwem laureata Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki za 2007 rok, profesora Romana Jaremijczuka, dziekana wspólnego wydziału technologii ropy i gazu Iwanofrankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ropy i Gazu oraz Narodowej Akademii Budownictwa Ochrony Przyrody i Kurortów (Symferopol). W programach, które rząd Ukrainy rozpatrywał w 1996 i 2007 roku, potencjalne zasoby ropy i gazu szacuje się tam na od 1,5 do 3,0 mld ton paliwa umownego. Faktycznie jest to stuletni wolumen potrzeb gospodarki Ukrainy w zakresie ropy i gazu, który może być gwarancją niezależności energetycznej i bezpieczeństwa kraju.
Машинний переклад
Witalij KORZ, deputowany do Rady Narodowej Ukrainy (frakcja BJuT)
W rejonie czernihowskim już drugi rok z rzędu uważnie kontrolują przestrzeganie reżimu temperaturowego w placówkach dziecięcych: w szkołach — nie niżej niż 18 stopni, w przedszkolach — nie niżej niż 20.
Osiąga się to dzięki wprowadzaniu nowych technologii wytwarzania ciepła, w tym instalowaniu nowoczesnych modułów gazowych w kotłowniach. Na przykład w wiejskiej szkole w Uljanowie na ogrzewanie wydawano co miesiąc 30—35 tys. hrywien. Obecnie, po zainstalowaniu automatycznego modułu gazowego, który gwarantuje wymagany poziom zaopatrzenia w ciepło, na ogrzewanie wydaje się co miesiąc tylko 8—9 tys. hrywien, a 400 hrywien płaci się za okresową profilaktyczną konserwację i sprawdzanie automatyki. Oczywista oszczędność w wysokości 73 % przekonuje lepiej niż jakakolwiek reklama. W szkołach rejonu zainstalowano już osiem takich cudownych modułów, które dziesięć lat temu szeroko stosowano w Polsce w małych przybudówkach hotelowych przy stacjach benzynowych.
Kierownictwo rejonu nie zamierza zatrzymywać się na osiągniętym. W szczególności przewodniczący rady rejonowej Fedos Nosenok uważa, że kolejną rezerwą zasobów energetycznych jest lokalna produkcja brykietu, która może stać się potężnym źródłem zaopatrzenia w ciepło.
Już teraz w rejonie siemionowskim obwodu czernihowskiego istnieje pozytywne doświadczenie w wykorzystaniu małych kotłów nowej generacji, które skutecznie, z wysokim współczynnikiem sprawności, do efektywnego wytwarzania ciepła wykorzystują torf o zawartości popiołu do 20 %.
Niestety, zgodnie z „mądrą” decyzją na „górze”, podjętą jeszcze za poprzedniego rządu, do ogrzewania placówek dziecięcych obwodu czernihowskiego nadal sprowadza się węgiel donecki, który często ma zawartość popiołu powyżej 50 % i uparcie nie chce się palić.
Podczas wizyt w przydzielonym mi okręgu wyborczym oraz spotkań z kierownictwem rejonów i pedagogami nie obyło się bez całkowicie uzasadnionych pretensji pod moim adresem jako przedstawiciela jednej z gałęzi władzy. Ludzie bowiem nie mają ochoty wyjaśniać, kto jest winien sporów między „gałęziami”, lecz chcą, żeby węgiel się palił, żeby w szkole było ciepło, a dzieci nie chorowały.
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Proces doskonalenia ustawodawstwa językowego przypomina dawną wojnę w okopach. Jedni pragną w jakiejkolwiek formie „przemycić” ustawę o szczególnym statusie języka rosyjskiego, ale nie mają ku temu podstaw prawnych. Inni próbują ustawowo chronić zadeklarowane w Konstytucji prawa do języka ukraińskiego jako państwowego, ale nie mają wystarczającego poparcia deputowanych. Większość społeczna milczy, zdenerwowana ciągłą polityzacją kwestii językowej. Ukraińska elita, jak zawsze, protestuje. Gdzież jest prawda? Wydawałoby się, że 16 lat niepodległości to wystarczająco dużo czasu, aby ukraińska elita miała już swoją jasno sformułowaną koncepcję ustawodawstwa językowego. Projekty są, ale omówienie ich w ukraińskiej społeczności do tej pory było nieprzezwyciężalnym problemem. Zbyt znikomy jest zasób informacyjny inicjatorów podobnych przedsięwzięć. Dla reszty przestrzeni informacyjnej jest to coś w rodzaju „nieformatu”, wszak polityzacja kwestii językowej to dość dochodowy biznes medialny, zwłaszcza podczas wyborów i niekończących się kryzysów parlamentarnych. W parlamencie wojna projektów ustaw o trybie stosowania języków trwa od dawna. W szczególności w szóstej kadencji zarejestrowano projekty N. Szufrycza, L. Hracza, S. Kiwałowa, W. Kołesniczenki (kilka projektów), P. Mowczana i W. Jaworiwskiego. Przeważająca większość projektów ma fatalną wadę — są one politycznie zaangażowane. W procesie omawiania tak wielkiej różnorodności, niekiedy sprzecznych co do koncepcji projektów, kompromisową nową Ustawę o językach przyjąć można, ale czy warto to robić? Kompromis w sferze językowej to motywowane polityczną, ekonomiczną czy jakąś inną celowością ograniczenie praw stosowania jednego języka na korzyść nadmiernego rozpowszechnienia innego, choć dla swobodnego rozwoju tego ostatniego wcale nie jest to potrzebne. W rzeczywistości chodzi nie o języki, a o obywateli, którzy tymi językami się posługują, o język państwowy jako jedną z podstaw państwowości. Właśnie dlatego kompromis w sferze językowej oznacza zalegalizowanie naruszeń praw językowych części obywateli Ukrainy lub podstaw ustroju konstytucyjnego. Żadne odwołania do interesów wyborców czy do praw demokracji nie dają parlamentowi Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
moralnego prawa, by nie zważać na to podczas przyjmowania ustaw w sferze stosowania języków. Zakończyć polityzację kwestii językowej można jedynie poprzez zajęcie twardego stanowiska konstytucyjnego. Dlatego w czasie, gdy dojrzała potrzeba i zaistniała realna możliwość dopełnienia udoskonalenia ustawodawstwa językowego, bardzo ryzykownie jest gruntownie zmieniać Konstytucję, gdyż nie wiadomo, jak zostanie sformułowany jej artykuł 10. Odpowiedzialność za to spoczywa na inicjatorach nowej reformy konstytucyjnej. Bitwa projektów ustaw i polityzacja kwestii językowej świadczy o tym, że interesy polityczne, a nawet geopolityczne (czytaj: ekonomiczne) na Ukrainie skoncentrowane są właśnie wokół problemu języka państwowego. Kto wygra bitwę przeciwko językowi państwowemu, będzie miał pewną gwarancję dominacji własnych interesów ekonomicznych na terytorium Ukrainy. Faktycznie oznaczać to będzie dalsze ograniczanie stosowania języka ukraińskiego, a zatem i zmniejszenie wpływu etnicznych Ukraińców, którzy tym językiem się posługują. Odsunięcie od wpływu na sprawy ukraińskie tych Ukraińców, którym nie jest wszystko jedno — oto prawdziwy cel obrońców szczególnego statusu języka rosyjskiego. Istnieje zagrożenie realizacji na terytorium Ukrainy zwykłej ekonomicznej technologii kolonizacyjnej nowego tysiąclecia — okrutne prawo zysku ponad wszystko i żadnej wrogości czy nadmiernych sentymentów wobec Ukraińców. Narodowo świadomi potencjalnie przeszkadzają wielu niezamożnym ludziom, którzy pomnażają tutaj własny majątek. Z tych, którzy uważają problem języka państwowego za jeden z najważniejszych, otwarcie drwią. W telewizji mogą lekkomyślnie nie zważać na naturalne potrzeby językowo-kulturowe większości społeczeństwa — etnicznych Ukraińców, uznając ukraińskojęzyczność za „nieformat”. Wszystko to oznacza, że ktoś bardzo śmiało narusza konstytucyjne prawa Ukraińców, ponieważ jest przekonany, że idziemy nie tą drogą do uregulowania ustawodawstwa językowego, że ta droga prowadzi Ukrainę do drugiego języka państwowego. Ukraiński parlament i obsługująca go elita prawnicza od samego początku zmuszeni byli przestrzegać tej linii. Początkowo był to tymczasowy ruch taktyczny, choć wiadomo, że nie ma nic bardziej stałego niż to, co tymczasowe. Rada Najwyższa kontynuuje podążanie ową drugą drogą rozwoju ustawodawstwa językowego. Koncepcja jego jest taka: ustawy o trybie stosowania języków muszą odpowiadać realiom życia społecznego; ustawy należy przyjmować drogą kompromisów politycznych zgodnie z programami wyborczymi grup koalicyjnych, aż do prób zmiany artykułu 10 Konstytucji; społeczeństwo jako realny nosiciel i użytkownik języków jest sztucznie odsunięte od udziału w dyskusji i nie jest gotowe, nie jest zdolne konstruktywnie wpływać na proces tworzenia prawa w sferze językowej z przyczyn niedostatecznej edukacji prawnej w tej kwestii ze strony państwa, rozpowszechniania błędnych interpretacji ustawodawstwa językowego i otwartych jego naruszeń w sferze informacyjnej, negatywnego przykładu szanowania języka państwowego przez wielu polityków i urzędników; w tworzeniu prawa o stosowaniu języków nie istnieje hierarchia ustaw, zgodnie z którą reszta ustaw (poza Konstytucją) powinna być uzgadniana z fundamentalną konstytucyjną Ustawą o trybie stosowania języków. Czy więc możliwe jest i czy trzeba doprowadzać projekt Ustawy o językach i projekty innych ustaw do zgodności z realiami sztucznie upolitycznionej i słabo kontrolowanej przez państwo sytuacji językowej na Ukrainie? Zrobić to jest nierealne. Język rosyjski rzeczywiście masowo, wbrew Konstytucji, stosuje się jako drugi państwowy, ale przecież odzwierciedlić to w ustawie jest niemożliwe — zabrania tego Konstytucja. Próby „zalegalizowania” realnej sytuacji językowej nie tylko są sprzeczne z Konstytucją. Może to mieć zgubne skutki dla konkurencyjności i bezpieczeństwa Ukrainy i, odpowiednio, negatywnie odbije się na dobrobycie oraz jakości życia zwykłych obywateli. Możliwa jest także niechęć międzyetniczna, sprowokowana zalegalizowaną polityzacją kwestii językowej. Ukraina długo tego nie wytrzyma. Jest bardziej niż oczywiste, że żadną ustawą nie można „odzwierciedlać” realiów sztucznie zdestabilizowanej sytuacji językowej. Artykuł 10 Konstytucji stwierdza: „Stosowanie języków na Ukrainie gwarantuje Konstytucja Ukrainy i określa ustawa”. Można to interpretować jako pilną potrzebę przyjęcia jednolitej „konstytucyjnej” Ustawy o językach, a reszta ustawodawstwa w sferze stosowania języków powinna być uzgadniana z Konstytucją i tą ustawą. Prawdopodobnie twórcy Konstytucji przewidywali właśnie taki wariant, ponieważ obowiązywała już Ustawa o językach w USRR. Dlatego nową redakcję Ustawy o językach warto przyjmować bez uzgadniania jej projektu z całym zasobem ustawodawstwa. Doprowadzać obowiązujące ustawodawstwo do zgodności z Konstytucją i nową konstytucyjną Ustawą o językach trzeba będzie już później. Niestety, dominuje inny punkt widzenia: uzgadniać nowy projekt Ustawy o trybie stosowania języków z obowiązującymi ustawami. W rezultacie „uzgodnienia” z niedoskonałymi obowiązującymi „kompromisowymi” ustawami w sferze stosowania języków nowa ustawa wyjdzie nie lepsza od starej. Wtedy nie ma sensu przyjmować jeszcze jednej ustawy językowej ze starymi błędami i niestosownościami, lepiej zostawić wszystko tak, jak jest. Trzeba będzie powrócić do pierwszej drogi udoskonalenia ustawodawstwa językowego, która przewiduje priorytet Konstytucji i fundamentalnej Ustawy o trybie stosowania języków. Główne założenia tej koncepcji: Ustawę o językach trzeba przyjąć jako fundamentalną ustawę konstytucyjną; nie może ona odzwierciedlać realiów sytuacji językowej i nie powinna być ustawą o polityce językowej, a ma ustanowić demokratyczny tryb stosowania języków, zgodny z Konstytucją, interesami narodowymi i perspektywą europejską państwa; ustawa o trybie stosowania języków, jako dyspozytor, powinna „rozdzielić” sfery stosowania języków zgodnie z ich praktycznym przeznaczeniem, aby nie ingerowały one w sferę państwową; stosowanie języków komunikacji międzynarodowej, do których należy także rosyjski, należy jasno, szczegółowo i zrozumiale uregulować, aby nie dopuścić do ograniczenia konstytucyjnego trybu stosowania języka państwowego i innych języków rozpowszechnionych na Ukrainie; w Ustawie o trybie stosowania języków należy wypisać motywację dla obywateli — preambułę, każde słowo powinno być zrozumiałe dla zwykłego obywatela bez specjalnego przygotowania czy komentarzy Sądu Konstytucyjnego, gdyż jest to ustawa przede wszystkim dla obywatela.
Zaproponowana koncepcja, przewidująca priorytet jednolitej konstytucyjnej Ustawy o językach, stawia pod znakiem zapytania potrzebę przyjmowania odrębnej Ustawy o języku państwowym. Jeśli przyjąć Ustawę o języku państwowym razem z Ustawą o językach, przyjmuje się interpretację artykułu 10 Konstytucji: „tryb stosowania języków określa się ustawami”, co formalnie nie odpowiada literze Konstytucji. W tym przypadku udana idea przyjęcia odrębnej Ustawy o języku państwowym, która została zarejestrowana w parlamencie, w rzeczywistości może sprawić zły żart — zadziałać na rzecz ostatecznego przyjęcia drugiej koncepcji ustawodawstwa językowego, która jest skrajnie niepożądana. Radzie Najwyższej bardzo trudno jest przezwyciężyć nadmierne zamiłowanie do kompromisów, dlatego pierwsza i właściwa koncepcja przyjęcia nowej ustawy językowej wygląda na całkowicie nierealną, choć jest to przykre. Jednak wyjście zawsze istnieje. Konkretne propozycje, jak właściwie wyjść z tej niełatwej sytuacji: 1. Uzyskać od Sądu Konstytucyjnego wyjaśnienie ostatniego akapitu artykułu 10 Konstytucji. 2. W przypadku przyjęcia przez SK oczywistej formuły „tryb stosowania języków określa się jednolitą ustawą fundamentalną; całe ustawodawstwo, które dokonuje regulacji w sferze stosowania języków, powinno być uzgodnione z Konstytucją Ukrainy i fundamentalną ustawą o trybie stosowania języków” możliwe jest przyjęcie podstawowej konstytucyjnej Ustawy o językach (Ustawy o języku państwowym nie przyjmować, a jej postanowienia należy uwzględnić w Ustawie o językach), i to daje podstawę prawną dla uregulowania niestabilnej sytuacji językowej na Ukrainie. 3. W przypadku przyjęcia przez SK innej formuły „tryb stosowania języków określa się ustawami (ustawodawstwem) Ukrainy” należy tymczasowo wstrzymać się od przyjęcia Ustawy o językach i Ustawy o języku państwowym, zaczynając od wprowadzenia zmian do ustaw, które regulują wszystkie sfery działalności społecznej, gdzie stosuje się język, w celu usunięcia niepoprawnych norm, które przeszkadzają w przyjmowaniu normalnych ustaw o językach i o języku państwowym. 4. Przyjęcie ustawy powinno być poprzedzone państwową edukacją w sferze trybu stosowania języków oraz przykładem władzy. Państwo bardzo mało zajmuje się edukacją prawną w sferze stosowania języków, niemało ukraińskich mediów pracuje w przeciwnym kierunku — na technologie dezorientacji językowej, co czyni taką edukację daremną, przynajmniej obecnie. Jest to bardzo ważny problem, który powinni rozwiązać Prezydent, parlament i rząd. Przyzwyczailiśmy się nie zwracać uwagi na problem języka, tak jak nie zwracamy uwagi na ważność powietrza do oddychania. Dlatego normalne jest, że według wyników sondaży obywatele nie uważają języka za szczególny priorytet. Jednak bez języka nie odbywa się żadne ludzkie działanie, żaden proces i nie działa żadna ustawa, a państwo niemieje lub rozmawia cudzym głosem i traci niepodległość. Polityzacja kwestii języka trzyma naród w stanie półprzytomności, ukraińskie społeczeństwo czuje się jak człowiek, któremu „zadano cios w splot słoneczny”. Wielu wpływowym siłom na Ukrainie i na świecie taki stan naszego społeczeństwa jest korzystny. Dopóki Ukraińcy nie przyjdą do siebie, dopóty bardzo łatwo jest czyścić ludowe kieszenie i manipulować elektoratem.
Машинний переклад
W Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie odbyła się akcja charytatywna z udziałem pierwszego zastępcy przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy (Derżkomteleradio) A. L. Murachowskiego, Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy O. A. Diomina, a także pracowników bibliotecznych i przedstawicieli miejscowej społeczności ukraińskiej. Przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy E. A. Prutnik przekazał książki na uzupełnienie zbiorów biblioteki. Derżkomteleradio przekazało Bibliotece ponad tysiąc książek o historii, sztuce, kulturze narodu ukraińskiego, dzieła klasyków literatury ukraińskiej, współczesnych poetów i prozaików, albumy fotograficzne, prace naukowe, studia literaturoznawcze. W zestawie znalazły się książki wydane z środków budżetowych na warunkach zamówienia państwowego w ramach programu „Ukraińska książka”: „Wehy życia” Mychajła Kostomarowa, „Wybrane utwory” Mykoły Bażana, „Zbiór utworów” Ołesia Honczara, „Żółty książę” Wasyla Barki, „Bezcenny skarb” Dmytra Bilousa, „Taras Szewczenko” Iwana Dziuby, „Prace i dni Kobzarza” Petra Żury, „Łabędzia zgraja” Wasyla Ziemlaka, „Wybrane utwory” Borysa Ołijnyka i inne. Derżkomteleradio planuje w dalszym ciągu uzupełniać literaturą zbiory bibliotek ukraińskich społeczności za granicą. Akcję zorganizowano w ramach realizacji porozumień między Gabinetem Ministrów Ukrainy a rządem Federacji Rosyjskiej.
Departament Wydawnictw i Prasy Derżkomteleradio Ukrainy, służba prasowa Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
1 lutego tego roku w Bibliotece Publicznej im. Łesi Ukrainki odbyła się konferencja prasowa w sprawie eksmisji działu nowych technologii komputerowych z lokalu przy ul. Artema 77, znajdującego się w budynku resortowym OAO „Ukrgazprojekt”. Pomimo zwrócenia się do kierownictwa zarządu OAO „Ukrgazprojekt”, Sekretariatu Prezydenta Ukrainy, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Głównego Zarządu Kultury i Sztuki KMAP z prośbą o przedłużenie umowy najmu lokalu, sprawa trafiła do Sądu Gospodarczego m. Kijowa. 11 marca br. sędzia O. M. Jarmak, bez udziału przedstawicieli zespołu biblioteki, naruszając Dekret Prezydenta Ukrainy nr 157/2008 „O pilnych środkach dotyczących rozwoju miasta Kijowa”, podjęła decyzję o eksmisji biblioteki. Eksmisja działu automatyzacji wstrzyma działalność wszystkich działów obsługi, sparaliżuje pracę elektronicznych baz danych księgozbiorów wszystkich bibliotek publicznych miasta, uniemożliwi dostęp do katalogu elektronicznego, który działa w sieci Internet całodobowo. Biblioteka zaskarżyła decyzję Sądu Gospodarczego, ale sytuacja znacząco się nie zmieniła i 4 kwietnia odbyła się kolejna konferencja prasowa, aby przyciągnąć jak najwięcej środków masowego przekazu oraz wszystkich, którzy mogą i chcą bronić biblioteki. Wołodymyr Soroka, przedstawiciel międzynarodowego ruchu NABAT 2020 (Narodowe Zgromadzenie Stowarzyszeń i Towarzystw Charytatywnych): „Sytuacja wokół Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki zmieniła się, ale nie na lepsze. Międzynarodowy ruch NABAT 2020 wraz z międzynarodowym ruchem medialnym „Czyste kanały” stworzył specjalną niezależną inicjatywę dziennikarską „Ukrsocmedia”. Jej celem jest konsolidacja sił przestrzeni medialnej, dziennikarzy oraz niezależnych organizacji społecznych, które opiekują się ośrodkami kulturalno-oświatowymi i duchowymi Ukrainy: Komitetem Ratowania Środowiska Kulturowego Kijowa „Kultura przeciw wandalizmowi”, siecią obywatelską „Opora”, Stowarzyszeniem Wydawców i Księgarzy, organizacją społeczną „Zachowaj stary Kijów”. Angażujemy dziennikarzy nie tylko do obrony pojedynczej biblioteki, ponieważ ochrony potrzebuje bardzo wiele ośrodków, które giną”. Ludmyła Kowalczuk, dyrektor Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki: „Chcę podziękować wszystkim za nieobojętność wobec biblioteki i sytuacji, która wokół niej zaistniała. Dziś biblioteka pracuje w oparciu o wysokie technologie informacyjne. Jest to wsparcie naszych władz miejskich, a także grantów, które otrzymaliśmy, biorąc udział w konkursach krajowych i międzynarodowych fundacji charytatywnych. Dziś wszystkie stanowiska pracowników są zautomatyzowane, od 1992 roku biblioteka ma dostęp do Internetu, świadczy te usługi bezpłatnie. Jesteśmy również zainteresowani zaprezentowaniem Ukrainy w przestrzeni światowej, dlatego nasza biblioteka jako druga po Bibliotece im. W. Wernadskiego wystawiła zbiorczy katalog elektroniczny książek bibliotek publicznych Kijowa. Nasza biblioteka pełni szczególne funkcje: jest centralną biblioteką, kompletuje księgozbiory wszystkich bibliotek dla dorosłych. Stworzyliśmy wyszukiwarkę wysokiego poziomu do tych zbiorów, opracowywane są wydawnictwa periodyczne. Dlatego naszymi użytkownikami są studenci, uczniowie klas początkowych, biznesmeni, ludzie interesu, politycy itd. Zapewnienie użytkownikom dostępu do zasobów informacyjnych to nasze przeznaczenie. Od 2000 roku biblioteka wdraża nowe technologie komputerowe we wszystkich podległych nam bibliotekach dla dorosłych. Oprócz książek i czasopism, wszystkie działy zapewniają dostęp do elektronicznej bazy pełnotekstowych czasopism ukraińskich, rosyjskich i anglojęzycznych. Mamy pełną bazę aktów prawnych Ukrainy — ustawy, dekrety Prezydenta, uchwały rządu. Wszystkimi nowymi technologiami i usługami zarządza dział automatyzacji procesów bibliotecznych. To właśnie on pracuje w pomieszczeniu organizacji resortowej — byłego instytutu „Sojuzgazprojekt”. W archiwum znaleźliśmy informację, że na etapie projektowania tego budynku przy ulicy Artema 77 na pierwszym piętrze planowano bibliotekę. Przez 43 lata, odkąd tu pracuję, biblioteka mieściła się pod dachem tego instytutu. Prawo do zakwaterowania nadawały władze miejskie. Ale w 1996 roku ten resort (instytut „Ukrgazprojekt”) sprywatyzował swój lokal, włączając w to powierzchnię biblioteki, nie uprzedzając nas o tym. Artykuł 5 Ustawy Ukrainy „O prywatyzacji mienia państwowego” przewiduje, że jeśli w lokalu znajduje się kilka organizacji i jest on prywatyzowany, to albo cały lokal należy przekazać w zarząd gospodarczy, albo w zarząd mienia komunalnego miasta, albo w dalszym ciągu zawierają one umowę o długoterminowy najem. Władze miejskie i Główny Zarząd Kultury wybrały takie wyjście — przedłużyć najem na 8 lat. Kiedy termin minął, zażądali […]. Ziemia jak dotąd nie została wydzielona. Nie możemy zgodzić się na eksmisję działu, ponieważ jest tam bardzo dużo sprzętu. Kwestia istnienia w przestrzeni światowej takiego katalogu to już kwestia nie czysto biblioteczna, a polityczna, bo Ukraina prezentuje swoją kulturę. Prokurator Generalny polecił prokuratorowi miasta, a ten — prokuratorowi rejonu szewczenkowskiego, aby do 15 kwietnia przeprowadzili kontrolę prawidłowości prywatyzacji. Niestety, eksmisja naszej biblioteki nie jest odosobnionym przypadkiem. W tym, co robiła nasza biblioteka, brały udział fundacje międzynarodowe, Ambasada USA na Ukrainie, fundacja „Widrodżennia”, inne organizacje charytatywne”. Ołeksandr Afonin, prezes Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy: „Tym, którzy doszli do władzy i wyprzedają Ukrainę, jest obojętne, co będzie z nami. Oni żyją dniem dzisiejszym. To ludzie, którzy przyszli, żeby zagarnąć i uciec, nie jest im potrzebna ani nasza przeszłość, ani teraźniejszość, ani przyszłość. W ogromnym mieście nie znaleźć lokalu — to absurd. Obracając miliardami hrywien, władza nie ma kopiejki na to, by zapewnić przyzwoitą egzystencję jedynego ogniwa, które niesie kulturę i duchowość. Dlaczego pracownicy bibliotek zmuszeni są chodzić po instancjach sądowych i coś udowadniać? Czyż nie jest absurdem dzisiaj na Ukrainie bronić ukraińskiej książki, biblioteki, teatru, kina? Nie pozostawimy na pastwę losu żadnego ośrodka kultury w Kijowie. Jako członek Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie poruszę tę kwestię na posiedzeniu rady z oficjalnym apelem do Prezydenta o podjęcie decyzji politycznej, bo idzie ona w nurcie potrzeb naszego państwa i ukraińskiego narodu. Jeśli bibliotekę zamkną i książki zabiorą, to setki, tysiące ludzi nie dotrą do tej dobrej, mądrej książki, a zatem stracą duszę. Człowiek bez duszy to klient piekła. Bardzo bym chciał, żeby nasza władza uświadomiła sobie, że książka to nie tylko papierki wklejone w grzbiet i okładkę, a duchowa, moralna wartość”. Przygotowała Marija SKRYNNYK Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ Natalija Rudenko [potrzebuje] aktywnego wsparcia, jak i wyważonego długoterminowego programu edukacyjnego, współmiernego z polityką i strategią państwa.
Машинний переклад
15 dolarów za metr kwadratowy. Trzy lata temu wytrzymaliśmy bardzo ciężką walkę, ponieważ organizacja budżetowa takich pieniędzy nie ma. Uchwała rządu reguluje opłatę 1 hrywny rocznie za jakiekolwiek pomieszczenie, bo jesteśmy organizacją niekomercyjną, która świadczy usługi bezpłatnie. Minęły trzy lata, OAO przechodzi w ręce właściciela z Rosji. Ostrzeżono nas, że musimy zwolnić pomieszczenie. Ale zrobić tego nie możemy i nie mamy dokąd przenieść biblioteki. 30 stycznia odwiedzili nas rajderzy, chcieli wyważyć drzwi w dziale automatyzacji. Przed nimi obroniliśmy się, wzywając milicję. A przedtem przewodnicząca rady nadzorczej OAO „Ukrgazprojekt” Oksana Musijenko powiedziała, że nie ma o czym ze mną rozmawiać. Od 1974 roku nikt takich oświadczeń nie składał. Zwróciliśmy się do Sekretariatu Prezydenta. Jest polecenie Wiktora Bałohy dla Turczynowa, aby sprawdzić prawidłowość prywatyzacji, on z kolei zlecił to Funduszowi Mienia Państwowego. W Kijowie ten fundusz kierowany jest przez W. Zburżyńskiego i ta sytuacja go drażni, bo za jego zgodą naruszono Ustawę Ukrainy „O bibliotekach i bibliotekarstwie”. Artykuł 14 Ustawy stwierdza, że jeśli pomieszczenie, w którym pracuje biblioteka, jest prywatyzowane, to organ, który podejmuje decyzję o prywatyzacji, musi wybudować bibliotece pomieszczenie lub zapewnić inne. Ale fundusz nigdy nie przyzna, że prywatyzację przeprowadzono nielegalnie. Zwróciliśmy się do Prezydenta, Premiera, a potem dowiedzieliśmy się, że „Ukrgazprojekt” złożył pozew do sądu. Zaczęliśmy szukać ochrony. Bronić naszych interesów zgodził się adwokat Andrij Fedur. Ponieważ nie planowaliśmy środków na obronę, poprosiliśmy o przeniesienie rozprawy z 11 marca na kwiecień. Ale 11 marca bez naszego udziału sędzia Oksana Jarmak jednoosobowo podjęła decyzję o eksmisji biblioteki. Zaskarżyliśmy ją w Sądzie Apelacyjnym Kijowa i czekamy na jego decyzję. Za radą naszego adwokata zwróciliśmy się do Prokuratury Generalnej Ukrainy, prokuratury Kijowa, mera miasta. Na poprzedniej konferencji prasowej był sekretarz Rady Kijowskiej Ołeś Dowhyj, on również nam sprzyja. Ale prawo chroni nie nasze prawa, a prawa właściciela. Tymczasem przyjęto decyzję Rady Kijowskiej o włączeniu budowy pomieszczenia biblioteki do programu rozwoju biblio-
Машинний переклад
Pierwszego dnia przyjmowania wniosków do pierwszej klasy ukraińskiego gimnazjum w Symferopolu liczba chętnych do kształcenia tutaj swoich dzieci znacznie przekroczyła możliwości tej placówki oświatowej. Wiktor CHOMENKO, Krym Na początku przyjmowania wniosków napływ ludzi był tak duży, że nawet nie wystarczało miejsca w holu gimnazjum. Już do południa w pełni skompletowano obie pierwsze klasy. Aby złożyć tutaj dokumenty, wielu rodziców przyszłych pierwszoklasistów stało w kolejce niemal dobę. Przy wejściu do gimnazjum tłumy rodziców zaczęły gromadzić się na dzień przed rozpoczęciem przyjmowania wniosków. Rodzice opowiadali, że dyżurowali tutaj całą noc, a dla lepszej organizacji procesu zapisywania dzieci do gimnazjum sporządzili nawet listę tych, którzy przyszli. Przyjęcie właśnie do tej placówki oświatowej rodzice przyszłych pierwszoklasistów, z których wielu nie jest etnicznymi Ukraińcami, motywują potrzebą doskonałego władania językiem państwa, w którym się żyje, potrzebą duszy, by znać język, literaturę, kulturę Ukrainy, „aby mocniej kochać i szanować swój kraj”. Tak jak w zeszłym roku, rodziców ostrzeżono, że do pierwszej klasy nie uda się przyjąć wszystkich dzieci. — Takie „komplety” prestiżowe gimnazjum przeżywa już od dawna — mówi jego dyrektor Natalia Rudenko. — Tendencja jest stała: liczba składanych tutaj wniosków tradycyjnie przekracza normę. Popularność jedynego w mieście i na półwyspie ukraińskiego gimnazjum rośnie z roku na rok, więc dostać się tutaj staje się coraz trudniej. To nie jest wyspecjalizowana, a zwykła początkowa placówka oświatowa, dlatego jej administracja, zespół pedagogiczny nie mają prawa dokonywać żadnego doboru. Chodzi jedynie o żywą kolejkę. Ponieważ obecnie możemy przyjąć nie więcej niż 28 dzieci do każdej z dwóch pierwszych klas, w tym roku z wyprzedzeniem wyznaczyliśmy stałą datę naboru, ogłosiliśmy ją jeszcze w marcu. Lecz nawet przyzwyczajeni do kolejek do jedynego w Symferopolu ukraińskiego gimnazjum pedagodzy byli zdumieni obecnym napływem chętnych do stania godzinami po edukację w języku państwowym, „jak w czasach radzieckich po deficytowe towary”. Tymczasem w miejskim wydziale edukacji obiecują otworzyć w już i tak zbyt ciasnym gimnazjum jeszcze jedną dodatkową klasę. Prawdopodobnie bez sypialni, jak w innych. Kogo przyjąć do niej spośród wielu pretendentów, kierownictwo pierwszej ukraińskiej placówki zdecyduje wspólnie z miejskim wydziałem edukacji. Pierwszeństwo, tak jak wcześniej, będą miały te dzieci, które do pierwszego września ukończą siedem lat, oraz te, których siostry i bracia już się tutaj uczą. Ci zaś, którzy nie dostaną się do ukraińskiego gimnazjum, mogą składać wnioski do innych symferopolskich szkół, gdzie na prośbę rodziców będą otwierane klasy dla chętnych do zdobywania edukacji w języku ukraińskim. Wygląda na to, że znajomość języków, w szczególności państwowego, wreszcie zaczyna być postrzegana na Krymie jako kwestia tolerancji i dodatkowych możliwości dla młodzieży. Jednak, jak zaznaczają pedagodzy-lingwiści, rosyjskie krymskie szkoły doczekały się profesjonalnej konsulta-
Машинний переклад
— Na forum inteligencji władza nie zdobyła się na to, by wysłuchać inteligencję, a inteligencja nie zmusiła władzy, by jej słuchała. Wszystko było w najlepszych tradycjach epoki radzieckiej. Problemy, które są palące i krzyczące, pozostały w cieniu i nie były rozpatrywane, chyba że w wystąpieniach Iwana Dracza oraz Iwana Dziuby. Inteligencja pozostaje inteligencją, ale w jakim jest stanie! Jest poniżona, społecznie uciemiężona, niechroniona, niepotrzebna. Półtoragodzinna opowieść Prezydenta o ukraińskich realiach jest powszechnie znana, ale trzeba, aby Prezydent wysłuchał wszystkich punktów widzenia, które wyrażała inteligencja. Po to właśnie przeprowadzamy forum, a nie seminarium, i opracowujemy koncepcję, aby mówić o tym, co najistotniejsze. W dobie globalizacji najważniej- Zakończenie. Początek na s. 1 — Odpowiedzialność materialną za nieprawdziwe informacje powinien ponosić autor lub źródło informacji — jest przekonany redaktor naczelny gazety „Hołos Ukrajiny” Anatolij Horłow. — Wtedy wielu powodów straciłoby ochotę czy to na niszczenie redakcji, czy na zwiększenie swojego majątku jej kosztem. Dlatego odpowiedzialność mediów należy jasno określić albo w ustawie „O informacji”, albo w kodeksie praw o informacji. Przecież media, które pracują uczciwie, za swoje stanowisko ryzykują otrzymaniem mnóstwa pozwów sądowych, a na mocy wyroków sądów można wstrzymać wydawanie każdej gazety. Dlatego do nowego kodeksu praw o informacji warto wprowadzić zapis, który regulowałby odpowiedzialność mediów: sprostowanie publikacji poprzez publikację z innym punktem widzenia w tym samym miejscu i o tej samej objętości. — Będziemy mówić o problemach dopóty, dopóki prawa nie zaczną być przestrzegane — nalega przewodniczący Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Ihor Łubczenko. Na potwierdzenie tej myśli przytoczył kilka przykładów, jak władze lokalne ingerują w pracę mediów. Tak oto przewodniczący Rady Obwodowej w Mikołajowie wojuje z redaktorem naczelnym gazety obwodowej: liczne komisje zmuszają go do pisania wyjaśnień, dlaczego nazwiska są w takim przypadku, a nie w innym. A w mieście Rozdilna w obwodzie odeskim mer miasta złożył pozew na 300 tysięcy hrywien przeciwko lokalnej gazecie „Czornomorski nowyny”, „zapominając” opłacić opłatę sądową, ponieważ sesja rady miejskiej „zwolniła” go z opłaty. A to już przejawy prawdziwej korupcji. W obwodzie dniepropetrowskim przewodnicząca rady rejonowej żądała, aby dziennikarze przynosili jej szpalty przed oddaniem ich do drukarni. Oto dlaczego tak ostro postawiono kwestię prywatyzacji mediów, bo ludzie mówią: czujemy się nie jak dziennikarze, a jak niewolnicy, którzy piszą to, co powie władza lokalna. Przez bezprawie, twierdzi przewodniczący NZDU, gazety stają się „bezzębne”, dlatego nowe ustawodawstwo musi jasno określić odpowiedzialność urzędników za uciskanie zespołów redakcyjnych oraz poszczególnych dziennikarzy. Być może warto sprywatyzować media, wypuścić je na „wolną wodę”, czyli oddać w prywatne ręce? TWORZYĆ UKRAIŃSKI ŚWIAT
Машинний переклад
Nadija Onyszenko, m. Nizhyn
W Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbył się finałowy konkurs na najlepsze czytanie poetyckich utworów Tarasa Szewczenki. Od 2002 roku geografia konkursu się poszerza. Centrum Kultury zaprasza do udziału przedstawicieli wszystkich ukraińskich organizacji społecznych na terytorium Federacji Rosyjskiej. W tym roku na zaproszenie odpowiedzieli miłośnicy słowa Szewczenki z Woroneża, Kowrowa (obwód włodzimierski), Omska, Nижнєкамska (Republika Tatarstanu), Pietrozawodska (Republika Karelii), Twerii, Tiumenia i Puszkino (obwód moskiewski).
Honor stołecznego regionu bronili uczniowie Ukraińskiej Niedzielnej Szkoły przy CKU w Moskwie, Liceum Lingwistycznego nr 1555, Ukraińskiego Centrum Edukacyjnego przy szkole nr 124, Centrum Edukacji nr 1865, Brytyjskiej Szkoły Międzynarodowej, Moskiewskiego Miejskiego Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży, a także studenci Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego, Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych, Rosyjskiego Uniwersytetu Przyjaźni Narodów oraz Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu Lingwistycznego.
Miłym zaskoczeniem było to, że poza konkursem chęć przeczytania poezji Kobzarza wyrazili docent Instytutu Łączności Serhij Maksymow (słuchacz kursów języka ukraińskiego przy CKU w Moskwie) oraz nauczycielka języka i literatury rosyjskiej Iryna Bobyr.
Otwierając finałową część konkursu, dyrektor generalny Centrum Kultury, doktor nauk historycznych Wołodymyr Melniczenko zauważył, że tegoroczny finał stał się rekordowy pod względem liczby uczestników — ponad 60.
„Symboliczne jest to, że słowo Kobzarza rozbrzmiewa w samym sercu rosyjskiej stolicy — na Arbacie, którego aura zawsze przyciągała ludzi wysokiej kultury i duchowości”, — zauważył Wołodymyr Melniczenko.
Jury konkursu przewodniczyła dyrektor Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Gogola, kandydat nauk filologicznych Walentyna Sydorenko. Przekazała Ukraińskiej Niedzielnej Szkole książki w imieniu Ukraińsko-amerykańskiego fundacji charytatywnej „Sejbr-Switło”.
Uczestnicy konkursu starali się urozmaicić swoje występy twórczymi znaleziskami: łączyli deklamację ze śpiewem, dodawali akompaniament skrzypcowy, występowali w duetach. Takie podejście utrudniło pracę jury: trzeba było podzielić nagrody między kilku laureatów.
Najjaśniejsze wrażenie wywarły występy uczestników starszej grupy — niemal każdy z recytatorów zajął miejsce nagrodzone.
Wszystkim uczestnikom wręczono dyplomy, nową książkę Wołodymyra Melniczenki „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osip Bodiański), a także inne wydawnictwa przygotowane w Centrum.
Żona Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Tetiana Diomina ufundowała nagrodę od Ambasady — otrzymało ją jeszcze kilkoro utalentowanych dzieci.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
ше — консолідувати націю, зберегти своє обличчя, культурні надбання, цінності, які накопичувалися впродовж тисячоліть і не втратили національної ідентичності. Задля чого будувалася держава, для чого вона існує? Для того, щоб захищати невелику групу людей, які приватизували все, а культуру сприймають лише через товсті гаманці й розмір своїх рахунків та потрактовують її як можливість придбати той чи інший об’єкт, чи бути колекціонером культури, але не вкладати в неї? Натомість українські скоробагатьки мають думати так само, як ті, хто навіть за часів українського бездержав’я плекав українську культуру: Ханенки, Симиренки, Терещенки, всі ті, хто вкладав у культуру. І ми нині послуговуємося об’єктами, які вони спорудили. Президент означив, що потрібний Мистецький Арсенал, Батурин, Чигирин, що слід повертати історичну пам’ять, але як захищати культуру сьогодні? Форуми й організовують для того, щоб сказати: ось є низка пропозицій — концепція. Сьогодення
Ігор Лубченко вважає, що можна було б надати таку можливість тим 50-ти редакціям із 734-х, які хочуть роздержавлюватися, а потім визначитись, що робити далі. Учасники дискусії зійшлися на тому, що державні ЗМІ — це важлива ланка інформаційної безпеки України. Тому і роздержавлювати їх слід виважено й обережно, не забуваючи про національні інтереси держави. Адже чимало спритників, прикриваючись роздержавленням, планують покласти до кишені майно редакцій чи перепродати їхні розкручені бренди. Варто зважати й на те, що у світі існують і приватні, і державні ЗМІ. Керівник секретаріату парламентського Комітету з питань свободи слова та інформації Василь Іванина каже, що парламентарі розглядають законопроекти про мораторій на відчуження майна комунальних ЗМІ та працюють над законодавчим підґрунтям для створення суспільного мовлення. Підтримують суспільне мовлення й керівники обласних державних телерадіокомпаній. Але варто цей вимагає, щоб поруч з Президентом сидів глава уряду, якому Президент давав би доручення: треба прийняти Закон про мову, потрібна нова редакція Закону про культуру. Я вже втомився слухати самі обіцянки. Маємо змінити ситуацію сьогодні, а не колись. — Чому ж цього не сказали учасники форуму Президенто< ві? — Я запитував про це організаторів, виступаючи в другій частині засідання. Але коли зала порожніє, президія теж, бо йде перша особа, тоді ніхто нічого не чує — говоримо, але це як прокручування колеса, яке зависло в повітрі: крути хоч тисячу разів — воно збільшує швидкість але не збільшує кілометраж. У такому форматі відбувається друга частина будь-яких заходів, а це представницький форум, у якому брали участь делегати з усієї України. І треба було казати: змінюємо законодавчу базу, фінансування, впроваджуємо пільги, робимо все те, що потрібно для української культури. — Що має робити інтеліген< ція, яка не була там присутня,
проект запроваджувати так, щоб він був фінансово спроможним порівняно з комерційними медіа. Фахівці підрахували: щоб перевести хоч один канал на суспільне мовлення, потрібно 1,5 мільярда гривень. Тому Указ Президента про створення суспільного телебачення і радіомовлення на базі національних ЗМІ не діє через недофінансування. За “круглим столом” прозвучали такі промовисті цифри: у Німеччині понад 100 млн телевізорів, там суспільне мовлення існує завдяки офіційному податку 15 євро на місяць з кожного телевізора. В Україні на утримання всіх державних телерадіокомпаній передбачено заледве 200 млн гривень. Однак запровадити у нас такий податок неможливо, бо наші громадяни відмовляються платити навіть 50 копійок за дротове мовлення. Свій скепсис щодо державної політики в інформаційній сфері висловив Володимир Різун, директор Інституту журналістики Київського національного університету ім. Т. Шевченка: — Уявімо, що завтра матимемо але всі ці проблеми знає? — Інтелігенція завжди робить те, що може, незважаючи на форуми: пише, малює. Але як ця література буде реалізована, яким буде її вплив на суспільні запити, як вона формуватиме світогляд нового покоління (не кажу про старше, бо воно вже сформоване)? Хтось таки має перетворити подібні розмови на результат. Інакше залишаться самі балачки та документи, які знову стануть архівними, якщо влада не наповнить їх реальним змістом. Потрібно змінити пріоритети: давати гроші не на тюрми, а на культуру, щоб люди могли купити українську книжку, газету, подивитись український фільм, послухати українську пісню — жити в українському світі, щоб на своїй землі, яка називається Україною, почуватися українцями. Ось про що йдеться. Це найпосутніші наголоси, які слід було поставити у концепцію, і відповідно до неї формувати програму дій для уряду і для всієї української інтелігенції.
Спілкувався Анатолій ТАРАСЕНКО
Фото Олеся Дмитренка суспільне мовлення та повне роздержавлення ЗМІ. Хіба це зробить журналістів кращими, толерантнішими, професійнішими? Ні! Бо коли в країні існує потужна “п’ята колона”, і вона хоче зробити Леніна “великим” українцем, то, напевно, зарано говорити про суспільне мовлення. Дивлюся на своїх студентів: вони — з тих реалій, які довкола. А їхній рівень патріотизму, світобачення — не на висоті. Натомість влада нічого не робить, щоб підготовку журналістів поліпшити. Грошей на це немає. Дають лише на зарплату і стипендію. Як готувати фахівців, якщо не можемо передплатити українську періодику, купувати європейську пресу, щоб студенти знали, як і про що там пишуть… Наступне засідання РНБО Президент України Віктор Ющенко призначив на жовтень. Було б добре, якби до того часу Верховна Рада прийняла весь комплекс потрібних журналістам законів, а уряд знайшов фінансування для втілення їх у життя.
Святослав МІЗЕРНЮК
Ukraiński kanał „1+1” emitował wieloodcinkowy rosyjskojęzyczny film fabularny reżysera Wołodymyra Fatjanowa „Ostatnia walka majora Pugaczowa”, nakręcony na motywach opowiadań kołymskich Warłama Szałamowa. Prawdopodobnie wkrótce pojawi się on ponownie w ukraińskiej telewizji, ponieważ filmy o takiej tematyce najczęściej emituje się właśnie w dniach przedmajowych i majowych. Lecz choćby nie wiadomo jak długo współczesny ukraiński widz wpatrywał się w kadry tego filmu i jak bardzo wczytywał się w wersy opowiadań Szałamowa, nie dowie się z nich o konkretnych ludziach, którzy byli pierwowzorami bohaterów tych utworów. Nie dowie się także o rzeczywistym przebiegu wydarzeń, które stały się dla nich podstawą. A chodzi o mało znaną kartę historii, która na zawsze wchłonęła losy Ukraińców i powinna do nich należeć. Petro BOJARCZUK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Horochów, obwód wołyński. Zgasły ostatnie kadry filmu, a napisy, które pojawiły się na ekranie telewizora, obwieściły: utwór poświęcono „nieznanym bohaterom Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”, którzy zostali zniszczeni w obozach GUŁAG-u. Przeczytałem i poczułem taką samą gorycz, o jakiej mówił mi ponad dziesięć lat temu mieszkaniec Łucka, były więzień polityczny kołymskiego GUŁAG-u Ołeksandr Sosicki. Ale sedno nie w bohaterach tamtej wojny, których niemało zginęło w obozach, lecz w tym, że podjęto kolejną próbę wymazania jednej z heroicznych kart ukraińskiej historii, która przez oczywisty dla wszystkich opór poszczególnych naszych-nienaszych polityków i sił politycznych wciąż pozostaje nie do końca zbadana. I znowu — na korzyść natrętnie tradycyjnego „starszego brata”. Po raz pierwszy o grupowej ucieczce, którą zrealizowali ukraińscy więźniowie polityczni w 1948 roku z trzeciego punktu łagrowego kołymskiej kopalni złota imienia Gorkiego, podległej ówczesnemu Północnemu Zarządowi Górniczo-Przemysłowemu Kołymy, dowiedziałem się od byłego więźnia tego punktu łagrowego i katorżnika-robotnika kopalni, obecnie nieżyjącego Anatolija Najuka ze wsi Wiczyni w rejonie rożyszczeńskim obwodu wołyńskiego. To właśnie Najuk poradził zwrócić się po szczegóły do Sosickiego. A Ołeksandr Sosicki, usłyszawszy, o co chodzi, powiedział: „Przeczytałem niedawno opowiadanie Szałamowa „Ostatnia walka majora Pugaczowa” — i zabolało w sercu. Przecież to nasi chłopcy wtedy uciekali! I to była największa z kołymskich ucieczek naszych więźniów politycznych! Zbrojna ucieczka, która przerodziła się w szalony bój z oddziałami wojsk wewnętrznych! Dlaczego imiona tych bohaterów mają pozostać zapomniane? Powinna je znać Ukraina!”. Z jednym z tych „chłopców” Ołeksandr Sosicki uczył się w szkole w Łucku. Drugiemu, znacznie starszemu i doświadczonemu przez życie, zawdzięczał, jak i Anatolij Najuk, życie, które o mało nie stracił, stając się „dochodjagą” w obozie. Był osobiście dobrze zaznajomiony z połową członków grupy uciekinierów. Ale w czasie naszej rozmowy Sosicki nie wiedział, że jedną i tę samą, według wszelkich oznak, ucieczkę Warłam Szałamow opisał w dwóch opowiadaniach. W pierwszym — „Zielony prokurator” — uciekinierami-więźniami politycznymi dowodzi niedawny podpułkownik Armii Czerwonej Janowski, a w drugim — czerwonoarmista major Pugaczow. Kim on jest — Janowski? Sądząc po nazwisku, Ukrainiec czy Polak. Dlaczego nie Rosjanin? Majora Pugaczowa postrzegamy zupełnie inaczej. Nazwisko dowódcy grupy ze zrozumiałym historycznym podtekstem oraz stopień oficerski lepiej wpisują się w ramy tak zwanego socjalistycznego realizmu, którego kanonów w ZSRR musiał przestrzegać każdy pisarz. Widocznie ów socrealizm postawił przed Szałamowem wymagania, które skłoniły go po „Zielonym prokuratorze” do powrotu do artystycznie odsłoniętego już wydarzenia i opisania go w innym opowiadaniu. Widocznie nie ostatnią rolę odegrały też znany rosyjski patriotyzm, który wszystko, co jest bardziej znaczące, stara się zagarnąć dla siebie i wydać za swoje, oraz właściwa byłemu katorżnikowi politycznemu kołymskiego GUŁAG-u, którym był Szałamow, nadmierna ostrożność. Prawdopodobnie to właśnie one dyktowały dla obu opowiadań międzynarodowy skład grupy, w której przeważają Rosjanie, a o bezimiennej ukraińskiej obecności w niej (co dobrze widać w filmie Wołodymyra Fatjanowa) jest mowa jedynie w pojedynczych kwestiach. Ale jeśli chodzi o negatywnych bohaterów utworów, to zupełnie inaczej! Naczelnik obozu ma ukraińskie nazwisko Kowalenko, a kryminalista-recydywista Hmyria, który spotyka się w obozowej kuchni z przyszłym uciekinierem Rosjaninem Sołdatowem, grożąc mu bezlitosną rozprawą, też, sądząc po nazwisku, ma ukraińskie korzenie. Jak było naprawdę? Usłyszane od Anatolija Najuka i Ołeksandra Sosickiego potwierdziły listy jednego z uciekinierów Dmytra Demjaniuka, który w 1996 roku mieszkał w osadzie Czunskij w obwodzie irkuckim w Rosji. Z czasem pojawiły się świadectwa Ukraińców-więźniów politycznych, którzy przebywali wtedy na trzecim punkcie łagrowym kopalni imienia Gorkiego lub mieli bliskie relacje z uczestnikami ucieczki w innych okolicznościach — Wołodymyra Domańskiego z Harazdży w rejonie łuckim, pochodzącego z obwodu dniepropetrowskiego, oraz mieszkańca miasta Perszotrawensk w obwodzie dniepropetrowskim Hryhorija Ilczenki, Wasyla Pasiczniaka (Pasicznika) z Kozyny, Semena Narozniaka z Jezupola i Pawła Terpaka z Kałusza w obwodzie iwanofrankiwskim oraz Romana Pacuły i Iwana Slusara ze Stebnika na Lwowszczyźnie. Są wspomnienia rodzonej siostry jednego z przywódców tej ucieczki Iryny Striłeć (z domu Mysyk) z Potorycy w rejonie sokalskim na Lwowszczyźnie oraz mieszkańca wołyńskiej Woli Kowelskiej, pochodzącego z Wielkiej Berezianki w rejonie taraszczańskim obwodu kijowskiego Pawła Kułyka, który w latach 1960—1961 przez pięć miesięcy przebywał razem z bratem pani Iryny w celi specjalnego zaostrzonego rygoru. Iwan Hoj i Dmytro Demjaniuk. Kołyma, 1955
jego przetrzymywania w obozie w Wichoriewce w obwodzie irkuckim. Z rozmów z nimi wyłonił się pełny obraz rzeczywistej ucieczki, który różni się od wersji Szałamowa i Fatjanowa. Stali się znani jej prawdziwi uczestnicy. Szczegółowo o organizacji i przebiegu ucieczki oraz o jej bohaterach opowiedziałem w powieści artystyczno-dokumentalnej „Drogami bólu”, która ukazała się drukiem w 2003 roku w Łucku. Pierwowzorem podpułkownika Janowskiego i majora Pugaczowa był oficer sił powietrznych ZSRR, pochodzący z Czernihowszczyzny Ukrainiec Iwan Tonkonohyj (mniej prawdopodobne, że Tonkonożenko lub Tonkonohow). Podczas wojny trafił do hitlerowskiej niewoli, a po ucieczce z niej rzekomo przebywał w Ukraińskiej Powstańczej Armii. Razem z nim grupą kierował pochodzący z Dniepropetrowska Ukrainiec Wasyl Hudenko, który podczas hitlerowskiej okupacji był w składzie referentury tamtejszej krajowej organizacji OUN, a wraz ze zbliżaniem się Armii Czerwonej przeszedł do jednego z oddziałów UPA, które działały w Chołodnym Jaru. Wśród uciekinierów byli: pochodzący ze wsi Potoryca w rejonie sokalskim na Lwowszczyźnie ukraiński powstaniec i członek OUN Iwan Hoj (prawdziwe imię i nazwisko Myron Mysyk), skazany „za ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” wołyniak z Kowelszczyzny Mychajło Jancewycz (w obozie, tak jak Tonkonohyj, był brygadzistą) oraz Ukrainiec (miejsce urodzenia nieznane), były czołgista Armii Czerwonej, prawdopodobnie oficer, Ołeksij Ihoszyn. Do grupy, która według świadectw „kołymczan” składała się z 12 osób, weszli skazani za udział w powstańczym ruchu narodowowyzwoleńczym Ukraińcy: Mychajło Berezowski z Tarnopolszczyzny, Dmytro Demianiuk z Rówieńszczyzny, pochodzący z rejonu kowelskiego na Wołyniu Dmytro (lub Anton) Kluka, Stanisław Myronia z dzisiejszej Iwano-Frankowszczyzny, wołyniak Teodozij Puć ze wsi Horodyszcze w rejonie łuckim na Wołyniu, pochodzący z rejonu żółkiewskiego (rawa-ruskiego) na Lwowszczyźnie Mychajło Sawa oraz były czerwony oficer marynarki, Rosjanin Mychajło Sołdatow — jedyna realna osoba spośród wszystkich wymienionych przez Szałamowa w obu jego opowiadaniach. Grupa, tak jak w filmie telewizyjnym i opowiadaniach Szałamowa, rzeczywiście zorganizowała się pod przykrywką kółka artystycznego. Jej członkowie zdołali, nie zwracając na siebie uwagi strażników, pewnej nocy opanować obozowy punkt kontrolno-przepustowy, czyli, jak mówiono, wartownię, i zdobyli broń oraz mundury tych, którzy pełnili na niej służbę. Pod pozorem brygady robotniczej, której towarzyszyło dwóch przebranych więźniów, uciekinierzy zdołali wyjść poza granice strefy i dotrzeć do baraku oddziału ochrony obozowej. Unieszkodliwili dyżurnego i zawładnęli całą bronią oddziału oraz „suchym prowiantem” jego żołnierzy i torbami sanitarnymi. Uciekinierzy planowali przejąć ciężarówkę na trasie kołymskiej, aby dotrzeć do najbliższego lotniska polowego, przejąć samolot i wyrwać się do wolnego świata. Lecz zamysł się nie udał. Cudem pozostali przy życiu w nierównej walce z prześladowcami Iwan Hoj, Dmytro Demianiuk oraz Mychajło Sołdatow. Obecność w składzie grupy jedynego Rosjanina, Sołdatowa, którą Dmytro Demianiuk nazwał przypadkową, musiała poruszyć kierownictwo GUŁAG-u i Mychajłę przeniesiono z Kołymy „na kontynent”. Jego los jest nieznany. Iwan Hoj i Dmytro Demianiuk zostali skazani na nowe wyroki. Ostatnie lata uwięzienia odbywali w łagrach Mordowii. Demianiuk wyszedł na wolność w 1964 roku, Hoj, dzięki staraniom jednej z gmin religijnych zachodniej diaspory, w 1963-im. Jednak powrócić na ojczystą ziemię władza sowiecka im nie pozwoliła. Zakaz powrotu zniesiono po rozpadzie ZSRR. Hoj zmarł w 1993 roku w stanicy Leningradzkiej (historyczna nazwa — Umańska) na Kubaniu, a łączność pocztowa z Demianiukiem, który marzył o powrocie na ojczystą ziemię, urwała się niespodziewanie kilka lat później. Niestety, nie ma ukraińskich filmów z dedykacją dla tysięcy znanych i nieznanych bohaterów walki o niepodległość Ukrainy, którzy zginęli w komunistyczno-bolszewickich łagrach nieujarzmieni, niezłamani, niepokonani. Do dziś ich sławę przypisuje się innym.
Машинний переклад
Iryna MOLCZANOWA, działaczka Proświty
Pod patronatem SBU dokumenty z niedawno otwartych archiwów KGB objechały już 20 obwodów Ukrainy, dotarły też na Doniecczyznę. W Mariupolu wystawa o działalności UPA odbyła się dzięki zaproszeniu przewodniczącego miejskiej „Proświty” Anatolija Moroza, a proświtianie stali się gospodarzami wydarzenia. Wystawę „UPA — historia niepokonanych” w Doniecku w ciągu 10 dni odwiedziło około 1 000 osób, w Mariupolu w ciągu 7 dni zgromadziła ponad 600 mieszkańców miasta. Jednak jej otwarciu towarzyszyła pikieta członków KPU i wietrenkowców, która zapewne była dobrze zaplanowana przez tych, którzy wciąż nie chcą pogodzić się z prawdziwą historią Ukrainy. Wojownicze postępowe socjaliści wraz z komunistami wtargnęli do sali, w której odbywała się konferencja prasowa z okazji otwarcia wystawy. Historyk Jurij Matuszczak opowiedział o powstaniu Ukraińskiej Armii Powstańczej. Anatolij Mороз zapoznał zwolenników i przeciwników wystawy z jej działalnością. Pikietujący starali się przeszkodzić rozmowie, celowo pozowali przed kamerami telewizyjnymi z flagami, ale odmówili zaproponowanego dialogu z proświtianami. Pokręciwszy się przez godzinę i, najpewniej, odpracowawszy opłacony im czas, obrońcy NKWD po cichu zniknęli, zostawiwszy w sali niepotrzebne im czerwone flagi. Tymczasem wystawa cieszyła się dużym powodzeniem w mieście. Przychodzili ludzie różnego wieku i zawodów, przyjeżdżali nawet ze wsi. Lekarz Ihor Ľabach mówi: „Taka wystawa była potrzebna od dawna. Jest szczególnie przydatna dla młodzieży, która musi na własne oczy przekonać się o zbrodniach KGB. Dwujęzyczność w Ukrainie to prawdziwy nonsens. Izrael zjednoczył się dzięki hebrajskiemu.” Emerytka Iryna Kapusta napisała w księdze wpisów: „Sława Ukrainie! My, mieszkańcy Mariupola, żyjemy w atmosferze sztucznego głodu informacyjnego i prymitywizacji świadomości. Bardzo brakuje nam takich wydarzeń”. Członkini partii NRNU Larysa Brahina zauważa: „Kiedy na Doniecczyźnie było spokojnie, w Zachodniej Ukrainie ludzie ginęli nie tylko za swoje, ale i za naszą przyszłość. Sława niepokonanym!” A oto grupa młodzieży przy stoiskach. Wika Tymczyna, 16 lat, studentka technikum, uczeń 7 klasy Serhij Chardin. „Historię trzeba znać z dokumentów, a nie z bajek opowiadanych przez różnych ludzi” — mówi chłopak. Jewhen Antiuszyn z uczelni morskiej szczerze oświadcza: „Jestem patriotą Ukrainy, dlatego przyszedłem na wystawę. Niestety, moi rodzice są do tego obojętni. Skąd u mnie patriotyzm? Zaszczepiły go w mojej duszy nauczycielka języka ukraińskiego szkoły nr 4 Walentyna Mykołajiwna Połtorecka, nauczycielka historii Olena Wiktoriwna Bohdaszewska oraz wspaniałe ukraińskie pieśni, z którymi zapoznawałem się, ucząc się w szkole muzycznej”. Młodzieniec wyraził chęć uczestniczenia w wydarzeniach Proświty. Podsumowując wystawę, Anatolij Mороз podziękował proświtianom. Ma nadzieję, że w miejskim muzeum pojawi się stoisko o działalności „Proświty” w Mariupolu. Ukraińcy w mieście są, aktywnie pracują i coraz bardziej przyciągają uwagę mieszkańców Doniecczyzny do spraw ukraińskich.
Машинний переклад
Kasjan M. D., m. Biała Cerkiew obwodu kijowskiego (trzecia wpłata) 100,00 Kuczer W. N. 10,00 Łytwynowa L. L. 50,00 Proświcianie m. Sumy 120,00 Sołowiej M. S. 10,00 Trofimczuk M. I., m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego 150,50 Kojewa N. K., m. Odessa 10,00 Kojewa O. M., osiedle typu miejskiego Iwaniwka 10,00 Bitiukowa L. H., m. Czerniowce 5,00 Bitiukow O. W., m. Czerniowce 5,00 Łytwynczuk I. M., m. Czerniowce 5,00 Sadowyj O. M., m. Lwów 50,00
Машинний переклад
Masłow W. W., Charków 1000,00 Pałyj I. O., Czerniowce 100,00 Angełowa A., Kijów 50,00 Łytwynenko I., Kijów 50,00 Sawkiw H. W., Kijów 400,00 Towarzystwo „Proświta” Lwów (przez Bartkiw) 304,00 Przez Atamanczuk H. z Kamieńca Podolskiego 50,00 Przez Sawczuk M. S. z Kamieńca Podolskiego 50,00 Przez Alimową Ł. I. z Kamieńca Podolskiego 50,00 Wspólnota UKGK miasto Jużne Czamłaj 250,00 Czupryna W. H., wieś Semychatka obwodu chersońskiego 600,00 pisma…” O niezwykłych losach spuścizny literackiej I. Mazepy mowa w artykule Je. Pełeńskiego, datowanym na 1943 rok. W słowie końcowym kompilator „Sadu pieśni Mazepy” przegląda i charakteryzuje proces literacki badań dotyczących spuścizny twórczej Mazepy. Pierwszą książką białocerkiewskiego literaturoznawstwa krajoznawczego jest zbiór W. Iwanciwa „Przełamanie syndromu Gogola”, który zasługuje na wysoką ocenę za pracę pionierską autora w badaniu procesu literackiego ziemi nadroskiej. Znaczną część książki poświęcono badaniu drogi twórczej Wiktora Miniajły, Andrija Hudymy, Tetiany Szarowej, Wiktora Hrabowskiego i Niny Opanasenko. Szereg materiałów publicystycznych i literackich poświęcono Iwanowi Mazepie, Tarasowi Szewczence, Adamowi Mickiewiczowi, Aleksandrowi Puszkinowi, Jurijowi Budiakowi (Pokosowi), którzy bywali w Białej Cerkwi i opisali nasze miasto w literaturze. Artykuł „Zapomniane twarze” przypomina o sławnych krajanach: Oksanie Czurko, Mychajle Czałym, Borysie Poznańskim, Petrze Łebedyncewie, Modeście Łewyckim, Myrosławie Irczanie, Łeonidzie Bołobanie (Serhowskim), Wasylu Rehininie, Irynie Szkarowskiej, Isaju Szkarowskim, Ołdze Łenik, Marii Poznańskiej. Zbiory poezji W. Iwanciwa „Rusa Roś”, „Powrócić deszczem”, „Tryczki-bryczki”, „Iwangelię od Iwanciwa” cieszą się wielkim popytem u czytelników. Ołha JEWSJUKOWA, wykładowczyni języka ukraińskiego i literatury Ługańskiego Technikum Budownictwa Transportowego, zasłużony nauczyciel Ukrainy, proświcianka; Nadija ZACHAROWA, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wyższej kategorii pedagogicznej, zastępca dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych szkoły średniej nr 38 w Ługańsku, proświcianka. Jeszcze w naszym domu nadzieja żywa, Ty jeszcze nie stracony, mój wzburzony świecie, Nie zabity, nie sprzedany, niczym towar, Bo żywy jeszcze strażnik podstaw naszych — nauczyciel. Wasyl Hej, Łuck Już piętnaście lat działa w Ługańsku Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum „Odrodzenie”. W jego pomieszczeniu ulokowało się Ługańskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Idą i jadą do tej oazy duchowości naszego kraju licealiści i studenci, nauczyciele i wykładowcy, proświcianie oraz wszyscy, którzy pragną czytać, widzieć ukraińską książkę, gazetę, słyszeć ojczyste słowo i pieśń. Jeszcze i gości z daleka przyjmują uprzejmie w tym ośrodku oświaty i kultury — bywali Ukraińcy z dalekich diaspor, a i ambasadorzy Kanady nie stronią od składania wizyt. Niedawno Ługańska Obwodowa „Proświta” wraz z centrum metodycznym zarządu oświaty Rady Miejskiej Ługańska w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum zebrała nauczycieli języka ukraińskiego i literatury wszystkich sześćdziesięciu siedmiu szkół miasta w celu przeprowadzenia interaktywnego kolokwium metodycznego „Wartości duchowe jako sens bytu człowieka”. To prawdziwe święto dla pedagogów przygotowała wykładowczyni języka ukraińskiego i literatury Nadija Steciuk z Ługańskiego Kolegium Kultury i Sztuki wraz ze swoimi kolegami. Już nie po raz pierwszy Nadija Antoniwna dzieli się swoimi innowacyjnymi technologiami pedagogicznymi. I tym razem była nowatorem. Według naszego przekonania, nauczyciel — to nie zawód, a stan duszy. Przekonujesz się o tym, będąc na zajęciach u pani Nadiji, kiedy promienieje nauczycielskim szczęściem, czytając poezję czy prozę, otwierając swoją szczerą emocjonalną duszę uczniom i ludziom o podobnych poglądach. Dla niej słowo — to kwiat, który może spustoszoną duszę zwrócić ku słońcu. Ona nie uznaje szarości i monotonii. Dlatego dla tego przedsięwzięcia metodycznego wybrała powieść „Cienie zapomnianych przodków” Mychajła Kociubynskiego, w której, według słów Serhija Paradżanowa, „pełnym głosem można było opowiedzieć o poetyckiej, utalentowanej duszy narodu ukraińskiego”. Studenci pod kierunkiem N. A. Steciuk zdołali odkryć trójwymiarowość powieści: pogaństwo, późne średniowiecze, współczesność dla autora utworu i Hucułów (koniec XIX wieku). Twórcza grupa studencka dodaje jeszcze jedną przestrzeń czasową — współczesność, XXI wiek, co daje poczucie wieczności wartości duchowych, zmusza do szukania odpowiedzi na pytania: czym żyje dusza ludzka, na co ma nadzieję? Problem duchowości uczestnicy widowiska odkrywają poprzez sztuki plastyczne, muzyczne, teatralne, a co najważniejsze — poprzez zestawienie utworu literackiego „Cienie zapomnianych przodków” i filmu o tym samym tytule Serhija Paradżanowa. Studenci Ługańskiego Kolegium Kultury i Sztuki rozszerzają gatunkowe osobliwości projektu: zwracają się do epistoli, pisząc listy do Mariczki i Iwanka. Niezwykle łatwo, z zadziwiającą przekonującością uczniowie Nadiji Steciuk odkrywają narodowe osobliwości Huculszczyzny poprzez wzory tamtejszych strojów, w które ubrani są wykonawcy kołomyjek, uczestnicy inscenizacji teatralnych. Wspaniałe ilustracje do utworu, oprawa muzyczna, fotoreportaże z ekspedycji etnograficznej studentów na ziemię huculską, wirtualna wycieczka w zachodnioukraiński kraj, debaty, reportaż — to wszystko transformuje się w uczucie radości odkrycia i satysfakcji moralnej, zanurzając w wieczną baśń, która nie ma ani początku, ani końca. Wykonawcy tego widowiska przekonali wszystkich obecnych, że literatura i sztuka — to wysokie idee, czyste uczucia, wielka odpowiedzialność za przeszłość przed przyszłością, a nowa technologia projektowa dzisiejszemu nauczycielowi, wykładowcy jest niezwykle potrzebna. Czas wzywa naprzód…
Машинний переклад
NA CERKIEW TARASA. Kontynuacja. Pocz. w latach 2003–2007, nr 10 z 2008 r. Awramenko L. T. 20,00 Hołota L. W., m. Kijów 13000,00 Hurtowyj A. S. 10,00 Dziubenko O. P. 20,00 Jeremkiw I. S., m. Lwów 50,00 Jeroszenko A. B., wś. Wysoke obw. charkowskiego 15,00 Szkoła ogólnokształcąca nr 2 m. Czerniowce 60,00
Машинний переклад
Ołeksandr SZEPNIWSKYJ. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z „Fundacją Szewczenkowską — XXI wiek” przeprowadziły IV Ogólnoukraiński festiwal dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu”. Celem festiwalu jest studiowanie spuścizny pisarskiej i artystycznej T. H. Szewczenki, rozwój dziecięcej i młodzieżowej twórczości artystycznej i wykonawczej, angażowanie dzieci i młodzieży w przedsięwzięcia skierowane na uczczenie pamięci Kobziarza. Program festiwalu przewiduje coroczne przeprowadzanie konkursu twórczego w siedmiu nominacjach: literackiej, plastycznej, muzycznej, teatralnej, recytatorskiej, historyczno-krajoznawczej, ludowej oraz sztuki użytkowej. Twórczość młodych szewczenkoznawców oceniało autorytatywne jury, w skład którego wchodzili wybitni działacze kultury i sztuki Ukrainy: narodowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa, przewodnicząca zarządu „Fundacji Szewczenkowskiej — XXI wiek”. Finał odbył się 5 kwietnia w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Ze słowem powitalnym do obecnych zwróciła się Łarysa Kadyrowa. Zwycięzców witali i nagradzali Leonid Andriewski, redaktor naczelny wydawnictwa „Krynycia”, Witalij Moroz, przewodniczący „Młodej Proświty”, Łarysa Briuchowecka. Wśród laureatów są przedstawiciele wielu regionów Ukrainy, najwięcej — z obwodów południowych i wschodnich. Konkurs literacki: Dmytro Żmundulak (Czerniowce, szkoła nr 5), Dżuljeta Dżanojan (Donieck, szk. nr 29). Muzyczny: Bohdan Demianenko (Kijów, specjalistyczna szkoła z internatem im. M. Łysenki). Sztuka ludowa: Hanna Buhajowa (m. Siewierodonieck obwodu ługańskiego). Sztuki plastyczne: Maryna Buhrowa, Taras Iwaniura (oboje — Siewierodonieck). Recytatorski: Hanna Zacharczenko (Kijów), Julija Krywoszejina (wś. Trubiwszczyna obwodu kijowskiego). Historyczno-krajoznawczy: Izabella Czaczanidze (m. Kramatorsk obwodu donieckiego), Hanna Pticyna (Donieck). Teatralny: wzorowy teatr „Natchnennia” (m. Rowenky obwodu ługańskiego). Zdjęcie W. Moroza. Taradaj O. I., m. Czerwonograd obwodu lwowskiego 25,00 Łahno A. A. 350,00 Szkoła nr 78 (przez Łychoszowaja A. P.), m. Kijów 153,00 Taraskowska L. W., m. Czerniowce 155,00 Durbak B. O., m. Lwów 400,00 Szyszkowski S. I., m. Chocim 320,00 Zespół „Lutizka lewada” (przez Hołowko W. H.), m. Lutiż obwodu kijowskiego 100,00 Nazwisko niepodane, z m. Chocimia 100,00 Konecznyj Ju. M., m. Iwano-Frankiwsk 12270,00. Zdjęcie W. Moroza. Zdjęcie O. Szepniwskiego.
Машинний переклад
Natalija MOCZAŁOWA, wykładowczyni Katedry Lingwistyki Stosowanej Narodowego Uniwersytetu Budownictwa Okrętowego im. admirała Makarowa, m. Mikołajów
Człowiek, który bez hałasu i krzątaniny wykonuje swoje dzieło, do którego ma powołanie. Takim właśnie jest poeta, satyryk, tłumacz, badacz, literaturoznawca, regionalista, krytyk, redaktor, kompilator, wydawca i działacz społeczny Wołodymyr Opanasowicz Iwanciw, przewodniczący miejsko-rejonowej organizacji «Proświty» z Białej Cerkwi. Jako prawdziwy miłośnik książek i oświatowiec Wołodymyr Iwanciw przekazał w darze bibliotekom Centralnego Systemu Bibliotecznego ponad 200 własnych książek. Co roku podczas konkursów recytatorskich utworów Tarasa Szewczenki, Iwana Franki i Wasyla Stusa wręcza swoje książki wszystkim uczestnikom konkursu. Niezwykle liryczne, delikatne wiersze poety. Doskonałość przekładu z języka białoruskiego i rosyjskiego zachwyca. Czytając księgę wspomnień naocznych świadków «Holokaust», którą wydał i zredagował W. Iwanciw, czujemy wrażliwość i współczucie wobec ludzkiej tragedii. Badania procesu literackiego na Białocerkiewszczyźnie podsumował zbiór «Zaspiw» na Porossi», którego redaktorem i wydawcą został pisarz, a także zbiór esejów, artykułów, recenzji i wywiadów «Przezwyciężanie syndromu Gogola». Świadectwem synowskiej miłości do Ukrainy, jej historii i świętości stało się literacko-artystyczne wydanie «Iwan Mazepa „Przez szablę mamy prawa”», w którym zebrano utwory sławnego hetmana-rodaka, a w dodatkach — materiały Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji «Iwan Mazepa i państwowość ukraińska», która odbywała się w Białej Cerkwi. Redaktor i wydawca — W. Iwanciw. Doceniając twórcze dziedzictwo I. Mazepy, nie sposób pominąć znaczenia pracy W. Iwanciwa, który zebrał pod jedną okładką manifest «Jacy my jesteśmy naród», wygłoszony przed wojskiem, «Dumę i pieśń», w której Iwan Mazepa wzywał do jedności między braćmi: „Żali się, Boże, Ukrainy, Że nie razem ma swe syny…”, do wierności ojczyźnie. «Pieśń o czajce-sierotce», która stała się ludowa, należy do pióra Iwana Mazepy-poety. Mistrzowską ręką napisane są «Psalmy». Listy I. Mazepy do ukochanej Motrony Kocziubejówny zebrano w rozdziale „Szczęśliwe moje
Машинний переклад
Emma SZAPOWALOWA, kandydat nauk filologicznych, przewodnicząca towarzystwa „Proświta” w Nowomoskowsku w obwodzie dniepropetrowskim. Tylko żywe korzenie dają bujną koronę. Takimi korzeniami kultury w Nowomoskowsku było towarzystwo „Proświta”. W Dniepropetrowsku zaczęło działać „Jekaterynosławskie towarzystwo literacko-artystyczne „Proświta”, któremu przewodniczyły wybitne osobistości: badacz kozaczyzny profesor Dmytro Jawornycki, mecenas, właściciel „Domu Ukraińskiego” Wołodymyr Chrinnykow, dyrektor szkoły handlowej profesor Antin Syniawski, poeta Wasyl Bidnow i inni. O historii „Proświty” Kraju Siczosławskiego opowiada pisarz, wieloletni przewodniczący Dniepropetrowskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Zaremba w książce „Żywe słowo”. Centrum działalności „Proświty” w Nowomoskowsku w latach trzydziestych była Woroniwka (mikrodzielnica Nowomoskowska), stacja kolejowa oraz Reszkut. Swoją drogą, o historii Woroniwki opowiadają „Legendy i prawdziwe historie Prysamarja”, które zebrało muzeum historyczne, a opracowała Nadija Tubalcewa. Legenda opowiada historię pochodzenia nazwy „Woroniwka”. Na tym zakątku w dawnych czasach były chutory, gdzie osiedlali się Kozacy, których caryca wygnała z Siczy. Do Siczyków obowiązkowo dokwaterowywała ziemian z Moskowii. Tak pojawił się właściciel ziemski Woronow, któremu Katarzyna nadała działkę na Prysamarju. Stopniowo pan wykupił większość kozackich ziem i założył swój zakątek — Woroniwkę. Na Woroniwce miał park ze zwierzyńcem. Inna legenda głosi, że w okolicy była uzdrawiająca woda i rajska ziemia, bardzo dużo ptaków, w szczególności wron (gawek). Dlatego ten zakątek nazwano Woroniwką. Duchową wartością Woroniwki jest cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej. O tym opowiada w swoich badaniach Feodosij Makarewski oraz Anatolij Dżusow w książce „Historia Nowomoskowska”. W 1871 roku osadnicy Woroniwki zaczęli starać się o budowę cerkwi. Świątynię wzniesiono za fundusze księdza Kyryła Tarłowskiego (jego domek zachował się w Nowomoskowsku, ale jest zaniedbany). Dołożyli swoje fundusze parafianie, kapitan A. Je. Czerniawski, major Je. Czepiga. W 1871 roku cerkiew poświęcono. Podczas walki z religią świątynię zburzyli komuniści (w 1940 roku), wartości rozgrabiono. Mówią, że była tu ikona, którą przywiózł z Góry Athos Hryhorij Połuszko. Starsi mieszkańcy opowiadają, że w cerkwi były dawne pochówki Kozaków z bronią ozdobioną drogimi kamieniami. W latach 1960—1970 w tym miejscu zbudowano szkołę techniczną. A. Dżusow przypomina testament Roericha: w miejscu świątyni nic nie powinno stać. Władza radziecka popełniła wielki grzech. W powiecie nowomoskowskim działały filie, jak odnotowano w Informatorze z 1908 roku: w Dmuchajliwce, Kamjance, Manujliwce, Petrykiwce, Pidhorodnemu, Pereszepeynemu i Nowomoskowsku. Towarzystwo miało sekcje: biblioteczną, dramatyczną, muzyczną. Wyróżnia się praca amatorskich trup teatralnych i muzyków. W tych zespołach Woroniwskiej „Proświty” aktywny udział brali członkowie rodziny Browczenków. Świadczą o tym stare fotografie i wspomnienia wciąż żyjących uczestników trupy teatralnej prośwician: Marii Nykyforiwny Szczerbiny, Paraskowiji Charytoniwny Browczenko oraz mieszkańców miasta I. Hołowatego i B. Kowalenki. Centrum teatralnej i muzycznej działalności „Proświty” było kółko muzyczne przy kolei w Nowomoskowsku. O tym Charyton Petrowycz Browczenko opowiada mieszkaniec Nowomoskowska I. Hołowaty: „Śpiewał i grał na skrzypcach Charyton Browczenko. Przy kolei był niewielki ceglany budynek. Tutaj przychodziła młodzież z całego miasta, urządzali wieczory taneczne przy muzyce utalentowanej rodziny Browczenków i kółka muzycznego”. Pracował w klubie zgrany, oddany sztuce zespół dramatyczny. Przewodzili mu Pyłyp Spiridonow i Pawło Ostrouchow. Przy kółku dramatycznym był zespół taneczny i chóralny, orkiestra instrumentów ludowych. Wszyscy znali humorystę Iwana Szokałę i jego córkę Lilę, Wasyla Bezrodnego i Iwana Sawycza Harusa z jego skrzypcami, Serhija Pszenycznego, Hryhorija Mirosznyczenkę, Iwana Hajduka, Ołeksandra Bidasha, Ulasa i Ołenę Koszowych, rodzinę Browczenków. Przychodzili do kółka całymi rodzinami. Iwan Szokało — z żoną i dziećmi. Był wspaniałym wychowawcą młodych. Ile talentów zjednoczyło towarzystwo „Proświta”! Występowali w domu kultury (obecnie zburzonym), jeździli po wsiach i tam tworzyli kółka dramatyczne. Nawet w latach niemieckiej okupacji pracował ukraiński amatorski teatr dramatyczny, który mieścił się w budynku dawnego warsztatu krawieckiego (obok obecnego pomnika Szewczenki). Dyrektorem teatru był Ołeksandr Iljecki, a reżyserem i prowadzącą — Wira Bereżna, profesjonalna artystka. Iwan Hołowaty był pomocnikiem malarza-dekoratora. Przedstawienia odbywały się przy świetle świec w przepełnionej sali. Kółko muzyczne im. „Osoawiachimu” stacji Nowomoskowsk. Iwan Hołowaty, Paraskowija Browczenko, Marija Szczerbina wspominają, że w powojennym czasie centrum kultury w Nowomoskowsku był teatr im. Tarasa Szewczenki na ulicy Radzieckiej. Tutaj brzmiały srebrne głosy śpiewaczek-samorodków: Nadiji Hołowko, Hanny Hajduk, Daryny Petuchowej, Leonida Połtawca, Leonida Malowanogo. Niezapomniane duety Dmytra Antonowycza Kornijenki i Klyma Mychajłowycza Karpenki, akompaniował im na bajanie Mykoła Charytonowycz Browczenko. Centrum i dom kultury zburzyli, a zbudowali klub fabryczny imienia Kirowa. Miasto zostało bez budynku teatru i zespołu dramatycznego. Przykro, że teraz w klubie Kirowa osiedliła się wspólnota religijna nieukraińskiego pochodzenia. Budynek jest zaniedbany, wymaga kapitalnego remontu. Świadkowie wspominają przeszłość z nostalgią, bo nie zachowali tego, co było duchowym dorobkiem w przedwojennym czasie, bo nie ma dokąd pójść i obejrzeć przedstawienia. Gdzie nie spojrzeć — „pijackie lokale”, gdzie muzyka w rytmie afrykańskich tam-tamów, automaty do gier i bary, które demoralizują młodzież. A kiedyś młodzież chodziła do biblioteki towarzystwa „Proświta”, tutaj urządzali czytania literackie. Oglądamy starą fotografię, na której napisano: „Muz. kółko im. „Osoawiachimu”, stacja Nowomoskowsk, 1934 rok”. Na fotografii zespół orkiestry strunowej, w centrum ze skrzypcami — Charyton Petrowycz Browczenko, po lewej Iwan Drobacha, obok jego żona Sofija z gitarą, siedzą z gitarami siostry Ołena i Zoja Hryniny, Polina Sydorowa, po prawej z bałałajką Pyłyp Markowycz Spyrydonow. W mundurze wojskowym przedstawiciel „Osoawiachimu”. Przy kolei była przychodnia, głównym lekarzem pracował Makar Ołeksijowycz Jełecki. Jego syn Ołeksandr i żona także brali udział w pracy kółek. Przy klubie, którym kierował Pawło Ostrouchow, działał zespół taneczny. Mykoła Browczenko pomógł zorganizować filię szkoły muzycznej dzięki wsparciu Dniepropetrowskiego wydziału kultury. Szkołę odwiedzało 15 osób, byli proświcianami. To Jurko Hrabowski, Ołeksandr Neporada, Wira Czerwonosztan, Mykoła Dudka, Jurij Tonkonoh, Switłana Szybko, Wala Czub i inni. Nauczycielami byli Wasyl Kuzmycz Wołokyta, Mykoła Archypowycz Hurtowyj, Anatolij Maksymowycz Woskobijnyk, Andrij Fedorowycz Szewczenko. Głównie uczyli się gry na bajanie. Paraskowija Charytoniwna Browczenko w roli Natalki Połtawki.
Ludzie byli wycieńczeni ciężką pracą i wielkim głodem, wojną i powojennymi zniszczeniami, półgłodni, w butach i kufajkach, ale nie tracili duchowości, miłości do prawdziwej muzyki, do pieśni ludowej. Paraskowija Browczenko wspomina, jak w latach wojny młodzież zbierała się w grupie, Iwan Kutowy rozdawał ulotki. Żeby Niemcy niczego nie podejrzewali, przychodził Charyton Petrowycz Browczenko i grał na skrzypcach, dziewczęta śpiewały. Młodzieńcy wszyscy poszli na front, wielu z nich nie wróciło. Niemcy wyśledzili młodzież z Woroniwki i wywieźli do Niemiec. Oto co opowiada B. Kowalenko: „Przeglądając archiwa, które pozostały po śmierci bliskich, znalazłem fotografię datowaną na 1930 rok. Tylko jedną osobę na zdjęciu znałem. To moja mama. A inni? Kim oni są? Zaczęły się poszukiwania”. B. Kowalenko dowiedział się, że na zdjęciu jest amatorska trupa aktorów woroniwskiej „Proświty” z miasta Nowomoskowsk w ostatnich miesiącach swojego istnienia. W 1931 roku „ukrainizacja” Ukrainy została zwinięta, zaczęło się totalne polowanie na nacjonal-komunistów, wszelką działalność oświatową zakazano. W Woroniwce mieszkała rodzina Liliccyh. Właśnie w ich młynie, przebudowanym na klub po wywłaszczeniu, mieściła się „Proświta”. Tutaj po pracach rolniczych przychodzili uczyć się czytać i pisać dorośli oraz dzieci. Tutaj oglądano przedstawienia teatralne. Sztuki wystawiano w języku ukraińskim. Członkowie Proświty byli ośrodkiem kultury ukraińskiej. Łazar Kaganowicz i jego „zespół” wykrywali aktywnych, świadomych Ukraińców, których potem oskarżano o ukraiński burżuazyjny nacjonalizm i prześladowano. „Proświtę” zakazano, rekwizyty i kostiumy teatralne zniknęły bez śladu. Dzisiaj towarzystwo „Proświta”, odrodzone w 1989 roku, kontynuuje tradycje swoich rodaków. Ale takiej aktywności, takiego zachwytu klasyczną dramaturgią, ludową muzyką instrumentalną, jak w latach młodości Browczenków, oczywiście nie ma. „Proświta” zawsze była awangardą wszystkiego, co ukraińskie. Porządkując książkę „Konstelacja talentów rodziny Browczenków”, członkowie Proświty dążyli do zachowania pamięci o korzeniach duchowości.
Машинний переклад
Mykoła KORPANIUK, profesor, m. Perejasław-Chmielnicki
Przegrawszy z Imperium Rosyjskim walkę o państwo ukraińskie, nie cała starszyzna kozacka bezkrytycznie poszła na współpracę z kolonizatorami. Znaczna jej część wraz z zaporoskimi sicownikami wyemigrowała w poszukiwaniu nowych miejsc na obrzeżach Ojczyzny, które zajęli Turcy, mając nadzieję na przyszły rewanż. Niemało pogodziło się z losem i, ukorzywszy się, szczęśliwie zajmowało się sprawami gospodarczo-handlowymi, rozkwitając materialnie i upadając duchowo. Inni dalekowzroczniej patrzyli na relacje Ukraińców i władzy carskiej oraz zaczęli realizować dawną narodową prawdę: ducha Ukraińca jeszcze nikt nie pokonał. Dlatego, gdy autorytatywni działacze O. Bezborodko, W. Ruban, F. Tumański, D. Truszczynski, współpracując z władzą okupacyjną, stale przypominają jej, że są wyrazicielami i nosicielami idei ukraińskiej szlachty, jej narodowej odrębności europejskiego kroju, to autor „Historii Rusów”, H. Skoworoda, W. Kapnist, H. Wynski jednoznacznie potępiają reżim carski jako wrogi narodowi i opracowują metodykę jego pokonania. Etapową rolę w popularyzacji ukraińskiej historii, kultury, wolnościowego ducha, piękna ojczystej przyrody, oryginalnego bytu naszego narodu odegrali ukraińscy pisarze, którzy pisali w języku rosyjskim: W. Nariżny, O. Somow, A. Pohorielski, poeci W. Tumański, M. Markewycz, historyk D. Bantysz-Kamieński. Złożyli oni mocny fundament dla zaprzeczenia oficjalnej wielkorosyjskiej teorii o tym, że Ukraińcy to Małorusini, część narodu rosyjskiego. Ich utwory przekonały, że nasz naród nie tylko wyróżnia się obyczajami, bytem, kulturą, ale i etnopsychologią. Przyjście do kultury narodowej profesora Uniwersytetu Moskiewskiego M. Maksymowicza, który w 1827 r. wydał zbiór „Pieśni małoruskie”, w przedmowie do niego zakończył, śladem O. Somowa, teoretyczne uzasadnienie ukraińskiego romantyzmu, nadał ruchowi patriotycznemu nowe impulsy. M. Maksymowycz, nawiązując do nauki niemieckich romantyków, w szczególności J.G. Herdera, udowodnił, że ukraińska kultura, literatura w kierunku ideowo-tematycznym, formie artystycznej opierały się na tradycjach i poetyce folkloru narodowego, eposu heroicznego, dorobku poprzedniej literatury oraz odzwierciedlały byt, historię, świat wierzeń, obyczajów, psychologię, fantastykę Ukraińców. Językiem utworów był i powinien być ukraiński. Prace językoznawcze M. Maksymowicza, w których udowodnił odrębność naszego języka (a nie narzecza, jak twierdzili niektórzy rosyjscy i polscy uczeni), prace z historii dawnej literatury, w szczególności o poemacie „Słowo o wyprawie Igora”, podkreślają, że i literatura XI—XIII wieku pod względem tematyki, problematyki, światopoglądu i psychologii („ducha”) jest także ukraińska. Nimi uczony znacznie wzmocnił ruch ukrainofilski, zwrócił w sferę twórczości narodowej znaczne siły ze stanu szlacheckiego, potomków starszyzny kozackiej. Mikołaja Gogola wychowywano w kręgu ukraińskich działaczy, którzy z wielkim szacunkiem zachowywali tradycje kultury narodowej, uważali się za nosicieli jej ducha, spadkobierców kozackich działaczy-twórców państwowości. Przodek Mikołaja, Ostap Gogol, który pochodził z Galicji, był jednym z najważniejszych pułkowników Bohdana Chmielnickiego, zwolennikiem I. Wyhowskiego, P. Doroszenki, a zatem przeciwnikiem orientacji polskiej i moskiewskiej. Ojciec pisarza — klasyk literatury ukraińskiej, jeden z jej pierwszych twórców w nowym XIX wieku, autor oryginalnych wodewili obyczajowo-realistycznych „Owca-pies”, „Romans z Paraską”, „Prostak”, przyjaciel W. Truszczynskiego, W. Kapnista, dekabrystów z Towarzystwa Południowego. Ojciec wychowywał syna w szacunku do ojczystej historii, kultury, wszystkiego, co narodowe. Miłość do podań, folkloru, bytu, obyczajów, religijna cnotliwość młodzieńca wzmocnione narodowo-obywatelskimi wpływami W. Kapnista, dekabrystów, oparte na rodzinnych tradycjach ukrainofilskich, uformowały narodowo świadomą osobowość. Te zasady światopoglądowe, naturalne skłonności do twórczości literackiej, malarstwa, śpiewu doskonaliły się podczas nauki w Nieżyńskim Liceum Nauk Wyższych księcia Bezborodki, gdzie Mikołaj Gogol uformował się jako przeciwnik carskiej despotii, zwolennik wolnomyślicielstwa i postępu. W tej placówce edukacyjnej nie tylko podtrzymywał poglądy ukrainofilskie, kontaktując się z miejscowymi ludźmi, ale i rozpoczął własną twórczość, tworząc balladę „Dwie rybki”, poemat „Rosja pod jarzmem Tatarów”, tragedię „Rozbójnicy”, powieść „Bracia Twerdosławicze”, satyrę „Co nieco o Nieżynie, albo Głupim prawo nie pisane”, epigramat „Nasz Wralkin na tym świecie to rzadka osoba”, idyllę „Hans Küchelgarten”. Te utwory, które poza ostatnim nie zachowały się, już określają pisarza nurtu romantycznego, który próbował pisać w tradycjach romantyzmu niemieckiego i rosyjskiego. Idyllę „Hans Küchelgarten” Gogol wydrukował w 1829 r. w Petersburgu, wykupił cały nakład i zniszczył go, przekonawszy się, że orientacja na obcą estetykę i ideologię to nie jego droga w literaturze. W 1828 r. Mikołaj Gogol przeprowadził się do Petersburga, jak setki naszych rodaków, w poszukiwaniu służby, samorealizacji i sławy. Tutaj przekonał się, jak modna i aktualna dla społeczeństwa była tematyka ukraińska w literaturze, muzyce itp. Inteligencja rosyjska szukała punktów odniesienia w pokonywaniu społecznej reakcyjnej atmosfery. Zorientowawszy się na rosyjskojęzyczną praktykę pisarzy-rodaków W. Kapnista, W. Nariżnego, O. Somowa, A. Pohorielskiego, M. Gogol tworzy szereg utworów o tematyce ukraińskiej i wydaje zbiór „Wieczory na chutorze w pobliżu Dykanki” (1831—1832), który poświadczył pojawienie się nowego talentu w literaturze ukraińskiej i rosyjskiej. Z utworów zbioru do czytelnika przemówili Ukraińcy różnych stanów, duchowo dojrzali, oryginalni, z bogatą poetyką świata duszy i bytu, dumni z siebie i za siebie, rycerze ducha narodowego i moralności, którzy, artystycznie odtwarzając własny świat, z wyższością patrzyli na otaczającą krzątaninę i zaprzeczanie narodowi ukraińskiemu, jego kulturze. Bohaterowie utworów Gogola śmiali się, optymistycznie deklarowali swoją nieśmiertelność. Pracując nad „Wieczorami…”, M. Gogol zrozumiał, że jego talent na poziomie genetycznym wchłonął narodowe tradycje literatury — kozackich kronikarzy, utworów wędrownych bakałarzy, utworów burleskowych, „Eneidy” Kotlarewskiego, dziedzictwa ojca. Wtedy uświadomił sobie, że pisarz nie może być twórcą poza własną kulturą, że tematyka ukraińska, problemy przeszłości i teraźniejszości ojczystego narodu to źródło, z którego musi pić uzdrawiające soki własnej inspiracji. Znajomość z M. Maksymowyczem, jego pracami naukowymi dodała pisarzowi natchnienia, skłoniła do zajęcia się folklorystyką. Ta przyjaźń sprzyjała twórczemu wzlotowi pisarza. Mikołaj Gogol w „Wieczorach…” zapoznawał czytelników z romantyką codzienności i wypoczynku swoich rodaków, pokazał ich szlachetny i oryginalny świat duchowy, utwierdził myśl o naturalnym związku między pięknem ojczystej ziemi a szlachetnością ludzi. Tym samym ogłosił całemu światu o narodzie ukraińskim, zwrócił uwagę na niego i jego problemy. Dalsze utwory pisarza były pogłębieniem tematyki. M. Gogol wraz z M. Maksymowyczem na początku lat 30. XIX wieku zapalili się ideą otwarcia w Kijowie uniwersytetu, co też nastąpiło w 1834 r. Uniwersytet jego założyciele widzieli jako centrum kultury ukraińskiej, do którego zaproszą wykładać rodaków, rozproszonych po całym imperium. Właśnie Gogol przekonał władzę, że tylko M. Maksymowycz powinien być rektorem uniwersytetu. Umówili się, że Maksymowycz zaprosi Mikołaja Wasiliewicza do wykładania historii świata. Natchniony planami odrodzenia Ukrainy i pracą na tym polu, Gogol pisze do przyjaciela: „Kijów nasz, on nie jest ich…”. „Tam, tam! Do starożytnego pięknego Kijowa!.. Zachwycam się z góry, gdy wyobrażę sobie, jak zawrą prace moje w Kijowie”. Przygotowuje się do napisania „Historii Ukrainy”, po raz pierwszy w praktyce naukowej „Historii powszechnej” (światowej) jako kursów, które będzie czytał studentom. Ale car, dobrze znając pryncypialne ukrainofilskie nastroje Maksymowicza i Gogola, powiedział: „Wystarczy tam i Maksymowicza”. Według programu rządowego, Uniwersytet Kijowski otworzył się jako centrum rusyfikacji Prawobrzeżnej Ukrainy, niwelacji polskich wpływów i idei, choć powinien był stać się ośrodkiem wychowania świadomej i patriotycznie nastawionej inteligencji. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Wiktor CHOMENKO, Krym. A wtedy dwudziestosześcioletni Mikołaj Gogol został profesorem Uniwersytetu Petersburskiego i na czas wakacji w dobrym nastroju pojechał w rodzinne strony — do połtawskiej wsi Wasyliwka (obecnie Hoholowe pod Myrhorodem), gdzie minęły jego dzieciństwo i młodość, i zaczął pracować nad komedią „Rewizor”. Z „rodzinnej wsi” pisał do szkolnego kolegi z Nieżyńskiego Gimnazjum Nauk Wyższych Mikołaja Prokopowicza: „Siedzę w domu na rozdrożu już blisko tydzień, nie wiedząc, dokąd lepiej pojechać: na Kaukaz czy na Krym, gdzie obecnie słyną błota mineralne i kąpiele w morzu”. Choć wcześniej powiadomił tego samego adresata: „Machnę na Kaukaz, czy w doliny Gruzji, bo zdrowie moje tutaj ledwie się trzyma”. Decyzję o wyruszeniu na Krym przesądziło zaostrzenie choroby i wezwany z Połtawy lekarz, który poradził przejść kurację właśnie w Sakach. A także trzy książki notatek z podróży po Taurydzie Pawła Sumarokowa, w których pisarz barwnie opisywał, jak przyjmował niezwykłe zabiegi na brzegu słonego jeziora. Tak więc w pierwszych dniach czerwca 1835 roku Mikołaj Wasiljewicz przybył do Sak, gdzie przebywał aż do początku lipca. Wtedy zaczęła rosnąć sława tego kurortu. Wieś Saki była jedną z najzamożniejszych w powiecie ewpatoryjskim. Przy lecznicy błotnej znajdował się niewielki budynek na 12 oddzielnych pokoi, w którym, jak mówią, zatrzymał się Mikołaj Gogol. Po leczeniu Gogol zajechał także do Symferopola, oglądał okolice. O tym pisał w liście do przyjaciela profesora Izmaiła Sreznewskiego: „Trzy tygodnie, które mi zostają (z urlopu) zamierzam odpocząć po podróży mojej na Krym, gdzie podróżowałem dla zdrowia i po to, żeby go zobaczyć”. W liście do Wasyla Żukowskiego, już z Połtawy, swój stan po odwiedzinach półwyspu Gogol opisał dokładniej: „Wszystko prawie przeze mnie zbadane i poznane… Przeklętych pieniędzy nie starczyło nawet na połowę wojażu. Byłem tylko na Krymie, gdzie brudziłem się w błotach mineralnych. Wreszcie, zdrowie, zdaje się, już od samych przejazdów się poprawiło. Tematów i planów nagromadziło się podczas jazdy straszne mnóstwo, tak że gdyby nie gorące lato, to wiele bym zużył papieru i piór, ale upał wdycha straszną leniwość i tylko dziesiąta część została przelana na papier i czeka, by być przeczytaną przez Was”. A 7 października tego samego roku Gogol zawiadamia Puszkina, że zaczął pisać „Martwe dusze”. Widzimy, że Krym dobroczynnie wpłynął na wielkiego artystę słowa. Lecząc się i odpoczywając tutaj, w wolnych chwilach obmyślał tematy zamierzonego poematu „Martwe dusze”, kontynuował pracę nad „Ożenkiem”, którego pierwszą redakcję nazwał „Narzeczeni”, ukończył go, a w grudniu przeczytał na wieczorze u Żukowskiego w Petersburgu. Wzmocniwszy zdrowie, Mikołaj Wasiljewicz wyruszył w swoją pierwszą podróż za granicę, gdzie w latach 1836—1839 pracował nad poematem „Martwe dusze”. Kontynuując korespondencję z Żukowskim, który pomagał Gogolowi we wszystkich komplikacjach z cenzurą, troszczył się o przydzielenie pieniędzy, dbał o wystawianie utworów w teatrze. Pisarz powiadomił go z Paryża proroczo: „Wiem, że moje imię po śmierci będzie szczęśliwsze ode mnie”. Dokładniej o znanych epizodach pobytu Gogola w kurorcie Saki można dowiedzieć się w miejscowym muzeum historyczno-krajoznawczym. Ekspozycja muzeum ozdobiona jest starodawnymi pocztówkami z widokami Ukrainy, obrazami znanych artystów. Poeta Dawid Kugultdinow, który leczył się tutaj w 1977 roku, podarował rękopis wierszy poświęconych Gogolowi. Jest kopia portretu Mikołaja Wasiljewicza pędzla Tarasa Szewczenki. — Gogol i Szewczenko byli nie tylko dobrymi znajomymi, ale i przyjaciółmi — mówi dyrektor muzeum Iryna Maluta. — Szlachcic Gogol czynnie zabrał się za wyzwolenie swojego ziomka z poddaństwa, z jego rekomendacji Szewczenkę przyjęto jako ucznia Towarzystwa Zachęty Artystów i przez wszystkie cztery lata pisarz opłacał jego naukę, choć sam cierpiał na brak pieniędzy. Wśród tych, którzy zbierali środki na uwolnienie Szewczenki z niewoli, był także Mikołaj Wasiljewicz. Genialny Mikołaj Gogol odwiedził kurort Saki. Przypomina o tym ustawiony w sakińskim parku zdrojowym jego skromny gipsowy popiersie z napisem „Wielki pisarz Mikołaj Wasiljewicz Gogol był w Sakińskim kurorcie błotnym w czerwcu 1835 roku”. Na jubileusz pisarza mają go zastąpić wielkim granitowym pomnikiem, który zaczął tworzyć znany kijowski rzeźbiarz Pawło Mowczun.
Машинний переклад
Zdjęcie Jewhena Buketa. W tym roku Fundacja im. O. Honczara postanowiła nagrodzić nagrodą zachęcającą poetkę Olgę Dżafarową-Nadiukową (m. Włodzimierz Wołyński) za tomik wierszy “Anioł wyszywa na losie miłość”. Utalentowaną twórczą młodzież, której pierwsze osiągnięcia zostały uświęcone wysoką gwiazdą imienia Honczara, powitali: żona pisarza, strażniczka jego duchowego dziedzictwa Wałentyna Honczar, naukowczyni z Ługańska Wałentyna Hałycz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Mychajło Najenko, ludowa artystka Ukrainy Hałyna Jabłonska, znany wykonawca piosenki autorskiej Eduard Dracz. Ołes Honczar przez wiele lat kierował Związkiem Pisarzy Ukrainy, po ojcowsku dbał o twórczą młodzież, z miłością i cierpliwością pielęgnował obfity sad młodej literatury. Na jednej z narad twórczej młodzieży tak zwrócił się do chłopców i dziewcząt: “Witam wasze świty”. I jak miło było słyszeć, że w te kwietniowe dni upamiętnienia Wielkiego Ukraińca na Ługańszczyźnie odbędzie się święto literackie “Jesteśmy twoim świtem, Ukraino”. Wśród inicjatorów jego przeprowadzenia jest Ługańska organizacja NSPU, URP “Sobór”, miejscowi działacze Proświty.
Машинний переклад
Nina HNATIUK Czyż nie głównym wydarzeniem 3 kwietnia, w dniu 90. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza, działacza państwowego i społecznego Olesia Honczara, stało się wręczenie nagród literackich jego imienia. Na długo przed uroczystościami, w których wzięli udział członkowie rodziny klasyka literatury ukraińskiej XX wieku, znani pisarze, urzędnicy i politycy, twórcza młodzież, do Domu Pisarzy przychodzili ludzie. Niektórzy przyjechali z Ługańska, Dniepropietrowska, Krymu, wszak wysokie i mężne słowo Olesia Honczara, jego testament „Strzeżcie soborów dusz swoich” jest tak potrzebne i znaczące dzisiaj w każdym zakątku Ukrainy. Witając wielbicieli twórczości Honczara, tegorocznych laureatów, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczący parlamentarnego Komitetu ds. Kultury i Duchowości Wołodymyr Jaworiwski mówił nie tylko o światowej wielkości talentu niezapomnianego Olesia Terentijowycza, jego szczodrej i jasnej duszy, ale także o odwadze, by w każdych okolicznościach pozostać sobą – i pod bombardowaniami wojny, i w czasie niszczycielskiej krytyki „Soboru” przez partyjnych nomenklaturowców i ich sługusów. Jego prawdziwego i uczciwego słowa tam, na górze, bano się jak ognia. Całe swoje życie Oles Honczar poświęcił Ukrainie. Znamienne, że i powstanie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, i narodziny Ludowego Ruchu Ukrainy, i potwierdzenie Aktu o niepodległości Ukrainy w referendum 1991 roku – wszystkie te wiekopomne wydarzenia są związane z imieniem Honczara. Nie na darmo nazywają go sumieniem narodu, duchowym ojcem Ukraińców obok Tarasa Szewczenki. „Ukraińcy, głowa do góry! Mamy Olesia Honczara, jego utwory, Sobór jego ducha. I dlatego nikt już nie zdoła nas zawrócić z obranej drogi. I to jest najlepszy pomnik Wielkiego Ukraińca” – powiedział Wołodymyr Jaworiwski. Przewodniczący jury ds. przyznania Fotoreportaż Hanny OBORSKIEJ W przeddzień obchodów 90. rocznicy urodzin Olesia Honczara w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy uroczyście otwarto wystawę poświęconą życiu i twórczości wybitnego mistrza słowa. Z okazji otwarcia zebrało się wielu młodych ludzi, w szczególności uczniowie szkoły nr 76, która nosi imię pisarza, studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego „KPI”, którzy interesują się twórczością klasyka literatury. Przybyli także laureaci nagrody im. Szewczenki: Jarema Hojan, dyrektor wydawnictwa „Weselka”, Petro Perebyjnis, redaktor naczelny Państwowej Nagrody Literackiej im. O. Honczara Petro Kononenko ogłosił, że tegoroczne wyróżnienie jednogłośnie przyznano niestrudzonemu badaczowi życiowej i twórczej drogi Olesia Honczara, znanemu krytykowi, autorowi książek „Sobór i wokół Soboru”, „Noc bez Olesia Honczara” Witalijowi Kowalowi (pośmiertnie). Dyplom i medal laureata wręczono wdowie po pisarzu, Oldze Kowal. Jak zaznaczyła wiceminister kultury i turystyki Olha Bencz, dorobek twórczy Witalija Kowala żyje i pomaga nowym pokoleniom Ukraińców głębiej poznać duchową wielkość Olesia Honczara, bogactwo jego języka, niegasnące światło miłości. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelny gazety „Literaturna Ukrajina”, poeta Petro Perebyjnis, który przewodniczy jury ds. przyznania Międzynarodowej pozarządowej ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej im. O. Honczara, przypomniał, że wyróżnienie ustanowili w 1997 roku wielbiciele twórczości Olesia Honczara, obywatele Niemiec: pisarka Tetiana Kusztewśka oraz mecenas, działacz społeczny i biznesmen Dieter Karrenberg, w celu wspierania literackiej młodzieży Ukrainy i uhonorowania O. Honczara na świecie. W ciągu de- gazety „Literaturna Ukrajina”, Roman Łubkiwski, przewodniczący Komitetu im. Szewczenki oraz wielu innych. Przyjemnie było słyszeć ulubioną pieśń Olesia Honczara „Steżyna” do słów Andrija Malyszki w wykonaniu bandurzystki Nadiji Bojaniwśkiej. Wystawę odwiedziła wnuczka pisarza Lesia Honczar, która była zachwycona i mile zaskoczona eksponatami. Goście mieli okazję obejrzeć listy Olesia Honczara do przyjaciół, publikacje w czasopismach, pierwsze wydania powieści „Praporonosi”, „Sobór”, fotografie z archiwum rodzinnego. Słoneczna twórczość Olesia Honczara żyje z nami, utwory pisarza są aktualne i dzisiaj. Kwiaty szacunku i pamięci. Występuje W. Jaworiwski sięciolecia jej laureatami zostało prawie 50 młodych poetów, prozaików, krytyków, publicystów. W tym roku na konkurs wpłynęło pół setki książek i rękopisów. Zwycięstwo w twórczej rywalizacji odnieśli najgodniejsi. Laureatkami ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej im. O. Honczara zostały Anna Bahriana (Kijów, powieść „Za Habią, albo Wbrew przesądom”) oraz Marija Drużko (m. Dnieprodzierżyńsk, powieść „Sheila”). W nominacji „Opowiadanie” laureatką została nazwana Inna Danyluk (m. Żytomierz, zbiór nowel „Zapłakane róże”). Wśród poetów nagrodę zdobyła Natalja Szulśka (m. Łuck, zbiór „Wiesnianofiłka”). Wśród prac literaturoznawczych za najlepsze uznano badanie „Dyskurs autorskiej redakcji tekstów publicystycznych na materiale twórczości Olesia Honczara” Olhy Kucewśkiej z Ługańska. Laureatem Międzynarodowej nagrody literackiej im. O. Honczara został także nasz kolega Jewhen Buket, dziennikarz, przewodniczący kijowskiej „Młodej Proświty” – za cykl artykułów publicystycznych „Ludzie od ziemi”. W sali uroczystości było wielu młodych proświtian i witali oni uśmiechniętego, szczęśliwego kolegę kwiatami.
Машинний переклад
Nina GNATIUK
Tego dnia dziesiątki nauczycieli, pisarzy, dziennikarzy spieszyło do wyspecjalizowanej szkoły z pogłębioną nauką języka i literatury ukraińskiej nr 76, znajdującej się w dzielnicy Swiatoszyn stolicy. Wydarzenie jest bowiem szczególnie radosne: otwarcie muzeum Ołesia Honczara. Nie jeden miesiąc nauczyciele, wychowankowie szkoły i rodzice zbierali dzieła wybitnego mistrza pióra, prace naukowe, publikacje w czasopismach i gazetach o jego życiu i twórczości. Niezawodnymi pomocnikami i konsultantami młodych honczaroznawców byli żona pisarza Walentyna Honcharowa, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAUK Ukrainy Serhij Halczenko oraz inni szanowni dobrodzieje. A w przeddzień 90. rocznicy urodzin autora „Chorągwionoszów”, „Tronki”, „Soboru” szkolne muzeum przyjęło pierwszych zwiedzających. W przestronnej sali — wydania dzieł O. Honczara z wielu lat, jego listy, artykuły, osobiste rzeczy, prace naukowe, materiały o życiu i twórczości tego niezrównanego znawcy języka ukraińskiego, pisarza o światowej sławie, bojownika o utrwalenie niepodległości Ukrainy. Dyrektor szkoły Ludmiła Naumczak serdecznie powitała bliskich i krewnych pisarza, opowiedziała, że dewizą uczniów i nauczycieli tej placówki jest skrzydlate powiedzenie niezapomnianego O. Honczara: „Dąż do wzniosłych zamierzeń”. Dzieci, zapoznając się z twórczością Ołesia Terentijowycza, poznając jego frontową biografię, lata studenckie, wielostronną działalność społeczną, przekonują się: Ołesь Honczar — to nie tylko pierwszorzędny mistrz ukraińskiej prozy, lecz także wzór ludzkiej przyzwoitości, pracowitości, wierności, czystości myśli i czynów. Nigdy nie zdradził Ukrainy, każdym słowem i czynem pracował na jej autorytet, wywyższenie swojego narodu. Na uroczystościach z okazji otwarcia muzeum wystąpił gość z Białorusi — znany pisarz, tłumacz utworów O. Honczara Wiaczesław Rahojsza. Zastępca przewodniczącego Świętoszyńskiej dzielnicowej administracji państwowej m. Kijowa Natalia Pazenko podarowała muzeum telewizor. Miłym zaskoczeniem dla uczestników święta było ustanowienie i wręczenie szkolnych nagród im. O. Honczara w czterech kategoriach. Pierwszą nagrodę podzieliły uczennice Jana Bikman i uczeń Dmytro Kwaszenko, drugą nagrodę otrzymała Switłana Korobczuk. Zasłużone wyróżnienie otrzymała także nauczycielka Ołena Hryhoriwna Polewaja. Do grona pierwszych laureatów najmłodszej Honczarowskiej nagrody dołączył jeden z rodziców — prezes fundacji charytatywnej szkoły Serhij Karpenko. Szczególnie gorącymi oklaskami powitali nauczyciele, rodzice, uczniowie i goście szkoły Walentynę Danyliwnę Honczar, która również została laureatką tej nagrody w kategorii „Strażniczka soborów dziecięcych dusz”. Żona Ołesia Honczara, jego wierna pomocnica i przyjaciółka otrzymała nagrodę za znaczący wkład w wychowanie młodszego pokolenia. Mamy nadzieję, że to nie ostatnia nagroda V. D. Honczar w tym roku. Właśnie ukazała się jej książka „Jam pełen miłości…” (Wspomnienia o Ołesiu Honczarze). Ze stron tej książki, która dojrzewała w jej myślach przez wiele lat, czytelnicy będą mogli poznać czystość i wielkość miłości, piękno wierności, trudny ciężar sławy, wysoki i rzadki talent pozostawania ziemską, dostępną i pociągającą osobą nawet wtedy, gdy znalazłeś się między bezlitosnymi kamieniami młyńskimi historycznych przełomów, zawirowań, wojen i wstrząsów. A Ołesь Honczar w każdych okolicznościach miał odwagę pozostać sobą.
Машинний переклад
Tetiana PIWDENNA Ostatni miesiąc ciąży dał mi się we znaki. Amorficzna i bezradna, siedziałam w swoim pustym mieszkaniu, obok telefonu, i nie mogłam nawet zmusić się do wyprasowania pieluch. Synku, co powiem, kiedy zapytasz: “Gdzie tatuś?” Twój ojciec zostawił po sobie nawałnicę wszechogarniającej namiętności i nędzną, przygnębiającą histerię domową. I mnie — szczęśliwą, bo w ciąży. To znaczy nas. Ciebie, bo już istniałeś, zaprogramowany na takiego, jakim jesteś, — dokładna kopia mojej nieudanej miłości, tylko nie czarny, a biały. Dobry znak. Do szpitala położniczego trafiłam z ostatnimi skurczami. W dniu twoich narodzin, 13-go, wyruszyłam, by postawić pieczątkę na swoim skierowaniu na poród. I nie dotarłam: ty śpieszyłeś się do mnie. W karetce mnie łajali. Nie mogłam sobie wyobrazić, że z kobietami, które rodzą, tak brutalnie się obchodzą — jak w kolonii karnej. Jakbyśmy działały ze złym zamiarem, by sprawiać zmianie lekarzy niedogodności. Przyjechałaś do nich po pomoc, nieprzytomna z bólu, a oni do ciebie: “Nie skomlijcie, my i tak wiemy, że wam źle”. A w moim nagłym przypadku mało mnie nie pobili. Ale ty nie długo mnie męczyłeś — wszystko było bardzo bolesne, z silnymi pęknięciami, ale błyskawicznie szybko. I kiedy przyniesiono cię do mnie do łóżka, ty z jakiegoś powodu się uśmiechałeś. A potem zaczęły się przygody. Oderwali cię od moich obrzmiałych piersi, bo na salach nie było miejsca, i gdzieś zamknęli. A ja walałam się na korytarzu jak wywrócony worek. Co prawda, mimo zakazu lekarzy, jednak wstałam i poszłam cię szukać. Szpital położniczy — jakieś straszne miejsce, w rodzaju obozu koncentracyjnego. Kobiety, chwiejąc się na niestabilnych nogach, ale z dziećmi na rękach, snują się po korytarzu w zakrwawionych łachmanach. Uszy rani dziecięcy krzyk. Panie, jaki to był horror dla mnie… Najmłodsza w rodzinie, nigdy z bliska nie widziałam noworodków i nie wiedziałam, jak do kości przenika dziecięcy płacz. Już w domu, kiedy zostaliśmy sami, doprowadzał mnie do rozpaczy, do szaleństwa, paraliżował, budził jakąś chorobliwą agresję… Gdzież to matczyne przeczucie, które powinno podpowiadać mi, co robić? Oto stos książek o niemowlętach, ale po co one, kiedy ty krzyczysz, a ja nie jestem zdolna nic zrobić!? Ale to było potem, na razie marzyłam o spotkaniu z tobą. Bardzo mi się spodobałeś, synku. I byłam szczęśliwa. Tego dnia tak cię nie znalazłam. Później przyszły pielęgniarki i pokazały, gdzie jesteś. Z koleżankami wyruszyłyśmy patrzeć na was, dzieci. Na podejściu “wyłączyłam serce”. W końcu, jesteś zdrowy, czy przynajmniej względnie, a oto maleństwa w barokomorze… Według oficjalnych statystyk, 12% dzieci na Ukrainie rodzą i 11% wychowują samotne matki. Tylko w stolicy jest prawie 24 tysiące kobiet, które wychowują dzieci samodzielnie. Ustawodawstwo przewiduje pewne ulgi dla tej kategorii ludności. Na przykład, samotne matki mają prawo do dodatkowego urlopu socjalnego (7 i 14 dni). Matkom samotnie wychowującym dziecko w wieku do 14 lat zabrania się obniżać wynagrodzenie, odmawiać przyjęcia do pracy (w razie odmowy pracodawca musi podać przyczynę). Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
Petro Żabotynskyj, osiedle Nowe Sanżary, obwód połtawski.
Są przesądy, które krążą po całym kraju, a nawet po całym świecie. Dziennikarze z Połtawy postanowili zebrać swoje, czysto lokalne. Najwięcej przesądów w mieście nad Worskłą z pewnością wiąże się z Białą altanką — swoistą wizytówką Połtawy. W stolicy obwodu żadne wesele nie obywa się bez fotografowania przy Rotondzie przyjaźni narodów, jak oficjalnie nazywa się altankę. Stawać tu „przed obiektywem” przed ślubem nie wypada — twierdzą, że wtedy ślub się nie odbędzie. A jeszcze młodej parze w dniu rejestracji małżeństwa, przy każdej pogodzie, trzeba trzy razy obejść Ogród Korpusny. Taka wędrówka, jak mówią, prowadzi do szczęścia. Młodzi ludzie zazwyczaj umawiają się na randki właśnie w Ogrodzie Korpusnym. Jedni są przekonani, że to niezawodna gwarancja dalszego szczęśliwego losu. Inni wybierają to miejsce na spotkanie z bardziej prozaicznego powodu: jeśli ten, z kim umówiono się na randkę, nie przyjdzie, to nietrudno znaleźć zastępstwo, bo tu zawsze jest tłoczno. A jeszcze w Połtawie istnieje niepisane prawo dla tych, którzy nie po raz pierwszy stają na ślubnym ręczniku. Nie wolno ponownie składać wniosku do tego samego USC ani brać ślubu w tym samym kościele, co przy pierwszym małżeństwie. Studencka młodzież także wymyśliła sobie przesądy. Uważa się, że każdy pomnik mający kształt kuli na pewno przyniesie sukces na egzaminie — wystarczy go dotknąć. Na przykład studenci uniwersytetu spółdzielczego są przekonani, że egzamin „przejdzie” tylko wtedy, gdy przed nim potrą znak pamiątkowy „Połtawa”, ustawiony na Alei Kasztanowej. Studentom uniwersytetu technicznego nie pozostaje nic innego, jak podejść do pomnika Kielina i potrzymać za ogon brązowego lwa. Pomaga… Ten biedny ogon jest tak wytarty, że aż połyskuje na słońcu. Wiele przesądów wiąże się z pieniędzmi. Aby one się trzymały w portfelach, połtawczycy często potrząsają monetami w kieszeni przy przybywającym księżycu. Przedstawicielki pięknej połowy ludzkości podczas siedzenia przy świątecznym stole nigdy nie stawiają torebki na podłodze, lecz trzymają ją na kolanach. Mówią, że jeśli postawisz ją na podłodze, to pieniądze w torebce nie będą się „osadzać”. Wielu przesądów dopatrzyli się kierowcy. Opowiemy o jednym. Wiecie, dlaczego młodzieńcy jeżdżą czystymi samochodami? Otóż dlatego, że jeśli przyjedziesz na randkę brudnym autem, to… przez kilka miesięcy trzeba będzie zapomnieć o seksie. Które miasto, to inne przesądy. W Komsomolsku, na przykład, w zeszłym roku pojawił się oryginalny pomnik babci, która sprzedaje na ulicy nasiona słonecznika. Teraz każdego ranka zjeżdżają tu handlarze. Wystarczy postać minutę przy babci — wielki utarg tego dnia jest gwarantowany. Tylko przychodzić do pomnika trzeba nie wtedy, kiedy przyjdzie ochota — koniecznie przed wschodem słońca.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
merach. Znajduję cię — biednego, całego czerwonego, wiłeś się konwulsyjnie, było widać, że jesteś samotny, że ci strasznie, że czekasz na mnie… Ale wypchnięto nas za drzwi. Ile jeszcze razy będę bezradna wobec ludzi, którzy mogą skrzywdzić ciebie i mnie, synku! Każda kobieta jest bezradna jak święta Maryja wobec świata, w który wypuszcza dziecko. Społeczeństwo tak czy inaczej rozpina w człowieku żywe stworzenie, a poza społeczeństwem przetrwać nie sposób. Mojego mleka pożywałeś krótko. Mój organizm okazał się zbyt słaby, by wytrzymać ciężki okres bez silnie działających leków, i zakazano mi karmienia. Tak zaczęła się długa finansowa przepaść, w którą wpadliśmy. Paczka najtańszego jedzenia — 20 hrywien. Janukowycz tak gospodarował, że doprowadził do takich cen najważniejszych produktów spożywczych, iż przysłowie „Latem z głodu nie umrze nawet leniwy” stało się nieaktualne. Moje świadczenia socjalne utknęły gdzieś w stosie nikczemnych świstków. Gdyby nie krewni, przyjaciele, sąsiedzi — nie przeżylibyśmy. Po porodówce zaczęła się dla mnie męka bezsenności. Krzyczysz — noszę cię na rękach. Dzień i noc, dzień i noc, dzień i noc. Tak minęły trzy miesiące. Potem wszystko jakby ręką odjął — przełyk się wykształcił. Mój układ nerwowy jest nadszarpnięty. Bez kawy nie mogę zrobić kroku. Dręczą mnie zjawy i nerwice. Nie odczuwam tego bezmiernego szczęścia, o którym piszą w książkach. Zaczynam rozumieć, że kobieta niemal od urodzenia powinna się hartować i ćwiczyć wytrzymałość. Bo praca tak zwanej „młodej mamy” to praca tragarza, monotonna i fizycznie wyniszczająca. Ja nigdy nie byłam sportowcem: wnieść po schodach wózek z tobą, dodatkowo obładowany produktami i pampersami, zawieźć cię do przychodni, ukołysać na noc, kiedy ważysz już 15 kilogramów — do tego trzeba mieć nie lada siłę. A jak inne kobiety, Duch Święty je nosi? Wychodzi, że we mnie Jego jest za mało…
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
odmowy na piśmie i taką odmowę można zaskarżyć w sądzie). Nie można również zwalniać samotnych matek, które wychowują dzieci w wieku do 14 lat, oprócz przypadków całkowitej likwidacji przedsiębiorstwa. W takim przypadku pracodawca musi zatrudnić kobietę. Na matki, które same wychowują dzieci, rozciągają się normy przewidziane ogólnie dla kobiet z dziećmi — zakaz angażowania do pracy w porze nocnej, kobiet w ciąży oraz kobiet z dziećmi w wieku do lat trzech nie można wysyłać w delegacje i angażować do pracy w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne od pracy. Według prawników pozostawanie samotną matką jest opłacalne z materialnego punktu widzenia. Za- Ale ty — niczego sobie, różowy, śliczny, jakoś sam zrobiłeś wszystko — usiadłeś, powiedziałeś „mama”, wspiąłeś się na nóżki, poszedłeś. Ja już, niestety, rozumiem, że nie będę w stanie w pełni dzielić twojego dzieciństwa, bo mam mnóstwo spraw. I wszystkie one są niecierpiące zwłoki. Pada deszcz na dworze. Więc zostawiam cię w łóżeczku i z zamierającym sercem pędzę do supermarketu — po żywność dla dzieci. I tam jestem „chamem”, bo przepycham się, krzyczę w kolejce, że bardzo się spieszę, a dlaczego — nikomu nigdy! — nie ma do tego sprawy! I na targu z wózkiem jest ciężko. Na kogoś najedziesz — usłyszysz wyzwiska. I wyżywam się na tobie. Potem męczą wyrzuty sumienia. No jak tak można! A rok temu, gdyby ktoś mi powiedział, że będę się tak zachowywać wobec ciebie, pokrzykując — roześmiałabym się. Trzymaj się, trzymaj się, trzymaj się! A ty dajesz o sobie znać swoją już wykształconą naturą, władczą męskością, przed którą chylę czoło jako kobieta, i prosisz o ochronę delikatną słabością. Widzę twój rzadkozębny uśmiech i białą czuprynę i cieszę się, cieszę się tobą, synku! Twój poranny uśmiech, twoje rączki, które już ułożyły piramidkę, przeglądają książki, budują coś z klocków. Twoje uściski, twoje czyste, delikatne serce. Nie splugawić go, nie złamać ciebie, nie zgwałcić swoimi dorosłymi problemami twojej pierwotnej miłości, danej mi przez Boga! Oto pojawia się na progu twój ojciec. Postanowił na ciebie popatrzeć. Wypycham go, mówiąc kilka bardzo rosyjskich słów. A kwiaty, które przyniósł, oddaję sąsiadce. Poznałam już cenę życia — swojego i twojego, synku. I śmieciami nie zabrudzę twojego losu. Zmieniłam się, stałam się ostrzejsza, zaczęłam surowiej oceniać ludzi. Ktoś otwarcie zdradził mnie w ciężkiej chwili, ktoś, poświęcając siebie, oddawał swoje siły, rzeczy, pieniądze… A co z przykazaniem „nie sądźcie”? Nie wiem. Ale przełamać się nie mogę — stałam się bardziej wybredna w kontaktach. Choć wcześniej byłam skłonna usprawiedliwiać złych ludzi ich ciężkim losem. Jak u Bułhakowa: „Nie ma ludzi złych, są ludzie nieszczęśliwi”. Zapewne człowiek dorasta, kiedy pojawiają się u niego dzieci. Zwłaszcza samotna kobieta. Ale, synku, niech cię to nie obchodzi. Kochaj ludzi, kochaj ten świat! Nie zamykaj za wcześnie swojego serca! Kotek, piesek, kogucik, żyrafa — postacie z książek, które ci czytam. One zaczynają mi się nawet śnić. Z twoim niebieskim słoniem w myślach zasypiam. W sercu coś ściska — ciepłe i niepokojące zarazem. Zasypiam na pięć godzin, żeby rozpocząć swój dzień w twoich objęciach. Dla tego warto żyć, choć sensu tego życia, które, teraz wiem, tak niełatwo przychodzi, na razie nie poznamy. Ale ja kocham cię — to najważniejsze. Ciąg dalszy nastąpi. mężne kobiety od państwa otrzymują mniejszą pomoc pieniężną na dziecko niż te, które wychowują dzieci samodzielnie. Finansową stronę pytania reguluje Ustawa Ukrainy „O pomocy państwowej dla rodzin z dziećmi” oraz Ustawa Ukrainy „O budżecie państwowym Ukrainy”. Jednak cokolwiek mówiliby prawnicy, dzieci pożądane jest wychowywać w pełnych rodzinach, gdyż tylko tam maluch będzie mógł otrzymać ciepło i miłość zarówno mamy, jak i taty. Przygotowała Ołena Szułha
Машинний переклад
Zdjęcie Oksany Ceacury środowiska przyrody na społeczeństwo — jeden z najpoważniejszych i najważniejszych endoekologicznych wpływów na człowieka. Każdy powinien wspierać własne zdrowie i nie mniej ważne — oczyszczać środowisko swojego istnienia. Właśnie to potwierdzają prace Emoto Masaru, badania rosyjskiego naukowca W. Izwiekowa. Wszystko żywe na naszej planecie łączy bioenergetyka, która pozwala nam nabierać sił od siebie nawzajem i pamiętać o sobie nawzajem. Woda jakby czyta nasze myśli i jest zdolna pomóc w ciężkiej chwili. Pojęcia „żywa” i „martwa” woda są związane z procesem aktywizacji wody pitnej za pomocą elektrolizy membranowej. Wykonano wiele badań dotyczących leczniczego czy uzdrawiającego działania „żywej” (katolit) i „martwej” (anolit) wody. Opracowano i wdrożono do praktyki membranowe elektrolizery wody. Trwają prace nad badaniem bioenergoinformacyjnych właściwości różnych aktywowanych polem elektrycznym wód pitnych. śpiew skowronka i polną muzykę żuczków, owadów i motyli. Pamiętam, jak pewien człowiek zmierzył sążniem szerokość pasa brzegowego od rzeczki do pola i dał ojcu papier, żeby się podpisał. Już jako dorosły zapytałem ojca, kim był ten człowiek, który mierzył brzeg. Ojciec opowiedział, jak co roku geodeci sprawdzali szerokość brzegu: czy gospodarz go nie zaorał. Dzisiaj już tych rzeczek nie ma: kiedy przyszli gospodarze, którzy „nie czekali łaski od przyrody”, to zabrali się za zaorywanie brzegów aż do samej wody. Uroczyście naobiecywali: wysuszymy, zaoramy, zasiejemy, zbierzemy, zalejemy kraj mlekiem, zasypiemy mięsem. Zaorali dawne pastwiska i łąki — zniszczyli brzegowe pasy ochronne małych rzek, które przyroda wiekami chroniła. Z obszarów zlewni potoki deszczowe poniosły ziemię do rzek, a wraz z nią — drogocenny humus. Rzeki, strumienie, źródła zamuliły się, wyczerpały, zginęły. Od czasów kolektywizacji nie ma już polnych studzienek. Zabito tysiące życiodajnych źródeł. Zamulają się stawy i zbiorniki wodne. Razem z ziemią woda poniosła do rzek nawozy mineralne i środki chemiczne. Zrzucają do zbiorników wodnych nieoczyszczone ścieki. Zanieczyszczone wody małych rzek trafiają do wielkich rzek. Tak zanieczyszcza się słodka woda. Idziemy ku katastrofie. Od chorych zbiorników wodnych — chore społeczeństwo. Na Ukrainie przestała istnieć czysta woda i w małych rzekach, i w wielkich. Musi wejść w życie państwowy program odnowy śpiących rzek. Pracę trzeba zaczynać od odrodzenia przybrzeżnych stref ochronnych, aby zatrzymać znoszenie przez potoki wodne ziemi do rzek, strumieni, potoczków. Potrzeba sadzić krzewy, wierzbinę, których korzenie będą chronić brzegi przed rozmywaniem.
Машинний переклад
Mychajło KURYK, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, Ukraiński Instytut Ekologii Człowieka WODA PITNA — PODSTAWA ZDROWIA Dla życia człowieka szczególne znaczenie ma woda pitna. Genetycznie organizm ludzki potrzebuje powierzchniowej wody pitnej, tej, która nieustannie płynie korytami rzek, która „widzi” Kosmos, dzień i noc, Słońce i Księżyc, która niesie w sobie energię Kosmosu. Niestety, takiej powierzchniowej wody pitnej na Ukrainie obecnie prawie nie ma. Każda żywa istota, w szczególności człowiek, przychodząc na świat, otrzymuje tak zwaną stałą życia, czyli wyraźny stosunek między ilością wody związanej (wewnątrzkomórkowej) i wolnej, lub międzykomórkowej. Im dłużej organizm utrzymuje w równowadze stosunek między wodą związaną a wolną, tym dłużej żyje, ponieważ pozostaje w harmonii z Naturą, Kosmosem. Decydujące znaczenie ma woda. Człowiek powinien spożywać pełnowartościową, naturalną, bioenergoinformacyjnie użyteczną wodę pitną. Możliwe są dwa przypadki struktury wody pitnej. Pierwszy — to po prostu roztwór wszystkich nieorganicznych składników w wodzie bez tworzenia samoorganizujących się struktur. Jest to układ heterofazowy, zwykła woda pitna. Organizm sam wybiera z niej potrzebne składniki. Taka woda ma zwykłą zdolność przenikania przez błony komórkowe i pod względem struktury nie jest identyczna ani bliska wodzie wewnątrzkomórkowej. W drugim przypadku wszystkie składniki wody pitnej wraz z matrycą rozpuszczalnika tworzą samoorganizujący się, homogeniczny układ bioenergoinformacyjny. Taka woda ma strukturę maksymalnie zbliżoną do struktury wody wewnątrzkomórkowej. Białka, kwasy nukleinowe, fosfolipidy, kwasy tłuszczowe i woda w żywym organizmie tworzą jednolity układ, którego nie da się rozdzielić na składniki bez cząsteczek wody. Właśnie woda związana jest podstawą, bazą procesów bioenergoinformacyjnych w przyrodzie. WŁAŚCIWOŚCI BIOENERGOINFORMACYJNE Woda związana żywego organizmu jest głównym nośnikiem bioenergii i informacji w przyrodzie. Właśnie dzięki właściwościom bioenergoinformacyjnym woda wpływa na stan funkcjonalny całościowego układu organizmu człowieka oraz poszczególnych jego organów i systemów. Medycyna ludowa twierdzi, że przenoszenie „energii życia” w żywym organizmie odbywa się za pomocą wody. Od dawna znane są modlitwy nad wodą, śpiewanie nad wodą, za pomocą których można wyleczyć człowieka lub zwierzę. W różnych źródłach nauk okultystycznych opisano rozmaite „recepty”, zgodnie z którymi przy określonych schorzeniach wykorzystuje się wodę pitną, wpływając na nią konkretną modlitwą. W przyrodzie bezpośrednim przekaźnikiem, nośnikiem bioinformacji są procesy falowe, w których woda odgrywa główną rolę. Woda ma „pamięć”. Fenomen pamięci strukturalnej wody, który eksperymentalnie jako pierwszy udowodnił japoński uczony Masaru Emoto, polega na tym, że woda „wciąga” w siebie, przechowuje i wymienia z otoczeniem dane, które niesie jakiekolwiek pole fizyczne, w szczególności dźwięk, słowo, myśl, emocje itp. Wszelkie czynniki zewnętrzne, w tym komunikacja, właśnie dzięki wodzie związanej (wewnątrzkomórkowej) zmieniają skład biochemiczny płynnych środowisk organizmu na poziomie komórkowym. Stąd wzmożona męczliwość, zły nastrój, bezprzyczynowa agresja, nerwowość, zaburzenia równowagi autonomicznego układu nerwowego, inne schorzenia wywołane przyczynami psychospołecznymi. Powstają one na poziomie polowym, bioenergoinformacyjnym. Jest to wynik procesów bioenergoinformacyjnych wody związanej organizmu, w szczególności człowieka. Dlatego bardzo ważne jest, aby uważać na swoje słowa i myśli. Woda zwraca człowiekowi włożoną w nią informację. Środowisko zewnętrzne zanieczyszczają ciągłe negatywne zachowania, przestępstwa kryminalne, konflikty zbrojne, pornografia. Bioenergoinformacyjny wpływ wodnego Zdjęcie Oksany Ceacury Mykoła HNATYSZ, osiedle Kalyniwka, rejon wasylkowski, obwód kijowski Wielkim rzekom dają siłę i potęgę małe rzeki, które biorą początek ze źródeł, strumyków, potoków, nienaruszonych bagienek. Od dawna ludzie z szacunkiem odnosili się do naturalnych i ręcznie wykonanych źródeł, starannie je chronili. Na Zielone Świątki i na Przemienienie Pańskie obchodzono procesjami rzeki, polne studzienki, źródełka, urządzano rytualne obrzędy. Przez moją rodzinną wieś Spyczynci, która znajduje się na Winniczyźnie, przepływa piękna rzeka Roś, opiewana przez Iwana Neczuja-Łewyckiego. Przez wieki zasilały ją dziesiątki bezimiennych rzeczek i strumyków z naszych pól. W rzekach i strumykach płynęła czysta jak kryształ woda, którą niosły do Rosi, a Roś — do Dniepru. W pamięci odżywa dzieciństwo. Jeszcze przed kolektywizacją rodzice zabierali mnie w czasie żniw w pole, które od lasu zbiegało w dolinę do rzeczki. Spętawszy konie i puściwszy je paść się na brzegu, ojciec brał się do koszenia zboża, a matka za nim wiązała snopy. Lubiłem siedzieć na brzegu, zanurzywszy nogi w przezroczystą, zimną wodę rzeki, która chlupotała, szemrała i ciągnęła moje nóżki z prądem. Na granicy pola i brzegu była polna studzienka. Przez przezroczystą wodę w niej lubiłem patrzeć, jak pulsuje źródełko, unosząc ziarenka piasku. Woda ze studzienki małym potoczkiem płynęła do rzeczki. Każdy gospodarz — właściciel pola — miał swoją studzienkę. Na Ukrainie były ich dziesiątki tysięcy. Zasilały one małe rzeki, strumyki, potoki. Nabiegawszy się, kładłem się pod wozem, dokąd nie sięgały palące promienie słoneczne, i zasypiałem pod
Машинний переклад
Wasyl WOWK, m. Kijów
Stowarzyszenie na rzecz rozwoju wiejskiej turystyki zielonej w Ukrainie wspólnie z organizacją pozarządową „Instytut Rozwoju Wiejskiego” stale dba o ekologię w wiejskich gospodarstwach agroturystycznych i środowisku naturalnym. W tym celu w Ukrainie wprowadzono system certyfikacji ekologicznej „Zielona zagroda”, opracowany przez ekspertów oraz społeczne naukowo-przyrodnicze centrum ochrony środowiska „Niezależna Służba Bezpieczeństwa Ekologicznego” przy udziale polskich specjalistów i przy wsparciu Szwajcarskiej Fundacji Współpracy. Niezadowalający stan oczyszczalni ścieków, zmniejszenie ich wydajności w ostatnich latach, a także brak scentralizowanego odprowadzania wód w wielu miejscowościach stały się główną przyczyną zrzutu nieoczyszczonych ścieków. Jak wskazuje Państwowa Służba Hydrometeorologiczna Ministerstwa Ekologii i Zasobów Naturalnych Ukrainy, w zadowalającym stanie są jedynie rzeki Karpat i górskiego Krymu, pozostałe obiekty wodne nadal doznają dużej presji antropogenicznej. Niemal w co szóstej próbce wody stwierdza się niezgodność z normami higienicznymi. Negatywnie na jakość wód powierzchniowych wpływają związki metali ciężkich i azotu, siarczany, produkty naftowe. Zasoby wodne kraju są niezwykle ograniczone: wynoszą 52 km³ rocznie, w tym wody powierzchniowe – do 39 km³ rocznie, wody podziemne – do 13 m³ rocznie. Zużycie wody zbliża się do granicy zasobów i wynosi 30–36 km³ rocznie. Wodę w 61% rzek Ukrainy ocenia się jako bardzo zanieczyszczoną, a jedynie 3% wód ma zadowalającą czystość. Najczęstszymi zanieczyszczeniami wody są azotany (prawie dwukrotnie przekraczają najwyższe dopuszczalne stężenie – NDS), fenole (do 16 norm NDS), produkty naftowe (do 10 norm NDS), związki miedzi (do 11 norm NDS), cynku (do 10 norm NDS), manganu (do 50 norm NDS). Zazwyczaj w większości przypadków tam, gdzie nie ma sieci scentralizowanego zaopatrzenia w wodę, nie ma także kanalizacji. Produkty działalności ludzkiej (ścieki) gromadzą się przeważnie na głębokości od 3 do 20 metrów, gdzie zalega górna warstwa wód gruntowych. Tam te odpady mają większe stężenie niż w wodach powierzchniowych. Scentralizowaną kanalizacją objęto 94% miast, 57% osiedli typu miejskiego, 3,1% wsi. Zazwyczaj studnie nie są głębsze niż 30 metrów, jednak począwszy od głębokości powyżej 30 metrów woda nadaje się do spożycia. W płytkich studniach zawartość bakterii, pestycydów, herbicydów, fosforanów, azotanów wielokrotnie przekracza normę, ponieważ do tej głębokości w wodach podziemnych skupiają się niebezpieczne stężenia zanieczyszczeń. Jakość wód podziemnych systematycznie się pogarsza. Intensywne stosowanie nawozów mineralnych i pestycydów nie pozostało bez śladu, szczególnie na wschodzie i południu kraju. Według danych WHO woda zawiera 13 tysięcy toksycznych elementów, dlatego ponad 80% wszystkich chorób przenosi się przez wodę. Dla ochrony zasobów wodnych na terenach wiejskich zabrania się: zanieczyszczania terenów zrzucaniem nieczystości, śmieci, obornika, odpadów przemysłowych, środków chemicznych do zwalczania szkodników itp.; wypasu i postoju bydła w pasie przybrzeżnym kanałów, rzek wraz ze wszystkimi ich dopływami bliżej niż 100 metrów od linii brzegowej przy maksymalnym poziomie wody; stosowania na roślinach środków chemicznych do zwalczania szkodników, nawozów organicznych i mineralnych, chemicznego oprysku lotniczego gruntów oraz opryskiwania generatorami aerozolowymi w strefie ochrony przyrodniczej zbiorników wodnych. Miejscowości i przedsiębiorstwa przemysłowe, aby zapobiegać zanieczyszczeniu gruntu, należy wyposażyć w szczelne szamba, izolowane podłogi w fermach zwierząt i stajniach, a także w odprowadzanie zanieczyszczonych wód powierzchniowych.
Машинний переклад
Ludmyła DECHTIAROWA, m. Kijów. Zacznijmy od dedykacji na cześć Hałyny Sylwestriwny Sewruk. Jej twórczość karmi kijowskie gliniane podłoże. Na nim ujrzał świat także Maksymilian Wołoszyn. Od tego wybitnego poety zapożyczamy fragment poematu „Kosmos” dla pani Hałyny. Gwiazdozbiorami płonące czoło Z Chaosu powstało i odbiło się, Niby cień w otchłani dolnych wód. I rozwarły się dwa bezkresne oczy: Niech stanie się światłość! Dwa promienie z oczu Na krzyż zeszły się, odbiły w otchłani I złożyły się w fatum heksagram. Nieme rozwarły się usta, Z nich wyleciało w przestrzeń wieszcze słowo. Przebudziły się miliony śpiących duchów W dolnym i górnym świecie. To słowo dało pierwszy impuls sercu Odtworzonego w glinie człowieka. I bliźniacy, niebieski i ziemski, Wilgotnymi stopami dotknęli się, I dolny stał się Adamem, bo Stwórca Dał glinie cząstkę własnego sumienia*. * * * Opowiedzmy dokładniej o warstwach stołecznej gliny. Na nich opierają się wody artezyjskie. Tunele stołecznego metra wcięte są w glinianą miąższość, rówieśniczkę jurajskich dinozaurów. Kiedy podczas budowy wydobywa się ją na powierzchnię — to święto dla glinomanów. Glina świeża, wysezonowana, niczym elitarny koniak. Chcesz — przyłóż do rany, chcesz — wróży z niej, chcesz — lep garnki albo arcydzieła. Nic dziwnego, że tutaj, na Wzgórzach Kuryłowskich, pojawili się pierwsi na świecie glinomanie — Trypolianie. Szczątki ich wyrobów, które mają ponad 5 tysięcy lat, zebrał archeolog Wikentij Chwojka, czym rozsławił siebie, kijowską glinę oraz dawną cywilizację trypolską. Dla porównania: Dzielnica Garncarska antycznych Aten powstała znacznie później niż osada kuryłowska Trypolian. Tysiąclecia przeminęły, zaczęło się zasiedlanie Podola. Najstarsza z jego ulic — Honczarna (Garncarska). Stamtąd dachówki, dzbanki i garnki, miski z półmiskami i najlepsze makitry trafiały do domostw podolskich gospodyń, a te, jeśli wierzyć Mykole Gogolowi, wszystkie były wiedźmami. * * * Niektóre dzieła współczesnej ceramiki można zobaczyć na biennale „Ukraina od Trypola do dziś” dzięki organizacyjnej sile artysty Ołeksandra Melnyka. Na otwarciu pierwszej imprezy w 2004 r. zwiedzający zachwycali się pracami zasłużonej artystki Ukrainy Hałyny Sylwestriwny Sewruk. Całą ścianę holu przed salą wystawową Akademii Kijowsko-Mohylańskiej ozdobiły wtedy jej wykwintne ceramiczne płótna. To był prawdziwy fajerwerk ceramizmu, galeria postaci epoki kozackiej. Świeżo, w nowy sposób przedstawiono charaktery: heroiczne, zabawne, liryczne, wojownicze, zamyślone. Niezwykła, bardzo oryginalna była sama materia tworzenia obrazów, ceramika: niczym cyzelowanie w miedzi, niby rzeźba w drewnie, jak barwna mozaika. A do tego wykwintnie śnieżnobiałe podobieństwo czy to fajansu, czy marmuru, które tak pasuje do ceramicznej rzeźby o salonowych proporcjach. Ogółem — świąteczny karnawał. Cerama… * * * Teraz Hałyna Sylwestriwna jest u progu 80-lecia. Na prośbę o przekazanie nowej pracy na III biennale odpowiedziała radośnie. Zgłosiła na wystaw-
Машинний переклад
„Anioł” z cyklu „Duchowe poszukiwania”
nieoczekiwany portret olejny Mikołaja Gogola, młodego, z lekkim tajemniczym uśmiechem. Kompozycyjnie jest on bliski portretowi Ałły Horskiej z 1971 r. Uśmiech Gogola był przyciągający i u widzów pojawiło się wiele pytań. Po odpowiedzi wybraliśmy się do autorki w gości. Na białych ścianach — dzieła malarskie i ceramiczne. One, jak i sama gospodyni, generują wspaniałą, niczym wzbogaconą ozonem, energię. Od razu wierzysz, że człowiek przebywa w zgodzie z Kosmosem. A zatem, dlaczego portret olejny Gogola, a nie ceramiczny? Mówią przecież, że urodziła się Hałyna Sylwestriwna z kawałkiem kijowskiej gliny w piąstce. Śmieje się i zauważa, że w Samarkandzie, gdzie urodziła się w 1929 r., takiej gliny nie ma. Widocznie dlatego czasem „zrywa się do malarstwa”. Zresztą z dyplomu jest malarką. Glinka (tak czule nazywa tę wybraną przez Najwyższego materię) przyszła później, jako nieunikniony los. Rodzice — Ukraińcy, zdołali w 1930 r. wrócić na Ojczyznę. I tata, i mama byli związani ze sztuką. Z Hryhorowyczów-Barskich — mama. Pierwszym głównym architektem Kijowa był Wasyl Hryhorowycz, którego uważa się za fundatora ukraińskiego baroku. Wprowadzał go, budując liczne cerkwie — Sobór Pokrowski, cerkiew św. Mikołaja Nabereżnego. Wzniósł podolską fontannę „Samson z lwem”. Dziadek pani Hałyny — znany adwokat przedradzieckiego Kijowa, wygrywając głośną sprawę Bejlisa, otrzymał od społeczności żydowskiej podziękowanie — rarytasową Biblię. Ilustracje Gustawa Doré stały się później dla Hałyny pierwszym impulsem na drodze sztuki. W latach 20. ojciec wysłał córkę do Azji Środkowej. Tamże z Leningradu oddelegowano studenta starszego roku architektury Sylwestra Sewruka, Ukraińca polskiego pochodzenia. Młode małżeństwo wkrótce wróciło na Ukrainę. Stołeczny Charków wtedy burzliwie się rozbudowywał i potrzebował architektów. Tamtejszy stadion architekta Sewruka działa do dziś. * * * Kiedy Hałyna otrzymała dyplom, poczuła się na rozdrożu. Mogła pracować w Funduszu Artystycznym, ale jego „sowiecki” reżim ze zgwałconą przestrzenią twórczą — nie dla niej, tak samo, jak i nauczanie w szkole artystycznej. Miała geny architektów od obojga rodziców, ale o własnym talencie nie domyślała się. Lecz los wiedział i czuwał. On „przypadkowo” przywiódł do studia Stepana Andrijowycza Kyryczenkę. Był wtedy jedynym na Ukrainie mozaicystą, miał wysokiej klasy wykształcenie, zdobyte w Moskwie. Usłyszała od niego: „Ty
— monumentalistka. Rób mozaikowe panneau, ja będę pomagać. Pracownia jest całkowicie twoja, kiedy będę w delegacji. Szybko przygotuj szkic. Kolorowy marmur, kwarcyty, szkło, ceramiczne odlewy — wszystko twoje”. Postanowiła stworzyć mozaikowy portret Łesi Ukrainki jako bohaterki niezrównanej „Pieśni lasu”. Pracowała z natchnieniem, odpoczywała, podziwiając krajobrazy Ławry — pracownia znajdowała się na jej terenie. Z czasem, gdy stanie się doświadczoną ceramiczką, ozdobi muzeum Łesi Ukrainki innymi panneau: „Mawka i Łukasz”, „Perelesnyk i Rusałka”, portret młodej Łesi. Ceramika została wzbogacona elementami mozaiki, niebywałym kolorytem i plastyką sopiłkowych przelewów. Na to poszły lata, a wcześniej… * * * Kolejny „przypadek” — i Halyna Sylwestriwna zaczęła pracować w pracowni ceramicznej architektów. Przyjaźni znawcy ludowego garncarstwa, piece do wypalania i całkowita nieznajomość tajników pracy w gatunku ceramiki artystycznej. Ale talent trzeba rozwijać. Gdzie, u kogo się uczyć? Następny „przypadek” — znajomość z Iwanem Marczukiem. Pokazał jej własne wyroby ceramiczne — „niech się nauczy, czym jest prawdziwa ceramika”. Pani Halyna upewniła się, że w rękach prawdziwego mistrza lepienie potrafi przekształcić się we wzór wysokiej sztuki. I choć była to epoka dogmatów socrealizmu, zaczęła szukać innych idei i wyrazistej, oryginalnej formy ich wcielenia. Cząstka ironii stała się nieodłącznym elementem jej dzieł. * * * Halyna Sewruk szła etapami rozwoju sztuki na ziemiach Ukrainy: gigantyczny krok — kultura trypolska, sztuka Scytów, sztuka starosłowiańska. Narodziły się ceramiczne gryfy, psy-strażnicy, smoki, feniksy. Zwolennicy ponurego fatalizmu są zachwyceni panneau z nieuchronną „Sową-losem”. Artystka zrozumiała, że przedchrześcijańscy bogowie słowiańscy to symbole-amulety sił przyrody. Jej Desna — czy to rusałka, czy to księżniczka, a może kapryśna gra wody. Na chwilę zastygła w glinie, by znów popłynąć wodą. Energetycznie potężna postać Berehyni skłania nieobojętnego widza do wejścia w artystyczną grę. I już jego wyobraźnia lepi „boginię”, narastając symbolami prasłowiańskiego mitycznego substratu, który sięga epoki kamienia. Czasami mityczne postacie odbieramy jako przelotne, banalne, ale nie u niej. Następny krok — w chrześcijańską przestrzeń Księstwa Kijowskiego z jego bohaterami, świętościami, przełomowymi wydarzeniami. Niepowodzeń nie było, co potwierdzały sukcesy na wystawach, wernisażach. Stworzyła potężne panneau „Miasto na siedmiu wzgórzach” (hotel „Turyst”, 1986—87 r.). Zebrała, jak na soborowe święto, rodzinę księżnej Olgi (sama księżna — na kijowskim tronie), fundatorów sławy Ławry Peczerskiej, pierwsze sławne cerkwie Kijowa. Widzimy tu kupców z całego świata, bojową drużynę książęcą. W centrum „dąb zielony” — święte drzewo Słowian. Osobna jasna perła — jeszcze cztery panneau: Jarosław Mądry i trzy jego córki. Artystka obdarzyła Annę, Anastazję i Jelizawetę cechami zewnętrznego i duchowego piękna słowiańskich kobiet. Ale największa siła bije od postaci księcia, ojca nie tylko dla własnych córek, ale i dla całego kraju. Nie ma tu stempla zjeżdżonej „książęcej wielkości”, tylko głębokie skupienie i sprawcza wola. Dlatego widzimy subtelną, niemal ascetyczną i jednocześnie bardzo ludzką twarz. * * * Halyna Sylwestriwna i z siebie lepiła świadomą Ukrainkę. Nawet sformułowała definicję: kto ma przynależność etniczną do narodu ukraińskiego — jeszcze nie jest Ukraińcem. Stajesz się nim, jeśli uświadomiłeś sobie, że jesteś odpowiedzialną częścią bardzo harmonijnego świata ukraińskiej ziemi z jej błogosławioną i nieprzerwaną historią duchowych i artystycznych osiągnięć. Język przede wszystkim ukraiński, a znać trzeba tyle, ile możesz, bo każdy jest skarbem. Samoukrainizacja pani Halyny zaczęła się zaraz po studiach. Jako studentka już płonęła pragnieniem „tworzenia dla dobra narodu”. Ale czym on jest, ten naród? Rosyjskojęzyczne miasto, które karmi ukraińskojęzyczną wieś. Ona, Ukrainka, nawet własnego języka nie zna, nie mówiąc o prawdziwej historii. Skąd wziąć realną, a nie sfałszowaną, podawaną w instytucie? Takimi problemami przejmowało się wtedy wielu twórczych młodych ludzi, bo nadszedł czas szestdziesiątników. Jeden z kijowskich klubów tak właśnie się nazywał: „Klub Twórczej Młodzieży”. Właśnie tam znalazła się Halyna Sewruk, a obok niej Ałła Horska, Ludmyła Semykina, Łeś Taniuk, Wiaczesław Czornowił. Założyciela grupy Iwana Switłycznego wspomina jako człowieka-cud, który cały świecił od wewnątrz ogromną miłością do Ukrainy. Woził młodzież na „ekspedycje etnologiczne”. Na wsiach najbardziej porażał zniewolony stan kołchoźnika z katorżniczymi warunkami pracy. Ale język ukraiński brzmiał. Nasycała się nim i pewnego razu usłyszała, przypadkowo spotykając byłego kolegę z roku: „Co z tobą? Byłaś człowiekiem jak człowiek, a nagle przeszłaś na język ukraiński. Jakiś maskarada”. Ale podobni ludzie już pozostawali poza jej światem. W chruszczowowskiej „odwilży” wypuszczono z łagrów wielu więźniów politycznych. Switłyczny zapoznawał z nimi i stawali się jej przyjaciółmi. Biegała na wykłady Brajczewskiego z historii Ukrainy, brała od Hryhorija Kocura literaturę o Chwylowym, Pidmohylnym — odkrywała dla siebie „rozstrzelane odrodzenie” i miała nadzieję na nowe odrodzenie Ukrainy. Miała już własną niewielką pracownię, przygotowywała się do wstąpienia do Związku Artystów. Ale przyszłość obróciła się nowymi łagrami i represjami. Halynę Sylwestriwnę wykreślono z listy kandydatów do Związku, a jej przyjaciółka Ałła Horska doświadczyła represji „według pełnego programu”. Halynie, aby jakoś dostawać się do zakazanej pracowni i pracować, przychodziło dawać dozorcom łapówki wspaniałą ceramiką. Zaczęła tematykę, ale z góry otrzymała werdykt: „Jacy kozacy? W rzeczywistości tego nie było. A jeśli nawet mogło być — nasza radziecka rzeczywistość się tym nie interesuje”. Więc „zeszła do podziemia”, bo zatrzymać się przed kozacką przestrzenią historyczną było nie do zniesienia. Talent artystki rodził rzeczy, które „Jarosław Mądry” stawały się wzorami w świecie ceramiki, brano je na wystawy, wyróżniano nagrodami i dyplomami już poza granicami Ukrainy. Artystka szanuje swoje laureactwo nagród imienia Andrzeja Szeptyckiego i Wasyla Stusa. Pani Halynie dodaje wytrwałości niewyczerpane poczucie humoru. Stworzyła 12 panneau z cyklu „Znaki gwiezdnego nieba” (1970—78 r.). Grecko-egipskie postacie tradycyjnych znaków zodiaku zostały przekształcone w substrat ukraińskiego kolorytu. O portrecie Gogola pani Halyna wyjaśniła: „Niezwykle cenię jego utwory o Ukrainie. Na moim płótnie twarz otacza właśnie gogolowski rozlew Dniepru, który żadnego czytelnika nie pozostawia obojętnym. A zgarbiona starcza figurka, na którą skierowana jest ironia jego uśmiechu, — to nasza żywotna „czarna żaba”. Aby wykorzenić ją z mentalności narodowej, trzeba jeszcze wiele pracować”. Halyna Sylwestriwna Sewruk wierzy, że przyszłość u jej dwóch wnuczek będzie. Z tego powodu nie sprzedaje prac, choć jej byt jest ascetyczny. Napady reumatyzmu przeszkadzają w kontaktach z ulubioną glinką. Pisze wspomnienia. Nie chciało się kończyć minorem, ale... Zwolennicy „euroremontu” już zniszczyli wspaniałe panneau „Wiosna” w hotelu „Zołotyj Kołos” (1981 r.) — nowatorski utwór w ceramice. Co w kolejce? Nie podoba się — zdemontujcie i przenieście na nowe miejsce, jak w nieosiągalnej Europie robią. Są kolekcjonerzy, dla których nawet kawałeczek panneau „od Sewruk” — to niemały skarb. Więc czy chcecie do Europy?.. *Autoryzowany przekład z rosyjskiego L. Dechtiarowej.
Машинний переклад
„Okrągły stół” na festiwalu sztuki w Ukraińskim Domu był poświęcony właśnie rynkowi sztuki i kolekcjonerstwu. Jego uczestnicy przejmowali się problemem, który, w ich przekonaniu, po prostu szkodzi rynkowi sztuki — jest to wciąż powstrzymywana przez państwo polityka wywozu z Ukrainy narodowych arcydzieł, a mowa była właśnie o kolekcjach muzealnych. Tylko jeden z krytyków zauważył nowym kolekcjonerom, że na świecie istnieje też inna praktyka, na przykład, jeśli na aukcji kupiłeś płótno Siqueirosa, to naturalnie stajesz się jego właścicielem, ale podziwiać je możesz tylko w ojczyźnie artysty, wywozić do innego kraju nie wolno. Tak państwo chroni dziedzictwo narodowe. Moje reminiscencje, jak widzicie, mało dotyczą obrazów Yvona Taillandiera, a wesoły stan tego świata, który on tworzy, być może nie odzwierciedla też prawdziwej jego rzeczywistości. Ale artysta przekonuje widza, że w naszym życiu jest wiele nieodnalezionej radości. „Dla mnie bardzo ważne jest, aby moje malarstwo było radosne czy przynajmniej stymulowało wyobraźnię, ponieważ uważam, że jeśli jesteśmy obdarzeni wyobraźnią, to nie ma żadnych trudności, których byśmy nie przezwyciężyli. W życiu było wiele rozpaczy, smutku i zwątpienia. Teraz trzeba się opamiętać i odnowić swój zapał”. Sam miłosierny dla ludzi i każdego Człowieka (prowadził liczne wydarzenia artystyczne w placówkach leczniczych, w szczególności w szpitalu imienia Roberta Debré w Paryżu) Yvon przekształca świat, „zmuszając do zamilknięcia wszelką cenzurę i logikę”, i przekonuje nas humorem swoich bohaterów, którzy rozmawiają znakami typograficznymi gazet wydawanych w języku hindi, urdu, marathi czy tamilskim: wasze życie w każdej minucie może być rozjaśnione radością. Oczywiście, zależy, kto od czego ją otrzymuje. Mnie wystarczyłaby wiosenna gałązka we mgle zapachu młodych listków. Skrzyp koła wiejskiego wozu w porannej ciszy — to już dziwaczne marzenie… po swojemu traktuje ornament tła ikon, a także odzież świętych”. Wśród kwiatów umieściły się dziwne uśmiechnięte lalki. Pani Lesia wychowuje trzy córeczki, więc komu jak nie jej tworzyć lalkę, wkładając w nią najgłębsze i najdroższe uczucia macierzyńskie. Każda lalka jest niepowtarzalna, ubrana w starodawne wyszywanki. Takiej prawdziwej, pięknej ukraińskiej lalki z tkaniny nikt z nas nie miał, a i teraz dzieci bawią się plastikowymi i gumowymi… Chce się, żeby pradawna lalka powróciła do współczesnych dzieci, zaszczepiając ukraińskie postrzeganie świata. Na drugiej wystawie „Wielkanoc” przedstawili swoje dzieła Ołeksandr Ochapkin „Współczesna ikona domowa” (malarstwo), Oksana Biłous „Domowe ozdoby pisankowe” (pisanki), Natalia i Ludmyła Dworiakiwśki „Wielkanocne dzwony” (ceramika, malarstwo). Warsztaty pisankarstwa Oksany Biłous i Romany Kobalczynśkiej „Stwórzmy pisankę razem” odbędą się 13 kwietnia od godziny 10.
Машинний переклад
Walentyna DAWŁYDENKO
Miró wyznał kiedyś, że najbardziej porusza go cisza i to, co się w niej dzieje, na przykład skrzyp kół wiejskiego wozu o świcie. Pragnął odzwierciedlić to również w swoim malarstwie poprzez niezapełnioną przestrzeń, kolorową pauzę. Jest mi to bliskie. Tak, jakby gałąź nowego wiosennego przebudzenia, która sama w sobie zajmuje graficznie wąsko określony obszar, ale jej aura, nabrzmiała wilgocią, mgłą przejmującego zapachu młodych listków, słoneczną zawiesiną, obejmuje kilkaset metrów wokół. I już z oddali, idąc od tego krzewu, jednakowo czuje się jego oddech, szorstki języczek czułości czy mgiełkę na policzku. Ale mówią mi, że w ideale niezapełniona przestrzeń nie istnieje. Każdą szczelinę czy norkę, nawet pęknięcie w kamieniu wypełnia ruchliwa żywa materia, dobrze, jeśli to łodyżka czy mrówka, coś niewinnego i pracowitego. Ale mówią mi, że przestrzeń zazwyczaj jest gęsto zaludniona centaurami i panegirystami Euklidesa, wielbicielami płodnych trójkątów i nadzwyczajnych kulek. Nie mogę nie uwierzyć rozmówcy, bo ma osiemdziesiąt dwa lata, spotykał się z Picassem, Giacomettim, Miró, A. Loranem. A w Narodowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej Yvon Taillandier, francuski historyk sztuki, malarz, rzeźbiarz, pisarz, otwierając swoją wystawę, oświadczył kijowianom: „Dziś mam 82 lata, a wciąż maluję z takim zapałem, jakbym zaczął to dopiero wczoraj”. Za pędzle chwycił w wieku czterdziestu pięciu lat i wymyślił prawdziwy mityczny świat, który nazwał Taillandier-land („Taillandier-land”), i uczynił go sławnym we Francji i za granicą. „Jakaż to dla mnie radość, że mieszkańcy „Taillandier-landu” zawitali do Ukrainy, tego żyznego kraju. Kiedyś miałem farmę w samym centrum Francji, w Owernii, gdzie z zachwytem obserwowałem wiejską pracę. Teraz, kiedy już jej nie mam, wciąż rozmyślam, czy nie pozostałem takim sobie pracowitym wieśniakiem, który uprawia obrazy na papierze”. To on — teoretyk i apologeta zapełniania pauzy, ciszy, przestrzeni — przyznaje, że przy jego obrazach słychać gwar czy szemranie wielu głosów, tak gęsto zaludnia płótno swoimi zabawnymi postaciami. One nie są głupie: potrafią jeździć na rowerze, kierować autem i samolotami czy innymi latającymi urządzeniami. Tam, gdzie nie ma już miejsca dla wielkich, osiedlają się maleńkie, a są takie, które przywarły nawet do krawatów wielkich — drobniutkie. Takie, co przywarły do krawatów wielkich… Rozumiem, że ta analogia nie jest z naszego bytu. Co narzuca mi transkrypcję tego obrazu — nasz przesyt wiadomościami z życia polityki, która na ekranach i łamach gazet wyparła po prostu Człowieka. Proponuję naszym korespondentom w obwodach: „Napiszcie o Ludziach, którzy pozostają takimi i w obecnych warunkach, nie tracą swoich cnót nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Pokażcie, jaki obecnie jest nasz naród — na Odesszczyźnie, w Tarnopolu i Czyhrynie. Chcę usłyszeć szemranie żywej mowy naszych Ukraińców, nie wszystko przecież oglądać oblicza zadbanych i niegłodnych z sali parlamentarnej”. A francuski malarz twierdzi: „Czuję się szczęśliwy. Fascynują mnie ludzkie twarze”. Jeszcze jako trzynastolatek malował realistyczne portrety. Jego zdaniem ich rysy zdradzały męstwo. Potem Yvon Taillandier przeżył wpływ Picassa i jest to naturalne, bo pisał o nim artykuły i monografie, jak i o innych ulubionych mistrzach różnych epok. Stał się wykładowcą, a potem krytykiem w paryskich czasopismach, z czasem — sekretarzem słynnego „Salonu Majowego”, gdzie wystawiali swoje arcydzieła sławni artyści. Spotykał się i przeprowadzał wywiady ze wszystkimi, których można uważać za założycieli sztuki współczesnej drugiej połowy XX wieku. Kiedy sam powrócił do płótna, to z surrealizmu Picassa przejął chyba tylko sposób przekazywania obrazu w profilu i en face jednocześnie. Jego wesołe kolorowe postacie, których słowa umieszczono w powietrznych „dymkach” językowych, jak w komiksach, poruszają się w kartonowych budowlach, podobnych do średniowiecznych portyków. Na zawsze usunął ze swojej palety czarny kolor, bo postanowił tworzyć pełen radości życia świat. Opowiada przyzwyczajonym do wszystkiego kijowskim krytykom o przekonaniu starożytnych Greków, że powietrze jest gęsto wypełnione bogami. Kiedy obserwuje się promień światła w półmroku, zobaczycie nieważkie jasne drobinki. To one właśnie. Albo jeszcze, wspominając Demokryta, po prostu poezja: ruch atomów przypomina spadanie deszczu, bo lecą równolegle, i bardzo rzadko, wyjątkowo rzadko, a jednak jeden atom spotyka się z drugim, i od tego — naruszenie stałości, porządku i jakiś cud, narodziny piękna. Tak to widzi Taillandier. „Jestem malarzem figuratywnym. Trzeba zrehabilitować figuratywność w obliczu abstrakcji. Podoba mi się ciało człowieka. Znacie historię o Giacomettim, kiedy robił portret Jeana Geneta? Po każdej sesji artysta powtarzał: „Jaki pan jest piękny…” Z czasem dodawał: „jak wszyscy”. Bardzo dobrze to czuję. Dla mnie istota ludzka jest piękna, bo się doskonali lub przynajmniej zmienia”. Utożsamia malarstwo z opowieścią, świadomie dostarcza teksty do czytania, aby, jego zdaniem, zmniejszyć dystans między malarstwem a literaturą. Chce zamienić amatora książek w amatora kontemplacji obrazów. Czy odbiera to coś malarstwu? A może wyzwala je, tak jak w swoim czasie Jean-Dominique Ingres dodał trzy zbędne kręgi do ogromnych, lecz bardzo eleganckich pleców jego słynnej Odaliski, jak impresjoniści pozbyli się światłocienia, ekspresjoniści zlekceważyli klasyczną anatomię, a kubiści — perspektywę renesansu. Yvona Taillandiera przyciąga sztuka archaiczna. „Mój świat — to świat filozofa w zwykłym rozumieniu tego słowa. Jeśli chodzi o mój język, to jest on podobny do języka ludzi pierwotnych”. Upodobania artystyczne Yvona Taillandiera ujawniły się w najróżniejszych tematach, których dotykał: dekolonizacja, kobiety, walka o pokój, Rewolucja Francuska, Deklaracja Praw Człowieka. Zebrał nadzwyczajną kolekcję, poświęconą sztuce ludowej całego świata, którą podarował muzeum miasta Noyers-sur-Serein. Jeszcze jeden kursyw pojawia się w moim artykule, jako dział wodny: „u nich” i „u nas”. „Nadzwyczajną kolekcję, którą podarował muzeum”. U nas obecnie jest zupełnie inny wskaźnik przyłączenia do kultury światowej: w luksusowych prywatnych kolekcjach, które czasami ujawnia się na pewnych akcjach, ze zdziwieniem spotykamy płótna, które całkiem niedawno należały do muzeów państwowych, ba, nawet są wymienione w wydawnictwach drukowanych i katalogach. A
Lesia Babliak przestrzega stylu bizantyjskiego, który był rozpowszechniony w Rusi Kijowskiej-Ukrainie w X—XV w. Ale jej bizantynizm jest bardzo oryginalny. Odczuwa się osobisty styl, związek z ikoną ludową, zwłaszcza malowaną na szkle. Także ikony pani Lesi są dekorowane w czysto ukraińskim duchu. Ona. W Ukrainie trwa „Francuska wiosna 2008”. Wśród wydarzeń festiwalu, które odbywają się w stolicy, a także w największych ośrodkach obwodowych, są wystawy malarstwa i fotografii, spektakle teatralne, festiwal pokazów przedpremierowych, prezentacja książek. W ramach tego projektu jest także wystawa paryskiego artysty Yvona Taillandiera.
Машинний переклад
15 kwietnia w studiu Domu Nagrań (ul. Łeonida Perwomajśkoho 5a, stacja metra „Kłowśka”) w ramach transmisji na żywo audycji „Radiokanał »Kultura« prezentuje” odbędzie się spotkanie autorskie z pisarzem Wiktorem Baraniwem. Do udziału w audycji zaproszeni zostali: Anatolij Dimarow, Iwan Dziuba, Jurij Muszketyk, Iwan Dracz, Wołodymyr Jaworiwśkyj, Wałentyna Dawydenko, Wołodymyr Panczenko, artystka ludowa Ukrainy Tamara Stratijenko, popularni piosenkarze Iryna Szynkaruk oraz Ołeh Marcynkiwśkyj. Prowadzący — Mychajło Słaboszpyćkyj. Początek o godzinie 17. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Zdjęcia Ołesia Dmytrenka Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301215 Nakład — 30000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Zdjęcia Ołesia Dmytrenka Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 1 5 4 820095 780016 Ukrainie, profesor, akademik Nicola Franco Balloni, „dla wielu włoskich architektów od dawna Państwa kraj był laboratorium twórczym, a nierzadko i drugą ojczyzną. W szczególności większość renesansowych i barokowych budowli XVIII-XIX wieku w historycznym centrum Lwowa, którego zespół wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, powstała dzięki natchnionej pracy plejady architektów-Włochów, którzy mieszkali i pracowali we Lwowie, przyjmując miejscowe nazwiska: Piotra Włocha, Piotra Krasowskiego, Piotra Barbona, Pawła Rzymianina, Ambrożego Przychylnego. Chciałbym wyrazić szczerą nadzieję na to, że dzięki wspólnym wysiłkom ukraińskich i włoskich instytucji inne wybitne zabytki wspólnej historii i kultury naszych narodów, którymi są Twierdza Genueńska w Sudaku oraz Cerkiew św. Andrzeja w Kijowie — perła europejskiego baroku, stworzona przez Bartolomeo Francesco Rastrellego, również zostaną jak najszybciej uznane przez UNESCO za światowe dziedzictwo ludzkości”. Każdy zabytek kultury niesie nie tylko ślad twórczego natchnienia, charakter pisma mistrza, ale także ducha i smak epoki, stoi za nim obraz pokoleń. Kijowskie parkingi i centra fitness już niszczą naszą duchową więź ze świtową epoką budowniczych Sofii. A wieki i wiosny nad Cinque Terre tylko dodają piękna zachowanym skarbom. zrobione całkiem niedawno, i którym jest kilkadziesiąt lat, jak Koloseum lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku, całkowicie zaniedbane i zarośnięte chaszczami. A malownicza pokusa ulubionych miejsc może skłonić i matematyka do uwiecznienia wszystkich pór roku w ogrodzie botanicznym, jak to zrobił Marco Le Simple z Veneto. Dla kijowian pocieszające jest to, że włoska wystawa rozpoczyna swoją podróż po świecie właśnie od Ukrainy. I, jak podkreślił inspirator akcji, dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, profesor, akademik Nicola Franco Balloni. Doktor Manuel Guido i dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury Nicola Franco Balloni IMPRESJE
Машинний переклад
Walentyna DAWIDENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Pięć malowniczych miasteczek wybrzeża liguryjskiego (tam woda ma kolor szmaragdowy, jakby podświetlona miękkim blaskiem od wewnątrz, a zdumiewające tarasy i tajemnicze groty w kamienistych zboczach można zobaczyć tylko z morza, i w tym tkwi szczególny urok krajobrazu) — to krajobraz kulturowy Cinque Terre. Widziałam tę jaskrawą panoramę barw Ligurii latem, a fotograf Ferdinando Scianna uwiecznił je w czarno-białej klasyce sztuki fotograficznej, podkreślając, że królewski tron należy tu do Natury, choć jest to zdumiewające w naszych czasach. Lecz na zdjęciu innego autora znajduje się obiekt przemysłowy i właśnie ta okoliczność uderzyła mnie najbardziej. Przecież wraz z unikalnymi krajobrazami oraz zabytkami historii i architektury, jak się okazało, niektóre wybitne obiekty przemysłowe również mogą być wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wystawa “UN.IT UNESCOITALIA. 41 zabytków światowego dziedzictwa w dziełach 14 fotografów”, którą zaprezentowały Włoski Instytut Kultury na Ukrainie oraz Narodowy Rezerwat “Sofia Kijowska”, po raz kolejny przedstawiła pouczający przykład najtroskliwszego stosunku Włochów do swojego narodowego bogactwa —
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Przecież najwięcej zabytków wpisanych na Listę światowego dziedzictwa znajduje się właśnie we Włoszech. I kiedy zwróciłam się o wyjaśnienia do kuratora wystawy, odpowiedzialnego ze strony Włoch za Listę światowego dziedzictwa UNESCO doktora Manuela Guido, czy nie dzięki wysiłkom odpowiednich instytucji państwowych to się stało (a moim zdaniem taką wytrwałość można tylko pochwalić – gdybyż jeszcze w Ukrainie!), odpowiedział on równie starannie, jak wcześniej zrobił dla dziennikarzy wykład o historii powstania Listy światowego dziedzictwa. Okazuje się więc, że odpowiada to obiektywnym charakterystykom – a wymagania wobec kandydatów są bardzo wysokie, gdyż za zachowanie obiektów, które już widnieją na tej Liście, odpowiada cała światowa wspólnota. Zatem we Włoszech takich zabytków, które spełniają kryteria wymagane do wpisania na Listę, jest znacznie więcej, lecz, jak zaznaczył doktor Manuel Guido, Włosi nie lobbują za uzupełnianiem Listy wyłącznie ich zabytkami, zdając sobie sprawę, że w innych krajach również są nie mniej godne i takie, które wymagają ochrony. Ta wystawa wzrusza także traktowaniem tematu. Fot artyści, którym zaproponowano oddanie obrazu wybitnych zabytków, zrobili to każdy we własnym stylu twórczym. Tak samo, jak zwykły widz patrzy na zabytek historyczny czy krajobraz nie wzrokiem profesjonalisty-architekta lub projektanta, a przez kalejdoskop swoich emocji i nastroju, tak na fotografiach Gabriele Basilico świat jest nieco wyobcowany i smutny (kadry osady robotniczej Crespi d'Adda), a wizja dziedzictwa fotografa Mimmo Jodice, który zaznajamia z rodzinnym Neapolem, zawsze niesie echo minionych epok. Na wystawie są zdjęcia, P.o. redaktora naczelnego Walentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Машинний переклад