Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №16 за 2004 рік

16 с. · 44 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 16 (236) 15–21 kwietnia 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI Dziś w numerze: Co za szyldem? str. 3 Nie nasze radio str. 4–5 Ten, kto poznał książkę str. 7

Машинний переклад

ZBUDUJEMY CERKIEW TARASA!

Szanowni Czytelnicy „Słowa Proświty”, drodzy proświcianie, uczestnicy akcji „Zbudujmy Cerkiew Tarasa!” — Ukraińcy w Ukrainie i poza Ukrainą żyjący! 20 maja 2001 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwróciło się do Ukraińców całego świata z inicjatywą wzniesienia Cerkwi Tarasa u podnóża Góry Mnisią w Kaniowie — symbolu jednoczenia się narodu ukraińskiego wokół świętego imienia Kobziarza, na potwierdzenie własnej narodowej samoidentyfikacji, w celu uczczenia pamięci tysięcy Ukraińców, którzy umierali z imieniem Tarasa na ustach za niepodległość i sławę Ukrainy. „Zbudujemy wspólnie i będziemy w pokoju!” — tak, szczerze i mądrze, z nadzieją na zjednoczenie Ukraińców XXI wieku, niezależnie od przekonań religijnych i poglądów, przynależności do tej czy innej konfesji, wieku i statusu społecznego, miejsca zamieszkania i zawodu — tysiące Ukraińców odpowiedziało na apel „Proświty”, „głosując” za nim swoją pracowniczą, emerycką, studencką hrywną. Od września 2003 roku do dnia Wielkanocy na konto Cerkwi Tarasa wpłynęło 344 472 hrywny 18 kopiejek — zbiórka funduszy stała się sprawą ogólnonarodową, a Świątynia Kobziarza powstanie nie z woli bogaczy i nuworyszy, lecz z pragnienia Ukraińców, gotowych podzielić się ostatnim groszem dla realizacji narodowej sprawy. 20 maja 2001 roku proświcianie Ukrainy, w porozumieniu z Szewczenkowskim Narodowym Rezerwatem, w uroczysku Monastyrok (przy zachodniej stronie Góry Mnisią) ustawili pamiątkowy krzyż w miejscu przyszłej budowy Cerkwi Tarasa, poświęcony przez Patriarchę Kijowskiego i Całej Ukrainy-Rusi Filareta. W przededniu obecnej Wielkanocy Komitet Organizacyjny ds. budowy Cerkwi Tarasa otrzymał odpowiedzi od dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu W. I. Tulina oraz ministra kultury J. P. Bohuckiego w sprawie pozwolenia na budowę — właśnie w tym miejscu, gdzie ustawiono pamiątkowy krzyż. Komitet Organizacyjny dziękuje panu ministrowi oraz panu dyrektorowi generalnemu za zrozumienie i uznanie proświciańskiej akcji, którą już poparła Rada Najwyższa, Telewizja Narodowa, tysiące ukraińskich patriotów. Jednak rada naukowo-metodyczna Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu nalega na to, by Ogólnonarodowa Świątynia miłości do Kobziarza odtwarzała „cerkiew kozacką, którą w XVII wieku wznieśli mnisi-kozacy pod Górą Mnisią”, „niewielką drewnianą trzykopułową cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy”, „skromną cerkiew”… Głęboko szanujemy pracowników Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, ale chcielibyśmy przypomnieć im, że nie chodzi o odtworzenie historycznej świątyni XVII wieku, lecz o ogólnonarodową budowę — Cerkiew Tarasa, którą wzniosą Ukraińcy XXI wieku, których pamięć genetyczna i duchowa obejmuje całą historię Ukrainy — od czasów trypolskich do wielkich głodów XX wieku, od wojen światowych do Czarnobyla, od kozackich zwycięstw do kosmicznych triumfów, od pierwszych ksiąg do światowego poziomu naukowych dążeń. Chodzi o świątynię XXI wieku, gdzie będzie brzmiało Tarasowe „Przeczytajcie tę sławę”, gdzie tysiące, miliony współczesnych Ukraińców nie tylko będą oddawać należne Bogu i pamięci Tarasa Szewczenki, ale także poznawać samych siebie w słowie Szewczenki, jego duchowym czynie w imię Ukrainy. Nasz zamysł — wzniesienie budowli lekkiej i jasnej, architektonicznie doskonałej i nowoczesnej, nie przeczy planom rezerwatu wzniesienia pomnika odważnym ukraińskim hetmanom — Iwanowi Pidkowie, Jakowowi Szachowi i Samijle Kiszce, rampy, która połączy mogiłę Szewczenki z Cerkwią Tarasa. Przeciwnie — potwierdza on obecność Tarasa Szewczenki w dzisiejszej Ukrainie, w sercu każdego, obecnie żyjącego, Ukraińca. Komitet Organizacyjny jeszcze raz dziękuje za zrozumienie wszystkim zaangażowanym w podjęcie tej ważnej decyzji i ma nadzieję na dalszą wspólną i twórczą pracę ze wszystkimi, którzy dbają o obecną Szewczenkianę, o ukraińską perspektywę. Pawło MOWCZAN, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Do Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowanego ludowego Ukrainy P. M. MOWCZANA. Szanowny Pawle Mychajłowiczu! Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy rozpatrzyło Państwa wniosek w sprawie wydzielenia działki ziemi pod budowę cerkwi przy Tarasowej (Mnisią) Górze w Kaniowie i informuje: — naukowo-badawczy i projektowy instytut urbanistyki opracował plan generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie, który przewiduje naukowo-restauracyjne odtworzenie Cerkwi Kozackiej u podnóża góry, co zostało określone naukowym uzasadnieniem historyczno-urbanistycznym; — przydział ziem Szewczenkowskiemu Narodowemu Rezerwatowi odbywa się zgodnie z planem generalnym i według stanu na 01.04.2004 r. Akty Państwowe uzyskano na 37,2 ha z 45,0 ha. Akt Państwowy na 7,8 ha przewiduje się uzyskać w 2004 roku; — budowa nowych obiektów na terenie rezerwatu jest zabroniona obowiązującym prawem. Z poważaniem, Minister Jurij BOHUCKI. Cerkiew Tarasa str. 8 Ukraińska fala str. 9 Pamięć rodowa str. 10 Legendy wokół „Żurby” str. 12—13 Sala kinowa str. 14—15

Машинний переклад

ZMIANY KONSTYTUCYJNE: WIELKA GRA JESZCZE PRZED NAMI?

PARLAMENT „Dzisiaj zwyciężyła demokracja i byliście świadkami tego pierwszego unikalnego zwycięstwa. Przed nami jeszcze wiele takich zwycięstw” — powiedział zaraz po głosowaniu lider „Naszej Ukrainy” Wiktor Juszczenko. A przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy Borys Tarasiuk zaznaczył: „Wygrała „Nasza Ukraina”, wygrała opozycja, wygrał naród ukraiński, wygrała Ukraina”. Odmiennego zdania są przedstawiciele sił politycznych, które poparły zmiany w Konstytucji. Tak więc, oprócz słów o ogólnej przegranej demokracji, koordynator większości parlamentarnej Stepan Hawrysz oświadczył, że trzeba jeszcze raz poddać tę kwestię pod głosowanie. Poparł go lider komunistów Petro Symonenko. Okazuje się, że w czwartek 8 kwietnia 294 deputowanych ludowych Ukrainy głosowało nie za znanym wszystkim projektem nr 4105, a nie wiadomo za jakim projektem, nagle poddanym pod głosowanie przez spikera Wołodymyra Łytwyna. Według słów Stepana Hawrysza, deputowanych w tym dniu tak bardzo przepełniały uczucia, że w ogóle nie rozumieli, za czym głosują. Tezę o tym, że głosowano nie wiadomo za czym, poparł także stały przedstawiciel Prezydenta w parlamencie Ołeksandr Zadorożni. Co prawda, wezwał on deputowanych, by nie gorączkowali się i podkreślił, że wśród koalicji konstytucyjnej istnieją różne opinie, zatem musi ona spokojnie zebrać się po Wielkanocy i zdecydować, co robić. W tej sytuacji obserwatorzy parlamentarni zauważają: teza o tym, że rzekomo deputowanym „podrzucono” zupełnie inny projekt ustawy i nie wiedzieli, za czym głosują, nie przechodzi, ponieważ numer ustawy był wyraźnie wyświetlony na tablicy systemu „Rada”, ogłoszony przez spikera i zapisany w dokumentach Rady Najwyższej Ukrainy. Rzeczywiście, Wołodymyr Łytwyn poddał 8 kwietnia pod głosowanie projekt ustawy nr 4105 z jedną poprawką, o której wcześniej porozumieli się liderzy frakcji — zmiany będą obowiązywać od momentu objęcia urzędu przez Prezydenta wybranego w 2004 roku. Słów Wołodymyra Łytwyna o uzgodnionej poprawce przed procedurą głosowania nie zakwestionował żaden z obecnych zwolenników ponownego głosowania nad zmianami w Konstytucji. Zdaniem kijowskich analityków, próba stwarzania pozorów, że projekt ustawy nr 4105 nie był głosowany, i wbrew Konstytucji ponowne poddanie go pod głosowanie w oczach Rady Europy, Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych oraz organizacji międzynarodowych wyglądałoby jak swoisty zamach stanu; dobrze rozumie to część członków większości i nie pragnie narażać swojego biznesu na sankcje ze strony Zachodu. Z drugiej strony, socjaliści w nowej sytuacji raczej nie mogą jeszcze raz poprzeć projektu nr 4105 — wyglądałoby to jak jawna zdrada zasad demokracji, zauważają niezależni analitycy. Rzeczywiście wyważone i demokratyczne zmiany w Konstytucji Ukrainy mogą zostać wprowadzone nie wcześniej niż w połowie przyszłego roku. Dopiero wtedy będzie mowa nie o wielkiej grze politycznej, a o sprawach potrzebnych narodowi ukraińskiemu. Serhij CZAŁYJ Jewhen HOLYBARD Jak wiadomo, 8 kwietnia za wprowadzeniem zmian do Konstytucji Ukrainy, czyli za projektem ustawy nr 4105, zagłosowało zamiast oczekiwanych 300 tylko 294 deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy. Nieoczekiwane dla jej inicjatorów i nawet dla części opozycji zerwanie reformy konstytucyjnej wywołało różne reakcje w środowisku politycznym — od burzliwej radości z powodu fiaska planów reżimu rządzącego po oświadczenia dotyczące konieczności głosowania za tym projektem raz za razem. odpowiada realnym potrzebom pracowników „brudnych” zawodów na terenach postsocjalistycznych. Na Węgrzech, Słowacji i w Słowenii nie zauważono jakichś zmian popytu na towary codziennego użytku. Natomiast wykryto ogólne zmniejszenie popytu w Czechach. Wszystko wskazuje na to, że Czesi odkładają pieniądze właśnie na aktywne zakupy po 1 maja, już na warunkach obrotu towarowego Unii Europejskiej. Wejście krajów obozu socjalistycznego do bezpiecznej, zrównoważonej i wszechstronnie chronionej przestrzeni gospodarczej Unii Europejskiej towarzyszy w tych krajach zaostrzenie chronicznych chorób zbolszewizowanej ery. W zapytaniu mowa jest o szerokim rozgłosie wokół sprawy karnej, wszczętej przez prokuraturę rejonową w Kobielakach w sprawie faktów niecelowego wykorzystania środków budżetowych w Radzie Rejonowej w Kobielakach. Pisała o tym lokalna prasa, mówiono na sesji Rady Miejskiej w Kobielakach, na posiedzeniach komisji deputowanych rady rejonowej, naradach przewodniczących rad wiejskich tego rejonu. Ale sprawa, której dochodzenie zakończono, do sądu tak i nie trafiła. Społeczny Komitet Obrony Wolności Słowa przy Połtawskim Obwodowym Klubie Mediów zwrócił się w tej sprawie do przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandra Udowyczenki. W apelu podkreślano, że wyżsi urzędnicy rejonu kobielackiego Ołeksandr Kopełeć i Wałentyna Zinczenko, którzy figurują w sprawie karnej, obik-

Машинний переклад

BÓG NIE POBŁOGOSŁAWIŁ REFORMY...

Od reformy Medwedczuka-Symonenki Ustawę Zasadniczą uratowały nieliczne głosy większości, która tak i nie zagłosowała „za”. Idealiści mogą mieć nadzieję, że na nieobecnych deputowanych z ekipy Derkacza i Wołkowa wpłynęły jednak emocjonalne wystąpienia liderów opozycji Wiktora Juszczenki oraz Julii Tymoszenko. A opozycja ostatecznie skurczyła się do dwóch, co kolejny raz potwierdzili socjaliści Moroza, którzy oczywiście popierali reformę. Na tym tle wezwania Julii Wołodymyriwny do Ołeksandra Ołeksandrowycza jako człowieka znanego ze swojej przyzwoitości brzmiały co najmniej nieaktualnie. Niemniej jednak głosowanie w miniony czwartek stało się niespodzianką dla wszystkich. W proprezydenckim obozie „lewicy” byli pewni, że za reformą jednak zagłosują, nie na darmo przecież w przekupstwo deputowanych wpompowano tyle zasobów: od banalnych banknotów po nacisk administracyjny. Szczególnego optymizmu nie obserwowano także wśród „prawicy”. Iwan ZAJEC („Nasza Ukraina”) w przeddzień tak komentował sytuację: — Oligarchicznym klanom zmiany w Konstytucji są potrzebne, aby jak najszybciej przerozdzielić władzę na szczeblu krajowym i zacząć przygotowywać się do wyborów prezydenckich. Komuniści spieszą się, by otrzymać swój „honorarium” za szeroko zakrojone wsparcie Administracji Prezydenta w tak zwanej „reformie politycznej”. Reżim nadal stawia na siłę, na awanturnictwo… Na co stawiali narodowi demokraci — nie wiadomo. Chyba że liczyli na pomoc Najwyższego. Tylko Jemu, być może, należy dziękować za to, że przewrót konstytucyjny nie doszedł do skutku. Większości obywateli, a zwłaszcza w dniach przedświątecznych kłopotów, było zupełnie nie do reformy. Miting przeciwko zmianom w Ustawie Zasadniczej pod murami Rady Najwyższej zebrał zaledwie trzy-cztery tysiące protestujących. Można uznać za pewien precedens, że obecność mas ludowych pod murami parlamentu jednak przyniosła pożądany rezultat podczas głosowania. Dotychczas, jak wiadomo, miting protestował, a przedstawiciele narodu i tak głosowali tak, jak nakazywała Bankowa. Jeszcze jeden precedens: Wiktor Juszczenko wreszcie otwarcie oskarżył urzędującego Prezydenta z trybuny Rady Najwyższej, gniewnie oświadczając, że właśnie Kuczmie, Medwedczukowi i Symonence należy zawdzięczać rażące naruszenia ustawodawstwa. Gdybyż to Wiktor Andrijowycz bywał tak samo zdecydowany częściej… Temu zapewne dopomogą Prezydent i szef jego Administracji. W najbliższy weekend — wybory mera w Mukaczewie. Na ich tle to, co działo się w Radzie Najwyższej w minionym tygodniu, będzie wydawać się dziecinnymi igraszkami. Nie na darmo wybory w zakarpackim miasteczku nazywają próbą generalną przed prezydenckimi i nie na darmo właśnie w Mukaczewie zasób administracyjno-socjaldemokratyczny rozwinął się w całej swojej krasie, dotąd niespotykanej. Ale niezależnie od tego, na kogo zagłosują wyborcy Mukaczewa, w arsenale Leonida Danyłowycza i jego ekipy jest jeszcze niemało środków. Na przykład takich, jak decyzje Sądu Konstytucyjnego, które pozwalają L. Kuczmie kandydować na trzecią kadencję. Głowa państwa już nie raz i nie dziesięć zapewniał opinię publiczną, że nie chce być Prezydentem po raz trzeci, chociaż te zapewnienia odbierano z dokładnością do odwrotności. Gwarantowi, rozczarowanemu niepowodzeniem jego reformy, dzisiaj nic nie przeszkadza otwarcie oświadczyć o tym, co wszystkim od dawna wiadomo: władzy on nie odda. Sprawy wszczętej na podstawie faktów niecelowego wykorzystania środków budżetowych w Radzie Rejonowej w Kobelakach. Wie także o niezwróconych przez O. Kopelca pożyczkach budżetowych, a wysłannicy administracji obwodowej niejednokrotnie bywali w Kobelakach właśnie w sprawie tych kwestii… W rezultacie sprawa karna do sądu dotąd nie została przekazana, chociaż terminy takiego kroku prawnego, zgodnie z Kodeksem postępowania karnego Ukrainy, już minęły”. Dlatego deputowany ludowy Pawło Mowczan prosi Prokuratora Generalnego o wzięcie wspomnianej sprawy karnej pod osobistą kontrolę. Doprowadzenie tej głośnej sprawy do logicznego końca, przekonany jest deputowany, „przyczyni się do oczyszczenia korytarzy władzy z oszustów i łotrów nie tylko w Kobelakach, ale i w innych regionach Połtawszczyzny”. Nieprzegłosowane przez deputowanych zmiany w Konstytucji stały się przedwielkanocnym prezentem dla Ukrainy, za który Bankowa zapewne zechce wziąć rewanż.

Машинний переклад

EUROKOLEJKI

Tym razem — w sklepach niektórych krajów, które od 1 maja staną się terytorium Unii Europejskiej. Zwykli ludzie w krajach bałtyckich w pośpiechu kupują mydło, kasze i sól. Handel osiąga szalone zyski także ze sprzedaży zwykłej cegły oraz innych materiałów budowlanych. W Estonii szczególnie wzrósł popyt na cukier. Na Łotwie handel ledwo nadąża z dostarczaniem naturalnej soli kamiennej gruboziarnistej. Przyczynę zamieszania upatruje się w rozpowszechnieniu informacji, że europejska sól mielona jodowana nie nadaje się do kiszenia ogórków i kapusty. Podobnie jest z mydłem: stosunkowo mniejsza zawartość sody kaustycznej w europejskich gatunkach mydła nie zawsze od-

Машинний переклад

KTO STANOWI PRAWO W KOBELAKACH?

Zapytanie poselskie członka Ukraińskiej Partii Ludowej Pawła Mowczana w sprawie zwlekania z rozpatrzeniem sprawy karnej, wszczętej w związku z faktami niecelowego wykorzystania środków budżetowych w Radzie Rejonowej w Kobelakach obwodu połtawskiego, Rada Najwyższa Ukrainy 26 marca przekazała na ręce Prokuratora Generalnego Hennadija Wasylewa. ...kradli budżet rejonu na dziesiątki tysięcy hrywien, a teraz naciskają na przewodniczących rad wiejskich, przewodniczących stałych komisji deputowanych, lokalną prasę, swoich podwładnych, zmuszając ich do bezprawnych działań. Urzędnicy zaś w listach do Prem'yer-ministra Ukrainy W. Janukowycza piszą, że w rejonie kobelackim gospodarka rośnie, a ludzie są socjalnie chronieni. Tymczasem siły opozycyjne, wspierane przez organy ochrony prawa, „podsycają atmosferę”. Autorzy przesłania obwiniają o to miejskiego głowę Ołeksandra Isypa, miejską gazetę „Panorama-plus”, obwodową gazetę „Połtawska Dumka” oraz jej założyciela i wydawcę, znanego dziennikarza, przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeksandra Kulyka. O. Kulyk, przeprowadziwszy śledztwa dziennikarskie, ujawnił wiele faktów korupcyjnych działań O. Kopelca i W. Zinczenko. Przywłaszczenie pożyczek budżetowych na pół miliona hrywien, zakup traktora za łapówkę, odpisywanie środków budżetowych na kwiaty, pranie ich poprzez remonty rejonowego szpitala i rejonowego domu kultury, bezprawna sprzedaż działek ziemi, fałszowanie danych w sprawozdaniach statystycznych o plonach, fałszowanie wniosków o przyznanie pomocy materialnej, presja na podwładnych nagannymi karami i zmuszanie do rezygnacji ze stanowisk — o tym wszystkim mowa nie tylko w artykułach O. Kulyka, lecz także w aktach obwodowego KRU, materiałach prokuratury rejonowej, obwodowego zarządu śledczego do walki z przestępczością gospodarczą, obwodowych i rejonowych urzędów finansowych. Autorzy apelu podkreślają, że przewodniczący obwodowej administracji państwowej O. Udowiczenko „…zapoznany z materiałami karnymi

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ny Uniwersytet im. T. Szewczenki, Narodowa Akademia Prawnicza im. Jarosława Mądrego, Akademia Kijowsko-Mohylańska, Odeska Narodowa Akademia Prawnicza, placówki naukowe i edukacyjne Kijowa, Lwowa, Doniecka… — Niektóre z wymienionych przez Pana/Panią placówek edukacyjnych biorą udział w innych projektach i programach, finansowanych między innymi przez Stany Zjednoczone, Unię Europejską, w szczególności projekty Tacis. Czy Z PIERWSZYCH UST do nas z krajów prawa powszechnego. Istnieją prawa, które dobrze działają w USA i Kanadzie, ale są niekompatybilne z naszym systemem prawa, ponieważ faktycznie należymy do niemieckiego systemu prawnego. Nie można wprowadzać na Ukrainie praw, które są dobrze przetłumaczone z angielskiego na ukraiński, ale zupełnie nieprzystosowane do naszych warunków, okoliczności, systemu. — Doświadczenie zagraniczne to cud, ale czy wykorzystuje Pan/Pani jakoś także krajowe? — Tak, bez wątpienia. W szczególności podczas prowadzenia seminariów szkoleniowych dla sędziów, przedsiębiorców, urzędników państwowych itp. obowiązkowo włączamy do składu grupy szkoleniowej ekspertów Centrum, którzy badają i podsumowują ukraińską praktykę prawną na konkretnych przykładach działalności naszych słuchaczy, zbierają propozycje dotyczące doskonalenia ustawodawstwa. — Jakie wnioski można wyciągnąć z tych podsumowań? — Wniosek jest prosty i smutny zarazem: większość problemów na Ukrainie wynika nie z braku praw (jak to się wydaje praktykom), a z towarzyszących skutków działalności związanej ze stosowaniem prawa. To znaczy, że większość problemów trzeba rozwiązywać poprzez prawnie poprawną bieżącą praktykę i wprowadzanie zmian do istniejących praw, a nie tworzenie nowych. Niestety, w praktyce nierzadko przestrzega się formuły: surowość praw jest rekompensowana nieobowiązkowością ich wykonywania. Temu sprzyjają liczne sprzeczności w prawach. Świeży przykład — poważne sprzeczności między normami prawnymi Kodeksu Cywilnego i Gospodarczego, przyjętymi przez Radę Najwyższą w tym samym dniu. Moim zdaniem, niedoskonałej regulacji ustawodawczej jest zbyt wiele. W każdym razie, z powodu tego przepełnienia cierpią już ukraińscy przedsiębiorcy. Dlatego celem naszej działalności jest jednoczesne wspieranie doskonalenia ustawodawstwa oraz kształtowanie społecznej świadomości prawnej, zorientowanej na przemiany rynkowe. — Dziękuję za wywiad i życzę Panu/Pani sukcesów. NOWACJE czono wszystko: dokumenty programowe i statutowe, prawa i obowiązki, bazę materialną i budżet, zabezpieczenie informacyjne i reklamę, tryb prowadzenia dokumentacji i kontakty zewnętrzne, rodzaje usług prawnych i sposoby ich świadczenia, zasady pracy w klinice prawnej, kształtowanie i formalizowanie relacji z klientami itp. W poradniku ciekawie przedstawiono przegląd działalności Kliniki Pomocy Prawnej kolegium prawniczego Dalhousie (Halifax, Kanada). Ciekawe, że termin klinika prawnicza (jurydyczna) po raz pierwszy pojawił się w 1881 roku w artykule prof. Frommholda, opublikowanym w niemieckim czasopiśmie „Deutsche Juristen-Zeitung”. W 1933 roku Amerykanin Jerome Frank z Uniwersytetu Pensylwanii opublikował artykuł „Dlaczego by nie stworzyć kliniki prawników?”, gdzie przeprowadził pewne analogie między medycyną a jurysprudencją, akcentując uwagę na pewnym efekcie leczniczym tej ostatniej. W 2000 roku utworzono Centrum Konsultacyjne „Klinika Prawnicza” wydziału nauk prawnych NaUKMA oraz klinikę prawniczą Pro bono wydziału prawa KNU imienia T. Szewczenki. Poziom organizacji pracy klinik (zarówno w sferze nauki, jak i w obsłudze klientów) jest bardzo wysoki, a tempo — intensywne. Na przykład, zaraz po przyjściu do Kliniki Dalhousie, student otrzymuje od 15 do 25 plików-spraw, za które będzie odpowiedzialny, ale będzie je prowadził pod kontrolą personelu Kliniki. Poważna to sprawa — KP! Roman ZAPOLSKI Czy uzgadnia Pan/Pani z nimi swoje zamiary? — Bez wątpienia. Koordynacja działalności organizacji-darczyńców jest niezbędna; dla nas jest to na pierwszym miejscu. Tutaj nie ma miejsca na konkurencję, natomiast jest duże pole do partnerstwa. Dlatego, jeśli pojawia się podobieństwo programów dwóch-trzech różnych organizacji darczyńców, łączymy siły dla osiągnięcia wspólnego celu. — Ten rok — rok Polski na Ukrainie. Czy współpracuje Pan/Pani już jakoś z polskimi specjalistami, czy wykorzystuje Pan/Pani ich doświadczenie? — Tak, oczywiście. W szczególności w pracy nad projektem ustawy dotyczącym utworzenia i funkcjonowania biura historii kredytowych na Ukrainie wykorzystywaliśmy polskie doświadczenie takiego biura. — Pani dyrektor, musi Pani dużo rozmawiać z kolegami z krajów zachodnich. Czy bierze Pani pod uwagę ich punkt widzenia? — Zazwyczaj tak. Ale czasami my, jako specjaliści, nie bardzo chętnie reagujemy na niektóre propozycje, które napływają do nas z krajów prawa powszechnego. Istnieją prawa, które dobrze działają w USA i Kanadzie, ale są niekompatybilne z naszym systemem prawa, ponieważ faktycznie należymy do niemieckiego systemu prawnego. Nie można wprowadzać na Ukrainie praw, które są dobrze przetłumaczone z angielskiego na ukraiński, ale zupełnie nieprzystosowane do naszych warunków, okoliczności, systemu. Przygotował Jewhen HOLYBARD

Машинний переклад

Radośnie jest uświadamiać sobie, że na Ukrainie pracują już prawnicy, którzy zrobili istotny krok w stronę jutra, przekroczyli pewien Rubikon i znacznie zbliżyli się do przyszłości. A tymi wspaniałymi ludźmi kieruje dyrektor Centrum — Walentyna DANISEWSKA.

W tegorocznym dziewiątym numerze naszego tygodnika rozpoczęliśmy nowy dział — „Co kryje się za szyldem?”. Mowa o ciekawym segmencie działalności gospodarczej na Ukrainie, który uosabiają różnorodne pozarządowe (głównie zagraniczne) fundusze, przez które finansowane są liczne projekty rozwoju i doskonalenia obiektów w wielu gałęziach przemysłu, rolnictwa, edukacji itp. Mogą Państwo wyobrazić sobie zakres tej pracy (i odpowiedniego finansowania z zagranicy), jeśli sam wykaz działających projektów (programów) międzynarodowej pomocy technicznej, zarejestrowanych zgodnie z uchwałami Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 441 z 18.04.1996 oraz nr 153 z 15.02.2003, obejmuje 230 pozycji na 138 stronach. Dlatego, oczywiście, działalność organizacji, które za zagraniczne pieniądze operują w naszej narodowej przestrzeni (między innymi tworząc miejsca pracy dla obywateli Ukrainy), budzi zrozumiałe zainteresowanie naszych czytelników. — Pani Walentyno, może zaczniemy od końca: z czego osobiście czerpie Pani największą satysfakcję w tej specyficznej działalności? — Największą?.. Kiedy po naszych wspólnych wysiłkach twarze ludzi stają się jaśniejsze, kiedy stają się pewniejsi siebie i szczerze dziękują za naszą pracę oraz pomoc. Współpracujemy z deputowanymi Rady Najwyższej, dla których opracowujemy propozycje i projekty ustaw, a także z rządem Ukrainy, właściwymi ministerstwami, Narodowym Bankiem Ukrainy, organizacjami społecznymi, placówkami edukacyjnymi. Właśnie słowa wdzięczności od tych organizacji partnerskich (a jednocześnie — konsumentów) utwierdzają nas w przekonaniu, że nasza praca jest potrzebna i pożyteczna. — Wielu ludzi na Ukrainie nie jest zadowolonych z działalności obecnej władzy. Czy swoją pomocą nie wzmacniacie Państwo pozycji wsteczników? — Chyba prowadzenie takich paraleli byłoby niewłaściwe. Udzielamy profesjonalnej pomocy technicznej wszystkim: rządowi, parlamentowi, przedsiębiorcom, instytucjom państwowym, prawnikom w imię rozwoju biznesu na Ukrainie, tworzenia sprzyjającego klimatu inwestycyjnego, ustanawiania cywilizowanych relacji rynkowych. — Ciekawi mnie, w ilu procentach projekty legislacyjne Państwa Centrum są przyjmowane i zatwierdzane przez ustawodawców? — Tutaj trudno określić to w procentach. To, co proponujemy, z reguły zostaje zawarte w ustawie, jednak czasami ma nieco inny wygląd… — Dlaczego? — Projekt ustawy, który proponujemy, naszym zdaniem, jest całościowym, rozsądnym, spójnym systemem, w którym wszystkie artykuły są wzajemnie powiązane. Potem — znane procedury: pierwsze czytanie, dyskusja, wnoszenie propozycji, przygotowanie do drugiego czytania… Kiedy zmienia się jakiś jeden artykuł, wtedy za tą zmianą naruszana jest spójność szeregu innych artykułów, powstają sprzeczności w normach prawnych… — Jaki w takich okolicznościach jest współczynnik użyteczności Państwa Centrum? — W realnych warunkach obecnych czasów przyjęcie pewnych ustaw to już pożyteczne działanie w interesie Ukrainy, nawet jeśli ustawa ma pewne wady. Dlatego my — jako pracownicy Centrum i obywatele Ukrainy — jesteśmy zadowoleni z każdej ustawy opracowanej przy naszym udziale. Jednak jako prawnicy bywamy niezadowoleni z uzyskanego rezultatu, ponieważ niektóre nasze całkowicie słuszne propozycje czasami nie są uwzględniane. Ale być może nie nam sądzić… — Komuż innemu sądzić, jak nie Pani, Walentyno Iwaniwno; wszak przez długi czas pracowała Pani jako sędzia? — Po ukończeniu wydziału prawa Uniwersytetu w Odessie przez długi czas pracowałam jako radca prawny; potem zaproszono mnie do sądu, gdzie przez prawie dziesięć lat rozpatrywałam różne sprawy gospodarcze. W 2001 roku zaproponowano mi wzięcie udziału w konkursie na stanowisko dyrektora Centrum Prawa Handlowego. Konkurs nie był łatwy… — Czy to nie tajemnica — kto finansuje działalność Państwa Centrum? — Nasz projekt jest finansowany przez Agencję Stanów Zjednoczonych Ameryki ds. Rozwoju Międzynarodowego, zgodnie z umową między rządami USA i Ukrainy. — Czy ustalono już jakieś terminy istnienia Państwa Centrum? To znaczy, co będzie, gdy projekt się zakończy? — Nasz projekt kończy się 31 lipca 2005 roku. Jednym z celów było stworzenie stale działającej, silnej ukraińskiej organizacji, która nadawałaby przyspieszenie procesom w sferze przedsiębiorczości i rozwoju prawa handlowego. Taką organizację stworzyliśmy. Już nabiera sił. Jest to organizacja charytatywna. Mamy nadzieję, że kiedy zakończy się nasz obecny projekt, będziemy rozwijać dalszą działalność samodzielnie na wcześniej przygotowanym polu. — Pani Walentyno, czy Centrum współpracuje z wyższymi uczelniami? — Obowiązkowo! Nasi stali partnerzy to Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki, Akademia Prawa w Odessie oraz inne uczelnie. ISTOTA SPRAWY Proces reformowania dotknął wszystkich aspektów kultury cywilnoprawnej i doprowadził do pewnych zmian w świadomości prawnej obywateli, ale wiele problemów pozostaje jeszcze nierozwiązanych. Jednym z takich palących problemów jest brak praktycznego doświadczenia w pisaniu ustaw na poziomie międzynarodowym oraz zapewnieniu ich wykonania. Niezbędne jest kształcenie specjalistów, nawiązanie pracy informacyjno-edukacyjnej z przedsiębiorcami, dziennikarzami, szeroką opinią publiczną. W celu rozwiązania tych problemów latem 2000 roku rozpoczął swoją działalność międzynarodowy projekt „Centrum Prawa Handlowego”. Formalnie projekt jest realizowany przez firmę „Deloitte Touche Tohmatsu” — jednego ze światowych liderów w dziedzinie usług profesjonalnych, uznanego w 130 krajach świata. Faktycznie tę pracę wykonują najlepsi ukraińscy specjaliści, zaproszeni przez firmę na warunkach konkursu. Działalność produkcyjną Centrum realizują trzy jednostki: wydział rozwoju legislacyjnego (opracowywanie i ekspertyza projektów ustaw, pomoc grupom roboczym i realnej sytuacji, a na końcu — tabela procedur rejestracji ze wskazaniem niezbędnych dokumentów. Według podobnego schematu „przeżuwania” zbudowana jest treść poradników „Patentowanie działalności gospodarczej”, „Jak wypełnić zobowiązania podatkowe”, „Jak wykonać orzeczenie sądowe”, „Upadłość: aspekty praktyczne”, „Ubezpieczenia na Ukrainie. Praktyczne porady w pytaniach i odpowiedziach” oraz inne. Ważne informacje dla specjalistów podaje naukowo-praktyczne czasopismo „Ukraińskie prawo handlowe” (między innymi nie tylko o ukraińskim). W szczególności zainteresowało mnie doświadczenie USA w zakresie procedur upadłościowych oraz wykorzystania informacji o historiach kredytowych pożyczkobiorców. Niemało cennych porad podaje „Biuletyn Centrum Prawa Handlowego”, w którym naświetlane są praktyczne kwestie działalności rynkowej pod rubrykami: „Szkoła prawa handlowego”, „Na drodze do państwa prawa”, „Prawo i kapitał”, „Seminaria dla prawników”, „Edukacja prawna”, „Społeczna dyskusja nad projektami ustaw” itp. Zdjęcie G. Oborskiej Stefan KOSTKA

Машинний переклад

JK — TO JEST NIEZAWODNE!

Fachowa pomoc prawna — bezpłatnie! — to motto i cel działalności każdej kliniki prawnej. Programy edukacyjne „Kliniki pomocy prawnej” („Kliniki prawnicze”) po raz pierwszy opracowano w Stanach Zjednoczonych w latach 60. XX wieku. Obecnie zyskują one coraz większą popularność w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Na Ukrainie działa kilka klinik prawnych przy wiodących uczelniach prawniczych — m.in. na wydziale prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki oraz Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. W tych klinikach studenci starszych roczników udzielają bezpłatnej, wykwalifikowanej pomocy prawnej osobom o niskich dochodach. Uwzględniając praktyczne doświadczenia pracy klinik prawnych na Ukrainie i za granicą, Centrum Prawa Handlowego wydało specjalny podręcznik „Klinika prawna”, który jest również rozpowszechniany bezpłatnie. Ta wyjątkowa książka o objętości 100 stron została napisana nie przez profesorów, nie przez doktorantów, lecz przez zwykłych studentów KNU im. T. Szewczenki. Choć może nie zupełnie zwykłych, lecz takich, którzy zdobyli doświadczenie w udzielaniu pełnowartościowej pomocy prawnej nie za pieniądze, lecz z miłości do ludzi i szacunku dla swojego zawodu. Podręcznik zawiera pełny zestaw dokumentów niezbędnych do utworzenia i funkcjonowania kliniki prawnej. W nim przewidziano

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

NAJWAŻNIEJSZE — WIEDZIEĆ JAK

opracowującym akty normatywne, wspieranie harmonizacji ustawodawstwa Ukrainy z ustawodawstwem Unii Europejskiej), wydział szkoleń zawodowych (podnoszenie kwalifikacji prawników sektora państwowego i prywatnego w zakresie stosowania prawa handlowego, edukacja prawna przedsiębiorców, udział w opracowywaniu kursu nauczania z prawa handlowego dla wyższych uczelni), wydział informacji i kontaktów ze społeczeństwem (seminaria z prawa handlowego dla dziennikarzy, przygotowywanie publikacji Centrum oraz informowanie szerokiej opinii publicznej o procesach reformowania prawa przedsiębiorczości). Podręczniki praktyczne i periodyki Centrum cieszą się dużą popularnością nie tylko dlatego, że są rozpowszechniane bezpłatnie, lecz przede wszystkim dzięki ich bezpośrednio praktycznej treści. I co cieszy – autorzy tych wydawnictw myślą w sposób nowoczesny, technologiczny. Oto na przykład 72-stronicowy poradnik „Jak zarejestrować działalność gospodarczą” – na początku przedstawiono schemat blokowy rejestracji, następnie szczegółowo omówiono wszystkie kroki organizacyjne na drodze podmiotu działalności gospodarczej przez odpowiednie instancje, z przykładami

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

„Wij”, Tarasa Czubaja lub Sławka Wakarczuka, „Mandry” czy „Tartak” — nie usłyszycie w ogóle albo bardzo rzadko, — tak jak i wielu innych ukraińskich zespołów i wykonawców (wielu z nich ma fankluby nawet w tej samej Rosji). Pomimo tego, że ukraińskie ustawodawstwo jasno formułuje wymóg: jeśli chcesz licencję na nadawanie, 50% produktu muzycznego musi być wyprodukowane na Ukrainie. Posłuchawszy choćby godzinę naszej radiowej emisji, dochodzisz do smutnego wniosku: w niej, być może, z kant (zespół „Chołodne Sonce”), Zyrin Ołeksandr, producent telewizyjny i reżyser, Kadurina Ołeksandra, muzyczka (zespół „Potużni diwczata”), Karamazow Ołeh, piosenkarz, autor piosenek (zespół „Braty Karamazowy”), Karasziwski Jurij, menedżer zespołu „Hucuł Kalipso”, Kozyr Janka, piosenkarka (zespół „Orkiestr Janky Kozyr”), Kyktenko Roman, muzyk (zespół „Orkiestr Janky Kozyr”), Krasyłowski Ołeh, wydawca czasopisma muzycznego „Jeszczie raz o muzykje…”, Kuhit Ihor, dyrektor organizacji społecznej „Art Ekzystencija”, Łytowka Ołeksandr, producent zespołu „Orkiestr Janky Kozyr”, Makiewski Stanisław, producent, metodyk-teoretyk muzyki, Małko Roman, dziennikarz, Manek Serhij, piosenkarz, Melnyk Sołomija, muzyczka (zespół „Potużni diwczata”), Miszczenko Julija, piosenkarka, liderka zespołu „Talita Kum”, Nyszczuk Jewhen, aktor, Samaja Tetiana (Samaja-T), piosenkarka, Sereda Andrij, muzyk (zespół „Komu wnyz”), Smijana Anastasija, redaktorka strony „Komu wnyz”, Stepanenko Serhij, muzyk, menedżer zespołu „Komu wnyz”, Stupka Ołeh, dźwiękowiec, producent muzyczny, Odolśka Maryna, piosenkarka, Oczeretjanyj Bohdan, muzyk (zespół „Mad Heads”), an Elzy” czy rosyjskojęzyczny, ale ukraiński „Green Grey”. Inna sprawa, że muzyczne menu naszej publiczności jest niewybrednie jednostajne, „importowe”. Może wszystko kiedyś będzie, jak z „nóżkami Busha”? Nauczyli się przecież Ukraińcy jeść swoje — bo dobre, naturalne i bez konserwantów. Żołądek, co prawda, szybciej przyzwyczaja się do jakościowego jedzenia niż mózg. Na razie zaś widzimy obraz wielce niepocieszający. Nawet w tradycyjnie ukraińskojęzycznych regionach — obwodzie lwowskim, tarnopolskim, iwanofrankiwskim czy na Bukowinie — prowadzący radiowej emisji, choć z rusycyzmami, ale rozmawiają w języku państwowym, natomiast muzyka — w 99% produkcji moskiewskiej. W Czerniowcach, kolebce rodzimej estrady, nasze piosenki transmituje jedyne radio „Bukowyna”. Nadaje ono ledwie dwie godziny dziennie. …W pewnym momencie ktoś pomylił ukraińską radiową emisję z, wybaczcie, sedesem. Zapominając, że świadomość słuchacza — to nie jednostka hydrauliki, choćby bardzo potrzebnej w gospodarstwie. Problemowi muzyki w ukraińskim radiu poświęcone są publikacje wydrukowane poniżej. Tę rozmowę zamierzamy kontynuować i wzywamy do przyłączenia się do niej czytelników „Słowa Proświty”. Ludmyła PUSTELNYK „Nieformatowy” Skriabin Petrynenko Taras, piosenkarz i kompozytor, Położynśkyj Ołeksandr, wykonawca (zespół „Tartak”), Popowa Ałła, piosenkarka, Potomkin Ołeksandr, dźwiękowiec, producent, Taranow Andrij, muzyk (zespół „Matrosov ensemble”), Tyszczenko Ołeksandr, piosenkarz, Tkaczuk Ołeksij, muzyk (zespół „Orkiestr Janky Kozyr”), Turjanśka Ołeksandra, muzykolog, Francuzow Serhij, muzyk, lider zespołu „Sbej piepieł’S”, Chołod Jurij, muzyk (zespół „The Same”), Czajka Roman, muzyk, dziennikarz (zespół „Mertwyj piweń”), Czopyk Jurij, muzyk (zespół „Mertwyj piweń”), Szynkaruk Iryna, piosenkarka, Jarmołuk Ołena, menedżerka zespołu „Budiet”. List otwarty dla podpisu rodzimych muzyków, producentów, funkcjonariuszy show-biznesu, organizacji zawodowych i społecznych. Mogą Państwo zapoznać się z tekstem listu otwartego w sieci Internet pod wirtualnym adresem www.urok.domivka.net i dołączyć swój podpis pod adresem poczty elektronicznej: urok@domivka.net. Jak stało się wiadome redakcji „Słowa Proświty”, niektórzy muzycy wycofali swoje podpisy. Prawdopodobnie obawiając się, że odtąd w ogóle nie będą mogli trafić na antenę.

Машинний переклад

NIE NASZE RADIO

MYŚLI NA GŁOS Mówi się, że pogadali-pobajali, usiedli i napisali odpowiednią rezolucję, oświadczenie czy decyzję ze stuprocentowo poprawnymi i aktualnymi słowami. Od których prawie nic się nie zmieniło, bo taki już mamy kraj, naród, mentalność. Wszystko poprawnie, ale wszyscy wspomniani mają właściwość zmieniania się, choć powoli. Albo szybciej — w zależności od czynników zewnętrznych. Kto nie wierzy, niech wspomni niegdyś szalenie popularny festiwal współczesnej ukraińskiej piosenki „Czerwona ruta”. W hitach jego pierwszych zwycięzców niespodziewanie zakochał się ogół społeczeństwa, puszczały je wszystkie ukraińskie kanały telewizyjne i radiowe. Ukraińskimi były one nie tylko według kraju „zameldowania”, ale i języka, treści merytorycznej. Czasy się zmieniły. Dzisiaj rodzimy eter mówi, śpiewa lub wyje językiem północnego sąsiada. Rosyjskie stacje radiowe aktywnie i agresywnie prowadzą nadawanie na terytorium Ukrainy, obciążając słuch jej mieszkańców rosyjskim, oczywiście (!) produktem muzycznym. Przeważnie niskiej jakości. Gusty rodzimych radiowców nie różnią się od muzycznych upodobań ich moskiewskich kolegów. Katię Lel, „Ruki wwierch!” czy Ałłę Pugaczową usłyszycie w „Ruskim Radio” i „Szansonie” tak samo często, jak w rodzimych „Stolyci” czy „Luxie”. A „Komu wnyz” czy SOS! Prezydentowi Ukrainy Kuczmie Ł. D., Premierowi Ukrainy Janukowyczowi W. F. LIST OTWARTY ukraińskich piosenkarzy, muzyków, autorów, przedsiębiorców show-biznesu w sprawie katastrofalnej sytuacji w przestrzeni audiowizualnej Ukrainy Rodzimy show-biznes został sztucznie postawiony w warunki, w których jakościowy produkt muzyczny nie może dotrzeć do swojego realnego konsumenta — narodu ukraińskiego. Szczególnie ostrą i bolesną jest sytuacja w przestrzeni audiowizualnej Ukrainy. Według ocen specjalistów, ponad 90 procent czasu antenowego praktycznie wszystkich nadawców radiowych na terytorium Ukrainy wypełnione jest zagranicznym produktem muzycznym i twórczym. Mniej więcej takie same proporcje obserwuje się w pokazywaniu rodzimego muzycznego produktu telewizyjnego przez kanały telewizyjne, które prowadzą nadawanie w naszym państwie. Z eteru praktycznie zniknęła rodzima muzyka wszystkich stylów i kierunków muzycznych — od tradycyjnej estradowej i popularnej po oryginalny ukraiński rock. Przestrzeń audiowizualna Ukrainy faktycznie obsługuje gospodarkę zagranicznego show-biznesu. Sztuczne blokowanie dostępu rodzimej muzyki do ukraińskiego eteru telewizyjnego i radiowego prowadzi do skrajnie nierównych i niekorzystnych warunków startowych dla wykonawców z Ukrainy w tworzeniu i nagrywaniu oryginalnych fonogramów, dalszej działalności koncertowo-estradowej na rodzimych terenach i realizacji legalnie stworzonego produktu audio na różnych nośnikach dźwięku (CD i kasety). W rezultacie — państwo ukraińskie traci nie tylko w dziedzinie kultury, ale i w gospodarce, wszak do budżetu nie wpływają tak potrzebne solidne środki podatkowe. Razem z tym, za czasów ustanawiania i rozwoju ukraińskiej niepodległości autorzy, kompozytorzy, muzycy, przedsiębiorcy poczynili poważne kroki dla utwierdzenia show-biznesu w swoim kraju. Pracują setki rodzimych firm producenckich, twórczych i technicznych, pracują całkowicie nielicencjonowane organizacje. O 50 % ukraińskiego produktu muzycznego nie może być mowy, daj Boże, żeby uzbierało się chociaż 5 %. Dlaczego mamy to, co mamy? Po raz kolejny, choć nie zaszkodzi, wspomnimy o niepatriotycznej władzy, która dawno wypróbowuje na wytrzymałość naszych muzyków i nie przejmuje się takimi drobnostkami, jak zapewnienie wykonywania ustaw, wychowanie młodzieży itp. Oburzmy się otwarcie cynicznymi oświadczeniami odpowiedzialnych pracowników licznych FM o „nieformacie” ukraińskiej muzyki. Wobec tego nie zdziwmy się niewybrednością masowego słuchacza, któremu „podoba się blatny muzon” i wezwanie „całuj mnie wszędzie”. Tak już urządzona jest masowa świadomość: przyzwyczaja się do zombingu przez uszy i połknie wszystko, co do nich wleją. Na tym tle banalnym, chociaż przez to nie mniej aktualnym, jest argument o tym, że cudzoziemska kultura masowa formuje taką samą obcą, nie własną, świadomość. Zwłaszcza wtedy, gdy konsumentowi kultury masowej nie pozostawia się możliwości wyboru. Nie będę zaprzeczał, że niemało „nastoletnich” czy nawet starszych na Ukrainie jest pewnych: właśnie rosyjska muzyka pop jest najlepsza. Dla nich nie jest argumentem, że taką samą w Moskwie uważają tę, którą grają „WW”, „Oke- Temat ukraińskiego eteru radiowego jest otwarcie niewdzięczny. Po raz kolejny o nim wspominać — prawie tak samo, jak o braku u nas wolności słowa czy innych demokratycznych atrybutów.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

W KOŃCU POKOCHAJCIE SWOJE

tworzone są i wykonywane setki nowych rodzimych piosenek i kompozycji, nagrano i wydano wiele albumów audio w różnych stylach współczesnej muzyki krajowej. Niektóre z tych albumów zostały realnie sprzedane w setkach tysięcy egzemplarzy, przeprowadzono dziesiątki znaczących festiwali muzycznych. Ukraińscy muzycy i piosenkarze pewnie wchodzą na sceny i rynki muzyczne krajów sąsiednich, zdobywają zwycięstwa i zostają laureatami znanych międzynarodowych festiwali. Chciałoby się zwrócić uwagę na fakt, że nasi profesjonaliści, w odróżnieniu od twórczej młodzieży, nie potrzebują wprowadzania dodatkowych ulg finansowych. Problem leży w innej płaszczyźnie — chodzi o systemowe, świadome niewykonywanie i ignorowanie przez organizacje telewizyjne i radiowe oraz niektórych urzędników państwowych obowiązującego ustawodawstwa Ukrainy — naszej Konstytucji i szeregu ustaw Ukrainy („O telewizji i radiofonii”, „O językach…”, „O reklamie”, „O Narodowej Radzie Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii”). Właśnie brak realnej kontroli nad przestrzeganiem praw naszego kraju, faktyczne pobłażanie licznym naruszeniom ze strony wyspecjalizowanych organów administracji państwowej, bierna postawa szeregu urzędników państwowych w opracowywaniu i przyjmowaniu skrajnie potrzebnych do praktycznej pracy aktów wykonawczych, które pozwoliłyby jasno śledzić i ostro reagować na takie naruszenia, doprowadziły do dzisiejszej katastrofalnie ciężkiej sytuacji w przestrzeni audiowizualnej naszego państwa. Brak należytej, adekwatnej działalności organizacji telewizyjnych i radiowych jako zainteresowanych, równoprawnych i państwowotwórczo zorientowanych partnerów potężnie hamuje rozwój cywilizowanego show-biznesu w naszym kraju — branży, w której wieloletnią pracą specjalistów stworzono twórcze i techniczne przesłanki, założono pewną infrastrukturę dla jej szybkiego i efektywnego rozwoju. Co więcej, nie sprawdziły się także nadzieje rodzimych piosenkarzy, muzyków, autorów i przedsiębiorców na przeprowadzenie na Ukrainie Roku Kultury — sytuacja w radiu i telewizji na lepsze się nie zmieniła. Dla realistycznej i szybkiej poprawy sytuacji proponujemy pilnie zwrócić uwagę i jasno zareagować na liczne fakty naruszania rodzimego ustawodawstwa przez organizacje telewizyjne i radiowe Ukrainy, przyspieszyć przygotowanie aktów wykonawczych, skierowanych na uszczegółowienie odpowiedzialności za nieprzestrzeganie warunków wydanych organizacjom telewizyjnym i radiowym licencji. Te i inne kroki władzy wykonawczej w zakresie wsparcia ukraińskich muzyków, wykonawców, producentów pozwolą stworzyć na Ukrainie pewien pozytywny klimat, który będzie sprzyjał stabilnemu i udanemu rozwojowi właśnie rodzimego show-biznesu. Obecność takiego sprzyjającego środowiska jest gwarancją efektywnej twórczości i skutecznej pracy w sferze ukraińskiego show-biznesu. Do publicznego apelu przyłączyli się: Ołeksij Ołeksandrow, muzyk jazzowy (zespół „Er. J. Orchestra”), Mychajło Ołeksiejew, muzyk (zespół „Brati Karamazowy”), Marija Artemonowa, muzyczka (zespół „Potużni diwczata”), Mykoła Barabanszczykow, muzyk (zespół „Respirators”), Żanna Bodnaruk, piosenkarka, Jewhen Bondarenko, muzyk (zespół „Katharsis”), Jurij Handziuk, dyrektor firmy nagraniowej „Atlantic”, Łesia Herasymczuk, piosenkarka (zespół „Koroliwśki Zajci”), Mykoła Holoczek, kierownik zespołu „Budmo!”, Wasyl Hoćko, kierownik zespołu „Chołodne Sonce”, Jarosław Hulij, pracownik agencji artystycznej „Same tak!”, Dmytro Dobryj-Weczir, lider zespołu „Wij”, Rostysław Domiszewśkyj, muzyk, dyrektor grupy Julii Lord, Eduard Dracz, kobziarz, Ołeksandr Jewtuszenko, recenzent muzyczny, Wasyl Zawysluk, muzy- Rysunek O. Łoktiewa

Машинний переклад

W ETERZE SŁYSZAŁEM DZWON, LECZ NIE WIEM, GDZIE ON

VOX POPULI Walerij, menedżer, m. Charków: — Preferuję “Hit-FM”. W Ukrainie jest wiele niezłych zespołów i wykonawców. Sytuację w ukraińskiej przestrzeni FM trudno nazwać normalną. Z przyjemnością słuchałbym ukraińskiej muzyki, ale w naszym kraju jest mało takiej, którą można by porównywać z zagranicznymi odpowiednikami. Choć nie można mówić o ukraińskiej muzyce ogólnie, bo o istnieniu wielu wykonawców po prostu nie wiem. W szczególności dowiedziałem się o świetnym lwowskim DJ-u dopiero po tym, jak byłem we Lwowie. Wcześniej nigdzie go nie słyszałem. Bołotnyk Wadym, student, NPU: — Najczęściej słucham radia “Super Nova”, bo podoba mi się muzyka, którą “puszczają”. Chciałoby się usłyszeć ciekawe projekty informacyjne, ale są one zamykane, dlatego na stacjach FM nie ma czego słuchać poza muzyką. Obecnie wszystkie stacje działają według podobnego szablonu i dlatego nie mogą stworzyć czegoś oryginalnego, co różniłoby się od taniego humoru, “szansonu”. Brak radykalizmu i jakiegoś kierunku społecznego, aby radio było naprawdę kultowe. Obecnie stacje radiowe są oderwane od narodu. Odnośnie produktu ukraińskojęzycznego, a dokładniej jego praktycznego braku, uważam, że popyt rodzi podaż i od tego trzeba zaczynać. Obecnie podaż i popyt są uformowane sztucznie, a nie zgodnie z rzeczywistymi upodobaniami. MONITORING Ukraiński kanał muzyczny “M1”: 24.10.2003 roku, czas oglądania — od 18.04 do 22.47: z 47 wideoklipów — 9 krajowych; 29.10.2003, (2.00 do 23.59): w ciągu 22 godzin czasu antenowego zaprezentowano 249 wideoklipów lub ich fragmentów. Z tej masy tylko 35—38 mogą być krajowymi (maksymalnie — do 15 %). Kanał wprowadził na antenę program własnej produkcji “TVój format” z udziałem Ołeha Skrypki, o czasie trwania 38 minut. Odsetek krajowego produktu muzycznego: od 8 % do 25 % (średnio — 6,5 %). Krajowy kanał muzyczny “Enter music”: — 5.11.2003, 17.43—23.00, z 56—4 (do 7,1 %); Anton, student, m. Browary: — Słucham “Kiss-FM”, “Radia “Stolica”, “Europy-Plus”, bo podoba mi się ich wypełnienie muzyczne. Ogólnie jestem zadowolony z tego, czego słucham, jedyną wadą jest dużo reklam. Muzyka ukraińskojęzyczna istnieje, ale nikt jej nie zna, bo tej muzyki praktycznie nie ma na antenie. Julia, studentka: — Moim zdaniem rosyjskojęzyczna muzyka na antenie przeważa dlatego, że popyt tworzy rosyjskojęzyczna publiczność. Całkowicie odpowiada mi wypełnienie przestrzeni FM: ukraińskojęzyczna muzyka mi się nie podoba. Hryszakow Wołodymyr, student: — Najbardziej lubię “Prosto-radio”. Wadą jest to, że obecnie w eterze FM jest mało rocka, ciężkiej muzyki, a także za dużo reklam. Słucham obcojęzycznej muzyki dlatego, że ukraińskiej muzyki o podobnym kierunku w radiu prawie nie ma. Myślę, że w Ukrainie jest niemało niezłych wykonawców, ale ich prawdopodobnie po prostu nie wpuszczają na antenę. U nas grają świetną muzykę, ale nie ma producentów i aparatury, która pozwoliłaby utalentowanym muzykom wspiąć się na wyższy szczebel. Kondratiuk Ołesia, studentka: — Słucham radia “Złote Wrota” i “Russkoje Radio”. Na tych stacjach “puszczają” muzykę, która podoba mi się najbardziej. Jest to rosyjska muzyka, w szczególności rosyjski rock. Jest wiele ukraińskich zespołów, ale mają słabą promocję, mało kto o nich wie i dlatego nie udaje im się osiągnąć godnego “poziomu”. Gdyby była stacja, która “puszczałaby” ukraińskojęzyczną muzykę, chętnie bym jej słuchała. Lecz dotąd praktycznie jej nie słyszałam, nie mogę porównywać ukraińskiej muzyki, na przykład, z rosyjską. Natalia, studentka: — Podoba mi się muzyka, którą transmituje “Gala-FM”, radio “Apelsyn”. Uważam, że ukraińskiej muzyki praktycznie nie ma na antenie, bo nie osiągnęła odpowiedniego poziomu. A poziom ten mierzy się jakością promocji tego czy innego wykonawcy. To znaczy, uważam, że ukraińska muzyka powinna być obecna na antenie, aby publiczność mogła ją słyszeć, oceniać. A to, co dzieje się teraz, to nie jest normalne. Czereszniuk Taras, student, m. Tarnopol: — Słucham stacji “KISS-FM”, format jej muzyki mi się podoba. Uważam, że praktyczny brak ukraińskojęzycznej muzyki jest związany z niezadowalającym poziomem jej promocji, z tym, że praktycznie jej nie słychać. Po prostu ukraińscy piosenkarze nie mają tyle pieniędzy, żeby wypromować swoje, rodzime. Choć bardziej zwracam uwagę właśnie na muzykę, a nie na słowa. Uważam, że obecny stan rzeczy jest nienormalny, bo przynajmniej 70 % muzyki, która wychodzi na antenę FM, powinno być ukraińskojęzyczne. Gdyby pojawiła się stacja, która puszczałaby wyłącznie ukraińskojęzyczną muzykę, to moim zdaniem większości słuchaczy byłoby to interesujące. Nadija, studentka: — Słucham stacji “Gala-radio” i “Europa-Plus”, które wyróżniają się jakościowo zbudowanym programem nadawania. Uważam, że na antenie przeważa rosyjskojęzyczna muzyka, bo jest bardziej dostępna i ciekawsza. Nie podoba mi się ta ukraińskojęzyczna muzyka, którą słyszałam. Polakowa Wiktorija, studentka KPI: — Podoba mi się radio “Stolica”. Słucham tej stacji, chociaż na jej antenie rzadko można usłyszeć ukraińskojęzyczną muzykę. Prawdopodobnie jest to związane z tym, że ukraińskim wykonawcom nie dają “przebić się” w radiu i nie mają pieniędzy, żeby wyjść na pewien poziom. Choć czasami ukraińscy wykonawcy pod względem oryginalności, utalentowania i potencjału przewyższają zagranicznych. Gdyby na antenie pojawiło się więcej ukraińskiej muzyki, to chętnie bym jej słuchała. Przeprowadzał wywiady Bohdan HDAŁ Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ OWW A! BEZ KOMENTARZY Korespondent “Słowa Proświty” przeprowadził ankietę wśród stołecznej młodzieży. Respondentom zaproponowano pytania: Jakich stacji słuchacie i dlaczego? Dlaczego, Waszym zdaniem, w ukraińskiej przestrzeni radiowej przeważa rosyjskojęzyczna muzyka? Gdyby pojawiła się stacja, która “puszcza” wyłącznie ukraińskojęzyczną muzykę, słuchalibyście jej?

Машинний переклад

«…BO UKRAIŃSKĄ — NIEFORMAT»

Dyrektor programowy radia „Дорослого радіо” Ольга Ларіна opowiedziała o polityce muzycznej swojej rozgłośni. — Według jakiej zasady kształtowany jest produkt muzyczny, który brzmi w eterze „Dorosłego Radia”? — Według zasady formatu, który ma określone cechy. Odpowiada on upodobaniom naszych słuchaczy: badamy ich i rozumiemy, co podoba się naszej publiczności (w wieku 25–50 lat), a czego nie. A jej podoba się najrozmaitsza muzyka. — Ale w eterze przeważnie brzmi ta, która pochodzi od rosyjskich wykonawców. Z czym wiąże się niemal całkowity brak produktu ukraińskiego? — Ukraińscy artyści nie mają tej muzyki, która spełnia wymogi naszego formatu. Albo jest jej bardzo mało. Na przykład Talita Kum — pasuje do nas, można ją usłyszeć na „Dorosłym Radiu”. Wreszcie w naszym eterze obecni są wykonawcy, którzy mieszkają na Ukrainie i śpiewają po rosyjsku: Taisija Powalij, Samaja-T, Garik Krycewski, Roman Kopow. To pytanie wiąże się nie z językiem, lecz z jakością ukraińskich piosenek. Na przykład ja lubię język ukraiński i rozmawiam po ukraińsku, ale zbyt wielu ludzi na Ukrainie mówi po rosyjsku, podobają im się rosyjskie piosenki. Nieprzypadkowo Iryna Bilyk, która zawsze podkreślała, że śpiewa po ukraińsku, zaczęła wykonywać piosenki po rosyjsku. Dobrych ukraińskich piosenek w zasadzie nie ma, brak wysokiej jakości ukraińskiego produktu. — Naprawdę? A „VV”, Ruslana, Ani Lorak, „Skriabin”…? — Wspomniał pan o muzyce bardziej młodzieżowej, a przecież słuchają nas także starsi wiekiem ludzie. Lubią oni piosenki z treścią, o rzeczywistych sytuacjach życiowych. Zatem i tu pytanie nie tkwi w języku, lecz w treści. Niestety, w ukraińskich piosenkach przeważają jakieś oderwane od życia rozważania o miłości. Nie chcę nikogo urazić, ale jeśli pojawia się rym w rodzaju „miłość–niemiłość”, to nie możemy tego puścić w eter. — Ale w eterze krąży tzw. „repertuar blatnyj”, liryka więzienno-obozowa — i, proszę się zgodzić, nie zawsze na wysokim poziomie, jeśli chodzi o oprawę muzyczną i mistrzostwo wykonawcze; często brzmią dość prymitywne rzeczy. Czy pańscy słuchacze nie narzekają na to? — U nas zasadniczo nie ma muzyki, która propagowałaby strefę czy więzienie. Żadnych skarg dotyczących repertuaru od słuchaczy nie napłynęło. Ludmiła PUSTELNYK z

Машинний переклад

KTO TWORZY MUZYKĘ, TEN JESZCZE ZA NIĄ PŁACI?

Wyniki ankiety przeprowadzonej wśród rodzimych piosenkarzy, muzyków i działaczy show-biznesu dotyczącej żądań nielegalnych opłat za emisję w telewizji i radiu rodzimych produktów wideo i audio (teledysków, nagrań, fonogramów). Liczba ankietowanych: ponad dwustu. Metody ankietowania: anonimowe, ustne, osobiste. Skład grupy ankietowanej: producenci i menedżerowie zespołów muzycznych oraz wykonawców, piosenkarze, muzycy, autorzy, kompozytorzy, zdobywcy Grand Prix, zwycięzcy i laureaci międzynarodowych oraz ogólnoukraińskich festiwali i konkursów, zasłużeni i ludowi artyści Ukrainy. Liczba uczestników ankiety, do których nie zwracano się z żądaniami zapłaty — 5 osób. Odsetek ankietowanych, od których przedstawiciele organizacji telewizyjnych i radiowych (w ten lub inny sposób) żądali pieniędzy za emisję — 97,5 %. “Kiss FM”), 107 (radio “Europa Plus”), 107,9 (“Nasze Radio”)… Odsetek rodzimego produktu muzycznego średnio wynosi — nie więcej niż 10 %. Wyciągi ze “Sprawozdania Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii za 2002 rok”: — z części “Zawartość programowa kanałów organizacji telewizyjnych i radiowych”: “Współczesna struktura elektronicznych środków masowego przekazu jest decydująca dla sytuacji na wewnętrznym rynku produktów telewizyjnych i radiowych. Obecnie jest on chaotyczny, pstry i w znacznym stopniu nie odpowiada zasadom moralnym i tradycjom narodu ukraińskiego…”; “…Za 2002 rok Narodowa Rada zgodnie z art. 32 Ustawy Ukrainy “O Narodowej Radzie Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii” zastosowała sankcje wobec 6 firm telewizyjno-radiowych”.

Машинний переклад

EFIR JĘZYKIEM LICZB

Wyniki niezależnego monitoringu emisji ukraińskich muzycznych kanałów telewizyjnych „M-1”, „O-TV”, „Enter-music”, przeprowadzonego przez Ukraińską Realistyczną Organizację Krytyki (URoK). Czas przeprowadzenia: październik–listopad 2003 roku. Metodyka: selektywne („prime time”) oraz ciągłe oglądanie kanałów telewizyjnych. — 6.11.2003, 6.02–9.00, z 36–2 (do 5,5 %). Odsetek rodzimego produktu muzycznego średnio — 6,3 %. Kanał muzyczny „O-TV”: odsetek rodzimego produktu muzycznego średnio — 22,7 %. Wyniki monitoringu emisji stacji radiowych nadających w paśmie FM w mieście Kijów. Czas przeprowadzenia — lata 2002–2003. Metodyka: selektywne ciągłe słuchanie emisji („prime time”) oraz nagrywanie fragmentów programów. Stacje w paśmie FM, których emisja została przeanalizowana: 95,6 (TRK „Złote Wrota”), 96,4 („Hit-FM”), 98,5 („Ruskoje radio — Ukraina”), 99 (radio „Nostalgia”), 99,4, 100,5 (radio „Super Nova”), 101,9 (radio „Szanson”), 102,5 („Prosto radio”), 105 („Promień”), 105,6 (radio „Stolica”), 106 („Szanson — Radio dla dorosłych”), 106,5 (radio

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bezpośrednio lub z pomocą wizerunkowców. We współczesnej komercji modna staje się praktyka „agresywnego zarządzania”. O naszej polityce można powiedzieć – „agresywne obłuda”. A nosicielami tej obłudy pod pięknymi nazwami „technologie polityczne” nierzadko bywają ci, którzy nazywają siebie „politologiem” czy „polittechnologiem”. Można by wiele mówić o wulgaryzacji takich konceptów, jak „władza”, „państwo”, „społeczeństwo obywatelskie”, „formy rządów państwowych”, „parlament dwuizbowy”, „konstytucja”, zdumiewający przejaw politycznego hermafrodytyzmu – „państwo prezydencko-parlamentarne” itp. Problemy ich używania na Ukrainie są świadectwem tego, że sposób myślenia określa sposób działania i życia społecznego. Wziąć choćby ofiarę pseudonaukowego zagadywania – ideę społeczeństwa obywatelskiego. Niektórzy z naiwnego przyzwyczajenia widzą w niej nową świetlaną przyszłość całej ludzkości, którą trzeba jak najszybciej zbudować, wspólnotę dobrych, poprawnych, doskonałych obywateli. I to zamiast zrozumieć rzecz prostą – społeczeństwo obywatelskie jest społeczeństwem wspólnot. Prawie jedną trzecią wieku temu włoski badacz Giovanni Sartori zwrócił uwagę na to, że zagrożeniem dla nauki o polityce jako dyscypliny jest rozpowszechnianie rozmytych i często nieokreślonych konceptów, utrata ich precyzji znaczeniowej i wyrazistości. Analizując konkretne przykłady błędnego używania pojęć w politologii porównawczej, w szczególności takich jak „struktura”, „funkcja”, „pluralizm”, „integracja”, „uczestnictwo”, „mobilizacja”, zauważył, że problemem jest tu zamieszanie z określeniem poziomów analizy, a to wywołuje naciągnięcia i błędy logiczne. Nauka o polityce znajduje się w teoretycznym chaosie. Problemy gnoseologiczne wiedzy politycznej powstają jeszcze przez to, że w jej strukturach organicznie łączą się składniki opisowe i normatywne – opis i wyjaśnienie zjawisk polityki oraz, z drugiej strony, ustanawianie pewnych norm, które opierają się na sądach wartościujących. Pojęcia „wolność”, „równość”, „władza”, „demokracja” itp. często wywołują pewne skojarzenia moralne, związane z istniejącą praktyką społeczną. Jednak same te pojęcia nie muszą być definiowane pozytywnie czy negatywnie. Nie jest dopuszczalne stosowanie do nich sądów wartościujących (jest to możliwe jedynie w odniesieniu do konkretnych sytuacji). Pojęcia nauki powinny być wolne od ocen, nawet jeśli dotyczyłoby to takich z nich, jak „totalitaryzm”, „dyktatura”, „ludobójstwo”, „terroryzm” itp. Za formę walki z wulgaryzacją wiedzy politycznej uważam wspieranie fundamentalnej dziedziny nauki. Wiedza fundamentalna jest zdolna być swoistą wirtualną izbą miar i standardów, swoistym środowiskiem zachowania prawdy. Nie szanować jej – to stawać przed zagrożeniem akumulacji błędu. Walczyć z wulgaryzmami w nauce trzeba, nie pokładając zbyt wielkich nadziei w państwie. Formowanie odpowiedzialnego uczestnictwa w dyskursie naukowym, kultury pracy naukowej, powinno odbywać się poprzez rozpowszechnianie w społeczności akademickiej nieakceptowalności powierzchownie-lekkomyślnych tworów, wypaczonych pojęć i ich definicji. Potrzebne jest odrodzenie w środowisku naukowym atroficznej funkcji obronnej, krytycznego odrzucenia konceptualnych falsyfikacji. W przeciwnym razie rodzima nauka o polityce pozostanie zmarginalizowana, a wulgaryzmy języka politycznego – banalizacja kłamstwa – będą wywierać swój niszczycielski wpływ. Serhij RIABOW, doktor nauk filozoficznych, profesor NaUKMA. Artykuł 53 gwarantuje mniejszościom narodowym prawo do nauki w języku ojczystym. Ukraińcom Konstytucja takiego prawa nie gwarantuje. Zatem artykuł 53 jest sprzeczny z artykułem 24: „Nie może być przywilejów ani ograniczeń… ze względu na cechy językowe lub inne”. Artykuł 53: „Każdy ma prawo do edukacji. Pełne ogólne wykształcenie średnie jest obowiązkowe”. Artykuł 53 jest sprzeczny sam ze sobą: edukacja jest jednocześnie i prawem, i obowiązkiem. Mamy podwójną sprzeczność: artykuł 53 jest sprzeczny i sam ze sobą, i z artykułem 24. Mamy sprzeczność w artykule 20. W pierwszym akapicie napisano: „Symbolami państwowymi Ukrainy są Flaga Państwowa Ukrainy, Godło Państwowe Ukrainy i Hymn Państwowy Ukrainy”. W trzecim akapicie, wbrew pierwszemu akapitowi, pojawiają się wielkie i małe Godła Państwowe. Trzeci akapit – to wymuszony kompromis między siłami ukraińskimi a antyukraińskimi, które nie chciały mieć tryzuba jako Godła Ukrainy. Wniesiono ten akapit do Konstytucji na propozycję Krawczuka. Od dnia przyjęcia Konstytucji minęło ponad siedem lat. Czy nie czas doprowadzić do porządku artykuł 20? Kto będzie szanował dokument, w którym błędów jest więcej niż w wypracowaniu niedbałego ucznia? Mykoła SZPYŁKOWSKYJ, m. Rowieńki, obwód ługański.

Машинний переклад

WULGARYZMY W NAUCE O POLITYCE

JĘZYK WŁADZY W dyskursie teoretycznym, języku publicystów politycznych, polityków i mężów stanu niedopuszczalnie rozpowszechniły się fakty uproszczonej, a nawet wypaczonej — z punktu widzenia światowej praktyki, zdrowego rozsądku i racjonalnej argumentacji — interpretacji pojęć. W rezultacie nauka o polityce na Ukrainie do tej pory nie stała się znaczącym czynnikiem życia społecznego, poznaniem optymalnego ustroju społecznego oraz nauką metod jego ustanawiania i przestrzegania, pozostaje głównie reaktywną, a nie projektywną, poddaje się coraz większej marginalizacji i profanacji. Wulgaryzmy w ogóle są skutkiem uproszczenia i przekręcenia treści pojęć. W nauce o polityce wulgaryzmem nazywamy niedbałe, powierzchowne używanie pojęć i nadawanie im wypaczonego, w porównaniu z ich prawdziwą treścią, znaczenia. Wraz z tym do wulgaryzmów należy zaliczyć także tak rozpowszechniony w języku komunikacji politycznej zabieg, jak eufemizmy — zawoalowane leksykalne upiększanie tego, co jest nieatrakcyjne lub wręcz nieakceptowalne. Zwulgaryzowane jest już samo rozumienie polityki jako zjawiska społecznego. Rozpowszechniony jest prymitywny, rzec można, zoologiczny (choć nazywa się go makiawelicznym) stosunek do polityki jako do możliwości poszczególnych ludzi, by według własnego uznania decydować o losach innych, postępować samowolnie, kierując się zasadą „zwycięzców się nie sądzi”. Walka polityczna przybiera przy tym postać rywalizacji o monopol i wyłączny wpływ kogoś jednego na prowadzenie spraw społecznych. A liberalna idea wyborów ewidentnie przekształca się w quasi-demokratyczne dekorowanie nieatrakcyjnych zakulisowych zmagań. Akademikowi Myrosławowi Popowyczowi należy przypisać sformułowanie „banalizacja zła”, którym oznacza on praktykę zamieniania masowych morderstw w „rutynową pracę”, „technologię”, a grozy — w rzecz powszednią. Banalizacją zła politycznego nazywam cynicznie wulgarne przekręcanie materii politycznej, bezwstydne przeinaczanie wartości wyrażania woli, wolności, równości, sprawiedliwości, przekształcanie ich w antywartości, a JEST TAKA OPINIA Konstytucja jako dokument musi odpowiadać określonym wymogom: przestrzeganiu ogólnych norm i zasad języka ukraińskiego, przestrzeganiu norm stylu urzędowego, wolności od sprzeczności, jasności i precyzji itd. W pełnym stopniu nasza Konstytucja nie odpowiada żadnemu z tych wymogów. 1. Naruszenie ogólnych norm i pra- w tekście Konstytucji najczęściej są następujące: błędne użycie słów, zbędne słowa, użycie narzędnika zamiast mianownika w orzeczniku złożonym. Zgodnie z tekstem przysięgi (artykuł 79 i artykuł 104), deputowani ludowi i Prezydent przysięgli narodowi Ukrainy tylko do przestrzegania Konstytucji Ukrainy, a nie wykonywania jej bez zastrzeżeń, oraz bronić Ukrainy w razie agresji. A wszystko przez to, że autor tekstu przysięgi zamiast słów „dotrzymywać” (bez cząstki „się”) i „bronić” użył słów „przestrzegać” i „bronić”. „Ukraina jest suwerennym i niepodległym, demokratycznym, socjalnym, prawnym państwem” (artykuł 1). „Ukraina jest państwem unitarnym. Terytorium Ukrainy w granicach istniejącej granicy jest integralne i nienaruszalne” (artykuł 2, akapity 2 i 3). Pierwszy artykuł napisany jest bez błędów. W drugim artykule naruszono normę języka ukraińskiego: słowa „państwem”, „integralne”, „nienaruszalne” użyto w formie narzędnika, zamieniając politykę w technologię szerzenia obłudy. Dla wszystkich jest oczywiste, że uczestnicy przedstawienia pod nazwą „reforma systemu politycznego” nie są zatroskani tym, jak najlepiej zorganizować władzę w państwie, lecz jak wygrać kolejne wybory. Byłoby zbyteczne o tym mówić, gdyby nie naiwne zdziwienie: a dlaczego właściwie się z tym godzimy? Dlaczego brutalne nadużywanie stanowiska służbowego oraz ograniczanie praw i wolności politycznych, co określa się eufemizmem „zasób administracyjny”, wywołuje u wszystkich prywatne oburzenie, ale do tej pory nie zostało nazwane po imieniu, nie zostało potępione przez opinię publiczną? Czy nie przez zwulgaryzowanie stosunku do polityki i „banalizację” zła politycznego? Innym przykładem wulgaryzmu jest stosowanie przymiotnika „publiczny”. Niefrasobliwość prowadzi tu do tego, że pojęciem „polityka publiczna” w najlepszym razie określa się otwartość, dostępność informacyjną, przejrzystość działań politycznych, a w najgorszym — utożsamia się ją z polityką państwową, a nawet rządową. Uważając, że polityce z natury właściwe jest bycie zamkniętą, niektórzy badacze kategorycznie nalegają na zasadniczą niemożliwość polityki publicznej w ogóle. W istocie publiczną jest polityka rozumiana jako kompleks spraw, programów, projektów realizowanych dla ludzi i na żądanie ludzi. Jest to polityka, której zleceniodawcami są wspólnoty, a rządy — jedynie wykonawcami. U nas zaś wspólnoty milczą, a urzędnicy („elita”) decydują, co tym wspólnotom jest potrzebne. I tak wychodzi, że polityką publiczną nazywają to, o czym wcześniej mówiono „polityka partii i rządu”, a w rzeczywistości — jedynie demagogicznie upiększają działalność tak zwanych „elit”, „oligarchów”, usprawiedliwiają realizowane przez nich różnorodne projekty — gazociągowe, architektoniczne, piłkarskie itp. Jedynym naprawdę publicznym elementem w tych sprawach jest to, że robi się je za pieniądze publiczne — podatników. Swoją drogą, o elicie. Za wulgaryzm uważam rozpowszechnione używanie tego słowa jako synonimu pojęcia „polityka” (prawda, coraz bardziej ironicznie). Być może kiedyś w przeszłości było tak, że działacze społeczni wywodzili się głównie z elity społecznej. Obecnie zaś wydaje się nieprzekonujące zaliczanie do elity człowieka jedynie na podstawie jego wpływowości, dostępu do centrów podejmowania decyzji — tego, co właściwe jest dla „establishmentu”. „Elitarne” w polityce, jak i w każdej innej sprawie, powinno być rozumiane jako doborowe, najlepsze, fachowe. Innymi słowy, bywają politycy (działacze społeczni, urzędnicy państwowi, administratorzy), a bywają politycy elitarni, których odróżnia się od rutynowych wspólników „po fachu”. Elitaryzm polityczny to jakościowa służba wspólnocie. Dla „establishmentu” zaś wspólnota („publiczność”) nie jest celem, a raczej środkiem, narzędziem zdobywania i utrzymywania własnej wpływowości. Istnienie elity nieodzownie wymaga istnienia jej dualnej opozycji — masy, która uznawałaby „elitarność” elity, jej doborowość. W krajowej praktyce elitarność stała się samonazwą polityków, swego rodzaju uzurpacją, dokonywaną bez-

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

CO W KONSTYTUCJI?

te same obowiązki…” (artykuł 26, ustęp 1). Można korzystać z narzędzi, a nosić ciężary. Prawa cudzoziemcom mogą być nadawane zamiast mianownika, a to jest polonizm. Takie błędy zdarzają się w wielu artykułach. „Nie może być przywilejów czy ograniczeń ze względu na rasę, kolor skóry…” (artykuł 24, ustęp 2). „Naród bezpośrednio bierze udział w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości poprzez ławników i przysięgłych” (artykuł 124, ustęp 4). Słowa „kolor skóry” są zbędne, ponieważ jest to jedna z cech rasy. Zbędne jest także słowo „bezpośrednio”, poprzez ławników i przysięgłych – to już jest pośrednio, a nie bezpośrednio. 2. Naruszenie norm stylu urzędowego W Konstytucji często zamiast bezosobowej formy czasownika na „-no”, „-to” używane są przymiotniki odczasownikowe: „Prezydentem może być ob- da- się, a obowiązki na nich — pok. Cudzoziemiec sam decyduje, czy korzystać z przyznanych mu praw, czy nie, a obowiązki musi wykonywać, a nie nieść. 3. Niejasność wykładu najczęściej wynika z tego, że autor nie potrafił zrozumiale wyłożyć swoich myśli. Artykuł 140: „Samorząd lokalny jest prawem wspólnoty — mieszkańców wsi lub dobrowolnego zrzeszenia w wiejską wspólnotę kilku wsi, osiedla oraz miasta…” Jeśli ten artykuł rozumieć tak, jak został napisany, to do wiejskiej wspólnoty mogą wchodzić nie tylko osiedla, ale i miasta. Gdyby autor tego artykułu postawił słowa „osiedla oraz miasta” na właściwym miejscu, żadne nieporozumienia by nie powstały: „Samorząd lokalny jest prawem wspólnoty — mieszkańców miasta, osiedla, wsi lub dobrowolnego zrzeszenia w wiejską wspólnotę kilku wsi…” 4. Sprzeczności — to największa wada naszej Konstytucji. Sprzeczność między pierwszym a drugim ustępem artykułu 27 rozstrzygnął Sąd Konstytucyjny Ukrainy. Inne sprzeczności mogłaby usunąć Rada Najwyższa Ukrainy. ra rys tu ny ją ra się-no sują tawa ty się la obywatel Ukrainy…” (artykuł 103, ustęp 2). Ta fraza brzmi nie po ukraińsku, a słowo „wybrany” wypacza sens. Czytelnik może zrozumieć, że Prezydentem może być albo jakiś szczególny obywatel, albo już gdzieś wybrany. Fraza brzmiałaby lepiej tak: „Prezydentem może być ob obywatela Ukrainy…” „Kancelaryzmy” nie upiększają dokumentu. Oto przykład: „Cudzoziemcy oraz osoby bez obywatelstwa… ko tymi samymi prawami i wolnościami, a także nie

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

W jednej chwili można go nazwać romantykiem. W innej — nowoczesnym, nawet zbyt biznesowym człowiekiem. Niemal każda minuta życia jest zaplanowana: archiwa, wykłady, posiedzenia, wyjazdy, spotkania… Mykoła Stepanowycz TYMOSZYK — to naprawdę wyjątkowy człowiek. Urodzony i wychowany w naszej wiejskiej cywilizacji, zadziwia wyrafinowanych mieszkańców metropolii swoimi biorytmami i technologicznym myśleniem. Jego życie łączy pedagogikę, naukę, praktykę wydawniczą i dziennikarstwo. Od 1997 roku — doktor nauk filologicznych (badał działalność i spuściznę Iwana Ohijenki). Od 1999 r. — dyrektor naukowo-wydawniczego centrum „Nasza kultura i nauka”, profesor katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Współpracuje z czasopismami „Pamięć wieków”, „Drukarstwo”, „Ukraiński teolog”, „Literacka Ukraina”… Autor kilku książek, wśród których jest pierwszy na Ukrainie usystematyzowany podręcznik „Historia wydawnictwa”. Mykoła Tymoszyk urodził się 18 stycznia 1956 roku we wsi Danyna (obecnie rejon niżyński) w obwodzie czernihowskim. Ojciec, Stepan Elizarowycz, wrócił z wojny w 1944 r. jako inwalida I grupy. Matka całe życie pracowała w kołchozowej brygadzie i na fermie zwierzęcej — po rozkułaczeniu i wywiezieniu jej ojca na Sołowki w latach 20. za odmowę wstąpienia do kołchozu. Jak wszystkie dzieci wiejskie i miejskie, marzył o zostaniu kosmonautą. Marzył od pierwszej sekundy lotu Jurija Gagarina w kosmos. Wtedy, 12 kwietnia 1961 roku, w kołchozowym biurze w Danynie cała wieś po raz pierwszy zobaczyła telewizor. Inne marzenie — zostać sprzedawcą chleba — poznały chyba tylko dzieci wiejskie. Na początku lat 60. nad Danyną znów zawisło niebezpieczeństwo głodu. W czasie gdy wszystkie kobiety wraz ze wschodem słońca wychodziły na pola, wszystkie dzieci zajmowały kolejkę po chleb. Przywieziona (nie zawsze) z Łosyniówki czy Niżyna półciężarówka bochenków nie wystarczała dla wszystkich. 1973 r. — rozpoczyna studia na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. 1975 r. — wyjazd do Lwowa (po raz pierwszy trafił na Ukrainę Zachodnią) wywiera na studencie kolosalne wrażenie: wycieczki po starożytnym mieście, organy w czynnych (!) kościołach, szczególna atmosfera i kultura. 1978 r. — kończy wydział dziennikarstwa, odmawia przyjęcia celowego skierowania na aspiranturę (z zapewnieniem mieszkania i „stołecznego zameldowania”) i — znów na zachód, tym razem do czerniowieckiej „Radzieckiej Bukowiny”. „Po co ci ta banderowszczyzna, tam przecież cię zabiją, tak jak tamtych naszych” — rozpaczała cała ulica Danyny, wspominając zabitych w niewyjaśnionych okolicznościach współmieszkańców po „rozdzielniku” na Ukrainę Zachodnią pod koniec lat 40. W „Radzieckiej Bukowinie” — do 1986 r. Po publikacji tam jednego z pierwszych reportaży „Dyplomy jednej rodziny” (z 26 lutego 1978 r.) Mykołę Tymoszyka próbowano nawet „pociągnąć do odpowiedzialności” za to, że nie uzgodnił materiału z lokalnym oddziałem bezpieczeństwa państwowego. Bo bohater reportażu nie chciał kiedyś iść do kołchozu. 1986—1987 r. — redaktor naczelny „Młodego Bukowińczyka” (Czerniowce). Od 1987 do 1988 r. — instruktor sektora prasy KC LKSMU. 1989—1990 r. — Państwowy Komitet Wydawnictw Ukrainy. Do 1998 r. — redaktor naczelny wydawnictwa „Łybid” i wykładowca wydziału (później — instytutu) dziennikarstwa KUN im. Tarasa Szewczenki. Do wydawnictwa Mykołę Tymoszyka wprowadził wybitny, ale zakazany przez system sowiecki metropolita Iłarion, profesor Iwan Ohijenko. Niemal w podziemiu Mykoła Stepanowycz zapoznał się z pracą Ohijenki „Historia ukraińskiego drukarstwa”. Od tego czasu pochłonęły go archiwa i wszystkie możliwe źródła na temat tej postaci i wydawnictwa. Za gruntowne badania prac M. Maksymowycza i I. Ohijenki w 1995 r. Mykoła Tymoszyk zostaje pierwszym laureatem nagrody imienia Iwana Ohijenki. Od 2002 r. — kierownik katedry wydawnictwa i redagowania wspomnianego Instytutu Dziennikarstwa. Z wykładami występował w placówkach naukowych i edukacyjnych Hiszpanii, Kanady, Chin, Niemiec, Izraela, Polski, Francji, Szwecji, Serbii… W 2003 r. Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej — Cenzura powstała znacznie później? — Już w 1485 r. arcybiskup-elektor Moguncji, gdzie narodziło się drukarstwo, wymagał od magistratu Frankfurtu nad Menem ścisłej kontroli wszystkich książek przywiezionych na jarmark, z konfiskatą „podejrzanych”. A jego pierwszym cyrkularem cenzorskim stał się zakaz drukowania Biblii w „języku narodowym”. Wspomnijmy też Rosję. Wydanie pierwszej rosyjskiej książki w 1564 r. („Apostoł” Iwana Fiodorowa) rozwściecza tamtejszych religiantów i bojarską wierchuszkę. Drukarz zostaje oskarżony o herezję. Pewnej nocy pijany tłum spala drukarnię Fiodorowa, a jego wraz z pomocnikiem Piotrem Mścisławcem na zawsze wygania z Moskwy. — Kiedy wreszcie, Mykoło Stepanowyczu, pojawiło się u nas pismo i kiedy Ukraińcy zrobili pierwszą książkę? — Do dziś przeważa koncepcja, że źródła rękopisów i księgarstwa pochodzą z czasu przyjęcia chrześcijaństwa. Ale z niczego żywa mowa lat 90. zaczęła ją masowo przedrukowywać i nazywać „wybitnym zabytkiem piśmiennictwa kultury rosyjskiej pochodzenia nowogrodzkiego”. A my tutaj między sobą się kłócimy — uznawać ją czy nie. Nie możemy zapominać też o księgach Pisma Świętego, które były w dawnym Chersonezie. Cyryl i Metody powoływali się na nie, podobnie jak Arab Ibn al-Nadim. Choć ten ostatni, w przeciwieństwie do Cyryla, nie znał tych dawnych pism słowiańskich. Wiemy o rozkwicie rękopiśmiennictwa, o istnieniu kolosalnej szkoły przepisywaczy książek Jarosława Mądrego w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Ale biblioteka Jarosława Mądrego z niczego też nie powstała. Było jeszcze dziesięcinne kółko przepisywaczy książek. Szkoda, że wykopaliska Cerkwi Dziesięcinnej robiono w pośpiechu. A drukarnia Hruszewska, która istniała zaraz po drukarni Szwajpolta Fiola? I znów — uprzedzenia. Najpierw nam mówią: pokażcie książki, potem — pokażcie dane wydawnicze. Wydawcy boją się książek. Jakym Zapasko nie robił kariery na modnych tematach, a w czasach sowieckich badał losy naszych rękopisów. Według jego danych ponad 90% naszych zabytków epoki książęcej jest dziś własnością Rosji. Przywłaszczywszy te rękopisy, zaczynają źródła swojej kultury, sztuki i piśmiennictwa właśnie od tamtych czasów. Natomiast my praktycznie nie możemy naukowo opierać się na tych dorobkach, opracowywać ich. Oczywiście, gdyby była pryncypialna postawa naszej władzy, mielibyśmy nadzieję na zwrot tych wartości historycznych. Choć historia zwrotu fresków Soboru Michajłowskiego pokazuje, że nie jest to łatwe. — Historia naszego latopisania i drukarstwa książek metodycznie fałszowała się. Jakie pryncypialne nowe odkrycia i interpretacje pojawiły się dzisiaj? — Już odwojowaliśmy to, że nie Iwan Fiodorow nauczył Ukraińców drukować. Choć dowodzili tego nasi uczeni dawno temu. Najbardziej przekonująco — Iwan Ohijenko. Udało mi się odnowić i wydać w Zdjęcie O. Dykana, stara ekspozycja, na gmachu Ukraińskiej Akademii Drukarstwa wciąż wisi tabliczka o 350-leciu pierwszego drukarza Iwana Fiodorowa. Chociaż Fiodorow zrealizował swój talent właśnie na Ukrainie, już na przygotowanym, życzliwym gruncie… Swoją drogą, w 1997 r. na Międzynarodowym Kongresie Slawistów w Hiszpanii, kiedy mówiłem o europejskich źródłach naszego drukarstwa i jego nowej periodyzacji, moskiewska delegacja w składzie około 100 osób kategorycznie nie przyjęła mojego referatu. — Przygotowuje Pan współczesnych wydawców książek, redaktorów, dziennikarzy. Na ile są oni konkurencyjni na świecie? — Głównym problemem są podręczniki. Do tej pory zajmowaliśmy się interpretatorstwem moskiewskich podręczników, zarówno z historii drukarstwa, jak i ze współczesnej działalności wydawniczej. Obecnie kończę pierwszy na Ukrainie podręcznik „Podstawy działalności wydawniczej i redagowania”, materiały już trzeci rok publikowane są w czasopiśmie „Drukarstwo” i interesują praktyków-wydawców. Przecież u nas każde wydawnictwo na swój sposób projektuje książki. Jedni — według rosyjskich standardów, inni — według starych, trzeci — wymyślają własne. Poziom naszego wydawnictwa książek spadł do epoki lat 20… Profesor Witalij Karpenko pracuje nad nowym podręcznikiem. Docent Wiktorija Szewczenko również przygotowuje nowe wydanie. Wkrótce pojawi się podręcznik z korekty autorstwa docent Tetiany Krajnikowej. Jest dobra grupa naukowców w Ukraińskiej Akademii Drukarstwa we Lwowie. Niedawno ucieszyli nas gruntowną „Chrestomatią” z historii działalności wydawniczej. Moskwa dawno poszła drogą przekładów zachodnich wydań, w szczególności Johna Peacocka „Działalność wydawnicza”. Potrzebujemy i my takich przekładów. W języku ukraińskim wyszły książki: „Marketing i zarządzanie działalnością wydawniczą” polskiego autora Wołodarczeka oraz „Wydawca przyszłości” według materiałów frankfurckich targów książki. Jeśli chodzi o technologie, zapomnieliśmy już o „druku wypukłym”, era taniego i niskiej jakości druku lat 90. minęła. W kijowskich, lwowskich i charkowskich drukarniach pojawiły się wysokiej jakości niemieckie maszyny „Heidelberg”. Nasz czytelnik chce już ładnej książki, nie tylko treściwej… Ogólnie są dwa problemy — kultura wydań i ustawodawstwo. Dzisiaj nie mamy nawet najważniejszych państwowych standardów z zakresu działalności wydawniczej, Izbie Książki brakuje wystarczającej liczby specjalistów… Z drugiej strony, nasza książka jest obłożona najwyższym podatkiem na świecie. — Niedawno wydał Pan książkę Iwana Ohijenki „Taras Szewczenko”. Odkrywa ona przed nami coś nowego? — Książka, która leżała 50 lat w kanadyjskim archiwum w Winnipeg, to prawdziwa sensacja. Przede wszystkim widzimy nowe podejście do Szewczenki, analizę interpretacji jego utworów. Iwan Ohijenko zbadał autentyczność, czyli pierwotność tekstów „Kobziarza”, pokazał, jak fałszowano rękopisy, kto to robił. Wspomnieć choćby frazę z „Testamentu” „wszystko porzucę i polecę do samego Boga modlić się, a do tego ja nie znam Boga”, którą czytamy w dzisiejszych wydaniach. W rzeczywistości u Szewczenki napisano: „wszystko porzucę i polecę do samego Boga modlić się, a do tego pochowajcie i wstawajcie”. Przygotował Ołeksandr SOŁONEC. Książka, mówią, to rzecz bezcenna. Znawcy jej historii i specjaliści współczesnej działalności wydawniczej pewnie też są coś warci. Po setkach lat tabu i „czystek” trudno odszukać unikalne prawdziwe pisma i pierwodruki. Ale byli i znów pojawiają się ci dziwni dla przeciętnego społeczeństwa ludzie, którzy całe życie „grzebią i szperają” w archiwach, szukają rarytasów, pradawnych rękopisów i supermodnych książek, rozszyfrowują „bazgroły” na skałach i w jaskiniach… Kto ich może zrozumieć? Być może ten, kto choć raz poznał dobrą, wieczną książkę. Aż do tego, co filozofowie nazwali „katharsis” — żeby dusza się rozwinęła i…

Машинний переклад

«NASZA KSIĄŻKA OBŁOŻONA NAJWYŻSZYM PODATKIEM NA ŚWIECIE»

Rusi-Ukrainy Filaret odznaczył Mykołę Tymoszyka orderem św. Archistratiga Michała. — Panie profesorze, na początku drukarstwa książkowego Europa wydawała tylko teksty religijne w niewielkiej liczbie? — W ciągu pierwszego półwiecza od czasu wyjścia pierwodruku Gutenberga (1450–1500) na świecie wydrukowano ponad sześć tysięcy tytułów książek. Istnieją badania, według których łączny nakład tych wydań mógł sięgnąć 12 mln egzemplarzy. Dla przykładu, w jednym z największych ośrodków wydawniczych i handlu książkami, w weneckiej Italii, pierwszą prasę drukarską ustawiono w 1469 roku, a do 1500 roku naliczono ponad 400 drukarzy. Warto wspomnieć o braciach Johannie i Windelinie Spirach, którzy w ciągu jednego 1476 roku wydrukowali 17 tytułów książek, wśród których była „Boska komedia” Dantego i „Sonety” Petrarki… Epoka Oświecenia wniosła swoje korekty. Włosi drukowali przeważnie dzieła rzymskich i greckich klasyków, opowiadania świeckich pisarzy współczesnych, pojawił się pamflet, traktat polemiczny… i żywe teksty nie powstają od razu. Mowa jest zarówno o napisach na czernihowskich hrywnach, jak i o „Izborniku Światosława” oraz o „Ewangelii z Reims” — rzeczach, które dziwiły cały świat swoją wytwornością, pełnią i artystyczną oprawą. Oczywiście trzeba mówić o piktograficznym piśmie (teksty obrazami) i o ideograficznym piśmie (alfabet już istnieje, pisemne odwzorowanie fonetyki). Odkrycie Kamiennej Mogiły przenosi nas do X–XV w. p.n.e., do pierwszych pisemnych śladów języka narodów, które żyły na tej ziemi. I pierwsze nasze książki miały postać zwoju, przekształcały się z glinianych tabliczek, liści palmowych, kości zwierzęcych, ścian jaskiń, kamiennych bloków. Trzeba mówić także o „Księdze Welesa”, która została napisana na naszej ziemi, choć te deski nie były pierwotnym materiałem, nie mogły „przetrwać” ponad tysiąc lat. Ta księga, wykonana w IX wieku na Słobożanszczyźnie lub Kijowszczyźnie, zmusiła świat do przewartościowania naszej przeszłości. Jeżeli początkowo, w latach 60. ubiegłego wieku, Rosjanie twierdzili, że to fałszerstwo, to już серелися stawiać rekwizyty. Ten sam Fiol, Niemiec, który drukował nam książki, musiał na kolanach przepraszać przed polską inkwizycją za to, że wydał je w innym języku i nie dla tego narodu. Mimo to dalej wydawał ukraińską książkę. — Czy mają Państwo nowe hipotezy dotyczące miejsca przechowywania biblioteki Jarosława Mądrego? — Skłaniam się ku hipotezom o dwóch możliwych miejscach. Pierwsze — pozostałości piwnic cerkwi Ireny, gdzie obecnie przebiega ulica Włodzimierska. Drugie — klasztor Międzyhirski pod Wyszhorodem, który przez długi czas był daczą KC KPU i obiektem zamkniętym. Dziś jednak władza nie da pieniędzy na wykopaliska. Zainteresować się tym może mafia poszukująca kosztowności lub drogiego zwoju, ale nie będzie dbać o ochronę zabytków. Istnieje już doświadczenie wykopalisk Kamiennej Mogiły, którą władza porzuciła na pastwę losu… — Czy można sprowadzić do Ukrainy nasze zabytki książkowe z XI wieku? — Mamy wyjątkowe państwo, które z powodów politycznych utraciło ogromne dobra naszej historii. Badacz ukraińskiego rękopiśmiennictwa 1994 r. w „Libidzie” jego zakazaną książkę „Historia ukraińskiego drukarstwa”. Iwan Ohijenko powoływał się na rok 1491, kiedy w Krakowie Ukraińcy założyli drukarnię i zaprosili Schweipolta Fiola. Ale Ohijenko nie miał wszystkich danych źródłowych, bo pracował w warunkach politycznego emigranta. W latach 60. ubiegłego stulecia Orest Macziuk znalazł dane o drukarni we Lwowie w 1460 roku. Być może bolszewicy nie spalili tych materiałów dlatego, że są napisane łacińską mową, której oni nie znali. Mimo wszystko rosyjscy politycy — a czasem także nasi swojscy państwowcy — nie chcą nic słyszeć o Stepanie Dropanie. Niedawno we Lwowie odsłonięto ufundowaną przez Łużkowa tabliczkę na terenie klasztoru Onufrego o Fiodorowie jako pierwszym drukarzu u nas. Odradza się już zapomniany w latach niepodległości „Fiodorowski seminarium” w Muzeum Sztuki Książki (dawne Lwowskie Muzeum Historii Książki), gdzie moskiewscy uczeni za moskiewskie pieniądze będą nas uczyć tej samej sfałszowanej nauki. W tym samym muzeum

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…zja m. Horodenka — 80,00, os. s. Tyszkiwci…) 432,05 Grupa L. A.-32 NTUU „KPI” 16,00 Dawydczuk H. S. 122,00 Danilow O. A., m. Lwów 1,00 Dowhalniuk L. W., m. Kijów 21,00 Zahoruliko N. A., m. Kijów 50,00 Zastawniwska gimnazja 174,00 Zastawska A. S., m. Kijów 50,00 ZOSz nr 3 I–II st. 30,00 ZOSz nr 38 (cz/z Stasiuk D. I.), m. Czerniowce 92,00 ZOSz s. Olyka Kiwereckiego r-nu Wołyńskiej obl. (przez Pniewską M. W.) 70,00 Iwaniw N. I., m. Lwów 30,00 Kamjanska ZOSz 50,00 KZF ta FTT, NTUU „KPI” (cz/z Biłous M. W.) 100,00 Kowalenko O. K., m. Czernihów 30,00 Kozelecki W. S., m. Kijów 20,00 Kozlitina O. D., m. Krzywy Rih 5,00 Kozlitina O. M., m. Krzywy Rih 5,00 Korż O. O., akademik, m. Charków 100,00 Korycki W. O., s. Sniaczów Storożynećkiego r-nu Czerniowieckiej obl. 100,00 Kostyszyn S. S. i M. W., m. Czerniowce 510,00 Kostiuk W. I., m. Kijów 20,00 Kremień T. D., m. Kijów 368,00 Kreszczuk M. O., m. Zaporoże 100,00 Kurymyszyn M. I., m. Lwów 300,00 Lewycka A. O., m. Lwów 20,00 Lenartowycz B. I., m. Zbaraż 30,00 Łytwyn W. M., m. Kijów 42,94 Liceum ŻDTU, gr. 2.1. (cz/z Drobnego D. M.) 25,00 Łojuk P. I., s. Ostopil Starokostiantyniwskiego r-nu Chmielnickiej obl. 10,00 Mieszkańcy Małej Biłki Tarnopolskiej obl. (cz/z Halicznanśką) 14,00 Mieszkańcy m. Żowkwa Lwowskiej obl. (cz/z Smyk W. I.) 100,00 Makotierski J., m. Czortków 50,00 Melnyczenko M. J., m. Kijów 100,00 Mieszkańcy s. Spas Kołomyjskiego r-nu Iwano-Frankiwskiej obl. 114,00 Mieszkańcy s. Mykytycze Wołyńskiej obl. (cz/z Stepaniuk W. M.) 11,15 Myhajłenko W. F., m. Kaniw 10,00 Miszczenko I. S., m. Torez Donieckiej obl. 20,00 Musijenko M. A., s. Terlycia Monastyryszczeńskiego r-nu Czerkaskiej obl. 8,00 Narodny Ruch Ukrainy (cz/z Jaremczuk I.), m. Lwów 140,00 NWK, SZSz-gimnazja (przez Czirwu), m. Sosnówka Lwowskiej obl. 200,00 NTUU „KPI” (cz/z Petlowanu) 20,00 NTUU „KPI” (cz/z Juraczkiwskiego P. O.) 50,00 Pawlenko L. M., m. Torez Donieckiej obl. 50,00 Pawlik O. P., s. Sołone Zaliszczyckiego r-nu Tarnopolskiej obl. 50,00 Parafianie cerkwi s. Midmychajło Kaluskiego r-nu Iwano-Frankiwskiej obl. 200,00 Pierwotny ośrodek „Proświta”, pedagogiczny i uczniowski kolektywy Pałagyckiej szkoły Iwano-Frankiwskiej obl. 60,31 Petryczko O. M., smt. Czemerowce 20,00 Pliako W. W., m. Sewastopol 150,00 Połewoj M. I., m. Torez Donieckiej obl. 50,00 Profkom medpracowników, m. Borysław Lwowskiej obl. 50,00 Rohawa W. W., m. Ługańsk 10,00 Rohawa S. O., m. Ługańsk 10,00 Rodzina Petryk, m. Kozowa Tarnopolskiej obl. 194,00 Rozwadowski M., s. Borszczów Śniatynskiego r-nu Iwano-Frankiwskiej obl. 10,00 Riabczuk P. S., m. Równe 100,00 Sawczuk M. M., m. Lwów 20,00 Sajko M. S., m. Izmaił 100,00 Cerkiew Świętomikołajewska, s. Łuki (cz/z Sawczuk H. W.) 250,00 Selaniw M. W., m. Lwów 150,00 Serdiuk D. D., Chmielnicka obl. 100,00 Rodzina Bezkrownych, m. Zaporoże 20,00 Rodzina Huk, s. Dozorne, ARK 20,00 Skorobohatko M. W., m. Kijów 20,00 Somyk E., s. Lewkiwci Tulczyńskiego r-nu 20,00 Storożynecki liceum 139,15 Suworow A. W., m. Ługańsk 10,00 Suworowa P. S., m. Ługańsk 10,00 SSz s. Seleszczyna Maszywskiego r-nu Połtawskiej obl. 67,00 Tymoszczuk K. D., s. Semyduby Riwneńskiej obl. 50,00 TOW „El plast-Lwów” 1000,00 Tow. „Proświta”, Chmielnicka obl. 100,00 Tokacz N., m. Użhorod 100,00 Ukraińska gimnazja, kl. 9-b,

Машинний переклад

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w numerach 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14 za 2004 r. 25 lat bez rodzonego ojca, ale my, dzieci-emeryci (Maria, Lesia, Petro, Ołena, Nadia Semczukowie), teraz z duchowym ojcem, m. Kijów 25,00 Andruszenko Wołodymyr, Olha, Mykoła, m. Biała Cerkiew 10,00 Artiuchowa D. I., m. Kijów 50,00 Bahnij L. M., Bahnij N. F., wś Kirowśke rejonu czornomorskiego AR Krym 20,00 Bakuta T. M., Czyżyk I. O., m. Kijów 200,00 Bekało Z. S., wś Ochmatiw rejonu żaszkowskiego obwodu czerkaskiego 20,00 Berehowa N. I., m. Chmielnicki 50,00 Bojko T., USA 532,00 Bondarczuk H. P., wś Kowaliwka obwodu tarnopolskiego 50,00 Briuchowećka M. H., m. Borysław 30,00 Wasyłyk W. M., m. Połtawa 10,00 Od NTUU “KPI” (przez Wdowina W. S.) 10,00 Wydział Oświaty os. typu miejskiego Sofijiwka obwodu dniepropetrowskiego 7,80 Składki wykładowców i studentów z m. Krzemieniec (przez Hołub H. R.) 283,17 Wołoszyn H. W., wś Kaminna obwodu iwanofrankiwskiego 340,00 WPU nr 7 (przez Kopaczewską), m. Kałusz 552,91 Nauczyciele rejonu derażniańskiego obwodu chmielnickiego 500,00 Haw’iak I. M., m. Lwów 20,00 Halijenko L. M., m. Dniepropetrowsk 50,00 Hłubisz P. A., m. Kijów 50,00 Hojoszko I., Romaniuk L., Pawliw Z., m. Lwów 47,47 Gł. kino “Czerniowce” 500,00 Honczar P. I., m. Dniepropetrowsk 10,00 Horbań K. H., wś Kobelaky obwodu połtawskiego 10,00 Horodeckie WOB nr 6324, obwód lwowski 293,00 Hryszuk W. T., m. Żmerynka 50,00 HROWT “Proświta” im. T. Szewczenki obwodu iwanofrankiwskiego (w tym SŚ nr 2 — 118,25, os. szk. wś Czerniaty — 118,80, gimna-

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina”, r/r nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Symferopol 21,00; Ukraińska Gimnazjum, Symferopol 30,00; Uczestnicy KhPK Domu Ludowego, Lwów 150,00; Uczniowie klasy 6-a Katiużańskiej Szkoły Specjalistycznej, rejon wyżhorodzki, obwód kijowski 18,80; Fedyna O., Karwacka N., Lwów 24,00; Fil W. M., Kijów 50,00; Fil P. I., Kijów 50,00; Fonariuk T. I., Czerniowce 75,00; Frantsuzhenko M., USA 532,00; Chrapunowie, Kijów 10,00; Centralny Szpital Rejonowy w Kołomyi, obwód iwano-frankiwski 220,00; Cerkiew wsi Kołodija, rejon manewicki, obwód wołyński (za pośrednictwem Waszczuka R.) 22,00; Czerylo O. M., Złoczów, obwód lwowski 10,00; Czmyr S. P., obwód dniepropetrowski 65,00; Czmil A. W., Ananjiw 20,00; Szyjan W. I., Chmielnicki 15,00; Szkoła ZNWK I–III st., Kołomyja 155,00; Szkoła wsi Stary Czartorysk, rejon aniwicki, obwód wołyński 116,45; Szkoła-gimnazjum NWK Ukrainy, Symferopol 170,00; Jurynec M. W., wieś Werba, rejon włodzimierski, obwód wołyński 57,00; Juśkiw I. M., Chodorów, rejon żydaczowski, obwód lwowski 50,00; Jabłuniwska ZOSz 30,00; Jarmolenko D., USA 320,00; Jaciecko W., USA 532,00

Машинний переклад

LISTA OFIARODAWCÓW NA CERKIEW TARASA, KTÓRZY WPŁACILI ŁĄCZNE KWOTY

Tarnopolski oddział obwodowy towarzystwa „Proświta” oraz Związek Ukrainek (kolędowanie bożonarodzeniowe we wsi Wielki Głęboczek w rejonie tarnopolskim): Kamieńska „Proświta”, miasto Dnieprodzierżyńsk (przez Hraboweckiego N. N.) Sahajdak M. I. 10,00 Sahajdak M. M. 5,00 Sahajdak O. R. 5,00 Sahajdak T. B. 5,00 Sahajdak P. M. 5,00 Młynowski I. 5,00 Howda B. 5,00 Nej W. 5,00 Borowy D. F. 5,00 Czubaty J. W. 10,00 Hac H. P. 20,00 Kowerko I. P. 30,00 Prydatkewycz H. W. 20,00 Morawska S. M. 10,00 Romanyszyn B. R. 10,00 Muł M. J. 5,00 Ołeksewycz S. J. 20,00 Szczupaczynśka M. L. 5,00 Hurał J. W. 5,00 Rudakewycz S. H. 5,00 Urban R. M. 5,00 Marczuk O. D. 5,00 Połyhacz A. W. 5,00 Zwarycz J. J. 5,00 Wakuła M. W. 5,00 Zwarycz J. O. 6,00 Huk M. I. 10,00 Zakytniuk H. S. 5,00 Zakytniuk M. B. 5,00 Zakytniuk N. B. 2,00 Połotnianko H. O. 5,00 Kopacz O. A. 5,00 Kyryluk W. S. 5,00 Kiptyk D. I. 10,00 Krywyj S. I. 5,00 Semenyna S. M. 7,00 Balicki W. M. 10,00 Onysko W. I. 5,00 Howda S. W. 20,00 Motało W. W. 2,00 Łukowska S. W. 5,00 Bencal H. M. 10,00 Szpak H. I. 4,00 Palamar B. P. 2,00 Komarczuk J. D. 5,00 Kunic N. D. 5,00 Molinśkyj W. A. 5,00 Strembićkyj W. O. 5,00 Woznyj B. S. 12,00 Kudryk O. B. 8,00 Zahałuk L. M. 5,00 Chrapko S. I. 10,00 Sendećkyj M. P. 20,00 Sendećkyj B. M. 10,00 Hłubocka O. W. 10,00 Serdiuk L. D. 5,00 Bazan H. J. 5,00 Paszczak I. S. 5,00 Kutnyj W. S. 5,00 Suchećkyj M. H. 5,00 Bidna N. D. 5,00 Ordynas U. M. 5,00 Ordynas J. I. 5,00 Kutnyj J. H. 15,00 Hesjuk M. I. 10,00 Wasylyna H. W. 10,00 Zwarycz O. P. 10,00 Kuć M. P. 10,00 Serdiuk J. S. 15,00 Bereza W. M. 5,00 Hajda Z. M. 20,00 Motało M. S. 5,00 Kohut A. I. 10,00 Lalak D. 2,00 Krywyj O. S. 10,00 Ołeksewycz J. P. 5,00 Hac S. M. 5,00 Koczenasz S. I. 5,00 Dejneka H. P. 10,00 Wakuła I. I. 5,00 Stojkewycz A. R. 5,00 Kopacz W. I. 10,00 Zwarycz M. S. 10,00 Wowczyszyn-Motało L. P. 20,00 Kaczaluba N. J. 20,00 Szymanśkyj I. 5,00 Zwarycz S. 5,00 Żytar S. 5,00 Jakymczuk L. 10,00 Szeliga F. 5,00 Bryniak H. 5,00 Kwas U. 5,00 Słobus L. M. 5,00 Martyniuk H. M. 5,00 Szałaj N. W. 5,00 Kozak M. S. 5,00 Herasym B. 10,00 Pik I. P. 5,00 Butkowśka I. I. 5,00 Kobylśka B. W. 10,00 Krupka Z. M. 5,00 Hac I. J. 6,00 Harmatij M. M. 5,00 Krupśka O. W. 10,00 Fedun W. W. 10,00 Bezkosta J. W. 10,00 Mazepa H. I. 10,00 Jaśkiw Z. L. 10,00 Kulczynśkyj J. I. 10,00 Panćiw M. 10,00 Dupełko O. W. 10,00 Kohut M. W. 5,00 Ordynas B. W. 10,00 Ordynas L. B. 10,00 Połyhacz M. W. 2,00 Stadnićka S. 10,00 Wolyanyk B. H. 5,00 Kudryk J. 5,00 Hirniak M. 5,00 Kuch A. 4,00 Mychajluk N. M. 5,00 Koszułynśkyj I. J. 2,00 Sahajdak J. A. 4,00 Wrublewśka M. R. 4,00 Dryhusz N. I. 115,27 Razem: 1062,27 Pyłypenko R. 20,00 Kuźmina O. 10,00 Hrabowećkyj N. 20,00 Piankowa O. 10,00 Hrabowećka S. 10,00 Hrabowećka O. 10,00 Kuczer L. 10,00 Kuczer W. 10,00 Kuczer J. 10,00 Perekopśkyj I. 10,00 Perekopśkyj A. 10,00 Dorohan Ołena 1,00 Kancedał Dmytro 1,00 Katrycz Jewhenija 2,00 Katrycz Tetiana Iwaniwna 10,00 Knysz Ołeksej 1,00 Kuc Daryna 1,00 Perekopśkyj J. 10,00 Czornomaz O. 25,00 Czornomaz W. 25,00 Lach S. 10,00 Dowhaluk 5,00 Morozowa O. 5,00 Uczniowie szkoły zawodowej nr 15 20,00 Krawczuk M. 5,00 Miszyna M. 5,00 Razem: 240,00 Rachuba Kateryna 2,00 Stawrow Jewhen 1,00 Trojan Tetiana 5,00 Charczenko Olha 3,00 Czawdar Ołena 1,00 Czełebijew Mykoła 1,00 Szwydkowa Inna 2,00 Od szkoły w Czerwonopolu w rejonie berdiańskim obwodu zaporoskiego

Машинний переклад

Pracownicy Tarnopolskiej Centralnej Rejonowej Poliklinik (kolędy bożonarodzeniowe)

Medwedyk H. P. 5,00; Ordenas H. B. 10,00; Nowak S. T. 2,00; Wereśjuk M. W. 5,00; Koroliuk O. M. 10,00; Hryhorczuk M. P. 2,00; Bryl L. W. 5,00; Stec O. M. 2,00; Oleni M. I. 2,00; Bondar N. R. 2,00; Jaworska N. M. 5,00; Zajec N. M. 2,00; Rejterowycz O. W. 2,00; Mykołajiszyn M. W. 5,00 Prypchan L. M. 3,00; Tracz M. N. 5,00; Szkilna N. R. 2,00; Brykun L. D. 2,00; Hulda O. O. 5,00; Moroz O. B. 2,00; Wacyk W. O. 2,00; Kuchar W. O. 2,00; Saranczuk S. J. 2,00; Kindratiuk J. M. 2,00; Lisowski W. R. 2,00; Zabłocka O. O. 2,00; Netefor I. J. 2,00; Kuleszir S. B. 2,00 Pylypowycz A. I. 2,00; Werkaleć N. R. 2,00; Rewa O. M. 2,00; Storożko I. I. 10,00; Storożko A. I. 10,00; Hnatiuk M. P. 10,00; Zwarycz H. J. 5,00; Smaczyło T. P. 4,00; Kutnyj L. W. 2,00; Jaworski M. W. 5,00; Taranenko N. O. 5,00; Naulik S. A. 5,00; Rybczak N. W. 5,00; Stańko O. Z. 5,00 Matwijczuk O. S. 2,00; Hnatiw J. I. 5,00; Łotocki M. I. 5,00; Szkilna O. W. 5,00; Peleszok H. B. 10,00; Michalska W. A. 5,00; Stefura S. P. 5,00; Chomiak I. M. 5,00; Pyndus H. F. 5,00; Moroz T. J. 5,00; Caregorodceva H. B. 5,00; Wojtowycz I. R. 10,00 RAZEM NA RACHUNKU TARASOWEJ CERKWI — 344472 hrn 18 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

synonimy. Jeśli chcecie zrozumieć Ukrainę i Ukraińców — czytajcie (i starajcie się zrozumieć) T. Szewczenkę. Po krótkiej przerwie rozpoczął się program koncertowy z udziałem amatorskich zespołów artystycznych ukraińskiej diaspory. Koncert prowadzili N. Bojko oraz N. Hreczana. Natchnienie uczestników grupy twórczej udzieliło się sali — śpiewali wszyscy… Wielu miało łzy w oczach… Poezje T. Szewczenki czytali N. Pawłowycz, O. Sorokin, M. Postolako, O. Borodina i inni. Muzyczne numery solowe wykonali O. Szczełetun, S. Honczenko, I. Maszczak. O nich, jak i o chórze „Switanok”, trudno mówić jako o amatorach — dawno osiągnęli poziom profesjonalistów i często występują z programami koncertowymi. „Testamentem” zakończyła się część oficjalna. Na scenę wyszli przedstawiciele diaspory z Jekaterynburga, którzy powitali nas i podzielili się wrażeniami z twórczości T. Szewczenki. A ten wspaniały wieczór zwieńczył zastawiony stół, przy którym głos zabierali wszyscy chętni. Kwiatów wystarczyło dla wszystkich, oczy promieniały... Dopóki brzmią utwory T. Szewczenki i ukraińska pieśń — dopóty żyć będzie na świecie ukraińskość… Stefan PANIAK, przewodniczący Uralskiego Stowarzyszenia Ukraińców, profesor ośrodka. Odbywają się one od dziesięcioleci, a od 1989 roku — od założenia Towarzystwa „Proświta” — co roku. Gośćmi wieczoru Szewczenki byli zastępca mera miasta Werbas Swetislav Dolapčev, delegacja Ambasady Ukrainy — pierwsi sekretarze Jurij Łysenko, Anatolij Starostenko oraz szef misji gospodarczej Serhij Drozd. INFOSERWIS TOWARZYSTWA „PROŚWITA” Mykycie — Wiaczesławowi Hryhorowyczowi Szewczence — zapalić świecę pamięci, która stała obok portretu Kobziarza. W. H. Szewczenko mieszka w mieście Jessentuki, sam pisze wiersze, tłumaczy utwory T. Szewczenki, Wasyla Stusa, jest członkiem związków pisarzy Ukrainy i Rosji, maluje obrazy, ikony. Wiaczesław Szewczenko opowiedział o losach swojej rodziny, przeczytał wiersze swojego sławnego przodka. W księdze pamiątkowej społeczności Wiaczesław Szewczenko zapisał: „Dziękuję ludziom, którzy stworzyli cząstkę Ukrainy na Stawropolu, kłaniam się wszystkim, którzy przyczynili się do tego święta — uczczenia dnia urodzin Człowieka Świata — naszego Kobziarza!” O dzieciństwie T. Szewczenki, jego życiu w Wilnie i Petersburgu, a także o pobycie- S. 9

Машинний переклад

ŚWIĘTO WIELKIEGO KOBZARZA NA URALU

Od dawna w Uralskim Stowarzyszeniu Ukraińców nie odstępują od tradycji — co roku organizować Dni T. H. Szewczenki. Z okazji 190. rocznicy urodzin poety rada Stowarzyszenia postanowiła przygotować poważny program. Odpowiedzialnym za niego wyznaczyliśmy utalentowanego człowieka, znawcę twórczości Kobzarza profesora M. Kernesiuka. W przededniu święta zorganizowano występ w obwodowym radiu. Tymczasem trwały próby części artystycznej programu, którą przygotowywali koncertmistrz — zasłużony pracownik kultury Rosji W. Kosiuk oraz chórmistrz — laureat Ogólnounijnych konkursów O. Hołowa. Z inicjatywy Uralskiego Stowarzyszenia Ukraińców w obchodach wzięły udział: Ministerstwo Kultury obwodu, Uralski Państwowy Uniwersytet (wydział filologiczny), Swierdłowski oddział Związku Pisarzy Federacji Rosyjskiej, obwodowe muzeum przyrodnicze oraz filia Rosyjskiego Funduszu Kultury. Przedstawiciele tych organizacji wraz z nami byli uczestnikami naukowo-praktycznej konferencji „T. H. Szewczenko i współczesność”, na której wystąpiło pięciu doktorów i kilku kandydatów nauk. Wieczór rozpoczęła pieśń „Думи мої, думи…” Morze kwiatów na stole prezydium dodało wszystkim dobrego nastroju. Lecz najbardziej jasnym i emocjonalnym było wystąpienie M. Kernesiuka „Szewczenko wczoraj, dziś, jutro”. I choć jest on profesorem medycyny, dorównać mu jako szewczenkoznawca zdołałby, jak sądzę, nie każdy filolog. Miło było spotkać na konferencji dawną przyjaciółkę ukraińskiej społeczności L. Słobożaninową, wykładowczynię uniwersytetu, która wygłosiła referat „Z doświadczeń pracy nad twórczością T. Szewczenki”. Wszystkie wystąpienia wywołały szeroką dyskusję, każdy chciał opowiedzieć o „swoim” Szewczence. Mnie przypadło wygłosić na konferencji słowo końcowe. Dziwię się, gdy rosyjscy koledzy, często z najlepszych pobudek, zaczynają dowodzić geniuszu T. Szewczenki, jakby można w tym wątpić. Dla Ukraińca jest on od dzieciństwa geniuszem światowego formatu. A dla mnie osobiście w dużej mierze Szewczenko i Ukraina — sło- Tarasa. Zaprezentowano także film dokumentalno-artystyczny o poecie oraz wydanie drukowane – zeszyt o życiu i twórczości Tarasa Szewczenki. Uczestnikami programu byli uczniowie uczący się języka ukraińskiego w szkołach w Werbasie, Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny, chór Towarzystwa „Karpaty” z Werbasa oraz działacze Towarzystwa „Proświta”. Wieczory ku czci Tarasa Szewczenki są tradycyjną manifestacją. W tym roku wystawiono wydanie poematu „Hajdamaki” z 1886 roku, fototypiczne przedruki „Kobzarza” z 1840 roku oraz tak zwanej „zahaliawnej książeczki” Szewczenki. Wieczór otworzył przewodniczący Związku, główny lekarz sanatorium im. Lermontowa Iwan Hajdamaka. Poetka Alla Chrus opowiedziała o życiowej drodze i twórczości T. H. Szewczenki. Wiersze w jej wykonaniu brzmiały bardzo poruszająco, słuchacze prosili, by czytała je jeszcze i jeszcze. U wielu w oczach pojawiły się łzy, bo nie codziennie udaje się usłyszeć język ukraiński i wiersze Szewczenki. Nastała uroczysta chwila: Alla Chrus poprosiła praprawnuka Tarasa Hryhoriowicza Szewczenki po jego starszym bracie

Машинний переклад

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

NA KOŁYMIE

W ramach obchodów 190. rocznicy urodzin Kobziarza na ziemi kołymskiej przeprowadzono szereg wydarzeń. Rozpoczęły się one otwarciem wystawy utworów Tarasa Szewczenki, Iwana Franki i innych mistrzów ukraińskiego słowa w pomieszczeniu Magadańskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. A. Puszkina, które uprzejmie udostępniła jej dyrektor Walentyna Ampiłogowa — członkini Rady Regionalnej Ukraińskiej Autonomii Narodowo-Kulturalnej (RUNKA) „Kołyma—Sławutycz”. Obok usytuowano wystawę prac mistrzyń haftu artystycznego. A zakończyły się obchody szewczenkowskie uroczystym wieczorem w Magadańskim Teatrze Lalek. Słowo o Szewczence wygłosił profesor Północnego Międzynarodowego Uniwersytetu R. R. Czajkowski. Roman Romanowycz z właściwym sobie kunsztem przekazał słuchaczom żywe słowa o Tarasie, zwracając ich uwagę na to, że Ukraina ma swoją Biblię — „Kobziarza” Szewczenki. Na scenie teatru wystąpił zespół pieśni ukraińskiej RUNKA „Kołyma—Sławutycz”. Na początku występu amatorskich śpiewaków zabrzmiał duchowy hymn Ukrainy „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”. Już od pierwszych akordów pieśni sala wstała z miejsc. Dalej wybrzmiały „Testament”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Marija Posielużna bardzo kunsztownie wykonała „Pieśń o Ukrainie”. Jest ona, nawiasem mówiąc, autorką melodii pieśni do słów redaktorki ukraińskiej gazety „Homin Kołymy” Kateryny Kuzjomko. W oczach wielu słuchaczy pojawiły się łzy… Natchnienie wybrzmiały poematy T. Szewczenki „Maria” oraz „Najemnica” w wykonaniu Ludmyły Pyrih i Dmytra Szapowałowa — reżysera teatru lalek. Długo sala nie wypuszczała dziecięcej grupy tanecznej, która z temperamentem i żywo wykonała taniec huculski. Dwie godziny wieczoru minęły na jednym oddechu. Roman SZESTOPALKA, zastępca przewodniczącego rady RUNKA „Kołyma—Sławutycz”. Na zdjęciu: uczestnicy amatorskiego ruchu artystycznego. O pobycie na zesłaniu w Twierdzy Nowopietrowskiej emocjonalnie i ciekawie opowiedziała dawna wielbicielka talentu poety Hałyna Diukowa. Ja opowiedziałem o wspaniałym prezencie, przekazanym ukraińskiej społeczności przez znanego badacza życia i twórczości T. H. Szewczenki, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Ukrainy, autora ponad 60 książek o Kobziarzu, założyciela jedynego na świecie Instytutu Tarasa Szewczenki w Orenburgu Leonida Naumowycza Bolszakowa. Jest to nowe wydanie „Dziennika” Szewczenki z komentarzami Bolszakowa. Ja. Łuczkowski przekazał pozdrowienia od L. Bolszakowa całej ukraińskiej społeczności Kaukaskich Wód Mineralnych. Na wieczorze zebrano ponad 2000 rubli dobrowolnych datków na budowę cerkwi Tarasa w Kaniowie. Zwróciliśmy się do wszystkich ukraińskich organizacji Rosji, a także innych krajów o pomoc w miarę możliwości w tej bogobojnej sprawie. W sali sportowej sanatorium im. Lermontowa odbył się turniej szachowy, poświęcony 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. Turniej wraz z ukraińską społecznością zorganizowała Piatigorska Niezależna Szkoła Szachowa (kierownik Mychajło Krywenko). W zawodach wzięło udział 20 dzieci. Młodzi szachiści dowiedzieli się o wielkim ukraińskim poecie, o tym, jak świętuje się jego jubileusz na Kaukaskich Wodach Mineralnych. Zwycięzcom wręczono cenne nagrody, a wszystkim uczestnikom turnieju — dyplomy ukraińskiej społeczności. W szkole nr 29 w Piatigorsku z inicjatywy nauczycielki języka rosyjskiego i literatury Hałyny Capko został przeprowadzony konkurs na najlepsze wykonanie wierszy T. H. Szewczenki, w którym wzięło udział ponad 15 dzieci. Zwycięzcami zostali: Tigran Koczerian — 1. miejsce, 2. miejsce podzielili między sobą Mychajło Diukarew i Heorhij Babajan, na 3. — Taras Łuczkowski. W miejskim Domu Przyjaźni odbył się jeszcze jeden wieczór pamięci Szewczenki, na który zostali zaproszeni przedstawiciele wszystkich diaspor Piatigorska. Z referatem o życiu i twórczości poety wystąpiła Ałła Chruś, o Szewczence-malarzu opowiedziała Ludmyła Możajśka. Zaproszeni na ten wieczór soliści Piatigorskiego Teatru Operetki śpiewali ukraińskie pieśni ludowe, a także pieśni do słów Kobziarza. Informacja o przeprowadzonych przez ukraińską społeczność Kaukaskich Wód Mineralnych wydarzeniach z okazji uczczenia pamięci Wielkiego Syna narodu ukraińskiego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki była transmitowana przez radio miejskie i krajowe, gazeta „Piatigorskaja prawda” zamieściła artykuł Lubowi Kluczko „Dwie muzy geniusza”, a gazeta „Kawkazskaja zdrownica” — artykuł Ałły Chruś „Geniusz dwóch narodów”. Jarosław ŁUCZKOWSKI, Zjednoczenie Ukraińców na Kaukaskich Wodach Mineralnych „Jatran”, m. Piatigorsk, Kraj Stawropolski. Na zdjęciach: uczestnicy dziecięcego turnieju szachowego, poświęconego 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki; poetka Ałła Chruś na wieczorze w Domu Przyjaźni.

Машинний переклад

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

W WERBASIE

W mieście Werbas (Autonomiczny Kraj Wojwodina, Serbia) 27 marca odbył się wieczór Tarasa Szewczenki z okazji 190. rocznicy jego urodzin. Organizatorem był Werbaski oddział Towarzystwa Języka, Literatury i Kultury Ukraińskiej „Proświta”. W programie znalazły się wiersze, pieśni na słowa Szewczenki, a także odegrano scenkę z życia małego W trzech cerkwiach Piatigorska (Kraj Stawropolski) z inicjatywy Zrzeszenia Ukraińców na Kaukaskich Wodach Mineralnych „Jatrań” odprawiono panichidę w jasnej pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Proboszcz Spaskiego soboru w Piatigorsku, ojciec Wasyl (Burlak), nasz rodak, w swoim kazaniu podziękował ukraińskiej społeczności za to, że tak pięknie, po chrześcijańsku, czci pamięć Wielkiego Kobzarza. W sali sanatorium im. Lermontowa odbył się uroczysty wieczór. Pięknie urządzona przez artystkę Tetianę Kyrycznenko sala tworzyła wrażenie zakątka rodzinnej Ukrainy. Były tu wystawy „Kobzarzy”, książek o T. Szewczence, reprodukcji rysunków i obrazów wielkiego artysty, haftów. Szczególną uwagę gości przyciągał stół, na którym było

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

DROGI ŻYCIA MOJEGO RODU

Daryna oraz Iwan Honczarenkowie “POKAZUJ, GDZIE TWOJE ZŁOTO!” O strasznych czasach wielkiego głodu oraz stalinowskich represjach opowiadała mi matka, Daryna Hryhoriwna, która urodziła się w 1908 roku we wsi Tymky w rejonie orżyckim na Połtawszczyźnie. Jej ojciec był jednym z tych ukraińskich rolników, którzy karmili chlebem nie tylko Imperium Rosyjskie, ale także inne kraje świata. Wielka rodzina (rodzice i ośmioro dzieci) żyła dostatnio, bo wszystko w gospodarstwie zostało zrobione i wyhodowane własnymi rękami. Pod koniec lat 20. ziemię i cały dorobek odebrała im okrutna stalinowska władza. Boleśnie przyjęli to rodzice i niedługo potem zmarli, a większość dzieci, tracąc wiarę w nowe porządki, opuściła wieś, a wraz z tym nadzieję na zajmowanie się rolnictwem. W tym trudnym czasie los uśmiechnął się do osieroconej Daryny Hryhoriwny: pokochała i wyszła za mąż za Iwana Honczarenkę, przyszłego pisarza. Właśnie wtedy, w 1928 roku, jak potem opowiadał, jego wiersze w łubieńskiej gazecie rejonowej zauważyli Pawło Usenko i Tereń Masenko. Początkującego poetę wezwano na naukę do Charkowa. Iwan Honczarenko pojechał więc do ówczesnej stolicy Ukrainy, a jego młoda żona jeszcze przez pewien czas pracowała w kołchozie; potem postanowiła jechać do męża. I oto w sukni przerobionej ze spódnicy oraz w butach, bo innego obuwia nie było, przyjeżdża do Charkowa. Tam młode małżeństwo mieszka w akademiku na Kłoczkiwce w jednym pokoju ze studentami, mając tylko niewielki stolik i łóżko za parawanem. Młodą wiejską kobietę zdziwiło miasto. “Bywało — wspominała Daryna Hryhoriwna — idę ulicą Sumską, a na budynku KC — portrety Stalina i Kaganowicza, aż na dwa piętra na wielkich płótnach namalowane. Idę i myślę: Boże! Jakimiż my jesteśmy mali wobec tych wodzów, czy my już nic nie jesteśmy warci, czy tacy jak pyłek... Wszędzie mówią, że przemysł idzie, że tak buduje się kraj, i wszyscy ze wsi poszli już do tego przemysłu: i dziewczęta, i chłopcy. Niektórzy z mężczyzn przyjeżdżali. Tak i Jakiw, mąż siostry Hanny, przyjechał: “Gdzie bym mógł pracować, żeby wysyłać pieniądze na wieś, żeby przeżyła żona moja z trojgiem dzieci?” Kiedy urodziła się córeczka Natalka (1930 r.), przydzielili mały pokoik na siódmym piętrze akademika przy ulicy Czernyszewskiego. Cieszyłam się, że jest osobny pokoik. Ale cóż? Windy nie było, a wchodzić z małym dzieckiem na siódme piętro ciężko, bo piętra są wysokie. Obok schodów — sale, gdzie odbywa się nauka. A jeszcze obok naszego pokoiku — kuchnia i umywalka dla studentów, dlatego ciągły hałas, brzęk i krzątanina nie dawały spokoju dziecku. Więc mówię Wani: — Tobie lepszego pokoju nie mogli dać? A on śmieje się i mówi: — Ty co? To przecież dobrze, bo w oknie widać Pietrowskiego! (H. I. Pietrowski — Przewodniczący Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego, “wszechukraiński starosta”. — O. G.). Rzeczywiście, z naszego okna było widać posiadłość, ogrodzoną kamiennym murem. W ogrodzie bawiły się dzieci. Mówili, że są tam też dzieci przybrane. No cóż mi z tego, że widzę posiadłość Pietrowskiego, że on tam mieszka? Mnie było bardzo ciężko, a to jeszcze zachorowało dziecko — zapalenie uszka, i u mnie zdarzyło się zapalenie ucha, więc oboje płaczemy w pokoju. Patrzył Wania na nasze męki, a potem mówi: “Jedź na wieś!” Kupiliśmy dla dziecka wiklinową kołyskę i on wysłał mnie do swoich rodziców na Połtawszczyznę. Akurat mieli klacz, ojciec Wani wyjechał po mnie na stację Hrebinka i przywiózł mnie z tą wiklinową kołyską do wsi Jabłuniw. To był 1931 rok, dokładnie, bo jeszcze karmiłam dziecko piersią. Weszłam do chaty, popatrzyłam — wszystko takie biedne. Nikogo nie było: matka poszła do lekarza z chorymi zębami (Daryna Hryhoriwna nazywała teścia i teściową ojcem i matką). Motrona, siostra męża, gdzieś poszła. Wychodzę na ulicę, a ludzie tam mówią: “Po co żeś przyjechała, kiedy tu głodówka, tu przecież głodują ludzie i jest bardzo źle! Teraz oto rozbierają nawet indusów (Nazywali indusami tych, którzy nie szli do kołchozu. Tak, znaczy, tym indywidualnym rolnikom zabierali już wszystko do ostatka). Tam wywieźli wszystko od sąsiadów. Tak zabrali nawet buraki z piwnicy, i w skrzynce była czy gryka, czy coś takiego — wszystko zabrali”. No, i zasmuciłam się, że tutaj ludzie głodują, chociaż jeszcze spuchniętych ludzi nie było. To jeszcze tylko ludzie mówili, że bardzo głodują — zabierali im wszystko. A w nocy usłyszałam, że kogoś gdzieś wywożą i ludzie zawodzą i płaczą. A ja w chatce (mały pokój) śpię i dziecko przy mnie, karmię je piersią. Płaczą… Myślę, co to jest — i w nocy taki niepokój, i księżyc świeci na dworze, i gwiazdy błyszczą, a ludzie podzielili się: jedni stali się jacyś źli, a drudzy — czy nie mają żadnych praw, czy co to jest. No, jak ja, znaczy, jedną noc się smuciłam, wyszłam na ulicę, a wszyscy, którzy mnie zobaczą, mówią: “Jedź prędzej stąd! Tu takie rzeczy się dzieją! Wywieźli oto Serhijenkę, z chutoru zabrali, wrzucili w jar go, a potem jeszcze gdzieś ruszyli. Chyba po innych chutorach”. No, dotrwałam do wieczora. Położyliśmy się spać. Kiedy w nocy idą jacyś ludzie, bardzo wielu, do chaty. Usłyszałam tylko, że mówią: “Tak gdzież ona?” A kto to, myślę, “ona”? To ja czy kto? Tam Motrona, ojciec i matka w dużej chacie (duży pokój). Słyszę głos: “Wołajcie ją”. Ja wtedy jakoś tak się przestraszyłam, że to noc i mnie z dzieckiem gdzieś mogą wywieźć. Otworzyli drzwi do mnie i tak szorstko: “Tam! Do skrzyni prowadź swojej!” A ja stoję, wzięłam żakiecik, ale w koszuli, i tak niezręcznie, i przestraszyłam się, i idę do nich. Pytają: “Gdzie twoja skrzynia?” Zaprowadziłam ich do komórki, taka izdebka była, i myślę: co mam robić i co ode mnie chcą. Jeden siada obok mnie i mówi: — Pokazuj, gdzie twoje złoto! A ja mówię: — Przecież ja złota nie mam. — A u ojca twojego? — Tak — mówię — trzeba było iść do ojca, kiedy żył. Teraz już ojca nie ma i nic nigdzie nie ma. Słyszę, matka prosi: “Tylko nie ruszajcie jej”. On jakby nie słyszy, nakazał wykładać wszystko ze skrzyni i sam zaczął coś tam kręcić, rozgarniać. A ja przecież przeżywałam bardzo, że siostra Hanna (ona mieszkała z rodziną tutaj, w Jabłuniwie) przyniosła syna kostium i powiedziała: “Nas już rozparcelowali, to chociaż kostium przekażesz Mychajłowi na Donbas, on już tam pracuje, urządził się”. Tak mi szkoda, że ten chłopak, który ryje w moich rzeczach, zabierze ten kostium, więc go tak zakręciłam w jakieś łachmany i wrzuciłam z powrotem do skrzyni. A on posiedział, posiedział i mówi: “No dobra, składaj wszystko!” To był Cokotyłow. We wsi mieszkała baba Cokotylka. Tak mi powiedzieli, że to jej syn rył w moim dobytku. A w chacie mężczyźni byli i krzyczeli: “A co ty myślisz, Motrono, i u ciebie możemy poszukać!” Ja już potem rano pytam: “A kto oni tacy?” Powiedziano mi: “To z Jahotyna i jeszcze skądinąd przyjechali ludzie, którzy rozkułaczają”. To coż rozkułaczać, jak ja już widzę, że tutaj oni zabierają biednym nawet. U średniaków wszystkich, zwłaszcza kto nie chciał iść do kołchozu, to tym wszystko zabierali. Zabierali w każdym domu wszystko, jeździli po chutorach. Rano mówię: — Muszę coś zjeść i dziecko nakarmić, i jak mam pojechać? A ojciec mówi: — Ja jeszcze pójdę do młyna, tam mielą, to dostanę kaszy. Tak ugotujemy kaszy i pojedziesz. ...Powróciła znowu Daryna Hryhoriwna do stolicy, na ulicę Czernyszewskiego, skąd „O mój rodzie piękny...” — z rodziny Daryny Hryhoriwny widać było posiadłość Petrowskiego. W mieście stawało się coraz trudniej z produktami, wprowadzono kartki żywnościowe. Bardzo chciała pracować, bo jakież to zarobki u męża-studenta? Z czasem udaje jej się umieścić córeczkę w grupie żłobkowej przedszkola przy domu pisarzy „Słowo”, a potem sama tam pracowała po ukończeniu kilkumiesięcznych kursów wychowawczyń. GŁÓD W CHARKOWIE, 1933 ROK Dziwiliśmy się, że jakieś tam gorkowskie organizacje dziecięce prowadziły dzieci i były one bardzo odświętne. Idą w białych bluzeczkach z czerwonymi chorągiewkami, w tiubietiejkach, czy jakieś tam czapeczki mieli. A tutaj — głodówka taka i jeść nie ma co; a mówią, że w tych koloniach bardzo dobrze się żyje, wszystko dla nich, że to wszystko dla Ukrainy dobrze się robi, wszystko dla młodzieży, wszystko dla uczniów. Choć tego, oczywiście, nie było. Ludzie chodzili tacy nieweseli, a nawet opuchnięci. Najbardziej w okresie głodu poraziło mnie to, że ludzie umierają. Najgorzej, jak zobaczyłam chłopczyka w wieku około ośmiu lat: leży, na wszystkich patrzy, a on już mokry cały i umiera. Ale to nie jest niezwykły sam obraz, że na ulicy wielkiego miasta wszyscy idą — kto do pracy, kto się śpieszy, nikt nie zwraca uwagi, bo to już codzienne, okazuje się, zjawisko. A potem drugim razem szłam, kiedy siedzi kobieta, rozkraczywszy opuchnięte nogi, przed nią kawałek płótna, i wyhaftowane takie wyszywane piękne ręczniki leżą, i ona wciąż mówi: „Dajcie, kto co może”. A sama ledwo mówi. Mówią, że ją zaraz zabiorą, już zawiadomili gdzieś, że trzeba zabrać, ona przecież bezradna siedzi, i już nic nie zrobisz (W mojej wyobraźni ta kobieta uosabia miliony pracownic-Ukrainek, samą Ukrainę doprowadzoną do śmierci głodowej przez katowski reżim stalinizmu. — Aut.). A pewnego razu przyszedł taki mężczyzna. Zapukał do drzwi, ja otwieram, a on mówi: — Dajcie coś. — Pan prosi? — Tak, proszę. Poszłam, wzięłam kawałeczek chleba i wyszłam mu dawać, a on (to mnie poraziło na całe życie), nie więcej niż trzydzieści lat, rumiany jeszcze, ładny, i mówi: „Żebym przepadł! Żebym przepadł, że dożyłem do takiego — prosić!” I, objąwszy twarz grubymi od pracy rękami, zaczął płakać. Ja i teraz płaczę. Daryna Hryhoriwna z córką Oksaną, autorką wspomnień Płacze. Matka zawsze płakała, wspominając tego doprowadzonego do rozpaczy mężczyznę, który wstydził się prosić o chleb. Oczywiście, przypominał jej wielu krewnych i współmieszkańców wsi, którzy byli kiedyś dobrymi gospodarzami, a potem, obrabowani przez stalinowski reżim, głodowali na najlepszych czarnoziemach świata. Swoją drogą, głębokość czarnoziemu na Połtawszczyźnie sięga w niektórych miejscach czterech metrów, sama widziałam. Powiedzcie, czy jest jeszcze gdzieś taka ziemia? Podczas wojny na rozkaz Hitlera naszą ziemię wywożono do Niemiec. Mój krewny Mykoła Honczarenko ze wsi Jabłunewe opowiadał, jak jego, nastolatka, i współmieszkańców wsi zmusili faszyści na stacji Hrebinka sypać czarnoziem na platformy towarowe do wysyłki do Niemiec. I to było nie tylko na Połtawszczyźnie. Matka była pewna, że do głodnego Charkowa przyjeżdżał Churchill, premier Wielkiej Brytanii. O tym fakcie nigdzie nie czytałam. Ale jeśli nie on — to któż? Możliwie, wiedzą historycy. „Jak byłam na placu Tewelowa, kupiłam jabłuszko dziecku, a potem widzę — po tamtej stronie tego, co z Anglii przyjechał, Churchilla. Wszyscy mówili: „O, Churchill wyszedł z hotelu „Swietocz” i stoi przy samochodzie”. Wkoło stali ludzie, i przez plac nikt nie szedł i nie jechał. Obok była Rada Najwyższa. Widziałam go: kostium na nim był taki, że u nas takich nie noszą, — koloru malinowego. Trochę na malinę podobny, trochę na cegłę. I taki szybki, pomachał ludziom czy znajomym na placu ręką i wsiadł do samochodu. A ja zawróciłam tam, gdzie siedzieli ludzie do Petrowskiego. Coś strasznego — tak wielu! Mówili, i dzień, i noc siedzą z tobołkami i w świtkach do Petrowskiego na przyjęcie. Ja już nie wiem, co on im mówił, jak przyjmował. W tym samym czasie, a możliwe, że i wcześniej, otworzyli torgziny, widać, dla zamożnych ludzi, którzy mieli coś. Bo młodzież, jak ja byłam, — biedni chłopi, to my nic nie mieliśmy. O głodzie w gazetach wtedy nie pisali — ukrywali. Ale większość myślała, że przypadkowy głód, myśleli — nieurodzaj. Ale my, wiejscy, myśleliśmy: urodzaj, nieurodzaj, żadnego pożytku nie będzie. Bo po wsiach takie rzeczy się dzieją! Czy represje, czy jak to nazwać? Ja wtedy zrozumiałam, że gorszego już być nie może: przychodzą już ludzie ze wsi i proszą o chleb. To takie straszne! Płaczą pod drzwiami, grzebią w śmietnikach. I mnie, prostą chłopkę, już nie opuszczała myśl: wszystko ginie całkiem, wszystko wiejskie. Teraz, podczas głodu w Charkowie, często wspominałam: jak we wsi u nas zabierali wszystko, to mojego brata Nykyfora to tak przygnębiło, że powiedział wtedy: „Wiedz, kiedy w historii będzie czarna plama — to będzie plama, że przebywał Stalin przy władzy”. W latach 70. u mojego bratanka Serhija, który uczył się na wydziale historycznym uniwersytetu im. T. H. Szewczenki oraz studiował politykę partii wobec kolektywizacji, powstawały pytania do dziadka, Iwana Honczarenki: „A jak to wszystko było?” On nie szczególnie wdawał się w opowieści, mówił, że to był straszny czas i, kiedy przychodziło odwiedzać wieś, widział tylko nieszczęście. Ale jakoś wspomniał fakt, który go bardzo poraził, i bezpośrednim świadkiem którego był. Przebywając na jednej ze stacji kolejowych, usłyszał o przybyciu wysokich rangą „inspektorów” od skupu zboża — Kaganowicza i samego Mołotowa. Z czasem podszedł do rządowego pociągu i zobaczył, że Mołotow brutalnie łaje jakiegoś miejscowego partyjnego kierownika za nieterminowo czy nie jakościowo wykonany plan skupu. Po tym Mołotow na oczach u wszystkich rozdarł legitymację partyjną winowajcy. A jeszcze opowiadali nasi krewni ze wsi Tymky, jak ich podczas rozkułaczania razem z innymi chłopami Połtawszczyzny wywieziono za Ural, gdzieś za Czelabińsk, w tajgę. Jechali pod strażą w zimnych wagonach towarowych, zjadły ich wszy. Zatrzymali się w lesie, przy jakiejś burzliwej rzece, i tam, żeby przeprawić na tamten brzeg, posadzili na tratwy. Chłopi nie wiedzieli, jak nimi kierować, jeszcze i nurt szybki — prawie wszystkie tratwy razem z ludźmi utonęły. Tym, którzy zdołali przeprawić się, kazali budować baraki. Narzędzi nie było, ziemia zmarznięta, jeść nie ma co. Moja kuzynka Hałyna Naumenko wspominała: „My, półnadzy, głodni dzieci (ich u rodziców było czworo) chodzili po zamarzniętej rzece do niewielkiego osiedla prosić o jałmużnę. Pod drzwiami i oknami śpiewali ukraińskie pieśni, i ludzie, patrząc na nas, płakali i dawali, co mogli. Ale potem ochrona zabroniła nam chodzić do tego osiedla i strzelała do każdego, kto naruszał rozkaz. Ludzie zaczęli uciekać, ich prześladowali, łapali, bili i zabijali, oni ginęli od pobić, głodu i chłodu”. Tysiące Ukraińców poszło w niebyt za Uralem. To był jeden z politycznych aktów, zorganizowanych przez okrutny stalinowski reżim dla zniszczenia ukraińskiego chłopstwa. Nisko schylmy głowy przed ofiarami tamtego nieszczęścia, nisko pokłońmy się pamięci niewinnych ofiar hołodomoru. Mijają lata, a prawda o tamtych strasznych czasach zawsze żyła w zbolałych sercach świadków i teraz coraz bardziej staje przed nami. z Oksana HONCZARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

JAK ZŁAMANO BLOKADĘ MILCZENIA

Starsze pokolenie przywódców diaspory w Stanach Zjednoczonych było w przeważającej mierze ukraińskojęzyczne. Z jednej strony świadczyło to o miłości do ojczystej ziemi, zachowywaniu tradycji narodowych, a z drugiej — prowadziło do częściowej samoizolacji. „Odejście starszego pokolenia i przejęcie naszego życia społecznego przez młodsze pokolenia przyniesie, można mieć nadzieję, wzrost naszego udziału i naszego wpływu w amerykańskim życiu politycznym” — pisała 21 września 1983 roku „Swoboda”, określając perspektywy na przyszłość. Ten proces zaczął nabierać sił znacznie wcześniej. Starsi przywódcy, wykazawszy mądrość, dali swobodę działania młodemu, anglojęzycznemu pokoleniu, wychowanemu od dzieciństwa w amerykańskim społeczeństwie. Ich ideowi następcy mogli zrobić dla sprawy ukraińskiej więcej, pracując w instytucjach rządowych, wpływowych organizacjach społecznych i ośrodkach badawczo-naukowych. Przykładem godnym naśladowania był Myron Kuropas, który został pomocnikiem prezydenta Geralda Forda do spraw etnicznych, obejmując w swoim czasie najwyższe stanowisko w historii Stanów Zjednoczonych wśród etnicznych Ukraińców. W 1972 roku za pieniądze zebrane od diaspory utworzono Instytut Badań Ukraińskich przy sławnym Uniwersytecie Harvarda, który stał się jej głównym ośrodkiem intelektualnym. Nowe pokolenie uświadamiało sobie, że finansowe i polityczne zasoby diaspory są ograniczone, dlatego skutecznie walczyć o sprawę ukraińską można tylko wtedy, gdy będzie się poruszać w głównym nurcie polityki USA. Wojny w Korei i w Wietnamie, a zwłaszcza sowiecka interwencja w Afganistanie, sprzyjały wzmocnieniu tendencji konserwatywnych w amerykańskim społeczeństwie. Młoda, energiczna ukraińsko-amerykańska elita dążyła do maksymalistycznych celów: postawiła sobie za zadanie nie tylko utwierdzenie historycznej prawdy o Hołodomorze, ale także uczynienie jej narzędziem walki o niepodległość Ukrainy. Sprzyjała temu koniunktura polityczna w Stanach Zjednoczonych. W warunkach globalnej konfrontacji między Waszyngtonem a Moskwą szala wagi coraz bardziej przechylała się w stronę wojowniczego antykomunizmu. Diaspora umiejętnie wykorzystała to jako atut polityczny w interesie sprawy narodowej. Znany kanadyjski specjalista do spraw ukraińskich Frank Sysyn uważa za najskuteczniejsze cztery jej projekty zrealizowane w latach 80. XX wieku: premierę filmu dokumentalnego „Żniwa rozpaczy”, publikację książki Roberta Conquesta „Żniwa żałoby”, utworzenie amerykańskiej Komisji Kongresowo-Prezydenckiej do zbadania głodu na Ukrainie oraz jego zbadanie przez Międzynarodową Komisję Prawniczą. Ten wykaz sporządzono w porządku chronologicznym. Najważniejszym spośród projektów był, jak się zdaje, trzeci. Inicjatywa jego realizacji należała do organizacji społecznej „Amerykanie w obronie praw człowieka na Ukrainie” na czele z Ihorem Olszanowskim, który dobrze orientował się w subtelnościach polityki amerykańskiej. Zbliżały się wybory prezydenckie i wybory uzupełniające do Kongresu, więc zarówno republikanie, jak i demokraci byli zainteresowani głosami ponad milionowej ukraińskiej społeczności. Aktywiści organizacji rozesłali tysiące petycji do biur urzędników wyborczych z żądaniem zbadania kwestii ukraińskiego Hołodomoru na szczeblu państwowym. 27 września 1983 roku James Florio (kongresmen-demokrata ze stanu New Jersey) po raz pierwszy wniósł pod obrady Izby Reprezentantów Kongresu USA projekt ustawy, na podstawie której proponowano utworzenie komisji do zbadania Wielkiego Głodu na Ukrainie. 21 września 1984 roku projekt ustawy przyjął Senat. 12 października 1984 roku prezydent Ronald Reagan, który nazwał Związek Radziecki „imperium zła”, podpisał odpowiednią ustawę (rozporządzenie wykonawcze 99/180). Nikt nie zna szczegółów dotyczących powstania Komisji i okoliczności związanych z jej pracą tak dobrze jak jej dyrektor wykonawczy doktor James Mace, który w latach 1986—1990 był zarazem jej „mózgiem” i główną siłą napędową, a obecnie mieszka i pracuje na Ukrainie. Działalność tego unikalnego organu parlamentarnego, finansowanego z budżetu federalnego USA, powinna stać się tematem poważnych badań ukraińskich historyków z kilku powodów. Po pierwsze, już w 1988 roku Komisja doszła do wniosku, że „Stalin i jego otoczenie dokonali ludobójstwa na narodzie ukraińskim” (Rada Najwyższa Ukrainy zdobyła się na to dopiero półtora dziesięciolecia później, podczas parlamentarnych przesłuchań w 2003 roku). Po drugie, ważnym rezultatem jej pracy po przedłużeniu mandatu była publikacja w państwowym wydawnictwie Waszyngtonu trzytomowego zbioru relacji naocznych świadków tragedii Hołodomoru. I wreszcie sam fakt istnienia amerykańskiej Komisji Kongresowo-Prezydenckiej świadczy o patriotyzmie i aktywności społecznej diaspory. Działalność ukraińskiej społeczności za granicą, przede wszystkim w USA i Kanadzie, w związku z 50. rocznicą Hołodomoru, kiedy na Ukrainie nikt oficjalnie nawet o nim nie wspomniał, stała się punktem zwrotnym w najnowszej historii narodowej. Radzieccy ideolodzy natychmiast znaleźli się w ślepym zaułku. Dobitnie świadczy o tym odtajniony dokument z Fot. Oksana Ceacura 11 lutego 1983 roku pod podpisami sekretarza ds. propagandy KC Komunistycznej Partii Ukrainy O. Kaptô i przewodniczącego KGB USRR S. Muchy. Jego wniosek jest równoznaczny z uznaniem ideowego bankructwa: „Nam nie opłaca się w tej kwestii wdawać się w otwartą polemikę z zagranicznymi nacjonalistycznymi pismakami”. Taka była jedyna oficjalna reakcja w Kijowie na materiały informacyjne o kampanii rozwiniętej przez diasporę w USA, które ja, pracując w latach 80. jako korespondent TASS i RATAU w Nowym Jorku, bez żadnych komentarzy stale przesyłałem na adres KC KPU („Голод 1932—1933 рр. в Україні”. — Київ: Наукова думка. — С. 805). W przeciwieństwie do Kijowa, Moskwa zajęła wówczas bardziej wojowniczą publiczną pozycję. W kwietniu 1983 roku w Ottawie rozpowszechniono komunikat prasowy ambasadora ZSRR w Kanadzie, przyszłego inspiratora pierestrojki Jakowlewa, w którym stwierdzano, że żadnego głodu na Ukrainie nie było, a pojawiły się jedynie „trudności spowodowane suszą”. Materiały utrzymane w tym samym duchu, które pojawiły się pod koniec lat 80. na łamach przeznaczonych dla diaspory gazet „News from Ukraine” i „Wiadomości z Ukrainy” oraz na falach Państwowego Radiofonii USRR nadawanego za granicę, były tak fałszywe, że wywołały reakcję przeciwną. Wydarzenia rozwijały się dynamicznie. Partyjno-komunistyczna nomenklatura w Kijowie w końcu zrozumiała: tworzenie barier przeciwko rozpowszechnianiu historycznej prawdy stało się już niemożliwe. Starając się odciąć od spuścizny przeszłości, w styczniu 1990 roku KC Komunistycznej Partii Ukrainy przyjmuje uchwałę, w której uznaje, że głód 1932—1933 lat był „prawdziwą tragedią narodu, następstwem zbrodniczego kursu Stalina i jego otoczenia”. Wrażenie jest takie, że to sformułowanie zostało częściowo zapożyczone z wniosków amerykańskiej Komisji, a brakuje w nim kwintesencji — pojęcia „ludobójstwo”. Wtedy też, na podstawie dokumentów i materiałów archiwalnych Instytutu Historii Partii przy KC KPU, ukazuje się zbiór „Голод 1932—1933 роки”, zainteresowani przekazaniem masom ludowym słowa prawdy o gehennie, która spotkała naród ukraiński w XX wieku — głód 1921—1923 lat, 1932—1933 lat i 1946—1948 lat. Przykładem takiej działalności może być fakt przekazania 8 stycznia 2004 roku naukowcowi i wykładowcy Ostrogskiej Akademii, profesorowi, doktorowi Myronowi Kuropasiowi czeku na sumę półtora tysiąca dolarów, przeznaczonego na stypendia dla dwóch studentów tej akademii, którzy w swoich studiach interesują się ukraińskim ludobójstwem 1932—1933 lat i opracowują, na podstawie materiałów archiwalnych, uzasadnione dokumentami studium o tej straszliwej tragedii Ukrainy. Fundacja przesłała też tysiąc dolarów dla aktywistów Łuckiego Uniwersytetu Państwowego, którzy wykonali sto tysięcy ulotek opowiadających o głodzie, rozsyłanych po całej Ukrainie, przekazujących narodowi historyczną prawdę. W planach Fundacji jest jeszcze wiele innych interesujących projektów, które mogą zostać wykorzystane w interesie narodu ukraińskiego i pozwolą przekazać obywatelom Ukrainy i diaspory prawdę o wydarzeniach z nie tak dalekiej przeszłości. Mam nadzieję, że czytelnicy naszej gazety w najbliższym czasie będą mieli okazję bliżej poznać przewodniczącego Fundacji Ukraińskiego Holodomoru w USA i dowiedzieć się o jego wielostronnej działalności zarówno na Ukrainie, jak i za oceanem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

PAMIĘĆ HISTORYCZNA — GWARANCJĄ PRZYSZŁOŚCI W CHICAGO DZIAŁA FUNDACJA BADAWCÓW WIELKIEGO GŁODU

Tragedia ukraińskich wielkich głodów jest niezagojoną krwawiącą raną naszego narodu. Minęło już siedem dziesięcioleci od najbardziej skali terytorialnej i najbardziej „urodzajnego” pod względem liczby ofiar wielkiego głodu lat 1932—1933. W tym czasie Zachodnia Ukraina zdążyła zaznać „radości” przyjścia „pierwszych” i „drugich moskali”, a cała Ukraina — niemieckiej okupacji. Powojenne deportacje na Syberię i Kołymę czarnym skrzydłem nakryły nasz kraj. Nie ominęło nas także zagospodarowanie ugorów w Kazachstanie. Przeżył nasz naród i okres chruszczowowskiej „odwilży”, i breżniewowską „epokę zastoju”, iropowowskie „dokręcanie śruby”, gorbaczowowską „pieriestrojkę i głasnost”. Przez cały ten odcinek historii w Związku Radzieckim temat wielkich głodów na Ukrainie był zawsze zamknięty i zakazany. I dzisiaj niewiele się zmieniło na postradzieckiej przestrzeni. Młodsza siostra — Rosja, która mieni się „starszym bratem”, ustami swoich wysokich urzędników państwowych wszem wobec oświadcza, że nie ma żadnego związku z wielkim głodem (którego, według jej słów, w ogóle nigdy nie było), i przepraszać za oczywiste dla całego świata zbrodnie — nie zamierza. I jest to całkowicie zrozumiałe. Przecież przeprosiny — to uznanie swojej winy, w związku z czym może zaistnieć sytuacja, kiedy za zbrodnie zostanie wystawiony rachunek, który będzie mierzony nie jednym miliardem hrywien czy dolarów, a oddawać zrabowane ukraińskiemu narodowi złodziejowi — oj jak się nie chce. Przy obecnym ukraińskim kierownictwie, które zagląda w usta „mateczce-Rosji”, moskiewscy bonzowie mogą spać spokojnie. Nikt ich takimi „drobnostkami”, jak rekompensata za wielki głód, za przymusową kolektywizację, deportacje na Syberię, do Workuty czy na Kołymę, i w ogóle za ludobójstwo przeciwko ukraińskiemu narodowi, niepokoić nie będzie. Jednak sprawa może radykalnie zmienić się po wyborach prezydenckich na Ukrainie, i wtedy kto wie, jak wszystko może się obrócić dla północnej sąsiadki i jej pachołków na Ukrainie. Naświetlaniem historycznej prawdy o wielkim głodzie zajmują się tylko ci, których ta kwestia rzeczywiście boli. Chcą oni przekazać potomnym prawdę o zbrodniach komunistycznego reżimu przeciwko ukraińskiemu narodowi. Ta żmudna, ale szlachetna sprawa zasługuje na to, by być wszelkimi sposobami wspieraną. Przez dziesiątki lat Społeczny komitet ds. uczczenia pamięci ofiar ukraińskiego wielkiego głodu, a od grudnia 2002 roku — Fundacja ukraińskiego wielkiego głodu w Stanach Zjednoczonych Ameryki, prowadzi aktywną pracę na rzecz naświetlenia tej tragedii naszego narodu przed amerykańskimi kręgami rządowymi, obywatelami tego kraju i całą światową wspólnotą. Mnóstwo konferencji naukowych i akademii w różnych zakątkach USA, wiece i akcje protestacyjne, spotkania z prezydentem kraju i najwyższymi urzędnikami amerykańskiego rządu w rezultacie dawały pozytywny efekt — Ameryka zawsze podnosiła swój głos w obronie ukraińskiego narodu. Aktywna działalność Fundacji nie ogranicza się do terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki. Jej przedstawiciele współpracują z pokrewnymi organizacjami innych krajów, gdzie mieszkają ukraińskie społeczności. Ścisłe kontakty nawiązano także na Ukrainie. Co roku na historyczną Ojczyznę przyjeżdżają naukowcy i studenci z amerykańskich uniwersytetów, gdzie badane są problemy ludobójstwa ukraińskiego narodu. Stale dokonywane są wymiany dokumentów archiwalnych, źródeł historycznych i świadectw jeszcze żyjących ofiar strasznych ukraińskich wielkich głodów oraz komunistycznych represji. Wielką uwagę Fundacja ukraińskiego wielkiego głodu poświęca tym młodym naukowcom na Ukrainie, którzy zajmują się studiowaniem i badaniem tego problemu. W miarę swoich możliwości Fundacja pomaga im literaturą metodyczną, dokumentami archiwalnymi i komputerami, wspiera materialnie. Wieloletni przewodniczący Społecznego komitetu, a teraz — Fundacji ukraińskiego wielkiego głodu w USA, Mykoła Miszczenko stale prowadzi poszukiwania ludzi, którzy na Ukrainie za- Wołodymyr PAWEŁCZAK, Chicago LUDOBÓJSTWO ków na Ukrainie: oczami historyków, językiem dokumentów”. We wrześniu 1991 roku w Kijowie odbywa się międzynarodowe sympozjum „Hołodomor-33”. Z jego trybuny ukraiński badacz R. Pyrih publicznie przyznaje: „Dzisiaj mogę stwierdzić z żalem i wstydem, że priorytet w opracowaniu wskazanego tematu należy nie do rodzimych historyków, a do ich zagranicznych kolegów. My zbyt długo wykonywaliśmy społeczne zamówienie naszych ideologów, którzy sam fakt istnienia głodu odrzucali”. Oddajmy sprawiedliwość diasporze: właśnie dzięki niej prawda o wielkim głodzie po raz pierwszy dotarła i do nas, na Ukrainę. To — jeden z zadziwiających paradoksów narodowej historii. My zbyt powoli przejrzeliśmy i przejrzeliśmy — nawet po tym, jak z naszych oczu została zerwana łuska. Ronald Reagan wydał pierwszą proklamację o ukraińskim wielkim głodzie jeszcze w 1984 roku. Łeonid Kuczma podpisał dekret o ustanowieniu Dnia uczczenia pamięci ofiar wielkiego głodu i represji politycznych dopiero w 1998 roku. Pierwszy na świecie pomnik ofiar głodu-ludobójstwa został wzniesiony nie na Ukrainie, a w Edmonton (Kanada) — na 50-lecie tragedii. Kiedy zaś zostanie położony pierwszy kamień pod fundament Memoriału w Kijowie, o budowie którego rzucono już tyle słów na wiatr? Budzi zdziwienie, jak stosunkowo nielicznej ukraińskiej diasporze udało się nie rozpuścić, jak krople wody, w 280-milionowym ludzkim oceanie Ameryki i, zachowawszy narodową tożsamość, język, poczucie patriotyzmu, dopiąć niemal niemożliwego — podniesienia ukraińskiej sprawy na szczebel państwowy. Cóż przeszkadza stać się nam gospodarzami na Ukrainie, — niby w swoim niepodległym państwie? Arkadij SYDORUK, członek Rady Stowarzyszenia badaczy wielkich głodów na Ukrainie LIST ZZA OCEANU UKRAINO, NIE POMYL SIĘ! Jesienią 2004 roku na Ukrainie mają odbyć się wybory prezydenckie. Od tego, kto zostanie wybrany, zależeć będzie los Ukrainy. Korzystać swobodnie z prawa głosu w wyborach państwowych — to wielki przywilej w demokratycznym świecie. Na Ukrainie teraz każdy obywatel ma to prawo. Sytuacja na Ukrainie jest aż nadto dobrze znana. Ukraińcy w diasporze, obywatele USA, uważają się za część ukraińskiego narodu. Uważnie śledzą wydarzenia na Ukrainie i głęboko je przeżywają. A te wydarzenia wcale nie dają podstaw do optymizmu. Kryzys gospodarczy, który wciąż jeszcze przygniata większość obywateli, korupcja, łapownictwo, brak wolnego słowa w prasie, zabójstwa, lekceważenie ojczystego języka, brak jedności, rozbrat, insynuacje, do których uciekają się władze, — to obraz dzisiejszej Ukrainy. Czy można nazwać ją ukraińską? Nawet deputowani Rady Najwyższej Ukrainy otwarcie nazywają działalność władzy kryminalną. Kiedy do tego dodać jeszcze haniebne dekrety Prezydenta Ł. Kuczmy i podpisany przez niego traktat o Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej, co jest bezprawne i niekonstytucyjne, — to nie co innego, jak torowanie drogi do utraty suwerenności Ukrainy i jej niepodległości. Zatem, mając wszystko na uwadze, mamy nadzieję, że obywatele Ukrainy wezmą masowy udział w głosowaniu i oddadzą swoje głosy na człowieka uczciwego, godnego, patriotycznego, który będzie miał na uwadze dobrobyt obywateli, a nie własną kieszeń. Takim kandydatem, naszym zdaniem, jest Wiktor Juszczenko. Z takim apelem zwracają się do obywateli Ukrainy Ukraińcy w diasporze, szczerzy patrioci, obywatele USA. Roman BARANOWSKIJ, Kerhonkson, Nowy Jork

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie O. Ceacury Jeśli moja rodzinna wieś Zaiczynci, położona na drogiej mojemu sercu Połtawszczyźnie, gdzie się urodziłem i dorosłem niemal do statusu podrostka, znajduje się 22 km od Semeniwki, to Bilaky są jeszcze dalej, 25 km od centrum rejonowego, na samym jego wschodnim pograniczu… O, wychodzi na to, że od mojej wsi do Bilaków są tylko 3 kilometry? A kiedy szedłem wtedy, po wojnie, pierwszy raz do Bilaków, to wydawało mi się, że ta wyprawa była za trzy dziewiąte krainy i że przebyłem swoimi nóżkami niemal pół świata. Bilaky też, tak jak moje Zaiczynci, to starodawna wieś i również na lewym brzegu dolnego biegu rzeki Chorol. Tak jak u nas, tak i u nich miejsca są malownicze — szeroka dolina, otoczona pagórkami, które w naszych stronach zwą górami, gaje, dąbrowy, uroczyska. I te góry, czyli pagórki, zaczynają się od naszej okolicy, ciągną się do sąsiedniej Seredowszczyny i dalej do Bilaków, w których wcześniej jakoś już byłem, ale całkiem mały… Na dodatek zimą, na saniach, otulony w dziadkowy kożuch. Więc prawie nic nie zapamiętałem, tylko białe, białe śniegi i bezkresną (tak się wydawało) zimną pustynię, zwaną stepem, wycie płóz i wilków. Wujek, który nas wiózł, cmokając na konie, z przejęciem wykrzykiwał: „Tfu! Czy ty widzisz?.. Czyżby to czasem nie wilczysko wyje? A tam w zaroślach coś pod trzcinami oczami świeci… A niech cię gęś kopnie, to jednak on, wilczysko!.. Niechybnie on, bo któż by inny?!. Znowu komuś bydło rozszarpie — namnożyło się ich przez wojnę!.. No, no-o!.. Żeby chociaż jakaś strzelba była, choćby jakaś pukawka”… I oto tę drogę muszę teraz pokonać sam. Co prawda, nie zimą, a wiosną — ale wszystko jedno. Wydaje mi się, że chodziłem wtedy do czwartej klasy — to musiał być czterdziesty siódmy rok, jak na obecne czasy, to już ubiegłego wieku. Na wszelki wypadek opowiedziano mi, jak iść do Bilaków, gdzie i dokąd skręcać, a nawet na piasku trzciną narysowali tę drogę — nie bliski świat, jak mi się wtedy wydawało. Tutaj, oczywiście, trzeba wyjaśnić, dlaczego ja, uczeń, musiałem sam iść do sąsiedniej wsi na badania lekarskie i szczepienie. Rzecz w tym, że z Bilakiwskiego szpitala przyjeżdżały podwodą dwie ciocie w białych fartuchach, one też zrobiły całemu mojemu rocznikowi szczepienia… Mnie zaś w szkole nie było, tego dnia całkiem świadomie wagarowałem. Nie miałem innego wyjścia, czy jak to teraz mówią, alternatywy. A nie poszedłem do szkoły, żeby nie złapać dwói z matematyki, bo praca domowa — trafiło się jakieś przebiegłe zadanie, którego ja, pomimo wszystkich moich heroicznych wysiłków i nie mniej heroicznych wysiłków dziadka Makara, tak i nie zdołałem rozwiązać. Mój dobry dziadek wniósł racjonalizatorski pomysł: — A ty dzisiaj — zniknij! — Jak? — początkowo nie zrozumiałem. — A tak… Zmyj się. Jakby cię w ogóle nie było. A tam, da Bóg, zadadzą słabsze zadanie, ty je rozwiążesz i dostaniesz piątkę. Kiedy następnego dnia pojawiłem się w klasie, pewny, że niebezpieczeństwo już minęło, nagle mi oświadczono: ponieważ bez ważnych przyczyn nie byłem wczoraj w szkole i nie przeszedłem badań lekarskich oraz szczepienia, więc muszę natychmiast iść do Bilaków, do tamtejszego szpitala i wszystko zrobić, żeby szkoła wreszcie zaraportowała do rejonu o stuprocentowym wykonaniu planu dotyczącego objęcia dzieci badaniami lekarskimi… Wypuszczono mnie z pierwszej lekcji. Wychodząc ze szkoły, nasunąłem na czoło czapeczkę z pękniętym daszkiem i wyruszyłem w swoją pierwszą samodzielną wyprawę do sąsiedniej wsi, jak za trzy dziewiąte krainy. Prostą i szeroką ulicą, która od szkoły prowadziła za obrzeża wsi, przeszedłem bez przygód, wszystkim napotkanym dumnie mówiąc, że oto idę „aż do samych Bilaków”. Za wsią zacząłem wspinać się pod górę. Z obu stron drogi bujał kwiatem, huczał pszczołami kołchozowy sad. Był początek maja, wiosna okazała się wczesna, było ciepło, jak w lecie, nade mną i nad moją wsią, nad polami było pełno wysokiego błękitnego nieba, słońca i łaski. Znajdowałem się w siódmym niebie z zachwytu oraz z jakiegoś niezwykłego stanu duszy, kiedy ja i świat biały byliśmy sam na sam, i ja każdą komórką swojego ciała chłonąłem ten biały świat. Co prawda, mój niespodziewany wypad poza granice wsi, mimo wszystko, miał jedną przykrość. Rzecz w tym, że w domu nigdy nie jadłem śniadania, z tego prostego powodu, że nie było czym. A dlatego zawsze z niecierpliwością czekałem na szkolny obiad, który składał się z talerza zupy — postnej, o której mówią „aż dymi”, — z kartoflem i łyżką pęczaku. Ale mimo wszystko był to posiłek i ratował mnie od głodu. Cała nadzieja wtedy była w tej misce szkolnej zupy, ona też pomagała moim nogom się poruszać. Szkoda tylko, że ratującą miskę dadzą dopiero podczas dużej przerwy, a ja w tym czasie będę już w Bilakach, i dlatego do wieczora muszę głodować. Ale dla wolności można było i talerzem zupy poświęcić — nie każdego dnia trafiało się szczęście: samemu aż do Bilaków pójść. A bez krztyny w ustach i dwa dni wytrzymam — nie pierwszy raz. Kiedy wszedłem na górę (sadek po obu stronach drogi skończył się, zaczęły się pola), to zastygłem ze zdziwienia i zachwytu. Po lewej stronie i hen aż do horyzontu zieleniała równina. Chyba aż do nieznanych mi miast Chorol i Myrhorod (w naszej wsi te drogi zwano myrhorodzką i chorolską). Po prawej stronie góra stromo się urywała, i za nią była przytulna dolina — koryto Chorolu, tam — łąki, dalej — trzciny, rozlewiska, jeziora, ptactwo, — dal niepojęta i zagadkowa, jak świat innej planety. A przede mną droga trochę schodziła w dół, i tam, gdzie przechodziła w równinę, zaczynała się Seredowszczyna — niewielki chutor na jedną ulicę, przypisany do naszej, Zaiczynskiej rady wiejskiej. Chutor dlatego zwano Seredowszczyną, że był pośrodku między wsiami Zaiczynci i Bilaky. Trafić do Bilaków, mijając Seredowszczynę, w żaden sposób nie można było, więc ruszyłem na chutor, mając po prawej ręce daleko w dole przytulne koryto Chorolu. Droga powoli schodziła w dół, chutor coraz bliżej i bliżej, jakby nie ja, a on idzie mi naprzeciw. Już za chwilę przy wejściu do chutoru będzie duży wydłużony staw z wierzbami, droga zawiśnie jego lewym brzegiem i przy ulicy skręci w prawo, omijając staw, i dalej już rozciągnie się pod górą, która półkolem omija dolinę (Chorol w tych miejscach gwałtownie skręca na wschód). Zatem, szedłem na Seredowszczynę, gdzie miała się skończyć połowa mojej drogi w jedną stronę. Ssało w dołku, przyspieszyłem kroku, żeby przy stawie poszukać jakiejkolwiek młodej pałki wodnej i pożuć, żeby zabić głód. I nagle coś zadźwięczało w powietrzu, początkowo ledwo-ledwo, a Tygodnik „Słowo Proświty” w numerze 9 bieżącego roku podał notatkę Mykoły Bukatego „Taka optymistyczna »Żurba«” — o jednej z najbardziej ulubionych ukraińskich pieśni, której autorem jest Łeonid Hlibow. Niespodziewanie dla siebie otrzymaliśmy odzew od pisarzy Wasyla Horbatiuka i Wałentyna Czemyrisa, które drukujemy, nie żałując miejsca w gazecie, bo są tego warte. A jeszcze zwracamy się do czytelników z prośbą: napiszcie o swojej ulubionej pieśni i przypomnijcie historię — kiedy i jak weszła ona w wasze życie; kogo nauczyliście śpiewać; jakiej pieśni chcielibyście nauczyć innych ludzi. Czekamy!

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

…I TAKIE ROMANTYCZNE LEGENDY WOKÓŁ «ŻURBY»

Ciepłego słonecznego dnia w kwietniu 1974 roku ja, ówczesny uczeń Czornoostriwskiej wiejskiej szkoły zawodowej, spóźniłem się na lekcję wychowania fizycznego. Wydaje mi się, że z powodu jakichś spraw związanych z poborem do wojska. Kiedy przyszedłem na boisko do piłki nożnej, rozłożone w dolinie rzeczki Mszaniec, która nieopodal wpadała do Południowego Bugu, chłopcy już grali w piłkę. Też wybiegłem na boisko, ale… Okazuje się, że w drużynach jest akurat po równo graczy i gdziekolwiek bym teraz stanął, naruszyłbym równowagę, balans sił. Toteż nic innego nie pozostało, jak położyć się poza boiskiem na już dobrze wyrosłej trawie i obserwować przebieg gry. Przykrość mojego samotnego położenia jednak szybko zniknęła. Znalazłszy się poza grą, przypomniałem sobie, że leżę nie po prostu obok boiska, lecz na słynnym brzegu, gdzie tu i ówdzie wije się rzeczka… Jak szkło, woda błyszczy; Zieloną doliną Dokądś ona płynie. Nad brzegiem, w zaciszu, przywiązane łodzie; a trzy wierzby pochyliły się, jakby smutkiem obciążone. Wszystko tak, jak w słynnej piosence, tyle że wierzb nad wodą trochę więcej. Rzeczywiście, przebywam przecież w niezwykłym miejscu. O tym, że Leonid Hlibow, wybitny ukraiński bajkopisarz i liryk, przebywał w Czarnym Ostrowie, przeczytałem w powieści dokumentalnej Ołeksandra Deki „Żałobna pieśń”, a sam, znalazłszy się tu jako uczeń szkoły zawodowej, z opowiadań miejscowych mieszkańców, przeważnie wykładowców i mistrzów szkoły, dowiedziałem się, że właśnie w tym miasteczku Leonid Iwanowycz napisał swój znany wiersz „Żurba” („Stoi góra wysoka…”), który Mykoła Łysenko ujął w muzykę i który stał się pieśnią ludową. A oto za boiskiem do piłki nożnej, na którym biegają moi koledzy z roku — przyszli traktorzyści-maszyniści — i „stoi góra wysoka”. Prawda, obecnie jest już zaludniona. To Wilcza Góra, która weszła w granice Czarnego Ostrowa. A gaik pod nią to kolejny szczegół słynnego pejzażu. Ten obraz — górę, gaik, rzeczkę, wierzby, łodzie — obserwował Leonid Hlibow, najpewniej z innego wzniesienia — właśnie stamtąd, gdzie znajduje się nasza szkoła zawodowa. Obok niej zachował się budynek dawnej Szlacheckiej Szkoły, gdzie L. I. Hlibow w 1856 roku, będąc już autorem bajek i wierszy, rozpoczął swoją działalność pedagogiczną jako nauczyciel historii i geografii. …Wszystko to żywo mi się przypomniało, gdy przeczytałem publikację Mykoły Bukatego „Taka optymistyczna »Żurba«…” w nr 9 „Słowa Proświty” z 26 lutego — 3 marca bieżącego roku. W artykule tego autora opowiedziana jest zupełnie inna historia powstania słynnej pieśni. Prawda, wspomniany jest również Czarny Ostrów, miasteczko na Podolu, gdzie Leonid Hlibow pracował po ukończeniu Liceum Niżyńskiego. Zatem, choć w całości dość ładnie i przekonująco opowiedział o historii narodzin pieśni w Sedniowie na Czernihowszczyźnie, Mykoła Bukatyj nie wspomniał, że takie samo roszczenie czy legenda o miejscu narodzin „Żurby” ma Czarny Ostrów z Podola. Być może nie chciał wdawać się w szczegóły tej szerokiej i do końca niewyjaśnionej historii, a może też jej nie zna. Lecz, moim zdaniem, czytelnicy powinni znać legendy związane ze słynną pieśnią. Bo właśnie one, te legendy, nawet spory, czynią ten pieśniowy arcydzieło jeszcze sławniejszym, bliższym, droższym — i czernihowianom, i podolanom, i nie tylko im. A badaniem tych legend, historii, sporów szczegółowo zajmował się Ołeksandr Deko, którego powieść dokumentalna była wspomniana wyżej. Właśnie w tym samym 1974 roku, tylko później, gdy już służyłem w wojsku, odwiedził on i Sedniów, i Czarny Ostrów. Obecnie Ołeksandr Awramowycz mieszka w Monachium, kieruje Związkiem Pisarzy Ukraińskich Niemiec, wydaje czasopismo „Sobornist”, jednak jego esej „Gdzie stoi góra wysoka?” można przeczytać w jego czterotomowym zbiorze. W swoim badaniu Ołeksandr Deko, nota bene pochodzący z Czernihowszczyzny, opowiada legendy zarówno o Sedniowie, jak i o Czarnym Ostrowie, przytacza liczne publikacje, listy, relacje, które popierają tę czy inną wersję. Co więcej, opowiada również trzecią legendę — z Połtawszczyzny, ze wsi Kryworynka. Tymczasem w pierwodruku, wydanym przez „Czernihowskie gubernialne wiadomości”, pod wierszem widnieje taki podpis: „L. Głebow. Październik, 1859, Czernihów”. Ostatecznego werdyktu Ołeksandr Deko nie wydaje, uważając, że prawo do miejsca narodzin tej pieśni mogą wykazywać zarówno Podole, jak i Siwerszczyzna czy Połtawszczyzna, co czyni ją jeszcze droższą każdemu Ukraińcowi. Zapewne z tym warto się zgodzić. z Wasyl HORBATIUK, m. Chmielnicki

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dalej — jaśniej, wyraźniej, wyraziściej, choć słów jeszcze nie można było rozróżnić. Zrozumiałem, że gdzieś śpiewa kobieta, a głos ma bardzo piękny — „jak w kinie”. Wkrótce zobaczyłem śpiewaczkę — siedziała na wzgórzu, niedaleko drogi, na młodej zielonej trawie i pochylona nad szyciem, operowała igłą. A po miedzy chodziły dwie owce z jagniętami i koza z koźlętami. Kobieta była w wyszywanej koszuli z cienkiego płótna, barwnej spódnicy, z odkrytą głową, długi czarny warkocz spoczywał na jej piersiach. Nieznajoma śpiewała przejmująco i jakby smutno, ale jej smutek-żal był jasny. Oto podniosła głowę, odłożyła szycie i zapatrzywszy się na chutor, śpiewała dalej, jakby zwracała się do niego. Dopiero wtedy przysłuchałem się słowom pieśni — pięknej pieśni, którą już jakoś słyszałem w swojej wsi, ale z jakiegoś powodu wtedy nie zwróciłem na nią uwagi. A teraz chciwie łowiłem każde słowo. Stoi góra wysoka, Pod górą gaj, Zielony gaj gęściutki, Jakby prawdziwy raj. Tak śpiewała, a jej pieśń nagle mnie poruszyła. Zdrętwiałem w miejscu i nie mogłem zrozumieć, dlaczego tak mnie zaniepokoiła, zmieszała ta pieśń? Pod gajem wije się rzeczka, Jak szkło woda błyszczy, Doliną zieloną Dokądś ona biegnie. Skraj brzegu w zaciszu Przywiązane łodzie, A trzy wierzby pochyliły się, Jakby smuciły się one, Że przeminie miłe lato, Powieją chłody, Osypią się z nich listki I poniesie woda… Ogarnięty czarami pieśni, spojrzawszy na Seredowszczyznę, na staw z wierzbami i łodziami na brzegu, na gaj pod górą, nagle zrozumiałem: przecież to pieśń o Seredowszczyźnie! O naszym kraju! Oto przecież przede mną wszystko to, o czym śpiewa kobieta: stoi góra wysoka, pod górą, i rzeczywiście, zielony gaj gęściutki. A pod gajem, jak szkło, błyszczy rzeka i naprawdę „doliną zieloną dokądś ona biegnie”. A oto — „skraj brzegu w zaciszu”, jak śpiewa się w pieśni, przywiązane łodzie, trzy wierzby pochyliły się i jakby smucą się… Kobieta śpiewała o młodości, która nigdy nie powróci. Dlaczego młodość nigdy nie powróci, jeszcze nie wiedziałem, ale jasny ból śpiewaczki, że jednak nie powróci, udzielił się i mnie. I ja… ja zapłakałem. Było to nieoczekiwane dla mnie samego, zastygłem, oczarowany pieśnią, i bezgłośnie płakałem, właściwie łzy same toczyły się i toczyły po moich policzkach… Skończywszy śpiewać, kobieta obejrzała się, łagodnie uśmiechnęła, a potem, wstawszy, podeszła, wzięła mnie za rękę, poprowadziła i posadziła na kawałku płótna, na którym sama przed chwilą siedziała. I otarła mi łzy dłonią — jej ręka była miękka i ciepła. — Płaczesz, słysząc moją pieśń? — zapytała pięknym głosem. — Ja też, jak pierwszy raz ją usłyszałam, to zapłakałam. Nie wiem nawet dlaczego. Chyba ze szczęścia. A jeszcze, może dlatego, że ja wtedy chyba po raz pierwszy poczułam: oto przecież wokół mnie nie po prostu ziemia, nie po prostu biały świat, to — moja rodzinna ziemia, mój rodzinny ojcowski kraj, to moja Ukraina. I niebo nade mną i nad tymi stronami — też moje, bo to — niebo Ukrainy… Słyszałeś o tak pięknym i niezwykłym kraju na świecie, jak Ukraina? Oto ona wokół nas właśnie jest. I dopóki ona jest, dopóty będziemy i my. I jeszcze pomyślałam: jak pięknie na świecie żyć, że mamy rodzinny kraj i swoją pieśń… — A to prawda — odważywszy się, zapytałem nieznajomą i tak niezwykłą kobietę — że pieśń śpiewała pani o Seredowszczyźnie? O tamtej górze, o gaju pod górą, o wierzbach i o łodziach. Oto one, trzy łodzie, pod trzema wierzbami… — Chyba prawda. Przynajmniej tak ludzie mówią, tak i ja tobie mówię. Pieśń nazywa się „Żal”, i napisał ją Łeonid Iwanowycz Hlibow. Ty bajkę

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DRESZCZE WYSOKIEJ STRUNY

— „Wilk i Jagnię” uczyłeś się w szkole? — skinąłem głową. — To też Leonid Iwanowycz Hlibow napisał. A urodził się w naszych, połtawskich stronach, niedaleko stąd — wskazała ręką gdzieś w oddali. — Tam, za Zajiczyncami i Paniwaniwką, wieś Wesełyj Podił. Słyszałeś o takiej wsi? — skinąłem głową. — Jego ojciec był zarządcą majątków u Rodzianków. Ludzie powiadają, że młody Leonid Hlibow, wędrując po naszych stronach, przejeżdżał obok Serediwszczyny, zobaczył górę i gaj pod nią, i rzekę, i ten staw z wierzbami oraz łodziami na brzegu… I tak mu się wszystko to spodobało, że ułożył pieśń… (Wybiegając w przyszłość, powiem, że jakieś dwadzieścia z hakiem lat po tamtym spotkaniu z kobietą obok Serediwszczyny, przeczytam o tej legendzie w „Literaturnej Ukrajini”. Połtawski krajoznawca będzie pisał o Serediwszczynie i o tym, że pieśń Hlibowa „Żurba” napisana jest właśnie o naszych stronach). Kobieta pogłaskała mnie po głowie, zajrzała mi w oczy i nagle wykrzyknęła: — O, to ty, chłopczyku, głodny jesteś?! I okruszyny pewnie dzisiaj w ustach nie miałeś? — mówiąc to, kobieta, na moje bezgraniczne szczęście, rozwiązała węzełek, wyjęła stamtąd kawałek owczego sera oraz podpłomyk i dała mi. Dla mnie to była cała uczta! Kiedy zjadłem wszystko, podziękowałem i wstałem, żeby iść. — Dokąd to sam jeden idziesz? — zapytała kobieta. Odpowiedziałem, że do Biliaków, do szpitala… Ta piękna i niezwykła kobieta życzyła mi szczęśliwej drogi. I poszedłem. I jak długo szedłem, tak długo brzmiała w mojej duszy jej pieśń. I wydawało się, że pieśń śpiewa cały wielki biały świat, zwany Ukrainą. A samej kobiety nie ma i nie było, po prostu mi się przywidziała… Tego dnia bez przygód dotrę do Biliaków, przejdę badania lekarskie w tamtejszym szpitalu, ale obok Serediwszczyny, gdy będę wracał wieczorem z Biliaków, nie zobaczę już pięknej kobiety i nawet pomyślę, że wszystko to było złudzeniem. Widziadło jakieś niezwykłe, poruszająca mara. Ale nade mną, gdy będę szedł do domu przez tamte strony, będzie rozbrzmiewać — wydaje się, że nad całym światem będzie rozbrzmiewać — smutkiem smętnym, jak sama boleść-tęsknota ukraińska, napędzając żal na serce, pieśń o tym, że wiosna jeszcze wróci, a „młodość… nie wróci, nie wróci ona!..” Dzisiaj, ponad pół wieku po tamtym wydarzeniu, już dokładnie wiem, że tak jest. To znaczy, młodość nie wróci. Nigdy. Jak i samo życie. A o tamtej kobiecie do dziś nie mogę pojąć: była naprawdę czy jej nie było? Czy wszystko to mi się przywidziało? Ale kto wtedy śpiewał, kto pasał owce i kozę przy drodze, kto częstował mnie, głodnego, owczym serem i podpłomykiem, kto wycierał ciepłą i miękką dłonią rodzynki moich dziecięcych łez? Kto po raz pierwszy w moim życiu mówił mi niezapomniane słowa o Ukrainie, jedynej w świecie białym krainie mojej, które zapamiętałem od tamtej pory na zawsze? A pewnie jednak była, dobra i niezwykła kobieta, Ukrainka na ukraińskiej ziemi pod bezgranicznym ukraińskim niebem ze smutną, ale i jasną w zadumie, jak samo nasze życie, pieśnią na ustach. I niby nic takiego wtedy się nie stało, jednak od tamtej pory, po tamtym spotkaniu z kobietą przy drodze na chutor Serediwszczyna, w duszy mojej przejmująco i radośnie zarazem brzmi jej śpiewna tęsknota i brzmi, i ja z tych już dalekich dziecięcych lat swoich wiem, że jestem jednak na świecie białym ludzi planety o łagodnym imieniu Ziemia, i jestem Ukraińcem. Na swojej, na ukraińskiej ziemi. Jak dobrze, jak wesoło Na białym świecie żyć!.. Czemuż to moje serduszko I mdleje, i boli?.. Ale kto mi o tym powie? A czy warto… Walentyn Czemerys, m. Kijów Dziękujmy losowi, że mamy szczęście odpowiadać drżącym brzmieniem na dreszcz wysokiej nuty, że tajemnicze piękno pieśni odbija się w twojej duszy rodzimym brzmieniem. Podobny stan przeżyłem niedawno, słuchając śpiewu pięknej lwowskiej śpiewaczki Olhy-Halyny Hawrysz. Spotkaliśmy się w wydawnictwie „Liha-Pres”, gdzie wyszły trzy jej książki. Śpieszyła się, bo była spóźniona. Od razu przeprosiła: — Dopiero co ze spektaklu. Byłam królową!.. I z pewną dozą smutku: — Wcześniej grałam w tym spektaklu księżniczkę, teraz — królową!.. Cóż, księżniczką byłam ponad dwadzieścia lat temu, trzeba znać umiar… Mowa była o spektaklu „Czarowne krzesiwo” Lwowskiego Teatru Opery i Baletu imienia Sołomiji Kruszelnyćkiej, gdzie Olha-Halyna kontynuuje „wyśpiewywanie” stażu artystycznego, chociaż głównym miejscem jej pracy od kilku lat jest wykładowca wokalu Lwowskiego Instytutu Muzycznego imienia Mykoły Łysenki (dla wielu, tak jak dla mnie, — na wieki konserwatorium). Nie mogłem się doczekać, by przypomnieć, że śpiewała właśnie w moim spektaklu, który idzie na scenie już oto trzydzieści lat, bijąc chyba wszystkie rekordy, — bo wkrótce odbędzie się 250. spektakl. — Zdziwiła się, a potem przeprosiła: my, śpiewacy, pamiętamy twórców oper — kompozytorów, a oto autorów libretta, choćby mnie torturowano, nie mogłabym sobie przypomnieć — nawet tych, którzy byli jednak moimi, w których wykonywałam główne role… Jednak — mniejsza z tym. Umówiliśmy się na spotkanie za dziesięć dni — spektakl będzie szedł znowu podczas ferii szkolnych, to ciekawie zobaczyć dawną znajomą w nowej roli, bo jednak jeszcze nie widziałem. A póki co — rozdawała swoje książki, wszak wydawnictwo zadbało, żeby wszystkie trzy wyszły drukiem w przededniu Bożego Narodzenia, Nowego Roku. I oto mam te trzy tomiki, czytam je ponownie. Dwa nie zabrały zbyt wiele czasu, wszak to — zbiory repertuarowe. Obydwa mają nawet ten sam tytuł — „Rosynka batkowoho polia”. Jeden — z jej własnego repertuaru. Drugi — z jej repertuaru pedagogicznego, dobranego do nauki śpiewu na czysto ukraińskiej podstawie. Więc obydwa zbiory ułożone DZIECIOM W SPADKU CZOM, CZOM, CZOM, ZIEMIO MOJA Muzyka D. Siczyńskiego Czom, czom, czom, ziemio moja, Tak droga ty mi, Tak droga ty mi? Czom, czom, czom, ziemio moja, Czaruje tak mnie Piękno twoje? Czym, czym, czym wabi mnie Ptactwa twojego śpiew, Pachnący kwiat lasów? Czym, czym, czym wabi mnie Woda rzek twoich, Co tu płynie? Tym, tym, tym, dziecko, wiedz, Że tu ty po raz pierwszy świat Ujrzałaś w kwiecie lat. Tym, tym, tym, dziecko, wiedz, Że wody te i lasy — Twój rodzinny kraj. Tu, tu, tu dziadowie twoi Przelali krew swoją Za wiarę i wolność! Tu, tu, tu wszyscy twoi Najbliżsi serduszku I drodzy. z ukraińskich pieśni ludowych i autorskich oraz romansów. Tego głębinowego, co najpełniej odzwierciedla odwieczną ukraińską moralność w jej rodzimych przejawach. Raduje duszę to, że w jej repertuarze jest także kilka pieśni do moich słów — wszak los połączył moją poetycką drogę z drogami kilku lwowskich kompozytorów, a nasze wspólne pieśni, przynajmniej część z nich, były wyróżniane na pewnych konkursach, zostawały laureatami lub nawet najlepszymi pieśniami roku. Znając dobrze Olgę-Halinę Hawrysz już prawie trzydzieści lat, z pewnością mogę stwierdzić: w swoim wysokim powołaniu, w całej swojej ofiarnej pracy niezmiennie posługuje się zasadą przybliżania swoich słuchaczy do odwiecznie wysokich zasad moralnych, pielęgnowanych przez wieki przez nasz naród. Dla potwierdzenia chcę przytoczyć słowa lwowskiej poetki i pedagoga Marii Czumarnyj z przedmowy do jednego z wymienionych zbiorów repertuarowych: „Tak brzmią pieśni Olgi-Haliny Hawrysz. Miękko, jak głos jej rodzinnego otoczenia, szeroko i swobodnie, jak śpiewa dla niej rodzinne pole. Szczerze, jak kwitnie na dłoni świata jej rodzinne miasteczko Szczerzec, co na Lwowszczyźnie. Ta unikalna śpiewaczka nawet na operowej scenie nie unifikowała swojego głosu do tej granicy, za którą już nie czujesz głosu ziemi…” Trzecia z książek autorki to „Symbolika ukraińskiej pieśni”. Jest to swoisty wykład zasad estetycznych śpiewaczki i pedagoga, monograficzne uogólnienie symbolicznych cech świata roślinnego i zwierzęcego, które stały się znakami w naszej wielowiekowej twórczości pieśniarskiej, ustaliły się jako symbole-oznaki charakterów, losów, uczuć. Począwszy od kołysankowych kotków i kogucików, po kalinę i wierzbę, tarninę i topolę, sokoła, orła, kukułkę, turkawkę, barwinek, rutę-miętę, malwę, różę — i tak aż do pozornie bezdusznych piasku i kamienia, opiewanych jeszcze w przedwiecznych kolędach i szczedriwkach jako materiał do tworzenia ziemskiego świata. Nie dziwi, że badania Olgi-Haliny Hawrysz bazują na ogromnym dorobku analitycznym wielkiego lwowskiego, niestety już nieżyjącego, badacza folklorystyki pieśniarskiej Hryhorija Nudhy, w szczególności na jego dwutomie „Ukraińska duma i pieśń w świecie”. Co tu mówić, obecnie żaden Zdjęcie Hanny Oborskiej WYSOKA NUTA folklorysta, żaden znawca pieśni nie może obejść się bez prac H. Nudhy. Swoją drogą, warto odnotować, że w zeszłym roku inne lwowskie wydawnictwo — „Społoch” — zapoczątkowało serię kieszonkowych wydań właśnie z ukraińskiej symboliki pieśniarskiej. Zaczęli od drzew — wierzby, wiśni, kaliny. Oczekuje się kontynuacji tej niezwykle interesującej pracy. Miło odnotować, że w swoim badaniu symboliki pieśniarskiej autorka szuka powiązań z historycznymi etapami rozwoju ukraińskiej historii, ukraińskiego losu. Zatem całkowicie zasadnie dowodzi, że strzeliecko-powstańcza obietnica podniesienia czerwonej kaliny, rozweselenia Ukrainy znajduje tutaj swoje właściwe miejsce. Tak jak obraz kukułki w płaczach niewolniczych, na zesłańczej katordze… Do swoistych symboli zaliczyła Olha-Halina także kolory — one naprawdę ustaliły się w swoich znaczeniach, by przekazywać ludzkie uczucia, zwłaszcza gdy dotyczy to kobiecego losu. Jak choćby: czerwony kolor — kolor krwi i ognia, siły życiowej; biały — symbol czystości i niewinności; czarny — kolor nocy i smutku, żałoby; połączenie czerwonego i błękitnego oznacza wierność i miłość. Kończy się badanie Olgi-Haliny Hawrysz niepokojem o współczesny i przyszły stan rodzinnej pieśni — wszak obce narodowi kierownictwo państwa orientuje się w swojej działalności kulturoznawczej na obce wzorce, na tę mętną falę zboczonych inwektyw, które obecnie zalały telewizyjny eter, estrady koncertowe, znajdują nie tylko władcze błogosławieństwo, ale i wsparcie finansowe. Zatem cytuje autorka słowa z wiersza wspominanego już z nabożnością Hryhorija Nudhy: Nie raduje mnie wiosna, A na duszy — śniegi. Przed narodem za pieśni — Długi, długi, długi… Przyłączam się do tego. A mimo to, jeśli chodzi o działalność śpiewaczą i pedagogiczną samej Olgi-Haliny Hawrysz, to brzmi ona naprawdę na wysokiej nucie, znajdując wdzięczny oddźwięk w ludzkich sercach. Mykoła PETRENKO, m. Lwów

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Krymski — każdy na swój sposób mówi o tym, jak wiara potrafi wpływać na nas wewnętrznie i oczyszcza tę przestrzeń wokół. O tym, że nie wiemy, kim jesteśmy, i uważamy, że człowiek tutaj to mały trybik, od którego nic nie zależy… Przechodziliśmy już przez to. Nasze pokolenie w latach osiemdziesiątych wiedziało, że ten system, ten totalitaryzm nigdy się nie zmieni. Nie dało się tego wyobrazić. Ale minęło dziesięć, dwadzieścia lat — wszystko się zmieniło. Ten kolos runął i rozsypał się, a teraz ważne jest, jak z tego wychodzimy i z czym. Jest wiele różnych myśli i nadziei, które chciałem wcielić w naszym pierwszym projekcie. „Budując ducha” — tak go dla siebie określiliśmy — to tylko pierwsza próba podejścia do tematu. Bo kiedy zaczynasz to robić, myślisz, że to obchodzi wszystkich, wszyscy cię rozumieją. Ale z czasem przychodzi uświadomienie, że tak nie jest. Nie jestem pewien, czy mój projekt wszystkim „otworzy” oczy na te sprawy. Dużo podróżowałem i widziałem wspaniałe miejsca oraz miasta, jednak tylko w Kijowie jestem w domu. Ta decyzja jest moja i jednocześnie nie moja… Każdy z nas chce zrozumieć, po co jest tutaj, na tej ziemi. Być może właśnie w ten sposób, poprzez film, próbuję się z tym określić. — A jak Pan docierał do tych ludzi, na rozmowach z którymi zbudowany jest film? — Znowuż — to ten przypadek, kiedy chcesz coś zrobić i czujesz, że to nie tylko twoje pragnienie, ale też pewne błogosławieństwo… Zaproponowano mi pomysł, żeby coś zrobić, a co dokładnie i jak — to już pozostawało po mojej stronie. Na przykład bardzo chciało mi się zaprosić do filmu Rolana Serhijenkę. Czas mijał, a ja rozumiałem, że mam tak mały budżet, że nawet nie wypada mi zbyt często dzwonić do Moskwy. I oto pewnego dnia nagrywaliśmy w Cerkwi Brackiej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej wykonanie dawnych śpiewów duchowych (irmosów) w wykonaniu aktorów Lwowskiego Teatru im. Lesia Kurbasa. I nagle zobaczyłem wśród publiczności Rolana Petrowycza. Następnego dnia już nagrywaliśmy pokaz jego filmu „Odkryj siebie” w klubie filmowym Akademii. A jeszcze wcześniej przeglądałem magazyn „Time” i uderzyło mnie zdjęcie pogrzebu młodych ludzi — tego, że mogło to mieć związek z Rolanem Serhijenkiem, wtedy nie wiedziałem, ale poczułem, że ma to związek z zaplanowanym przeze mnie filmem. Nie mogłem pozbyć się tego obrazu: procesja młodych ludzi, którzy niosą fotografie chłopaka i dziewczyny, którzy zginęli w trakcie operacji uwolnienia zakładników w Moskiewskim Centrum Teatralnym na Dubrowce. Później Rolan Petrowycz opowiedział o tragedii, która wydarzyła się w jego rodzinie. Wtedy, na Dubrowce, zginął jego wnuk, a zdjęcie tego dziecka widziałem swego czasu w amerykańskim czasopiśmie. Ten bolesny epizod stał się podstawą jednej z serii filmu. — Spotykając się w procesie zdjęć do filmu z takimi nieprzeciętnymi osobistościami, jak Nina Matwijenko, Myrosław Marynowycz, Serhij Krymski, — o ile zrozumiałem — szukał Pan nie tylko ciekawego materiału do projektu, ale także bardzo osobistych odpowiedzi dla siebie?.. — Kiedy spotykałem się z tymi ludźmi, szczerze mówiąc, nie myślałem o filmie. Najważniejsza była atmosfera rozmowy i to podkreślali sami uczestnicy projektu. To wszystko bardzo jasne osobistości i u mnie po tych spotkaniach, niezbędnych do stworzenia filmu, pozostało wrażenie, że rozmawialiśmy jak ludzie o podobnych poglądach. Nie mówię, że ci ludzie mnie do czegoś przekonali czy utwierdzili w tych myślach, z którymi przyjechałem na Ukrainę. Ale amplituda naszych myśli była zbieżna. Chyba właśnie dlatego wszyscy oni zgodzili się wziąć udział w projekcie. Bo byli tacy, którzy się nie zgodzili — ktoś chciał pieniędzy, ktoś żądał dokładnych wyjaśnień dotyczących zamysłu filmu, a ci, którzy zareagowali od razu, zrozumieli, co chcę zrobić. Dlatego rozmowa była bardzo pełna zaufania. Wyniosłem z tej pracy takie przekonanie, że te problemy, o których mówimy: o wyborze, o podstawach tego wyboru — są niezwykle aktualne dla Ukraińców. Dzisiaj. Co będzie jutro, nie wiem. Dlatego główne odczucie — trzeba zdążyć. Czas jeszcze jest, ale kto wie — ile… Rozmowę prowadził Mykoła SKYBA

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

STANISŁAW SUKNENKO:

Taśmę napędza skoworodowski ton poszukiwania prawdy. Na ekranie rozwija się współczesność, a dokładniej — doświadczenie namysłu nad tą współczesnością w jej kluczowych postaciach i wydarzeniach. Dość subiektywne doświadczenie. Jednak wątpię, by w próbie trzymania się „obiektywnego” punktu widzenia świat stawał się bardziej autentyczny… Autorzy projektu nazwali go poetycko-dokumentalnym badaniem. Film, o którym mowa, składa się właściwie z dziewięciu niemal samodzielnych filmów, każdy po dwadzieścia pięć minut. Osoby, które pojawiają się w kadrze, mówią o skomplikowanych i głębokich sprawach: wiara, nadzieja, tradycja, twórczość, wybór…; rozważają o zwycięstwach i porażkach, utraconych możliwościach i niezrealizowanym potencjale Ukraińców… W tym samym czasie cały obraz jest dość dynamiczny, z wyraźnym rytmicznym wzorem… Rozmowa z panem Stanisławem była dla mnie jakby kontynuacją tych wewnętrznych dialogów z ludźmi, którzy przemawiali z ekranu. Aby zachować tę delikatną materię wzajemności, starałem się uniknąć pierwszego bezpośredniego pytania do autora filmu i po prostu włączyłem mikrofon, gdy poczułem, że atmosfera staje się zgodna z moimi pytaniami. — …Ludzie z pewnym życiowym doświadczeniem z jakiegoś powodu przede wszystkim skupiają się na rzeczach wizualnych, analizują, jak film został „zrobiony”, i nie słyszą, o czym mówią bohaterowie filmu. A dla mnie nie mniej ważna była treść. Zebraliśmy w projekcie ludzi nieprzypadkowych i nieprzypadkowo… I kiedy dyskusję o filmie zaczynamy od czysto wizualnych rzeczy, jest mi przykro. Nie jest tak ważne, czy widzowie się ze mną zgodzą, czy nie. Ale chciałbym, żeby się wypowiadali, żeby film popychał ich do podejmowania decyzji, w końcu. Nasz program jest o wyborze… Czasy się zmieniły i obecnie mamy to, o czym wcześniej tylko marzyliśmy. Jak my z tego korzystamy? Dokąd idziemy, co budujemy, kim jesteśmy?! Mówimy, że pragniemy wejść do światowej cywilizacji. Ale co my realnie oferujemy światu?! Zrozumcie, mamy co oferować. Ale pytanie: kto może to należycie robić?.. — Tak, kiedy sami nie uświadamiamy sobie, co posiadamy, jak możemy to oferować? Przecież zanim zaczniemy to robić, trzeba zaadaptować swój dorobek do współczesnego postrzegania świata, w końcu — do wyzwań historii… — My przecież przez długi czas nie znaliśmy własnej historii. W ciągu ostatnich dziesięciu-trzynastu lat odkrywamy ogromne jej pokłady, „od czystej karty” uświadamiamy sobie postacie, o których wcześniej nawet nie słyszeliśmy, wydarzenia, o których mieliśmy mgliste pojęcie… Historia to wybór. Zebraliśmy ludzi, którzy swój wybór zrobili i robią. Nie kiedyś — raz i na całe życie. Nie! Wybór to wszystko, co się wydarzyło, wydarza i musi wydarzać. Jak mówi w jednym z filmów Myrosław Marynowycz: „Jeśli nie zdążyłeś dokonać wyboru w przeszłości, jeśli nie wiesz, jaki wybór podjąć, ale chcesz — nie martw się, masz jeszcze szansę”. Kiedy nie wiesz jaki — dokonaj moralnego. To niemało. We współczesnym świecie, gdzie bardzo ostro stoją pytania dobra i zła, ważne jest dokonanie swojego wyboru w odniesieniu do tego, co dzieje się wokół. I ci ludzie, których Państwo widzieli w projekcie, którzy dokonali wyboru — oni własnym doświadczeniem oczyszczają przestrzeń, w której wszyscy żyjemy. Na pokazach filmu obserwuję, jak młodzież interesuje się tymi problemami. To naprawdę nadzieja na to, że ten kraj ma przyszłość. Mieliśmy i mamy całe pokolenia oszukanych ludzi, którzy święcie wierzyli w ideę narzucaną im przez dziesięciolecia — i teraz są oszukani, zniechęceni. Tragiczna sytuacja, bo ci ludzie nie chcą wierzyć, że zmiany na lepsze są możliwe. Zmęczyli się wierzeniem — i to jest ich zasadnicze stanowisko. Młodzież jest inna… pragnie zmian… chce się uczyć, odkrywać siebie i świat. I naprawdę zaproponować mu coś pozytywnego. — Czy zdarza się Panu stykać z sytuacjami, w których człowiek próbuje pozbyć się ciężaru odpowiedzialności — z tym, co Erich Fromm nazwał „ucieczką od wolności”? — Tak. Do naszego społeczeństwa przyszła demokracja, ale nie jestem pewien, czy bardzo wielu ludzi się z tego ucieszyło. Kiedy takie zmiany zachodzą, trzeba odnieść siebie do tego procesu. A co to znaczy — dokonać moralnego wyboru, kiedy dzisiaj te pojęcia są całkowicie zniwelowane. Robiliśmy nasz film jako rozmyślanie o tym, na jakiej podstawie, na jakich zasadach można zbudować demokratyczne społeczeństwo. I okazuje się — nie musimy odkrywać Ameryki, przecież ludzkość od tysiącleci wiedziała, że tą podstawą jest wiara. Dziesięć przykazań — wtedy i dzisiaj — one działają. Jeśli nie wiesz nic innego — odnieś się do tego bez ironii. Być może dzisiaj należy się zastanowić, co nam w tych starych księgach proponowano. Dlaczego by nie zgodzić się nie niszczyć wszystkiego wokół siebie i nie wznosić tej wieży na krwi? — U Pana właśnie wybrzmiały dwa kluczowe dla współczesnego ukraińskiego społeczeństwa pojęcia: demokracja i wiara. Pozwolę sobie na nieco prowokacyjne pytanie. Dziesięć przykazań… Mojżesz dał je kiedyś swojemu ludowi, wyzwalając go z niewoli. I po pewnym czasie ci ludzie, wychowani na mądrych przykazaniach, przy spotkaniu z innym duchowym liderem wykrzyknęli: „Ukrzyżuj go” — i dokonali wyboru na korzyść rozbójnika (niech nawet „szlachetnego”), ale odepchnęli człowieka, który powiedział: „Miłuj bliźniego”. Demokracja… Przyjęło się uważać za jej kolebkę starożytną Grecję. Obywatele ateńskiego polis w czasie jego rozkwitu skazali na karę śmierci Sokratesa. To była całkowicie demokratyczna procedura… Co więc — bywają sytuacje, kiedy i wiara, i demokracja są bezsilne? Jak Pan widzi tę sytuację? — Są rzeczy, których obecnie zaczynamy uczyć się od początku… Nie wiem… Odwołam się znowu do przykładu Myrosława Marynowycza. Został skazany na dziesięć lat łagrów. Jeszcze jako młody człowiek (miał wtedy dwadzieścia pięć lat) brał udział w pracy Grupy Helsińskiej. Grupa została całkowicie aresztowana, zniszczona. W filmie pan Myrosław opowiada, jak czekista zwrócił się do niego: „Rozumiecie, jeśli nie jesteście z nami — jesteście przeciwko nam…” I Marynowycz dalej mówi: „Może dlatego, że byłem młody i nie w pełni rozumu, dokonałem swojego wyboru i odpowiedziałem: no to jestem przeciwko wam”. Potem w okolicznościach łagrowego życia zaczął w praktyce rozumieć takie rzeczy — jak to kochać nieprzyjaciół swoich. Obok byli ludzie, których szanował, i widział różny stosunek do otoczenia. Jedni nienawidzili sługusów reżimu, uzbrojonych w automaty. Inni zaś rozmawiali z nimi, próbowali dostrzec w nich ludzkie oblicze. Tak właśnie rozminąłbym się z autorami projektu, gdyby nie przypadek. Rzeczywiście, za tymi niby przypadkami często ciągną się cienkie jak pajęczyna, delikatne, ale brzemienne w skutki więzi, z których przędzie się tkanina życia. Tak u mnie stało się z filmem Stanisława Suknenki i Zinaidy Furmanowej „…i będzie nowa ziemia”. Jak zazwyczaj bywa z ukraińskim produktem kulturowym — prawie żadnego rezonansu w przestrzeni informacyjnej… Między więźniami wybuchały spory w rodzaju: „Na co ty sobie pozwalasz? Co o tobie pomyślą?!”. I pan Myrosław opowiada, jak pewien człowiek zapytał go: „A nie zależy ci na tym, co ty sam o sobie myślisz?”. Człowiek został stworzony na obraz Boży. I nawet kiedy ten obraz nie jest taki, jakim chcemy go widzieć, kiedy jest jak pognieciony papier — trzeba go wygładzić, wyprostować. Zrobić to nie nienawiścią, nie krwią, nie ofiarami. Marynowycz dokonał swojego wyboru, ale był to niełatwy krok. Tak, tamci ukrzyżowali, tamci skazali. Ale przecież nie dlatego, że prawa, którymi się posługiwali, były oparte na krwi. Ludzie interpretują wszystko tak, jak im się podoba. Rzecz w tym, że żadne prawo — dziesięć, dwanaście, piętnaście przykazań czy punktów — nie będzie działać, jeśli każdy z nas nie uświadomi sobie, kim jest i po co to prawo dla niego istnieje. Żadne prawo nie będzie działać… Dopóki człowiek nie odkryje go sam w sobie… Mówimy o tym w filmie. Wszyscy nasi bohaterowie to ludzie wierzący. Nie w wąskim, konfesyjnym znaczeniu. Ten film nie jest o religii, a ludzie, którzy pojawiają się na ekranie, nie mówią, do jakiego należą kościoła — mowa o tym, co realnie robią: Nina Matwijenko, Myrosław Marynowycz, Serhij, niezwykle proste rzeczy, o których jest w nim mowa. Przecież bardzo często zdarza się tak, że zastanawiając się nad jakimiś fundamentalnymi sprawami, nie znajdujesz odpowiedzi, nie znajdujesz zgodności ze swoimi myślami ani w gazecie, ani w tym, co pokazuje telewizja. To ostatnie raczej prezentuje całkowitą nieadekwatność wobec twojego postrzegania świata. Nasz film to wsparcie dla tych, którzy myślą, pragną coś zrobić dla Ukrainy, ale czują się samotni, dlatego że nie wiedzą, iż całkiem blisko są tacy sami jak oni. — Czyli Pana film jest rezultatem tego istotnego wyboru, o którym Pan mówił — światopoglądowego, wartościowego, egzystencjalnego?.. — Oczywiście. I nawet geograficznego, jeśli chcecie. Przecież wróciłem na Ukrainę nie dlatego, że coś mi się nie udało w Brytanii — całkiem sporo mi się tam udawało — pod względem możliwości materialnych na przykład, tutaj nie mam nawet dziesiątej części tego, co miałem tam. Ale ten wybór to wybór duszy. Bo kiedy czujesz, że Bóg obdarza cię pewnymi talentami, musisz je pomnażać i rozwijać. Mając pracę twórczą tam, czułem, że logiczniej jest wykorzystywać to tutaj, dla swojego narodu. Latami o tym marzyłem. Kijów mnie nie wypuszczał, prześladował w snach, w rozmyślaniach… Mówię o tym w filmie — tam nie ma nic zmyślonego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

NA KOLANACH PRZED FANNY ARDANT

REPLIKA Trzeciego kwietnia 2004 roku, w południe w holu hotelu „Premier Palace” zebrał się spory tłum, byle jak ustawiony w hałaśliwą kolejkę. „Oj – pomyślałam przy wejściu – czyżby tak drobiazgowo-biurokratycznie sprawdzali akredytacje?”. Okazało się, że to kolejka dziennikarzy do windy – tabliczki informowały: „Konferencja prasowa z Fanny Ardant na 8 piętrze”. Na szczęście wyłożone dywanami schody były niedaleko, a chęć zajęcia wygodnego miejsca, by jak najlepiej obejrzeć i usłyszeć wymarzoną aktorkę, pomogła wejść na ósme piętro pieszo. Przeczucia, jak to mówią, mnie nie myliły. Gwiazdy kina jeszcze nie było, jednak operatorzy, niewzruszeni niczym wojsko przed bitwą, stali dwa metry od stołu z mikrofonami. Za nimi – rzędy krzeseł dla dziennikarzy. Telekamery na wysokich statywach wypełniały przestrzeń między plecami operatorów… Ani namowy, ani przekonywania, ani groźby organizatorów nie pomogły uporządkować miejsc dla prasy, jednak wszelkie spory natychmiast przerwało pojawienie się Fanny Ardant w towarzystwie radcy ds. kultury przy Ambasadzie Francji Oliviera Guillaume’a, odpowiedzialnego za badanie rynku krajów Europy Środkowej i Wschodniej Unifrance Joëla Charona, a także dyrektora generalnego festiwalu filmowego „Mołodist” Andrija Chałpacziego. Bardzo szybko dziennikarze potrącili operatorów i stanęli z nimi ramię w ramię. A fotografom udało się przecisnąć do przodu i całą konferencję prasową filmować Fanny Ardant, stojąc przed nią na kolanach. Mademoiselle, czyli panna Fanny Ardant, otwierała „Francuską wiosnę na Ukrainie” słowami: „Aktorka zawsze jest pełna wątpliwości. Aktorzy poruszają się w ciemności, a największym szczęściem dla nich jest przeżyć wdzięczność za swoją pracę. Dlatego jestem szczęśliwa, że jestem dzisiaj wśród was”. Pytania do Fanny Ardant dotyczyły natury aktorstwa, współpracy z reżyserami, scen w konkretnych filmach. Odpowiedzi układały się w opowieść-monolog: „Aktor to zagadka. Przyczyny, z których zostaje się aktorem, były i są nieznane. Zawsze uważałam, że bodźcem dla aktora jest przyjemność. Chociaż to prawda, że aktorzy zależą od pragnień innej osoby – reżysera. I w tym nie ma sprawiedliwości czy niesprawiedliwości – pragnienie reżysera jest niekontrolowane. Ale jeśli reżyser proponuje rolę mnie, to znaczy, że chce właśnie mnie, i już połowa pracy dla mnie jest zrobiona, bo aktor potrzebuje miłości, aktor potrzebuje ciepła, dzięki któremu się otwiera. Za każdym razem, kiedy kręcisz film u nowego reżysera, trafiasz do nowego świata, który pozwala otworzyć się inaczej. Nigdy nie pójdę do reżysera, którego uwielbiam, z zamkniętymi oczami. To najwyższy smutek – grać u wielkiego reżysera i grać rolę, która mi się nie podoba. Wolę poczekać i będę szukać czegoś takiego, co w końcu może się nie spełnić, niż pożegnam się ze swoim marzeniem. Myślę, że w sztuce filmowej lepiej kierować się swoim instynktem niż strategią. Jeśli mylisz się w strategii, to znaczy, że tracisz wszystko, a jeśli pracujesz według instynktu, to przyjemność z tego konkretnego czasu pozostanie na zawsze. Moją największą przyjemnością na urlopie jest nigdzie nie jeździć, zostawać w Paryżu i chodzić do kina. Kino dla mnie jest bez płci, bez narodowości, bez wieku. Wyrażenia „młode kino” czy „kino młodych reżyserów”, albo też „francuskie kino”, „kobiece kino” tworzą swoiste getta. Są i młodzi reżyserzy, i starzy, a czasami, niezależnie od wieku, mają taką samą mentalność. Tutaj wszystko zależy od energii, entuzjazmu, nowości. Stworzenie postaci to też zagadkowa sprawa. Już mówiłam, że mogę grać tylko tych bohaterów, którzy mi się podobają. A jeśli oni mi się podobają, to znaczy, że ich rozumiem, czuję ich emocje. Zawsze ufam swoim bohaterom. Ale to prawda, że aktor to człowiek w masce, jest on jedynie rezultatem swojej własnej istoty. Kiedy trudno ci się zebrać, skoncentrować przed sceną, to znaczy, że nagle zderzasz się ze swoimi własnymi „porażkami”. Nie wiem, czy gram jakąś postać poza sceną, ale na pewno gram. Wszystkie relacje społeczne są grane jak role. Decydujący dla mnie stał się mój pierwszy film – „Sąsiadka” François Truffauta. Dzięki niemu zostałam aktorką filmową. W tamtym czasie wszystko było bardzo zamknięte – byłaś albo aktorką teatralną, albo telewizyjną, albo aktorką filmową. Trzeba było wybierać – albo-albo. Jako aktorka teatralna uważałam, że nigdy nie zostanę aktorką filmową. W końcu to się spełniło, jak prezent. Wierzyłam we wszystkie filmy, w których grałam. Podczas zdjęć byłam szczęśliwa. Wierzę w alchemię tego, co dzieje się na planie. Czasami grałam lepiej dzięki innym aktorom. Pracując z niektórymi partnerami, można zapomnieć o kamerze. Ale są i tacy, przez których po prostu wstyd być aktorką. Początkującym aktorom mogę powiedzieć takie coś: „Kochajcie, kochajcie i kochajcie ten zawód! Idźcie naprzód tą drogą jak szaleni, nikogo nie słuchajcie – idźcie swoją drogą”. Są aktorzy, do których sukces przychodzi w dwadzieścia lat, a do niektórych – i w czterdzieści. „Zdążyć” w aktorstwie to niekontrolowana alchemia. Jedyne, co jest ważne, to uczciwość”. Aktorka umiejętnie unikała konkretnych odpowiedzi na niepoprawne pytania. Jedno z nich (Czy to prawda, że odnowił się pani romans z Gérardem Depardieu?) zmusiło Fanny Ardant do zrobienia krótkiego podsumowania: „To prawda, że Ukraińcy zawsze są na bieżąco ze wszystkimi sprawami, nie wiem, jak wy wszystko to nadążacie. Mogę powiedzieć, że Gérard Depardieu jest jednym z najważniejszych ludzi w moim życiu. A dziennikarze czasami kłamią, a czasami stają się prorokami. I OSOBOWOŚĆ

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Chotynenko, jak lepiej…

Wszystko w tym życiu jest przypadkowe. Po raz kolejny przekonałem się o tym, gdy okręt podwodny „Słowianka” z filmu Władimira Chotynenki „72 metry” został dopadnięty nie tylko przez niemiecką minę, ale także przez 50. rocznicę przekazania Krymu pod zarząd Ukraińskiej SRR. Na przecięciu tych dwóch tematów znowu narodziły się bolesne rozważania o tym, czym dla Rosji jest Ukraina (i wszystko, co ukraińskie). Najpierw o filmie. Mówiąc w dwóch słowach, mieści się on w ramach określeń „dobry film”, ale „nie arcydzieło”. Zdolny Chotynenko nieuchronnie podlega porównaniom ze swoimi młodszymi i, niestety, płodnymi współpracownikami. Oto wam narodowe osobliwości wojskowego komikowania „à la Rogożkin”, a oto szczery nacjonalizm patriotyczny w ironicznym opakowaniu „à la Bałabanow”. A retro-kadry błogosławionego sewastopolskiego walca wyraźnie zainspirowane są słonecznym znużeniem à la Imperator całej Kino-Rusi Michałkow. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie nieznośne chochły (słowo „Ukrainiec” w filmie oczywiście się nie pojawia). „A-a, czyli jesteś chochłem? Na pewno chochłem? Wiedziałem, że chochłem!” Tak wyraża się jeden z najważniejszych, a bez wątpienia najsympatyczniejszy bohater filmu, grany przez Marata Baszarowa. Oto kolejny pozdrowienie od bałabanowskiego „Brata-2”. Pamiętacie frazę bohatera Suchorukowa, która stała się przysłowiem: „Jeszcze mi za Sewastopol odpowiecie, gady!”? Odpowiedzieli. Co prawda w innym filmie, ale na całego. Skomplikowany, drażliwy temat podziału Floty Czarnomorskiej przedstawiony jest z słoniową delikatnością i wyrafinowaniem. Podświadomie sam zaczynasz nienawidzić wszystkich tych przekupnych nahałów z szeroko rozciągniętym, szorstkim „g”. I zachwycasz się radzieckimi (czytaj — rosyjskimi) marynarzami, którzy odmówili ukraińskiej (czytaj — wrogiej) przysięgi. Nie, nie wątpię, że byli i tacy chorągiewkowo-chamscy zastępcy politycznego, którzy błyskawicznie przemalowali się z komunistów na nacjonalistów. Sam ich widziałem. Ale przedstawianie wszystkich, którzy złożyli ukraińską przysięgę, jako tchórzliwych odszczepieńców, którzy sprzedali się za świnkę i ogródek, to co najmniej niesprawiedliwość. A w dużej mierze — podłość. Ponieważ prawda nigdy nie jest jednobarwna, zawsze leży gdzieś pośrodku. Bo w sporze dwóch bliskich sobie ludzi (i narodów) zawsze nie mają racji obaj. I obaj mają rację. Tylko każdy na swój sposób. A mądrość właśnie w tym polega, by słuchać (i słyszeć) nie tylko siebie, ale i innych. W przeciwnym razie wychodzi na to, że patriotyzm jednego narodu zyskuje potwierdzenie kosztem opluwania drugiego. Szczególna pikanteria sytuacji tkwi w nazwisku reżysera — Chotynenko. Nawiasem mówiąc, pod koniec filmu przypomniał on sobie jednak o politycznej poprawności: kiedy jedyna osoba, której przeznaczone jest na pewno ocalić się, okazuje się jednak chochłem, czyli — Ukraińcem, choć tylko w połowie (na więcej, jak widać, politycznej poprawności zabrakło). I po tym lekarz Czerneńko w wykonaniu Siergieja Makowieckiego zaczyna śpiewać piosenkę, którą śpiewała mu mama: „Jak służyłem u pana pierwsze lato, i lato…” O, głębie archetypowej podświadomości! Czy naprawdę jedyne pozytywne, co Ukraińcy mogą robić w rosyjskim kinie, to śpiewać?.. A film, powtórzę, mimo wszystko jest dobry. Ale nie arcydzieło. Gdyby tylko nie te chochły! Albo, parafrazując nadzwyczajnego i pełnomocnego ambasadora Rosji na Ukrainie: „Chotynenko, jak lepiej, a wyszło jak zawsze…” z Ołeh KUDRIN

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Fanny Ardant, francuska aktorka. Występowała w filmach znanych reżyserów: F. Truffaut („Sąsiadka”; „Wesoła niedziela”), F. Zeffirelli („Callas na zawsze”), F. Ozon („8 kobiet”) i wielu innych. Grała w ekranizacjach utworów Balzaka, Prousta...

zadają pytania, których nigdy i pod żadnym pozorem nie zadałby mężczyzna przy stole”. Znacznie przyjemniej było usłyszeć od Fanny Ardant jej opinię o ukraińskich kobietach: „Nawet nie wiem, skąd mam to wyobrażenie, ale zawsze uważałam, że ukraińska kobieta jest bardzo silna i odważna. Dla mnie Ukrainki to piękne kobiety, które przyjeżdżają do Paryża i które kochają przygody. Wszystkie ukraińskie kobiety mają jasne twarze. Choć jestem prawie pewna, że wam tak nie wydaje, bo same jesteście Ukrainkami – macie inne wrażenia o sobie. Tak samo jak ja nic nie będę w stanie opowiedzieć wam o francuskiej kobiecie, bo widzę ją od środka, zupełnie inaczej niż wy”. Aktorka opowiedziała jednak także o sobie: „Zawsze żyłam w wielkim nieładzie i nigdy nie odczuwałam harmonii tylko dlatego, że harmonia mnie nie interesuje. W młodości uważałam się za bardzo brzydką. I budowałam siebie. A potem zaczęłam ufać życiu. Pewnie w samym życiu i w zawodzie w czymś „przegrywałam”, ale niczego nie żałuję. Nie uważam się za zakładniczkę swojej sławy, bo najważniejsza w moim życiu jest gra: i w kinie, i w teatrze. Moją największą pozytywną cechą jest umiejętność rzucania się naprzód. Bardziej wierzę w instynkt niż w rozum. Bardziej kocham pokutę niż żal. Zawsze przedkładałam konkretną, obecną chwilę. Stale przypominam sobie powiedzenie: „Żyć trzeba tak, jakby się miało umrzeć”. I dlatego wszystko, co się z tobą dzieje, musi być wartościowe. Zawsze mówię też coś takiego: trzeba być wolnym i nie bać się wolności. Wolność to uczucie, które pojawia się, gdy masz 12–20 lat. Jeśli pozostajesz wierny temu, w co wierzyłeś w wieku 20 lat – to właśnie jest wolność. Nie kompromitować siebie, nie tracić swojej duszy, nie sprzedawać się. Nigdy nie należałam do żadnej partii politycznej ani grupy – jestem absolutną indywidualistką – tak rozumiem granice szalonej miłości do wolności”. Swoboda Fanny Ardant, szczególna naturalna uroda, lekkość sposobu bycia w rozmowie zauroczyły wszystkich, podobnie jak odpowiedź na pierwsze pytanie konferencji prasowej: „Różnica między gwiazdą a aktorką jest taka jak między mydłem a perfumami – perfumy używa się od czasu do czasu, a bez mydła nie da się żyć. Taka sama jest różnica między gwiazdą a aktorką: gwiazda to perfumy, a aktorka to życie”. z Nonna-Anna STEFANOWA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

W ŚWIETLE SŁOWA OLESIA HONCZARA

Tetiana Wynnyk Oto ona, „Szklana kula” Jurij Syczuk 2 kwietnia — dzień, w którym przy grobie Olesia Honczara na Cmentarzu Bajkowym co roku gromadzi się wielu ludzi — nie przypadkowych, a tych, którzy pamiętają o Olesiu Terentijowyczu jako o ojcu wielkiego ukraińskiego rodu, człowieku, którego miłości starcza dla wszystkich, pisarzu, którego Słowo, niczym ziarno, kiełkuje z każdym wiosennym pokoleniem. I dzisiaj naturalnie było widzieć tutaj przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Wołodymyra Jaworiwskiego, i akademika Serhija Komisarenkę, i przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Pisarzy, profesora Anatolija Pohribnego, ziomków Olesia Honczara z Dniepru i Połtawszczyzny, oraz jeszcze dziesiątki ludzi, którzy skupiali się wokół Wałentyny Danyliwny Honczar, żony Olesia Honczara — redaktorki jego „Dzienników”, utworów artystycznych i publicystycznych, wiernej przyjaciółki, która postawiła sobie za cel zrobić wszystko, czego nie zdążył dokończyć wybitny krzewiciel ukraińskiej duchowości. Jak już informowała nasza gazeta, tegorocznym laureatem nagrody im. Olesia Honczara został Ołeś Wola, którego książka „Mór” dociera do nas głosami Ukraińców, zamordowanych Hołodomorem-33. Dyplom laureata oraz medal wręczono mu tego dnia w siedzibie NZPU, gdzie odbywała się uroczysta Oksana Zełyk ceremonia nagrodzenia laureatów. Akademik Mykoła Żułynski wystąpił z przemówieniem o twórczości Olesia Honczara. A potem uwagę obecnych pochłonęła twórcza młodzież — ci, którzy rywalizowali o Międzynarodową Nagrodę Literacką imienia Olesia Honczara, ustanowioną w 1998 roku przez niemieckich mecenasów, międzynarodowych działaczy społecznych — pisarkę panią Tetianę Kusztewską oraz przedsiębiorcę pana Dietera Karrenberga z miasta Essen wspólnie z NZP Ukrainy. Łącznie w ciągu siedmiu lat nagrodą uhonorowano ponad 20 młodych autorów, reprezentujących miasta Ukrainy: Równe, Dniepr, Lwów, Charków, Humań, Łubnie, Zaporoże, Kramatorsk, Mikołajów, Połtawę, Nieżyn oraz Łuck. Zwycięzcy wyłaniani są w kategoriach — „proza”: 1. Powieść lub opowiadanie; 2. Opowiadania, nowele; 3. Badania literaturoznawcze, poświęcone twórczości Olesia Honczara, a w bieżącym roku po raz pierwszy wręczono nagrodę w kategorii „poezja” (4). W 2004 roku w konkursie o zdobycie nagrody wzięło udział kilkudziesięciu pretendentów. Są to autorzy, których wiek nie przekracza 30 lat, różni pod względem stylu twórczego i upodobań artystycznych. Zatem, powitajmy i zapamiętajmy te imiona, wyróżnione dyplomami i nagrodami: Wasyl Burłaczok Jurij Syczuk (m. Łuck) za powieść „Czas diabła”; Literacko-intelektualne towarzystwo „Szklana kula” za zbiorowy tom prozy i poezji; Tetiana Wynnyk, m. Nieżyn (w kategorii „poezja”), za tomik poezji „Zołotonosza”. Nagrodę w kategorii „badania literaturoznawcze” jury postanowiło podzielić między Oksanę Zełyk z Połtawy oraz Wasyla Burłaczoka z Zaporoża. Przedstawili oni prace: „Studia literaturoznawcze Olesia Honczara” oraz „Przejawienie słowa, Bożej miłości i ludzkiego sumienia w twórczości Olesia Honczara”. Uczeń kijowskiej szkoły nr 281 Roman Antropow otrzymał nagrodę od Ogólnoukraińskiego Funduszu Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego imienia Olesia Honczara. Jeszcze dwie nagrody zachęcające wręczyła Wałentyna Danyliwna Honczar: Romanowi Jakubie z Kijowa za cykl opowiadań; Jewhenii Farszczuk z m. Wysznewe za cykl poezji. Laureatów szczerze powitali mecenas Jurij Łohusz oraz zasłużony działacz sztuki, poeta Wiktor Żenczenko, znani pisarze i działacze społeczni. Luba WASYLKO Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ z Roman Antropow Redaktor naczelny Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, Ja. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczenko. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин