WASYL BIŁYCKI: POPRZECZARNOBYLSKIE REALIA
Машинний переклад
Zaufanie narodu do obecnej władzy osiągnęło krytyczną granicę. Niepatriotyzm, brak profesjonalizmu, korupcja, brak skutecznych reform, cyniczne niedotrzymywanie podjętych zobowiązań przez zdecydowaną większość rządzących, którzy przebili się do kierownictwa krajem na krwi Euromajdanu, stały się po prostu rażące. Szczególnie wyraźnie uwidoczniło się to w ciągu ostatnich dwóch lat na tle straszliwego zubożenia Ukraińców, z których 67% znalazło się poniżej granicy ubóstwa. Mykoła CYMBALIUK Właśnie na tym akcentował Prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk podczas kolejnego posiedzenia organizacji społecznej „Ukraińska alternatywa”, które odbyło się w centrum informacyjnym Proświty 21 kwietnia. Ale krytyczną sytuację w społeczeństwie i państwie widzą nie tylko Ukraińcy. Leonid Makarowycz opowiadał: — W ciągu ostatnich kilku miesięcy na zaproszenie zagranicznych organizacji pozarządowych miałem okazję odwiedzić kilka krajów, w szczególności USA, Wielką Brytanię. Miałem spotkania z międzynarodowymi ekspertami, dziennikarzami, młodzieżą studencką. I wszędzie, podczas dyskusji, oponenci dziwili się: „Macie ciekawy kraj. Ćwierć wieku temu stał w szeregach najbogatszych nie tylko w Europie, a teraz jest jednym z najbiedniejszych na świecie. Mając prezydenta-miliardera, który jeździ po świecie z wyciągniętą ręką, nie możecie związać końca z końcem. Niedawno prosiłem w Szwajcarii o jakieś 100 mln. To, obrazowo mówiąc, kozom na siano. I to wtedy, gdy wasi oligarchowie i ich poplecznicy we władzach bez przeszkód wyprowadzają miliardy do rajów podatkowych! Tymczasem MFW „proponuje” Kijowowi kolejny wielomiliardowy transz, którego jednym z warunków jest przyspieszone przeprowadzenie reformy emerytalnej i rolnej. Oczywiście kraj pilnie potrzebuje inwestycji finansowych, tak samo jak wsparcia społeczności światowej w rozwiązaniu zaniedbanego problemu wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Skusiwszy się na obiecujące zapewnienia Zachodu o pomocy w walce z moskiewskim agresorem, Ukraina po uszy ugrzęzła w tak zwanym mińskim procesie negocjacyjnym. Teraz, tak jak trzy lata temu, Ukraińcy codziennie płacą na wschodnim froncie nie tylko własną krwią za swoją łatwowierność. Rosyjscy kolaboranci, na przykład, w wyniku „pokojowej polityki” przez wszystkie lata wojny bezproblemowo wykorzystywali ukraińską energię elektryczną, za którą nam nie płacili. Władza, zderzywszy się z determinacją ochotniczych batalionów w kwestii blokady handlowej, początkowo próbowała przedstawić ich jako zdrajców, popleczników Putina. Ale przecież prawdy nie ukryjesz… W swoim wystąpieniu podczas dyskusji współprzewodniczący „Ukraińskiej alternatywy” Heorhij Filipczuk wyraźniej nakreślił te wyzwania i zagrożenia, które nie od dziś stoją przed Ukrainą. Po pierwsze — zewnętrzna agresja wojskowa ze strony Rosji. Po drugie — systemowy kryzys władzy, jej oligarchiczno-korupcyjny i kompradorski charakter. Brak należytego dialogu władzy i społeczeństwa obywatelskiego w kwestiach żywotności ukraińskiego narodu i państwa. Po trzecie — katastrofa demograficzna jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i istnienia narodu ukraińskiego w XXI wieku. Po czwarte — istnienie zgubnego dla rozwoju państwa i narodu modelu gospodarczego, który bazuje na: filozofii interesów oligarchicznych; niesprawiedliwym redystrybuowaniu PKB; braku wolności gospodarczych i obecności systemowych zjawisk korupcyjnych; całkowitym ignorowaniu roli nauki w kształtowaniu priorytetowych wysokotechnologicznych struktur gospodarki; niezrozumieniu przez władzę miejsca kapitału ludzkiego w strategii rozwoju państwa. Po piąte — postkolonialny syndrom narodu ukraińskiego oraz kryzysowy charakter świadomości społecznej, które są konserwowane przez zdenacjonalizowane, imperialno-totalitarne czynniki, negatywy polityki informacyjno-oświatowej, ignorowanie najważniejszego strategicznego zadania państwa — wychowania narodu ukraińskiego. Po szóste — brak wszechjednoczącej idei narodowej, uformowanej na podstawie wartości i priorytetów narodowych, tożsamości narodowej jako decydującego czynnika konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, tworzenia narodu politycznego. Po siódme — niewystarczające wysiłki państwa w zakresie przeciwstawiania się zewnętrznym i wewnętrznym zagrożeniom humanitarnym; kształtowania narodowej przestrzeni językowo-kulturowej i informacyjnej, pamięci historycznej oraz zachowania dziedzictwa duchowo-kulturowego; wychowania narodowo-patriotycznego i utwierdzania ukraińskiej tożsamości; jednoczenia społeczeństwa wokół idei odnowienia jednopomiestnego Kościoła Ukraińskiego. Uczestnicy „Ukraińskiej alternatywy”, a są to, oprócz dwóch prezydentów — Leonida Krawczuka i Wiktora Juszczenki, Pawła Mowczana jako przewodniczącego Towarzystwa „Proświta”, przedstawiciele partii „Patriota”, „Sprawiedliwość”, „Obrońcy Ojczyzny”, Ukraińskiej Konserwatywnej, UNP, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, szeregu organizacji społecznych, w pełni zgodzili się z analizą i ocenami, które wybrzmiały w wystąpieniach na posiedzeniu. W podsumowaniu umówili się na kontynuowanie spotkań i konsultacji dotyczących sytuacji politycznej w kraju oraz dróg wyjścia z kryzysu politycznego. A wobec narastających zagrożeń, które stoją przed naszym państwem i każdym z nas, Ukraińców, (oprócz oligarchicznej kliki i ich służby) wyjście może być tylko jedno, podsumował bez właściwej mu dyplomatyczności Prezydent Leonid Krawczuk: — My, czyli „Ukraińska alternatywa”, musimy otwarcie i uczciwie powiedzieć sobie i narodowi: „Przełamać sytuację w kraju można tylko poprzez przedterminowe wybory parlamentarne na podstawie nowej ordynacji wyborczej”. Do tego musimy przygotowywać się już dzisiaj. Tylko głosy narodu za ideą jednolitego ukraińskiego państwa narodowego, a nie za ambicjami liderów partii rządzących, mogą przynieść krajowi zwycięstwo i perspektywę przyszłości. UKRAIŃSKI DON KICHOT POETYCKI AUTOGRAF OD PETRA SZKRABJUKA ART-KALEJDOSKOP
Машинний переклад
Cały kwiecień społeczeństwo czekało na sprawozdanie ukraińskiego rządu. Deputowani ludowi postanowili pójść na rękę członkom rządu i udali się na miesięczny urlop — sprawozdania nie ma, a rząd codziennie z ekranów telewizorów przekonuje ludzi o swoich dobrych intencjach… Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący Partii Politycznej „PATRIOTA” Spójrzmy na te wyniki. Za swoje największe osiągnięcie władza uważa przyjęcie przez Unię Europejską decyzji o ruchu bezwizowym dla Ukraińców. Czekano na niego prawie pięć lat. Doczekano się. Ale czy będzie mógł skorzystać z tej możliwości przeciętny Ukrainiec? Czy będzie mógł chociaż kupić bilet przy kursie euro powyżej 28 hrywien? Pytanie retoryczne. Mamy jeszcze jedno osiągnięcie — kraj wreszcie otrzymał transzę od MFW — 1 mld dolarów. Dlaczego nie możemy przeżyć bez tego nowego międzynarodowego długu? Odpowiedź jest prosta — bo nie zdobyliśmy się na radykalne i efektywne reformy, a to zazwyczaj oznacza pełną modernizację czy nawet transformację zgodnie z wymogami teraźniejszości. Agresja putinowska, okupowane terytoria, inne przyczyny powstrzymują przywódców kraju od prawdziwych modernizacyjno-systemowych procesów w nowoczesnych globalnych dynamikach. Ale jest też inna przyczyna: niechęć do złamania starego systemu zarządzania, przeciwko któremu rzekomo sami jeszcze niedawno występowali. Kredyt MFW na poziomie międzynarodowym jest uznaniem nieudolności zarządczej instytucji obecnej władzy. Dlatego społeczność międzynarodowa wystąpiła w tym przypadku jako sojusznik właśnie ukraińskiego społeczeństwa, które stanowczo opowiada się za radykalnymi zmianami w kraju. Wymogi rekomendacyjne — jako wektory państwowego postępu — od MFW są jasne i zrozumiałe, choć nie zawsze akceptowalne: obowiązkowa reforma emerytalna, aktywizacja przejrzystej prywatyzacji, reforma rolna i, w konsekwencji, początek tworzenia rynku ziemi, skuteczna reforma antykorupcyjna, reforma państwowej służby fiskalnej, monetyzacja ulg itp. Faktycznie obserwujemy przykry obraz, gdy międzynarodowa społeczność finansowa w osobie MFW przejęła zarządzanie państwem. To hańba dla państwowości na Ukrainie, ale najbardziej — dla jej kadrowo-intelektualnego kierownictwa. Instytucja międzynarodowa dyktuje nam strategię, której sami nie tworzymy, a jedynie wykonujemy międzynarodowe wytyczne. Próby rządu zatrzymania katastrofalnego spadku wskaźników ekonomicznych w ciągu ostatnich lat, niestety, nie wyróżniały się skalą, celowością czy innowacyjnością. Wzrost gospodarki o 2% w ubiegłym roku to nie sukces, a efekt adaptacji środowiska przedsiębiorczego do nowych warunków. Aktywna część społeczeństwa wyciąga siebie i państwo w ogóle z bagna ogólnopaństwowej bezczynności zarządczej i nieodpowiedzialności. Według oficjalnych danych na Ukrainie jest ponad 3500 przedsiębiorstw państwowych. Z nich pracuje połowa. A efektywnych i dochodowych jest zaledwie 30%. I ten ciężar już od lat „wisi” na budżecie państwa, a za ten zarządczy nieład płacimy w ostatecznym rozrachunku my z wami. Szczególnie niepokojący i niebezpieczny jest stan spraw w energetyce. Średni wiek aktywów energetycznych wynosi 40 lat, zużycie obiektów sięga 60—80%. Wszystko to powinno być przedmiotem pierwszoplanowej uwagi władzy, a nie tylko statystycznymi komunikatami na briefingach w Gabinecie Ministrów. Głównym tematem dla przeciętnego Ukraińca są taryfy, bo państwo nie zdobyło się na stworzenie zrozumiałego, efektywnego i jednocześnie dostępnego systemu taryfowego płynności finansowej każdego obywatela nie tylko według cyfr, ale i według funkcjonalności. Czego warta jest sama opłata abonamentowa za utrzymanie infrastruktury? Społeczeństwo żąda — pokażcie wszystkim, jak formujecie taryfy, z czego się składają, dokąd idą wpływy i w jakiej proporcji. Przejrzystość zarządzania zmienia sytuację społeczną bez dodatkowych zachęt. Ale na razie mamy dużo rozmów o europejskości — i brak jakiejkolwiek przejrzystości w polityce taryfowej. Dlaczego? Bo nie ma woli politycznej, by przezwyciężyć korupcję monopolistów, w tym także zagranicznych, która opanowała cały system państwowy. I o tym problemie ukraińskiej oligarchii władzy wie cały świat. Ministrowie spraw zagranicznych krajów „Wielkiej Siódemki”, którzy w swoim niedawnym oświadczeniu ocenili wyniki reform instytucjonalnych i administracyjnych na Ukrainie, wezwali ukraiński rząd do skoncentrowania się na najważniejszych sferach, w szczególności reformie zarządzania państwem i systemu politycznego, reformie sądownictwa, energetyki, ochrony zdrowia, decentralizacji, walce z korupcją i wspieraniu rozszerzania wolności obywatelskich. Szczególny nacisk położono właśnie na korupcyjny składnik obecnej władzy. „Wysiłki skierowane na walkę z korupcją nie powinny być wykorzystywane przeciwko społeczeństwu obywatelskiemu, które ma żywotne znaczenie na drodze reformowania Ukrainy” — zaznaczono w oświadczeniu. Świadczy to o poważnym zaniepokojeniu stanem spraw na Ukrainie i obawach tuzów polityki międzynarodowej o możliwe odejście od deklarowanych perspektyw, stagnację działalności gospodarczej i wycofywanie się z reform. Jeszcze jednym problemem, który nijak nie może wyplątać się z korupcyjnych sieci, jest tworzenie wolnego rynku ziemi. Pod hasłami troski o szczęśliwą przyszłość rolnika, władza zagania drobnego gospodarza w ślepą uliczkę, wszystkimi dostępnymi sposobami zmusza go do wyrzeczenia się myśli o własnej ziemi i poddania się na łaskę oligarchów agrarnej mafii.
Машинний переклад
— Czy Europa, Zachód rozumie (odczuwa), że Ukraina walczy z moskiewskim agresorem nie tylko w celu zapewnienia państwowej niepodległości kraju, ale także o europejskie wartości — o to, by Federacja Rosyjska nie opanowała Europy jako swojego terytorium doświadczalnego? — Rzecz w tym, że niestety ani sama Ukraina, ani Zachód nie zastanawiają się globalnie nad genezą ogólnoświatowych zagrożeń (chodzi także o aneksję Krymu, wojnę hybrydową na Wschodzie Ukrainy, „antyterrorystyczną misję” Rosji w Syrii, zamachy terrorystyczne w Paryżu, Brukseli), które coraz bardziej groźnie zawisły nad losem i wartościami cywilizowanej ludzkości. Wśród wielu przyczyn tak niesprawiedliwych dla Ukraińców realiów wyróżnijmy trzy najważniejsze. Po pierwsze, Zachód nigdy świadomie nie wyróżniał spośród priorytetowych czynników roli mediatora i wagi Ukrainy w strukturze stabilizacji międzynarodowego bezpieczeństwa, która powinna rozciągać się, według zamysłów ojców UE — de Gaulle’a i Adenauera — aż za Ural. Po drugie, Zachód nigdy nie miał strategii wobec Ukrainy jako ważnego czynnika w mechanizmie szerzenia euroatlantyckich wartości na przestrzenie eurazjatyckie. Co więcej, Zachód zawsze przypisywał Rosji aureolę „obrońcy” tych wartości na Ukrainie, w Gruzji, innych krajach jej wpływów, gdzie w rzeczywistości tłumiono wolność, niszczono europejskie wartości i cynicznie naruszano światowy porządek. Po trzecie, co być może najważniejsze, Ukraina jako państwo nigdy efektywnie nie wykorzystywała i nie wykorzystuje obecnie wywalczonego ceną żyć Bohaterów Krut, Chołodnego Jaru, UPA, Niebiańskiej Sotni, obrońców Euromajdanu, ATO prawa przypomnienia światu, że nie docenia on należycie prawdziwie międzynarodowego wymiaru walki Ukraińców „za naszą i waszą wolność”. — Czyż świat nie słyszał o wyzwoleńczych zmaganiach Ukraińców? — Świat nie tylko nie ocenił międzynarodowego kontekstu tej walki ani w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej czy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1918—1919, ani na Zakarpaciu w 1939 roku, ani podczas narodowowyzwoleńczych zmagań w latach 1943—50. Nawet więcej: dzisiejsza zamożna Europa pod hipnozą rosyjskich „dezinformacji” o nacjonalistycznych ukrach, którzy rzekomo zabijają „wszystkich rosyjskojęzycznych”, nie słyszy prawdziwie umierających obrońców Ukrainy. Zapomniano o dawnych zagrożeniach anszlusu, rewanżyzmu oraz Budapeszteńskich gwarancjach bezpieczeństwa dla bezjądrowej Ukrainy. Wojna na jej Wschodzie dla Zachodu jest dość daleko: gdzieś tam — Rosja przeciwko Ukrainie, plus jakaś niezrozumiała hybrydowa, a obok — zacisze i kanapa. Światowi niewolnicy zdobytego komfortu zapomnieli, że i w III tysiącleciu nie wszystkie kraje uważają pokój, wolność, prawo do ochrony swojej tożsamości — za wartość, a ONZ (według Churchilla) — za Świątynię pokoju. Brak należytej reakcji na podstępny świat raszyzmu. Zbrodnią jest znów chować głowę w piasek i udawać, że 70 lat temu (5 marca 1946 r.) nie było słynnego przemówienia w Fulton. Już wtedy wybitny Anglik otworzył powojennym zachodnim obywatelom oczy na agresywność Rosjan podczas II wojny światowej, którzy nie cenią niczego ponad siłę. I niczego nie szanują mniej niż słabości, zwłaszcza — wojskowej. — A gdzie obecnie jest ONZ? — Niestety, możni tego świata do tej pory nie udoskonalili funkcji Rady Bezpieczeństwa ONZ. Ukraina — sama na przednim skraju walki z agresorem, i nie widać ruchu na rzecz pozbawienia go prawa weta jako stałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ, który napadł na innego uczestnika ONZ. Nikt nie śpieszy się, by uświadomić sobie oczywistą rzecz: dla świata — to nie tylko hybrydowa, ale i pilotażowa wojna, w której szlifowane są zaborczo-imperialne metody globalnego panowania szalonej państwowo-cerkiewnej ideologemy innego świata — „ruskiego”, kłamliwego, podstępnie-cynicznego. A „dekompozycja” Ukrainy dzisiaj — to fragmentacja UE jutro. Testowanie Ukraińców wojną hybrydową — to próby Rosji w kierunku Trzeciej światowej, na dodatek hybrydowej. I nikt nie ekstrapoluje, że jutro europejscy uchodźcy, w odróżnieniu od syryjskich, afgańskich, którzy Szczegółowiej o tym nasza rozmowa z głównym pracownikiem naukowym Państwowej Instytucji „Instytut Badań Regionalnych im. M. I. Dolisznego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy”, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem Stepanem Wowkanyczem.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Kwestia nadzwyczajnej wagi to ukształtowanie przejrzystego i skutecznego rynku ziemi, na którym przede wszystkim należy uwzględnić interesy środowiska życia przeciętnego ukraińskiego chłopa, odwiecznego obrońcy swojej ziemi i natchnionego pracownika. Dość orientowania się na totalną branżową towarowość produkcji. Stworzenie legislacyjno-proceduralnych mechanizmów rozszerzania możliwości i bezpośredniego państwowo-spółdzielczego wsparcia dla drobnych i średnich przedsiębiorstw rolnych, rodzinnych gospodarstw, już za kilka lat da efekt wzrostu udziału produkcji rolnej na ogólnopaństwowym poziomie i wyprowadzenia chłopa z dzisiejszej nędzy w godnego partnera państwa. Partia „Patriot” opowiada się za uchwaleniem ustawodawstwa dotyczącego rynku ziemi jako ustawodawstwa skodyfikowanego, w którym uwzględnia się interesy wspólnoty, obywateli i przede wszystkim chłopa, i w którym nie będą dominować interesy oligarchów-monopolistów. Nie możemy dopuścić do grabieży kraju poprzez prymitywną totalną sprzedaż ziemi. Dlatego nie warto oczekiwać od międzynarodowej wspólnoty „Planu Marshalla” dla Ukrainy, a trzeba samemu rozszerzać możliwości kapitalizacji doświadczeń, talentów i zasobów wspólnot, unikając przy tym korupcyjnej renty ze strony instytucji władzy w centrum i na miejscach. Zasoby w kraju są, lecz chętnych, by je ukraść, jest znacznie więcej, a tego, czego brakuje, to właśnie woli ograniczenia przestępstw w gospodarce. Gdzie więc szukać prawdy chłopu i przeciętnemu Ukraińcowi? Chyba w sądach. Tak się robi w demokratycznym świecie. Ale w naszym [kraju] ci, których wypędzono ze spalonych przez rosyjskie rakiety i bombowce domów, nie pobiegną ani do USA, ani do Chin. Uciekinierów nie będzie się urządzać, a „obustrojstwo” będzie odbywać się kosztem zagrabionej prawosławnej „wielkiej Rosji” z jej neofiurerem, którego ranking „zaszkali” nierozumne głowy krwiożerczo-nienasyconych ordyńców, a upaństwowiony kościół jest gotowy sakralizować aneksję i ochrzcić antychrysta-zdobywcę nawet spośród kadebistowskich szeregów. I nikt po ich pustoszycielskich, łupieskich najazdach i świętokradztwach, jeśli kiedykolwiek się zakończą, nie udzieli pokonanym, jeśli tacy będą, „Planu Marshalla-2” czy innej pomocy humanitarnej, nie zorganizuje nowego Norymbergi. — Zatem ludzkość powinna być jednak czujna! — Oczywiście. I nie dać się ponieść krzykom głośnych nowych antyfaszystowskich, antyterrorystycznych haseł, ich zbrodniczym ideologiom, pod którymi cynicznie przyszli inni faszyści, nowi najeźdźcy jako „wyzwoliciele wszystkich uciśnionych”, „bojownicy o pokój na całym świecie”. Co więcej: dalej triumfalnie maszerują jako wielkorusi — słowiańskie Übermenschen — „pacyfikatorzy” małorusów i innych spośród „różnych nacmenów” — Czeczenów, Gruzinów, Mołdawian itd. Właśnie dla tego prawosławnie zaślepieni rasiści w kraju nawet zamiar zwrócenia się do sądu budzi gorzki uśmiech. Bo gałąź sądownicza władzy całkowicie się zdyskredytowała. Były nadzieje, że w końcu, pod presją międzynarodowej wspólnoty, reforma sądownictwa zacznie iść we właściwym kierunku. Tak tu postarali się posłowie, którzy wspólnym wysiłkiem (niezależnie od politycznych i partyjnych sympatii) storpedowali projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. W walce o władzę między partyjno-politycznymi i oligarchicznymi klanami na poziomie państwowym znika odpowiedzialność za interesy państwa i interesy społeczeństwa. W rezultacie mamy rozchwianie, przykryte hasłami politycznymi, wielokierunkowość reform, które zależą od korupcyjnych odkupień, pragnienia zajmowania stanowisk, ale bez wypełniania obowiązków funkcyjnych. W tej sytuacji pojawia się pytanie: kto weźmie na siebie odpowiedzialność za stan spraw w państwie? Kto odpowie na nagląco pytania, które stoją przed społeczeństwem? Musimy dążyć do rozszerzania i kapitalizacji nowych kierunków gospodarki, zwłaszcza przemysłów kreatywnych. To mają być realia współczesnej Ukrainy i punkty orientacyjne rozwoju w międzynarodowym segmencie. Uważamy, że na obecnym etapie zrodziła się potrzeba zmiany konfiguracji funkcjonalnej odpowiedzialności Narodowego Banku Ukrainy. Działalność NBU powinna przekształcić się z gry na rynku finansowym i bieżącej kontroli sektora bankowego w odpowiedzialność za zwiększanie liczby miejsc pracy i wzrost gospodarki. Partia „Patriot” widzi swoje powołanie w tym, by wspólnym wysiłkiem stworzyć i zaproponować ukraińskiemu narodowi życie, które nie odpowiada wysokim światowym standardom, za to „czotko” wiedzą: „Winien wszystkiemu Zachód, Rosja — mogucza strana, jejo armija — wsiech sil'niej, UE, NATO raspadutsja. Vremja rasplaty pridiot!”. Świat zapomniał, że terroryzm państwowy zrodził się nie w ISIS, nie jej samobójcy zabili Petlurę, Konowalca, Wołoszyna, Banderę. Ale dlaczego zabrakło ostrzeżenia z Fultonu: przy odpowiedniej konsolidacji i właściwej reakcji działania Hitlera można było powstrzymać bez jednego strzału?! Jeśli na Krymie nie udało się w porę powstrzymać Putina, który nacisnął na spust początku wojny hybrydowej, to czy świat zdoła zrozumieć, że ona jest swoistym odbiciem nowej rzeczywistości światowej, która zagraża nie tylko sąsiadom Rosji? Ale mimo wszystko świat powinien zrozumieć: dalej toczy się krwawa walka ukraińskości z łamaczami porządku światowego. I trzeba jej (ukraińskości) pomóc — powstrzymać imperialną żądzę. Ale co mamy? W czasach 25-lecia odrodzenia naszej Państwowości trwa de facto ludowo-wolontariacka, naprawdę ojczyźniana, religijnie bratobójcza wojna, narzucona Ukrainie przez putinowską Rosję, która z jednej strony wykazała: w ukraińskim narodzie nie ma dziś nic cenniejszego, a funkcjonalny model państwowości jako działający mechanizm, a nie piedestał osobistej władzy. Jednym z najważniejszych aspektów naszej pracy jest poszukiwanie skutecznych propozycji mechanizmów powstrzymywania młodzieży przed wyjazdem za granicę w poszukiwaniu pracy. To nasze wspólne zadanie ze wszystkimi proukraińskimi siłami politycznymi i organizacjami społecznymi. Musimy skłonić rząd do przyjęcia tych propozycji. Bo dziś „gastarbajterzy” stali się nawet opłacalni: w ciągu roku z zagranicy do kraju napływa 5,4 miliarda dolarów. Ta suma jest porównywalna z 20% dochodów budżetu państwa. Aby zrozumieć wielkość tej sumy — to 7% PKB. Ale najbardziej niepokojące jest to, że notowana jest największa suma wpływów od „gastarbajterów” z Rosji. Oto cena państwowej i gospodarczej polityki naszej obecnej władzy! Dla przetrwania przeciętny Ukrainiec pracuje nawet dla agresora-terrorysty. Dziś, wobec wyzwań globalnego terroryzmu hybrydowego i jego zagrożenia dla Ukrainy, najważniejszy jest poziom moralno-psychologicznej wytrzymałości i ducha w społeczeństwie. Dlatego musimy skupić się na kształtowaniu motywacyjnych wyzwań przyszłości, zwłaszcza humanitarnej orientacji ukraińskiego społeczeństwa dziś i w przyszłości. Tylko tak, uświadamiając sobie narodowe i globalne wyzwania, ryzyka i zagrożenia, które stoją przed ukraińskim państwem, rozumiejąc własną odpowiedzialność za obecny stan spraw i perspektywę rozwoju, łącząc się w walce o bezpieczną i pomyślną przyszłość Ukrainy z patriotycznymi siłami kraju, zwyciężymy.
konsolidującego, aniżeli skuteczna duchowo-intelektualna koncepcja budowania państwa w warunkach wojny. Z drugiej strony Zachód, niestety, nie może (a może nie chce) znaleźć innej alternatywy dla obrony, aniżeli zbudować na wschodzie Ukrainy nowy mur berliński, zacząć — z podszeptu Kremla — przekrajać UE i pozostawić świat bez strategii sprawiedliwej przyszłości. I, niestety, na politycznym horyzoncie nie widać nowego lidera zdolnego oświecić lud mową „Fulton-2”, ocenić zasługi, potencjał i pomoc potrzebną Ukrainie, aby nie doszło do nowej tragedii światowej. Czy doczekamy się nowego Waszyngtonu, który powie prawdę: wina Ukraińców tylko w tym, że powstali przeciwko przemocy „miłości” imperialnego „starszego brata”. A naprawdę: krwawa kara za nieposłuszeństwo — oto prawdziwa przyczyna agresji Rosji, a wszystko inne — komentatorskie (opłacane albo od złego, albo z niewiedzy o prawdzie) lawinowe gadulstwo, które dusi wolę i rozum człowieka, zaciera prawdę o walce Ukraińców o lepszą przyszłość.
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NANU i MONU
Машинний переклад
Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor
Nie zdążyliśmy jeszcze wyjść z moskiewskiej niewoli i moskiewsko-ukraińskiej wojny, a kraj już przykryła, jak mokre prześcieradło, brutalna i lokajska anglizacja na tle DEMONSTRACYJNEGO USUWANIA JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZEDE WSZYSTKIM Z OŚWIATY I NAUKI! Proces ten rozpoczął „majdanowski” minister-deukrainizator i anglizator, o którym Wikipedia w swojej angielskiej wersji pisze tak: „Kvit was born into a Jewish intelligentsia family in Uzhhorod” (https://en.wikipedia. org/wiki/Serhiy_Kvit). To właśnie Kwit najpierw zniósł obowiązkowość języka ukraińskiego i historii na uczelniach wyższych (zarządzenie nr 1392 z 25 listopada 2014 r.), a potem wydał zarządzenie „O zatwierdzeniu Trybu nadawania tytułów naukowych pracownikom naukowym i naukowo-pedagogicznym” z szczególnymi preferencjami dla języka angielskiego. Na szczęście Okręgowy Sąd Administracyjny miasta Kijowa (orzeczenie nr 826/11279/16 z 7 września 2016 roku) postanowił usunąć z tego „reformatorskiego” Trybu nadawania tytułów naukowych punkty dotyczące: a) obowiązkowego 10-letniego stażu dla ubiegających się o tytuły, b) posiadania trzech obowiązkowych publikacji w wydawnictwach ujętych w bazach naukometrycznych Scopus lub Web of Science, c) uzyskania certyfikatu potwierdzającego znajomość języka angielskiego na poziomie B2 (http://mon.gov.ua/ usi-novivni/novini/2017/03/06/ sud-zobov %E2 %80 %99yazav- m o n - z m i n i t i - v i m o g i - d l ya - o t r i m a n n ya - vc h e n i x - z va n - profesora-ta-doczenta/). Natomiast później otrzymaliśmy niemal te same przepisy, które Sąd zakwestionował, od „reformatorki” L. Hrynewycz (kwota NF od Jaceniuka), zgodnie z zarządzeniem MON z 6 lutego 2017 roku nr 174: 1) nie mniej niż jedna publikacja w bazach naukometrycznych Scopus lub Web of Science na stopień docenta i nie mniej niż dwie publikacje na stopień profesora; 2) ten sam certyfikat na poziomie nie niższym niż B2 z języków krajów UE lub nie mniej niż 10 ANGIELSKOJĘZYCZNYCH prac w tej samej bazie Scopus lub Web of Science.
Tymczasem wykładowcy uczelni za pracę w języku angielskim w jego indywidualnym rankingu przypiszą 250 punktów, a za pracę we własnym, rodzimym, ojczystym języku — 150. Czy istnieje jeszcze bardziej wymowna forma poniżania własnego? I ŻADNYCH PREFERENCJI w sferze naukowo-edukacyjnej dla PAŃSTWOWEGO JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO. Oczywiście nikt nie zabrania uczyć się i znać obcych języków, ale KIEDY zaczniemy tworzyć naukę i edukację WŁASNYM językiem? Warto wiedzieć, że nasz wybitny kompozytor Mykoła Łysenko w jednym ze swoich listów zauważa, że rozprzestrzenianie się języka angielskiego wynika wyłącznie z postawy nosicieli wobec swojego języka, ich godności i samodzielności — stąd siła i autorytet ich państwa: „…Anglicy, choćbyś go zarżnął, nie będzie mówił inaczej, jak po angielsku, gdziekolwiek by to nie było. Do czego ten szanowany naród zdołał tak wysoko postawić siebie wśród innych narodowości i zmusić do szanowania swojej rodzimej mowy, że nawet w konserwatorium dla nich był tłumacz mowy […] Anglikom, zapewne, będą też czytać wykłady po angielsku, bo oni ani w ząb nie znają żadnego języka, tak jak bardzo rzadki Niemiec z wyjątkiem swojego” [Листи 2004, s. 23]. Więc kiedy będziemy tworzyć WŁASNĄ SIŁĘ, SWOJĄ GODNOŚĆ, SWÓJ AUTORYTET I SWOJĄ EKSPANSYWNOŚĆ? Jeśli nie moskwianizacja, to anglizacja — odwieczne przekleństwo słabych, podbitych i zależnych. To właśnie najlepsze potwierdzenie, że nie ma większej biedy dla narodu niż inteligencja wychowana w warunkach okupacji. Ona, nie mając ukraińskiego narodowego stryżnia, wciąż chwieje się to w jedną, to w drugą stronę. Intelektualny niewolnik — to jeszcze podły niewolnik! Słowa wybitnego ukraińskiego językoznawcy, pierwszego poważnego badacza JĘZYKA naszego sakralnego zabytku Ewangelii Peresopnyckiej Pawła Żytećkiego, adresowane są właśnie do tych lingwointegratorów z deficytem priorytetu języka narodowego: „Jeśli chcecie pracować dla ukraińskiego narodu, stańcie się pierwszorzędnymi uczonymi i piszcie swoje prace w języku ukraińskim. Wtedy wbrew woli także obcy zaczną uczyć się języka ukraińskiego, aby zapoznawać się z Waszymi pracami”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
„Ukraińcy nie pozwolą uczynić się biednymi!” Zamożność Ukraińca zawsze stanowiła i będzie stanowić podstawę ukraińskiej idei narodowej jako sposobu zaprowadzenia ładu w życiu społecznym i państwie. Biedny Ukrainiec to zbędny Ukrainiec i brzmi to obecnie tak samo, jak w czasach Oleny Pcziłki i Iwana Franki. Biedni Ukraińcy nie będą mieli czasu ani pieniędzy na politykę, samoorganizację, a nawet na elementarną ochronę swojego życia przed zubożeniem, stanem niemożliwym dla pracowitego Ukraińca. W biedę można nas wpędzić tylko sztucznie — aby nie było przeszkód dla nieprawego wzbogacenia się osobników obcych ukraińskiej idei. Nie dać się uczynić biednymi! — to główny przekaz idei narodowej, choćby brzmiało to prozaicznie! Właśnie to, a nie bezimienna walka z korupcją i mnóstwo chaotycznych wydarzeń-widowisk, którymi informacyjnie faszerują dla nas nasze życie. Opinia publiczna została otumaniona pseudoideami liberalnej gospodarki rynkowej, której w czystej postaci nie ma w żadnym państwie świata. Dlatego przywrócenie integralności idei narodowej, naszego pozytywnego postrzegania życia, musi rozpocząć się od gruntownej zmiany stosunku społeczeństwa do gospodarki, ustanowienia odpowiedzialności państwa za kontrolę nad gospodarstwem oraz ustanowienia sprawiedliwych relacji pracowniczych i biznesowych. Idea sprawiedliwego i godnego życia jest zawsze prosta i nie warto szukać dla ukraińskiego postrzegania życia jakiejś unikalnej naukowej formuły — gospodarka i władza muszą stać się narzędziami wzrostu dobrobytu, a co za tym idzie wolności obywateli, przywrócenia swobodnego rozwoju kultury, duchowości i oryginalnego życia. Nie musimy w milczeniu uznawać władzy pieniądza nad życiem narodu, ponieważ tylko życie ma znaczenie dla każdego z nas. wsparcie tych, którzy są nad nami. Bo głupcy mają w zwyczaju siedzieć na głowach mądrych, niwecząc dobre wysiłki na rzecz przetrwania całego społeczeństwa. Wszystko zależy od zdolności niegłupiej części społeczeństwa — mądrych, prostaczków i bandytów, by przestali udawać głupców dla spokoju, pieniędzy i władzy. To zawsze źle się kończy. Ukraińcy w tamtych czasach dobrze nauczyli się udawać głupców i rosyjskojęzycznych, aby przetrwać, ale nadmierne zamiłowanie do tego zawsze prowadzi do największej szkody — utraty swojego przeznaczenia na ziemi i przeżycia tymczasowego, niepowtarzalnego, zmarnowanego życia. Przestać głupio udawać ofiary, zrusyfikowanych czy zdepresowanych. Nie być w życiu kłodą na poboczu, która cicho gnije, bojąc się rozgniewać szkodniki, mając nadzieję łatwiej przetrwać ciężkie czasy. O tej kłodzie jeszcze Taras Szewczenko pisał, a my myśleliśmy, że to dla dawnych chłopów pańszczyźnianych. My nawet zazdrościmy niektórym głupcom z bogactwem, choć rozsądna cena bogactwa to nie tylko pieniądze, a miara wolnego czasu dla siebie. Mądre jednostki muszą zwyciężyć głupców, zwłaszcza głupców z pieniędzmi i prawem siły. Istnieje zasada mądrego życia — mądrzy ludzie muszą zawsze wygrywać w rywalizacji o państwo.
Машинний переклад
O idei narodowej pisać mi się strasznie nie chce. Temat ten został przegadany do niemożliwości. Zresztą czas jest taki, że potrzebna jest praktyka narodowa, ale nie na oślep, i tutaj znów na powierzchnię wypływa ten sam przegadany temat. Dlatego będę starał się zamiast stempla „idea narodowa” używać dopiero co wymyślonego neologizmu „sposób myślenia o życiu narodu”. Całkiem niezły termin. Teraz o przyczynie przełamania mojej niechęci do pisania na wspomniany temat. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk W przestrzeni informacyjnej odbywają się zupełnie niezdrowe dyskusje na temat ukraińskiej idei narodowej. O ukraińskiej idei narodowej niedawno wypowiedział się nawet skandalicznie znany deputowany i rozkręcony medialnie Wadym Rabinowycz. Na ten temat w przestrzeń informacyjną wrzuca się tyle destrukcji, że ukraińska myśl intelektualna musi powiedzieć swoje słowo. Jeśli nie będziemy ingerować w tę dyskusję, możemy stanąć przed faktem pojawienia się zakamuflowanej pod modernizm idei Małorosji czy Ukrowawilonii, do których Ukraińcy będą mieli stosunek co najwyżej jako „wieloliczne uosobienie hamulca postępu i sukcesu”. Przynajmniej takie wrażenie sprawia artykuł Serhija Udowyka „Ukraina w postmodernizmie—4. Idea narodowa” (strona „Chwyla”, czyli „Fala”). Artykuł dość mądry, ale bierze za żywe tym, że nie zostawia suchej nitki na honorze współczesnych Ukraińców — i wszystko dla dobra „wielonarodowego narodu ukraińskiego”. Ile naprawdę warci są biedni Ukraińcy, wiemy od Iwana Franki i Oleny Pcziłki. Swoim współczesnym odbiciem w lustrze przytomni Ukraińcy też nie są zadowoleni, ale na głos mówi o tym chyba tylko Lina Kostenko. Boimy się ostrej własnej oceny i dlatego przemówienie Małkowycza przy wręczaniu mu Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz reakcja społeczeństwa na nią jest pierwszym świadectwem gotowości Ukraińców do zmian. Nie jesteśmy przyzwyczajeni do wypowiadania się otwarcie i nie mamy do tego swojego kąta w przestrzeni informacyjnej, poza kilkoma niskonakładowymi gazetami. Internet mógłby nam pomóc, ale jest już całkowicie zaśmiecony botami, agentami i ludźmi, którzy nie potrafią nie być jak wszyscy. Mimo ostrego rozumu i umiejętności wyrażenia swojego stanowiska Ukraińcy bardzo łatwo przyjmują na wiarę wszelkie emocjonalno-prowokacyjne głupoty i lenią się, by przeskakiwać przez kłody przestarzałych, często błędnych pojęć, którymi wypełniony jest ten faryzejski świat. Rozumny sposób myślenia o życiu narodu stoi w poprzek drogi popularnego na Ukrainie nieprzyzwoitego sposobu wzbogacania się, i bez nauki walki z tym cynicznym złem idea narodowa pozostanie przedmiotem filozoficznych sporów intelektualistów i oświeceniowców. Dobra teza, ale w ukraińskim środowisku nie ma zbyt wielu organizacji intelektualnych zdolnych przyjąć wyzwanie światowej wojny informacyjnej. Oczywiście, bardzo trudno amatorskiemu oświeceniu przeciwstawić się armii zaangażowanych uczonych znawców ludzi, którzy muszą pracować przeciwko społeczeństwu, żeby niebiednie żyć i karmić potomków. Osobowości spośród intelektualistów są skazane na pracę dla narodu przeważnie za darmo. W końcu to nie jest aż tak trudne — odkrywać istotę technologii mącenia w głowach narodu. O wiele trudniej jest znaleźć sposób na przekonanie o słuszności wniosków biednych Ukraińców. To ostatnie zawsze było historycznym superzadaniem liderów narodowych i bohaterów, i często bohaterowie nie mogli dokrzyczeć się do zdrowego rozsądku prostego ludu i dlatego wybierali ofiarę życia. Teraz jest jeszcze gorszy świat — środki przekonania są dostępne, ale za bardzo duże pieniądze, których Ukraińcy nie mają, bo o to dbają agenci bezpieczeństwa interesów nieprzyzwoicie wzbogaconych. Bo zamożny Ukrainiec jest bardzo niebezpiecznym aborygenem, zdolnym pokonywać klapki na oczach mącenia i żyć swoją prawdą oraz sprawiedliwością. Mimo wszystko pod dotkliwą nawałą nędzy naród budzi się i przebywa w swoistym efemerycznym stanie zdolności na poziomie komórkowym do rozpoznania kłamstwa polityków. Wydaje nam się, że w tym czasie technologie ogłupiania nie działają. W rzeczywistości działają, bo pobudzonemu społeczeństwu systematycznie proponuje się fałszywe priorytety i fałszywy cel walki, na przykład walkę z korupcją. Zbliżamy się do bardzo wrażliwego stanu emocjonalnego „świeżo przebudzonych Ukraińców”, i ten stan nieuchronnie będą wykorzystywać przeciwnicy ukraińskiej idei. Adeptom nieprzyzwoicie wzbogaconych opłaca się zastąpić normalne postrzeganie życia narodu swoją telewizją, a prawdziwą samoorganizację — rozpaczą żywiołowego protestu. Wniosek z tego akapitu — musimy mieć wystarczająco dużo osobowości o wysokim sumieniu, które posiadają dar generowania i rozpowszechniania intelektualnych drogowskazów dla prostego ludu. To przygotowane osobowości, zdolne niemal codziennie wykrywać fałszywe cele i zamaskowane przeszkody, które sprywatyzowany świat informacyjny zazwyczaj podaje jako dobro. To nauka życia z ideą narodową w sobie, nauka współczesna, której dotąd nie znaliśmy i którą trzeba przyswoić, aby przetrwać w XXI wieku. Chodzi o współczesną oświatę, która nie może być masowa — tylko osobista. Tylko osobiste podejście do formowania rzeczywistego członkostwa w strukturach społecznych Ukraińców rozwiązuje problem monitoringu, analizy ukraińskiego bytu i tworzenia formuł — tez dla właściwej orientacji opinii publicznej. A rozpowszechnianie tych tez powinno odbywać się poprzez masowy wolontariat. Wydaje mi się, że całkiem intuicyjnie ukraińskość przejawiła próbę stworzenia takiego intelektualnego jądra w postaci inicjatywy „Pierwszy grudnia”. Niestety, sprawa nie posunęła się dalej. Nam, jak zawsze, brakuje zasobów na to, co najważniejsze i nadal stoimy przed ścianą na drodze ukraińskiej idei, nie mając odwagi przyznać — w tym momencie główną ideą jest usunięcie tej ściany, a nie rozmowy o cierpiącej niezniszczalności ukraińskości. Wspomnijmy Hryhorija Skoworodę, który prosił, by nie uczyć jabłoni rodzić jabłka, ale odgonić od jej korzeni świnie! Na wszystkich transparentach i we wszystkich głowach musi zostać wbite jak gwóźdź hasło: „Ukra-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
kogo lidera uśpionego idealizmem i ucieczką od nieskończonej depresji Ukraińcy nigdy nie wybiorą do władzy, a nasz geniusz Iwan Franko również dziś nie zostałby posłem. Dlatego to nie politycy, lecz osobistości sektora obywatelskiego będą musiały leczyć mądry ukraiński naród z historycznego nawyku zbyt często się mylić i przeżywać masochizm kolejnej ruiny.
W swoim czasie włoski historyk i ekonomista Carlo Cipolla sformułował pięć praw, które dzielą każde społeczeństwo na cztery grupy: mądrych, prostaków, bandytów i głupców. Na powierzchni życia publicznego zawsze pojawiają się czyny trzech pierwszych kategorii, lecz realnie zgubne dla społeczeństwa jest dominowanie ludzi opętanych głupotą. Przepraszam za to słowo, ponieważ większość Ukraińców uważa się za mądrych. Okazuje się, że głupcami rodzi się się niezależnie od statusu, wykształcenia i inteligencji. Głupców Carlo Cipolla odkrył nawet wśród laureatów Nagrody Nobla.
Głupiec to człowiek, którego czyny wyrządzają szkodę innemu człowiekowi lub grupie ludzi, a jednocześnie nie przynoszą korzyści, a nawet szkodzą samemu głupcowi. Ukraina może poszczycić się tysiącami wysoko wykształconych i zdolnych ludzi, którzy potrafią godzinami mądrze mówić o sprawach ukraińskich, lecz łączny rezultat wysiłków całego społeczeństwa jakoś jest niepocieszający. Kiedy Ukraina zbiera się na zebrania, chętnych do wypowiedzenia mądrego słowa jest bez liku. Przeciętnemu Ukraińcowi brakuje cierpliwości, by doczekać się, a tym bardziej osiągnąć rezultat, działać dyscyplinowanie, w zespole. Na pewno nie jesteśmy Niemcami, ale naszym ideałem jest średnioarytmetyczna osobowość Ukraińca z Niemcem czy Bałtem. A tak — wysoko wykształcona, pracowita ludność według wyniku skąpego działania bije światowy rekord liczebności i wpływowości klasycznych głupców, bo są biedni.
Najwyraźniej deformacje ukraińskiej mentalności oraz już współczesne eksperymenty budowania biednego liberalnego społeczeństwa wytworzyły na Ukrainie prototyp ludzkiego zachowania, którego skutki jawnie szkodzą samemu społeczeństwu. Bez zrozumienia tego fenomenu i wynalezienia sposobu leczenia choroby ukraińskiego nieszczęścia tracą sens mądre i dobre zamiary zbudowania bogatego i silnego państwa dla dobra ludności. Nie jest tajemnicą, że tak zwane odnoszące sukcesy państwa mają nieporównywalnie większy odsetek naturalnych głupców, lecz te państwa są bogate i odnoszą sukcesy. Ponieważ w nich wszędzie dominują skonsolidowane i mądre osobowości, a realnie działa porządek ograniczania wpływu głupców na państwo.
Dlaczego zatem Ukraina, która ma najwyższy na świecie współczynnik inteligencji na mieszkańca, przeżywa nie najlepsze czasy? Najwyraźniej system naszego życia z określonych przyczyn nie jest kontrolowany przez mądrą warstwę społeczeństwa. Analizowanie tego nieprzyjemnego faktu będzie konieczne i nie ma w tym nic haniebnego. Cały świat cierpi z powodu globalnej technologii wychowywania głupców pod wpływem reklamy i chaosu informacyjnego. Powiedziałbym, że kluczem do przetrwania społeczeństwa w XXI wieku jest zdolność mądrych osobowości do tworzenia praw „przeciw głupcom” i niedopuszczania, by głupcy dominowali. Dla Ukraińców ważne jest zaprzestanie samochwalstwa i uczciwe, bez urazy, uznanie prawdy: słaby rezultat życia każdego z nas uparcie świadczy o dominowaniu nad nami ludzi nierozumnych. Aby szczęśliwie żyć na Ukrainie, trzeba nie pozwalać, by kierowali nami głupcy, i nie być głupcami, gdy chodzi o wybór i pod-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...ний rząd Belgii potwierdził, że do 2025 roku na terytorium kraju wszystkie elektrownie jądrowe zostaną stopniowo wyłączone. Holandia zamyka swój jedyny reaktor do 2033 roku. Wszystkie, z wyjątkiem jednego z szesnastu brytyjskich reaktorów, zostaną wycofane z eksploatacji do 2023 roku. Walne zgromadzenie Polskiej Partii Ludowej poparło rezolucję, w której domaga się od rządu odstąpienia od planów budowy elektrowni atomowej w kraju. „Wszystkie środki przeznaczone na energetykę atomową muszą zostać wydane na rozwój odnawialnych źródeł energii” – czytamy w rezolucji. Co ciekawe, w tak energochłonnym kraju jak USA do 2035 roku udział energetyki odnawialnej sięgnie 31%. Po raz pierwszy od półtora roku z pięćdziesięciu istniejących w Japonii reaktorów atomowych nie pozostał ani jeden działający. Ostatni pracujący — to czwarty blok elektrowni jądrowej „Oi” — zatrzymywany jest na 6-miesięczną profilaktykę. Przypomnę, że po awarii w elektrowni jądrowej „Fukushima-1” w marcu 2011 roku już po 12 miesiącach, w maju 2012 roku, dla przeprowadzenia kontroli wyłączono wszystkie 50 japońskich reaktorów. Przy okazji zaznaczę, że w Japonii, dla obiektywnego informowania mieszkańców miejscowości wokół elektrowni atomowych, działają trzy niezależne systemy kontroli radiacyjnej: państwowy, miejski i resortowy (elektrowni). U nas, w gruncie rzeczy, nie działa żaden z wymienionych systemów. A tymczasem głupota słabnie, mija moda na rzekomo darmową energię atomową, na świecie zwycięża zdrowy rozsądek i zrozumienie, że „rozwój energetyki jądrowej w jakimkolwiek kraju to droga do broni atomowej, która zwiększa ryzyko wojny jądrowej” (J. Szczerbak). Ale to wszystko tam, u nich, „za miedzą”. U nas zaś jest dokładnie na odwrót. W 2010 roku Państwowy Komitet ds. Regulacji Jądrowej Ukrainy (DIJARU) wraz z NAEK „Enerhoatom” potajemnie przed społeczeństwem przedłużył termin eksploatacji pierwszego i drugiego bloku Elektrowni Jądrowej w Riwnem (które do tego czasu już przepracowały swój projektowy 30-letni termin) o całe 20 lat, odpowiednio do końca 2030 i 2031 roku. Termin eksploatacji pierwszego bloku Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej upłynął pod koniec 2012 roku, o czym poświadczył kierownik NAEK pan J. Niedaszkowski w czasopiśmie „Enerhoatom Ukrainy” (nr 2 z 2011 roku, s. 4). Jednak DIJARU wraz z NAEK całkowicie świadomie i niezgodnie z prawem przedłużały jego eksploatację niemal do końca 2013 roku. Następnie pracę tego reaktora ponad normę, oczywiście, „przeciągnięto” jeszcze o 10 lat, do 2023 roku. A to przy tym, że rzeka Południowy Bug, której wodą chłodzona jest PUAEC, poniżej elektrowni jest praktycznie zniszczona. Teraz Bug z powodu braku wody przez kilka miesięcy w roku nie dopływa do Morza Czarnego. Zamiast tego słona woda morska podnosi się korytem rzeki aż pod samą elektrownię. W rezultacie co roku jeden z trzech reaktorów Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej w miesiącach wiosenno-letnich nie pracuje, bo po prostu nie ma czym go chłodzić. Ale teatr absurdu trwa. W wielokrotnie męczące konstrukcje budowlane trzeciego i czwartego bloku Chmielnickiej Elektrowni Jądrowej wielokrotnie chciano „wepchnąć” rosyjski wsad, taki sam jak w wszystkich elektrowniach jądrowych w kraju, choć nieco udoskonalony. Ale on nawet teoretycznie nie mógłby się zmieścić w obudowach zbudowanych jeszcze za czasów radzieckich. Wreszcie Rada Najwyższa Ukrainy położyła kres temu bezsensownemu wybrykowi, uchwalając stosowną Uchwałę. Jednak niektórym urzędnikom nie może się doczekać dokończenia niesławnych bloków. Jako „alternatywa” na siłę forsowany jest mglisty pomysł zawarcia umowy na dokończenie tych fatalnych bloków z rzekomo niezależną czeską firmą „Skoda JS a.s.”, chociaż, jak twierdzą eksperci, przedsiębiorstwem tym od 2004 roku włada rosyjski holding „Объединённые машиностроительные заводы”, którego założycielem jest rosyjski „Gazprombank”. Odpowiednio, żadnej dywersyfikacji krajowej energetyki przy tym nie nastąpi, bo sprzęt jest ten sam — WWER-Riwne, czyli rosyjski. To tylko polityczno-techniczny aspekt problemu, choć nie mniej ważne są także kwestie ochrony przyrody. Z powodu katastrofalnego niedoboru wody w rzece Horyń, w górnym biegu której znajduje się ChAEC, budowa nowych bloków bez niszczenia całego ekosystemu Horynia jest po prostu niemożliwa. Co zaś dzieje się w tym czasie w naszej rodzimej Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej? 30-letni termin eksploatacji pierwszego i drugiego bloku upłynął odpowiednio pod koniec 2014 i na początku 2015 roku. Ale nasi dowcipni atomowcy przedłużyli ich nielegalną pracę jeszcze o cały rok, tak jak zresztą uczynili na pozostałych krajowych elektrowniach. I tłumaczą to jakimś nie takim uruchomieniem bloków w odległych latach 80. oraz rzekomo nie rzeczywistą, lecz wirtualną ich eksploatacją w ciągu pierwszego roku. Oczywiście, w 2011 roku Prezes NAEK, tak bezwarunkowo wypowiadając się w swoim resortowym czasopiśmie, nie mógł przewidzieć, że zaledwie za kilka lat przyjdzie mu „wciskać kit” całemu krajowi co do daty rozpoczęcia eksploatacji bloków dopiero rok po ich fizycznym uruchomieniu i podłączeniu do ogólnego systemu energetycznego. Być może ci panowie także dzieci rejestrują rok po urodzeniu, kiedy te już samodzielnie biegają i nawet coś zrozumiałego mówią. Co najmniej dziwne jest słyszeć podobne nonsensy od rzekomo poważnych mężczyzn. Potem, choć z opóźnieniem całego roku, pierwszy i drugi blok ZEJ zostały jednak wstrzymane, aby jesienią 2016 roku dać im razem zielone światło na kolejne 10 lat, a nam wszystkim dostarczyć dodatkowego powodu do zupełnie nieбezpodstawnego niepokoju.
Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Przedmajowe dni 1986 roku na wieki zapisały się w pamięci nie tylko personelu feralnej elektrowni jądrowej i mieszkańcom miasta-satelity Prypeć, nie tylko ukraińskim i białoruskim mieszkańcom Polesia, ale i całemu krajowi niemal niezrozumiałą i jednocześnie smutną wieścią. Chodzi o katastrofę, jak się nieco później okazało, planetarnej skali w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Wasyl BILYCKYJ, przewodniczący Kamieńsko-Dnieprowskiego oddziału rejonowego „Ruchu Społecznego” obwodu zaporoskiego. Jesteśmy atomowymi zakładnikami postępu: Już nie mamy ani lasu, ani niebios. Tak żyjemy od stresu do stresu, Alfabet śmierci mamy — EJ. L. W. Kostenko. Wiadomo, że za czasów hegemonii — „dogonimy i prześcigniemy” — przewidziano budowę na terenie przemysłowym Czarnobyla ośmiu reaktorów milionowych typu RBMK. W związku z tym w momencie awarii 5. i 6. blok energetyczny znajdowały się na etapie końcowej budowy, 5. miał 90-procentowe zaawansowanie i planowano oddanie go do eksploatacji pod koniec 1986 roku. Nie było granic przechwałkom ówczesnych sterników kraju przed delegacjami „kapitalistów”. Jeszcze by brakowało — ukraiński atomowy pierworodny z perspektywą ośmiu milionów! Tymczasem odtajnione i opublikowane już w nowych czasach dokumenty wszystkowiedzącego KGB ZSRR świadczą o pełnej świadomości sekretariatu KC KPZR dotyczącej poważnych błędów projektowych w reaktorze typu RBMK oraz porażającej niedoskonałości tych reaktorów z dużym prawdopodobieństwem sytuacji awaryjnych. Jednak wbrew prawdzie i moralności, Akademia Nauk ZSRR, kierowana przez A. Aleksandrowa, prowadziła szaloną propagandę RBMK w elektrowniach jądrowych jako obiektów całkowicie bezpiecznych. Stąd wśród personelu elektrowni jądrowych wytworzyło się wrażenie niemożliwości — w zasadzie — sytuacji awaryjnej na danych typach reaktorów. Czy nie wydaje ci się, szanowny czytelniku, że przez ostatnie trzy dziesięciolecia całkowicie zaangażowana retoryka atomowego lobby wcale się nie zmieniła, a jedynie stała się znacznie bardziej agresywna. Bez wątpienia władzy wiadomo o rażących brakach także nowocześniejszych reaktorów typu WWER, pracujących obecnie we wszystkich naszych elektrowniach jądrowych, jednak z oficjalnych tub, jak i w minionych latach 80., słyszymy tylko pełną nadziei brawurę. O technologicznej niezgodności reaktorów jądrowych z normami bezpieczeństwa stale podkreślali i podkreślają w swoich pracach naukowych światowej sławy badacze O. W. Jabłokow, J. J. Symonow, W. I. Komarow i inni szanowani naukowcy. Jak twierdził w swoich pracach państwowy inspektor ds. bezpieczeństwa jądrowego byłego ZSRR Jewhen Jakowycz Symonow: „Z każdego bloku energetycznego przez rury wentylacyjne i szczeliny w systemach lokalizacji stale wyrzucany jest krypton-85, inne radionuklidy oraz aerozole, a z systemów zrzutu wód zbilansowanych odprowadzany jest do wód gruntowych radioaktywny tryt, które na dzień dzisiejszy nie mogą być zatrzymywane przez filtry oczyszczające żadnej elektrowni jądrowej”. I dalej: „Na działających blokach energetycznych elektrowni jądrowych z reaktorami jądrowymi WWER już w samych projektach przewidziane są katastrofy”. Prawie to samo powtarzał członek korespondent AN W. A. Sydorenko: „W ciągu roku pracy reaktora wytwarza się tryt o aktywności setek tysięcy kiurów (w zależności od mocy i trybu eksploatacji reaktora). Jako chemiczny analog wodoru nie zatrzymuje się on w systemach specjalnego oczyszczania wody i bez przeszkód trafia wraz z wodami zbilansowanymi do środowiska naturalnego”. O niepewności co do końca wpływu małych dawek promieniowania na żywe organizmy oraz ich nieprzewidywalnych skutkach stale podkreślał również wybitny biolog światowej skali, akademik AN Ukrainy A. M. Hrodzynskyj. Dodam tylko, że według świadectw czołowych międzynarodowych naukowców radionuklidy pochodzenia nienaturalnego, czyli zsyntetyzowane w reaktorze jądrowym, a zwłaszcza tryt, już dawno opanowały środowisko naturalne praktycznie na całej powierzchni kuli ziemskiej. Awaria w CzEJ, która symbolicznie nosiła imię „żywszego od wszystkich żywych”, pokazała całą wrażliwość i zgubność niepohamowanej ekspansji jądrowej w jej „pokojowych” szatach, narzuconej społeczeństwu przez wojskowo-atomowy i przemysłowy kompleks. Najwyraźniej ówcześni partyjni bonzowie mieli co ukrywać przed ludzkością. Przecież dopiero z czasem stało się wiadome, że pod względem skali wyrzutów radioaktywnych do środowiska Czarnobyl to co najmniej 100 razy większe skażenie niż bombardowanie jądrowe japońskich miast Hiroszima i Nagasaki w sierpniu 1945 roku. Radioaktywne opady po Czarnobylu dotknęły prawie trzy miliardy ludzi. W wielu krajach europejskich bardzo znaczne terytoria zostały skażone radionuklidami. Po raz pierwszy w swoim cywilizacyjnym rozwoju ludzkość stanęła przed zagrożeniem samozniszczenia nie podczas konfrontacji wojskowej, a w wyniku zderzenia z rzekomo całkowicie „pokojowym atomem”. Według słów M. Gorbaczowa, Czarnobyl kosztował ZSRR 24 mld dolarów USA. Chociaż przy dokładniejszych obliczeniach specjaliści podają nieco inną sumę — 358 mld $, co prawdopodobnie przyczyniło się do finansowego krachu ZSRR. „Skutki czarnobylskiego kataklizmu technologicznego, — oświadczył niedawno w jednym z wywiadów obecny dyrektor generalny DSP „Czarnobylska EJ” I. I. Hramatkin, — będziemy przezwyciężać jeszcze nie przez jedno stulecie”. Dodam, że według twierdzeń specjalistów, rozebrać i wydobyć trzeba będzie setki tysięcy ton wysoce radioaktywnych śmieci, konstrukcji żelbetowych, rurociągów, tak zwaną „stopę słonia”, innego wyposażenia technologicznego z zawartością plutonu i uranu-235, których okres półtrwania wynosi ponad 2,5 tysiąca lat. Ale najważniejsze przy tym jest to, że do dziś brak jest rozwiązań technicznych dotyczących usunięcia zawartości 4. bloku energetycznego, bo nawet zagraniczne roboty nie mogą tam pracować. Dlatego patetyczne przedstawienie nam 36-tysięcznotonowego sarkofagu (arki) nad obiektem „Ukrycie-2” wcale nie oznacza rozwiązania pełnej listy bardzo skomplikowanych, niezwykle pracochłonnych i skrajnie kosztownych poczarnobylskich problemów. Orientacyjna cena takiej „przyjemności” sięga ponad 100 mld dolarów. Pomyślcie, co zostawiamy przyszłym pokoleniom… Jednak nasi okołoatomowi urzędnicy i członkowie rządu zdumiewająco szybko zapomnieli o setkach ofiar, okaleczonych losach, o martwych miastach i wsiach, nad którymi, jak pisała Lina Kostenko „bocian… nikomu dzieci nie niesie”. 50-tysięcznego miasta Prypeć jakby nie było. Tylko porażająca ludzką świadomość martwa cisza oraz
„rudy czarnobylski las”… Trafnie zauważył popularny reżyser Alan de Alle: „Atom ma długie życie, ludzie krótką pamięć”. Bardzo chce się wierzyć, że po tym, co przeżyliśmy, u nikogo nie pojawi się pragnienie nazywania naszych miast Atomogradami. Warto zaznaczyć, że Czarnobyl stał się największą, lecz nie pierwszą katastrofą tego poziomu, zgotowaną ludzkości przez nieprzyjazny atom. Świat znał już wielkoskalowe incydenty jądrowe w elektrowniach jądrowych Würgassen w 1972 roku w Niemczech, Browns Ferry w 1975 roku i Three Mile Island w 1979 roku w USA, Tokaimura w 1999 roku w Japonii, Paks w 2003 roku na Węgrzech, chociaż najbardziej zapadły w pamięć przerażające materiały wideo ze zniszczonymi wybuchem reaktorami w japońskiej elektrowni Fukushima Daiichi-1 w 2011 roku. W ten sposób matka natura już po raz kolejny skłania nas, niedorozwiniętych i nieodpowiedzialnych konsumentów, do zastanowienia się nad konsekwencjami naszego jądrowego „renesansu” i ostrzega przed nieuchronnością jeszcze większego nieszczęścia. Z całego wykazu tak zwanych sytuacji awaryjnych przytoczono tutaj tylko te najbardziej zauważalne, których po prostu nie dało się ukryć. Informacje o dziesiątkach i setkach awarii mniejszego szczebla atomiści wraz z zainteresowanymi strukturami rządowymi oraz MAEA banalnie ukryli i nie uznali za stosowne podawać do wiadomości obywateli. A przecież „reaktor jądrowy każdej konstrukcji — jak pisał Jurij Szczerbak w znanej powieści dokumentalnej „Czarnobyl” — eksploatowany w każdym kraju, jest obiektem wybuchowym — bombą atomową o opóźnionym działaniu. Bo Bóg nie wydaje listów żelaznych na żaden reaktor jądrowy na Ziemi”. Bez wątpienia, w dobie wysokich innowacji komputerowych i światowej pajęczyny już trudno ukryć technologiczne niedoróbki i błędy w obliczeniach. Dlatego światowy przemysł atomowy coraz bardziej ponosi druzgocącą klęskę. W tym sensie celowiej jest mówić nawet nie o bardziej rygorystycznych normach międzynarodowych i zasadach dotyczących syntezy jądrowej, a o zdobytym przez lata doświadczeniu i jeszcze większym uświadomieniu sobie przez społeczeństwo tej biedy, w którą wciągnęli nas działacze od atomu. Jako przykład: zaraz po Czarnobylu Włochy zatrzymały wszystkie swoje elektrownie jądrowe. Zamiast tego w ciągu 8 lat planują zainwestować 180 mld euro w rozwój odnawialnych źródeł energii i do 2024 roku doprowadzić poziom jej zużycia do ponad 24 %. Francja przedłużyła pracę dwóch reaktorów, natomiast zatrzymała jedenaście. Prezydent François Hollande obiecał zmniejszyć udział energii jądrowej z dzisiejszych 75 % do 50 % w 2025 roku, a Francuzi dość aktywnie wdrażają narodowy program energetyki alternatywnej. Niemcy przedłużyły pracę sześciu, lecz zatrzymały dziewiętnaście, a do 2022 roku wygasi wszystkie swoje reaktory. Nawiasem mówiąc, w Niemczech udział energii odnawialnej w ogólnym bilansie energetycznym już dzisiaj wynosi ponad 30 %, a w 2020 roku będzie stanowić 38 %. Szwajcaria zaplanowała do 2034 roku wycofanie z eksploatacji wszystkich reaktorów atomowych. Obec-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
tematy, które nigdy by się nie pojawiły, gdyby myślał i mówił w języku ojczystym. Dochodzi do czegoś w rodzaju przeprogramowania i wyjścia jeśli nie na inny poziom świadomości, to na inne punkty widzenia. Tak pojawiają się mankurci, dzieci ich mogą stoczyć się nawet do janczarstwa. Patriotyzm językowy to sprawa pierwszorzędnej wagi. Ziemia, język, tradycja, wspólnota narodowa — to te kategorie, które należy chronić jak źrenicę oka. Odcięcie od energetycznego zasilania pola pradziadów i ojców to ciężka choroba duchowa Ukraińców. Słusznie zauważał Nietzsche: „Nigdy nie przetrwa ten naród, który postrzega interpretację swojej historii oczami sąsiada”. W państwie, w którym istnieją dwa lub więcej języków urzędowych, działają odpowiednio różne energie. Takie państwo z czasem może się rozpaść, mimo tego, że w jedności trzymają je korzyści ekonomiczne. Agresor, napastnik, okupant zawsze przynosi negatywną energię. Jeśli naród zdobył niepodległość, ale kontynuuje porozumiewanie się językiem wczorajszego okupanta, to w wymiarze duchowym od okupacji się nie uwolnił! Jeśli będziemy milczeć w obliczu wrogich ataków, to inne narody będą postrzegać nas takimi, jakimi przedstawiają nas zajadli wrogowie. Profesor Ołeksandr Borhardt w pracy „Dwie kultury” bardzo trafnie zauważył: „Rosjanin może nawet nie być specjalnie rasistą czy ksenofobem. Może — rzadko — nie być nawet jawnym antysemitą. Ale ukrainofobem jest zawsze i w każdych warunkach. To obowiązkowa przynależność kompleksu mentalnego”. Trzeba mieć nadzieję i, oczywiście, pracować na rzecz sprawy ukraińskiej, wtedy też spełnią się słowa Pawła Tyczyny: „Jestem narodem, którego prawdy siła, przez nikogo zdobyta jeszcze nie była, jaka bieda, jaka dżuma kosiła, a siła znów rozkwitła”. język. Bo nim rozmawiał „Pierwszy”! Długo mu być, co prawda, nie dali: przenieśli na „awans” do Moskwy na sekretarza KC, ale sam fakt jest wymowny. Zatem dopóki ministrami spraw wewnętrznych będą tacy ludzie jak Awakow, który swobodnie rozmawia w języku ukraińskim, a nie schodzi z rosyjskiego, bo mu „tak wygodniej”, dotąd i policjanci będą zachowywać się tak samo jak on i nie będą „widzieć” winy podobnych sprzedawczyń. Ryba, wybaczcie za banał, psuje się od głowy! I ostatnie. Gdyby takie coś przydarzyło się Rosjance, na przykład we „lwowskim” Lwowie (bo w nim dominuje język ukraiński, a to przecież „kontrrewolucyjny język”, jak twierdził dowódca Pułku Taraszczańskiego Wasyl Bożenko, pamiętacie: „Zezwalam wystawić „Natalkę Połtawkę” trupie Sadowskiego przed bojcami, tylko nie w kontrrewolucyjnym języku!”), to jakie masowe oburzenie byłoby na Ukrainie, zwłaszcza południowo-wschodniej, a ile hałasu byłoby w „mateczce Rosji”, ile krokodylich łez byłoby wylanych tam za gorzki los „pobratymców” w „banderowskiej Ukrainie”, nie wykluczone, że i sam Putin uroniłby łzę! A u nas — „cisza i spokój”: odezwali się słówkiem, przełknęli jeszcze jedną obrazę… Spieszymy do Europy, bezwizowy ruch za progiem, być może kupimy sobie tam jakąś błyskotkę, a może i smycz. Co tam język!
Машинний переклад
Andrij BUDKEWYCZ
26 marca w mieście nad Dnieprem wydarzyło się zdarzenie, które byłoby bezprecedensowe dla każdego europejskiego kraju, ale nie dla Ukrainy. Następnego dnia w programie TSN kanału „1+1” pokazano materiał o tym, jak sprzedawczyni w sklepiku pobiła wdowę po poległym bohaterze Andriju Szyrokowie. Atak został dokonany za… porozumiewanie się w języku ukraińskim. Policjanci, którzy przybyli na miejsce zdarzenia, doszli do wniosku, że to zwykła kłótnia dwóch kobiet. Oni też rozmawiali w języku moskiewskim, bo tak wygodniej… Podobne przypadki stały się smutną prawidłowością dla miast i miasteczek Wschodniej, Południowej, a nawet częściowo Centralnej Ukrainy. W numerze 13 tygodnika „Słowo Proświty” z pierwszej strony ukraińska pisarka i redaktorka Lubow Hołota pyta nas: „To na co czekamy, bracia Ukraińcy? Dopóki nam zaczną wyrywać nasze języki?…”. Tę historię aktywnie omawiali w sieciach społecznościowych ludzie, których to, co się stało, naprawdę oburzyło. I wszystko?.. Spróbujmy rozważyć nie skutki tej niedopuszczalnej sytuacji, a przyczyny, które pośrednio, ale jednoznacznie wpływają na pojawienie się podobnych przypadków. O mieście nad Dnieprem w ostatnich miesiącach pojawiło się w mediach niemało pochlebnych publikacji, ale nie bardzo obiektywnego, a zdarza się, że i otwarcie nieprawdziwego charakteru… Szef tej metropolii demonstruje „językowy patriotyzm”, posługuje się niemal wyłącznie językiem sąsiedniego państwa, sesje rady miejskiej prowadzone są w tymże języku. Podczas wyścigu wyborczego na stanowisko mera tego miasta, pan B. Fiłatow dokonał „naukowego” odkrycia, mówiąc: „…dnipropietrowiec — to tożsamość”. Jaka?.. Ta sama kampania wyborów lokalnych odznaczyła się też taką „ciekawostką” — w gazetce, na stronach której agitowano za panem Zahidem Krasnowem (obecnie sekretarz rady miejskiej Dniepru), mieszkańców miasta próbowano nastraszyć procesem
Bohdan WYCHANSKIJ, nauczyciel historii, emeryt, osiedle typu miejskiego Dublany, Samborszczyzna
W mojej wsi jedną trzecią mieszkańców stanowili Ukraińcy, dwie trzecie — Polacy, dlatego niemal każda rodzina była mieszana (naszą w pewnym stopniu to ominęło, bo ojciec ożenił się z dziewczyną-Ukrainką z sąsiedniej wsi), choć nie do końca, bo dziadek Mykoła był Ukraińcem, a babcia Franciszka — Polką. Jak to wpłynęło na ich los? Jednoznacznie odpowiedzieć trudno, bo siostry ojca, na przykład, chodziły z mamą do kościoła, a ojciec z dziadkiem do cerkwi, a wychodząc za mąż, — jedna za Ukraińca, a druga za Polaka, — już miały dzieci zupełnie różne: u jednej byli Ukraińcy, a u drugiej Polacy (byli moimi rówieśnikami i nazywali się Edzio i Tadzio). To był wymuszony środek: cerkwie walczyły o wiernych i dlatego zawarły takie warunki Konkordatu między nimi. Dlatego kwestia porozumienia między nacjami zawsze mnie interesowała i zawsze wyszukiwałem najlepszy wariant dla tej czy innej rodziny. Ponieważ było to powszechne zjawisko, jakichś ekscesów nie było, gdzie ojciec był Ukraińcem, świętowano ukraińskie święta, gdzie Polak — polskie. Na wielkie święta krewni, ci i ci, z dziećmi szli do kościoła, na ukraińskie — do cerkwi, wspólnie szli potem do jednego domu, gdzie wymieniali się opłatkiem czy święconym jajkiem, wspólnie kolędowali.
przemianowania ulic: mówiąc, wyjdziecie jutro na ulicę, a tam tabliczka: ulica imienia G. Gongadzego lub Bohaterów Krut. Takie wybryki otwarcie antypaństwowego pokroju nie powinny kończyć się na niczym… Oprócz tego, Z. Krasnow zupełnie nie włada językiem państwowym, nie wiem, czy go rozumie. Krocząc ulicami Dniepru, jeśli usłyszycie ukraiński, z reguły to od turystów czy przyjezdnych, nie usłyszycie go też w sklepach, tramwajach, marszrutkach. Nie jest w szacunku w tym mieście. Jak czuje się Ukrainiec, który porozumiewa się w ojczystym języku pośród tego moskiewskiego „językowego” morza, które zalało niemal więcej niż połowę Ukrainy? Okupowanym, nie inaczej! A co w tej kwestii mówią poważni uczeni i mądrzy ludzie?… „My przez długie lata bezpaństwowości przywykliśmy, że główny sens nacjonalizmu, narodowego życia — to aspekt obronny: bronić swojego; dowodzić, jacy my dobrzy, a jacy nasi sąsiedzi źli. Ja nie zaprzeczam temu aspektowi obronnemu, ale on zawsze jest wtórny. …Prawdziwe głębokie zasoby można znaleźć tylko sposobem ofensywnym. Tak by rzec, aspekt obronny prowadzi do Marusi Bohusławki; do Mazepy on nigdy nie doprowadzi. Prawdziwą siłę zawsze daje atak, a nie obrona. Zatem — nasza kolej!”, — urywek z przemówienia profesora Wałentyna Moroza we Lwowie, jeszcze w kwietniu 1996-go, czyż został usłyszany… My pozwoliliśmy, żeby u nas w niby naszym państwie ukradli język. Ale nie tylko język, u nas ukradli główną podstawę: „Ukraina — to państwo dla ukraińskiego narodu. My musimy przede wszystkim dopiąć tej formuły. Dopóki tego nie ma — wszystko, co budujemy — zbudowane jest na piasku…” — ta aksjomat też należy do profesora Moroza. Dzięki poprzednim kierownikom kraju, a i obecnym też, powstała Ukraina bez ukraińskiej idei. Powstało państwo, jako taki uniwersalny hotel dla wszystkich, w którym mniejszości narodowe wymagają dla siebie niemal większych praw (Rosjanie w całej Ukrainie i Węgrzy na Zakarpaciu), niż przedstawiciele tytularnego narodu. A Ukraińcy w ogóle czegoś wymagają?! Oto jest jedna z przyczyn oderwania Krymu przez Rosję od ciała Ukrainy, pojawienia się „drl” i „łrl”, innych szkodliwych zjawisk. Ukraina dzisiejsza — to bardziej pojęcie terytorialne, a nie narodowe. Znowu popiera Wałentyn
Moroz: „My nie musimy niczego wymyślać, my musimy tylko odnowić. Zachował się list Rumiancewa, generał-gubernatora Ukrainy do Katarzyny II, gdzie on narzeka, jak mu ciężko na Ukrainie. On mówi, że ci ludzie (ma na myśli ukraińską elitę) uważają, że oni najlepsi na świecie, i że co jest na świecie dobrego — to tylko u nich. Zatem: my mieliśmy tę rasę ludzi, którzy uważali, że Ukraina najlepsza. To normalny pogląd normalnego Ukraińca”. Przychodzi godzina, kiedy należy przestać władzy poniżać naród, przestać tę obłudę i kłamstwo, które wylewają na Ukraińców wiadrami z ekranów TV, odrzucić defetystyczne nastroje i wieczny pesymizm, wiele czego jeszcze… I o arcyważnym. Jeśli nie będzie zorganizowana potężna przeciwwaga nie tylko zbrojna, ale i intelektualna, informacyjna, duchowa, — moskiewskiemu impernazizmowi i imperialnej ekspansji ekonomicznego oraz religijno-ideologicznego pokroju (UPC MP) możemy stracić państwo. Proces częściowo już poszedł. FR nigdy nie uspokoi się, aż do całkowitego zniszczenia (lub kolejnego zniewolenia) Ukrainy. Z ich strony przy wsparciu moskiewskich służb specjalnych będą urządzane wszelkie dywersje, — na przedsiębiorstwach, składach wojskowych, kopalniach itd. Panowanie tego czy innego języka na swoim terytorium, wykrojonym czy darowanym przez Boga — to świadectwo udanego rozwiązania zadania samego życia, w określonych klimatycznych, geograficznych warunkach, harmonijne połączenie ze środowiskiem wspólnoty ludzi jednego narodu. Kiedy zaczynasz porozumiewać się nie w ojczystym języku, a z czasem i myśleć, wtedy przejawia się u jednostki inne, nowe „Ja”. Czyli, to nowe „Ja” już cudzoziemiec… U niego rodzą się myśli, sądy,
się, że nasza “obrona” jest nic niewarta, bo nie jest systemowa, nie jest masowa, nie jest twarda, dlatego nic im nie grozi, choćby nie wiadomo co wyprawiali z naszym językiem i jak by się nad nim znęcali. My zaś jesteśmy miękcy, niezdecydowani, zbyt tolerancyjni, bojaźliwi, nie chcemy robić hałasu, boimy się kogoś urazić. A nasi przeciwnicy to źli, zdecydowani, agresywni osobnicy, którzy pragną wywołać skandal za wszelką cenę; im będzie on głośniejszy, tym bardziej komfortowo będą się czuli. Z reguły są to ludzie ograniczeni (jestem pewien, że “bohaterka” skandalu — sprzedawczyni, nie przeczytała w swoim życiu żadnego traktatu moralnego, nie słyszała o Albercie Camus, w regale z książkami ma skorupy zamiast książek itp.), zafiksowani na tym, że ich język jest “wielki i potężny”, a ten, kto nim włada, jest godzien sławy i zaszczytów i kropka. Nie należy odrzucać także tego, że być może pochodzi ona z plemienia “przebierańców”, którzy wyrzekli się języka ojczystego i dlatego szczególnie wścieka ich to, że są jeszcze ludzie, którzy tego nie zrobili, nie zostali zdrajcami. Wiadomo przecież od wieków, że najstraszniejszą istotą są właśnie tacy ludzie. Lecz nie zapominajmy: aby atakować, trzeba mieć choć jakieś zaplecze za plecami. Kiedy w 1954 roku Ołeksija Iłarionowycza Kyryczenkę mianowano Pierwszym sekretarzem KC KPU, to nie zostało powiedziane przez nikogo ani pół słowa, a całe kijowskie kierownictwo przeszło na ukraiński
Машинний переклад
W rodzinach mówiono językiem ojca. Matki-Polki uczyły synów ukraińskich modlitw, córki – ukraińskich i polskich, matki-Ukrainki – odwrotnie. Ale oto jadę już jako dorosły z Iwano-Frankiwska (gdzie studiowałem na wydziale historycznym instytutu pedagogicznego) i staję się świadkiem takich stosunków w rodzinie: matka-Rosjanka siedzi z synem na przednim siedzeniu autobusu, a tata-Ukrainiec z córką na drugim i prowadzą między sobą „międzynarodową rozmowę”: matka z dziećmi po rosyjsku, ojciec z dziećmi po ukraińsku. Żadnego zamieszania, bo przecież codzienna praktyka! Otóż bez żadnej pauzy córka i syn przechodzą na język ojca i matki. Są bliskimi sobie ludźmi, a zarazem obcymi sobie pod względem języka, pod względem tego, co najświętsze i co powinno ich łączyć i scalać. Ojcu jest niewygodnie (ludzie oglądają się na takie dziwactwo), więc ścisza głos, niechętnie włącza się do rozmowy, a matka aż promienieje, dzwoni metalicznym rosyjskim akcentem, dumna z rezultatu swojej „pracy” w zachodnim zakątku Ukrainy. Szturchnąłem kolegę: no, jak ci się podoba? A ten półgłosem: to jeszcze połowa biedy, z reguły w takich rodzinach panuje tylko język rosyjski (i to w ukraińskim morzu!). Doszedłem do wniosku, że właśnie w takich rodzinach matki-Rosjanki stają się najzagorzalszymi szowinistkami, same zajadle nienawidzą języka ukraińskiego i u swoich dzieci wywołują do niego wstręt, który nie wietrzeje przez całe życie. Kochając tak bezgranicznie język rosyjski, jakoś nie wychodzą za mąż za jednoplemieńców Wasię czy Pietię, lecz żelaznym chwytem łapią Oresta czy Rostyka, bo wiedzą, że przy nich nie zginą, będą jak za pewnym murem. A zamiast wdzięczności kierują całą siłę swojej miłości i nienawiści na to, by wybić z niego ducha ukraińskości, wciągnąć go w krąg takich samych szowinistów jak ona, metodycznie i celowo pozbawić go woli, zmusić do ustępstw, doprowadzić do stanu, w którym staje się szmatą, o którą wygodnie wytrzeć nogi. Tylko taki stan Ukraińca, kozaka, przynosi im błogostan i spokój. Najwyraźniej z takiej rodziny pochodzi i „bohaterka” z miasta Dniepr. Dlatego odpowiedź na apel redaktor czasopisma Lubow Hołoty („Słowo Proświty”, nr 3 z 2017 r.): „Bronić się czy atakować?” jest bardzo prosta: tylko atakować, bo „nabroniliśmy się” już tyle, że dalej nie ma dokąd. Ponad 300 lat „obrony” doprowadziło nas nad przepaść, w którą może nas strącić każdy, a kaci naszego narodu, którego język jest jednym z najoryginalniejszych i najmelodyjniejszych na świecie, od dawna przeko-
Машинний переклад
Jewhen Czykałenko to wybitny przedstawiciel rodzimej elity, która mimo prześladowań ze strony samowładczej i policyjnej władzy starała się zachować tradycję narodową, pokazać światu odrębność Ukraińców, przekazać przyszłym pokoleniom pamięć historyczną oraz przysłużyć się rozwojowi języka i kultury. Codzienna praca, ukierunkowana na konsolidację ukraińskości, stała się sensem życia wydawcy-mecenasa i jego rodziny. Georgij ŁUK’JANCZUK …W latach 1902—1904, kiedy Mychajło Hruszewski wzywał społeczeństwo do zebrania środków na budowę we Lwowie Domu Akademickiego, Jewhen Czykałenko przekazał 25 tysięcy rubli (ogromną jak na tamte czasy sumę pieniędzy!) z warunkiem udostępnienia tam pokoi studentom z innych miast. 7 grudnia 1930 roku wdzięczna ukraińska społeczność studencka uroczyście, w obecności metropolity Andrzeja Szeptyckiego, umieściła na ścianie budynku tablicę pamiątkową z napisem „Na wieczną pamięć wielkiemu obywatelowi Jewhenowi Czykałence, fundatorowi tego Domu”. Teraz w tym budynku znajduje się akademik studentów Akademii Drukarstwa. Tabliczki już tam nie ma… Dobrze, że lwowianie zdołali upamiętnić zasługi dobroczyńcy i patrioty, nazywając jego imieniem ulicę w swoim mieście. Kwestia upamiętnienia wielkiego patrioty Ukrainy, niestrudzonego działacza społecznego, wydawcy, mecenasa końca XIX i początku XX wieku pojawiła się również w mieście nad Ingulem, gdzie uczył się on w ówczesnej jelizawietgradzkiej realnej szkole ziemskiej. W 2015 roku wreszcie pojawiła się ulica oraz otwarto Muzeum Jewhena Czykałenki w Kropywnyckim. A co ze stolicą, w której żył najszczerszy mecenas Ukrainy? Nie ma w Kijowie ani muzeum, ani pomnika, ani ulicy, ani tablicy pamiątkowej ku czci Jewhena Czykałenki (zachował się jedynie dom przy ul. Saksahanskiego 91, gdzie mieszkał przez pewien czas, oraz dom na rogu ulic Jarosławiw Wał i M. Łysenki, gdzie mieściła się redakcja gazety „Rada”). Kim zatem był Jewhen Czykałenko i dlaczego kijowska społeczność nie chce (?) lub nie może (!) dopiąć swego w kwestii sprawiedliwości historycznej dotyczącej upamiętnienia jego pamięci w stolicy Ukrainy. Jewhen Charłamowycz Czykałenko urodził się i wychował w Pereszorach w dawnej guberni chersońskiej, ale całą swoją działalność społeczno-polityczną prowadził w Kijowie. Wszystkie środki, które latami odkładał na posag dla niespodziewanie zmarłej córki, postanowił przeznaczać na cele społeczne, w ten sposób honorując pamięć dziewczyny. Długo nie myśląc, Czykałenko zaczął finansować czasopismo „Kyjiwśka starowyna”, wypłacając honoraria Borysowi Hryczence (autorowi czterotomowego „Słownika języka ukraińskiego”), Dmytrowi Jawornyckiemu (badaczowi historii kozactwa), pisarzom Mychajłowi Kociubynskiemu, Wołodymyrowi Wynnyczence i innym. Jednocześnie wydaje kilka własnych książek, przekazuje duże kwoty na funkcjonowanie we Lwowie Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, w którym pracowali Iwan Franko, Mychajło Hruszewski z bratem Ołeksandrem, Mykoła Woronyj oraz inni działacze ruchu narodowego na Ukrainie Zachodniej. Następnie Jewhen Czykałenko realizuje swój najważniejszy zamiar — wydawanie własnej gazety. Miała ona, według definicji samego założyciela, stać się „jedynym dziennikiem na Ukrainie, który budziłby świadomość narodową Ukraińców”. „Nie raz mówiłem, że jeśli nie będziemy mieli własnej prasy, szkoły, albo chociaż takiego genialnego kłamcy jak Sienkiewicz, żeby rozbudził w szerokich kręgach świadomość narodową, to staniemy się prowansalcami” — pisał Jewhen Charłamowycz w swoich „Wspomnieniach”. (Ta fraza E. Czykałenki, aktualna jak nigdy dotąd, wymaga dziś pewnego wyjaśnienia. Henryk Sienkiewicz to polski powieściopisarz, który w swoim dziele „Ogniem i mieczem” — o powstaniu Chmielnickiego — dla „pokrzepienia polskich serc” nierzadko odchodził od prawdy historycznej. Prowansalcy — mieszkańcy południowej Francji, posiadający swój odrębny język i kulturę, rozpuścili się we francuskim morzu, tracąc nie tylko terytorium, ale i etnos.) Wydawanie „Rady” należy do wiekopomnych dokonań Jewhena Czykałenki. Nie było ono łatwe ani proste, wymagało od fundatorów głębokiej ideowości, poświęcenia, wytrwałości, cierpliwości oraz przekonania o ważności podjętego dzieła. Gazecie „Rada” Czykałenko poświęcił osiem i pół roku (1906—1914) niespokojnego życia, które można nazwać wzorem pełnej poświęcenia służby świadomego Ukraińca sprawie o znaczeniu historycznym. Musiał bowiem każdego roku wydawać na gazetę nie tylko ogromne sumy pieniędzy, ale także rozwiązywać mnóstwo problemów: od zapraszania do współpracy znanych pisarzy i publicystów po obronę praw i wolności publikacji. Gazeta naświetlała wszystkie najbardziej znaczące fakty z ukraińskiego życia kulturalno-narodowego.
Chykalenko uważał, że gazeta stała się sztandarem ukraińskiego ruchu narodowego, a dla niego samego — kwestią honoru narodowego. Wydawanie gazety ustało w związku z wybuchem I wojny światowej i prześladowaniami samego wydawcy przez władze rosyjskie. „Ze śmiercią gazety nastała i moja śmierć duchowa — pisał Chykalenko do Wołodymyra Wynnyczenki. — Jak ukraiński Don Kichot, umrę. Zaszyję się na wsi, wrócę do bycia zagorzałym wiejskim gospodarzem…”. Ale tak mówił tylko dla uspokojenia samego siebie. „Jeśli nie ja, to kto?”. Ten aforyzm Chykalenki stał się skrzydlaty wśród świadomej inteligencji Ukrainy, którą przez wiele lat wyhodowała i wychowała Chykalenkowa „Rada”! Na wsi Jewhen napisał broszurę na temat rolnictwa, które znał doskonale, w języku ukraińskim, przez kilka lat bił się, by ją wydać i rozpowszechnić wśród ukraińskiego chłopstwa. Wystarczyło napisać po rosyjsku — i nie byłoby żadnych problemów. Dla buntowniczo-wolicjonalnej natury Jewhena Chykalenki wydarzenia burzliwego 1917 roku stały się rodzimą żywiołem. Zaledwie dowiedziawszy się o obaleniu carskiego tronu w Piotrogrodzie, Jewhen przekazał zarządzanie gospodarstwem swojemu ekonomowi i pojechał do Kijowa. Tam już z pełną siłą działali jego dawni partyjni koledzy z TUP-u. Zwołali oni zebranie ukraińskich organizacji i partii politycznych Kijowa, które uchwaliły sformowanie Ukraińskiej Centralnej Rady. Jej organem prasowym stała się gazeta „Nowa rada”, która powstała na bazie dawnej Chykalenkowskiej „Rady”. Od pierwszych numerów w jej wydawaniu brali udział Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Jewhen Chykalenko, inni giganci ukraińskiego dziennikarstwa. Już w pierwszym numerze gazety Hruszewski wystąpił z artykułem „Wielka fala”, w którym obnażył marność prób ułożenia wzajemnych relacji Tymczasowego rządu rosyjskiego i Ukrainy. W innych publikacjach przewijała się myśl o konieczności zjednoczenia wszystkich ukraińskich sił i budowy silnej, bogatej i niepodległej Ukrainy. Od razu pojawiły się różnice ideowe z prorosyjskimi wydawnictwami w rodzaju „Kijewlanina” i jemu podobnymi. A wkrótce wybuchły spory z Wołodymyrem Wynnyczenką, który stał na pozycjach socjalistycznych i przekonywał o konieczności współpracy z rządem rosyjskim. Apogeum sporów była propozycja ukraińskich patriotów, by wybrać Jewhena Chykalenkę przewodniczącym Centralnej Rady. Zważywszy na złożoność stosunków członków CR, szczery patriota kategorycznie odmówił przyjęcia wysokiego stanowiska na rzecz Hruszewskiego i, powołując się na chorobę, wrócił do swojej wsi. Żyć bez twórczości ten człowiek, rolnik z natury, już nie mógł. Wieczorami, uwolniwszy się od spraw gospodarczych, Jewhen Charłamowycz siadał do biurka. Spod jego pióra w krótkim czasie wyszła książka „Rozmowa o języku”. W niej autor dowodzi konieczności wprowadzenia języka ojczystego w edukacji, prasie, nauce, w urzędach państwowych i innych instytucjach. On twardo wiedział — bez języka ojczystego niepodległego państwa ukraińskiego nie stworzyć! Niespodziewanie otrzymuje telegram — 29 kwietnia 1918 roku w Kijowie zbiera się Kongres Rolników, bardzo pożądana jest obecność na nim Jewhena Chykalenki. Odkłada wszystkie sprawy i pędzi do Kijowa. Tutaj dowiaduje się o utworzeniu ze starszyzny Ukraińskiego Wojska i Wolnego Kozactwa Ukraińskiej Narodowej Gromady, która stawiała sobie za cel odsunięcie od władzy niezdolnej do aktywnych, samodzielnych bez Moskwy działań Centralnej Rady. Nowy rząd przewidywano stworzyć w formie dyktatury, z twardą władzą, bez przedstawicielstwa ludowego, przynajmniej na pierwszy czas. Za najlepszą formę władzy uznano hetmanat. Jako kandydatów na hetmana wymieniano różne osoby, przede wszystkim Chykalenkę. Jewhen Charłamowycz poprosił o trzy dni do namysłu, zanim się „Jewhen Chykalenko”. Pastel Maryny Soczenko, 2016 r. zgodzi. Przez ten czas rozmawiał z czołowymi działaczami przyszłego rządu, ale wspólnego języka nie znalazł. Bo on jako bodaj jedyny uważał, że budować państwo trzeba na średnim właścicielu ziemskim(!) (w rozumieniu bolszewików-leninowców — kułak), bo „hołota — element niepewny i nie poprze władzy w ciężkiej godzinie, tak jak nie poparła w walce z bolszewikami” (warstwy „proletariatu” na Ukrainie za poważną siłę polityczną nikt nie uważał — jego wpływ na społeczeństwo w tamtych czasach był nieznaczny). Dzisiaj wiemy, jak mądrym i dalekowzrocznym był ten wykształcony rolnik-patriota swojej ziemi. I Chykalenko kategorycznie odmawia przyjęcia stanowiska Hetmana, nim, jak wiadomo, na Kongresie wybrano generała Pawła Skoropadskiego — zwolennika orientacji moskiewskiej. Co z tego wyszło w przyszłości — dobrze wiemy… Wraz z nadejściem władzy radzieckiej życie „kontrrewolucyjnego elementu-kułaka” w kraju socjalizmu stało się niemożliwe. W styczniu 1919 roku Jewhen Charłamowycz wyjechał do Galicji, gdzie później internowali go Polacy. Od 1920 roku mieszkał w Austrii, w wielkiej biedzie, z zaostrzoną chorobą żołądka. Nowojorska ukraińskojęzyczna gazeta „Swoboda” ogłaszała zbiórkę funduszy na jego leczenie. Od 1928 roku mieszkał w Czechach, pracował w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej. Zmarł nagle 20 czerwca 1929 roku w czeskim mieście Podiebrady, po wieściach o śmierci z rąk NKWD swojego syna Petra, który pozostał pracować w okupowanej przez moskiewskich bolszewików Ukrainie oraz o aresztowaniu Serhija Jefremowa… Jewhen Chykalenko zapisał w testamencie, by spalić jego ciało w krematorium, a prochy rozrzucić w rodzinnej wsi Pereszory… Wypełnić woli zmarłego w ZSRR nie pozwolono… Tak jak nie pozwalają „lubitieli russkogo mira” w rodzaju odrażającego Wadima Rabinowicza i teraz, już w niby niepodległym państwie ukraińskim, uczcić pamięci Wielkiego patrioty Ukrainy poprzez przemianowanie ulicy Lwa Tołstoja w centrum naszej stolicy, gdzie Tołstoj nigdy nawet nie był, ale gdzie żył i oddawał wszystkie swoje siły i wiedzę rodzimej Ukrainie Jewhen Chykalenko! Dlaczego my, Ukraińcy, tak ciężko pokonujemy narodowe waśnie, egoizm, kompleks „małorosyjskiej” niższości, linie podziałów politycznych, kulturowo-historycznych, wyznaniowych i społecznych? Czy nie mylił się Wołodymyr Wynnyczenko, kiedy pisał w liście do Jewhena Chykalenki: „Ja wierzę, że kiedyś przyjdzie wybierać ulicę dla pomnika Panu”? Czy zmartwychwstanie pamięć potomnych? P. S. Oświeceniowe Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Chykalenki prosi o wsparcie projektu dotyczącego przemianowania ul. Lwa Tołstoja na ul. Jewhena Chykalenki pod linkiem: projects.kievcity.gov.ua (od 1 marca 2017 roku) za przemianowaniem można zagłosować przez internet na stronie Kijowskiej administracji państwowej projects.kiev-city.gov.ua do 1 maja. Pospieszcie się…
Машинний переклад
Światłana OREL, Kropywnycki
Legendarną książkę Jurija Horlisa-Horskiego „Chołodnyj Jar” można nazwać encyklopedią narodowowyzwoleńczej walki początku XX wieku. Wielu, otumanionych komunistyczną propagandą, otwierała oczy na prawdziwe położenie narodu ukraińskiego, dawała impuls do przebudzenia poczucia narodowego i kontynuowania walki. Pisarz i wojownik Jurij Horlis-Horskyj wielokrotnie bywał w naszych stronach, prowadził walkę, spotykał się z towarzyszami broni. Bywał on również we wsi Rozumiwka, która w latach 20. ubiegłego wieku stawiała wyraźny opór bolszewickiej nawałnicy. Właśnie tutaj odbyła się ostatnia nierówna bitwa atamana Czornego Woron (Mykoły Sklara) i jego trzystu towarzyszy broni z dwoma tysiącami budionowców. 29–30 kwietnia w Chołodnym Jarze obchodzić będą 100-lecie Wolnego Kozactwa. Uczczenie żołnierskiej waleczności rozpocznie się w tym roku odsłonięciem pomnika Jurija Horlisa-Horskiego we wsi Rozumiwka w rejonie aleksandriwskim obwodu kirowohradzkiego. Stelę w kształcie pamiątkowej księgi stworzył rzeźbiarz Wiktor Frenczko, a zrealizować jego zamysł oraz zamysł aktywistów-patriotów pomogła fundacja dobroczynna deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy Stanisława Berezkina „Dobrotwir” oraz rolnik z Rozumiwki Wołodymyr Szepeliuk.
— Pomnik ustawiono właśnie na miejscu ostatniej bitwy atamana Czornego Woron — powiedział historyk Iwan Petrenko. — W 1942 roku Jurij powrócił do Rozumiwki, zorganizował gromadę wsi, która odprawiła stypę i uczciła chołodnojarców.
Wiejski głowa Rozumiwki Mykoła Chrystenko uważa, że to miejsce powinno zostać włączone do szlaku turystycznego „Szlakami rewolucji ukraińskiej 1917–1921 lat”, który obecnie opracowuje się.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Złodzieje Ukradli wszystko: nasze terytorium, naszą nazwę, naszych geniuszy, nasz Kościół, naszą historię, naszą przyszłość… Ukradli wszystko, co tylko można. Okazało się: okradli nie nas, a samych siebie. I zostali nadzy. Tylko po tym jeszcze ich odróżniają. O Hiobie Hiobowi zabrał Bóg wszystko: majątki, rodzinę i przyjaciół.
Машинний переклад
Latarki O nie, nie śpią moje myśli czujne, A most budują w rodzinną dal, Bo tam bracia i siostry nieugięte, Bo tam i tu orędownicy soborowi — W historii gorącej na szali. I ja nie tracę czasu w niemocy, — Wstępuję z nimi w szeregi walki. Oni mi tak rodzinni i mili, Bo na jednej my nieodłącznej fali, Bo na jednej my linii ognia. Przyszłości saluty powitalne My pierwsi rozpoznaliśmy z wysokości. I ja na moście, na odcinku dalekim, Zapalam latarki sygnałowe, Żeby inni też mogli po nim iść… Soborowe dedykacje dla kobiet-wolontariuszek 1. Wschód Ninie Salijenko z Dniepru Wzory ognia w górze, I walka, i ból… Dusza — bez ciała. Płynie już kaczka po Dnieprze, Bo Cisa w żałobie zmalała. Bohaterowie nie umierają, nie, I łzy grzeją świeże trumny. Z aniołami w wyżynie Moje ziemskie współbrzmiące struny. Nie płaczę, wszak widzę, Jak Kobieta przez byt szkarłatny (Wiktoria — jej imię) Niesie wieniec, który nie więdnie… 2. Przebiśniegi Switłanie Krawczenko z Bachmutu W koszuli białej droga i jesiony, Głębia niebios płatków śpiących pełna. Podążamy przez zimę do wiosny — I publiczność w marszrutce małomówna. Jasnowłosy chłopiec chucha na szybę I łowi przestrzeń spragnionymi oczami. I cień wiosny kładzie się na życie, Chociaż ona daleka i niewidzialna. Ale — ze mną. Smutek i chłód znikły. Lecz innym droga — to krach, to strach, zawieje… I ja wszystkim, którzy w zwątpieniu, którzy zmarzli, Daruję pierwsze przebiśniegi nadziei. 3. Światło Wiktorii Bak z Bachmutu Śnieg zaświecił się sam od siebie, Zamarł w pozie kontemplacji. Nic go już nie rozgniewa, Chyba płynna odwilż wczesna. Chyba że kręte potoki, Które rozmyją śniegu wielkość: Ze wzgórz będą biec — dopóki Nie zaświta senna dal. Na razie — mgła, u władzy — grudzień… Mówię sobie: zapomnij pokusy! I noc, i chłód prą zewsząd, Ale i ty świecić musisz. 4. Gotowość Nadziei i Hennadijowi Ustinowym z Bachmutu Wiosna… Idzie deszcz za widnokrąg, I krople spadają z gałązki… Nagle dzwonek: zginął przyjaciel — I spokój mój rozbił się w drobny mak. On padł w bitwie, która wrze. I ty padniesz — to rzecz kozacka. Gotowy bądź — i czarna chwila Nie przetnie twój szlak znienacka. Niech pospólstwo na oślep Żyje — i czeka na pokój w niepogodę. A ty codziennie siodłaj konia I bądź gotowy do pochodu. 5. Przyjście muz Anastasiji i Chrystynie Laszczonowym z Bachmutu Tak niespodziewanie przyjdą, Ciebie znajdą we wsi czy w mieście — I wskażą niecodzienną drogę, Natchnioną mowę poprowadzą o istocie i losach promienistych. One nie znają przeszkód, Dla nich ozon — czyny epickie. Taka słodka ich niewola! One prowadzą cię na tron, z którego widać dale wieczne. I znów nagle odejdą, I ty odejście to nie osądzisz. A naprzeciw nim pójdziesz w przyszłość, Bo przez nie wytyczoną drogę ty i w pustyni nie zgubisz… 6. Zmierzch Emilii Frołowej z Kostiantyniwki Samotność — zachodu motyw: Bez słońca droga, bez łez — mogiły… I okna zmierzch ozłocił, aby one mu świeciły. Aby nie zostawał sam, Świateł rozwiesza naszyjnik. I nawet gwiazdy w niebiosach on otwiera uroczyście. Uciekają cienie w krzaki, I marzenia budzą się drzemliwe… Zmierzch wiarę podaje świecy, że i w nocy my nie samotni. Miasto lwów Grzywiaste lwy kamienne samotnie strzegą to miasto. Jedne skłoniły się na tarcze, a inne oparły się na łapach. Tak mało ich, że już i nie ma z kim zamienić słóweczka. Jednak bywa, że i im towarzystwo dotrzymują ludzie. Uradowawszy się, lwy kamienne ciężar wieków niby zrzucają i obejmują mieszczan, którzy przemienili się w lwy. Wkrótce ten gorący pokój Ostudzą fale zwrotne — I ludzie znów stają się ludźmi, A lwy znów stają się samotne. Natomiast odzież oddał z ropiejących krwawych ran i strupów. Hiob Boga za to nie przeklął, pokornie zniósł wypróbowanie — i Bóg Hiobowi szczodrze odpłacił. Hiobowi w oczy patrzę – a z nich przeziera Ukraina… Oczyszczenie Deszcze zmywają z Ukrainy krew. Dlatego idą, idą, idą… Ale dojść nijak nie mogą. x x x I znów żałoba, znów ból: Chowają ojca nie starego, Ulubieńca głośnych wesel — I naraz upadł… A jak bez niego? Takie oto nasze życie… Idziemy żegnać pojedynczo… Co zrobisz: i życie moje Dawno drży na włosku. Lecz powierzam się Ojcu, Bo wiem, pewien: On jest z nami. Cienki włosek ten Jasnymi scalam czynami. Jest czas smutku i zabaw, I czas pracować bezpiecznie. To grzech — stronić od godnych spraw, A ich ja mam bez liku… Gościna W tej chacie — ani jednej książki. W pokoju — żadnej ikony. Tylko obmowy i intrygi, Tylko nuda i duch mamony. Po co mi taka gościna? I wróciłem ja do domu — I jeszcze jaśniej zajaśniały w nim I książki, i niebios obrazy, I duch śpiewał w wysokości… Jak dobrze, że chodziłem w gości! Zgoda Poezja nie ma wieku, Ona jak świat — stara i młoda. Nie lubi pośpiechu i krzyku I słowotoku na trybunach, I tych, którzy czerwi i podli, I do cudzych darów chętni… Ona — od Boga dar osobny, Echo wieków i czar proroczy. Osiągnąwszy życiowy szczyt, Znalazłem niezawodną panaceum. Poezja nie zna wieku — I ja kroczę w nogę z nią… x x x Nie ma jeszcze dnia — jest światło Łaski, Bo oto ledwo-ledwo widnieje za oknem, I ty czuwasz między jawą-snem, I cisza zaczarowana w pokoju. I to, co wczoraj pod zamkiem było, Nijak twoim wysiłkom nie ulegało, Dziś naraz i bez klucza otworzyło się, Zagrało, zadzwoniło, zaiskrzyło, Jak w sali ogłoszeniowa tablica. To sam Pan w przedporannej ciszy, Kiedy nie ma jeszcze słów i marności, Przyszedł, aby tobie pomóc, Otworzył tobie jasne źródła wyższe. Ty u Niego jesteś powiernikiem jedynie. Z Jego polecenia do ludzi mówisz, Z Jego promieni własne słońce tworzysz, Żeby jeszcze jaśniej panował Boży dzień. x x x W świtowej ciszy szmery miotły… To dozorcy wymiatają resztki nocy. Markijan Szaszkewycz w soborze Świętego Jura na święto Pokrowy 1836 roku Niedzielne dzwony… Woła wszystkich Pokrowa, Uwalnia dusze od grzesznych pęt. Modlitwą pełna cerkiew świtowa, A rodzima mowa nie służy tutaj. Djak nie odwraca wzroku od książki, Szuka w niej starosłowiański splot. Parafianie proszą o los po cichu, A przed nimi Markijan — jak książę. Poeta wstąpił do świątyni bez pychy. W półmroku — świece, ikonostas… On kazanie do wiernych powie dzisiaj Po-ukraińsku — i wywyższy nas. I wzniosła się do nieba mowa piękna — Aż pojaśniał zdziwiony sobór. I na ludzi patrzyła Matka Boża, Podnosząc nad nimi omofor. I Duch Święty szybował nad ojczystym Lwowem I przypadał do naddnieprzańskich niw… Poeta powiedział — i Bóg usłyszał to słowo I na wszystkie wieki pobłogosławił.
Машинний переклад
Dobieraliśmy słowa (dzień był przepiękny):
Murawa — darń, trawa;
Las — to puszcza, bór, dąbrowa,
A lasek — jar i gaj,
Ścieżka — połonina…
Bracia — to braterstwo.
A fontanna — to wodotrysk,
Watra — ognisko, palenisko…
Tata wziął taką książkę. Dziś znów uczyliśmy się
I śpiewnej, i dźwięcznej
Ukraińskiej, ojczystej mowy.
Najpiękniejsze słowo
Jest bez liku pięknych słów,
Które nam naród zostawił.
Są to słowa: miłość, dobro,
Mama, tata, step, Dniepr,
Szkoła, pieśń, dzwon, strumyk,
Świat, ziemia, Karpaty, kraj…
Jest bez liku pięknych słów,
Które nasz Pan zostawił:
Słońce, skowronek, młode pokolenie,
A najpiękniejsza — Ukraina.
1 Koszula (gwar.) — koszula.
2 Mryč (gwar.) — mżawka, mgła, zamglenie.
Lwów
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Przygodowo-historyczną prozę Włodzimierza Rutkiwskiego Iwan Andrusiak bardzo trafnie nazywa „chłopięcą” rozkoszą, a jego lekturę-przeżycie porównuje z emocjami, jakie wywołują utwory Juliusza Verne’a. Wizerunki odważnych kozaków i ukraińskich książąt, mężów, bohaterów biorących udział w narodowej walce; przemyślenie wydarzeń historycznych, interpretacja kluczowych problemów społecznych z męskiego punktu widzenia i doświadczenia; bitwa jako jeden z głównych przedmiotów przedstawienia nadają utworom Włodzimierza Rutkiwskiego charakter maskulinny. Jednak na poziomie recepcji tekst, w którym dominują męskie znaczniki i koncepty, doskonale odczytują zarówno czytelnicy-chłopcy, jak i czytelniczki-dziewczynki. W tym tkwi uniwersalność gatunku historycznej prozy przygodowej. W dorobku twórczym pisarza są także utwory, które można nazwać „dziewczęcymi” — „Hanusia”, „Hanusia. W gości do Leśnego Duszka”. Lekkie i przystępne powieści opowiadają o przygodach niespokojnej dziewczynki i jej przyjaciół podczas letnich wakacji. Szczególne w kontekście poznania pisarza i jego twórczości jest autobiograficzne opowiadanie „Poterczata”. W wyznaniu Rutkiwski zanurza się w swoje dziecięce przeżycia, szczerze opisuje emocje i szczegóły. Głębia obrazu odsłania się dzięki epizodom, w których dziecięca naiwność, szczerość i bezpośredniość w stosunku do siebie i otoczenia po prostu zdumiewają. Przedwojenne dzieciństwo było szczęśliwe: z tatą, z mamą, a potem — głód, zimno, strach, bezbronność, samotność. „Dziecięca spowiedź dla dorosłych, którzy tak niczego się nie nauczyli” — takie gatunkowe określenie utworu nadał Włodzimierz Rutkiwski. Tu równolegle rozwinięto dwa widzenia świata: dziecięce i dorosłe. Wzruszająca dziecięca opowieść o jeżyku, babcinych pierożkach, domowym cieple, cieple psiaka (któremu autor poświęcił tę książkę) przeplata się z autorefleksją i rozważaniami o ludziach, ich wzajemnym stosunku, o istnieniu. Przenika żal i ból za los chłopca. Dramatyzm wzmacnia naturalistyczne ukazanie dziecięcych cierpień i „nieromantyzowanej” otaczającej rzeczywistości. „Poterczata” — to rozważania o dzieciństwie w strasznym świecie, który dorośli zamienili w wojnę; o ludzkości, problemie samozagłady. Nieprzypadkowo utwór składa się z okre-
Antologia laureatów nagrody im. Mychajła Kociubynskiego
W Czernihowie ukazała się drukiem antologia laureatów nagrody im. M. Kociubynskiego w gatunku prozy. Dwa lata temu światło dzienne ujrzała podobna antologia laureatów w gatunku poezji. Główna twórcza nagroda Siwierszczyzny od dawna wykroczyła poza granice Czernihowszczyzny i zyskała ogólnoukraińskie, a nawet międzynarodowe brzmienie. Przez ponad 20 lat przyznawania nagrody otrzymały ją dziesiątki utalentowanych poetów i prozaików z wielu regionów i z zagranicy. Nową antologię, podobnie jak poprzednią, przygotowali pracownicy Czernihowskiego Muzeum-Rezerwatu M. Kociubynskiego. Redaktorkami wydania są Natalija Kociubynska i Olga Jermolenko. Redaktorka książki i autorka gruntownego wstępu — członkini Proświty, przewodnicząca obwodowej organizacji NSPU Hanna Arsenycz-Baran, która przy okazji również jest laureatką nagrody i jedną z autorek publikacji.
Машинний переклад
Włodymyr Rutkiwski — postać znakomita we współczesnej literaturze dla dzieci i młodzieży. Jego tetralogia „Dżury” („Dżury kozaka Szwajki”, „Dżury-charakternicy”, „Dżury i łódź podwodna”, „Dżury i Kudłatyk”), dylogia „Sinie wody” („Książę bродników”, „Strzały z bliska”), powieść „Strażnica” zapełniają niszę prozy historyczno-przygodowej, w nowym ujęciu odsłaniają młodym czytelnikom ukraińską historię i narodowych bohaterów. Autor przedstawia te karty, które przemilczano lub podawano w zniekształconej postaci; pokazuje, że mamy nie tylko porażki, ale i zwycięstwa. Dynamiczne fabuły i opowieści o szczególnych wydarzeniach, wykorzystanie źródeł historycznych i folklorystycznych, splatanie rzeczywistego, wymyślonego, bajkowego, mistycznego czasu/przestrzeni, koncentrowanie się na barwnych postaciach historycznych, kreślenie dziecięcych charakterów i głębokie portrety psychologiczne — to bynajmniej nie pełna lista cech stylu, które sprawiają, że pisarstwo Włodymyra Rutkiwskiego jest szczególne i rozpoznawalne, a jego utwory — czytelne i popularne wśród czytelników różnych grup wiekowych.
mich rozdiłów, które są epizodami-kadrami ze taśmy życia autora. W twórczości Wołodymyra Rutkiwskiego każdy znajdzie dla siebie ciekawe teksty, bliskie doświadczenie emocjonalne, będzie mógł nacieszyć się prawdziwą sztuką artystyczno-estetycznego pisania.
Tetiana KACZAK, kandydat nauk filologicznych, docent, m. Iwano-Frankiwsk
Wysokoartystyczna i stylistycznie sprawna, poznawcza i treściwa, ciekawa i wesoła, wzruszająca i szczera, porywająca i impulsywna, otwarta i organiczna, dobra, mądra — taka jest twórczość WIELKIEGO ukraińskiego pisarza dziecięcego Wołodymyra Rutkiwskiego. Jego powieści i romanse dla dzieci i młodzieży, zarówno nowe, jak i napisane jeszcze w podradzieckiej Ukrainie, są bardzo popularne wśród młodych czytelników. Są ponadczasowe! I nie jest to przypadkowe: w każdej historii, którą opowiada autor, dzieci znajdują odpowiedzi na aktualne dla nich pytania „wymiaru duchowego”, które dziś i teraz ich nurtują, poznają złożony i niepowtarzalny świat, historię swojego narodu, poznają siebie i swoich przyjaciół.
Wołodymyr Rutkiwski to ciekawy rozmówca: nie poucza dziecka, lecz przeżywa z nim każdą chwilę, każdy epizod ze swoich książek, opowiedziany żywo i jasno, z zadziwiającym ładunkiem emocjonalnym i ciepłem duszy. Tak, w powieści „Gannusia” na tle
Zatem mamy solidny tom liczący niemal 600 stron. Wśród jego autorów-laureatów są pisarze znani na Ukrainie i poza jej granicami: Jurij Muszkietyk, Anatolij Dimarow, Walerij Szewczuk, Mychajło Słaboszipycki, rodak z tego kraju, niedawno zmarły przewodniczący Związku Pisarzy Ukraińskich Izraela Ołeksandr Deko, a także poprzedni przewodniczący NSPU Wiktor Baranow oraz interesujący prozaik Iwan Szewczenko z Kijowszczyzny. W książce znajduje się znany poeta i prozaik, więzień polityczny reżimu sowieckiego Mykoła Adamenko z Dowżenkowej Sośnicy, przewodniczący miejscowej „Proświty”. Kolejnym więźniem politycznym jest Mykoła Kłoczko z Iczni. Obaj autorzy mają po 80 lat, ale również obecnie są w szeregach twórczych. Białoruska poetka Lilija Bondarewicz od ponad trzech dziesięcioleci mieszka na Ukrainie, w Pryłukach, jest członkinią dwóch związków pisarzy – Ukrainy i Białorusi, pisze i wydaje książki w trzech językach. Czernihowszczyznę reprezentują Michaś Tkacz,
fragment przygodowej fabuły z wieloma niespodziankami, podróżami i zabawnymi sytuacjami autor przedstawia czytelnikowi historię dziewięcioletniej dziewczynki, koncentrując się nie na biegu wydarzeń, lecz na emocjonalnej i zmysłowej sferze bohaterów. Ganna dosłownie wpada w tekst jak huragan emocji, szczególnie objawia się w trakcie dziecięcej zabawy: podczas podróży statkiem parowym proponuje Kostii zabawę w wiersze, i ta gra demonstruje emocjonalną naturę dziewczynki, jej oryginalne postrzeganie świata, odzwierciedla dynamikę jej uczuć. Rozmowa z Ganną w Woronówce duchowo wzbogaca Kostię. Zaczął patrzeć innymi oczami na rzekę i las, na wiejski sad, który w dzieciństwie sadził ze swoimi kolegami z klasy. Leitmotivem opowiadania jest jednak miłość do Ojczyzny. Dla autora utworu nie ma na tym świecie nic lepszego niż rodzinna wieś. Matka Ganny pisze reportaż o życiu Ukraińców na Dalekim Wschodzie i nie przestaje się dziwić, że żyją z Ukrainą w sercu przez całe swoje życie. List skłania dzieci do bardzo szlachetnego czynu: ugotować konfitury i wysłać je dzieciom Dalekiego Wschodu, aby poczuły miłość i troskę o siebie ze strony rodaków. W. Rutkowski sprzeciwia się moralizatorstwu i otwartemu dydaktyzmowi w komunikacji dorosłego z dzieckiem, jak praktykowali przedstawiciele literatury socrealistycznej, proponując w zamian relacje koleżeńskie, szczerą przyjaźń, porozumienie i wsparcie.
Ołeksij Browyk, Petro Dydowycz, Olena Konecznaja, Ihor Korbacz, Witalij Leus, Stanisław Marynczyk, Walentyna Masterowa, Petro Antonenko, Mychajło Rudenko. W ich twórczym dorobku wiele ciekawych wydań, a u wielu w biografii — prestiżowe nagrody literackie, w tym nasza główna — Szewczenkowska. I bez wątpienia wszyscy są dumni z nagrody noszącej imię Mychajły Kocjubynskiego, który ostatni okres życia spędził właśnie w Czernihowie, napisał tu swoje najlepsze utwory i znalazł wieczny spoczynek. Nie mniej imponujący jest także autorski, laureacki skład antologii poezji. Obie książki wydano w ramach obwodowego programu wsparcia lokalnego wydawnictwa książkowego i warto tu dobrze powiedzieć o lokalnych władzach. Choć jakkolwiek skromny byłby budżet obwodu, wszystkie ostatnie lata znajdują w nim środki na wydawanie książek lokalnych autorów.
W powieści „Потерчата” („Potercziata”) komponent autobiograficzny jest wyraźnie zaznaczony stylistyczną paletą, typem moralnych kolizji, autorskim dążeniem do wyrażenia własnego stosunku do świata, staraniem o życie według kryteriów od dawna ustalonego dobra. I choć w utworze często poruszane są dość trudne problemy filozoficzne (opór ideologiczny, śmierć, strach, sens życia itp.), praktyka recepcji mimo to przekonująco świadczy o dostępności tekstu dla odbiorców w wieku młodzieńczym i nastoletnim. Ogólny ton utworu jest posępny, ponieważ odsłania czytelnikowi tragiczne karty historii narodu ukraińskiego, oddaje społeczną atmosferę połowy XX wieku. W nowelistycznych szkicach, z których składa się powieść, pomija się faktograficzne przedstawienie wydarzeń; są to raczej pisarskie wrażenia z przeżytego, utrwalone tym czy innym epizodem dzieciństwa. Bohater „Потерчат” musiał poznać wiele nieszczęść w czasie wojny: głód, okupację, utratę domu, życie bez ojca, konflikt matki i dziadka, strach przed śmiercią itp. Kody semantyczny i obrazowy utworu odzwierciedlają wiarę w życiodajność, optymizm autora. Znajdują się one w zabawnym jeżyku z rajskimi jabłuszkami na kolcach, kijowskich cukierkach-pomadkach, których smak pozostał na całe życie, kaszy w garnuszku z pachnącą skórką, kawałku cukru podarowanym przez strażnika-Niemca w czasie okupacji, lodowisku na podwórku, na którym w czasie wojny jeździło się boso przed lekcjami w szkole, zabawnym psi-
Wyjątkowe wydanie o pieczęciach i herbach Hetmanatu
Pieczęcie, herby, emblematy i znaki czasów Hetmanatu – tym tematem czernihowski historyk Ihor Syty zajmuje się od lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Ponad dwadzieścia lat żmudnej pracy z materiałami muzealnymi i historycznymi. I jako rezultat – unikatowa monografia na niemal tysiąc stron „Kozacka Ukraina: pieczęcie, herby, znaki i emblematy (koniec XVI – XVIII wiek)”. Historyk zaprezentował ją szerokiej publiczności w Obwodowym Muzeum Historycznym w Czernihowie im. W. Tarnowskiego, które wydało książkę. I. Syty pracuje jako naukowiec.
Autor zbadał 845 pieczęci, 1832 odciski i stemple, znajdujące się w zbiorach obwodowego muzeum historycznego, obwodowego archiwum, w archiwach Narodowego Muzeum Skarbów oraz Ławry Peczerskiej. A także ponad 600 pieczęci z archiwalnych i muzealnych kokowi, co do czasu strzegł snu dziecka, ojcu chłopca, który, jak bajkowy pastuszek z bożonarodzeniowej pocztówki, powrócił w końcu do swojej rodziny.
Elementy witalistycznego światopoglądu wyraźnie potwierdza epizod z życia już dorosłego narratora, gdy trafił na stół operacyjny. W układzie współrzędnych utworu ten epizod jest kamertonalny, ponieważ na poziomie refleksyjnym odtwarza duchowo-emocjonalny stan pisarza. Przeżywszy długie życie, niechrzczony główny bohater (on sam jest też autorem utworu) podczas narkozy trafia ani do piekła, ani do czyśćca, lecz do raju. Przywołuje przeżyte lata, w jednej chwili przeżywając je na poziomie asocjacyjnym, i mimo licznych tragicznych kart życia, tego zła, które prowadziło ludzkość ku zagładzie, ogólnej atmosfery okrucieństwa, wierzy w świat pełen miłości. Właśnie ta szczerosercza wiara we wszechzwyciężającą siłę miłości i dobra jest kamertonem całej twórczości pisarza.
Witalina KYZYŁOWA, doktor nauk filologicznych, profesor, Starobielsk na Ługańszczyźnie
Z serca przesyłamy najserdeczniejsze życzenia szanownemu panu Wołodymyrowi z okazji JUBILEUSZU! Mocnego zdrowia, twórczego długowieczności, sił, pokoju, dobrobytu! Niech każdy Pana dzień będzie słoneczny i radosny, niech wokół Pana panują miłość i harmonia! Przyjemnych jasnych spotkań z młodymi czytelnikami, nowych ciekawych historii, jaskrawych soczystych barw w życiu!
zbiorów Ukrainy, Rosji, Białorusi, Polski, Szwecji oraz materiały prywatnych kolekcji. W książce przedstawiono, między innymi, państwową pieczęć Hetmanatu, pieczęcie instytucji państwowych, starszyzny pułkowej i setniczej, ukraińskich miast i miasteczek, ukraińskiego mieszczaństwa, dotąd nieznane pieczęcie zwykłego kozactwa. Badane są pieczęcie i związane z nimi emblematy, znaki, symbole, napisy, formy, techniki wykonania oraz praktyka stosowania pieczęci. Ramy chronologiczne badania obejmują koniec XVI – XVIII w. Na ten okres przypada istnienie Hetmanatu, państwa, którego społecznym fundamentem było ukraińskie kozactwo. Był to okres kształtowania się i rozwoju oryginalnej ukraińskiej emblematyki. Zrobiono także ekskursy w wcześniejszy okres i czas po zniesieniu Hetmanatu.
Przygotował Petro ANTONENKO
Машинний переклад
W październiku 1851 r. Osyp Bodianski, który w Moskwie otaczał opieką wielu przybyszów z Ukrainy, zaproponował młodemu urzędnikowi Ministerstwa Oświecenia Narodowego Hryhorijowi Danylewskiemu, który przyjechał z Petersburga do Moskwy z poleceniem służbowym, odwiedzenie Mykoły Hohola, aby w jego domu posłuchać małorosyjskich pieśni w wykonaniu jakiegoś przyjezdnego śpiewaka-rodaka. Urodzony w powiecie iziumskim na Charkowszczyźnie Danylewski wspominał, że niespodziewana możliwość poznania wielkiego pisarza bardzo go ucieszyła. Jeśli wierzyć Danylewskiemu, opisał on spotkanie z Hogolem zaraz po nim. Wprawdzie, jak wiadomo, wspomnienia zostały opublikowane… trzy i pół dekady później. Z uwagi na sensacyjne szczegóły publikacji, ten ogromny odstęp między wydarzeniem a jego opisem wielokrotnie wprawiał w zakłopotanie badaczy Hohola różnych pokoleń, niemniej jednak od tamtego czasu zawsze powoływali się oni na Danylewskiego. Ale po kolei. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. W wyznaczonym czasie Danylewski przyszedł do Bodianskiego, który mieszkał wówczas w dzielnicy Arbackiej w domu Nadiji Meszczerynowej, znajdującym się przy cerkwi Starego Wniebowstąpienia, na rogu ulicy Wielkiej Nikickiej i zaułka Mierzlakowskiego (miejsca szewczenkowskie!). Skąd do domu, w którym u hrabiego Aleksandra Tołstoja mieszkał Hohol, było kilkaset kroków, ale Bodianski, którego bolały nogi, wziął dorożkarza z wozem. Szybko zjechali Bulwarem Nikickim do domu, który moskwianie nazywali nazwiskiem byłego właściciela — Tałyzina, wjechali w kamienną bramę wysokiego ogrodzenia i skręcili do galerii balkonowej. W przedpokoju dolnego piętra starszy służący hrabiego przyjaźnie wskazał im drzwi po prawej stronie. „Nie spóźniliśmy się?” — zapytał Bodianski, przechodząc przez drzwi z właściwym sobie utykaniem. „Proszę, czekają!” — odpowiedział służący. Bodianski, minąwszy przedpokój, zatrzymał się przed kolejnymi, zamkniętymi drzwiami do narożnego pokoju, którego dwa okna wychodziły na podwórze, a dwa — na bulwar. Tam znajdował się gabinet pracy Hohola. Bodianski zapukał do drzwi tego pokoju. „Czy jesteś w domu, bracie Mykoło?” — zapytał w ojczystym języku. „A jestem w domu, jestem!” — tak samo po ukraińsku odpowiedział Hohol. Drzwi się uchyliły. Na progu stał gospodarz. Goście weszli do gabinetu. Danylewski pisał, że Bodianski przedstawił go Hoholowi, mówiąc, że służy on jako urzędnik do zadań specjalnych przy towarzyszu ministra oświecenia narodowego Awraamie Norowie. Ten od razu zapytał, rozglądając się: „A gdzież nasz śpiewak?”. Hohol odpowiedział z nieukrywanym niezadowoleniem: „Oszukał, pojechał do Szczepkina na pierogi! Dopiero co przysłał karteczkę z przeprosinami, niby zapomniał, że wcześniej obiecał tam”. — „A może i tak — powiedział Bodianski — pierogi to nie swój brat”. On, jak nikt inny, wiedział o pasji Hohola do pierogów, a w pierwszej połowie minionego, 1850 r., trzech rodaków w ogóle regularnie zbierało się na „pierogi i pieśni” u Serhija Aksakowa. W dzienniku Bodianskiego czytamy: „Pod pierogami rozumie się obiad u S. T. Aksakowa, w niedziele, gdzie nieodzownym daniem były zawsze pierogi dla trzech chochołów: Hohola, M. A. Maksymowicza i mnie, a po obiedzie godzinę, dwie później, pieśni małorosyjskie przy fortepianie, śpiewane przez drugą córkę gospodarza, Nadiję Serhijiwnę…”. Między innymi, Taras Szewczenko także wspominał, jak 25 marca 1858 r. u Serhija Aksakowa „z przyjemnością słuchał moich rodzinnych pieśni, śpiewanych przez Nadiję Serhijiwnę”… W ostatnich wierszach moskiewskiej strony biografii
Gogola wymaga nowego odczytania właśnie jego szczery zachwyt małorosyjskimi pieśniami, które pozostały bodaj jedyną duchową nicią, łączącą wówczas Mikołaja Wasiljewicza z Ukrainą. Rozmawiając z gośćmi, Gogol to przechadzał się po pokoju, to siadał w fotelu przy stole, za którym Bodianski i Daniłewski usadowili się na kanapie, i od czasu do czasu spoglądał na nich. Średniego wzrostu, krępy i, jak wydało się gościom, o całkiem zdrowym kolorze twarzy, był ubrany w ciemnobrązowy, długi płaszcz i ciemnozieloną aksamitną kamizelkę, szczelnie zapiętą pod szyję, w której, ponad atłasowym czarnym krawatem, widniały białe, miękkie kołnierzyki koszuli. Jego długie, kasztanowe włosy prostymi pasmami opadały poniżej uszu, ledwo-ledwo zawijając się nad nimi. Cienkie, ciemne, jedwabiste wąsiki ledwie przykrywały pełne, piękne usta, pod którymi była maleńka hiszpanka. Niewielkie piwne oczy patrzyły łagodnie i ostrożnie, wydawało się, że nie uśmiechały się nawet wtedy, gdy Gogol mówił coś wesołego i śmiesznego. Długi, kościsty nos nadawał tej twarzy i tym ostrożnym oczom coś ptasiego, badawczego i zarazem życzliwie-wyniosłego. Tak patrzą z dachów ukraińskich chutorów, stojąc na jednej nodze, uważnie-zamyśleni bociani. Gogol w tym czasie był bardzo podobny do swojego portretu, malowanego z niego w Rzymie w 1841 r. przez słynnego Aleksandra Iwanowa. Temu portretowi on, jak wiadomo, dawał pierwszeństwo przed innymi. Uspokoiwszy mimowolne zmieszanie, Daniłewski zaczął powoli przysłuchiwać się rozmowie Gogola z Bodianskim, co daje możliwość teraz odtworzyć jakikolwiek jej wątek. Ale nas szczególnie interesuje ten moment, kiedy Bodianski nagle zapytał, zwracając się do Gogola, który z zachwytem chwalił Apollona Majkowa: “A Szewczenko?” Ten trochę pomilczał i, zdaje się, najeżył się. Na gości zza kontuaru znów zerknął ostrożny bocian. “Jak on Panu?” — nalegał Bodianski. “Dobrze, co tu mówić, — w końcu odpowiedział Gogol. — Tylko nie obrażajcie się, przyjacielu mój… Wy — jesteście jego wielbicielem, a jego osobisty los wart jest wszelkiego udziału i współczucia…” — “Ale po co Pan domieszuje tutaj osobisty los? — z niezadowoleniem zaprzeczył Bodianski. — To zbędne… Powiedzcie o talencie, o jego poezji…” — “Dziegciu dużo, — niegłośno, ale stanowczo przemówił Gogol, — i nawet dodam, dziegciu więcej, niż właściwie poezji. Nam bowiem z Wami, jako Małorosjanom, to, być może, i przyjemnie, ale nie wszyscy mają nosy, jak nasze. Tak i język…” Tutaj Bodianski, który od razu zaniepokojony nastroszył się, nie wytrzymał, zaczął zaprzeczać i szybko się rozpalił. Gogol, przeciwnie, pozostawał spokojny i odpowiedział powoli, nawet pouczająco: “Nam, Osipie Maksimowiczu, należy pisać po rosyjsku, trzeba dążyć do wsparcia i wzmocnienia jednego, panującego języka dla wszystkich bliskich nam plemion. Dominantą dla Rosjan, Czechów, Ukraińców i Serbów powinna być jedna świętość — język Puszkina, którym jest Ewangelia dla wszystkich chrześcijan, katolików, luteran i hernhutów. A Wy chcecie prowansalskiego poetę Jasminiego postawić na równi z Molierem i Chateaubriandem!” — “Ale jakiż to Jasmini? — wykrzyknął Bodianski. — Czyż ich można porównywać? Co Pan? Pan przecież sam jest Małorosjaninem!” Ta natychmiastowa, ostra i stanowcza reakcja Bodianskiego, jego pełna niezgoda z Gogolem czynią wysoki zaszczyt profesorowi Uniwersytetu Moskiewskiego. To była gwiazdorska godzina jego życia! Bodianski nigdy o tym nie deklarował, ale dla historii właśnie ta chwila w jego biografii była naprawdę ważna. On obronił geniusza Szewczenkę przed geniuszem Gogolem! Gogol, najwyraźniej, poczuł siłę oporu, nagle zatrzymał się przy kontuarze i, jakby przyjmując cios, oparł się o niego plecami. Potem pewnie kontynuował: “Nam, Małorosjanom i Rosjanom, potrzebna jest jedna poezja, spokojna i silna, nieprzemijająca poezja prawdy, dobra i piękna. Ja znam i kocham Szewczenkę jako ziomka i obdarowanego artystę; mnie udało się i samemu nieco pomóc w pierwszym ułożeniu jego losu”. Wątpliwe, czy to odpowiada rzeczywistości. Przynajmniej żadnych innych świadectw o Gogolowskim udziale w losie Szewczenki nie zachowało się. Żonglowanie przypuszczeniami, w tym także wbrew świadectwom samego Szewczenki, póki co nie dało żadnych, naprawdę naukowych, rezultatów. Wiadomo, że w listach do Warwary Riepninej Taras Grigorowicz jednoznacznie oświadczył, że nie udało mu się poznać Mikołaja Wasiljewicza. Można, oczywiście, bez żadnej wątpliwości, przekonywać siebie oraz czytelników, że Szewczenko, okazuje się,… mistyfikował carskich perlustratorów, chroniąc Gogola od nieprzyjemności za znajomość z kramolnym zesłańcem. Ale zamieniać to przypuszczenie w naukowy argument, mnożąc podobne hipotezy, — to już nie nauka. Co więcej, przebywając na zesłaniu, poeta, jak zaznaczał Serhij Jefremow, “pisząc o swoim niedostatku i do Żukowskiego, i do W. Grigorowicza, i do hr. F. Tołstoja, Szewczenko tak czy inaczej nie zebrał się i nie odważył zwrócić do swojego ulubionego pisarza i ziomka w osobistej sprawie… On wciąż jakby czuje w nim coś niby obcego sobie, nie współbrzmiącego… i w najzwyklejszym życiowym rozumieniu”. Jak dla mnie, to można chyba tylko dopuścić, że Gogol w jakiś sposób dowiedział się o troskach jego przyjaciół Wasilija Żukowskiego i Apollona Mokrickiego dotyczących uwolnienia poety z poddaństwa. Sam on w tym czasie był za granicą. Jurij Barabasz ostro zaznacza, że upodobnienie Tarasa Szewczenki do prowansalskiego poety Jacquesa Jasminiego niweczy “wyrażone przez Gogola w tej samej rozmowie pobieżne pozytywne repliki — o “znajomości” przez niego Szewczenki i “miłości” do niego “jako ziomka i obdarowanego artysty”; jeśli rozmowa z 1851 r. została wiernie odtworzona, to z zestawienia dwóch wzajemnie wykluczających się charakterystyk wynika, że Gogol właśnie nie znał Szewczenki, nie rozumiał i nie cenił, jak powinno być, jego talentu”. W tym kontekście celowo jest postrzegać i dalsze wypowiedzi Gogola o Szewczence, przytoczone przez Daniłewskiego: “Ale jego zgubili nasi mędrcy, popchnąwszy go na utwory, dalekie od prawdziwego talentu. Oni wciąż jeszcze przeżuwają europejskie dawno wyplute gumy. (Dwa lata przed tym, 14 grudnia 1849 r., Gogol w liście do Wasilija Żukowskiego wyraził tę myśl o niektórych jego liberalnie nastawionych znajomych, którzy “w pełnej ignorancji przeżuwają już wyplute gumy”. — W. M.) Rosjanin i Małorosjanin — to dusze bliźniaków, które dopełniają jedna drugą, bliskie i jednakowo silne. Dawać pierwszeństwo jednej ze szkodą dla drugiej jest niemożliwe. Nie, Osipie Maksimowiczu, nie tego nam potrzeba, nie tego. Każdy, kto pisze teraz, powinien myśleć nie o różnicach; on powinien przede wszystkim postawić siebie przed obliczem Tego, kto dał nam wieczne ludzkie słowo…”
Długo jeszcze Mykoła Wasylowycz mówił w tym duchu. Bodianski teraz już przygnębiony milczał, ale najwyraźniej nie zgadzał się z Gogolem. Zupełnie nie rozumiał, kiedy i w czym ten pomógł Szewczence, jednak nie chciał pytać. Szczerego przyjaciela poety ogarnęło poczucie niesprawiedliwości, wyrządzonej zesłanemu Szewczence w jego — Bodianskiego — obecności. I nic nie mógł na to poradzić! Z goryczą przypomniał sobie jedyny list, który otrzymał od Szewczenki z Orenburga na początku ubiegłego roku. Poeta pisał, że Pan nie dał mu dokończyć żywota na ukochanej Ukrainie, dlatego jest mu ciężko. Aż łzy kapią, tak ciężko! „Mnie z Kijowa zagonili aż tutaj, i za co? Za wiersze! I zakazali pisać je…” Za wiersze, które Szewczenko napisał w ojczystym, ukraińskim języku! A Gogol… Nieznośnie zabolało serce. Czy dusza? „Trzeba po prostu stąd wyjść!” — postanowił Osyp Maksymowycz i z ulgą westchnął, wstając. Powiedział głośno, stanowczo, ale uprzejmie: „Cóż, przeszkadzamy Panu, pora nam do domu!” Goście ukłonili się i wyszli. „Dziwny człowiek — wzburzony powiedział Bodianski, kiedy znaleźli się na Bulwarze Nikickim — na niego jak najdzie. Zaprzeczać znaczeniu Szewczenki! Ot, chyba nie tą nogą dzisiaj wstał”. A wiecie, jak skomentował to wszystko rostowski badacz Gogola Pawło Szestakow w książce „Między dniem a nocą. Rozważania o Gogolu”? Cytuję: „Oni (Bodianski i Danylewski. — W. M.) nijak nie mogli zrozumieć, że miłośnik pierogów i ukraińskich pieśni (Gogol. — W. M.) — to wielki rosyjski pisarz, choćby nie wiadomo którą nogą wstał”. Och, jakże w rzeczywistości mało wiedział autor o przyjacielu Gogola, którego w książce z jakiegoś powodu nazwano jeszcze Borodianskim! Przecież w rzeczywistości Bodianski rozumiał Gogola znacznie głębiej i wnikliwiej niż niektórzy współcześni badacze Gogola, w szczególności Szestakow. Osyp Maksymowycz, w odróżnieniu od autora cytowanych słów, rozumiał, że wielki rosyjski pisarz Mykoła Gogol miał ukraińską duszę, która cierpiała z powodu narodowego rozdwojenia i miała kompleksy, czując historyczną rację Szewczenki. Przyszło mi spotkać się z twierdzeniem, że Danylewski przypisał Gogolowi słowa, których ten rzekomo w rzeczywistości nie wypowiedział. Ale pamiętajmy, że Danylewski, że tak powiem, zabezpieczył się: „Wyżej przytoczoną rozmowę Gogola wtedy jeszcze przekazałem na ojczyznę bliskiej mi osobie, w liście, na podstawie którego później i naniosłem ją do moich rozpoczętych wspomnień. Opinię Gogola o Szewczence nie raz, przy okazji, przekazywałem naszym rodakom. Wzruszali ramionami i z irytacją tłumaczyli ją zewnętrznymi, politycznymi względami, jak i w ogóle cały ówczesny nastrój Gogola” (Danylewski Hryhorij. Znajomość z Gogolem // Wiestnik Istoriczeskij. Czasopismo historyczno-literackie. — Petersburg, 1886. Tom XXVI. S. 479—480). Co więcej, mało kto wspomina, że Danylewski jakoś nie tylko pokazywał swoje zapiski Bodianskiemu, ale i uwzględnił jego poprawki, to znaczy, wspomnienia były daw-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ale byli gotowi i czekali na swój czas. Swoją drogą, w przedmowie do Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach Iwan Dziuba i Mykoła Żułynśkyj słusznie podkreślili, że w rzeczywistości „nie ma podstaw, by nie wierzyć Daniłewskiemu, który wspomina rozmowę O. Bodiańskiego z M. Gogolem jesienią 1851 r.”. Właśnie tak! I przede wszystkim dlatego, że do tego czasu minęło już ponad dziesięć lat, odkąd Mykoła Wasylowycz utrwalił swoje coraz silniejsze „uczucie miłości do Rosji”. 21 lutego 1841 r. napisał do Siergieja Aksakowa: „Teraz ja wasz; Moskwa moja ojczyzna”. W liście do Aleksandra Daniłewskiego z 15 sierpnia 1844 r. z Ostendy Gogol wyznawał: „…Mi Rosja i wszystko, co rosyjskie, stało się milsze niż kiedykolwiek wcześniej…”. Narastająca miłość do Rosji wyraźnie objawiła się w transformacji treści „Tarasa Bulby”. Zrusyfikowany Gogol pozostawił w literaturze rosyjskiej i światowej podręcznikowo słynną dygresję liryczną (pod koniec pierwszego tomu „Martwych dusz”): „Rusi! Widzę cię ze swojego pięknego oddalenia!”. A do tego — słynny heroiczno-patetyczny obraz Rosji-trójki. Przypomnę, że sto lat temu filozof i teolog Jewgienij Trubieckoj (1863—1920) mądrze podkreślał, że u samego Gogola na ustach porusza się nie odpowiedź, a pytanie: „Rusi, dokądże pędzisz? Daj odpowiedź! Nie daje odpowiedzi!”. Bo powiedzieć, że narodowe istnienie to szybki ruch, wyścig — to znaczy nie powiedzieć nic: istotę ruchu narodu określa jego cel. Zamiast odpowiedzi o cel Gogol dał jedynie odzwierciedlenie samego dążenia do niego… Nic dziwnego, że to pytanie okazało się fatalne dla Gogola: aby tworzyć, musiał jasno widzieć rosyjską perspektywę i wiedzieć, dokąd prowadzi swojego czytelnika. Za to Mykoła Wasylowycz, mówiąc słowami współczesnego rosyjskiego gogoloznawcy Borisa Suszkowa, zrobił dla Rosji najważniejsze: „Wszystkie nasze rodowe, psychologiczne i moralne cechy, które stały się cechami naszej państwowości, zostały przez niego uchwycone i ucieleśnione na wieki. Co więcej, stanął na czele naszej narodowej genetyki i wskazał jej kolosalny defekt strukturalny”. Współczesny moskiewski historyk-ukrainoznawca Wiktor Myronenko zauważa, że w gogolowskim passusie o Rusi-trójce odzwierciedlone jest „niewyraźne uczucie, żyjące gdzieś w głębi ukraińskiej duszy”, która z ostrożnością i niepokojem odnosi się do rosyjskiego mentalnego nawyku pędzenia, nie patrząc na drogę i łamiąc kark. Swoją drogą, czy zastanawiali się państwo nad tym, że dygresję liryczną autor wypowiada jako obserwator, człowiek z zewnątrz (ze strony ukraińskiej), który nie jest uczestnikiem rosyjskiego lotu końmi, budzącego grozę? Przypomniałem sobie, jak w marcu 1849 r., przebywając w Moskwie, Gogol pisał do hrabiny Anny Wielhorskiej: „Łatwiej stać się Rosjaninem językiem i znajomością Rosji, niż rosyjską duszą… Jeśli Bogu nie będzie miłe, nigdy nie staniecie się Rosjanami”. Gogol dobrze się na tym znał i pozostawał z ukraińską duszą… Wracając do wspomnień Daniłewskiego, zwrócę uwagę czytelnika na ciekawy wątek. Przekazał on słowa Gogola, rzekomo wypowiedziane w 1851 r. o tym, że Rosjanie i Ukraińcy to bliźniacy z dusz, którzy „dopełniają się nawzajem”. W rzeczywistości to powtórzenie słów z listu Gogola do Aleksandry Smirnowej z 24 grudnia 1844 r. o tym, że natury Rosjan i Ukraińców „powinny dopełnić jedna drugą”.
konliwie pokazali głęboką duchowo-twórczą więź Gogola i Szewczenki, którzy byli etnicznymi braćmi, dziećmi jednej matki-Ukrainy — dwiema hipostazami ukraińskiej mentalności. Gogol i Szewczenko odtwarzają zarówno wewnętrzną dialektykę ukraińskiego ducha, jak i jego dwujedyną całość, ciągłość narodowego losu historycznego. Szewczenko wiedział o Gogolu więcej i rozumiał go głębiej, niż nam wiadomo. Pewnego razu latem 1859 r. w Perejasławiu zeszło na temat Mykoły Wasylowycza z Andrijem Kozaczkowśkym, a ten wspominał: „Nie współczuł mu (Gogolowi. — W. M.): według jego słów, nierealne ambitne marzenia stały się przyczyną jego zaburzeń umysłowych”. W każdym razie to, co wiadomo, niezaprzeczalnie świadczy: do postaci i twórczości Gogola Szewczenko odnosił się z wysokim pietyzmem. 7 marca 1852 r. poeta wyznał w liście do Warwary Riepninej z Orenburga: „Przed Gogolem należy chylić czoła jak przed człowiekiem obdarzonym najgłębszym umysłem i najdelikatniejszą miłością do ludzi! … Nasz Gogol — prawdziwy znawca serca ludzkiego! (Swoją drogą, u Gogola jest wyrażenie — „znawca człowieka”. — W. M.). Najmądrzejszy filozof! i najbardziej wzniosły poeta powinien chylić czoła przed nim jak przed człowiekiem miłującym ludzi! Nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się poznać osobiście Gogola. Osobista znajomość z takim człowiekiem jest bezcenna…”. To napisano dwa tygodnie po śmierci Gogola, o której Szewczenko jeszcze nie wiedział. Ale czujemy, że ich niespotkanie stało się już wiecznością. A słowa Szewczenki brzmią jak na pogrzebie Gogola… W liście do Bodiańskiego z 1 maja 1854 r. Taras Hryhorowycz prosił: „…Idź do Monasteru Simonowskiego i za mnie pomódl się do Boga na grobie Gogola za jego sprawiedliwą duszę”. Szewczenko nie wiedział, że Gogol został pochowany w Monasterze Daniłowskim, ale nabrało to mistycznie zniewalającego znaczenia, gdy w notatniku Gogola z lat 1841—1845 napotkano notatkę: „Monaster Simonowski”. W innym notatniku Gogol wyliczał niektóre klasztory i cerkwie „po drodze do Simonowskiego”. Jakby Kobziarz czuł, że Monaster Simonowski nie jest Gogolowi obcy… Nie zapomnijmy też o najważniejszym — słowach Szewczenki, wyrzuconych z głębi serca w Dzienniku 5 września 1857 r.: „O Gogolu, nasz nieśmiertelny Gogolu!”. W tym zaimku dzierżawczym — nasz — uosobiona jest genetyczna i faktyczna przynależność duszy Gogola (właśnie ona jest nieśmiertelna!) do jego Ojczyzny — Ukrainy, a twórczości Gogola — do literatury ukraińskiej, rosyjskiej i światowej. 27 kwietnia 1861 r. obok domu Tałyzina w Moskwie, w którym od grudnia 1848 r. mieszkał i w lutym 1852 r. zmarł Gogol, przewieziono trumnę z prochami Szewczenki w drodze z Dworca Mikołajowskiego do cerkwi Tichona Amafunckiego na Placu Arbackim. Nigdy wcześniej wirtualne przecięcie się dwóch ukraińskich geniuszy nie było tak bliskie… W 1909 r. na Placu Arbackim odsłonięto pomnik Gogola i pogrążony w ciężkich rozmyślaniach Mykoła Wasylowycz znalazł się naprzeciw cerkwi Tichona Amafunckiego. Pochyliwszy głowę obolałą od ciężkich myśli i odwróciwszy ją nieco w lewo, w stronę przeciwną od cerkwi, zdawał się nie odważać podnieść oczu na to miejsce, gdzie kiedyś były prochy Kobziarza. Mistycyzm…
Машинний переклад
Tak samo we wspomnieniach Danilewskiego powiedziano w imieniu Gogola odnośnie dusz Ukraińców i Rosjan: „Dawać pierwszeństwo jednej ze szkodą dla drugiej, jest niemożliwe”. W liście Gogola, napisanym siedem lat wcześniej: „...Sam nie wiem, jaka u mnie dusza, chochłacka czy ruska. Wiem tylko to, że nijak bym nie dał pierwszeństwa ani małorosjaninowi przed Rosjaninem, ani Rosjaninowi przed małorosjaninem”. Czy więc mógł Danilewski w 1886 r. znać treść wspomnianego listu Gogola do Smirnowej? Tak! Fragmenty z niego po raz pierwszy opublikował Pantełejmon Kulisz w 1856 r. w książce „Zapiski o żyzni Nikołaja Wasiljewicza Gogola, sostawlennyje iz wospominanij jego druziej i znakomych i iz jego sobstwiennych pisem”. W następnym roku Kulisz opublikował wspomniany list z cytowanymi wierszami Gogola. W ten sposób Danilewski nie przekręcił słów Gogola, ale zapewne przeniósł je z roku 1844 na rok 1851, co w znacznej mierze obniża zaufanie do autentyczności wspomnień. Nie zaprzeczając ich wartości, wyrażę przypuszczenie, że mimo wszystko wspomnienia były w pewnej mierze przemyślane i uwspółcześnione przez Danilewskiego na korzyść jakichś i czyichś interesów. Właśnie w 1886 r. Danilewski otrzymał rangę tajnego radcy i miał co chronić. Znany moskiewski gogoloznawca Igor Winogradow wyjaśnia stanowisko Gogola odnośnie języka rosyjskiego: „Sądząc po wszystkim, dając pierwszeństwo językowi rosyjskiemu przed małorosyjskim (ale jednocześnie nie odmawiając godności temu ostatniemu), Gogol, jak i w innych przypadkach, naśladował testament św. apostoła Pawła: „...Rewnujcie o to, aby prorokować; ale nie zabraniajcie mówić i językami... Jeśli cały kościół zejdzie się razem i wszyscy zaczną mówić nieznanymi językami, a wejdą do was nieznający lub niewierzący, to czy nie powiedzą, że wy szalejecie?”. Na to przypomnę słowa Biblii o tym, że „już nie zobaczysz narodu... niezrozumiałojęzycznego, którego nie można byłoby zrozumieć”. W rzeczywistości trzeba zaznaczyć, że w stanowisku i słowach Gogola był i głębszy sens, który swego czasu szczególnie subtelnie uchwycił Serhij Jefremow. Zwrócił on uwagę na to, że pisarz, który „sam dla siebie nie mógł określić, jaka u niego dusza, w osobie swojego ziomka z pewnie określoną i wyraźnie objawioną narodową i polityczno-społeczną duszą mógł czuć, jeśli chcecie, pewien wyrzut...”. Najbardziej to sublimowało się w pytaniu o język: „Gogol nie mógł nie czuć i tego, że właśnie Szewczenko z jego reputacją bezkompromisowego w danym punkcie był dla niego żywym wyrzutem. Przynajmniej w epizodzie, przekazanym we wspomnieniach Danilewskiego, można uchwycić i nutkę samoobrony, tę apologetyczną gorliwość, która, broniąc siebie od odgadywanych zarzutów, siłą rozpędu, reakcji przegina pałkę w drugą stronę”. Na poparcie tej tezy przypomnę dokładne oceny znanych współczesnych uczonych. Mykoła Żułynski uważa, że „odejście od ojczystego języka dla Mykoły Gogola nie przeszło bez śladu — sprowokowało kryzys i zapoczątkowało rozdwojenie narodowej świadomości”. Zdaniem Jurija Barabasza, językowa dwoistość, stawszy się składnikiem dwoistości narodowej świadomości, utraty identyczności, jednocześnie wystąpiła i ich czynnikiem, katalizatorem ostrej psychologicznej rozdwojenności. Barabasz i Żułynski prze- Alona LISNYCZA, młodszy pracownik naukowy Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego. Zdjęcia Mykoły SZAFIŃSKIEGO. Chmielnickie Obwodowe Muzeum Literackie stało się inicjatorem i organizatorem przeprowadzenia cyklu prezentacji książki „Leonid Hlibow — dzieciom”. Dopiero co, w roku 190-lecia jubileuszu wybitnego ukraińskiego bajkopisarza i poety, zbiór ujrzał światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Apriori”. Taka uwaga do tej książki i zainteresowanie w jej rozpowszechnianiu wśród czytelników Chmielniczyzny ze strony muzeum jest całkowicie naturalna, wszak Leonid Hlibow ponad dwa lata przebywał na terenach naszego kraju, stworzył tu dwa swoje arcydzieła — wiersz „Żurba”, który popularnością stał się pieśnią ludową (autor muzyki Mykoła Łysenko) i słynną bajkę „Szczuka”. Oprócz tego przedmowę do nowej książki L. Hlibowa napisał dyrektor muzeum Wasyl Horbatiuk. — Kiedy mi zaproponowano stworzyć życiorys Leonida Hlibowa dla czytelników młodszego wieku szkolnego, chętnie się zgodziłem — opowiadał W. Horbatiuk podczas prezentacji w muzeum literackim. — Wszak zachwyt twórczością Leonida Iwanowicza od dziecięcych lat wzmocniło i przeczytanie w młodości dokumentalnej powieści Ołeksandra Deka „Żurływyj zaspow” o losie poety-bajkopisarza, a później znajomość i długotrwała przyjaźń z autorem książki Ołeksandrem Awramowyczem, i przebywanie w Czarnym Ostrowie, gdzie święcie strzegą pamięci o Hlibowie (swego czasu tam uczyłem się w szkole zawodowej), i niektóre materiały o nim, na które natrafiłem w Narodowej Bibliotece im. W. Stefanyka we Lwowie. Leonid Hlibow urodził się 5 marca (21 lutego według starego stylu) 1827 roku we wsi Rodzianki w powiecie chorolskim na Połtawszczyźnie (dzisiaj to wieś Wesełyj Podił w rejonie semenowskim obwodu połtawskiego). Uczył się w połtawskim gimnazjum. Po ukończeniu Liceum Nauk Wyższych w Nieżynie, już jako znany bajkopisarz, przybył do podolskiego miasteczka Czarny Ostrów jako wykładowca historii, geografii i języka łacińskiego. „Za prawie trzy lata pracy w Czarnym Ostrowie Leonid Hlibow zdobył szacunek i poważanie u pedagogów szkoły. Oprócz lekcji miał obowiązek nadzorcy („smotritiela”) wspólnego mieszkania uczniowskiego, czyli internatu. Wychowankowie polubili go za wiedzę, za dobre podejście do nich” — pisze w przedmowie Wasyl Horbatiuk. Podczas prezentacji w muzeum literackim brzmiały i słynna
„Żurba” w wykonaniu solistki ludowego chóru weteranów „Nadweczirja” Ludmyły Biłyk przy akompaniamencie zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Borysa Łobodiuka oraz bajki w interpretacji uczniów oddziału teatralnego Chmielnickiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych: Iwanny Bożok, Sofii Zawiriuchy, Julii Wasyłenko, Nikity Polakowa, Illi Panczuka (kierownik oddziału — Anatolij Titow). Obecni, a byli to pracownicy bibliotek szkolnictwa zawodowego oraz bibliotek obwodowych, z zainteresowaniem zapoznali się z nowym wydaniem książki Leonida Hlibowa oraz z inną produkcją wydawnictwa „Apriori”, którą zaprezentowali jego menedżerowie Mychajło Fedeczko i Marjan Kos. Wiele z tych książek od teraz znajdzie się w bibliotekach naszego regionu oraz na domowych półkach z książkami. Z radością przyjęto nowe wydanie utworów Leonida Hlibowa także w Czarnym Ostrowie. Tutaj prezentacja odbyła się w Chmielnickiej Bibliotece Rejonowej — dla uczniów miejscowej szkoły oraz kierowników bibliotek terytorialnej wspólnoty zjednoczonej. Goście zaś — przedstawiciele wydawnictwa „Apriori” oraz obwodowego muzeum literackiego — pokłonili się popiersiu wielkiego bajkopisarza, które znajduje się przed budynkiem szkoły ogólnokształcącej, zapoznali się z ekspozycją Czarnoostrowskiego Muzeum Literacko-Krajoznawczego im. Leonida Hlibowa, a także odwiedzili słynne miejsca, gdzie „stoi góra wysoka” (Wilcza Góra), i „wije się rzeczka” (Południowy Buh), i dolina szeroka (zob. zdjęcie)… Następny dzień prezentacji rozpoczął się w Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli — dla nauczycieli szkół podstawowych obwodu chmielnickiego. Największa zaś publiczność zebrała się w Obwodowej Bibliotece dla Dzieci im. T. H. Szewczenki. Tutaj młodzi wychowankowie kolegium im. Wołodymyra Kozubniaka nie tylko czytali bajki Dziadka Kenyra (tak podpisywał swoje utwory dla dzieci Leonid Hlibow), ale także jedną z nich — „Wilk i Kot” — wystawili w formie teatralnej, a także przeprowadzili swoisty flash mob: wspólnie, całą salą, wyrecytowali „Konika-skoczka” — jeszcze jedno twórcze arcydzieło Leonida Hlibowa.
Машинний переклад
Nila PIDPALA
“Słowo Proświty” — to najbardziej lubiana, najbardziej szanowana i najbardziej pożądana gazeta zarówno przeze mnie, jak i przez wielu moich przyjaciół, ponieważ jest ukrainocentryczna, swoja(!), bliska. Kiedyś utalentowany pisarz z Połtawszczyzny, autor kunsztownej, uczciwej, wycierpianej i udręczonej powieści “Święto ostatniego młyna”, która mimo wszystko doczekała się Nagrody Szewczenkowskiej, Feodosij Rohowyj w swoich wspomnieniach “Słowo na pożegnanie” o poecie-szestdziesiątniku Wołodymyrze Pidpałym pisał: “…rozmawialiśmy niedługo, bo był czas pracy, ale wszystko o poezji, o literaturze — trudno, powiada, uważaj, niemożliwe wydać ukraińską prawdę, a jakże chce się jej palącej, gorzkiej… “Wiesz, czego mi przez całe życie chce się? — odprowadzał mnie Wołodia do wyjścia, otwiera przede mną drzwi i zatrzymuje się już za progiem. — Rodzimego mi przez całe życie chce się, — patrzy w oczy i dodaje, — rodzimego słowa prawdziwego i wolności dla duszy przez całe życie mi się chce, — powtórzył trzeci raz, — jak Błogosławieństwa”, — i uścisnął na pożegnanie dłoń. Więcej się nie widzieliśmy…” Gazeta “Słowo Proświty” ma wszystko, czego wtedy chciało się Wołodii, jego współpracownikom i towarzyszom broni, czego i dzisiaj chce się prawdziwym (a nie fejkowym, nie malowanym) ukraińskim patriotom: poprawne rodzime i prawdziwe słowo, ukraińską prawdę i gorzką, i palącą (jeszcze bym dodała — a dla niektórych kłującą) i za to wam wszystkim, twórcom gazety, niski pokłon i życzenia Bożej opieki zarówno ode mnie, jak i od wszystkich licznych wielbicieli. I dlatego tak drogi jest dla mnie materiał na rocznicę odejścia bliskiej mi osoby Łarysy Jurijiwny Jurkewycz, na dodatek wzbogacony serdecznymi słowami najmłodszej przedstawicielki rodu Natalii Jurkewycz, chciałabym widzieć wydrukowanym właśnie w Waszej gazecie.
Sławny ród Jurkewyczów 9 kwietnia minął rok, jak odeszła Łarysa Jurijiwna Jurkewycz — godna przedstawicielka sławnego rodu Jurkewyczów. Wspomnijmy ich i pamiętajmy… Jej pradziadek — Josyp Wjaczesławowycz Jurkewycz (1855—1910) — ukraiński działacz społeczny i jeden z założycieli ruchu spółdzielczego na Ukrainie, jeden z fundatorów Kijowskiej Starej Hromady, członek pierwszej fali Kijowskiego towarzystwa “Proświta”. Lekarz. Leczył Łesię Ukrainkę. Maksym Rylski do końca życia był wdzięczny, że po śmierci ojca Tadeja Rozesławowycza był jego opiekunem. I właśnie on w 1907 r. w gazecie “Rada” wydrukował pierwsze wiersze młodego poety “Wiosna” i “Sen”. W rodowej wsi Krywe (kiedyś powiat skwirski, obecnie rejon popilniański) zbudował szkołę, gdzie do dziś uczą się rodacy i która nosi jego imię. Zwróćmy się po uzupełnienie do ciekawych i bezcennych wspomnień najmłodszej gałęzi Jurkewyczów — Natalii, które na dniach nadeszły do nas z Moskwy, gdzie mieszka: “Z pamiętników mojego dziadka (J. L. Jurkewycza) i przekazów rodzinnych było wiadomo, że z inicjatywy pradziadka właśnie we wsi Krywe została zbudowana pierwsza na Ukrainie wiejska elektrownia, stworzył on tam i wiejską spółdzielnię, i wiejską stację maszyn rolniczych, a także zorganizował szkołę”. Jej dziadek — Lew Josypowycz Jurkewycz (1883—1919) — ukraiński działacz polityczny, pisarz, publicysta. Wydawca i redaktor czasopisma “Borotba” — zagranicznej grupy ukraińskich socjaldemokratów. Spadek, który otrzymał po ojcu, wydał na wsparcie ukraińskiej prasy socjaldemokratycznej. Za swojego niebezpiecznego przeciwnika uważał go Lenin. Zmuszony przebywać za granicą. Powracając do wzburzonej rewolucją Rosji, L. Jurkewycz zaraził się tyfusem i w 1919 r. zmarł. Pochowany w Moskwie. Jej babcia — Marija Pawliwna Jurkewycz (Bilakowa, 1883—1967), z którą Lew Jurkewycz poznał się w więzieniu łukianowskim, gdzie przebywali jako członkowie RUP — Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii. Od 1907 r. mieszkali za granicą — w Szwajcarii, Francji. Marija Pawliwna ukończyła słynne w tamtych czasach kursy wychowania fizycznego profesora Petra Lesgafta. I według słów jej syna Jurija Lwowycza: “Stała się wykwalifikowaną “lesgaftyczką”. Wychowanie fizyczne dzieci, jego teoria i praktyka stały się jej głównym zawodem na całe życie, plus wychowanie przedszkolne”. “Zdrowy styl życia” wykładała w Kijowskim Gimnazjum nr 1, a w USA, dokąd trafiła z Niemiec w 1945 r., była jeszcze redaktorem książek dla dzieci w języku ukraińskim. Syn Jurij Lwowycz odnalazł ją po powrocie z łagrów w 1955 roku, ale zobaczyć się im nie było dane. Zmarła w Filadelfii. I właśnie Łarysa Jurijiwna spełniła długoletnie marzenie swojego ojca i pokłoniła się świętej mogile jego matki i swojej babci w 2011 r. Cieszę się, że miałam szczęście przyjaźnić się z jej ojcem — Jurijem Lwowyczem Jurkewyczem (1907—1990) — i byłam świadkiem tego, jak kochał i swoją córkę, i swoją wnuczkę. Przeżył długie, skomplikowane i ciekawe życie. W notce biograficznej, swego czasu nadesłanej na naszą prośbę, czytamy: “Urodziłem się w 1907 r. w Genewie (Szwajcaria), gdzie w tym czasie przebywali na emigracji politycznej moi rodzice Lew Josypowycz oraz Marija Pawliwna — oboje aktywni działacze USDRP i uczestnicy wydarzeń 1905 r. Potem rodzina mieszkała w Moskwie, Kijowie oraz we wsi Płoskie na Niżyńszczyźnie. Uczyłem się w Pierwszym kijowskim gimnazjum imienia T. Szewczenki, dalej — szkoła pracy. Po ukończeniu szkoły pracy i szkoły zawodowej w 1925 roku wstąpiłem do KPI, gdzie studiowałem cztery lata, a latem 1929 roku zostałem aresztowany w związku ze “sprawą” SUM i SWU. Ponieważ nie przyznałem się do winy, to na proces charkowski nie trafiłem, a zostałem zesłany na pięć lat do Kazachstanu na mocy decyzji OSO (osobliwe narady). Po odbyciu zesłania mieszkałem w Saratowie i Moskwie, a w 1940 roku zostałem aresztowany ponownie i otrzymałem (przez OSO) osiem lat łagrów. W uwięzieniu z czasem jeszcze raz otrzymałem osiem (przez OSO) w sprawie łagrowej. Po zwolnieniu w 1951 r. odbywałem zesłanie w Kraju Krasnojarskim, dalej mieszkałem pod Moskwą (do rehabilitacji) i dopiero w 1955 roku wróciłem do Moskwy”. Jurij Lwowycz doskonale znał się na literaturze światowej, muzyce, władał kilkoma
L. J. Jurkewycz przy grobie pradziadka J. W. Jurkewycza we wsi Krywe w obwodzie żytomierskim językami, pracował nad tłumaczeniami technicznymi z pięciu języków (angielskiego, niemieckiego, polskiego, czeskiego, rosyjskiego). Miał szczerą, „wnikliwą”, ironiczną naturę. I chociaż prawie całe życie przeżył poza granicami Ukrainy, to swoim pochodzeniem, okolicznościami wychowania, zainteresowaniami duchowymi był ściśle związany z Ukrainą, z jej kulturą, w szczególności tradycyjną. W latach 1977—1980 napisał w języku ukraińskim wspomnienia „Dzieciństwo i młodość”, które udało się wydrukować w roczniku „Ukraina” „Nauka i kultura” (wydanie 34, 2008 r.). Jest to bezcenny dokument epoki. Zapewne, kiedy zabrakło Jurija Lwowicza, jego miłość do Ukrainy, duma ze swojego rodu przeszła w duszę córki Łarysy, i ona jedzie do Krywego, na ziemię przodków. Była głęboka jesień, ale jasne słońce oświetlało drogę, jakby dusze zmarłych Jurkewyczów witały gościa i cieszyły się jej powrotem do rodzinnego kraju, do rodu, do pracy ojca. Wspomina o tym także Nataloczka Jurkewycz: „Ciekawe, że za każdym razem, kiedy mama czy my razem przyjeżdżałyśmy do Krywego, była ładna pogoda i świeciło słońce, i mówiłyśmy o tym, że chyba dusze naszych przodków radują się, kiedy odwiedzamy rodzinne strony i błogosławią nas z góry”. Swoją drogą, właśnie dzięki staraniom córki ukazał się rosyjski wariant wspomnień (Jurkewycz J. Minuwszeje prochodit predo mnoju. M.: Wozwraszczenije, 2000). Urodziła się Łarysa Jurkewycz w 1938 roku w Moskwie w rodzinie Tamary Juchymiwny Krimmer i Jurija Lwowicza Jurkewycza. Zwróćmy się ponownie do wspomnień jej córki Natalii Jurkewycz: „Wszyscy nasi przodkowie w linii Jurkewyczów pochodzili z Ukrainy, protoplastą drzewa genealogicznego był pradziadek mojej mamy Josyp Wiaczesławowycz Jurkewycz — lekarz, który ukończył wydział medyczny Uniwersytetu Kijowskiego, którego główną cechą była niezwykła dobroć. M. T. Rylski w swoich wspomnieniach mówi o nim jako o „słonecznym lekarzu” — „posiedzi Josyp Wiaczesławowycz przy chorym, porozmawia z nim, pożartuje — i temu już staje się lepiej”, i chociaż pod koniec życia pradziadek już zaprzestał praktyki medycznej, ludzie nadal przychodzili do niego po pomoc… Wierzę, że rodzinne zawody, zwłaszcza takie jak lekarz i nauczyciel, mogą być przekazywane przez pokolenia — wszak to jak dar Boży. Oto i moja mama także w 1964 roku ukończyła Moskiewską Akademię Medyczną im. Sieczenowa, i od 1968 roku pracowała jako lekarz-terapeuta w Moskiewskiej Państwowej Klinice Chorób Zawodowych im. Tariejewa. Była lekarzem „z powołania”, i tym samym kontynuowała sławną tradycję rodu Jurkewyczów — bezinteresownie pomagać ludziom, leczyć ich z dolegliwości nie tylko lekami, ale i dobrym słowem, pociechą… Ciekawe, że pradziadek, Josyp Wiaczesławowycz, wysoko cenił medycynę ludową, wiedział o istnieniu witamin, kiedy o nich nie było jeszcze mowy. Mama opowiadała, że w naszym przydomowym parku we wsi Krywe do dziś wczesną jesienią można poczuć aromat wieloletnich ziół leczniczych i roślin, zasadzonych przez pradziadka… Tak samo jak pradziadek, moja mama pasjonowała się niekonwencjonalnymi metodami leczenia — akupunkturą, refleksoterapią, uczęszczała na liczne kursy doszkalające dla lekarzy, w tym przy katedrze medycyny niekonwencjonalnej Moskiewskiej Akademii Medycznej. Mama zawsze z wielkim zainteresowaniem i drżeniem odnosiła się do naszych ukraińskich korzeni… i marzyła o nawiązaniu kontaktu ze wsią Krywe. Wierzyła, że pamięć o naszych przodkach nie może zniknąć bez śladu, i w 1994 roku napisała list do szkoły we wsi Krywe, której dyrektorem w tamtych latach była wspaniała kobieta i pedagog Kateryna Fedoriwna Steciuk. Odpowiedziała na list mamy… Między nimi zawiązała się aktywna korespondencja, a potem w 1996 roku mama po raz pierwszy odwiedziła wieś Krywe i szkołę, przekazała wiele materiałów rodzinnych do szkolnego muzeum, w tym bibliotekę swojego ojca. W 1998 roku udało nam się razem być na 100-leciu szkoły, kiedy uczniowie zrobili inscenizację na podstawie książki ojca Łarysy Jurijiwny (mojego dziadka), Jurija Lwowicza Jurkewycza, i szkole nadano imię J. W. Jurkewycza. Jedyną przykrością dla mamy było to, że posiadłość praktycznie przestała funkcjonować dla dobra ludzi — wcześniej mieściło się w niej przedszkole, potem ambulatorium medyczne, ale przez to, że we wsi stało się mało ludzi, budynek opustoszał i zaczął niszczeć. Mama przez wiele lat pisała listy do różnych instancji kierowniczych Ukrainy i Kijowa, wielokrotnie przyjeżdżała do lokalnej administracji, aby przekonać lokalne kierownictwo o konieczności zachowania posiadłości, przekazania budynku w pewne ręce i dla pożytku ludzi, ale z wielu, w tym z przyczyn ekonomicznych, wszystkie wysiłki były bezskuteczne… Moja mama była naprawdę niezwykłym człowiekiem — radosnym, czarującym, kochała ludzi, od młodości pasjonowała się niedzielnymi wyprawami po Podmoskowiu, zimą dalekimi wyprawami na nartach (Mieszczera, obwód archangielski), latem chodziła w góry Karpaty, Ural, Kaukaz, Pamir, Bajkał, Tienszan, do Azji, skąd przez przełęcze o wysokości ponad 4000 m, po lodowcach dotarli do Ałmaty i innymi przełęczami z powrotem na Issyk-kul. Grupy były z różnych miast z całego ZSRR, z wieloma mama kontynuowała przyjaźń przez wiele lat, choć jej znajomi i przyjaciele mieszkali nie tylko w różnych miastach, ale i w różnych krajach… Była bardzo towarzyskim, komunikatywnym, energicznym i radosnym człowiekiem, pomimo trudności w pracy i nieprzewidzianych okoliczności życiowych, kiedy sama musiała mnie wychowywać. Nigdy nie widziałam jej smutnej czy w złym nastroju. Nawet w ostatnich miesiącach życia mama starała się nie pokazywać, że jest jej ciężko lub boleśnie… Pomimo swojego zajęcia pracą, mama zawsze poświęcała mi dużo uwagi, wychowywała we mnie poczucie piękna. Od dzieciństwa dużo jeździłyśmy na wycieczki, także zajmowałam się muzyką, sportem, uczyłam się języków obcych, ukończyłam Moskiewski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny i pracuję jako wykładowca języka angielskiego. Mój dziadek znał kilka języków — ukraiński, angielski, niemiecki, podczas zsyłki obozowej trochę nauczył się języka węgierskiego, w podeszłym wieku lubił czytać książki głównie w językach obcych, które przynosiła mu moja mama, i cieszył się, że moja specjalność będzie również związana z językiem angielskim. Byłyśmy z mamą bardzo blisko, i teraz, kiedy jej zabrakło, szczególnie wyraźnie zaczynam rozumieć, że pragnęła przekazać mi najlepsze ludzkie cechy, które posiadała sama: dobroć, wierność, wrażliwość, uczciwość, zainteresowanie życiem, pragnienie poznawania i ciągłego uczenia się, a także wytrwałość w najtrudniejszych okolicznościach życiowych”. Dziękujemy Natalii za tak przejmującą, szczerą i wzruszającą opowieść o mamie — Łarysie Jurijiwnie, potomkini sławnego ukraińskiego rodu Jurkewyczów. Niech pozostaje z nami dobra pamięć o tej sławnej rodzinie, bo właśnie z takich rodzin tworzy się nasz naród… Wspomnijmy więc ich wszystkich, którzy już odlecieli w zaświaty. Świetlana i wieczna im pamięć. A dzieła ich, dobro ich pozostają z nami. Prawdziwie: „Człowiek tylko pamięcią jest bogaty…”
Машинний переклад
Leonid MUŻUK, reżyser filmowy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki
W korytarzu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy (Chreszczatyk 26), na drugim piętrze, długim szeregiem rozciągnęła się galeria fotograficznych portretów byłych kierowników tego komitetu. Obok czarno-białej fotografii Mykoły Skaczka (wszedł do gabinetu przewodniczącego w okresie głuchej stalinowskiej epoki, a zwolniony został dopiero na finalnym etapie breżniewowskiej stagnacji) wisi fotograficzny odbitek twarzy Borysa Iwanenki (kierował komitetem zaledwie nieco ponad dwa lata). A już na kolejnej fotografii spotykam uważne spojrzenie Mykoły Ochmakewycza. I za każdym razem, gdy zaglądam do tego historycznego korytarza, prąd głębokich uczuć przenika duszę. A moja pamięć kinematograficzna błyskawicznie komponuje niezapomniane wydarzenia tego trudnego ukraińskiego czasu w konkretne epizody naszych długotrwałych relacji, wypełnionych głębokim wzajemnym zrozumieniem i obopólnym zaufaniem. Jego oczy zawsze świeciły ludzką dobrocią. Było mi pisane przez wiele lat pracować w systemie komitetu telewizji i radiofonii i być nie tylko naocznym świadkiem przebiegu tu głównych procesów, ale też ich bezpośrednim uczestnikiem. Mykoła Ochmakewycz był trzecim przewodniczącym w historii ukraińskiego państwowego systemu telewizji i radiofonii, ale pierwszym kierownikiem, który samoofiarnie kierował go ku świadomej (a dokładniej — prawdziwie ukraińskiej) działalności informacyjno-kulturalnej, by zapewnić społeczeństwu ukraińskiemu jego główny cel historyczny — ugruntowanie Ukrainy w Ukrainie. Chodzi tu o wyjątkowo odpowiedzialny i świadomy stosunek Mykoły Fiodorowicza do swojej pracy jako konkretnej misji, którą było mu pisane wykonać w tym długim odcinku czasu, któremu praktycznie poświęcił całe swoje życie. Stanowisko przewodniczącego komitetu telewizji i radiofonii było wówczas jednym z kluczowych w Ukrainie. I na tym stanowisku Mykoła Ochmakewycz zawsze śmiało działał i zawsze na korzyść sprawy ukraińskiej — zarówno w pierwszych postradzieckich latach, gdy sferę informacyjną wciąż kontrolowali komuniści, jak i w poprzednim, znacznie trudniejszym, tak zwanym „łabędzim” okresie radzieckim, zaśmieconym transmisjami telewizyjnymi kolejnych pogrzebów kremlowskich wodzów. Był to czas dojrzewania ukraińskiego wektora rozwoju społecznego i wzrostu moskiewskiej presji na ukraińskie republikańskie kierownictwo. Moskwa domagała się ścisłej kontroli nad wykonywaniem swoich „centralnych” dyrektyw. Ale mimo wszystkich imperialnych zapędów Mykoła Ochmakewycz uparcie poszerzał ukraińską platformę w przestrzeni telewizyjno-radiowej, śmiało wprowadzał do praktyki dziennikarskiej ukraińskie priorytety i systemowo wzmacniał narodowe kadry twórcze. Zachowały się moje notatniki służbowe z zapisem głównych kolizji na naradach i posiedzeniach kolegium, które prowadził Mykoła Fiodorowicz, i odświeżywszy w pamięci kluczowe wydarzenia z przeżytej rzeczywistości radzieckiej, uogólniłem dla siebie charakterystyczne cechy tamtego czasu. Jego wizerunek (jako ukraińskiego procesu historycznego) pojawił się na ekranie telewizyjnym, nawiasem mówiąc, także z moim skromnym udziałem. Bo nowa fala idei ukraińskiej, pokonując zakazy imperialnej cenzury, nabrała w Ukrainie takiej dynamicznej siły, że uwolnienie narodu z „moskiewskich objęć” stawało się historycznie nieuniknione. Naturalnym faktem jest, że ukraiński sierpień 1991 roku przebiegł pokojowo. Naród świadomie dokonał swojego samodzielnego wyboru historycznego w wyniku ogólnonarodowego przejrzenia. Kilka głównych czynników zapewniło Ukrainie ideowe dojrzewanie tego złożonego procesu społecznego. I wśród nich — decydującym, jak sądzę, był udział państwowego systemu radiofonii i telewizji, który bezsprzecznie był wówczas ukraiński. Słowem, ówczesne Ukraińskie Radio i Ukraińska Telewizja, dzięki przede wszystkim wysiłkom Mykoły Ochmakewycza, były ukraińskie nie tylko z nazwy. A cała kierowana przez niego Państwowa Teleradiokompania Ukrainy znacznie silniej ugruntowywała niepodległe państwo ukraińskie, niż później. Po dymisji Mykoły Ochmakewycza, na łaskę tabachników, państwowy system teleradiowy zreformowano tak, że zamiast obiektywnego przedstawiania życia społecznego i pracy oświatowej, ukierunkowanej na konsolidację narodu, jak praktykował to Mykoła Fiodorowicz, przekształcono go w kolektywnego kreatora wizerunku rządzącego reżimu. Ale główna bieda spadła na nią, gdy nowi kierownicy państwowej telewizji i radiofonii niepomyślnie zgodzili się nadawać moce produkcyjno-techniczne, a nawet zasób częstotliwości nowo powstałym komercyjnym firmom. Te zaś, jak jemioługa, nie tylko wyssały wszystkie soki z pnia, z którego się żywiły, ale też zapoczątkowały procesy śmiertelne dla narodu: zdradziecki jego podział na pół, organizując konfrontację między jego wschodnimi i zachodnimi częściami, spekulując kwestią dwujęzyczności. W wyniku takiej antyukraińskiej polityki programowej na długi czas wstrzymano nieunikniony proces derusyfikacji postkolonialnego społeczeństwa ukraińskiego. Takiego rozwoju wydarzeń, oczywiście, nigdy by nie dopuścił w Ukrainie wpływowy i autorytatywny menedżer państwowy, jakim był Mykoła Ochmakewycz. Miejscowi tabachnicy dobrze rozumieli: Ukrainiec Ochmakewycz zapewniał społeczeństwu ukraińskiemu dostęp informacyjny do ukraińskiej prawdy, a to przeszkadzało moskiewskim emisariuszom skutecznie opracowywać destrukcyjne procesy w naszej przestrzeni informacyjnej na korzyść Moskwy. Dlatego też usunięto go z wpływowego stanowiska, rozpoczynając gruntowne „czyszczenie” naszej przestrzeni informacyjnej z obrońców sprawy ukraińskiej. Funkcjonariusze wyszkoleni w moskiewskich specjalistycznych zakładach edukacyjnych do pracy ideologicznej wracali na Ukrainę i kierowali tu kluczowymi państwowymi i prywatnymi mediami. Bez żadnego oporu i w przyspieszonym tempie moskiewska rezydentura, niezauważalnie dla ukraińskiego oka, ale bardzo skutecznie podporządkowała swojemu imperialnemu interesowi niemal cały nasz zasób informacyjny, kierując go na rozwijanie antyukraińskiej działalności. Pod błogosławieństwem imperialnych duchownych i pod pozorem rzekomo dobrowolnego „ukraińskiego wyboru” Moskwa zorganizowała wielokanałowy atak „russkiego mira” jako informacyjną preludium do obecnej moskiewskiej agresji hybrydowej przeciwko Państwu Ukraińskiemu. Aby ocenić, jakie polityczne, moralne, ekonomiczne straty poniósł naród w wyniku tej wojny informacyjnej, która rozpoczęła się dymisją Mykoły Ochmakewycza, trzeba uświadomić sobie fakt — wysunięcie Janukowycza na najwyższe stanowisko państwowe. Taki haniebny błąd historyczny narodu mógł się zdarzyć tylko przy obecności na ukraińskim terytorium antyukraińskich mediów i rozgałęzionej sieci moskiewskiej agentury. Właśnie te anormalne okoliczności pomogły piątej kolumnie (ale dopiero za drugą próbą)
skoncentrować absolutną władzę w rękach przestępczych swojego protegowanego. Co do odwołania Mykoły Fedorowycza, to oprócz brutalnej „czystki” (żeby nie przeszkadzał w niszczeniu stworzonej przez niego szkoły dziennikarskiej), była to także okrutna zemsta za ukraińskie stanowisko, którego konsekwentnie trzymał się przez całą swoją działalność. I ta zemsta była cyniczna w formie i bezprecedensowa w zamyśle: tabacznicy pozbawili go na zawsze pracy, godnej jego talentu i unikalnego doświadczenia menedżerskiego. A był wtedy w pełni sił. W okresie jego wymuszonego „bezrobocia” czasami przypadkowo się spotykaliśmy: albo w murach komitetu, dokąd oczywiście nie było mu łatwo przychodzić, albo na jakichś nędznych imprezach, które również starał się omijać. Rozmowa była więc krótka. Ale pewnego razu (ja wtedy także byłem „przedwcześnie bezrobotny” i również nie z własnej woli) spotkaliśmy się w piwnicy miejskiego BTI, gdzie kolejki przez cały dzień nigdy się nie rozchodziły. Spędziliśmy tam pół dnia. Wyszedłszy z kolejki, by zaczerpnąć świeżego powietrza i wymienić myśli, poszliśmy na Wołodymyrską Horkę, która znajdowała się obok tej piwnicy. Naszą wspólną troskę o los państwa, o której wspominam w tym wspomnieniu, zapewne odczuwały nie tylko nasze zbolałe serca. Ale nas obu, co dziś coraz wyraźniej rozumiem, ten odwieczny ból zawsze boleśnie skłaniał do myślenia o tym, co będzie z Ukrainą jutro. Mówiliśmy wtedy o życiu ukraińskim w warunkach okresu neokolonialnego i analizowaliśmy aż nazbyt oczywiste straty narodowe zamiast wymarzonego zwycięstwa idei narodowej Ukrainy. Wśród najbolesniejszych porażek — zaniedbana ukraińska suwerenność informacyjna, zrujnowana do krytycznego poziomu. I niechroniona. Przeczucie tragicznego niebezpieczeństwa, nadciągającego z Moskwy wraz z „russkim mirem” jako odpłata za narodową obojętność państwa wobec ojczystego słowa, było w nas zgodne. I obaj, niestety, nie pomyliliśmy się… Na tle dzisiejszej przewlekłej przepychanki wokół ustawowego uznania języka ukraińskiego za państwowy, szczególnie wzruszająco wspominam jednoznaczne stanowisko Mykoły Fedorowycza. W czasach sowieckich to stanowisko było nie tylko odważne, ale wręcz niebezpieczne. Mimo to nigdy na Ukrainie nie rozmawiał po rosyjsku. Nawet zatwardziali ukrainofobi w jego obecności mówili po ukraińsku. Analizując na cotygodniowych „літучках” proces telewizyjny, nie pomijał problemów ochrony kultury języka ukraińskiego, dążył do poszerzenia sfery jego użycia, bo sam znał go nienagannie i rozumiał jego znaczenie dla narodu. Nawiasem mówiąc, w tym kontekście bardzo pamiętne jest dla mnie nasze pierwsze spotkanie. W październiku 1973 roku, telefonem, Mykoła Fedorowycz odnalazł mnie w Ukrtelefilmie i zaprosił na spotkanie — do wydziału kultury KC Komunistycznej Partii Ukrainy. Na spotkanie szedłem zagubiony i tak przestraszony, że do dziś pamiętam najdrobniejsze szczegóły. Denerwowałem się nie tylko dlatego, że mnie jeszcze nikt nigdy nie wzywał do KC. A powód spotkania był dla mnie zagadkowy. Co więcej, jeszcze nie wiedziałem: kim jest Mykoła Ochmakewycz… Czas był wtedy trudny. Z inicjatywy głównego sowieckiego ideologa Michaiła Susłowa Moskwa zaplanowała ostatnią fazę „nieuchronnego” dla ZSRR procesu — „historycznego zlania” wszystkich „narodów radzieckich” w „jednolity naród radziecki”. Dla Ukrainy oznaczało to: rusyfikacja Ukraińców miała stać się powszechna. Wprowadzano wszechobecne ograniczanie sfery używania języka ukraińskiego. Wybór języka rosyjskiego zachęcany był materialnymi bodźcami. Dokumentacja przechodziła na rosyjski. Wszystkie sfery życia miały działać „po nowemu”. A KC Komunistycznej Partii Ukrainy miało wyraźnie pokazywać wszystkim przykład. Tam zmuszano do prowadzenia nie tylko dokumentacji po rosyjsku, ale i żywej rozmowy. Nasilił się atak na wszystkie zespoły twórcze, najdokładniej kontrolowano te, w których tliły się oznaki ukraińskiego życia kulturalnego. Ukrtelefilm był typowym środowiskiem filmowym. Oczywiście studio to w większości było rosyjskojęzyczne, jednak kilka osób, wraz ze mną, uparcie rozmawiało wyłącznie po ukraińsku. Ich zainteresowania twórcze zazwyczaj koncentrowały się wokół problematyki ukraińskiej, po części wrażliwej na ideologiczną „kontrolę”. Ilość produkcji ukraińskojęzycznej w studiu była wyraźnie zauważalna, mimo że filmy planowano przede wszystkim do emisji w moskiewskiej CT. Za plan tematyczny filmów, jak i za cały proces twórczy, odpowiadał redaktor naczelny, a tym był wtedy ja. Wiele różnych rzeczy trzeba było przemyśleć, przygotowując się do wyznaczonego pierwszego spotkania w KC. Mykoła Fedorowycz przywitał mnie nie tylko wtedy niespodziewanym dla mnie w tych murach rodzimym słowem, ale też nienaganną wymową, która świadczyła o tym, że mówca bynajmniej nie jest dekoracyjny, lecz naturalny. Jego leksyka była przepleciona moimi ulubionymi słowami. Dlatego wkrótce łatwo ustaliliśmy, że oboje jesteśmy z jednej strony i że odległość z mojej wsi do jego Romanówki można pokonać pieszo. I że Maksym Ryłśkyj jest dla nas obojga taki sam: nasz. Pochwaliłem się wtedy nawet, że będąc jeszcze bardzo małym, goniłem Maksymowi Tadejowyczowi zające w naszym lesie. Za co Mykoła Fedorowycz obdarzył mnie szczerym uśmiechem i tak życzliwym spojrzeniem mnie obdarzył, że potężna fala najwyższego ludzkiego zaufania, na poziomie intuicyjnym, natychmiast zawładnęła moją duszą — i, jak teraz rozumiem, na zawsze. Na tym spotkaniu Mykoła Fedorowycz miał wyjaśnić: czy zgodzę się przejść do pracy jako redaktor naczelny w Ukrkinokronice. Ta procedura kadrowa przewidywała spory łańcuch uzgodnień przed ewentualną nominacją. Mieliśmy więc czas, by obaj zrozumieć: kto jest kim. Szlachetny język jego oczu był dla mnie tak wyrazisty, a energetyczny przekaz wypowiadanych przez niego słów tak przenikliwy, że dla mojej duszy nie było już innego wyboru niż ten, który dokonałem. Choć dopiero teraz w pełni zrozumiałem ten wybór: wtedy chętnie zgodziłem się iść za mądrym i pięknym, wciąż jeszcze młodym mężczyzną, który bardzo łatwo mnie przekonał, że razem lepiej czynić dobro. Już wtedy jednak wiedziałem: pójdę za nim, choćby do jakichkolwiek prób mnie wzywał. Moje skromne doświadczenie życiowe wtedy mnie nie zawiodło: wezwał mnie Ukrainiec, który miał wielki cel i mnie do niego przyłączył. Pięć lat później zaprosił mnie do telewizji. Co więcej, wyznaczył na stanowisko, które sam kiedyś zajmował. Na Chreszczatyku 26, pod jego kierownictwem, miałem szczęście kierować ważnym segmentem Telewizji Ukraińskiej — przekazem artystycznym. A jeszcze dwa lata później Mykoła Fedorowycz zainicjował mój powrót do Ukrtelefilmu. Ale już jako kierownik tego studia. Tak więc oczywiście rola Mykoły Ochmakewycza w kierowaniu moim kinematograficznym i telewizyjnym losem była decydująca. Przytaczam ten subiektywny zasób faktów nie tylko z uczucia głębokiej ludzkiej wdzięczności, lecz przede wszystkim po to, by stwierdzić: dla Mykoły Fedorowycza jako kierownika branży taka właśnie systemowa polityka kadrowa była charakterystyczna. I oczywiście po to, by powiedzieć, że decydującą w gruncie rzeczy była historyczna rola Mykoły Ochmakewycza w kształtowaniu ukraińskiej przestrzeni radiowo-telewizyjnej, której pierwszym bezinteresownym fundatorem był i na zawsze pozostanie.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
— Ви граєте роль Коломана Зупана уже в другій постановці “Графині Маріци”. Розкажіть про цю роботу. — Для будь-якого актора велика честь грати в такій виставі. Тому пропозицію народного артиста України Сергія Сміяна грати Зупана я сприйняв із радістю. Через деякий час оперета зникла з афіш театру, а через п’ять років відбулося нове народження “Графині Маріци” в постановці художнього керівника театру, народного артиста України Богдана Струтинського. Це вже зовсім інша постановка. Вистава стала сучасною, з іншою пластикою, іншим режисерським задумом. Глядачі дуже легко її сприймають, проте в основі сюжету — глибока драматургія, що змушує замислитися про серйозні речі. Але залишилася та ж чарівна музика Імре Кальмана. Мій персонаж наївний і щиросердий. Саме таким був Зупан. Але коли він зустрів перше кохання, то ухвалив перше у житті серйозне рішення. У людини змінився світогляд. На жаль, таких добрих і відкритих людей, як мій герой, сьогодні мало. — Як Ви сприйняли звістку про те, що стали лауреатом “Київської пекторалі”? — Для мене це була несподіванка. Не готувався до виступу. Найцінніше, що помітили саме те, що вклав у мене режисер. Вважаю, що це моя спільна заслуга з колегами по сцені. — Уже 12 років Ви соліст-вокаліст Київського національного академічного театру оперети. Аз чого почалося Ваше знайомство з цим театром? — Моя мама часто водила мене в оперету: спочатку на дитячі вистави, потім ми разом подивилися “Сільву”, “Маріцу”, інші шедеври. Вона навіть намагалася вступити до театрального вишу. Я не міг не закохатися у цей жанр. Навчаючись у Київському державному вищому музичному училищі ім. Р. М. Глієра, також відвідував вистави театру. Тут уже
Спочатку опера називалася “Альмавіва, або Даремна обережність”. Россіні дав своєму творові таку назву тому, що опера “Севільський цирульник, або Даремна обережність” до цього була написана Джованні Паїзієлло, і встигла здобути популярність на оперній сцені. 1816 року Россіні зобов’язався написати для театру Аржентіно в Римі до карнавалу нову оперу. Однак цензура забороняла всі лібрето, які запропонував композитор. Залишалося зовсім мало часу до карнавалу, і тоді вирішили використати дозволену цензурою тему. Так виникла думка про “Севільського цирульника”. Россіні звернувся до Паїзієлло по дозвіл, і той погодився, не сумніваючись у провалі опери молодого композитора. Нове лібрето написав Ч. Стербіні. А Россіні створив оперу всього за 13 днів. Прем’єра відбулася в Римі 20 лютого 1816 року. Перший показ пройшов невдало, оскільки його зірвали шанувальники Паїзієлло. Наступні виконання опери, що відбулися того ж тижня, відбулися успішніше, хоча початковий провал якийсь час ще гальмував ріст популярності твору. Після цього оперу з успіхом ставили десятки разів у багатьох країнах. 1990 року відбулася працювала моя знайома, яка теж навчалася у цьому училищі. Вирішив і я спробувати свої сили. Пройшов прослуховування, мене зарахували, а вже через п’ять днів мав вийти на сцену. Виконував роль одного з кавалерів із кабаре в опереті “Сільва”. Був впевнений у собі, але коли виходив на сцену, то відчув великий страх. Відтоді усвідомив, яка це велика відповідальність — йти до глядача. Всі ці роки хвилювання ніколи не полишає мене перед виходом на сцену. Напевне, так і повинно бути, адже коли зникає хвилювання, то, мабуть, акторові вже нічого робити в театрі.
— А вже через кілька років в опереті “Сільва” Ви грали Бонні. — Моя невелика роль у цій виставі була в першій дії. Алея завжди залишався, аби додивитися її до кінця. Це справжня феєрія, надзвичайно красива оперета, в якій поєднуються прекрасна музика і хороша драматургія. Роль Бонні — одна з улюблених моїх ролей. Цей персонаж дуже веселий, з прекрасним почуттям гумору. Він дуже душевна людина з великим серцем. З Сільвою його поєднує любов, але це любов друга. Йому доводиться приносити Сільві неприємну звістку і це його гнітить. Цю непросту ситуацію переживаю разом із Бонні. Напевне, в чомусь я схожий на героя. — Якою була Ваша перша головна роль? — Свирид Петрович Голохвостий із вистави “За двома зайцями” — велика і дуже відповідальна роль. Грати важко, бо всі бачили відомий фільм із Криніциною і Борисовим у головних ролях, тому мимоволі порівнюють. Мій образ начебто той самий, але в нього зовсім інша мотивація. Не можна грати так, яку кіно, та й не потрібно. Текст залишається той самий, але намагаюся грати його по-іншому. Цей образ сьогодні актуальний і, напевне, ще буде таким багато років. Адже у нас і зараз чимало людей, які прагнуть легкої наживи, намагаються вигідно одружитися, аби вирішити свої матеріальні проблеми. Якщо у фільмі герой отримав фіаско, то мій Голохвостий продовжує жити своїм життям. Наприкінці вистави він виходить у залу і шукає “нову жертву”. — За роки роботи в театрі Ви зіграли чимало ролей. Чи мають щось спільне Ваші герої? — Мої персонажі дуже різні, але всі вони радіють життю. Це добрі і відкриті люди з красивою душею. З одного боку в моєму репертуарі начебто немає глибокоміром, прототипом головного героя є своєрідна версія сучасного іміджмейкера (чи, навіть, політтехнолога), який, як і класичний Фігаро, намагається служити двом господарям. “Севільський цирульник” містить безліч таких паралелей. Ця опера змушує нас думати, спостерігати, осмислювати, аналізувати… Тобто, не залишає глядачів байдужими! А значить — цілковито виконує свою мистецьку функцію”, — зазначив режисер-постановник. Творці опери намагалися передати суть шедевра світової класики через подолання оперних “штампів”, використали сучасні, актуальні мотиви і додали внутрішньої динаміки, поєднавши її з музикою, новим сценічним втіленням і гумором, який народжується від дотепних і зрозумілих для сучасника діалогів. Але зберегли наслідування європейським оперним традиціям, де співак на сцені є справжнім драматичним актором.
драматичних ролей, але всі створені мною персонажі насправді драматичні. А ще я завжди намагаюся нести зі сцени позитив, якого сьогодні так не вистачає в нашому житті. Саме таким є і мій новий персонаж — слуга графа Альмавіва, з комічної опери Джоаккіно Россіні “Севільський цирульник”, який робить усе для того, щоб з’єднати люблячі серця. Коли виходиш на сцену, то відчуваєш атмосферу глядацької зали. Розумієш, що ти несеш культуру, а не буде культури — не буде нації. Так само без театру не може бути культури. — Чи поєднуєте служіння в театрі оперети з роботою в інших театральних колективах? — Час від часу з’являються пропозиції зіграти в антрепризах, серіалах, рекламі на телебаченні. Але я поки що відмовляюся. Просто на це не вистачає часу. Постійно намагаюся удосконалюватись: заняття вокалом, у балетній залі, репетиції. Як буде далі, покаже час. — Як щодо творчих планів? — Багато хто з акторів прагне зіграти Гамлета. Не можу сказати, що мене не цікавить цей образ. Але це не мрія мого життя. Мене приваблюють ті образи, які несуть радість людям. Я вже встиг зіграти чимало таких ролей, сподіваюсь, що їх багато буде в мене і попереду.
Соліст-вокаліст Київського національного академічного театру оперети, заслужений артист України Арсен Курбанов закінчив Київське вище державне музичне училище ім. Р. Глієра, а потім — Національну музичну академію України ім. П. І. Чайковського. Активно зайнятий у класичних оперетах і мюзиклах: “Містер Ікс”, “Сільва”, “Маріца”, “Фіалка Монмартру” І. Кальмана, “Весела вдова”, Ф. Легара, “Звана вечеря з італійцями” Ж. Оффенбаха, “Летюча миша” Й. Штрауса, “Сорочинський ярмарок” О. Рябова, “Баядера” І. Кальмана, “Sugar, або В джазi тiльки дiвчата” Дж. Стайна та П.Стоуна, “За двома зайцями” В. Ільїна та В. Лукашова, “Циганський барон” Й. Штрауса. А також у дитячих виставах театру: “Чіполліно”, “Білосніжка та семеро гномів” В. Домшинського, “Лампа Аладдіна” С. Бедусенка, “Карнавал казок в Україні” І. Поклада, “Пригоди бременських музикантів” Г. Гладкова. Арсен став лауреатом 25-ї “Київської пекторалі” у номінації “За кращу чоловічу роль другого плану” — роль Коломана Зупана, “Графиня Маріца” (Київський національний академічний театр оперети). Сьогодні артист гість “СП”.
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
premiera „Cyrulika sewilskiego” w Narodowej Operze Ukrainy w reżyserii Bohatera Ukrainy Dmytra Hnatiuka. Obecnie natomiast mamy oryginalną interpretację opery komicznej w murach Narodowej Operetki Ukrainy. „Ta opera jest niezwykle popularna w świecie teatralnym, do dziś jest pożądana w repertuarach. Nietrudno wyjaśnić dlaczego — obecnie przeżywamy tę historię i możemy z łatwością dostrzegać w niej paralele do teraźniejszości. Przy- Według słów choreografa-reżysera spektaklu, zasłużonego artysty Ukrainy Wadyma Prokopenki, sceniczne wcielenie opery „Cyrulik sewilski” to swoista plastyczna plazma, która przechodzi przez cały spektakl: artyści jeżdżą na rolkach, chodzą na koturnach. Choć poszczególne numery baletowe w spektaklu są nieobecne, gdyż wystawiano operę. Jeszcze jedną atrakcją nowej inscenizacji jest to, że w pierwszym akcie kostiumy odpowiadają epoce, w której powstała opera, a w drugim — widz widzi swoich współczesnych. Widzowie zapamiętają wspaniałą grę aktorów A. Pohrebnoho (hrabia Almaviva), I. Tychonowa (Bartolo), H. Hrehoczak-Odrynskiej (Rozyna), S. Awdiejewa (Figaro), A. Supruna (Bazilio), A. Kurbanowa (Fiorello), S. Jacuka (Ambrogio), H. Dowbni (Berta) oraz klasyczne melodie w wykonaniu orkiestry, organicznie powiązane z dowcipnymi tekstami, zabawne pomyłki i kuriozalne sytuacje, czarujące portrety muzyczne w połączeniu z malowniczą scenografią i jaskrawymi kostiumami bohaterów. Część widzów zainteresowała nowatorskość w inscenizacji dzieła, które ma ponad 200 lat, inni nie przyjęli takiego podejścia. Kogo okaże się więcej, pokaże czas. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki ludowy artysta Ukrainy Bohdan Strutyński zrealizował inscenizację opery komicznej G. Rossiniego „Cyrulik sewilski” w ukraińskim przekładzie Maksyma Rylskiego i Jany Iwanickiej.
Машинний переклад
W BNTD „Mołodisznyj” w Nowodniestrowsku na Bukowinie świętowano 30-lecie ludowego amatorskiego chóru „Kalyna”. Inna HONCZAR Koncert rozpoczął się „Dniestrowskim powitaniem” do słów i muzyki Mychajła Rożka. Burzliwymi oklaskami widzowie powitali pierwszego kierownika i założyciela zespołu, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Iwana Honczara, który przez 20 lat był kierownikiem artystycznym „Kalyny”, oraz obecną kierowniczkę — Antoninę Kambur. W repertuarze chóru znajduje się ponad 50 utworów. W zespole działają grupy męska i żeńska, soliści, duety, trio, kwartet. Już od wielu lat w „Kalynie” są: Anna Łutczak, Jewhenija Szewczuk, Łesia Bałaniuk, Serafima Siłantjewa, Marija Hułewata, Wasyl Matkowśkyj, Petro Łesnik, Zachar Daszkewycz, Mychajło Rożko. Pamiętają tu o Wasylu Moszaku, Dmytrze Łomakinie i wielu innych. Zespół wielokrotnie był laureatem i dyplomantem różnorodnych konkursów i festiwali. Podczas koncertu zabrzmiało prawie 20 współczesnych i ludowych pieśni, a także wiele gratulacji dla jubilatów. Na zakończenie kierowniczka chóru „Kalyna” Antonina Kambur zwróciła się do wszystkich ze szczerym słowem wdzięczności za zrozumienie i wsparcie, współpracę oraz podarowaną nadzieję na nowe jubileusze, koncerty i zwycięstwa, a uczestnikom zespołu z głębi serca życzyła, by nigdy nie zdradzili ukraińskiej pieśni.
Машинний переклад
Organizacja charytatywna „Mój tata broni Ukrainy” rozpoczęła współpracę z Lwowskim Akademickim Obwodowym Teatrem Lalek. W ramach wspólnego projektu nowa kierowniczka teatru Uliana Moroz niedawno zaprosiła dzieci na przedstawienie „Sad wiśniowy” na motywach poezji Wielkiego Kobzarza, a bezpłatne wizyty w teatrze zorganizowała żona uczestnika ATO Julia Sawczuk.
Ihor HALUSZCZAK, Lwów
Projekt „Mój tata broni Ukrainy!” zainaugurowano we Lwowie wiosną 2015 roku. Jego celem jest społeczna adaptacja dzieci z rodzin uczestników ATO, Bohaterów Niebiańskiej Sotni i przymusowych przesiedleńców, a także organizacja ich czasu wolnego i wypoczynku. Nowe przedstawienie przeniosło uczestników wydarzenia w okres, w którym żył i tworzył Wielki Kobzarz. Jeden z jego najsłynniejszych wierszy „Sadek wiśniowy koło chaty…” Taras Szewczenko napisał w 1847 roku, przebywając w śledztwie w Twierdzy Pietropawłowskiej. W tych smutnych dniach samotności i oczekiwania na wyrok wspominał malownicze obrazy rodzinnej Ukrainy, jej cudowną przyrodę, pokojowych i pracowitych rodaków oraz swoją rodzinę. Oglądając pasjonujące przedstawienie, zarówno dorośli, jak i małi widzowie ani na chwilę nie odrywali oczu od kunsztownej inscenizacji, a także z zainteresowaniem słuchali recytacji wiersza genialnego poety w wykonaniu lalek-bohaterów.
Машинний переклад
Na placach Sofijskim i Michajłowskim w stolicy odbył się VII Ogólnoukraiński Festiwal Pisanek. Impreza miała na celu wsparcie i popularyzację ukraińskich tradycji ludowych, sprzyjanie rozwojowi sztuki ludowej oraz poznawaniu kultury i historii narodu ukraińskiego na przykładzie fenomenu pisanek.
Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcia autora
Tegoroczna edycja na placu Sofijskim zaprezentowała rekordową liczbę megapisanek – 585 dzieł sztuki. 374 z nich rozpisali ukraińscy artyści w autorskim stylu. Na placu Michajłowskim wystawiono pisanki przedstawiające tradycyjne wzory różnych regionów Ukrainy, a na placu Sofijskim – prace artystów w kierunku autorskiej pisanki-malowanki. Gości czekała także Ogólnoukraińska kolekcja tradycyjnych pisanek (ponad 50 tysięcy), prezentująca regionalne osobliwości Ukrainy. W programie imprezy znalazły się prezentacja ogólnoukraińskiej kolekcji pisanek, w tym autorskich pisanek-malowanek, wielkanocny jarmark, zabawy dla dzieci, strefa lounge, warsztaty mistrzowskie, jarmarki malarstwa i wyrobów handmade. Oprócz placów Sofijskiego i Michajłowskiego festiwal odbywał się na Wołodymyrskim Przejeździe oraz w parku „Wołodymyrska Hirka”. Zbierali się tu najlepsi twórcy, artyści i amatorzy, aby zaprezentować pomalowane wielkanocne jajka o rozmiarach od 5 centymetrów nawet do 2 metrów! Na tegorocznym święcie było aż 585 megapisanek, 374 autorskie pisanki-malowanki, 111 dziecięcych pisanek-malowanek, 100 tradycyjnych pisanek-malowanek i 25 tysięcy pisanek z ogólnoukraińskiej kolekcji tradycyjnych pisanek. Program festiwalu podzielono na lokalizacje: na placu Sofijskim prezentowano autorskie pisanki. Tu właśnie mieściła się główna ogólnoukraińska kolekcja tradycyjnych pisanek. Ponadto gości oczekiwała strefa warsztatów mistrzowskich. Na Wołodymyrskim Przejeździe otwarto wielkanocny jarmark oraz jarmark ogrodnictwa. Stanęły tu domki z pamiątkową produkcją i smacznym jedzeniem.
Na Placu Michajłowskim działała strefa atrakcji dla dzieci: „Wielkanocny tunel życzeń”, labirynt artystyczny z strefami do zdjęć, diabelski młyn z widokiem na miasto oraz Kijowska karuzela. W parku „Włodzimierska Góra” dla gości działała strefa lounge, aleja artystów, jarmark malarstwa i robótek ręcznych, a także strefa warsztatów mistrzowskich. W programie konkursowym, na który zapraszano wszystkich chętnych, odbył się konkurs „Wielkanocna pasha”, konkurs „Ludowa pisanka” w nominacjach „Współczesna” i „Tradycyjna”, a także Projekt „585 artystów”.
Машинний переклад
W Ukrainie w tym roku po raz pierwszy odbędzie się Ukraińskie bienale ceramiki artystycznej im. Wasyla Kryczewskiego. Celem wydarzenia jest prezentacja i wsparcie twórczości współczesnych artystów Ukrainy i innych krajów, a także wyłonienie najlepszych dzieł w dziedzinie ceramiki artystycznej 2017 roku.
Żanna RIZNYCZENKO, służba informacyjna Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszniem
Inicjatorem bienale jest Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszniem. Projekt zainicjowano z okazji 100-lecia powstania Ukraińskiej Akademii Sztuk oraz ku czci jednego z jej założycieli i pierwszego wybranego rektora Wasyla Hryhorowycza Krychewskiego (1873—1952). Organizatorami bienale są: Ministerstwo Kultury Ukrainy, Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Lwowska Narodowa Akademia Sztuk, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Instytut Ceramologii — oddział Instytutu Etnologii NANU, Narodowa Akademia Sztuk Plastycznych i Architektury, Narodowa Akademia Sztuk Ukrainy, Instytut Problemów Współczesnej Sztuki NAMU, Instytut Kulturologii NAMU, NSChU, Fundacja Charytatywna „Dar”, Ukraiński Fundusz Kultury. Do udziału w bienale zapraszamy artystów-ceramików i garncarzy z Ukrainy i innych krajów.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Ma on działanie ściągające, moczopędne, mlekopędne. A mianowicie, gdy położnicy brakuje mleka, oprócz zwykłego środka — kopru, który gotuje się na mleku lub śmietanie, wiejskie babcie radzą pić właśnie przywrotnik. Znachorki zalecają go stosować także tym dziewczętom, które mają nierozwinięte piersi. Bardzo pomaga. Również tym, u których łuszczy się skóra na głowie. Przywrotnik nadaje włosom wspaniały kolor, zbliżony do henny. Wzmacnia je. Sprawia, że skóra staje się jedwabiście aksamitna i delikatna w dotyku. Być może właśnie dlatego, że roślinę tę wykorzystują kobiety, nazwano ją przywrotnikiem. Dawnoruscy wołchwowie uważali, że liście przywrotnika to ślad tajemniczego boga Simargła — skrzydlatego Niebiańskiego Psa, który srogo przepędza boga zimy Zuzię z naszych ziem. Dlatego roślina należy do kręgu Peruna, a jej korzeń nosili na szyi wszyscy, od smerda aż po księcia. Dziesięcioramienny znak ochronny — liść — wycinano na odrzwiach, głowniach, ościeżnicach, na wozach, na łodziach. Gdzieniegdzie na starych chatach, gdzie wycinano nim okno szczytowe, spotyka się go do dziś. Znak ten zdobił również ostrza mieczy. Tak oznaczona broń raziła wroga srogo i bezlitośnie. Uważano, że ziele to rozbija najmocniejsze kajdany. A dziewice czasów książęcych dosypywały to ziele, zebrane nocą podczas pierwszego nowiu, tym, którzy przypadli im do serca, na całe życie przyciągając ukochanego. Bez wątpienia, już od dawna kobiety znały także kosmetyczne walory rośliny. Wołchwowie zaś dodawali ową srebrzystą rosę, która gromadzi się pośrodku żebrowanego listka, zbieraną przed wschodem słońca, do napoju długowieczności, poprawiając wzrok, pamięć i pomnażając wigor. A w języku staroruskim roślina nazywała się kamczuga. Właśnie tak wołchwowie-lekarze staroukraińskiego państwa nazywali podagrę, którą skutecznie leczyli tą rośliną. Jak? Pradawna wiedza wedyjska, niestety, została wytępiona przez krzewicieli religii abrahamowej.
Машинний переклад
Iwan PROSIANYK, zielarz
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 14, 15, 16 za 2017 r.
Przywrotnik pospolity
Łacińska nazwa — Alchemilla vulgaris. Nazwy ludowe: Boża łza, orle oko, rosiczka, wilcza łapa, między palcami, baranek, gwiazdnica. Rodzina — różowate. Niska roślina do kolan wysokości, o lekkim balsamicznym zapachu i charakterystycznym siedemdziesięcioklapowym, owłosionym liściu na długich ogonkach. Główna cecha rozpoznawcza rośliny — pośrodku owego łapatego listka prawie do południa błyszczy kropelka rosy. Lecz wcale nie rosy, a biologicznie aktywnej substancji, która jest niezwykle lecznicza. Jak ona powstaje — nie odgadnięto do dziś. Ale tata byli pewni — właśnie te krople piją orły i sokoły dla poprawy ostrości wzroku. Dlatego sami, wiosną, raz w roku wyprawiali się do Czarnej Huriwskiej dąbrowy — kawał drogi, żeby pipetką wyczarować, jak mówili, maleńki kałamarzyk z ciemnego szkła tej leczniczej „rosy” dla swoich gasnących oczu. Od dawna wiejskie znachorstwo uwielbiało tę roślinę, przypisując jej zadziwiające, poniekąd magiczne właściwości. Może dlatego, że zauważono: przez dziewięć długich lat przywrotnik gromadzi siły, by zakwitnąć niepozornymi gwiaździstymi kwiatuszkami. Dlatego tata nazywali go jeszcze dziewięćsiłem.
Przewlekłe zapalenie oskrzeli, zadawnione kaszle, zapalenie krtani
1 łyżkę stołową przywrotnika z korzeniem oraz tyle samo mchu islandzkiego (rośnie na leśnych drzewach od północnej strony, srebrzysty) zalać 0,5 l wrzątku. Zaparzać pod przykryciem dwie godziny. Pić gorącym, małymi łykami, z miodem: 0,5 litra — dzienna porcja. Napar zapobiega dalszym powikłaniom, w szczególności zapaleniu płuc.
Odzyskiwanie sił po wyczerpującej pracy, ciężkich chorobach
Ukraińskie znachorstwo radzi garść ziela-korzenia przywrotnika zalać 0,5 l wrzątku. Dodać korzonek krwiściągu (5—10 g). Otulić. Zaparzać dwie godziny. Pić z miodem. 1 litr dziennie. A tata uważali, że dobrze przywraca siły pyłek sosnowy na pół z miodem, sok klonowy, bulwy storczyków, świeży liść babki, rojniki (rozchodnik mniejszy), koniczyna polna drobnolistna oraz wszystkie leśne jagody.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Wziąć dwie łyżki stołowe kłącza przywrotnika na 400 ml wody. Gotować na słabym ogniu do 5 min. Zaparzyć. Przecedzić. Spożywać po pół szklanki trzy-cztery razy dziennie. Trzy tygodnie. Tydzień przerwy i powtórzyć.
Niepłodność. Obniżenie czynności jajników, nadmierne miesiączki, upławy
Bierze się 10 g korzenia przywrotnika na 200 ml wrzątku. Zaparza się dwie godziny. Spożywa po ćwierć szklanki cztery razy dziennie. Mocnym wywarem 25 g korzenia na szklankę wrzątku wykonuje się podmywanie, irygacje. Uzupełnienie. Ukraińskie znachorstwo radzi przy niepłodności wziąć po łyżce stołowej kwiatów lipy, zebranych na początku kwitnienia podczas nowiu, wiech wiązówki błotnej, kwiatów koniczyny łąkowej (lepiej dzikiej, gdzie główka jest aż buraczkowa). Zalać 1 l wrzątku. Zaparzać dwie godziny pod przykryciem. Pić po szklance dwa razy dziennie na 30 min. przed jedzeniem. Albo też: 0,5 kg miodu, 100 g nasion kopru, po 50 g nasion anyżu, selera i pokrzywy dwudomnej (parzącej). Starannie zmielić, wymieszać. Zaparzać tydzień w ciemności, cieple. I spożywać po 3 łyżki stołowe na raz, trzy razy dziennie, przed jedzeniem. Przy niedrożności jajowodów. 1 łyżkę stołową nasion babki zalać 200 ml wrzątku, gotować 5 min na słabym ogniu. Zaparzać godzinę. Pić po 2 łyżki stołowe 3-4 razy dziennie przed jedzeniem. Przechowywać w lodówce, bo szybko kwaśnieje. A spożywać w tym czasie mleko owcze-kozie, pomidory, marchew, orzechy, arbuzy, melony, dynie, rośliny strączkowe, czosnek, pietruszkę, morele, dziką różę (jagody).
Niestrawność żołądka, wzdęcia jelit, leniwa perystaltyka jelit
Oprócz właściwości leczniczych napar z przywrotnika pobudza apetyt, wydzielanie soku żołądkowego, sprzyja przyswajaniu pokarmu. Można stosować zarówno w poprzednim przepisie na 30 min przed jedzeniem napar z korzenia-ziela, jak i nalewkę na czystym winie gronowym. 50 g rośliny na 1 litr „Kagoru”. Trzy razy dziennie po 50 ml przed jedzeniem.
Rozwolnienie Przywrotnik jest bardzo silnym środkiem zapierającym. Bierze się po równo korzenia przywrotnika, kwitnących wierzchołków bylicy pospolitej, korzenia prawoślazu. 4 łyżki stołowe na 1 l wrzątku. Lekko podgotować. Zaparzać dwie godziny pod przykryciem. Pić ciepłym po 50—70 ml 5-6 razy dziennie. Tata radzili przy „szybkiej biegunce” korzeń krwiściągu, krwawnicę, krwawnik. Albo po prostu żuć gałązki dębu.
Szczególnie cenny przywrotnik przy oparzeniach
Jeśli na waszym ciele zostały blizny, to wiejskie babcie jeszcze do dziś radzą robić na zmienione miejsca obfite okłady właśnie z przywrotnika. On dobrze goi rany, nie zostawiając nawet śladu. Dobrze goi otarcia. Wszak roślina ta jest i przeciwbólowa, i gojąca rany. Do te-
PRZEDPŁATA — 2017 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Kod pocztowy — 30617.
Strona w katalogu — 73
na 1 miesiąc 11 grn 46 kop.
na 3 miesiące 33 grn 68 kop.
na pół roku 65 grn 66 kop.
na rok 130 grn 12 kop.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w kwietniu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę.
Машинний переклад