Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №19 за 2013 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 34 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

22 maja, w uroczystym roku…

od Boga dusze tych, którzy umieli stać za mowę, wiarę i naród?.. II — Idziemy witać! Sztandary wynoście, dziewczęta prowadźcie i chleb na rushniku! Na scenie — opozycja i goście, a przebrana w cierniowym wieńcu. — Tłum ludzi się zbiegł jak na bazar, i panów niemało… Czy Moskwa wreszcie dotarła do Wielkiego Łochu? Czy sami już wykopali?! Idziemy donikąd… Tłum ludzi się zbiegł jak na bazar — obcy ludzie, a do tego dwóch Iwanów — tak nazwała synów nieszczęścia matka: jeden miał, jak ten Honta, katów katować, a drugiego poczęto… katów ratować! Nie gwiazdy, lecz kruki zlały trunek do czary: upaństwowione bliźnięta, a oba — nasze: Obu los nasmarował usta i pięty salem — i zjednoczyli się, i zbratali! Jeszcze uniwersałem się podparli w nieszczęsną godzinę, by śmiała się i płakała cała Ukraina! — Co ta stara tu szepcze?! — Szewczenkę czyta! Pomieszała, po swojemu słowa dobiera… — Precz stąd z tymi świadomymi — dość już, dręczą! Wszystko, wiedz, „hańba-chwała” dwadzieścia lat wykrzykiwali i włóczyli się po wiecach, nędzni marginesi! — Ich Kobzarz w kożuchu, a nasz — na parkietach, w salonach petersburskich! Sam z Kremla z ukazem do nas przylatuje!.. — medaliki rzuca tej, co po moskiewsku całemu narodowi łaje?! Jarczuki i niedorajdy, choć po Moskwach się uczyli… — A nie za wiele to „wyszywanych” tu się przecisnęło — pietlurowców, banderowców, niedobitków Ruchu?! Hej, straż! Wyprowadźcie głupią staruchę! — Gdzie chórzyści? Niech śpiewają — o Dnieprze i urwiskach… — „Testament”? Nam nie kazano smucić ludzi! — Więc zaintonuj wesołą: „I tyłem, i przodem przed panem Chwedorkiem”! III …Przyprowadzi nie niebiańskie wojsko: z czarnych kopanek, z podziemnych martwych wód, z zaprzedanych stepów powstaną i zmartwychwstaną ci, którzy nie wiedzą, że są narodem. Donieckim pasmem i Wielkim Ługiem, i Krzyworożczyzną — bez stron, bez granic! — za Kobzarzem pójdą jak za pługiem ci, którzy w gniewie nie znają amuletów. Ciężki krok obudzi głęboki szlak. Niebo przychyli dusze przejrzałe, huczy; granitowa tarcza urośnie aż do bruzdy rozdartych ziem. Nogi zamiesą popiół i muł, i martwy ugór zazieleni się… Naród zmartwychwstały sam sobie mesjaszem: sądzi niesprawiedliwych, a wolą zasiać dobre żniwa prowadzi ich Słowo. Zmartwychwstały naród stanie jak góra od Worskły, Psioła i Kamiennego Bugu, Ługani, od Samary i Dniepru — za Kobzarzem pójdą jak za pługiem… A razem z nimi — ostre radła i brony. Bóg nam posyła i daje czas na to, byśmy niebo i ziemie zaorane obrócili w złote zboże. Z popiołu zmartwychwstaną wieszcze księgi i, rozkuwszy kajdany nieistnienia, odezwie się głos i podzieli czas na ciemność i prawdę w każdym z nas: DO KIJOWA WRACA TARAS!

Машинний переклад

Lubow HOŁOTA. Lubow HOŁOTA.

“Tylko łzy za Ukrainę… A słowa — nie ma…” T. H. Szewczenko I Wzywaliśmy i wzywaliśmy ich: podziemny odór i sarmacki śmiech stoją w Kijowie i Ławra chyli ramiona: przywlekły się tutaj dla złych uciech niezdarne dzieci pustki — nienasycone, złośliwe, rozumem wyszczerbione, szerokie plecy, a serca garbate, zakalcowate duszą, ze światem narowiste, tęgie na słowo i na rękę bystre! Stracił zmysły lud i… przeklina Majdan — nie spadła manna! Wszakże, mądra Anna żelaznemu gospodarzowi “hosanna!” obwieściła za zły los tłumić na Ukrainie Ukrainę: świętą kręcić ziemię i państwo, w wychodku chowając się złotym na foliantach księcia Jarosława… Z wnętrzności ciemności, z przepału, z targowiska biedy, katorżnictwa i zniewagi wzywaliśmy i wzywaliśmy ich… Tak, jakby palma kowala Miercałowa żelaznymi liśćmi zamiecie nasz grzech: wyrzekliśmy się nie kajdanów, a majdanów! Pomazaniec ze śmigłowca spojrzy — przez Moskwę delegowana ochrona ochrowym okiem na krzyże mignie: czy anioł pomarańczowy na baniach jeszcze nie trąbi w niebiosa ogniem?! Czy Kruty śpią w Mogile Askolda?! Czy nie przebudzili się w pieczarach nad Dnieprem duchowi wojownicy?! Czy nie wraca modlitewny prom MYCHAJŁO ANDRUSIAK — SPECJALNIE DLA “SP” PROŚWITAŃSKIE PRIORYTETY 12-13

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

z UNP, czyli odtworzenia w jakiejś formie dawnego Ruchu, ale także o gotowości stania się centrum zjednoczenia sił demokratycznych. Już dobre pół roku, zaraz po wyborach, pracują w tym samym nurcie także w partii Ukraińska Platforma „Sobór”. Chociaż niektórzy analitycy nazywają to smutnym finiszem Ukraińskiej Partii Republikańskiej. Przypomnijmy, że była to w ogóle pierwsza z zarejestrowanych partii politycznych niepodległej Ukrainy, utworzona na bazie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej przez bojowników o niepodległą demokratyczną Ukrainę. Dalej tę partię spotkały swary, rozłamy. Ostatni, kiedy partia nazywała się już URP „Sobór”, stał się szczególnie bolesny. Kilka lat krążyła idea zjednoczenia w „Ukraińską Prawicę” triumwiratu UNP—NRU—URP „Sobór”, która również zakończyła się niczym. I oto „Sobór” został „złączony” z „Ukraińską Platformą”. Ale co dalej? Po rozłamie URP „Sobór” część partii, która poparła Łewka Łukjanenkę, stworzyła i zarejestrowała Ukraińską Partię Republikańską Łukjanenki. Z czasem nazwisko ze swojej nazwy partia usunęła. Ale niedawno znów wypłynęła w przestrzeni informacyjnej: patriarcha naszego ruchu narodowo-demokratycznego Łewko Łukjanenko ogłosił odejście z polityki i złożył pełnomocnictwa przewodniczącego partii. A sama ta mikroskopijna partia nagle też oświadczyła, że pragnie stać się centrum zjednoczenia sił demokratycznych. Jeszcze jedno „centrum” wyłoniło się w osobie tego samego Bondarczuka. Przegrawszy bój z partią „Nasza Ukraina”, on również ogłosił jakiś projekt zjednoczeniowy z umowną nazwą „Prawi” (akcent na pierwszej sylabie). Trudno powiedzieć, co dadzą te i podobne projekty, którymi obecnie zaroił się nasz polityk. Bardziej realnym jest plan zgrupowania poza-parlamentarnych sił opozycyjnych wokół Jurija Łucenki, który nie będzie stał z boku prawdziwych procesów zjednoczeniowych, o czym oświadczył niedawno. Próba posłowia Właściwie, posłowie, decydujące słowo powinni powiedzieć sami partyjniacy, wyborcy, obywatele. Im już dawno znudziły się ponad 20-letnie swary i rozłamy w naszym obozie demokratycznym. Bo na próżno apelować do partyjnych wodzów i wódzików lokalnego rozlewu. Woleliby oni, żeby dalej istniało te ponad 200 partii i partyjek, żeby stołeczni partyjni wodzowie ciągle kręcili się w polityce, żeby dalej ciągnęły się finansowe kroplówki do partyjnych kas od tych czy innych struktur biznesowych, przekształcając same partie w biznes-projekty polityczne. Na poziomie obwodów lokalnych partyjnych funkcjonariuszy nadal urządza, żeby w każdym centrum obwodowym było z dziesięć biur partyjnych. Ale co do tego mają interesy prostych partyjniaków, wyborców, obywateli, interesy kraju, który utknął między totalitarną przeszłością a demokratyczną przyszłością. Nie w ostatniej kolejności przez taką słabość narodowej demokracji. Dlatego decydujące słowo należy do wspólnoty. Jakie powinno być to słowo? Najradykalniejszy wariant — natychmiastowe ultimatum partyjniaków do wszystkich partyjnych funkcjonariuszy: nie po prostu po raz kolejny „zacząć”, a jak najszybciej zakończyć zjednoczenie dziesiątek drobnych partii w kilka potężnych. Wymówki wodzów są znane. Na przykład, będą wskazywać na niedoskonałość ustawodawstwa, które, jakoby, nie pozwala na proste zjednoczenie, połączenie partii. (Chociaż dawno można było wnieść te kilka poprawek do ustawy). Jeszcze będą nazywać inne „problemy”: co zrobić z majątkiem partyjnym, jaką nazwę nadać nowej partii: na przykład, UNP(NRU) czy NRU(UNP)? Ultimatum szeregowych partyjniaków powinno mieć konkretną formę: w razie niewykonania absolutnie rozsądnych, nabrzmiałych żądań o zjednoczenie partyjniacy muszą oświadczyć o wyjściu z takich partii. To samo dotyczy członków organizacji społecznych, społecznie aktywnych ludzi, którzy stanowią podstawę partii. Czyż nie czas im pełnym głosem przemówić do swoich partyjnych funkcjonariuszy? …W tych dniach zaplanowano przeprowadzenie zjazdów kilku partii demokratycznych. Po pogromie w wyborach parlamentarnych minęło już ponad pół roku, czas podsumować wyniki. Dość swarów i rozproszenia! Dlatego temat zjednoczenia, zapewne, będzie brzmiał na tych zjazdach. Czego od nich oczekiwać? Omówią? Porozmawiają? Rozjadą się?

Машинний переклад

Fantomy zjednoczenia

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Opozycja parlamentarna Zacznijmy od opozycji parlamentarnej, która w niedawnych wyborach uzyskała poparcie większości wyborców kraju, jeśli mówić o proporcjonalnym składniku wyborów, a właśnie on, a nie kupiona-sprzedana ordynacja większościowa, odzwierciedla prawdziwe nastroje elektoratu. Istnieje pewna kolizja znaczeniowa z terminem „Zjednoczona Opozycja”. „Zjednoczoną” ta opozycyjna kolumna nazwała się w kampanii wyborczej, aby podkreślić swoją wagę i zaprosić inne partie demokratyczne do włączenia się w nią. Zgodnie ze znowelizowaną ordynacją wyborczą, zlikwidowano bloki partyjne. Trzeba więc było iść do wyborów z ramienia określonej partii. Wybrano najpotężniejszą — „Batkiwszczynę”. Inne partie po prostu zadeklarowały swój udział w tym zjednoczeniu, podpisując memorandum i porozumienie o wspólnym udziale w wyborach oraz pracy w parlamencie. Są to: „Batkiwszczyna” (lider — J. Tymoszenko), „Front Zmian” (A. Jaceniuk), „Pozycja Obywatelska” (A. Hrycenko), „Za Ukrainę” (W. Kyryłenko), Ludowy Ruch Ukrainy (B. Tarasiuk), partia „Reformy i Porządek” (S. Sobolew), „Ludowa Samoobrona” (partia J. Łucenki). Zatem właśnie od tych siedmiu partii wyborcy oczekiwali zjednoczenia w jedną siłę polityczną. Takie żądanie postawiła przed partiami również uwięziona liderka opozycji Julia Tymoszenko. Tego wymagało też gorzkie pięcioletnie doświadczenie waśni za pomarańczowej władzy. Ale prawdopodobieństwo zjednoczenia tych siedmiu partii w jedną jest zerowe! Niektóre z nich nadal będą wolały pozostawać w statusie „samodzielnych”, czyli kanapowych i wirtualnych, niektóre pójdą (lub zadeklarują, że pójdą) na zjednoczenie w innych konfiguracjach, których wyłania się niemało. Próżno wyborcom apelować także do przedwyborczych deklaracji i obietnic. W poprzednich wyborach parlamentarnych, do których szły także bloki partyjne, kandydował wyborczy Blok „NU—NS” („Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”). Nie jest zbyteczne przypomnieć te 9 partii: to Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, „Naprzód, Ukraino!”, Ludowy Ruch Ukrainy, Ukraińska Partia Ludowa, Ukraińska Partia Republikańska „Sobór”, Partia Chrześcijańsko-Demokratyczny Związek, Europejska Partia Ukrainy, Partia Obywatelska „PORA”, Partia Obrońców Ojczyzny. Nie tylko obiecały one zjednoczenie po wyborach w jedną. Była oficjalna uchwała — najpierw zjazdami wszystkich 9 partii, potem zjazdem zjednoczeniowym wszystkich partii bloku. Lecz o obietnicy zjednoczenia zapomniano zaraz po wyborach. Zdeptany „Sojusz sił patriotycznych” Do parlamentu przeszły nowe siły polityczne, wiele starych sił narodowo-demokratycznych spotkało fiasko. Już w kampanii wyborczej było oczywiste, że pole demokratyczne nie wyczerpuje się trzema kolumnami, które szły do Rady, partiami „Batkiwszczyna” (z przedstawicielstwem wspomnianych innych), „Swoboda” i UDAR. Była potrzeba potężnej kolumny wyborczej, która reprezentowałaby miliony wyborców. W prasie nie raz kładziono na to nacisk. Powiedzmy, siła polityczna stworzona na bazie partii „Nasza Ukraina”, Ukraińska Partia Ludowa, przy udziale KUN (Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów). Oczekiwano, że większa i bardziej ustrukturyzowana część dawnego Ludowego Ruchu — UPL i partia Majdanu „Nasza Ukraina” powinny były przejść do parlamentu. Zamiast tego — całkowita klęska, mniej niż półtora procent głosów. W „Naszej Ukrainie” doszło do rozłamu na wzór rozłamu Ruchu z 1999 roku, tylko w wariancie farsowym. Partia po porażce Juszczenki w wyborach prezydenckich szybko degradowała, niczym nie zakończyła się też jej zadeklarowana jesienią 2010 roku odnowa. A już w tym roku nastał finał z obustronnym obrzucaniem się błotem. Rozłam poszedł po linii: Wiktor Juszczenko, honorowy przewodniczący partii, Serhij Bondarczuk, prawnie przewodniczący partii, przewodniczący jej Rady Politycznej, którego do kierownictwa „NU” jesienią 2010 roku wprowadził Juszczenko. Doszło do tego, że Bondarczuk wraz z przedstawicielami organizacji obwodowych „Naszej Ukrainy” przeprowadził zjazd „NU”, na którym podjęto decyzję… o „rozwiązaniu partii”. Z kolei Rada Polityczna, w której większość jest za Juszczenką, wyznaczyła na drugą połowę maja zjazd partyjny. Co dalej? Procesować się o to, czy partia istnieje, czy została rozwiązana? Inna sytuacja jest w UPL. Tutaj niby kończy się proces zjednoczenia z Ludowym Ruchem Ukrainy. Prawda, już nie po raz pierwszy. W LRU zdążyli już na zjeździe zastąpić Tarasiuka prawdziwym ruchowcem Kujbidą. W UPL szukają zastępstwa dla Kostenki. Ale rzecz nie w personaliach, a w tym, że przy zjednoczeniu nieuchronnie powstanie pytanie: a dlaczego, właściwie, trzeba jednoczyć rozbity Ruch? Co było na początku 1999 roku — „wiosna odnowy”, jak oświadczyli ci, którzy poszli przeciwko Czornowilowi, czy „prywatyzacja partii”, jak oświadczył on sam? Jak by nie było, nawet większa część dawnego Ruchu, która uformowała się w UPL, przez te 14 lat przegrała wszystkie 7(!) ogólnokrajowych wyborów — 4 parlamentarne i 3 prezydenckie. Albo hucznie przegrywali, albo nie szli do wyborów wcale, czy w najlepszym razie, poszczególni przedstawiciele partii „przedostawali się” do Rady na grzbiecie jakichś bloków wyborczych. Czy zostanie przeprowadzona taka uczciwa analiza? Jej tak i nie przeprowadzono w 2009 roku, na 20-lecie Ruchu i 10-lecie jego rozłamu. Jakże poruszać się dalej? Konfiguracje zjednoczenia Tymczasem, mimo niezdolności do zjednoczenia choćby dwóch partii, deklaracji i projektów zjednoczenia nie brakuje. W UPL jeden z jej obecnych liderów Wałerij Asadczew, najwyraźniej w imieniu partii, niedawno rzucił wezwanie do takiego zjednoczenia partii demokratycznych. W LRU też zaczęli mówić nie tylko o zjednoczeniu Nasz demokratyczny polityk od czasu do czasu ogarnia (przynajmniej tak się wydaje) niepowstrzymany pociąg do zjednoczenia. Właśnie to słowo uporczywie powtarzają jak zaklęcie, jak mantrę. Przyczyny i bezpośrednie powody do zjednoczenia są najszlachetniejsze: zjednoczmy się na wybory do parlamentu, na wybory prezydenckie, na wybory mera Wasylkowa, Żmerynki, Głuchowa itd. Wreszcie, po prostu zjednoczmy się, bo w jedności siła. Absolutnie słuszne słowa! Ale warto uważniej przyjrzeć się kolejnym zjednoczeniowym wysiłkom, zadeklarowanym na tę wiosnę i lato, podmiotom tego procesu, gdzie już wyrysowali się profesjonalni wieloletni „jednoczyciele”.

Машинний переклад

Ukraina jeszcze nie uświadomiła sobie całej wielkości Tarasa!

Lekka droga życiowa nigdy nie przypadała w udziale bojownikom-Ukraińcom. I im bardziej ów bojownik starał się o los swojego narodu, tym trudniej układał się jego własny los. Dlatego nie dziwi, że i los człowieka oraz poety Szewczenki był tak gorzki: z 47 lat życia 24 był poddanym, ponad 10 trzymano go w areszcie, więc na mniej lub bardziej wolne życie i pracę przypadło mu gdzieś ponad dziesięć lat. Zresztą w tych krótkich latach bardziej szczęściło mu się jako malarzowi, trzeba bowiem wiedzieć, że Szewczenko był wybitnym malarzem, który stał na poziomie najlepszych malarzy Europy, jednak poetą był o wiele wybitniejszym, zatem swoją poezją przyćmiewał siebie jako malarza. Jednak wielkość Tarasa Szewczenki przede wszystkim w tym, że w tym krótkim czasie zrobił dla Ukrainy więcej, niż zrobiły dla niej setki innych działaczy czy też dziesiątki różnych organizacji i instytucji. Wszystko to dawno uznano na Ukrainie oraz na świecie, wzniesiono mu pomniki, jego imieniem nazwano uniwersytety, biblioteki i muzea, place, ulice, parki, skwery, obiekty i instytucje; miliony ludzi na Ukrainie i na świecie, którzy mieli okazję choćby usłyszeć o nim, prawdziwie pokochali i szanują go, dlatego równo za rok całkiem zasłużenie świętować będą dwieście lat od narodzin genialnego Tarasa Szewczenki. Jednak wszystko to nie przeczy temu, że my i dzisiaj w pełni nie przyjęliśmy oraz nie zrozumieliśmy wielkości tego człowieka. Jeszcze nie cała Ukraina zna i uświadamia sobie rolę, miejsce i znaczenie Szewczenki dla naszej współczesności oraz przyszłości. Jurij BACZA, profesor literatury ukraińskiej, m. Preszów, Słowacja Bez życia i twórczości Tarasa Szewczenki raczej nie doszłoby do uznania języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej, narodu ukraińskiego jako odrębnego, samodzielnego narodu z bogatą historią i wielką kulturą. A bez uznania języka, literatury i narodu nie uznano by Ukrainy jako państwa narodu ukraińskiego; tak samo nie byłoby uznania prawa tego narodu do życia i rozwoju na równi z innymi narodami! Zatem nie byłoby ani współczesnej, ani przyszłej Ukrainy! Naród ukraiński, chociaż już w IX wieku miał swoją Ruś Kijowską — państwo nie tylko typu europejskiego, ale i światowego, poziomu i znaczenia, choć i później nie raz zaświadczył o zdolności do zorganizowania swojego życia państwowego, długo przed Szewczenką i długo po nim nie był gwarantowany przed zniszczeniem i zniknięciem jako podmiot historii Europy i świata przede wszystkim dlatego, że na jego istnienie i prawo do posiadania własnego, samodzielnego, wolnego i niezależnego państwa demokratycznego cały czas czyhało dwóch najbliższych i najpotężniejszych sąsiadów — Rosja i Polska. Zatem, jeśli my, zgodnie z prawdą, mówimy o długotrwałej walce naszego narodu o swoje wolne i pełnoprawne życie państwowe i wyznaczamy w tej ogólnonarodowej walce poszczególne okresy czy etapy — udane lub mniej udane (sukcesy czy też porażki), i wyznaczamy w nich zasługi poszczególnych osób czy kolektywów, które do takiego stanu czy rezultatów walki doprowadzały, to, według mojego głębokiego przekonania, jeszcze w pełni nie uświadomiliśmy sobie i nie określiliśmy zasadniczej, wręcz fundamentalnej roli państwowotwórczej, miejsca i znaczenia Szewczenki oraz jego pozycji w tej ogólnonarodowej walce. Z tego punktu widzenia nasz Taras był nie tylko poetą i malarzem światowego poziomu, był genialnym, uniwersalnym przedstawicielem swojego narodu ukraińskiego na poziomie krajowym i międzynarodowym. Naród ukraiński przez stulecia nie miał swoich obrońców w społeczeństwie europejskim czy światowym. Kto i kiedy chciał — ten Ukrainę czy jej naród uznawał, nawet chwalił ją w porównaniu z innymi państwami, kto nie chciał — nie uznawał jej i bezkarnie szkalował. Z reguły właśnie nasi najbliżsi sąsiedzi nie przestrzegali układów i umów z Ukrainą, a najlepszych synów Ukrainy — bojowników o prawa narodu — nasi nieżyczliwi i wrogowie nazywali zdrajcami, poddając ich anatemie. Nie tylko rosyjscy carowie i ich ministrowie wałujewowie nie uznawali narodu ukraińskiego, jego języka, kultury (z której niemało przypisali sobie) i uczyli Ukraińców, jak mają rozumieć swoją historię, ale i współcześni carowie-putiny oraz — niby! — ukraińscy ministrowie tabaczniki kontynuują tę samą politykę nieuznawania Ukrainy, narodu ukraińskiego, jego języka i kultury, uczą nas, jak mamy rozumieć swoją historię, kogo wprowadzać do historii, a kogo wyprowadzać, kogo uważać za bohaterów i budować im pomniki (Katarzynie, Stalinowi), a kogo nie uznawać za bojownika o wolność narodu ukraińskiego oraz o samodzielność i niezależność Ukrainy. Właśnie przygotowania do historycznego pod względem znaczenia 200-lecia urodzin Szewczenki muszą stać się punktem zwrotnym przede wszystkim w ocenie jego znaczenia w walce wyzwoleńczej Ukrainy i narodu ukraińskiego. Genialny Taras Szewczenko dobrze znał i doskonale rozumiał historię Ukrainy. Dlatego był bezlitosnym krytykiem wszystkich państwowych i narodowych niedostatków Ukrainy i narodu ukraińskiego. Jednocześnie był dalekowzrocznym zwiastunem przyszłego losu swojego narodu i jego państwa. Szewczenko tak głęboko, wszechstronnie rozumiał tendencje rozwoju całego społeczeństwa, tak logicznie analizował przyczyny takiego poziomu życia narodu i jego bezpaństwowego stanu, że faktycznie z tego głębokiego zrozumienia i analizy wynikały także zadania — mówiąc po współczesnemu — dla „całej pionowej struktury władzy”, dla narodu i społeczeństwa, dla głowy nieistniejącego wówczas państwa ukraińskiego, dla przewodniczącego nieistniejącej wówczas Rady Najwyższej oraz takiego samego nieistniejącego wówczas szefa Rządu Ukrainy, ale także dla wielu ministrów (spraw zagranicznych, kultury, oświaty, handlu, gospodarki i ochrony środowiska) oraz innych bossów współczesnej elity. I to jeszcze nie cały zakres zainteresowań Tarasa. Szewczenko stale oraz niezwykle szczerze i głęboko bronił także matek, wdów, sierot, pokutnic, wszystkich tych niewolników niemych, wokół których i w obronie których stawiał swoje nieśmiertelne SŁOWO! Czyż to nie Szewczenko dawał historyczną ocenę zarówno całym okresom historii Ukrainy, jak i działalności poszczególnych przywódców tych okresów walki? Czyż to nie on pisał o „warszawskim śmieciu, brudzie Moskwy”.., o tych, którzy pchają się na obczyznę szukać dobrego dobra.., o tych, którzy znają wszystkie języki ludu słowiańskiego (obecnie światowego) — oprócz swojego? Czyż to nie on — wybaczcie za niestosownie łagodne słowo! — napomykał, że „kiedyś będziemy i po swojemu mówić, jak Niemiec pokaże, a do tego i historię naszą nam opowie…”? Czyż to nie on wskazywał na wielu z nas, na „sławnych pradziadów wielkich prawnuków marnych…”? Czyż to nie jego charakterystyka ówczesnej elity ukraińskiej: „Mongoły! Mongoły! Złotego Tamerlana wnuczęta gołe”? Czyż to nie on widział jak „kucy Niemiec kartofelki sadzi”? Czyż to nie on wierzył w czasy, kiedy „wroga nie będzie, surowego, a będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”? To gdzie ten czas? Kiedy zaczniemy wykonywać te zadania postawione przed nami przez Tarasa? Czyż to nie on pisał o „łanach szerokopolnych, i Dnieprze, i urwiskach”, i wierzył, że „ożyją stepy, jeziora…”? — a tymczasem wysycha Dniepr, zaśmiecają się i znikają setki rzek i rzeczek, jezior i stawów… — czyż przy takim stanie naszych ukraińskich spraw w zadeklarowanym, lecz wciąż jeszcze niezrealizowanym, wolnym demokratycznym państwie można twierdzić, że w pełni przyjęliśmy i zrozumieliśmy całego Szewczenkę?.. I czyż w takiej sytuacji mamy prawo twierdzić, że szerzymy i pogłębiamy tradycje szewczenkowskie? To w czym i gdzie to polepszenie, szerzenie, pogłębianie, zrozumienie, to przyjęcie i realizacja jego genialnych spostrzeżeń i przewidywań?.. Przykładów takiego naszego niedo-po-rozumienia znaczenia życia i twórczości Tarasa Szewczenki dla umarłych, i żywych, i nienarodzonych na Ukrainie i nie na Ukrainie istniejących Ukraińców (które dotykają i najwyższego Olimpu, całej „pionowej struktury władzy”, i reszty „elity”, ale także tych niewolników niemych), można by przytaczać bez końca. Jednak rozsądnym i kilku napomknień wystarczy dla wyobraźni, jak można (i należy!) rozumieć potrzebę tworzenia atmosfery prawdziwego szacunku, przemyślenia, przemyślenia na nowo oraz przyspieszonego przybliżania duchowego wszechświata Tarasa! Jednocześnie trzeba przyjąć, że może wszystko to nie jest aż tak tragiczne, jak z odległości, z oddali widzimy i rozumiemy nasze ukraińskie sprawy czy choćby poszczególne aspekty jej współczesnego stanu. Zrozumiałe, że możemy się mylić. Jednak tak samo nie jest wykluczone, że prawdziwa sytuacja naszych spraw jest jeszcze bardziej skomplikowana i bez naszej aktywnej ingerencji w jej rozwiązanie będzie się zmieniać — jeśli w pozytywną stronę — to bardzo powoli, a jeśli, nie daj Boże, w negatywnym kierunku — to bardzo niebezpiecznie. We współczesnym społeczeństwie ukraińskim bez wątpienia przeważają ludzie świadomi wielkości i niedoścignionego znaczenia życia i twórczości Szewczenki dla dalszego życia narodu ukraińskiego oraz, w szczególności, dla uporządkowania jego życia państwowego, jednak część społeczeństwa zaczyna nabierać przekonania, że aktywny wpływ Szewczenki przez dwieście lat jakby wyczerpał się i dlatego potrzebujemy nowego Waszyngtona… i nawet argumentują tym, że sam Szewczenko zastanawiał się nad tym, „czy doczekamy się Waszyngtona z nowym i sprawiedliwym prawem?”. Jak dla mnie, przede wszystkim musimy uczyć się tak, jak trzeba, i nauczyć się twórczo wykorzystywać to dziedzictwo całego narodu ukraińskiego (a także wszystko co najlepsze z dziedzictwa innych narodów), które mamy, które przekazali nam w spadku nasi liczni mądrzy i uczciwi, odważni i wytrwali w walce poprzednicy. Bezsprzecznie potrzebujemy tysięcy i tysięcy mądrych, uczciwych, rozsądnych, rozważnych i wytrwałych pracowników, nawet bojowników! — dla każdej dziedziny naszego życia. Potrzebujemy prawdziwej świadomości. Kiedy Szewczenko zrozumiał, że na złotym tronie wieprz karmiony siedzi, to tak właśnie powiedział o wieprzu karmionym. Kiedy zobaczył carycę „jak opieńka zasuszona”, to tak właśnie ocenił tę pierwszą damę imperium! Ale i narodowi powiedział swoje: „O ludzie! ludzie nieboraki! Po co zdali się wam carowie? Po co zdali się wam psiarczycy? Wyż to ludzie, nie psy!”. Zatem musimy stawać się sobą, uświadamiać sobie osobistą odpowiedzialność każdego za wszystko, co dzieje się z naszym narodem i w naszym państwie. Uroczyste kolejne czy nadzwyczajne zjazdy czy plenum, puste zebrania, wiece, marsze zwolenników jednego ugrupowania na jednej ulicy czy placu z okazji jego jubileuszu, i podobne drobnostkowe manifestacje, protesty czy demonstracje na kilka godzin lub dzień później na tej samej czy sąsiedniej ulicy lub placu z okazji tego samego jubileuszu, tak samo przyjmowanie niedomyślanych, powierzchownych rezolucji, manifestów, oświadczeń czy proklamacji, o których już jutro nie wspomną nawet organizatorzy takich „wydarzeń” — żadnych pozytywnych rezultatów nie przyniosą, i nawet przy obecności nowo objawionych Prometeuszów — przy współczesnym niezrozumieniu podstawowej potrzeby zjednoczenia wszystkich niezadowolonych i występowania wspólnie całym narodem — nie przyniosłyby! A dla miłośników wieców czy uroczystych posiedzeń, zjazdów czy plenum można by zaproponować chyba nadzwyczajne — nie uroczyste, a czysto robocze! — posiedzenie Rady Najwyższej pod warunkiem, że wszyscy jej deputowani zapomną, interesy jakiej partii bronią w tejże Radzie Najwyższej, i szczerze przyjmą szewczenkowskie rozumienie zadań i perspektywy Ukrainy i — wychodząc z jego rozumienia zadań i potrzeb narodu ukraińskiego — wypracują program wyprowadzenia Ukrainy z kryzysu i program rozwoju Ukrainy Szewczenki oraz narodu ukraińskiego. A ponieważ deputowani współczesnej RN Ukrainy takiej transformacji swojej pozycji i swojego stosunku do własnego narodu nie są w stanie dokonać, to w takiej sytuacji potrzebne jest — jako minimum — wieloludne wiece ogólnonarodowe dla wykazania narodowego zrozumienia stanu i potrzeb Ukrainy, a nie wiece organizowane przez pretendentów do immunitetu, do przywilejów parlamentarnych czy do władzy nad narodem! Wykorzystajmy więc nie tylko tegoroczne święta szewczenkowskie, ale i każdy dzień powszedni dla pełnego zrozumienia znaczenia życia i twórczości Tarasa Szewczenki dla naszej teraźniejszości i jutra. Wzmacniajmy w sobie uświadomienie potrzeby aktywnej pracy każdego obywatela-Ukraińca dla ostatecznego zwycięstwa prawdziwie nieśmiertelnych idei Tarasa oraz dla ostatecznej i pełnej realizacji samodzielnej — wolnej i niezależnej Ukrainy — państwa narodu ukraińskiego i wszystkich obywateli Ukrainy! Do tego wzywał nas — i umarłych, i żywych, i jeszcze nienarodzonych wówczas na Ukrainie i nie na Ukrainie istniejących, a zatem wszystkich nas. Widzicie, Taras już wtedy wiedział, że jeśli nie będziemy uczyć się tak jak trzeba, to nasza niedola rozciągnie się na długo, a my niezrozumieniem naszych zadań i obowiązków wobec narodu dopracowaliśmy się do tego, że co trzeci Ukrainiec, miliony ludu ukraińskiego! — znaleźli się poza Ukrainą i tułają się po świecie!.. Taras Szewczenko daje nam ogromną okazję: równo za rok prawdziwie, z głębokim zrozumieniem jego testamentu — aktywnie i skutecznie uczcić dwusetną rocznicę jego urodzin.

Машинний переклад

Czy warto wyrzekać się ojczystego słowa?

Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Podczas spotkania na Krymie 7 sierpnia 2012 roku z przedstawicielami ukraińskiej inteligencji Prezydent Ukrainy, jak poinformowała jego ówczesna doradczyni Hanna Herman, obiecał, że dzień przegłosowania ustawy językowej ze zmianami stanie się „dniem zjednoczenia narodu ukraińskiego” i nastąpi to już we wrześniu tego samego roku. Tymczasem mamy maj 2013 roku, ale jak dotąd żadne zmiany w naprędce skleconej ustawie „O zasadach państwowej polityki językowej” nie zostały nawet zaproponowane. Przynajmniej nic o tym nie wiadomo. Jak mówią Rosjanie: „z oczu precz, z serca precz”. Tymczasem obowiązuje zapisane w punkcie 1 artykułu 3 tej ustawy, być może unikalne w światowym ustawodawstwie, założenie koncepcyjne: „Każdy ma prawo swobodnie określać język, który uważa za ojczysty, i wybierać język komunikacji, a także uznawać się za dwujęzycznego lub wielojęzycznego i zmieniać swoje preferencje językowe”. Nie będziemy rozważać jego politycznego ukierunkowania. Spróbujemy jedynie wyjaśnić, na ile to założenie jest rzeczywiście humanitarne i jak jego stosowanie może zapewnić prawa człowieka. Język istnieje w dwóch nierozłącznych, współzależnych procesach psychicznych: jako zbiór środków językowych, które przechowujemy w pamięci, oraz jako mowa, która przejawia się w tworzeniu i postrzeganiu zdań oraz tekstu. Środki językowe wzbogacają się i doskonalą dzięki mowie. Mowa ze swej strony jest materialnym przejawem poziomu i jakości środków językowych jednostki, a co za tym idzie, również poziomu jej rozwoju umysłowego. Jeszcze Sokrates mawiał: „Przemów, abym cię zobaczył”. Środki językowe to fonetyka (zbiór dźwięków), leksyka (zbiór słów) i gramatyka (zbiór zasad i środków łączenia słów w zdania). Fonetyka z jednej strony kształtuje w pamięci idealne obrazy słów, a z drugiej jest zewnętrzną powłoką języka, czyli materialnie formuje słowa w wypowiedzi. Dzięki wyraźnie określonym dźwiękom przekazujemy informacje innym ludziom i odbieramy je. W każdym języku istnieje swój niepowtarzalny system dźwięków i w specyficzny sposób są one wymawiane. Aby się o tym przekonać, wystarczy zestawić ukraińską i rzeczywiście rosyjską wymowę podobnych słów. Język ukraiński w ustach Ukraińców pod względem brzmienia jest o wiele bliższy hiszpańskiemu czy włoskiemu niż rosyjskiemu, w którym wymowa jest ugrofińska, choć słowa są w nim słowiańskie, nie wspominając już o melodyce mowy. Przecież niemowlę jeszcze przed szóstym miesiącem życia zaczyna rozróżniać w ludzkim głosie intonację, wysokość, siłę i barwę, które są całkowicie różne u ludzi różnych narodowości. Ta właściwość stanowi podstawę dla dalszego postrzegania i przyswajania przez dziecko dźwięków języka ojczystego. Przy tym składowe elementy wymowy przekazywane są niemal niezmienione z pokolenia na pokolenie przez wiele stuleci. Człowiekowi, który chce zmienić swoje preferencje językowe, aby nie zniekształcać obcego języka, trzeba gruntownie przebudować połączenia między neuronami mózgu, które odpowiadają za pracę organów mowy. Niby to sprawa techniczna, ale niepożądany akcent zawsze daje o sobie znać i nierzadko zniekształca naturalne brzmienie słów, utrudniając komunikację. Gramatyka swoimi umownymi środkami w sposób uogólniony odtwarza związki, które istnieją i mogą istnieć w rzeczywistości między rzeczami i zjawiskami, a także oznacza niektóre najbardziej ogólne właściwości bytu, takie jak czas, mnogość, zależność między rzeczami i zjawiskami itp. I znów, w różnych językach prawa gramatyczne są różne. Weźmy odzwierciedlenie czasu: w języku rosyjskim są tylko trzy czasy czasownika, w ukraińskim — cztery, w serbskim — sześć, we francuskim — dziesięć, w angielskim — dwanaście. W języku ukraińskim, serbskim, francuskim istnieją trzy proste formy trybu rozkazującego: druga osoba liczby pojedynczej, pierwsza i druga osoba liczby mnogiej, a w rosyjskim i angielskim — tylko dwie: druga osoba liczby pojedynczej i druga liczba mnoga. To ostatnie świadczy o tym, że wymienione języki zostały tym narodom przyniesione z zewnątrz przez zdobywców, którzy w rozmowie z ludnością tubylczą nie mogli używać trybu rozkazującego w pierwszej osobie liczby mnogiej, co oznaczałoby wzywanie do wspólnych działań. W jednych językach są przypadki, w innych nie ma, ich funkcje pełnią inne środki. A w tych językach, w których są, ich znaczenia daleko nie pokrywają się. Dlatego przy zmianie preferencji językowych mylenie znaczeń gramatycznych jest nieuniknione, a zatem i zniekształcanie obcego języka również. Najściślej z głębokimi procesami psychicznymi człowieka związana jest leksyka. Nasz mózg (według różnych szacunków od dziesięciu do stu miliardów neuronów i z mnóstwem połączeń między nimi) rejestruje i przechowuje wszystkie bodźce, które napływają ze świata rzeczywistego. A napływają one gwałtownie i chaotycznie. I właśnie tutaj słowa są tymi kotwicami, wokół których sortują się i grupują nasze wrażenia. Innymi słowy, leksyka dzieli — przy czym różnie w różnych językach — wszechświat, który istnieje w naszej wyobraźni, na osobne większe i mniejsze, różnie od siebie zależne części i przypisuje im nazwy, których używamy w komunikacji jako pewnych symboli. Za każdym słowem utrwalony jest pewien, w każdym języku nieco inny, uogólniony obraz, który jest wywoływany przez słowo. Bez tego słowa byłyby pozbawione sensu. I właśnie w leksyce istnieją najbardziej rażące różnice między językami. Dla przykładu weźmy choćby słowo ręka. W języku ukraińskim to „kończyna człowieka od stawu barkowego do końcówek palców”; w angielskim takiego pojęcia nie ma: jest hand „dłoń” i arm „od dłoni do barku”. W języku ukraińskim palec jest i u ręki, i u nogi — w angielskim u ręki finger, u nogi toe. W języku serbskim — cztery prsty i piąty — palac (chodzi o kciuk) — jak widzimy, zwykły dla nas zwrot „znam jak własne pięć palców” byłby tutaj nie na miejscu, ale zwrot „sam jak palec” jest całkowicie uzasadniony. Na pierwszy rzut oka wydaje się, jakoby woda we wszystkich językach była „wodą”. Tymczasem w serbskim słowo voda w kontekście może oznaczać jeszcze „pot”, „łzy”, „ślinę”; w angielskim water — to jeszcze „akwarela”, „moczyć”, „podlewać”, „nawadniać” itp., nie wspominając już o różnych znaczeniach tego słowa we frazeologizmach. Całkowicie słuszny jest wniosek językoznawcy: „Identyczność znaczeń w różnych językach — to raczej wyjątek niż norma. Pełna zbieżność znaczenia dotyczy tylko nazw własnych — osobowych i geograficznych, terminów naukowych i technicznych, nazw miesięcy i dni, a także liczebników” (Koczerhan M. P. Podstawy językoznawstwa porównawczego. — K.: Wydawnictwo „Akademia”, 2006. — s. 305). Ale i to, dodam, nie zawsze. Na podstawie leksyki kształtuje się świadomość człowieka i jego językowy obraz świata. Jak twierdzą psycholodzy, nowo narodzone niemowlę postrzega świat całościowo, niepodzielnie. Kiedy zaś w jego mowie pojawiają się pierwsze słowa, w spójnym obrazie postrzegania świata zaczynają powstawać rozproszone wysepki świadomości, utrwalone osobnymi obrazami: mama, tata, na, daj, mniam. Do końca pierwszego roku w mózgu dziecka tworzy się do dwunastu takich słów-wysepek. Kiedy zbierze się pewna masa krytyczna, dziecko nagle (w wieku półtora do dwóch lat) uświadamia sobie swoje „ja”, czyli dzięki językowi wyodrębnia siebie z otaczającego świata. Z czasem, w normalnych warunkach, jeśli dziecko stale słyszy język ojczysty i aktywnie poznaje otaczający świat, liczba słów w jego świadomości nieustannie rośnie — od 1000 w wieku trzech lat do 4000 i więcej w wieku siedmiu lat. Przy tym w dziecięcej świadomości stale zachodzi korekta znaczeń każdego słowa i jego związków z innymi słowami w uzgodnieniu z otoczeniem, które coraz bardziej — dzięki zwiększeniu kręgu komunikacji, przez środki masowego przekazu, literaturę, wychowanie w przedszkolu — rozszerza się do ogólnonarodowego. I na tej podstawie odpowiednio rozwija się myślenie dziecka. Aktywny słownik dorosłego człowieka średnio liczy, jak twierdzą psycholodzy, 6—8 tysięcy słów i mniej więcej tyle samo, a może i więcej, słownik bierny. Ten słownik w procesie komunikacji (słuchania, czytania w języku ojczystym) uzupełnia się nie tylko o poszczególne słowa, ale i o ich znaczenia przenośne, których jest więcej niż słów, czyli w normalnych warunkach zasób słownictwa człowieka okazuje się niemal dwukrotnie większy niż liczba przyswojonych przez niego leksemów. Taki słownik zapewnia mu adekwatne postrzeganie rzeczywistości, a co za tym idzie, tworzenie własnego językowego obrazu świata, zgodnego i współmiernego z językowymi obrazami świata ludzi z bliskiego i dalekiego otoczenia, ludzi tej samej kultury narodowej i mentalności, a zatem i wzajemne zrozumienie w społeczeństwie, adekwatną wymianę myśli, czego nie może zapewnić obcy, przyniesiony i odpowiednio zubożony język. Człowiek rozumny i społeczny kształtuje się dzięki zbiorowemu, w nowoczesnych warunkach ogólnonarodowemu językowi. Społeczność, rozumność i język, jak uważał jeszcze Arystoteles, są tymi podstawowymi cechami, które wyodrębniają człowieka spośród innych istot. Uznawanie różnic między językami jedynie za przypadek wychowania jest mało uzasadnione. Te różnice są uwarunkowane pewnymi psychicznymi, a nawet fizjologicznymi cechami naturalnych użytkowników tego czy innego języka. Przecież z jakiegoś powodu przyniesione z zewnątrz obce języki ich nowi użytkownicy przyswajają nie całkiem idealnie, a ze znacznymi odchyleniami i stratami. Łatwo rozpoznać Ukraińca, Białorusina, Gruzina, który mówi po rosyjsku, różni się język amerykańskiego Murzyna od języka amerykańskiego Anglosasa — i to nie tylko akcentem, ale i całym swoim ustrojem. W tym przypadku dają o sobie znać nie tylko różnice w nabytych umiejętnościach, ale i cechy odziedziczone na poziomie genetycznym. Udowodniono, że istnieją wrodzone programy zachowań społecznych ludzi; zatem z takim samym prawdopodobieństwem można przypuszczać istnienie u człowieka wrodzonego etnicznego programu językowego. „Na początkową pustkę, którą przeznaczone było wypełnić embrionowi w łonie matki, podawany jest genetycznie program, który zawiera już przeżyte przez przodków życie” (Rastorgujew S. P. Wojna informacyjna. — M.: Radio i swiaz, 1999. — s. 28). Nowo narodzone dziecko, jak doszli do wniosku naukowcy, do dwóch lat zachowuje w sobie pamięć genetyczną, zapisaną przez wszystkich jego historycznych przodków, a zatem i skłonność do określonego języka jako głównego nośnika ducha narodu. Czy można lekkomyślnie to ignorować? Wszystko to, jak i inne, niewymienione tutaj cechy właściwe językom, związane jest z mentalnością użytkowników określonego języka, z ich postrzeganiem świata i wreszcie z cechami myślenia. Czy łatwo jest w pełni przełączyć się z jednego sposobu widzenia świata na inny, z narodowego sposobu myślenia na obcy? Tutaj zubożenie w myśleniu jest nieuniknione. Językowego obrazu świata w ogóle, który pasowałby człowiekowi każdej narodowości, nie istnieje — to abstrakcja. „Realnie istnieją i mogą być analizowane tylko językowe obrazy świata konkretnych języków narodowych — narodowe językowe obrazy świata” (Korniłow O. A. Językowe obrazy świata jako pochodne narodowych mentalności. — wyd. 2. — M.: CzeRo, 2003. — s. 113). Językowe obrazy świata kształtują się na podstawie języków narodowych. Obraz świata odnosi się do cech kultury narodowej i psychologii, ponieważ „u podstaw postrzegania świata i rozumienia świata każdego narodu leży własny system znaczeń przedmiotowych, stereotypów społecznych, schematów poznawczych. Dlatego świadomość człowieka jest zawsze etnicznie uwarunkowana, widzenia świata przez jeden naród nie można jednym „przekodowaniem” przetłumaczyć na język kultury innego narodu” (Leontjew A. A. Świadomość językowa i obraz świata // Język i świadomość: paradoksalna rzeczywistość. — M., 1993. — s. 20). I języki narodów, i językowe obrazy świata poszczególnych ludzi są niepowtarzalne i cenne dlatego, że są narodowe, czyli zbudowane na zbiorowym, wielowiekowym doświadczeniu wielkiej wspólnoty narodowej. Języków beznarodowych, tak jak kultur beznarodowych, nie ma. Mądrze swego czasu powiedział wielki filozof Hryhorij Skoworoda: „Każdy musi poznać swój naród i w narodzie siebie. Czyś Rusin? Bądź nim… Czyś Lach? Lachem bądź. Czyś Niemiec? Niemczuj. Francuz? Francuzuj. Tatar? Tatarz. Wszystko dobre na swoim miejscu i w swoim obliczu, i wszystko piękne, co czyste, naturalne, co nie jest podróbką, nie jest przemieszane z cudzym z rodu”. Wiadomo, że dosłowne, czyli słowo w słowo tłumaczenie jakiegokolwiek tekstu z jednego języka na drugi zniekształca oryginał. Tak samo przy wulgarnej zmianie preferencji językowych, przy zastępowaniu języka ojczystego innym, rzekomo ojczystym, niszczy się wcześniej zbudowany i w dużej mierze genetycznie uwarunkowany w świadomości jednostki językowy obraz świata — oczywiście, jeśli on istnieje i jeśli jest należycie uporządkowany. Czym innym jest znać kilka języków i w razie potrzeby korzystać z nich, a czym innym wyrzec się własnego, pielęgnowanego przez wiele poprzednich pokoleń zgodnie z otaczającymi warunkami istnienia i w zgodzie z nimi. Słowa wzięte w wypożyczenie z obcego języka okazują się ogołocone, pozbawione wielu znaczeń przenośnych i pobocznych skojarzeń. Dla Ukraińca bliskie jest: „Sad wiśniowy koło chaty, chruszcze nad wiśniami brzęczą…”. I zupełnie obco odbierany jest dosłowny przekład: „Wiszniowyj sadik pried izboju, majskije żuki nad wiszniami gudut”. Traci się psychologiczny i emocjonalny związek z otaczającą rzeczywistością, drastycznie zawęża się baza dla przeżyć estetycznych i myślenia asocjacyjnego. W ten sposób punkt 1 artykułu 3 ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” z pełną podstawą należy oceniać tak samo, jak publiczne zachęcanie do zażywania narkotyków. Humanitarne? Na pozór niby tak: troska przecież o zaspokojenie praw człowieka. Ale w rzeczywistości to założenie skierowane jest na otępienie, debilizację ludzkiej osobowości, a co za tym idzie całego społeczeństwa, na rozkład, niszczenie go, na upadek. I to nie tylko ten jeden artykuł jest taki w tej ustawie, a większość z nich. Więc czy długo jeszcze będą obowiązywać na Ukrainie antyludzkie, antyukraińskie normy wspomnianej ustawy, czy długo jeszcze czekać nam na jej poprawę, jak obiecywał Prezydent? Czy może to wszystko specjalnie tak zostało zaplanowane w określonym celu?

Машинний переклад

Od kary śmierci uratował go młody wiek. Obrońca ukraińskiej wolności Jurij DEJAK kończy 80 lat

Iwan KORSZYŃSKI, przewodniczący Zakarpackiej Organizacji Krajowej Więźniów Politycznych i Represjonowanych WTPWiR. Huculszczyzna ma swoją szczególną ukraińską historię. I swoją walkę o nią. Tutaj wykołysano Ukrainę Karpacką, tutaj krwią Siczo-strzelców pobłogosławiono drogę walki nowym pokoleniom. I dlatego setki najbardziej świadomych młodzieńców i dziewcząt na różne sposoby powstały przeciwko stalinowskiemu reżimowi, przyniesionemu tutaj na bagnetach wyzwolicieli. I zostali przez ten reżim okrutnie zamordowani lub represjonowani. Wśród nich jest nasz towarzysz broni Jurij Dejak. Jego ojciec, Mychajło Dejak, pracowity, szanowany we wsi gospodarz, nie mógł pogodzić się z porządkami, które zaprowadzała na terenach Zakarpacia pospiesznie ustanowiona władza sowiecka. Nie dali się zwieść do kołchozu, miał wspaniałe gospodarstwo w zatyzańskiej górskiej wsi Welatyn w okręgu chustskim. Własne bydło, własny sprzęt, ziarno. I w marcu 1949 roku, jak każdej poprzedniej wiosny, sprawny gospodarz przygotowywał się do wiosennych prac. Jednak plany złośliwego „kułaka” zniszczyły organy: niespodziewanie aresztowały go i wydały wyrok 10 lat poprawczych obozów pracy, 5 lat pozbawienia praw, a do tego skonfiskowały cały majątek. Żona z dwoma synami, 15-letnim Jurkiem i 12-letnim Mychajłem, znalazła się faktycznie na ulicy. Jurko nie mógł znieść takiej zniewagi — wstąpił w szeregi ruchu narodowowyzwoleńczego. A 30 maja 1949 roku, dwa miesiące po aresztowaniu ojca, pochwyciły go organy MGB. Uczył się wtedy w dziewiątej klasie szkoły średniej. W naprędce upieczonym wyroku czytamy: „W celach zbrojnej walki przeciwko władzy radzieckiej w maju 1949 roku wstąpił do welatyńskiej organizacji OUN”. Organizację wykryto, a młodego członka OUN skazano decyzją narady specjalnej. W wyroku wskazano, że oskarżono go „o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. 54-1 „a”, 54-11, 16-54-8 Kodeksu Karnego USRR”. A dalej sąd „skazał Dejaka Jurija Mychajłowicza za sumę popełnionych przez niego przestępstw na podstawie art. 54-1 „a” KK USRR oraz zgodnie z art. 2 Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 26 maja 1947 r. „O zniesieniu kary śmierci” na karę poprawczych obozów pracy na okres 25 (dwudziestu pięciu) lat bez pozbawienia praw z uwagi na nieosiągnięcie pełnoletności przez skazanego w momencie popełnienia przestępstwa i bez konfiskaty mienia z powodu braku takowego u skazanego. Wyrok wobec skazanego Dejaka Jurija Mychajłowicza w części dotyczącej art. 16-54-8 KK USRR jest ostateczny i nie podlega zaskarżeniu…”. Tak, wtedy skończył 16 lat, a rozstrzelanie nieletniego — jakoś niehumanitarne. Zresztą konfiskować już nie było czego, bo resztę rodziny Dejaków puszczono z torbami. Po aresztowaniu męża i syna Jurka kobieta została z młodszym synkiem. Chodziła ulicami, przeklinając tych, którzy przyczynili się do jej cierpienia. Dopóki jej również nie usunięto. A trzynastoletniego chłopca siłą wysłano na Donbas, do tak zwanego FZO. Stamtąd los rzucił go na Syberię, gdzie zapuścił korzenie, wracając na rodzinne Zakarpacie jedynie w gorzkich wspomnieniach. Tak została wyrwana z pradziadowskiego korzenia i rozproszona po dzikim świecie twarda chrześcijańska rodzina. A jaki los spotkał „przestępcę”, którego od śmierci uratował „humanitarny” stalinowski dekret, który wolał zamiast trupów zwiększyć armię niewolników? Po ogłoszeniu wyroku przyszły punkty etapowe, etapy, na których przyszło poznać na własnej skórze znęcanie się kryminalnego elementu, pasożytującego na więźniach politycznych. Potem — obozy o katorżniczych warunkach. Jurko odbywał karę w obozach mordowskich, przy wydobyciu torfu, w kopalniach węgla, przy wyrębie lasu i w zakładach obróbki drewna. O tym, co przeżył, nie lubi wspominać. Lepiej wyrwać to z pamięci, z serca, chociaż nie jest to takie proste. Zwolniono go z GUŁAG-u 8 lipca 1954 roku. Po powrocie do domu kontynuował naukę w szkole średniej w Korolewie, gdzie uczył się w trybie wieczorowym. W dzień pracował w chustskiej fabryce obuwia, ale czujne oko KGB i tutaj nie spało. Po wznowionych prześladowaniach zmuszony był opuścić Zakarpacie i od 1957 do 1970 roku pracował w kopalni trustu „Swierdłowwuhilla” w obwodzie woroszyłowgradzkim, głównie przy pracach podziemnych zgodnie z wykazem nr 1. Czyli w przodkach, kując pokłady węgla, wdychając ich pył. I mimo to w 1970 roku udało mu się powrócić w rodzinne strony. Właśnie wtedy się ożenił, szczęśliwemu małżeństwu urodziły się dwie córki. Podjął pracę w Zakarpackim Kombinacie Rtęciowym w osadzie Wyszkowo. Tutaj od razu doceniono doświadczenie praktyka z inżynierskim podejściem do sprawy. Mianowano go mechanikiem kopalni podziemnej, następnie kierownikiem zaopatrzenia, zastępcą dyrektora przedsiębiorstwa. Jurij Mychajłowycz wyszedł z pomysłem uruchomienia produkcji wyrobów z proszków tytanowych, co wyprowadziło kombinat na pozycję lidera w branży w Związku. Jest autorem szeregu wynalazków z zakresu metalurgii proszków, autorem dziesiątek propozycji racjonalizatorskich i wdrożeń. Dorobek prowincjonalnego inżyniera z dyplomem technikum był zatwierdzany przez akademików, studiowany przez wiodących specjalistów. Lecz zdrowie, podkopane obozami i kopalniami, dawało o sobie znać. I w 1999 roku J. M. Dejak przeszedł do „Zakarpatteplokomunenerho”, gdzie kierował Wyszkowskim odcinkiem sieci ciepłowniczych aż do dobrowolnego przejścia na „zasłużony odpoczynek”. Ale czy tacy ludzie potrafią odpoczywać? Znamienny fakt: ogólny staż Jurija Mychajłowycza (z uwzględnieniem ulg) wynosi 80 lat. Symboliczny plon na 80-lecie. Wraz z pierwszymi powiewami wolności Jurij Dejak aktywnie włączył się w ruch demokratycznych przemian. Pole społeczne stało się drugą domeną jego wysiłków, służenia ludziom. W pracy społecznej zdołał w pełni się zrealizować. Był organizatorem i uczestnikiem wielu patriotycznych wydarzeń, każdym słowem i czynem propagował ideę narodową, ukraińską państwowość. Państwo również to doceniło, odznaczając go w 2007 roku orderem „Za Zasługi” III stopnia. Dziś Jurij Mychajłowycz jest przewodniczącym Chustskiego miejsko-rejonowego oddziału Zakarpackiej organizacji krajowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, a także pierwszym zastępcą przewodniczącego organizacji krajowej OTWPiR. Pracując w Towarzystwie, opiekuje się swoimi towarzyszami broni, organizuje im oraz wdowom po zmarłych pomoc materialną, inicjuje działania charytatywne i jest aktywnym uczestnikiem wszystkich obwodowych i republikańskich konferencji więźniów politycznych i represjonowanych. To nieustraszony i zdecydowany człowiek, który przez całe swoje świadome życie bronił prawdy. Tych cech Jurij Mychajłowycz nie utracił nawet w dojrzałym wieku. Społeczność regionu pamięta, jak w dniu odsłonięcia pomnika ofiar represji politycznych nie pozwolił merowi Użhorodu S. Ratuszniakowi zbezcześcić tej uroczystości. Przy czym nie słowem, a wymownym czynem rycerza. Jak dawny bojownik, człowiek honoru. Niestety, czas niszczy nie tylko metal, ale i ludzi wykutych ze stali. Taki jest prawo oporu materiałów. Stan zdrowia się zachwiał, zwłaszcza po śmierci żony Lubow Kyryliwny. Przeszedł dwa zawały, lecz mimo to wytrwał, po raz kolejny zebrał siły. I znów jego energiczne, krzepiące słowo brzmi w przerzedzonym gronie towarzyszy broni, znów znajduje sposób, by wysłuchać, dodać otuchy, pomóc. Przy każdej okazji potrafi zebrać ludzi i ucieszyć czymś przyjemnym. Zarówno słowami, jak i prezentami. Na to znajduje i czas, i siły, i cierpliwość. Jego wyprostowaną sylwetkę rozpoznaje się z daleka, przysłuchuje się jego zrównoważonej, szlachetnej rozmowie. Młodzi dziwią się inżynierskiej systematyczności w stylu jego pracy, samodyscyplinie, potrzebie i gotowości do pracy na przekór wszystkiemu. To jest zapewne ten mistyczny eliksir, który daje szczęście aktywnej długowieczności. Taki to odcinek naszej żywej historii. Z patrioty, wiernego towarzysza broni, zdolnego ucznia, wzorowego głowy rodziny trzeba było zrobić „wroga ludu”, zniszczyć życie jemu i jego rodzinie. I nosił to piętno przez całe 40 lat, równe pół życia! Zrehabilitowany przez tę samą władzę radziecką dopiero w 1989 roku. Zauważyli w końcu niedopatrzenie. Dzięki, że nie rozstrzelali dzieciaka. Niski pokłon i chwała tym cierpiętnikom, którzy nie szczędzili życia, złożyli je na ołtarzu służby swojemu narodowi, zdobycia niepodległości Ukrainy, i nawet dziś ofiarnie oddają resztki sił na jej budowę.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Słowo wdzięczności dla patrioty

Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, członek licznych towarzystw i instytucji naukowych, kulturoznawczych oraz społeczno-politycznych, dyplomata i poseł do parlamentu austriackiego. Wśród jego krewnych są: biskup Iwan Stupnycki, pułkownik Ukraińskiej Republiki Ludowej Borys Palij-Nejło, generał armii polskiej Iwan Romer… Po ukończeniu uniwersytetu medycznego w Monachium, na początku lat 50. dr Jurij wraz z żoną i małym synem wyjechali do Ameryki. W latach 60. doktor Sas-Podluski jako członek towarzystw numizmatycznych Ameryki i Europy brał udział w wielu wystawach, prezentując ukraińskie odznaczenia wojskowe i wyróżnienia. Podstawą jego ukraińskiej kolekcji falerystycznej stał się zbiór odznaczeń Ukraińskich Strzelców Siczowych, który należał do krewnego pana Sas-Podluskiego, podchorążego USS Myrosława Tałpasza. 5 grudnia 1965 roku pan Jurij dokonał specjalnej prezentacji Orderu Żelaznego Krzyża w Waszyngtonie i podarował Amerykańskiemu Muzeum Narodowemu (United States National Museum) Żelazny Krzyż „Za zimowy pochód i walki” wraz z miniaturą i dyplomem. Ideą tego wydarzenia było zapoczątkowanie kolekcji ukraińskiej falerystyki w tej autorytatywnej instytucji. W 2003 roku rodzina Podluskich podarowała unikalną kolekcję ukraińskiej falerystyki, broni i mundurów Ukraińskiemu Muzeum Narodowemu w Chicago. Pan Jurij jest znaną osobistością na najważniejszych aukcjach świata. Wydając własne środki, wykupuje ukraińskie zabytki historyczne, aby potem podarować je muzeum. Dzięki niemu w zbiorach muzeum pojawiły się unikalne eksponaty — mowa o rzeczach osobistych Wasyla Wyszywanego (urodzonego jako Wilhelm Franciszek von Habsburg-Lotaryński) oraz metropolity Andrzeja Szeptyckiego, kolekcji medali i odznaczeń dla likwidatorów awarii w Czarnobylu, starych pocztówek i innych. Na początku 2013 r. pan Jurij sprawił muzeum jeszcze jeden niezwykły prezent — fortepian, który należał do jego kuzynki, wybitnej pianistki XX wieku, lwowianki Lubki Kołessy, która zdobyła błyskotliwe wykształcenie muzyczne w Wiedeńskiej Akademii Muzyki, rozpoczynając działalność koncertową w wieku piętnastu lat. Swoje pierwsze uznanie pianistka zdobyła w Austrii jeszcze w 1918 roku, stając się laureatką wysokiej nagrody, ustanowionej dla najlepszych absolwentów Akademii przez firmę „Bösendorfer” — koncertowego fortepianu, który teraz będzie czarował zwiedzających muzeum. Jest on honorowym prezesem amerykańskiego towarzystwa numizmatycznego, Wojskowym Znaczkowym UVK, Generalnym Ausałem oddziału numizmatyki i heraldyki kozackiej Zarządu Głównego Ukraińskiego Wolnego Kozactwa, członkiem i liderem różnych towarzystw lekarskich. Daleko od Ukrainy żyje i czyni dobro na jej cześć człowiek, który zasługuje na wdzięczność i wyróżnienie swojej Ojczyzny. Czy jednak Ukraina będzie wdzięczna swojemu patriocie? Doktor Jurij Sas-Podluski ze swoją unikalną kolekcją, przekazaną Ukraińskiemu Muzeum Narodowemu w Chicago (2010)

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

szkoły, literaturę, sport i pieśń. Po śmierci Jurija Fedkowycza na zmianę przyszło wielu zwolenników i prawdziwych Ukraińców, zainteresowanych rozwojem kultury i ojczystego języka ukraińskiego: Sydir Worobkewycz, Jewhen Hakman, Omelan Popowycz, Jewhenija Jaroszynska, Olha Kobylańska, Stepan Smal-Stockyj, artyści — Justyn Pihulak i Mykoła Iwasiuk. O założeniu „Ruskiej Besidy” pojawiły się doniesienia we lwowskim „Słowie” z 6 i 10 lutego 1869 roku oraz w Gazeta Narodowa, a Sydir Worobkewycz z tej okazji skomponował pieśń „Czom krasna Bukowyna zwenyť wid hucznych nut”. W marcu 1869 roku uchwalono statut towarzystwa. Od tego czasu Rusini (Ukraińcy) zaczęli jednoczyć się wokół „Ruskiej Besidy”, która przejęła na siebie sprawę ochrony Ukraińców. 1 grudnia towarzystwo zwraca się do cesarza z protestem przeciwko uchwale Sejmu Bukowińskiego, który podjął decyzję o zniszczeniu języka ukraińskiego. Potem zwraca się do Rady szkolnej z prośbą: religię w szkołach wykładać po ukraińsku. Dalej „Ruska Besida” domaga się założenia ukraińskiego gimnazjum w Czerniowcach, Kicmaniu, a w Wyżnicy — czteroklasowej szkoły. Towarzystwo „Ruska Besida” było fundatorem założenia katedry języka ukraińskiego przy Uniwersytecie Czerniowieckim. I rzeczywiście, ziarno rzucone w żyzną ziemię wydało plon stokrotny. Towarzystwo istniało z krótkimi przerwami do 1940 roku i odegrało znaczącą rolę w odrodzeniu narodowym Ukraińców Bukowiny. Zastawniwszczyzna ma pełne prawo szczycić się tym, że właśnie na jej ziemi po raz pierwszy rozbrzmiało wezwanie do zjednoczenia Ukraińców-oświeceniowców. W rejonie zastawniwskim do 1990 roku działało towarzystwo języka ukraińskiego im. Tarasa Szewczen-

Машинний переклад

Zastawnieńscy proświcianie

Switłana MASŁOWSKA, przewodnicząca Zastawnieńskiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki. Społeczne dążenia Ukraińców Bukowiny po raz pierwszy przejawiły się w rewolucyjnych latach 1848—1869. Podczas wyborów do austriackiego parlamentu, które ówczesna władza ogłosiła pod naciskiem wydarzeń rewolucyjnych, spośród ośmiu deputowanych z Bukowiny wybrano pięciu Ukraińców. Na posiedzeniach parlamentu wraz z deputowanymi z Galicji bronili oni nie tylko żądań socjalno-ekonomicznych, lecz także występowali w obronie języka ukraińskiego, domagali się rozszerzenia praw narodowych Ukraińców. W ciągu lat 50. XIX wieku przejawy ruchu ukraińskiego w kraju niemal nie były obserwowane. Jednak pewne pozytywne zmiany miały miejsce. W szczególności zwiększyła się liczba księży spośród Ukraińców jako skutek polityki biskupa Jewhena Hakmana, wzrosła liczba szkół ludowych, aktywizowało się nauczanie języka ukraińskiego w placówkach oświatowych, wzmocniło się przenikanie idei narodowych z Galicji i Ukrainy Naddnieprzańskiej. Pod koniec lat 60. ukraińska społeczność Bukowiny wystarczająco dojrzała, aby przejść do nowego stanu w swoim rozwoju — tworzenia towarzystw kulturalno-oświatowych i politycznych, wokół których można było się skupiać i zajmować pracą oświatową oraz organizacyjną. Jednym z pierwszych była „Ruska Besida”, która powstała w 1869 roku. A jeśli dokładniej… 1 listopada 1868 roku we wsi Towtry (rejon zastawnieński obwodu czerniowieckiego), w domu M. Draczynskiego odbywało się wesele. Młody teolog Jewsij Andrijczuk żenił się z córką księdza Astazją. Podczas obiadu w obecności prawie 200 księży proboszcz katedry czerniowieckiej Feoktyst Droń za błogosławieństwem władyki Jewhena Hakmana zwrócił się z przemówieniem do gości o utworzeniu towarzystwa kulturalno-oświatowego „Ruska Besida”. Następnego dnia F. Droń zaczął objeżdżać okoliczne wsie, włączając do towarzystwa nowych zwolenników. Już w styczniu 1869 roku do „Ruskiej Besidy” wstąpiło 150 osób. Pierwszy zarząd towarzystwa był następujący: ks. Wasyl Prodan — przewodniczący, Sachnowycz — jego zastępca, członkowie zarządu — nauczyciel gimnazjalny Iwan Branyk, ks. Izydor Martynowycz, ks. Sydir Worobkewycz, na sekretarza wybrano F. Dronia. Celem towarzystwa było podniesienie oświaty i dobrobytu bukowińskich Rusinów poprzez ukraińskie... Konferencja naukowo-praktyczna poświęcona 150-leciu Iwana Bażanśkiego, które za oficjalne nie było uważane, gdyż było prześladowane przez władzę radziecką. A 15 grudnia 1991 roku odbyło się posiedzenie grupy inicjatywnej (w liczbie 47 osób), która wniosła pod obrady kwestię utworzenia rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wysłuchano nauczyciela historii szkoły średniej w Wiknie, badacza i literaturoznawcę Mykołę Hnepa, który opowiedział o głównych kierunkach pracy towarzystwa, zapoznał z jego Statutem. Zebranie postanowiło utworzyć oddział rejonowy. Z propozycji Wasyla Pendura na przewodniczącego wybrano Illę Hajdeja, jego zastępcą — Wołodymyra Ziulkowśkiego. Działalność oddziału aktywizowała się we współpracy z Ludowym Ruchem Ukrainy. W styczniu 1993 roku Czerniowieckie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki potwierdziło utworzenie oddziału w rejonie zastawnieńskim. W tamtym czasie zastawnieńska „Proświta” aktywnie współpracuje z „Organizacją represjonowanych i więźniów politycznych Ukrainy”, a także z partią „Kongres Ukraińskich Nacjonalistów”. Od 2001 roku do lutego 2012 roku „Proświcie” rejonu zastawnieńskiego przewodniczy zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, zasłużony nauczyciel Mołdawii Raisa Ilczuk. Z jej inicjatywy odbywają się spotkania twórczej inteligencji, fora, wydarzenia wychowawcze, okrągłe stoły w szkołach rejonu dotyczące odrodzenia imion bojowników o wolność Ukrainy R. Szuchewycza, S. Bandery, w kwestiach popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki, propagowania języka ukraińskiego itp. Wtedy z inicjatywy „Proświty” we wsi Towtry (ojczyzna „Ruskiej Besidy”) odnowiono i uporządkowano groby pierwszych prośwician Bukowiny (organizator — nauczycielka H. Kniaź), we wsi Dobryniwci odnaleziono miejsce pochówku i otwarto pomnik 200 bandurzystów, którzy zginęli podczas II wojny światowej oraz krzyż pamiątkowy — żołnierzom UPA. W wielu szkołach rejonu utworzono kąciki „Proświty”. Obecnie zachowały się one we wsiach Towtry, Werenczanka, Czunkiw. Aktywni proświcianie tamtego czasu — Mykoła Hnep (nieżyjący), Illa Hajdej, Wasyl Dżuran, Orysia Marusyk, Hanna Kniaź i inni. W marcu 2012 roku odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja rejonowego towarzystwa „Proświta”, na przewodniczącą którego wybrano Switłanę Masłowską. W kwietniu 2012 roku Zastawnieńska „Proświta” zorganizowała prezentację unikalnego wydania — książki historyka-badacza Mykoły Czereszniuka „Historia wsi rejonu zastawnieńskiego”. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele obwodowego towarzystwa „Proświta”, naukowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, pisarze regionu, władze rejonu, miasta, bibliotekarze, nauczyciele historii szkół rejonu, uczniowie, społeczność Zastawnienszczyzny. W czerwcu 2012 r. z inicjatywy rejonowej „Proświty” odbyło się spotkanie twórczej inteligencji Bukowiny i Zastawnienszczyzny w kwestiach ucisku języka ukraińskiego oraz problemów popularyzacji ukraińskiej pieśni ludowej i współczesnej. Zgromadzenie (obwodowe i rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, naukowcy CzUN, znani artyści, pisarze regionu, wykładowcy Zastawnieńskiej szkoły muzycznej, pracownicy oświaty, kultury, systemu bibliotecznego rejonu, uczniowie szkół, społeczność rejonu) uchwaliło i skierowało na Bankową apel do Prezydenta Ukrainy w sprawie ustanowienia nowego święta państwowego (10 czerwca, w dniu wizyty w Zastawnie (10.06.1912 r.) znanego muzykologa Hnata Chotkewycza) — Dzień Ukraińskiej Pieśni, który sprzyjałby zjednoczeniu wszystkich regionów naszego kraju. Niestety, „Proświta” rejonu odpowiedzi z Kijowa do tej pory nie otrzymała… W styczniu 2013 roku Zastawnieńska „Proświta” zorganizowała uczczenie pamięci znanego malarza światowej skali (autora słynnego płótna „Wjazd Bohdana Chmielnickiego do Kijowa”),

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Jewhenij Hakman — znicz niegasnący

dni szewczenkowskich, upamiętnieniu poety ze wsi Czunkiw Josypa Chrapki, nagrodzeniu i nadaniu tytułu Ludowy zespołowi folklorystycznemu ze wsi Werenczanka „Kumonky”, w wydarzeniu edukacyjnym w szkole ogólnokształcącej w Towtrach „Uczymy się być prawdziwymi Ukraińcami” (nauczycielka W. Budżak). Przewodnicząca towarzystwa wraz z dyrektor Centralnego Systemu Bibliotecznego L. Stasiuk zorganizowały okrągły stół z okazji Międzynarodowego Dnia Poezji, podczas którego postanowiono stworzyć studio literackie i wydać almanach zastawniwski z wierszami 20 poetów rejonu. W tym samym miesiącu „Proświta” zainicjowała prezentację książki Zoi Honczarowej „Chreszczatyku—100” (wydanie o działalności cukrowni „Chreszczatyk” w Kostryżiwce, która w 2012 roku obchodziła 100 lat). Na spotkaniu poświęconym pochodzącemu z miasta Zastawna Mykole Iwasjukowi (1865—1937) wraz z Czerniowieckim Obwodowym Związkiem Artystów Ukrainy oraz Zastawniwską Szkołą Artystyczną ustanowiono obwodową nagrodę artystyczną jego imienia. Pierwszym laureatem został znany na terenie rejonu i obwodu artysta Josyp Ferenć. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele obwodowej i rejonowej „Proświty”, obwodowego związku artystów, naukowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, pisarze regionu, władze rejonu i miasta, pracownicy kultury, oświaty, nauczyciele szkół muzycznych i artystycznych, wychowankowie różnych placówek oświatowych rejonu oraz społeczność. Pod koniec stycznia 2013 roku rejonowa „Proświta” wzięła udział w ankiecie wśród mieszkańców rejonu „Co wiecie o bohaterach spod Krut?”. Członkowie „Proświty” z rejonu proponowali okrągły stół poświęcony upamiętnieniu metropolity Jewhena Hakmana przy wsparciu biblioteki rejonowej i dyrekcji kombinatu, w którym wzięli udział pracownicy zakładu, władze rejonu, przedstawiciele obwodowego komitetu związku zawodowego pracowników przemysłu, pisarze, pedagodzy, pracownicy kultury oraz społeczność. W kwietniu z inicjatywy „Proświty” w Zastawnie odbył się okrągły stół poświęcony upamiętnieniu założyciela Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, naszego sławnego rodaka, metropolity Jewhena Hakmana (1793—1873). W maju członkowie „Proświty” wezmą udział w wydarzeniu z okazji wręczenia obwodowej nagrody literackiej im. I. Bażanśkiego (20 maja — 80 lat od dnia jego śmierci), w sierpniu, wraz z mieszkańcami wsi Wasłowiwci, uczczą pamięć metropolity J. Hakmana, a w listopadzie wręczą obwodową nagrodę artystyczną im. M. Iwasjuka byłemu dyrektorowi Zastawniwskiej Szkoły Artystycznej W. Hryniukowi oraz będą organizatorami i uczestnikami innych wydarzeń kulturalno-artystycznych w rejonie. zainicjować i uzyskać poparcie społeczności, aby uznać 29 stycznia za prawdziwy Dzień Obrońcy Ojczyzny-Ukrainy (zamiast radzieckiego święta — 23 lutego) i podnosić tę datę do wyższej rangi jako symbol patriotyzmu ukraińskiej młodzieży. W lutym 2013 roku na bazie Wyższej Szkoły Zawodowej nr 24 odbyła się konferencja naukowo-praktyczna (organizatorzy — obwodowa i rejonowa „Proświta”, wykładowcy i uczniowie WSZ-24), poświęcona 150. rocznicy urodzin znanego pedagoga, pisarza, publicysty, członka „Proświty”, pierwszego fotografa-amatora Bukowiny Iwana Bażanśkiego. W spotkaniu wzięli udział członkowie „Proświty” z obwodu i rejonu, naukowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, pisarze i dziennikarze Bukowiny i Zastawniwszczyzny, nauczyciele i uczniowie szkół artystycznych i ogólnokształcących, pracownicy kultury, biblioteki rejonowej oraz społeczność rejonu. W marcu Zastawniwska „Proświta” wzięła udział w festiwalu „Czyste rosy”, w organizacji Szewczenkowskich dni, upamiętnieniu poety ze wsi Czunkiw Josypa Chrapki, nagrodzeniu i nadaniu tytułu Ludowy zespołowi folklorystycznemu ze wsi Werenczanka „Kumonky”, w wydarzeniu edukacyjnym w szkole ogólnokształcącej w Towtrach „Uczymy się być prawdziwymi Ukraińcami” (nauczycielka W. Budżak). Switłana MASŁOWSKA, przewodnicząca Zastawniwskiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód czerniowiecki. Zdjęcie Ołeksandra OSTAPOWYCZA Temu zgromadzeniu poprzedziło nabożeństwo żałobne w monasterze Przemienienia Pańskiego, wzniesionym w Wasłowcach dwa lata temu na podwórzu dawnego domu Eugeniusza Hakmana. Członkowie Proświty, którzy wzięli udział w liturgii, mieli okazję nie tylko przyjąć szczere, mądre, duchowe słowo Władyki Czerniowieckiego i Bukowińskiego Daniela (UPC Patriarchatu Kijowskiego) oraz ponad 50 księży, którzy tu przybyli, ale także wziąć udział w konferencji duchownych, poświęconej pamięci wielkiego biskupa. Budujące jest to, że czcigodni ojcowie na czele z władyką Danielem zgodzili się zostać uczestnikami rozszerzonego okrągłego stołu Proświty, dołączyli także przedstawiciele UPC Patriarchatu Moskiewskiego. Wśród zaproszonych byli: sekretarz odpowiedzialny obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Maria Pełech, członkowie zarządu „Proświty”: politolog Ihor Burkut, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Derda, naukowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, państwowego uniwersytetu medycznego, specjaliści obwodowego muzeum krajoznawczego, twórcza inteligencja Bukowiny, władze rejonu i wsi, krajoznawcy, pracownicy kultury, bibliotekarze, nauczyciele i uczniowie szkół rejonu, dziennikarze wydawnictw obwodowych i Zastawnowskiego rejonowego, społeczeństwo. Posiedzenie rozpoczęło się od obejrzenia dokumentalnego filmu publicystycznego o życiu Eugeniusza Hakmana (autor — Switłana Nowyćka, dramaturg, reżyser, dziennikarz czerniowieckiego kanału telewizyjnego TVA). Każdy z mówców starał się nie tylko przedstawić dane biograficzne człowieka, który żył nie dla siebie i swoich korzyści, ale także połączyć to ze współczesnością i godnym miejscem Eugeniusza Hakmana wśród najsłynniejszych Ukraińców. Władyka Daniel, czcząc niezwykle utalentowanego, bogobojnego i miłującego ludzi męża, zobowiązał się zrobić wszystko, aby doprowadzić do jego kanonizacji. Zwrócił się do zgromadzonych z prośbą o wydzielenie w mieście Zastawna działki ziemi pod budowę kaplicy imienia metropolity Hakmana. Jak powiedziała prowadząca zgromadzenie M. Miakota, chłopiec z biednej rodziny był skromny i nigdy nie wstydził się swojego statusu społecznego. Adoptowany przez nauczyciela czerniowieckiego seminarium duchownego Ignacego Hakmana, miał nieprzeciętne zdolności do nauki… Prowadzącą uzupełniają naukowcy, dziennikarze, krajoznawcy: studia na Uniwersytecie Wiedeńskim dały mu nie tylko wiedzę z zakresu nauk teologicznych, ale także umiejętność posługiwania się ośmioma językami. Lecz najważniejszym jego osiągnięciem było poświęcenie swojego życia służbie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej i rodakom na ojczystej ziemi. Dzięki niemu w Czerniowcach zbudowano dwie cegielnie, które dostarczały materiał na budowę nie tylko świątyń (do tej pory w Czerniowcach były tylko drewniane), ale także szkół, seminariów duchownych, gdzie obowiązkowo musiał być nauczany język ukraiński, oraz nabożeństw w języku ojczystym w bukowińskich cerkwiach. W 1869 roku zainicjował powstanie i pobłogosławił na dobre uczynki organizację oświatową „Ruska Besida”, zajmował się działalnością charytatywną. Przekonał cesarza Austro-Węgier do budowy uniwersytetu europejskiego wzorca właśnie w Czerniowcach (obecnie — ozdoba Bukowiny i Ukrainy), ale nie dożył jego otwarcia… Zgromadzenie tętni duchem pamięci, duchem niezniszczalności wiary chrześcijańskiej i Ukraińców. Ale czymże jest okrągły stół bez dialogu, dyskusji i sporów. Hieromnich Nikita, referent Konsystorza Czerniowiecko-Bukowińskiego UPC Patriarchatu Moskiewskiego, dowodził, że metropolita nie był działaczem politycznym, ani nacjonalistą. W przeciwnym przekonywała go honorowa przewodnicząca czerniowieckiego oddziału Związku Ukrainek O. Popeliuk. Ważne słowo o metropolicie jako patriocie Ukrainy wygłosili członkowie Proświty M. Pełech, I. Derda (oprócz tego wykonał pieśń duchową o Matce Bożej Poczajowskiej „Kant XI wieku”), W. Dżuran, S. Masłowska; naukowcy W. Biłous, I. Burkut, W. Botuszanski, I. Wozny, I. Łucan, przedstawiciele władz L. Holcow, M. Lewanina i inni, stawiając sobie za cel coroczne czczenie tego człowieka i odnalezienie miejsca pochówku metropolity. Przecież na polecenie służb specjalnych w 1976 roku trumnę z niezniszczalnym ciałem Eugeniusza Hakmana wyniesiono z jego dzieła — Soboru Katedralnego Świętego Ducha (tam został pochowany w 1873 r.) i zakopano… przy ogrodzeniu cmentarza, bez nagrobka i znaków rozpoznawczych. Świadkom nakazano milczeć o tym cynicznym znęcaniu się nad wybitnym synem ukraińskości Bukowiny… Krajoznawca, były funkcjonariusz operacyjny Zarządu MSW w obwodzie czerniowieckim O. Stolar poinformował, że obecnie w 90% doprecyzowano miejsce pochówku metropolity, ale dla potwierdzenia tego prosi o dołączenie wszystkich, którzy pragną należytego uczczenia wielkiego Ukraińca Eugeniusza Hakmana. Światło pamięci o sławnym rodaku z pewnością wytyczy drogę do nowych spotkań, nowego poznania, nowych odkryć. Bukowińska Zastawnowszczyzna… Cudowny, błogosławiony kraj, obmyty dawnym Dniestrem, bogata, szczodra ziemia, która podarowała światu niemało wielkich postaci, których mądrością i talentem szczycimy się my i szczycić się będą przyszłe pokolenia. Obecnie mówimy o wielkim synu Ukrainy, działaczu kościelnym i politycznym, biskupie prawosławnym, pierwszym marszałku krajowym Sejmu Bukowińskiego, pierwszym metropolicie Bukowiny i Dalmacji, członku Proświty i człowieku niezwykle zakochanym w ojczystym kraju, naszym sławnym rodaku Eugeniuszu Hakmanie. Właśnie z okazji 220. rocznicy urodzin i 140. rocznicy śmierci (zmarł 12 kwietnia 1873 r.) Zastawnowskie rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zorganizowało okrągły stół w ojczyźnie metropolity, w małej wsi Wasłowce. Prezentacja książki Mykoły Czereszniuka „Historia wsi rejonu zastawnowskiego”

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

przez specyficzne kanały. Było oczywiste — przed ludźmi ukrywano prawdę. Dlatego wielu z tych, którzy świadomie lub nieświadomie byli w komsomole czy partii, niekoniecznie nie kochają Ukrainy. System blokowania prawdziwej informacji działa do dziś. Choć wiele rzeczy jest już zrozumiałych. Mity o przestępcach w karpackich lasach tworzyli i tworzą dzisiaj ludzie, którzy są wrogami Ukrainy. I wtedy, i teraz nikt nie chce mówić prawdy o Hołodomorze. Tylko moja mama mogła opowiedzieć, jak leżały z siostrzyczką spuchnięte z głodu, a do chaty wszedł jej wujek Serhij (który później zginął na wojnie) z głodnymi oczami i stanął plecami do żeliwnego garnka, w którym gotowały się malutkie ziemniaki. Te ziemniaczki mieszano z pączkami lipy, łobodą, gotowano i spożywano po szklaneczce dziennie. Podczas gdy gospodarze ledwo chodzili po chacie, on zaczął wyciągać z wrzącej wody ziemniaczki i zjadać je razem z obgotowaną skórką. Ukraina przeszła straszną drogę, dlatego gdy przemyśliwałem ją jako człowiek, który ma związek z nauką historyczną, określiłem kilka momentów, które trudno zrozumieć z punktu widzenia zdrowego rozsądku. Dlaczego Trocki wydał rozkaz zniszczenia 10 tysięcy oficerów armii carskiej, którzy przeszli na służbę do radzieckiej, a byli pochodzenia ukraińskiego? Dlaczego w 1930 roku zadano najokrutniejszy cios ukraińskiemu chłopstwu, które zaganiano do kołchozów? Chłopu zabrano konie, pługi, brony i nie mógł dalej istnieć jako indywidualny rolnik… Dlaczego był Hołodomor, potem — straszliwy cios w inteligencję? Przeanalizujmy straty Ukrainy w II wojnie światowej. Putin niedawno oświadczył, że Rosja i bez Ukrainy wygrałaby wojnę. Jak wyjaśnić to pamięci mojego dziadka Pawła, wujka Serhija, którzy zginęli, drugiego wujka Hryhorija, który był dwukrotnie postrzelony, czy innego dziadka Pawła, który wrócił z kontuzją i zmarł nieco ponad 10 lat po wojnie? Dalej — tak zwane FZO. Wiem o losach młodych chłopców i dziewcząt, których rekrutowano do nowych baz produkcyjnych, siłą zabierano ze środowiska, w którym żyli. Chłopcy przeważnie siedzieli w więzieniach… To te ciosy w Ukrainę, które trwają do dziś. Niestety, nasz naród nigdy nie miał łatwego losu i do tej pory nie ma. Wśród wielu innych czynników jest ten, który nazywa się celową polityką sąsiedniego państwa wobec wszystkiego, co ukraińskie. Kiedy mówią o “starszym bracie” — wszystko rozumiem, w rodzinie może być starszy brat, autorytet, obrońca młodszego, ale żeby przywłasz-

Машинний переклад

Wołodymyr Bondarenko: «Jestem przede wszystkim Ukraińcem»

Wśród deputowanych ludowych Ukrainy, niestety, bardzo niewielu jest takich, którzy troszczą się o Ukrainę do głębi swojej duszy, a jeszcze mniej takich, którzy troszczą się o nią do głębi własnej kieszeni. Rzadkim wyjątkiem od tej reguły jest Wołodymyr Dmytrowycz Bondarenko. Oprócz tych licznych, czysto deputowanych obowiązków, które Wołodymyr Dmytrowycz od wielu lat z rzędu wypełnia bez zbędnego hałasu, tak bardzo właściwego sporej liczbie dzisiejszych polityków, wystarcza Bondarence jeszcze różnych inicjatyw społecznych, które sumiennie wciela w życie. Działalność charytatywna Wołodymyra Bondarenki rozciąga się na różne sfery społeczne: medycynę, kulturę, sport, opiekę nad potrzebującymi, sierotami. Podczas pomarańczowej rewolucji dokonano zamachu na jego życie. Wydarzenie to skłoniło go do budowy cerkwi w miejscu, gdzie do tego doszło. W 2005 roku świątynię św. Dymitra Sołuńskiego UCP KP poświęcono. Obok świątyni Bondarenko stworzył muzeum-skansen, gdzie zaprezentowano 9 przewiezionych z różnych zakątków Ukrainy zabytkowych chat z pełnym odtworzeniem życia chłopów. W tym muzeum nieustannie odbywają się święta ludowe. Skansen „Ukraińska wieś” koło wsi Buzowa stał się miejscem wypoczynku kijowian i gości miasta, a także ośrodkiem prowadzenia różnorodnych szkoleń, seminariów, wycieczek. Zatem rozmawiamy z deputowanym ludowym Ukrainy Wołodymyrem Bondarenką. — Wołodymyrze Dmytrowyczu, jest Pan znanym politykiem, działaczem państwowym, mecenasem. Proszę wyodrębnić z kroniki Pana rodu tę strunę, ten nurt, które ukształtowały Pana charakter i postawę obywatelską. — Kiedy czytam niektóre współczesne terminy, na przykład „obwodowa komisja wyborcza” (w skrócie — OKW), przypominam sobie dokumenty, w których widziałem zapisy „zesłać na DWK”. Tam DWK interpretowano jako „Daleki Wschód” — enkawudzistowski napis, który dotyczył większej części mojego rodu. I kiedy w latach 60. XX wieku Nikita Siergiejewicz Chruszczow pozwolił wrócić na Ukrainę tym, którzy tam trafili, to i teraz na Chersońszczyźnie w rejonie biłozerskim żyje część mojego rodu. Część została na Dalekim Wschodzie, część — w Krasnojarsku. Niedawno otrzymałem unikalne dokumenty z okresu Iwana Mazepy o tym, jak mój ród się rozwijał, jacy kozacy w nim byli. Posiadam również wypis spowiedzi z 1915 roku, w którym figuruje mój dziadek Pawło, urodzony w 1906 roku, jego siostra bliźniaczka Teodora oraz inni krewni. Znam imiona moich pradziadków, prababć. Byli to ludzie, którzy żyli na tej ziemi, wychowywali dzieci, ciężko pracowali. Pamiętam jeszcze w latach 50. jeden z młynów, który kiedyś należał do mojego pradziadka. Ja i dzisiaj mogę pokazać stołówkę szkolną w rodzinnej wsi Ochińki w rejonie pryłuckim na Czernihowszczyźnie — to dom jednego z moich pradziadków. Pewnego razu, przyjechawszy tam, powiedziałem dyrektorowi Mykole Polikarpowyczowi, że jestem gotów finansować normalne utrzymanie szkoły bez żadnych roszczeń do zwrotu budynku, po prostu dlatego, że to dom mojego pradziadka. A takich obiektów, które należały do moich przodków, na terenie wsi jest 12. Kiedy władza radziecka zesłała jednych na DWK, innych zamorzyła głodem, to ci, którzy zostali, korzystali z tego mienia jako społecznego. Przez długi czas nam o tym nie opowiadano i nie wiedziałem wielu rzeczy. Dowiadywałem się, jak i moi rówieśnicy, o wszystkim znacznie później. Nie wiedziałem, że grałem w piłkę na specyficznym polu, otoczonym rowem, który w rzeczywistości był cmentarzem ofiar Hołodomoru, chociaż nie było na nim ani pagórków, ani krzyży. I tam pogrzebane bez odprawienia nabożeństwa są tysiące ludzi… To wszystko kształtowało i kształtuje mnie — charakter, poglądy na życie. Kiedyś zamówiłem w bibliotece Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie studiowałem na wydziale historycznym, niektóre utwory z doby Ukraińskiej Republiki Ludowej, działaczy tamtego okresu. Po tym kilka razy zapraszano mnie na rozmowę do specjalnych organów, dowiadywano się, dlaczego się tym interesuję. Później wiele informacji otrzymywałem, by przybrać sobie tak wielkie imię na tle wydarzeń, które miały miejsce — trzeba mieć wielką bezczelność. — Czuje się Pan bardziej czernihowianinem czy kijowianinem? Co zwyciężyło, kiedy zakładał Pan kompleks etnograficzny „Ukraińska wieś”? — Jeśli mówić o tym, kim jestem — czernihowianinem, połtawianinem czy kijowianinem — jestem Ukraińcem. I absolutnie wyraźnie, celowo tworzyłem ten kompleks tak, aby połączyć sześć głównych regionów etnograficznych (Karpaty, Polesie, Podole, Słobożanszczyznę, Środkowe Naddnieprze, południe Ukrainy). Jestem dumny, że Czernihowszczyzna była kiedyś tak wielka, że dochodziła do północnych mórz, a Moskwa była tylko małą wsią poza granicami tego rozwiniętego terytorium. Dlatego dzisiaj należę do Ziemstwa Czernihowskiego. Jednak w duszy długo przekonywałem siebie, że jestem połtawskim kozakiem, ponieważ pułki pryłucki i niżyński sztucznie przyłączono do Czernihowszczyzny, aby wzmocnić możliwości ekonomiczne tego obwodu. Ale przez większą część życia jestem kijowianinem i sporo, wydaje mi się, pozytywnego zrobiłem dla miasta. Mamy rodzinną tradycję, którą zapoczątkowała moja córka Olha. Wypatruje ona ze swoim mężem i synem ciekawe miejsca, a potem daje nam wskazówkę. Tak objeździliśmy prawie całą Ukrainę: teatry, centra kulturalno-wychowawcze. Wszędzie są ciekawe miejsca. Ukraina jest piękna. Jest tak różna i jednolita, że cieszysz się, kiedy widzisz tę jedność, mimo że nieustannie próbują nas rozszarpać. — Jak narodziła się idea „Ukraińskiej wsi”? Czym się Pan kierował? Dlaczego wybrał Pan na miejsce lokalizacji skansenu wieś Buzowa w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim? Jaka jest perspektywa Pana muzeum-skansenu i podobnych kompleksów we współczesnej Ukrainie? — Pytają mnie, dlaczego nie w Kijowie? A proszę powiedzieć, co za Leonida Mychajłowycza można było zrobić w Kijowie? Czy można u niego wyprosić kawałek ziemi? Oddawał ziemię pod cokolwiek: przekształcić 300 hektarów zaprojektowanej strefy przemysłowej pod zabudowę mieszkaniową, zniszczyć dwa projekty zajezdni na Lewym Brzegu… W Buzowej był zaśmiecony teren, faktycznie śmietnik z sąsiednich daczy, z Mykołajiwki. Zacząłem od tego, że dałem do zrozumienia radzie wiejskiej, że będę wywoził śmieci i stworzę tutaj coś dla wypoczynku. Ogółem z tego terenu wywieziono 214 ciężarówek tylko wielkogabarytowych i chemicznych odpadów. Początkowo wzniesiono cerkiew, potem — chaty, a dzisiaj wszystko już „w ramiona ciśnie”. Są plany na przyszłość. To subkultura ziemiańska, która była w każdej wsi: majątek, budynki pomocnicze dworu ziemiańskiego (psiarnia, stajnia). Jeszcze zachowały się pojedyncze domki średnio- i drobnoziemiańskiej szlachty. Ich życie codzienne, meble, system organizacji życia są zupełnie inne. Wielu z nich było badaczami, pisarzami, muzykami. Znalazłem kilka takich opuszczonych budynków, ale tylko się dogadam o przeniesieniu — władza się zmienia. Już cztery „komplety” się zmieniły, a „wóz stoi tam, gdzie stał”. To jeden kierunek. Inny — twierdza kozacka. To zupełnie inna organizacja życia, zestaw pomieszczeń itp. Albo muzeum techniki, albo życie codzienne ukraińskiego chłopa z lat 60. XX wieku… Mam mnóstwo planów, ale brakuje terytorium. Dzisiaj ludzie ciągną do etnostylu w ubiorze, w dekoracjach. A ja mam inne zadanie — systemowo pokazujemy życie codzienne z ówczesną produkcją: olejarnia, kuźnia, piekarnia, gorzelnictwo, bednarstwo, pisankarstwo, tkactwo itp. W perspektywie będziemy mieli 21 zawodów odtworzonych w wariancie roboczym. To jest to, co trzeba rozwijać. I przeważająca większość tych zawodów znajduje dzisiaj zamówienie społeczne. Jednak są i takie, które należy po prostu zachować, na przykład kołodziej, który wyginał obręcze. Dzisiaj chcę, aby takie skanseny były w systemie turystycznym Ukrainy. Staliśmy się członkami „marki turystycznej”. To znak kolekcjonerski obiektów Europy Wschodniej i bardzo skuteczny sposób rozpowszechniania informacji o skansenie. Takie centra powinny być w różnych regionach i być może połączone w system pierścieniowy, aby można było, poświęciwszy na to określony czas, objechać całą Ukrainę lub jakiś region. Cieszę się, że skanseny powstają, nie są konkurentami, a wręcz przeciwnie, wzmacniają sprawę. — Pana zdaniem, jakie są dzisiaj najbardziej globalne problemy ukraińskiej wsi? Jak opozycja może wpłynąć na ich rozwiązanie? — Współczesna ukraińska wieś praktycznie w 100% zależy od form gospodarowania. U podstaw wiejskiego życia była praca, wykorzystanie owoców tej pracy, sprawiedliwy ich podział. Dzisiaj ten balans został naruszony. Tylko sporadycznie niektórzy gospodarze na Ukrainie demonstrują fenomenalne rzeczy. Tak, na Chersońszczyźnie byłem w jednym gospodarstwie, do którego chce przyłączyć się cały obwód. Kobieta, która nim kieruje, niczego nie ukradła, nie przepisała krewnym — u niej wszystko działa, wieś rozkwita. Dzieci, które kończą uczelnie, wracają do rodzinnej wsi, bo tam jest praca. Samych pracowników kulturalno-oświatowych mają 18, ponad 30 trenerów sportowych. Takich gospodarstw na Ukrainie, niestety, jest niewiele. Ukraińska wieś musi się odrodzić, a odrodzić ją może tylko farmerstwo (kiedyś nazywano je kułactwem). Farmer — potężny gospodarz wiejski, który ma nie mały kawałeczek ziemi, a wystarczającą ilość, może mieć najemnych pracowników, którzy są gotowi pracować. Wieś powinna się transformować, jak w całym cywilizowanym świecie, a nie niszczyć, jak u nas. Czynniki niszczenia wsi — alkoholizacja, niszczenie miejsc pracy — działały wiele lat, a dzisiaj do nich doszły jeszcze te, które nigdy nie działały. Elektroniczne środki komunikacji doprowadziły do niszczenia wsi jako depozytariusza języka ukraińskiego, zwyczajów itd. To globalizacja. — Dla każdego świadomego człowieka, zwłaszcza młodego, kwestia przyszłości państwa ukraińskiego ma wyjątkowe znaczenie. Ma Pan solidny staż w administracji państwowej. Jak ocenia Pan, biorąc pod uwagę dzisiejsze realia, perspektywę ukraińską? — Czynnikiem oceny są tendencje, które są na Ukrainie. Po przeprowadzeniu wyborów kierownictwo partyjne podsumowywało wyniki. Pierwsze miejsce dali jednemu z centralnych rejonów, a naszemu, swiatoszyńskiemu, — ostatnie. Zwracam się do tych „działaczy”, pytam, jak wy tak liczycie? Nasz rejon zdobył o 8,3% głosów na naszą siłę polityczną więcej niż inny, a od najgorszego oderwaliśmy się prawie o 20%. A mnie odpowiadają, że u nich w systemie podsumowywania wyników jest, na przykład, liczba wzmianek w prasie, liczba osób przyjętych do partii. Mówię, chłopaki, ja wam zdradzę jeden sekret — zintegrowanym wskaźnikiem jakości pracy podczas wyborów jest liczba zdobytych głosów. Zintegrowanym wskaźnikiem IQ społeczeństwa jest liczba laureatów światowo uznanych nagród, na wzór Noblowskiej, na liczbę ludności kraju. Wskaźnikiem jakości życia — jego długość. Jeśli Japończycy żyją 87 lat, to u nich jakość życia jest lepsza niż u nas, bo na Ukrainie żyją o wiele krócej. Więc dzisiaj indykatorem stosunku obywateli do swojego kraju jest liczba chętnych do opuszczenia granic naszego państwa. To było zawsze, Ukraina „nadprodukowała” naród na swojej ziemi, ale dzisiaj tendencja do wyjazdu, moim zdaniem, jest przerażająca. Takie tendencje należy zmieniać. Rozmawiał Jewhen BUKET

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

««М Мууззееййнніі ггооссттииннии»» ззааппрроош шуую ю юттьь

Сьогодні вже звичним стало для рівненців і меш& канців області проводити у травневі дні (а цьогоріч це буде 26 травня) фольклорно&етнографічне свято “Музейні гостини”, на яке приїздять народні умільці з Рівненщини та сусідніх областей. Цього дня май& дан перед Рівненським обласним краєзнавчим му& зеєм перетворюється на багатобарвний ярмарок, де можна придбати чи просто помилуватися витво& рами народних умільців, узяти участь у конкурсах, досхочу потанцювати чи поспівати разом із фольк& лорними колективами краю. Олександр БУЛИГА, директор Рівненського обласного краєзнавчого музею Уперше на території музею на" родні умільці зібралися навесні 1992 року. Тоді невелика група на" родних майстрів представила власні вироби для нечисленних гостей. Вирішили зробити цей за" хід традиційним, приурочити його проведення до Міжнародного дня музеїв. На “Музейних гостинах” пред" ставлені давні види декоративно" ужиткового мистецтва: різьблення, вишивка, лозоплетіння, соломо" плетіння, писанкарство, а також і відносно молоді — мереживопле" тіння, художня обробка шкіри, ху" дожня кераміка тощо. Серед учас" ників найбільше різьбярів і виши" вальниць, адже у нашому краї збе" реглися старовинні традиції опра" цювання деревини й орнаменту" вання тканих виробів. Кожен із різьбярів, розвиваючи давні традиції, володіє неповтор" ним індивідуальним стилем. Тонка виразність у поєднанні зі спокій" ною ліричною манерою виконання властиві виробам досвідченого, ві" домого далеко за межами області В. Позніка (м. Сарни); проникнен" ням у глибину української міфології вирізняються фантастичні панно П. Онищука (м. Корець); відточеністю форм вражає мініатюрна пластика Л. Тимощука (м. Рівне); багатим оздобленням — декоративні вази В. Беркети (с. М. Стидин Косто" пільського району); винахідливістю та фантазією — сувеніри М. Коро" тюка (м. Рівне). Віками формувались особли" вості вишивки нашого регіону. Ос" новні її художні властивості — сму" гастість орнаментальних компози" цій, чіткість і лаконізм малюнка знайшли подальший розвиток у ви" робах кращих сучасних рівнен" ських вишивальниць: О. Рябунець, М. Шевчук, Н. Гіроль, Г. Симено" вич, В. Галапач, В. Велігурської, І. Дмитришиної та інших. Головна ри" са їхньої творчості — вміле поєд" нання традицій із вимогами нового часу. Спираючись на певні естетич" ні вподобання, майстрині вносять у загальну скарбницю і своє, непов" торне. Вироби кожної відзначають" ся індивідуальною манерою деко" рування і досконалим володінням різноманітних вишивальних технік. Традиції поліського ткацтва береж" но плекають відомі в Україні У. Кот та Н. Рабчевська (с. Крупове Дуб" ровицького р"ну). Один із поширених видів деко" ративно"ужиткового мистецтва — художній розпис по дереву. Успіш" но працює в цьому напрямку О. Літвин (с. Лісопіль Костопільського р"ну), який створив неповторний стиль у оздобленні дерев’яних скриньок, свічників, мальованок. Багатством орнаментального де" корування відзначаються вироби Л. Пікіної (м. Рівне), С. Никончук (м. Костопіль) та інших. Не оминають свята і майстри “Музейні гостини” 2012 року лозоплетіння. Серед них — В. Мар" ченко, який віртуозно володіє тех" нікою плетення з тонкої лози — ро" кити. Велику популярність мають вироби з соломи М. Огородника (м. Здолбунів), П. Гаврилюка, О. Анд" рєєвої (м. Рівне). Дбайливо зберігають і розви" вають традиції волинського писан" карства, гончарства, сучасної ке" раміки, художньої обробки шкіри, витинанки, народної іграшки тощо. Підтримують “Музейні гостини” і відомі колективи, які беруть участь у святі. Це оркестр 13"го ар" мійського корпусу, фольклорні гур" ти “Барвінок” із Рівного, “Молодич" ки” з с. Здовбиця Здолбунівського р"ну, фольклорні ансамблі — “Го" рина”, “Джерело”, “Волиняни” РДГУ; дитячі фольклорні ансамблі — “Веснянка” Рівненського Палацу дітей та молоді, “Уляночка” рівнен" ської музичної школи № 2, хор “Ве" рес”. У святі беруть участь і худож" ники. До майстрів Рівненщини що" року долучаються їхні колеги з ін" ших областей України. Цікаві під час “Музейних гос" тин” і своєрідні майстер"класи, де майстри пропонують спробувати власні сили в будь"якому виді на" родного мистецтва. Власні доробки представляють і члени національно"культурних то" вариств Рівненщини. Їхні колекти" ви часті гості музейного свята. Зокрема це театр танцю “Арабеск” при Російському культурному цен" трі, виконавиця Тетяна Мацюк (то" вариство “Білорусь”), хор Рівнен" ської єврейської громади, пред" ставники польського культурного товариства. Постійний учасник свята протягом останніх років — клуб історичної реконструкції і ро" льового моделювання “Варта гри" фона”. Учасники цього об’єднання демонструють відтворене серед" ньовічне вбрання, проводять пока" зові лицарські бої. Багато років поспіль зі своєю продукцією на свято приходять місцеві популяризатори україн" ської книги. Це Євген Шморгун (видавництво “Азалія”), Сергій Лейчук (Рівненські підручники й на" очні посібники), фотомайстер і ви" давець Олександр Харват. Зі своїм “крамом” учащають і приватні зби" рачі історичних пам’яток. Це Олек" Виступ Станіслава Лозовського сандр Литвинчук (“Антикваріат старого міста”) і Вадим Понома" ренко (“Акваріус”). Постійними учасниками свята стали члени то" вариства шанувальників кактусів. До “Музейних гостин” долучаються і так звані розповсюджувачі творів народного мистецтва. Ми називає" мо їх популяризаторами сучасних умільців, тому й не перешкоджає" мо їхній участі у святі. На “Музейних гостинах” сту" денти курсу “Образотворче та де" коративно"ужиткове мистецтво” Рівненського державного гумані" тарного університету переймають досвід народних умільців і надалі створюють високопрофесійні зраз" ки текстильного мистецтва на ос" нові традиційного жіночого одягу волинського й поліського краю, працюючи на ткацькому верстаті й вертикальній рамі. Нам приємно, що заходи куль" турного спрямування під назвою “Музейні гостини” відбуваються сьогодні і в інших музейних закла" дах. Ми задоволені, що наш бренд використовують під час проведен" ня подібних дійств у історико"куль" турному заповіднику м. Дубна та музейному комплексі с. Липки Го" щанського району (Рівненщина), Нетішинському краєзнавчому му" зеї (Хмельниччина), Національно" му заповіднику Вишгород (Київщи" на), у музейних закладах Кіровог" радщини й Вінниччини. Фольклор" но"етнографічні свята “Замкові гостини” (історико"культурний за" повідник м. Острог), “Музейне подвір’я” (Радивилівський історич" ний музей) також продовжують справу, започатковану рівненськи" На святі всією сім’єю ми музейними працівни" ками наприкінці минуло" го століття. Ми завжди запрошу" ємо на наше травневе свято якомога більше учасників і гостей. Му" зейники волинського краю приїздять до нас щороку, й тому з успіхом наслідують і впроваджу" ють у себе наші напра" цювання. Постійні гості у нас наші колеги з різних музеїв Волинського краю. Ми раді, коли на наше запрошення відгукуються колеги з інших регіо" нів. Дуже важливою була для нас висока оцінка заходу директором Дніпропетровського історичного му" зею ім. Дмитра Яворницького Н. Ка" пустіною, яка відвідала наше свято 2003 року. 2008 року на наш захід завітав увесь колектив Хмельниць" кого художнього музею на чолі з директором Л. Задорожною. Під" тримка і зацікавленість наших ко" лег, їхні поради допомагають нам у майбутньому робити “Музейні гос" тини” цікавішими й оригінальніши" ми. Щороку збільшується кількість учасників свята, які представляють різні напрями народного мистец" тва, розширюється географія його представників. Гостями свята у різ" ні роки були німці, американці, французи. Нині очікуємо на приїзд групи науковців із Середньої Азії. Збільшення кількості учасників змусило нас вийти за межі музей" ного подвір’я та “освоювати” му" зейний парк і прилеглу до музею територію. У день свята вулиця Драгоманова (вздовж музею вона пішохідна) стає виставковою пло" щею, яку заповнюють народні майстри. Фольклорні колективи, оркестри, окремі колективи висту" пають перед музейним входом. У районі відкритого майданчика, де демонструються пам’ятки техніки ХVII—XX ст., розміщуються місцеві підприємці, які пропонують різно" манітні кулінарні вироби для гостей та учасників свята. Облаштування експозицій учасників розпочина" ється о восьмій годині, урочисте відкриття традиційно об одинадця" тій. Свято триває до сімнадцятої. За період проведення “Музей" них гостин” Рівненський обласний краєзнавчий музей сформував ко" лекцію предметів сучасного деко" Галина Данильчук з подарунками від майстрів для музейної експозиції ративно"ужиткового мистецтва. Окремі експонати цієї колекції де" монструвалися на різноманітних виставках у самому музеї і в Києві під час проведення творчих звітів Рівненської області. Вони відбува" лися в Палаці “Україна” та на ІІ Все" українському фестивалі “Музей у сучасному поліетнічному світі”, де були представлені на міні"виставці “Музейні гостини—2008”. “Музейні гостини” народились із успіхом функціонують завдяки наполегливій праці співробітників Рівненського обласного краєзнав" чого музею. Це натхненник свята — заслужений працівник культури України, завідувач відділу етногра" фії Алла Українець, ведуча свята завідувач відділу виставок Галина Данильчук, організатор виступів фольклорних колективів колишня довголітня завідувач відділу науко" во"освітньої роботи Лілія Толстуха, координатор роботи зі спонсора" ми та колегами, які надають облад" нання, провідний науковий співро" бітник Володимир Мушировський, наукові працівники усіх відділів му" зею. Торік, відзначаючи 20"річчя “Музейних гостин”, на свято при" була найбільша кількість майстрів — більше трьохсот, їхні роботи та виступи фольклорних колективів побачили майже 11 000 глядачів. Свято 2012 р. було наймасовішим. Його учасники представляли влас" ні доробки не лише на прилеглій до музею території, а й почали освою" вати сусідні майданчики. Цьогоріч плануємо поза межами музейної території зробити їх кілька. Книжки пропонуватимуть біля обласної бібліотеки, ігри з дітьми проводи" тимуть біля озера Лебединка, сма" коликами ласуватимуть біля торго" вельного комплексу “Злата плаза”. Готуючись до чергових “Музей" них гостин”, працівники нашого музею осмислюють проведення торішніх свят і думають над тим, чим і як здивувати цьогорічних від" відувачів. Сьогодні, озираючись на проведену роботу, з упевненістю можна стверджувати: “Музейні гостини” заслужено стали не тільки одним із головних щорічних захо" дів нашого закладу, а й подією в житті міста та області. Запозичен" ня нашого досвіду щодо проведен" ня такого масового заходу засвід" чує: здійснена робота зі згуртуван" ня представників різних напрямів народного мистецтва, використан" ня елементів ярмарку, доповнена фольклорним колоритом, здобула визнання. “Музейні гостини” — важлива ланка не лише проведен" ня дозвілля населення, а й збере" ження та розвитку народних звича" їв і традицій.
Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Tamara SEWERNIUK Tamara SEWERNIUK Słowa moje pomnożą się kiedyś…

Czarny wiatr Stoję w życie… A tam, za żytnim polem, Dokądś biegnie droga w dal. I czarny wiatr, jeszcze nieostygły, Przy drodze ożywia cień. Tak, jakby naprawdę za kimś śledził… Z kosą, co niewidoczna na ramieniu, Zachodzi słońce za ziemski bezkres, O czymś — między sobą — szepczą krzewy. Pokornie cichy ich szept, A czarny wiatr nastawił słuch… Stoję w życie, w gorącym płomienieniu, I nie zważam na zmierzchowy skraj. A wiatr, wiatr wciąż kogoś szuka, Jego kosa niewidzialna drży, A cień nieuchwytny wszechświat obejmuje, A ta droga wciąż dokądś biegnie… Góra Czerniecza… Zacznie się maj — dusza stygnie, Piecze ogniem pieczęć popiołu. …I wyprzęgli na moście konie, I na rękach go wieźli Wzdłuż Dniepru. Wzdłuż Skargi. W jego — wreszcie — wolne dni. O wolności, wolności… Gdzie jesteś? Czym jesteś? Wieniec cierniowy na trumnie. Ołowiany grób. Łza tajemna. I niemota — jak sen lepki, Lecz gwarzyła Ukraina: A pamięć szabli? A — wieki? A step? A urwiska? Dobra siła? Pagórków na świecie mrowie. Ale wysoka ta Mogiła I tej Górze — siostry nie ma, I duch kobziarski jeszcze nie wygasł, I nie zgasła słowa istota, I wysokości najwyższy wymiar — Te dusze, które ją niosą. Przy wielkim… Bój się słowa, co powiedziane nadaremnie, I nie wieszaj żywego na hak. Złotousty znów hałasuje O miłości — bólu Tarasowych mąk, Bólu jego krzyżowych upokorzeń, I jarów, gdzie Ukraina leży… Bój się słowa, co hasłami dyszy Przy zadumie ciężkiej — wierzchołków. Hałas… Hasła… — pokrewne dźwięki, I od nich już znajome echo… Tak wznosiły się zaciśnięte ręce Do miłości… Opierała się ona. Bo już wiedziała: w brokatowe rozcięcia, W czarnym krzyżykiem wyszyte dni Złotousty olejnie się wślizgnie, Albo i wjedzie na białym koniu. My z korzeni — Szewczenkowi dzieci, My wchłonęliśmy w krew — walkę, Żeby nie umarło w krwi to, co testamentowe… Przetnijmyż winy udrękę Dobrocią pracy. Nie krzykiem! Nie biciem się w pustą pierś. Przy wielkim bądźmy wielkimi, Pamiętając cierpiętniczą drogę. Przełom Złamała się droga. Szepta przełom: “Spiesz się…” Trwała smutek — ani kreski, ani pół słowa. Nie ma Was… i głodno duszy, Snuje się ból, jak nitka surowa. Bankietowy dom rośnie w oczach, Lecz co smutkom, kto w nim ucztuje?! Nie ma Was… I cienko ciemnieje świeca, I jeszcze cieniej bzowy zapach dymi. Biegną ścieżki od drogi w każdą stronę, Dokąd-jaka… Nikt ich nie zajmuje, A ponad przełomem — jedna drugiej naprzeciw Moja i Wasza — Choć i nas — nie ma. Bezdomność… Opada ciemności zasłona, Śpiewa Tichonow i Alisa, I cicha woda tamy rwie, I bezdomność wiek ucieka, Co on zabrał — nikt nie wie, A ja czytam Talalaja, Co też nie wiadomo-gdzie mieszka. Porzucił drogę za białą chmurkę, Odłożył pióro… Odsunął kieliszek… I wyłączył światło… — Nie gaś! — Nikt nie zdążył zatrzymać ręki, Żeby odwieść tę czarną mękę… Teraz idą tam bez pukania Wszystkie bezdomne głosy… Śpiewa Gmyria i Kyryczenko, Kozłowski i Mirosznyczenko… Taki krótki wiek i czas… A my, jakby przybici morem, Wciąż mówimy… mówimy… I nie piecze nas duszy wstyd, Jak martwi patrzą Na nas. * * * Te łukowate płacze w nieprzyzwoitościach gry, Te deptania brudne po świętościach przeczystych, Znużyły duszę, choć padnij i umrzyj, Aż wtedy usłyszysz śpiew, co w wyżynach nie wystygł. Ta pustynia błąkań, podmalowana droga, Te zagubione dni, jak rozsypane wiśnie, Zapiekły się na popękanych prawdy ustach, Aż zadrżały z przerażenia drogi dawne. Obejrzę się na chwilę. Dotknę się ich… Tam, na śmiertelnym tle, obok Abel i Kain. A z płócien życia tyle barw promiennych!.. Przygarnę święte… Za grzeszne — pokutuję… Poczuję płatki nastroszonych malw. Z łukowatych płaczów łzy uwolnię szczere… I one uświęcą złotą pektorał, I zajmą się drogi błogością w pokoju. Ołtarze Nie wierzę w podłość. Złości nie przyjmuję. Choć mąk od nich zaznaliśmy w pełni. Lecz ilu nas? Myślę o ziemi — Jak ciężko obecnie zraniona ona… Kto czym zechce, tym o nią uderzy, Opada trawa z wyschłego oblicza. Historio! Coż w tobie włada, Że ani początku nie ma, ani końca? Już tyle sław posadzono na pal, A słów, a słów — aż serce oślepia! Historio, a dalej co? A dalej? Na czyj ołtarz upadnie moja ziemia? Niedobry duch słaba dusza wdycha — Leci niedobry pył ziemskich dróg. Gromy cichną. Krew nie wysycha… To dobrze znają starte ołtarze. * * * Oprzeć się o kamień, niewzruszony, jak los, Samotny wśród stepu, pośród ostnicy. Wdychać przebyte i wydychać: wolność! Kłaniając się drogom, którymi przeszliśmy. My tam potykaliśmy się o różne kamienie, O grozę oniemienia na martwej trawie. Jednoczyliśmy się i raniliśmy w zgubach walki, Lecz stygmatów nie liczyliśmy — przejrzeniem żywi… Przejrzeniem i postępem w nieznane, Żeby, wreszcie, pojąć, poznawszy światy, Że w samowypędzeniu z ojczystego domu Jedyny ratunek — wrócić tam. I lekko westchnąć: słodka niewola — Wracać i zwracać swojemu swoje. Oprzeć się o kamień, niewzruszony, jak los, Który przebaczeniem tobie się staje… * * * Dzień przeminął, jak mijają śniegi i listopady, W świątyni nadziei szeleszczą ostre odłamki skarg. Cicha modlitwa zrywa się z serca: nie padaj W muł przelotnych, zastraszonych wirami wód. Wiry — to hart, to oczyszczenie ducha ze smutku, Zmęczone skrzydła na falach ulgi spoczną, Muł nie mija… Lepkie jego mackowate pęta, Nie zgub się. Nie zgub swojej prawdziwej drogi. Ty nie ugrzęźniesz w “niczym”, w “nigdzie” i w “nigdy” I nie wyrzekniesz się ani bitych, ani zabitych dróg. Staniemy razem w oczyszczone wirami koło, Przekroczywszy i lot, i upadku próg. Dzień przeminął, jak mijają święta i napaści, Blask po tym zszedł błękitny-błękitny… Słowo czekało i doczekało się świętego komunii, Serce ludzkie — przez nie — usłyszało siebie… Wyznanie… 1. Ojczyzno! — To słowo, jak duma starej dzwonnicy, Jak czary Kuindżiego nad mrokiem długich nocy. Ty patrzysz gwiazdom samotnym w ciemne źrenice, A gwiazdy samotne szukają przyjaznych oczu. Ojczyzno! — Ty pamięć golgot, i krzyża, i ziarna, Zadymionych niw, gdzie wyrosły chwasty zapomnienia. I kula, którą posyłał człowiek człowiekowi, I gwiazdeczka ta, co wieńczyła i śmierć, i życie. Ojczyzno! Ty kara i męka moja, i niewola, Niewzruszony smutek… Ale ty smutek porzuć… Ojczyzno moja! Moje szczęście, i pociecha, i los, Patrz w moje oczy — tam światło Twojej duszy. 2. Ty w sercu zostałaś taką, jaką byłaś. Obcy mi dryl złości bezbożnych sił. Mój tarcza — a nie miecz — twoja wielkość, zrodzona z ciepła, I z srogo sponiewieranych czystych wysokich mogił. Im kwiaty majowe, jak duszę nieśmiertelności, niosę, Bezcześć twoich buntowników – fałszywych synów — Ciebie nie zhańbiła… Tylko gorzko pomnożyła smutek, Im dalej od honoru — tym bliższy prawy gniew. Ja rodem z twojego najwierniejszego z pokoleń, Zwiędną cudzoziemcy… Minie się chwała i hula. Ty w sercu zostałaś dla dumy — nie dla pochwał, Najbardziej — dla miłości, z którą i umrę, jak żyłam. Wrota Nie wszyscy spragnieni jeszcze się przejedli, Nie wszystkich Danaów i darów boją się. Słowa moje pomnożą się kiedyś I nienasycona nędza spopieli się. Usta niekłamane duszę zachowają Od zniszczeń i wstydu, i błądzenia. I wyższa mądrość wskaże wieszczą drogę Do tych wrót, gdzie żebraków nie będzie. * * * A ja wciąż idę, a ja wciąż idę do ciebie, Choć z krańca świata nie dojść. Twoje czoło dotknie pocałunek nieba I ty pojmiesz powab wysokości. Nie tę, gdzie sen, w którym nic się nie śni, Czy tylko gromów sztyletowy zgiełk, A tę, gdzie wolna wieczności służebnica Jednoczy granice dusz ludzkich i myśli. Ale po co mi owe jednoczenia, Kiedy z tobą my, jakby obcy, Na tej granicy, co może nie ostatnia, Ale która nie ma straży?! Do Ciebie idę bez Ciebie… lecz z Tobą, Mój kraniec świata osypuje bez. Po co straż, gdzie królują dwoje, Niech i osobno… lecz z rozkazów niebios. O. O. M. Gdzieś skrajem lasu Twój dom… A mój w autopiekle się niesie. Z Tobą — cisza wyżyn… A ze mną tylko autogromy. Tobie i w ciszy nie słychać, jak serce do serca się prosi. Tak nie czują ciepła zaczarowane ścieżki zimy. Śnieg szepcze bluesa. Zadziwiająco bliska melodia. Jesteś daleko… No i co? Oddala nie dystans, nie czas… Może pierwszy raz w życiu tak naprawdę szczęśliwa dziś jestem, Może pierwszy raz w życiu wszystko tak z boku świata i nas. Szukałam siebie ponad granice, tabu i umowności, Duch to padał, to znów podnosił się na przebite skrzydło. Szukałam i znalazłam… i żyję w nierozgadanej pełni Poza tym, co było, i co być nijak nie mogło. Gdzieś skrajem lasu Twój dom… Wysokość… I mnie Ty nie znasz, Jesteś daleki… No i co? Wielomówna nieznajomości cisza. Swobodny przepływ uczuć… I zapomnienie zranień… Olśnienie… I szczęśliwa, szczęśliwa, szczęśliwa moja jedność… * * * I doprawdy — co w świecie nowego? Wszystko wraca na swoje tory. Ale ścieżka każda i droga Zaczynają się od własnego „Ja”. I nie ma na ziemi im podobieństwa, I dla każdego z nas — nie znaleźć. Wszyscy jesteśmy najmitami czasu do grobu, Lecz ani chwilki nie ogarnąć. Niech te fale-minuty to tylko cienie, I zdaje się, że są uchwytne, Lecz w szczelinach kamień — ich korzenie, A w korzeniach — ziarno tajemnicy. Każdy pragnie dostać się do niego, I na próżno, że od wieków… Na próżno… I doprawdy — nic nowego… Jest droga… Podobieństwa nie ma…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Michajło ANDRUSIAK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Kołomyja wsiadł do towarowego kilka lat temu, żeby nie pomagać bandytom. A tu proszę, aż z dalekiej Syberii nadal im pomagają. Bo leśne wilki urządziły sobie leże w ich chacie. Trzeba było ogniem, ogniem… Z dymem do diabła należało wypędzić całe gniazdo już wtedy… A teraz — za późno… Ponuro zerka major na przypalone cholewy nowiuteńkich butów, ogląda się na zakopconych żołnierzy, którzy tłoczą się w pace ciężarówki. Tylko zęby błyskają w wiosennym słońcu. Śmieszy ich to, widzicie, łajdaki… Bandytów przespali, a szczerzą zęby, jak suka do grzechotki. Chichoty-chachoty im wszystko… Poczekajcie, pośmiejecie się u mnie, na kłach się śmiać będziecie. Ofermy, worki z plewami, stracze na polu… Po kilkanaście razy z rzędu zmuszał się, by w rozgorączkowanej głowie odtwarzać szczegóły nieudanej operacji. Wszystko przewidział zawczasu, niczego nie zapomniał. W nocy ponad trzydziestu doświadczonych bojowników bezszelestnie otoczyło opuszczone gospodarstwo ciasnym kręgiem — zdawało się, że mucha nie przeleci. Dokładnie wiedział, że kryjówka urządzona jest pod stodołą, nawet znał miejsce wejścia. Postanowili brać ich w biały dzień, w świetle słońca, żeby nie stało się nic nieprzewidzianego, bo major dobrze poznał nawyki Kobzarza. Prawie siedem lat poluje na niego, już od lata czterdziestego piątego. Ile razy stawali twarzą w twarz, nic poza drwinami nie zyskał. Ani go schwytać, ani zastrzelić… Jakby Kobzarz był zaczarowany. Czasem próbował uspokoić się myślą, że powstańca nie ma i nigdy nie było, ale raz po raz lądowały na biurku naczelnika rejonowego MGB przechwycone przez agenturę ulotki OUN… [fragment nieczytelny] …komunikaty z krzywym podpisem przewodnika Kobzarza. W takie chwile major Krasnikow dziczał, gotów był zamordować cały świat. Jak szczury w ukryciu siedzieli emgebiści całą noc w zasadzce, ale ani w stodole, ani przy niej nie było żadnych śladów ludzkiej obecności. Z pewnej kryjówki Krasnikow dobrze widział wszystko, co działo się dookoła. Z pierwszym pianiem kogutów wieś powoli się budziła. Słychać było, jak chłopi brzęczą wiadrami, doglądają bydła. Od czasu do czasu szczekały psy, bezbłędnie wyczuwając obcych we wsi. Poranną ciszę przeciął zgrzyt zamka w drzwiach rady wiejskiej, zaniósł się niepohamowanym kaszlem jej przewodniczący. Pojedynczo i grupkami chłopi śpieszyli do jedynego na kilka wsi kościoła. Major przeszukiwał każdego pilnym spojrzeniem, oczu przypalonych bezsennością i napięciem. Przeciągle skrzypnęły drzwi rady wiejskiej i wyszły stamtąd jedna po drugiej trzy bardzo stare kobiety w długich kożuchach i szarych chustkach, każda z laską w dłoni. Mamrocząc coś pod nosem, baby powoli poczłapały główną ulicą… Słońce zawisło na czubku wysokiej topoli, mocno grzało karki pod czerwonymi czapkami, żołnierze dokuczali głodem, a opuszczone podwórze dalej milczało. Nagła domyślność boleśnie ukłuła w czoło, podrzuciła majora na nogi. Jak wicher przeleciał przez drogę, wpadł do budynku rady wiejskiej. Jakby ktoś garść zimnych mrówek wsypał mu za kołnierz. Tuż przed nim zza stołu patrzył oszołomionymi oczami związany przewodniczący rady z knebla w ustach. Nie opamiętał się, jak znalazł się na podwórzu przed stodołą. Krzyknął coś dzikiego i bezmyślnie strzelał z pistoletu w błękit wiosennego nieba, aż sąsiad coś bezładnie wykrzykiwał. Zobaczywszy oficerski mundur Michajły, nieco się uspokoił i zdołał wycisnąć z rozpalonej piersi: „Wpieriod!.. Tam bandyta!.. Trzeba dogonić!..” A potem władczo huknął na żołnierzy, którzy zewsząd otaczali ciężarówkę: „Do samochodu, idioci!” Podczas gdy żołnierze szturmowali pakę „półtorki”, dopóki ciężarówka z trudem cofała się z kukurydzy, Michajło wyczuł zwiadowczym instynktem obecność tego, na kogo polowali umundurowani „myśliwi”. Zrozumiał, że zbieg schował się w zaroślach przy pobliskim stawie. W tej samej chwili przybrzeżne wierzby odezwały się krótką, dźwięczną serią z automatu. Żołnierze posypali się do pace, jak dojrzałe kolby kukurydzy do pustego spichlerza. Wściekła wrzawa rannych czerwonopogonnych tłumiła echo strzałów nad stawem. Tymczasem ścigany wyskoczył z gęstych chaszczy na trawiastą ścieżkę i zamigotał podeszwami butów wzdłuż strumyka, który długą, krętą wstęgą przecinał pastwisko Zbrody na pół — po lewej wsi Wikoński, po prawej Wierbiwka. Michajło od razu rozpoznał w uciekinierze doświadczonego żołnierza — biegł pochylony, małymi zygzakami, szybko, ale nie w pośpiechu. Chłopak jednak znalazł się w bardzo trudnej sytuacji. Ściga go półplutonu, a teraz żołnierze jeszcze na kołach. Dogonić go dla pościgu to dziecinna igraszka. Do tego popołudniowe słońce, jasne, będzie oślepiać uciekiniera, gdy ten zaległ, by odstrzeliwać się… Żołnierskie rozmyślania nagle przerwało twarde szturchnięcie lufy pistoletu w bok… [fragment nieczytelny] …kury przestraszone kwokały. Oszołomieni żołnierze z odbezpieczonymi automatami otoczyli rozwścieczonego dowódcę, a ten, jak pies zerwany z łańcucha, wściekle biegał po trawiastym podwórzu, szalenie wymachiwał bronią, jego wykrzywione usta wyrzucały na głowy podwładnych dokuczliwe wyzwiska. Wkrótce żołnierze, zgorzkniali od długiego nocnego czekania i czarnej komendanckiej lajki, znaleźli w stodole drewnianą klapę, która zamykała wejście do bunkra. Nikt z czerwonopogonnych nie ośmielał się zejść w straszną swoją milczącą czeluść. Dlatego zarzucili właz granatami. Kiedy kurz po wybuchach nieco opadł, do bunkra z odbezpieczonym automatem i latarką wlazł sierżant Dubinin. Żołnierze z gotową bronią otoczyli wejście, ziejące ciemnością. Majora Krasnikowa zjadała niecierpliwość, gdy Dubinin po niedźwiedzia­sku mozolił się w kryjówce. Czekał na jego pojawienie się, zdawało się, całą wieczność, i dlatego zadrżał całym ciałem, gdy usłyszał za plecami zachrypnięty głos sierżanta. Ten wszedł do stodoły, lśniąc okrągłą, pstrą twarzą, dumnie wcisnął majorowi w dłoń jakiś świstek. — Towarzyszu majorze, u bandytów zapasowe wyjście w radzie wiejskiej. W bunkrze nikogo nie ma. Ale znalazłem portret ich przywódcy, tego… Kobzarza. Proszę, napisane — Kobzarz… Teraz mamy go w rękach. Trzeba go rozmnożyć i wtedy na pewno złapiemy tego drania… Od wściekłości krew uderzyła Krasnikowowi w pięści. Zamachnąwszy się, walnął Dubinina pięścią w podbródek, aż coś w nim chrupnęło. Długo i bezładnie deptał rozciągnięte, utuczone ciało sierżanta butami, miażdżył biedaka… krzyk starszego porucznika: „Naprzód! Naprzód… twoją matkę! Szybciej!” Wreszcie oficer odgadł prosty zamiar kierowcy, gdy ten bez powodu kręcił kierownicą to w lewo, to w prawo, przez co żołnierze nie mogli celnie strzelać, kule to zrywały gałęzie krzewów, to kosiły wysokie łopiany przy ścieżce. Szarpnął do siebie dźwignię skrzyni biegów, wściekle, jak na spust karabinu maszynowego, nadepnął nogą na gaz, aż ciężarówka podskoczyła. Zdawało się, że jednym skokiem „półtorka” z emgebistami dopadnie zbiegła, który zalegał za niewielkim pagórkiem z przygotowanym do strzału automatem, zgniecie go, jak robaka… Żołnierze coś dziko wrzeszczą, stukają kolbami w pakę, poganiają kierowcę… Michajło, przygryzając spierzchnięte wargi, aż wystąpiła krew, w myślach się sprzeciwiał — wypowiedział emgebistom wojnę. Jego prawa noga pewnie i twardo wciska hamulec, a silne ręce ostro wykręcają kierownicę w lewo, aż samochód zarzucił prawymi kołami. Dalej wszystko działo się jak na wojnie. Michajło wyrwał staremu porucznikowi, który nie mógł dojść do siebie po uderzeniu w przednią szybę, pistolet. Krótko uderzył oficera łokciem prawej ręki w skroń, po czym ten osunął się na siedzenie. Sam wyskoczył z kabiny i przetoczył się do pobliskiego dołu, łapiąc na muszkę żołnierzy, którzy jak zgniłe jabłka spadające z drzewa tłukli się z drewnianej pace prosto pod krzyżowy ogień automatu i pistoletu. Przeciągłe echo ogarnęło Zbrody od stawu księdza aż po ustronie… Do całkowitej bezsilności. Przerażeni żołnierze rozbiegli się po podwórzu, jak kury przed kobuzem. Każdy po cichu cieszył się, że nie na nim wyładuje swoją niepohamowaną złość rozjuszony naczelnik MGB… Wyjeżdżali z nagle umilkłej wsi, zostawiając po sobie gorące zgliszcza dawnego, dobrego gospodarstwa oraz… skonfiskowane w całej wsi książki „Kobzarzy”. Osmaleni i przez to jeszcze bardziej wściekli żołnierze ponuro kiwali się na drewnianych ławkach w pace studebakera. Majora Krasnikowa w kabinie otoczyły niespokojne myśli… „Kobzarz, Kobzarz… Co to za naród?.. Kobzarz… Ilu zabijamy, aresztujemy, wywozimy… Brakuje wagonów… A oni? Skąd cierpliwość? Skąd czerpią siły? Kobzarz… W chatach głodno, zimno, ale w każdej — „Kobzarz”. Namnożyło się ich… na moją głowę. Znowu dostanę od obwodowego naczelnictwa, niech to wszystko spłonie…” Samochód zawył natężeniej, pokonując stromy podjazd, i nagle przerwał te smutne rozmyślania. Krótko, ale dokuczliwie zakłuło w piersiach. Major powoli rozpinał guziki na zadymionej kurtce. Ręka natrafiła na świstek w kieszeni. Wyjął go, jakby żar spod koszuli. Surowe, poetyckie spojrzenie spod wysokiego czoła przeszyło go na wylot. Major, wpadając w szał, zaczął drżącymi palcami drzeć portrecik na drobne strzępy. „Proszę… Proszę… Kobzarz!.. Kobzarz?.. Kobzarz?! Jak długo jeszcze mam się z tobą męczyć?” Z pobliskich krzaków krótko zatarkotało… To odpowiedź Kobzarzowego niezawodnego karabinu maszynowego… Kamianka. Michajłowi zdawało się, że znów jest na froncie i dookoła huczy kanonada. Gdy w pistolecie zabrakło nabojów, objął wzrokiem pole krwawej rzezi. Kurz powoli opadał na ciężarówkę. Wokół pojazdu bezładnie leżały ciała w brudnozielonych mundurach. Nie było najmniejszego ruchu, nawet wiaterek nie zawiał. Słońce nadal raziło oczy, cisza ogłuszała. Dlatego jak grom zabrzmiało gdzieś z boku, jakby pod uchem: „Zdrów, bracie!” Obrócił się w prawo i tuż obok zobaczył promienny uśmiech brata. Mykoła uśmiechał się szeroko i białozębnie, jak tylko on umiał się uśmiechać. Bracia mocno się objęli, aż coś strzeliło w kościach… W drodze Michał mimowolnie omiatał wzrokiem dobrze zbudowaną postać brata w oficerskim mundurze, zauważał rany na twarzy i szyi. Bolały go bardziej niż własne. A tamten wciąż obracał wszystko w żart. „To na pamiątkę zostawili Niemcy”, — pokazywał palcem poszarpaną bliznę na prawym policzku. „A to, właśnie, — gładził krwawiącą bliznę na silnej szyi brat, — to już ci, „drodzy wyzwoliciele…”. Pokryta obfitą siwizną czupryna młodszego brata świadczyła o ciężkim życiu w powstańczym podziemiu. Przeszedł Bukowinę, Karpaty, Zadniestrze… Czambuł, setnik… A teraz dowodzi bojówką… Rozmowom nie byłoby końca, gdyby ich, obwieszonych trofealną bronią, nie zatrzymali w zaroślach uzbrojeni powstańcy na posterunku… Na postoju bojówki jej przewodnik Bohun, zarumieniony i niezwykle wzruszony, przedstawił przyjaciołom nowego bojownika, którego pseudonim ogłosił po pewnym wahaniu… „Brat”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Kobzarz

Zapach kwitnących krzewów z przydrożnych sadów wypełniał kabinę hałaśliwego studebakera, odurzał rozgorączkowaną głowę, lecz major Krasnikow siedział obok rozleniwionego od ciepła wiosennego dnia młodego kierowcy, jak gradowa chmura. Powodów do dobrego humoru nie miał żadnych. Znowu, już który raz, wypuścił niemal z własnych rąk zatwardziałego „bandytę” Kobzarza. Stracił już rachubę swoim niepowodzeniom w starciu z tym zajadłym banderowcem. Za każdym razem zdawało się, że zostaje tylko schwytać Kobzarza, osaczonego w beznadziejnej sytuacji, a on wymyka się, jakby był bezcielesny, spod samego nosa. I tym razem… Wierni ludzie donieśli, że ten przywódca przebywa tylko z dwoma ochroniarzami w opuszczonej chacie pośrodku wsi, naprzeciwko rady wiejskiej. Gospodarzy wraz z całymi rodzinami major osobiście zapakowa-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Brat

Samochód żwawo toczył się po wyjeżdżonej polnej drodze, która wiła się wśród złotych pól po żniwach. Wzbity kołami wąż drożnego kurzu próbował wskoczyć do drewnianej paki, ale zamiast tego ułożył się gorącym ciałem na rozmarzniętym przydrożnym rdestnicy. Michałowi prowadziło się lekko. To była przecież pierwsza podróż po rodzinnej ziemi. A jeździł on po obcych drogach, nie każdemu się to przyśni. Dziesięć ciężkich lat los wodził go po obcych stronach. W czterdziestym roku wcielono go do Armii Czerwonej i wywieziono aż na Ural. Wojnę zakończył zaś w samym Berlinie. Jak ptak wędrowny rwał się po zwycięstwie w rodzinne strony, jednak los rozporządził inaczej. Jeszcze pięć lat służył w Niemczech. Wrócił dzielnym kapitanem, pierś w orderach i medalach, bo nigdy nie chował się za czyimiś plecami. Nie był z takiego rodu i plemienia. Gęsto przeszywał w zaciekłych bojach jego młode ciało niemiecki rozpalony ołów, lecz, dzięki Bogu, wrócił do domu żywy i silny, nieźle. Wielu przyjaciół-towarzyszy nie doliczył się we wsi, zgładzili ich nieludzie. Wielka i zgodna ich rodzina została przepołowiona. Ginęli w walce z okupantem: brunatnym i czerwonym. Ojciec, jego mądry i roztropny dziadek, zaledwie trzy dni nie doczekał syna. Powitał swojego pierworodnego świeżym grobem na wiejskim cmentarzu. Czarne wieści o śmierci synów-powstańców jedna za drugą ga-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Wasyl Kliczak: „Drukowane słowo odwdzięczy się stokrotnie”

Wasyl Josypowycz Kliczak to człowiek niezwykle wrażliwy na słowo. Narodowe. Literackie. Świadczą o tym zarówno jego wysoce artystyczne zbiory poezji („Deszczowy zegar”, „Całun”), jak i niestrudzona praca na stanowisku dyrektora Centrum Wydawniczego „Proświta”. Zarówno w swojej twórczości literackiej, jak i w codziennej pracy wydawniczej, W. Kliczak nie bywa obojętny, głuchy na nerw życia, na głos ziemi ukraińskiej. Wszystko to przynosi godne rezultaty. Produkcja, którą wydaje CW „Proświta”, jest zwycięzcą konkursów książkowych i literackich, forów, zdobywcą Grand Prix oraz innych najwyższych wyróżnień. Autorzy CW to laureaci najbardziej prestiżowych nagród, w tym także Nagrody im. Szewczenki. A sam W. Kliczak jest laureatem nagród im. D. Nytczenki, T. Melnyczuka, O. Hirnyka, M. Czeremszyny oraz I. Ohijenki. A ponadto mój rozmówca jest członkiem Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, docentem katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, zasłużonym dziennikarzem Ukrainy. — Wasylu Josypowyczu, jest Pan niezmiennym kierownikiem Centrum Wydawniczego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” od momentu jego powstania. Wkrótce Pańska kolebka książki proświtańskiej skończy 20 lat. Jaka była ta droga wydawnictwa? — Niełatwa, ciernista, ciekawa i niepowtarzalna. Jeśli scharakteryzować ją z pozycji naukowych, to Centrum Wydawnicze „Proświta” jest instytutem społeczno-komunikacyjnym. Nasze wydania realizują statutowe zadania Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, czyli starają się wpływać na kształtowanie opinii publicznej, na obronę i utwierdzanie państwowego języka ukraińskiego, szerzenie wiedzy o ukraińskiej historii, edukacji, kulturze, utwierdzanie idei narodowej, tożsamości narodowej. Przecież Towarzystwo „Proświta”, które w osobie swoich członków (i nie tylko tych podmiotów, które formalnie należą do tej organizacji społecznej, ale także tych, którzy po prostu sympatyzują z tym towarzystwem), podziela jego poglądy i zadania, a takich w społeczeństwie jest o wiele więcej niż samych proświtan, zgodnie z cechami komunikacji masowej, jest duchowo-intelektualną jednością tych, którzy się komunikują. — Wśród literatury, która ujrzała światło dzienne w Państwa centrum wydawniczym, są jakieś szczególne dla Pana książki. Proszę o nich opowiedzieć. — W wielu książkach jest cząstka mojej duszy. Mówię to szczerze. Myślę, że ich autorzy również to potwierdzą. Wśród naszych osiągnięć są książki uhonorowane najwyższą nagrodą — Nagrodą im. Szewczenki. To zbiór poezji „Sługa piwonii” Mykoły Worobjowa, książki publicystyczne niezapomnianego Anatolija Pohribnego. Narodową Nagrodą im. Łesi Ukrainki uhonorowany został pisarz dziecięcy Jewhen Biłousow za książkę „Tarasowe pióro”. Ogólnoukraińską Nagrodą im. Iwana Ohijenki wyróżniony został poeta Wiktor Hrabowski za książkę „Miłość sama równoważy los. Karol Wojtyła w modlitwie i poezji”. Na Ogólnoukraińskich Forach Książki, akcjach rankingowych wyróżnione zostały nasze wydania „Iwan Mazepa w sarmacko-roksolańskim wymiarze wysokiego baroku” (W. Radyszewski, W. Swerbyhuz), tomik poezji „Paproć” (W. Herasymjuk). Pochlebną ocenę w prasie otrzymały takie wydania: M. Najenko „Literatura piękna Ukrainy. Od mitów do nowoczesnej rzeczywistości”; M. Żulynski „Wiedział, »jak wiele waży słowo« (artykuły o I. Franko)”; „Kruty. Styczeń 1918 roku” (redaktor J. Hawryluk). Okazale wydano pierwszy tom antologii francuskiej liryki miłosnej „Ogród boskich poezji” w przekładach Wsewołoda Tkaczenki. Na szczególną uwagę zasługuje „Dekameron” Giovanniego Boccaccia w przekładzie Mykoły Łukasza (do druku przygotował Łeonid Czerewatenko). To wydanie różni się od tego radzieckiego (1964, „Dnipro”), gdyż podany jest niezredagowany tekst genialnego tłumacza, odnaleziony w archiwach. Osobno chcę wyróżnić z naszego dorobku „Słownik języka ukraińskiego” na 165 tysięcy słów, który ujrzał światło dzienne w ubiegłym roku. To wydanie akademickie. Pracowaliśmy nad nim wspólnie z Instytutem Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przez siedem lat. Kierownicy projektu: W. Nimczuk, P. Hrycenko, P. Mowczan, W. Kliczak. Redaktor naukowy: W. Żajworonok. Dzisiaj jest to najlepszy słownik typu wyjaśniającego. W przedmowie zaznaczono: „Ten jednotomowy słownik wyjaśniający jest przewodnikiem po leksyce i frazeologii współczesnego języka ukraińskiego, który łączy naukową precyzję z przejrzystą, wygodną dla użytkownika formą wykładu. Odzwierciedla on zmiany, które zaszły w składzie leksykalnym języka ukraińskiego na progu nowego tysiąclecia, w szczególności zawiera jednostki językowe, które weszły do ukraińskiego języka literackiego w ostatnim czasie”. — Z czym idzie do czytelnika Centrum Wydawnicze „Proświta” w tym i przyszłym roku? — Przyszły rok jest szczególny. Jubileuszowy. 200-lecie Tarasa Szewczenki. Prawie co roku wydawaliśmy „Kobziarza”. W różnych formatach wydawniczych, różnym makietyzowaniu, oprawie artystycznej. Łączna liczba — do miliona egzemplarzy. Oczywiście planujemy jakimś wydaniem uczcić Tarasa Hryhorowycza. Pracujemy dalej nad wspomnianym wyżej Słownikiem, nanosimy pewne poprawki, życzenia leksykografów, nieobojętnych czytelników. Planujemy jego wznowienie. — Jakimi zasadami kieruje się w pracy Centrum Wydawnicze? Jakie kryteria w działalności wydawniczej liczą się dla Pana najbardziej? — Zasada musi być przede wszystkim wysoce profesjonalna. Uświadamiam sobie zbyt wielką odpowiedzialność, którą bierzemy na siebie, wypuszczając to czy inne wydanie. Przecież książki mają wpływać na społeczeństwo. Do tego dążymy. Samymi hasłami, ciągłym przypominaniem o naszych historycznych porażkach, niepowodzeniach nie przekonamy do siebie czytelnika. Głównym priorytetem w naszej działalności wydawniczej uważamy to, że każda książka musi wzbogacać ludzką duszę dobrym, artystycznie wykończonym tekstem, darować każdemu człowiekowi wiarę we własne siły, w siłę ojczystego słowa, które jest zdolne swoją energią pokrzepić każdego i zjednoczyć cały naród. Kto po prostu czyta ukraińską książkę, ten już nie stroni od naszego słowa, a ono odwdzięczy mu się stokrotnie. Rozmowę prowadził Jurij Pryhornycki na Ścieżce Hrinczenki nad rzeką Białą. Po obu stronach Ścieżki bujnie zakwitły różnorodne zioła. Dlatego na polanie pod Białą Skałą, gdzie rozlokował się świąteczny obóz, odnaleziono także rośliny lecznicze (mniszek lekarski, łopian, pokrzywę, babkę lancetowatą itp.), opowiedziano o ich zastosowaniu. Upleciono wianki z kwitnących kwiatów i nazwano je. A ileż zagadek i przysłów przypomniano z ludowego źródła, które zebrał Borys Hrinczenko! Na przykład: “Gwiazda-jutrzenka, piękna panienka, po niebie chodziła, płakała-rzewnie łzy roniła, księżyc widział — nie podniósł, słońce wstało i zabrało” (rosa). “Zagrodził dziad chlewik dla pięciu owieczek” (rękawica); “Kiedy słoneczko przygrzeje, to i trawa zazielenieje”, “Słońce wstanie, to i ranek nastanie”, “Bez wody ani kaszy, ani barszczu nie ugotujesz”… Lecz już czas na zabawy: każdy zespół przygotował i nauczył swoich rówieśników starodawnych ukraińskich gier dziecięcych, zabaw — alczewcy zaproponowali wielkanocną grę “Najzręczniejszy”, wielkanocną pieśń-grę “Drzewo-klon-drzewo”; wrubiwcy podzielili się grą “Płonę, płonę-dąb”, a aleksiejewcy wszystkich zachwycili ukraińską grą ludową “Król”. Uczestnicy święta otrzymali nagrody i upominki od zespołu muzeum B. D. Hrinczenki, obwodowego oddziału “Proświty” oraz ukraińskiej księgarni “Wschodnia Brama” w Ługańsku (dyrektor-organizator księgarni, proświcianin Dmytro Sniehyriow). Najwyższą nagrodę Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” — medal “Budowniczy Ukrainy” — wręczono aktywnej proświciance, krzewicielce ukraińskiego słowa w rejonie łutuhynskim, Ninie Hryhoriwnie Perewertniuk. Etnograficznym świętem “Ścieżka Hrinczenki” dla dzieci rozpoczęła się seria wydarzeń w roku Hrinczenki na Ługańszczyźnie. Twórcze podejście młodych Ukraińców z Ługańszczyzny oraz ich nauczycieli-mentorów do przygotowania i udziału w tym świątecznym widowisku zaświadczyło, że ścieżką Hrinczenki zechcą podążyć w kolejnych latach nowi wielbiciele jego twórczości. A to oznacza, że zapoczątkowane święto będzie żyło. Miejmy nadzieję, że dobre ziarno nauki Hrinczenki będzie wydawać piękne owoce. Biuro Prasowe Ługańskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Imię Hrinczenki chrońmy!

7 maja w muzeum Borysa Hrinczenki, które znajduje się we wsi Ołeksijiwka na Ługańszczyźnie, pracownicy placówki oraz Ługańska obwodowa „Proświta” przeprowadzili dziecięce święto folklorystyczne „Ścieżką Hrinczenki”, poświęcone 103. rocznicy pamięci wybitnego działacza ukraińskiej kultury (serce wielkiego syna Ukrainy przestało bić 6 maja 1910 roku na dalekiej włoskiej ziemi, gdzie się leczył, wyczerpany cierpieniami, ciężką pracą i chorobą). Do Ołeksijiwki przybyli uczniowie i nauczyciele Gimnazjum imienia Chrystyny Ałczewskiej w Ałczewsku, Gimnazjum imienia Mykoły Rudenki w Biliwce oraz Szkoły Ogólnokształcącej we Wrubiwce w rejonie łutuhyńskim (tutaj swego czasu nauczycielem był Bohdan Pastuch — honorowy przewodniczący obwodowego zjednoczenia proświtańskiego, badacz życia i twórczości Borysa Hrinczenki, a później także laureat Nagrody imienia Hrinczenki) oraz Gimnazjum imienia B. D. Hrinczenki w Ołeksijiwce w rejonie perewalskim. Pod pomnikiem Hrinczenki, który powitał wszystkich na podwórzu muzeum i szkoły podstawowej, złożono kwiaty dziecięcego szacunku, a Dmytro Romaszow, wnuk Bohdana Pastucha (szkoła we Wrubiwce), przeczytał wiersz-przesłanie „Imię Hrinczenki chrońcie!”, napisany przez jego dziadka. Swoimi poetyckimi wersami uczestników święta powitał także nauczyciel Gimnazjum w Ałczewsku, znany na Ługańszczyźnie proświtanin Jurij Iwanowycz Pawłenko. Większość uczniów przybyła tutaj po raz pierwszy, ale byli już przygotowani do odbioru opowieści wycieczkowej kierowniczki muzeum, pani Nadiji Pawłenko, o niestrudzonym pracusiu i jego bezcennym dziedzictwie. Udana ekspozycja głównej sali muzeum przyciągnęła ciekawymi zbiorami rodzinnych fotografii, wydanych za życia Borysa Hrinczenki książek, obrazami, na których nauczyciel Hrinczenko jest w kręgu dzieci i ich rodziców-chłopów. Osobna część ekspozycyjna poświęcona jest jego pracy społecznej, kiedy kierował kijowską i czernihowską „Proświtą”, oraz przyjacielskim relacjom z M. Kociubynskim, Łesią Ukrainką i I. Franką. Aż tu nagle wszyscy obecni trafili do imitowanej klasy, gdzie stoją ławki, tablica, stół nauczycielski, i mieli możliwość zapoznać się z podręcznikami, które B. D. Hrinczenko układał w języku ukraińskim dla swoich uczniów, napisać choć kilka słów w zeszytach piórami, z których korzystali uczniowie pod koniec XIX i na początku XX wieku. Tutaj odbył się także twórczy poetycko-piosenkarski raport uczniów, poświęcony pamięci Strażnika Słowa. Gimnazjum imienia Chrystyny Ałczewskiej udzieliło głosu swoim młodym poetom: Jurij Arseniuk przeczytał własny utwór „Chytre kozaki”, Władysław Koreniuhin — „Jak Hrinczenko nauczył pana”; muzeum otrzymało od ałczewców także sztuki na podstawie poetyckich bajek B. Hrinczenki, napisane pod kierunkiem ich nauczyciela-mentora J. I. Pawłenki. Zespół śpiewaczy uczniów szkoły we Wrubiwce wykonał piosenkę „Oj u łuzi czerwona kałyna”. Piosenkarskim echem był występ dziewczynek z Gimnazjum im. Mykoły Rudenki w Biliwce, Kariny Kowalenko i Aliny Dżupinas, które zaśpiewały ukraińską pieśń ludową „Diwocza kosa”. Jeden z „Wiosennych sonetów” Hrinczenki przeczytała uczennica tego gimnazjum Kateryna Hucewa, Ałewtyna Hłuszczenko z Gimnazjum imienia B. D. Hrinczenki w Ołeksijiwce przeczytała jego utwór „Marusi Witrowij”, a zespół wokalny wykonał ukraińską pieśń ludową „W kinci hreblji szumlat werby”, którą pisarz wykorzystał w swoim poemacie „Zrada”. Dalej święto trwało na świeżym powietrzu —

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Ziemianie-odessyci uczcili pamięć Jurija Łypy

Serhij HORYCWIT, m. Odessa. Imię działacza społecznego, prozaika, poety, publicysty, lekarza, autora ukraińskiej koncepcji geopolitycznej, jednego z wybitnych ideologów ukraińskiego nacjonalizmu Jurija Łypy powinni pamiętać i szanować przede wszystkim w Odessie. Tutaj 5 maja 1900 roku się urodził, tutaj uczył się w gimnazjum nr 4, a potem na Uniwersytecie Noworosyjskim. Stał się godnym następcą swojego ojca Iwana Łypy — wybitnego ukraińskiego pisarza i bojownika o niepodległość Ukrainy. W wieku 17 lat Jurij został redaktorem czasopisma „Wistnyk Odesy”, pisze swoje pierwsze broszury: „Sojuz wyzwolennia Ukrajiny”, „Koroliwstwo Kyjiwśke za projektom Biśmarka”, „Hetman Iwan Mazepa”, które ujrzały światło dzienne w założonym przez ojca wydawnictwie „Narodnyj stiah”. Wtedy też, w obliczu zagrożenia przewrotem bolszewickim w Odessie, wstępuje w szeregi Dywizji Hajdamackiej, a później do kurenia piechoty morskiej Sił Zbrojnych Ukraińskiej Republiki Ludowej, bierze udział w styczniowych walkach na ulicach miasta. Lecz wspomnieli dobrym słowem i uczcili Jurija Łypę nie włodarze miasta, a jedynie proświcianie i swobodowcy. Przyszli w dniu jego urodzin do budynku przy ulicy Pastera i złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową ku czci Iwana i Jurija Łypów. Przewodniczący odeskiej organizacji obwodowej WS „Swoboda” Andrij Malas opowiedział o drodze życiowej i walce Jurija Łypy o wolność Ukrainy. Zaznaczył: „Swego czasu Jurij Łypa napisał, że „Wolna Ukraina powstanie nie po wyzwoleniu Kijowa, a po zniszczeniu Moskwy jako stolicy rosyjskiego supermocarstwa”. I dzisiaj, kiedy widzimy warcholstwo i histerię wokół świętowania zwycięstwa nieistniejącego wrogiego państwa, musimy zrobić tak, aby oczyścić z „Moskwy” głowy ludzi. Żeby Ukraińcy wreszcie się obudzili i uczcili własnych bohaterów, którzy nie mają żadnego związku z tymi osobami, które narzuca współczesna fałszywa elita. Prace zaś przywódcy odeskich nacjonalistów Jurija Łypy mają być drogowskazem i politycznym punktem odniesienia dla Ukraińców”. O ogromnym dorobku twórczym Jurija Łypy opowiedział przewodniczący obwodowej organizacji towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandr Stepanczenko. Dorobek Jurija Łypy to książki, artykuły, recenzje, przekłady. Zbiory jego poezji są przepełnione duchem walki o ukraińską ideę, a w esejach literaturoznawczych nakreślił globalne zadania rozwoju ukraińskiej kultury, która w przyszłości ma stać się perłą światowej cywilizacji. Lecz najbardziej cennymi dla przyszłych pokoleń są jego dzieła filozoficzne, w szczególności „wszechukraińska trylogia”: „Pryznaczennia Ukrajiny”, „Czornomorśka doktryna” oraz „Rozpodił Rosiji”. W tych pracach Jurij Łypa objawił się jako teoretyk współczesnej ukraińskiej geopolityki. W wydarzeniu wziął udział także deputowany ludowy Ukrainy, pełnomocny przedstawiciel frakcji parlamentarnej WS „Swoboda” w obwodzie odeskim Pawło Kyryłenko. Z właściwą sobie polityczną ostrością powiedział: „Naszym zadaniem jest sprawić, aby Odessę kojarzono nie z Miszkami Japończykami czy jakąś „czerwoną” hołotą, a z ludźmi-bojownikami o naszą wolność — Jurijem Łypą, Iwanem Łucenkiem, Semenem Zabołotnym. Kiedy na świecie Odessę będą kojarzyć z tymi imionami, w państwie będzie sprawiedliwość społeczna i narodowa, a Ukraińcy staną się zamożnymi gospodarzami swojej ziemi, wtedy śmiało będziemy mogli powiedzieć, że swoją misję wypełniliśmy”. Uczestnicy akcji z oburzeniem mówili o próbach rady miejskiej i jej przewodniczącego Ołeksija Kostusiewa, by przekształcić Odessę w enklawę „Russkogo mira”. Miasto obfituje w imperialną symbolikę Noworosji, czerwone „sztandary zwycięstwa”, wizerunki ostatniego rosyjskiego imperatora na billboardach z wezwaniem, by nie wiadomo za co kajać się przed zabitym „carem-batiuszką”. Pod egidą Partii Regionów, „Rodiny” oraz „Dozora” w kontrze do „Swobody” tworzone są „antyfaszystowskie fronty”, wszystko co ukraińskie jest niszczone i poniżane. Na korzyść miejscowych ukrainofobów merostwo, pragnąc oczyścić toponimikę Odessy z „nacjonalistów-banderowców”, przemianowało ulicę Iwana i Jurija Łypów. Swego czasu zbezczeszczono także tablicę pamiątkową, ustanowioną na budynku przy ulicy Pastera, gdzie mieszkali Łypowie. Odnowili ją swobodowcy. Na szczęście nie wszyscy w Odessie cierpią na narodową historyczną amnezję. Za spadkobierców Jurija Łypy uważają się aktywiści „Studenckiej Swobody”. Zasadzili oni w centrum miasta aleję dziesięciu dębów ku czci prawdziwych bohaterów Ukrainy: Jurija Łypy, Stepana Bandery, Romana Szuchewycza, Jewhena Konowalca, Symona Petlury, Pawła Skoropadskiego, Mykoły Michnowskiego, Ołeny Telihy, Ołeha Olżycza oraz Maksyma Czajki. Według słów przewodniczącego „Studenckiej Swobody” Ołeksandra Siudaka, dąb wybrano nieprzypadkowo, gdyż jest on symbolem wieczności, siły i niezłomności ducha. Z czasem dębowa aleja stanie się nie tylko ozdobą Odessy, ale i miejscem pamięci dla ukraińskich patriotów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Na Berezanszczynie odnowiono «Proświtę»

Anna KUSZNIR, m. Mikołajów Przed Wielkanocą, 2 maja, w osiedlu typu miejskiego Berezanka w obwodzie mikołajowskim zebrało się 10 działaczy Proświaty, aby odnowić działalność rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Dziesięć lat temu proświatanie aktywnie działali na Berezanszczynie: zainicjowali i uroczyście obchodzili 80-lecie utworzenia rejonu berezańskiego, przeprowadzili lokalną konferencję naukową, organizowali i przez kilka lat prowadzili turnieje szachowe, wydawali własny czasopismo «Bereh» (łącznie ukazało się 7 numerów, każdy w nakładzie 50 egzemplarzy). Z powodu wyjazdu kierownika towarzystwa do Odessy oraz braku finansowania działalność ustała. W tym roku działacze-proświatanie wynajęli wygodne pomieszczenie w centrum osiedla Berezanka na biuro «Proświty», w którym zorganizowali małą bibliotekę towarzystwa, zaprenumerowali szereg patriotycznych wydawnictw. Na zebraniu, które wznowiło działalność rejonowego proświatiańskiego ogniwa, obecny był przewodniczący zarządu Mikołajowskiej Obwodowej «Proświty» Ihor Marcinkowski, który opowiedział zebranym o historii ruchu prosvітniczego na Mikołajowszczyźnie oraz o współczesnym stanie spraw w obwodowej organizacji. słowo zawsze było poparte czynem, aktywną postawą życiową. Poeta zmarł nie tylko wskutek ciężkiej, nieuleczalnej choroby. Bolały go społeczne niepokoje — obojętność wielu władców wobec rozkwitu kultury narodowej, utwierdzenie państwowości języka ukraińskiego, zamykanie księgarń, bibliotek, zubożenie uczciwych i porządnych ludzi, którzy nie potrafią i nie pozwalają sobie żerować na cudzym kosztem… Jasne, ciekawe były wystąpienia pisarzy Wasyla Kobca, Leonida Kuciego, zastępcy naczelnika obwodowego zarządu kultury i turystyki Serhija Harbulińskiego. Nina Hnatiuk, Tetiana Jakowenko, Walentyna Storożuk, Petro Osadczuk, wdowa po poecie Halyna Bor ...tiańskim towarzystwie, a także przekazało bibliotece rejonowego oddziału książki i płyty kompaktowe. Na zebraniu wybrano kierownictwo rejonowej «Proświty»: Olena Nikitina (przewodnicząca), Anna Kusznir (zastępczyni przewodniczącej ds. informacji i rozpowszechniania literatury popularnonaukowej), Mykoła Hładyr (zastępca przewodniczącej, redaktor pisma «Bereh»). W skład Rady weszli Ołeksij Syduczuk, deputowany rady rejonowej, Iwan Irza, Jarosław Rohatyński, Oleh Hamuha, Iwan Danyłko, dyrektor rejonowego muzeum krajoznawczego. Obecni zatwierdzili plan pracy stowarzyszenia na 2013 rok, którego głównymi działaniami są m.in. popularyzacja działalności towarzystwa we wsiach Berezanszczyzny, uczczenie pamięci Kobzarza w maju, odczyty oświatowe o szerszym używaniu państwowego języka ukraińskiego, ustawienie w centrum osiedla typu miejskiego Berezanka popiersia Tarasa Szewczenki z okazji 200. rocznicy jego urodzin, wznowienie działalności lokalnego pisma proświatiańskiego, prenumerata wydawnictw «Słowo Proświty» i «Ukraińskiego Południa», a także organizacja wieczoru poetyckiego z Wasylem Kujbidą, poświęconego jego matce, poetce Kateryni Mandryk. Na zdjęciu: aktywiści proświatianie z osiedla typu miejskiego Berezanka. Spotkania odbyły się także z robotnikami, chliborobami, młodzieżą uczniowską i studencką, inteligencją w Krużopilskim rejonie. Odbyły się twórcze spotkania w rejonowym Domu Kultury, w Krużopilskiej Szkole Ogólnokształcącej nr 2, gdzie język i literaturę ukraińską naucza członkini Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy Natalia Strutynska, w wsi Żabokricz, gdzie upłynęło dzieciństwo A. Bortniaka. Miło, że pamięć o swoim rodaku pielęgnuje się w Krużopilszczyźnie. W placówkach oświatowych i kulturalnych są kąciki muzealne i stoiska poświęcone życiu i twórczości poety. Jego wiersze są na ustach młodzieży. O tym mówili podczas spotkań zastępca przewodniczącego Krużopilskiej Rejonowej Administracji Państwowej Iwan Kadeniuk, dyrektor Krużopilskiej Szkoły nr 2 Walentyna Czabaniuk, wiejska głowa Żabokricz Nina Werbowecka, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej miejscowej szkoły Nina Koszowa oraz inni podolanie. Ileż pięknych wierszy swojego rodaka przeczytali młodzi recytatorzy Lilia Ohorodnyk, Jana Pałamarczuk, Władysław Sorokopud, Władysław Małyj. Wiersz, którego wersy „Jedenaste przykazanie” całym sercem przyjęli i będą im wierni przez całe życie: Dla świata przemijających przechodniów, dla podniebnych grzeszników ziemskich istnieje dziesięć przykazań Bożych. Dodajmy jedenaste z nich. Wtłoczę je w zdanie lapidarne, by osiągnąć tę samą prostotę: „Kochaj swój naród i swoją Ojczyznę!” Czyż nie jest warte dziesięciu?

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Jedynasta przykazanie

Taras KOWALSKI, m. Winnica W wierszu „Testament dla moich dzieci” Anatolij Bortniak napisał: Zanim w bezkresną ciemność odejdziecie, gdzie duchy nieme, język ojczysty wam zapisuję — resztę sami zdobędziecie. To w istocie spuścizna jedyna. Nią wam uświęcać usta. W niej dobro, i wiara, i Ojczyzna. Reszta wszystko — życiowa marność. Wiele pięknych, życiodajnych, proroczych wskazań dał naszym dzieciom w tym wierszu znany ukraiński poeta z Winnicy, który był pierwszym przewodniczącym obwodowego towarzystwa języka ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (obecnie — „Proświta”). Jego pióru przypada ponad 30 zbiorów wierszy, stworzonych w ciągu półwiecza aktywnej pracy twórczej. I w każdej książce najskrytsze, najserdeczniejsze wersy — o rodzinnej matce, o ojczystym języku, o Ukrainie, której wiernym synem i wysoce utalentowanym piewcą był Anatolij Bortniak. 27 kwietnia tego roku minęłoby 75 lat niezapomnianemu mistrzowi słowa. Cztery lata nie ma tego Ukraińca, wysokiego wzrostem i duchem, obok nas. Lecz na ustach, w sercach nieobojętnych rodaków żyje jego słowo, odzywa się jego jasna, niespokojna i pracowita dusza. W celu uwiecznienia pamięci wybitnego mistrza słowa i wsparcia twórców słowa artystycznego Winnickie międzynarodowe ziomkostwo założyło ogólnoukraińską nagrodę literacką im. A. Bortniaka. Jej laureatami zostali już znani poeci Petro Osadczuk, Tetiana Jakowenko i Hanna Czubacz. A w bieżącym roku to wyróżnienie otrzymała Wałentyna Storożuk za zbiór wierszy „Głos trawy”, w którym poetka kontynuuje twórczą sztafetę swojego mądrego mentora. W jej wierszu „Język ojczysty” czytamy: Kiedy nim mówią, dla języka to zaszczyt nad zaszczyty. Chronić język ojczysty – to trudniej, niż bić się w piersi. Stań nam, języku ukraiński, za ten legendarny Jewszan, Co w duszach obojętnych miłość do Ukrainy rozbudzi. Każde słowo, jak Pieśń, do setek serc przemawia. To kłamstwo, że bezsilny on, staromodny, ubogi. Bo dopóki nas nosi cierpiąca ukraińska ziemia, to trzymają na niej tylko język oraz wiara w Boga. Z inicjatywy Winnickiego międzynarodowego ziomkostwa oraz przy wsparciu obwodowego zarządu kultury w mieście nad Bugiem odbyło się święto literacko-artystyczne „Bortniakowa wiosna”. W obwodowej bibliotece naukowej im. K. Timiriazewa — jubileuszowy wieczór twórczy poety, w przygotowanie i przeprowadzenie którego wiele sił i talentu włożyli jego prowadzący — poetka Tetiana Jakowenko i literaturoznawca Anatolij Podolynnyj. Zastępca przewodniczącego Winnickiego międzynarodowego ziomkostwa poetka Nina Hnatiuk wręczyła dyplom laureata Wałentyna Storożuk, laureatka nagrody im. A. Bortniaka Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. A. Bortniaka Wałentynie Storożuk i przekazała najszczersze pozdrowienia dla niej od mecenasa nagrody — Ołeksandra Szpaka, prezydenta ligi nafciarzy Ukrainy, pierwszego zastępcy przewodniczącego Winnickiego międzynarodowego ziomkostwa w Kijowie. Szczerym i wzruszającym był występ Petra Osadczuka, przyjaciela ze studenckiej młodości na Uniwersytecie w Odessie. Zaznaczył on, że Bortniak był nie tylko niezwykle utalentowanym poetą, który w pełni rozwinął się w różnych gatunkach — wierszach lirycznych i poematach, balladach i przekładach, epigramach i parodiach, recenzjach i esejach literacko-krytycznych, reportażach radiowych, artykułach naukowych o kulturze języka. Nasz rodak był integralną naturą, wysokiego honoru i moralności: jego

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Złoty wiek naszej kultury

Iwanna SZCZERBYNA, kierowniczka biblioteki im. M. Roericha, Kijów Co wiemy o sobie? Kim jesteśmy, z jakiego rodu, skąd przyszliśmy i dokąd pójdziemy, co robimy na tej ziemi i kto tu był przed nami? Kiedy zadajemy sobie takie pytania, maszyna czasu cofa nas w głąb wieków, aż do okresu, który nazywa się kulturą trypolską. To określenie słyszał każdy z nas, jesteśmy dumni, że Trypolanie są naszymi przodkami, a jednocześnie chcemy do końca zrozumieć, co takiego szczególnego było w nich, że minęło już nie jedna epoka, a my wciąż idziemy za głosem pradawnej pamięci, za głosem krwi, by odczuć, poznać albo po prostu dotknąć jednej z najbardziej zagadkowych tajemnic naszej historii. Na terenach współczesnej Ukrainy, w granicach kilku jej obwodów, położonych między Karpatami a Dnieprem, 5–3 tysiące lat przed naszą erą ukształtowało się, skrystalizowało i funkcjonowało społeczeństwo, które stało na najwyższym szczeblu cywilizacji swojej epoki. Trypolanie — pierwsi tradycyjni rolnicy uprawiający zboża, pracowali, wynajdowali, ale najbardziej zajmowali się życiem duchowym, żyli w harmonii z Wszechświatem. To wiemy. A co działo się dalej, dokąd zniknęli, zostawiając nam do rozwikłania ogromny pласт swojej kultury? Aby choć trochę uchylić tę zasłonę, Kolegium Kształcenia Zawodowego Sztuki Krawieckiej i Fryzjerskiej (ul. Jerewańska, 12 a) wspólnie z biblioteką im. M. Rericha (ul. Jerewańska, 12) zorganizowali uroczyste spotkanie-prezentację „Odległe i bliskie Trypole” poświęcone 120-leciu odkrycia cywilizacji trypolskiej. Aby jak najgłębiej przybliżyć uczniom uczelni, odwiedzającym bibliotekę i licznym znamienitym gościom święta treść tego, co nazywa się kulturą trypolską, poprzedziła uroczystość duża praca przygotowawcza. Sala aktowa uczelni zamieniła się w widowisko. Widzom zaprezentowano kolekcje odzieży „Len”, „Mawki”, „Wyszywanka” oraz przedstawiono projekt wideo „Od przeszłości do współczesności”; w towarzystwie ilustracji slajdów „Trypole. Stronicami popularnych i naukowych wydawnictw” ukazano historię rodzinnego kraju oczami młodzieży. O artystycznym wymiarze Trypola opowiedzieli narodowa mistrzyni Ukrainy w rekonstrukcji ceramiki trypolskiej Ludmiła Smoliakowa oraz zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Hanna Uszerenko. Słowo artystyczne o symbolice i znaczeniu cywilizacji trypolskiej dla każdego z nas poprzez wiersze wyraziła pisarka dla dzieci Maria Morozenko, a kompozytor Ihor Jakubowski przypomniał za pomocą muzyki, że bez względu na to, ile tysiącleci by nie minęło, ludzie — zawsze pozostają ludźmi, cieszą się słońcem, przyrodą, życiem… Prawdziwą ozdobą święta był pokaz kolekcji odzieży „Trypole”, stworzonej przez autorski zespół twórczy wykładowców uczelni pod kierownictwem dyrektor Natalii Arkadiiwny Horbatiuk. Obecni byli zachwyceni pokazem, wyrafinowaniem i elegancją, nowoczesnością, a zarazem zachowaniem wszystkich historycznych kanonów, artystyczną pracą zwykłego училища…

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Książka o Mistrzyni dźwięków

W Narodowym Związku Kompozytorów Ukrainy odbyła się prezentacja książki Sofiji Hrycy „Lesia Dyczko w życiu i twórczości”. Ta impreza od razu stała się wydarzeniem w życiu artystycznym Ukrainy. Bo prezentowana praca to duet wybitnych talentów. To szczęśliwy przypadek, a dokładniej — prawidłowość, gdy w monografii połączyła się twórcza praca dwóch wybitnych przedstawicielek współczesnej sztuki: o wybitnej ukraińskiej kompozytorce Lesi Dyczko książkę napisała wybitna uczona, doktor sztuk o sztuce, profesor, członkini-korespondentka Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Folklorystyki, Etnologii i Studiów Nad Sztuką im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, autorka wielu znanych prac z zakresu folklorystyki muzycznej S. J. Hrycy. Halina STEPANCZENKO, zasłużona działaczka sztuki, doktor filozofii w dziedzinie sztuki Obie kobiety łączy dawna twórcza przyjaźń, a książka stała się podsumowaniem ich wieloletniej znajomości. Cała twórczość Lesi Dyczko przebiegała w jej kształtowaniu się i rozwoju na oczach Zofii Hrycii. Być może dlatego to wydanie jest tak głębokie i interesujące. Choć przedstawia się je jako naukowe, czyta się je z zachwytem, także dzięki językowi: barwnemu, bogatemu, prawdziwemu literackiemu językowi ukraińskiemu. Przewracasz strony monografii i przed tobą otwierają się kartki pełnego wydarzeń życia Lesi Dyczko. Oto tytuły rozdziałów: „Powołanie do służby sztuce”, „Lata dzieciństwa i młodości”, „Studia w konserwatorium i aspiranturze”, „Rapsodia „Dumka””, „Twórcze wznoszenie się. Pierwsze podróże za granicę”, „Pastele”, „Enharmoniczne”, „Czerwona kalina”, „Kantaty „Słoneczny krąg””, „Witaj, dniu na całej ziemi”, „Od impresjonizmu wczesnych utworów do ekspresjonizmu dojrzałych”, „I nazwali imię Kijów”, „Drogi do słuchacza”, „Codzienność życia”, „Synestezyjne postrzeganie świata”. Traktowanie chóru jako orkiestry”, „Indie — Lakszmi”, „Podróż za ocean”, „Liturgie”, „Kraju mój rodzinny” na chór mieszany”, „Na drodze do integracji muzyki ukraińskiej w przestrzeni światowej”, „Freski”, „Złotosłów”, „Jubileuszowy rok — 70”, „W upływie czasu”. Ta wielka praca bibliograficzna (wykaz utworów Lesi Dyczko, naukowych artykułów o Lesi Dyczko) stanowi cenny dodatek naukowy. Duża liczba fotoilustracji w książce to swoista fotokolekcja naszego współczesnego życia muzycznego (warto tu wyróżnić prace fotografa-artysty W. Larina). Autorce udało się nie tylko napisać książkę o drogach twórczości Lesi Dyczko, lecz także stworzyć prawdziwą panoramę życia muzycznego Ukrainy drugiej połowy XX — początku XXI wieku. Karty biografii Lesi Wasylewny rozwijają się poprzez osobiste postrzeganie jej przez autorkę jako człowieka i muzyka. Pozytywną cechą tej żmudnej pracy jest połączenie wszystkich twórczych i biograficznych momentów w życiu pani Dyczko z tymi wydarzeniami społeczno-kulturalnymi, które miały miejsce w tamtym czasie nie tylko na Ukrainie, lecz w przestrzeni społecznej. Zamieszczono tu liczne opinie i poglądy znanych muzykologów o twórczości Lesi Dyczko. Autorka wspomina o pierwszym badaniu jej twórczości dokonanym przez Mykołę Hordijczuka, który dostrzegł i docenił talent młodej ukraińskiej kompozytorki, zwłaszcza w dziedzinie muzyki chóralnej. Trafnie przytoczone w monografii słowa znanego polskiego kompozytora Romualda Twardowskiego podczas festiwalu „Złotoverchyj Kijów”, gdzie nazwał Dyczko królową ukraińskiej muzyki chóralnej, przed którą, jak rycerz, klęka na jedno kolano. Zofia Hrycia zdołała umiejętnie połączyć gatunek biograficznej noweli z precyzją i głębią analitycznych rozważań o stylu kompozytorki, analizą utworów muzycznych z refleksjami o sensie życia w wywiadzie z kompozytorką. Leszja Dyczko — kompozytorka, działaczka muzyczna, pedagog — wielostronność osobowości odsłania się na tych stronicach w licznych faktach biografii, wydarzeniach twórczych, koncertach, wykładach, wyjazdach na festiwale i konkursy za granicą. A ponadto są tu interesujące spotkania międzyludzkie, rozmowy, z których rodziły się twórcze projekty zarówno ukraińskie, jak i międzynarodowe. Ogromna praca Lesi Dyczko jako sekretarza Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy została w książce S. J. Hrycii przedstawiona w pełni i wszechstronnie. Zmusza ona czytelnika do uznania wielkiej roli, jaką odgrywa jej bohaterka dzięki swojej aktywnej postawie życiowej w przestrzeni kulturalnej Ukrainy. Jej odznaczenia: narodowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, członek-korespondent NAMU, kawaler wielu orderów — wszystkie te wyróżnienia podkreślają wyjątkowość osobowości Lesi Dyczko, znanej przedstawicielki duchowej elity współczesnej Ukrainy. Książka „Lesia Dyczko w życiu i twórczości” Zofii Hrycii to znakowe zjawisko w przestrzeni muzycznej, naukowej i kulturalno-oświatowej Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Iwan Hreczko — „Lwowianin roku”

Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów Od 1946 roku, kiedy zaczął studiować i mieszkać we Lwowie, Iwan Hreczko był aktywnym uczestnikiem kulturalnego, narodowego oraz duchowo-religijnego życia miasta. W szczególności od lat 60. ubiegłego wieku ściśle współpracował z podziemnym Ukraińskim Kościołem Greckokatolickim (UKGK), katolickimi klubami Polski, Ukraińskim Patriarchalnym Światowym Zjednoczeniem, przyczyniając się do odrodzenia w latach 80. ukraińskiego katolickiego stowarzyszenia akademickiego „Obnowa”, brał czynny udział w wydawaniu niezależnego czasopisma „Wiara ojców”, był członkiem-założycielem Klubu ukraińskiej greckokatolickiej inteligencji (1991), współprzewodniczącym komitetu organizacyjnego ds. powrotu zwierzchnika UKGK kardynała Myrosława-Iwana (Lubachiwskiego) do siedziby we Lwowie. Nawiązanie przez Iwana Hreczki kontaktów z Towarzystwem „Święta Sofia” w Rzymie oraz z organizacjami ukraińskiej diaspory w Europie, USA i Kanadzie doprowadziło do napływu do Lwowa licznych wydawnictw drukowanych, co umożliwiło utworzenie działu literatury diasporalnej w Lwowskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece. Od 1987 roku Iwan Hreczko jest współorganizatorem i uczestnikiem licznych wystaw ukraińskiej sztuki ludowej, praktycznie we wszystkich muzeach miasta. Jego zbiór sztuki ludowej, w tym unikatowa kolekcja huculskich i pokuckich ikon na szkle, nadał tym wernisażom szczególnego znaczenia. Z okazji 757. rocznicy dawnego Lwowa w miejskim ratuszu odbyło się uroczyste zebranie. W tym roku za znaczący osobisty wkład w rozwój kulturalnego, duchowego i społecznego życia Lwowa tytuł honorowy „Lwowianin roku” nadano Iwanowi Michajłowiczowi Hreczce, znanemu galicyjskiemu kolekcjonerowi, mecenasowi, działaczowi społecznemu, współorganizatorowi Instytutu Kolekcjonerstwa Ukraińskich Zabytków przy Naukowym Towarzystwie im. Tarasa Szewczenki. Troszcząc się o zachowanie zbiorów artystycznych lwowskich kolekcjonerów, w 2003 roku Iwan Michajłowycz stał się współorganizatorem i współzałożycielem Instytutu Kolekcjonerstwa Ukraińskich Zabytków Sztuki przy Towarzystwie Naukowym im. T. Szewczenki. W styczniu 2013 roku mecenas-patriota bezpłatnie przekazał swoją unikalną kolekcję dzieł sztuki, starodruków i innych rarytasów Ukraińskiemu Katolickiemu Uniwersytetowi, kładąc podwaliny pod utworzenie we Lwowie nowego muzeum — skarbnicy ukraińskiej sztuki ludowej, sakralnej i profesjonalnej. „Dziękuję, że doceniliście ten mój mały wkład w oświatowy rozwój Lwowa. Będę służyć, będę się starał pracować w tym kierunku. Życzę długiego wieku na chwałę Ukrainy, na chwałę Lwowa”, — zaznaczył podczas ceremonii Iwan Hreczko.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wykonawca, jeden lub kilka utworów kompozytorów z okresu od romantyzmu do współczesności, łączny czas występu — 25—30 minut. Program w II etapie był więc znacznie swobodniejszy, co dało możliwość ocenienia konkursowiczów z różnych stron i przeanalizowania umiejętności wcielania w życie cech różnych stylów i epok. Do trzeciego etapu trafiło tylko 6 uczestników: Yun Tony Siqi, Ołeksandr Małofiejew, Lu Xing Yu, Marija Kłymenko, Chen Xuehong, Jewhen Motorenko. Zgodnie z wymogami konkursu otrzymali oni możliwość wykonania koncertu na fortepian z orkiestrą (I lub II—III części). Zabrzmiały koncerty Czajkowskiego, Chopina oraz Griega. Jednym z głównych zadań wykonawców w grze z orkiestrą było nie tylko zademonstrowanie swoich umiejętności technicznych i kunsztu, ale także wykazanie się umiejętnością gry w duecie z takim zespołem i słuchania jego partii. Wyniki młodszej grupy: pierwsze miejsce przyznano Chenowi Xuehongowi (Chiny), drugie miejsce podzielili między sobą Tony Siqi z Kanady oraz nasza rodaczka Marija Kłymenko. Chen Xuehong oprócz pierwszej nagrody został wyróżniony nagrodą jury „Za najlepsze wykonanie utworu ukraińskiego kompozytora”. Jego wykonanie „Elegii” M. Łysenki odznaczyło się liryzmem, głębią i przenikliwością brzmienia, a także połączyło w sobie kunszt techniczny i niesamowity talent muzyczny. Atmosfera konkursu była niezwykle życzliwa i ciepła. Zdaniem widzów poziom wykonania zaprezentowany przez uczestników był wyższy niż w poprzednich latach. Na sali byli zarówno profesjonalni muzycy, jak i miłośnicy muzyki klasycznej, którzy są wdzięczni konkursowiczom za tę estetyczną przyjemność, jaką podarowali im wielcy mali muzycy. Zawód muzyka wymaga ciągłego samodoskonalenia. Przecież, jak wyraził się przewodniczący jury, zasłużony artysta Ukrainy, profesor w klasie fortepianu Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Wałerij Kozłow: „Za lekkością wykonania i jego zewnętrznym pięknem stoi ogromna i ciężka praca uczestników”. Dlatego życzymy nie tylko zwycięzcom, ale i wszystkim uczestnikom nieustannego rozwoju oraz ciągłego poszerzania twórczych horyzontów. Sewindż IDRISOVA, Nelli SAMIKOVA, Lubow TOMCZUK, Ołena BONDAREVA, Ihor KUDELIN, studenci NAMU im. P. I. Czajkowskiego

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Wiosenne święto pianistów w Kijowie

Zapoczątkowany w 1995 roku Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów pamięci Włodzimierza Horowitza stał się swoistym centrum życia muzycznego oraz kulturalno-oświatowego Ukrainy. Niedawno, od 17 do 25 kwietnia, odbył się on po raz dziesiąty w naszej stolicy. Z klasycznych utworów muzycznych, wykonanych przez młodych muzyków, czerpali prawdziwą przyjemność nie tylko członkowie jury, ale i zwykli miłośnicy muzyki klasycznej. Głównym celem konkursu jest wyłonienie małych, utalentowanych pianistów, danie im możliwości zaprezentowania swoich zdolności i talentów w sztuce wykonywania muzyki fortepianowej. W tym roku kunszt demonstrowało 83 młodych wykonawców z 12 krajów świata. Przesłuchania konkursowe odbyły się w dwóch grupach: „Horowitz-Debiut” oraz Grupa Młodsza. Grupa „Horowitz-Debiut” weszła do konkursu w 2000 roku, biorą w niej udział młodzi uczestnicy w wieku do 14 lat. Ta grupa to konkurs jednostopniowy, składający się z 4 nominacji (z różnicami w wymaganiach repertuarowych). Zmagania konkursowe rozpoczęły się 18 kwietnia przesłuchaniami uczestników grupy „Horowitz-Debiut” w nominacji „D”. Głównym warunkiem dla nich było obowiązkowe wykonanie części koncertu na fortepian z orkiestrą przy akompaniamencie drugiego fortepianu. 25 błyskotliwych i utalentowanych dzieci z Australii, Białorusi, Wielkiej Brytanii, Gruzji, Kanady, Turcji, Ukrainy oraz Japonii zaprezentowało swój kunszt. W ciągu dnia konkursowicze wykonali koncerty Bacha, Haydna, Mozarta, Beethovena, Mendelssohna, Griega, Berkowicza, Połunina, Saint-Saënsa oraz Rowleya. Pomimo młodego wieku (od 6 do 14 lat), uczestnicy pokazali wysoki poziom profesjonalizmu. Wyłonienie zwycięzców było niezwykle trudne, gdyż wszyscy uczestnicy to silni rywale. Wyniki: niezwykle utalentowana pianistka z Japonii Okui Shio (I miejsce); Ilja Fiałko (II miejsce); Alina Zajika (II miejsce); Dmytro Kraweć (III miejsce); Marija Macijewska (IV miejsce). Oprócz zwycięzców, inni uczestnicy zaprezentowali poziom gry godny międzynarodowego konkursu. Są to: Marija-Luiza Pleszakowa, która oczarowała swoją artystycznością i dziecięcą bezpośredniością; Artur Buskow osiągnął niebywałą lekkość w koncercie Mozarta; Tetiana Doneć zachwycała niezwykle pięknymi barwami brzmieniowymi w utworze; Jewhenija Curul czysto i udanie zagrała koncert Bacha. SŁOWO POŻEGNANIA M. P. Maszczenko urodził się w 1929 r. na hojnej w ukraińskie talenty Ługańszczyźnie, we wsi Miłuwatka. Cztery lata po ukończeniu w 1953 r. Charkowskiego Instytutu Teatralnego wiąże swoje życie z Kijowską Studią Filmów Fabularnych, przechodząc drogę od asystenta do dyrektora generalnego. W jego twórczym dorobku filmowym jest ponad 20 filmów, z których krytyka filmowa i widzowie szczególnie wyróżniają najsłynniejsze obrazy: „Jak hartowała się stal” (o Mikołaju Ostrowskim), „Komisarze” (stał się kultowy jeszcze za czasów sowieckich), „Owad” (według powieści angielskiej pisarki Ethel Lilian Voynich), „Droga do Sofii” (według powieści bułgarskiego pisarza Stefana Diczewa, 5 serii) i już w niepodległej Ukrainie — „Bohdan-Zinowij Chmielnicki”. Po ostatnim, nakręconym w 2008 r., Mykoła Maszczenko po... Następnego dnia odbyły się przesłuchania grupy „Horowitz-Debiut” w nominacji „A”. Konkursowicze mieli możliwość wyboru repertuaru według własnego życzenia. Program był nasycony i różnorodny. Członkowie jury oraz słuchacze mieli okazję wysłuchać utworów Haydna, Bacha, Mendelssohna, Rachmaninowa, Mozarta, Czajkowskiego oraz innych wybitnych kompozytorów. Pierwsze miejsce w tej nominacji przyznano od razu trzem uczestnikom: Maksymowi Burdalowowi (Ukraina), Romanowi Fediurce (Ukraina) oraz Okui Shio (Japonia). Drugie miejsce między sobą podzieliło czterech konkursowiczów: Fiodor Orłow (Rosja), Ulana Pinajewa (Ukraina), Li Shuan Gern (Australia) oraz Maksym Szarpar (Ukraina). Szczególnie jasne wrażenie wywarło przejmujące wykonanie Nokturnu Chopina przez Maksyma Burdalowa; niepowtarzalne artystyczne wykonanie „Lotu trzmiela” przez Li Shuan Gerna, który pokazał wirtuozowską grę. Ołeksandr Panczenko w „Iskierkach” Moszkowskiego jaskrawo oddał obraz utworu za pomocą lekkości, iskrzących pasaży oraz czystej artykulacji wykonania. Roman Fediurko wyróżnił się naturalnym rozumieniem muzyki. Ulana Pinajewa w każdym utworze dobrze odzwierciedlała styl różnych epok. W przesłuchaniach w nominacji „C”, które odbyły się 20 kwietnia, obowiązkowe było wykonanie sonaty (I lub II—III części) albo wariacji i utworu wirtuozowskiego. Ogółem w tej nominacji wystąpiło 12 uczestników. Pianiści wykonali program, który składał się z utworów różnych epok, ogólny czas występu wydłużył się do 25 minut, co wymagało od wykonawców wytrwałości, zorganizowania oraz umiejętności szybkiego nastawienia się na kolejny utwór. Zwycięzcami w nominacji „C” zostali: Ilja Fiałko (I miejsce); Ołeksandra Kacałap, Wałerija Merkułowa, Li Shuan Gern (II miejsce); Jordi Campbell (III miejsce). 21—22 kwietnia odbyły się ostatnie przesłuchania konkursu w nominacji „B”, które stały się jasnym zakończeniem konkursu w grupie „Horowitz-Debiut”. Obowiązkowe zadanie dla uczestników — zagrać wirtuozowską etiudę. Ogółem program był wolny, czas trwania — nie mniej niż 15 minut. Dzięki obowiązkowemu wykonaniu etiudy po raz kolejny przekonaliśmy się o poziomie technicznego kunsztu konkursowiczów, gdyż zagranie takiego utworu jest dość trudne. Wyniki w tej nominacji: Bohdan Wołoszyn (I miejsce); Li Shuan Gern (II miejsce); Okui Shio (III miejsce); Marija-Luiza Pleszakowa (IV miejsce); Okui Shio zachwyciła widzów jakościowym wykonaniem różnostylowych utworów, w których wykazała zewnętrzną artystyczność i wewnętrzne przeżycia. Jedną ze stron talentu Marii-Luizy Pleszakowej jest umiejętność jaskrawego i jakościowego wykonania wszystkich utworów. Jewhenija Curul wyróżniła się kunsztem prowadzenia melodii oraz głębokim odczuciem muzyki. Szczególnie trzeba wyróżnić „Wokalizę” Rachmaninowa oraz scenę Eurydyki z opery „Orfeusz” Glucka w wykonaniu Dmytra Cyganowa, a także „Skowronka” Glinki-Bałakiriewa w wykonaniu Yu Hailun. Ulana Pinajewa wywołała zachwyt wykonaniem utworu Marczenki „Polowanie na mole”. Podczas przesłuchań grupy „Horowitz-Debiut” obok profesjonalnego jury pracowało studenckie. Jest to możliwość dla tych, którzy jeszcze się uczą, spróbować przeanalizować występy pianistów. Codziennie obok oficjalnych wyników uczestnicy mogli zobaczyć wnioski studenckiego jury. Często opinie jury się pokrywały, ale nie zawsze. Emocje razem z małymi uczestnikami, ale też wielka odpowiedzialność za decyzje — to jest to, z czym zetknęło się studenckie jury. Ale wraz z tym jest to także możliwość wyróżnienia różnych uczestników, podarowania młodym talentom bodźca do dalszego rozwoju, ponieważ każdy z uczestników konkursu jest utalentowany i ma potencjał twórczy. Zdaniem Jewhena Fomina i jego kolegów dziecko, zobaczywszy swoje imię wśród zwycięzców, będzie miało inspirację, by dalej zajmować się muzyką, niezależnie od tego, które jury przyznało mu to czy inne miejsce. Równolegle z przesłuchaniami nominacji grupy „Horowitz-Debiut” odbywał się I etap konkursu Młodszej grupy. W tej grupie konkursanci musieli przygotować się do występów w trzech etapach. W pierwszym obowiązkowe było wykonanie preludium i fugi Bacha, sonaty klasyków wiedeńskich w pełnym wymiarze, etiudy wirtuozowskiej, utworu ukraińskiego autora. Ogółem brzmienie programu musiało trwać nie mniej niż 25 minut. W pierwszym etapie brało udział 12 wykonawców z Chin, Ukrainy, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii oraz Kanady. Do drugiego etapu przeszło 9 uczestników. Na tym etapie wykonywali oni utwór z repertuaru Horow

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Tytan ukraińskiego kina

Całe nasze życie złożone jest przede wszystkim z chwil, z których składa się jego scenariusz. Jeszcze kilka tygodni temu uczestniczył on w pracach VI (XII) Zjazdu NSKU, jednomyślnie wybrano go do prezydium forum, można było jeszcze porozmawiać z nim w kuluarach i usłyszeć jego rozważne myśli i oceny dotyczące stanu narodowego kina. I nagle: „Ukraina, sztuka narodowa straciły jednego z ostatnich tytanów ukraińskiego kina — Mykołę Pawłowicza Maszczenkę”. Zmarł on w Wielki Tydzień, 2 maja. Utalentowany ukraiński reżyser filmowy, scenarzysta, pisarz, były przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektor generalny Kijowskiej Wytwórni Filmowej im. O. Dowżenki (1989—2004), akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, odszedł, na zawsze pozostawiwszy swój ślad w ukraińskiej kulturze. ...zegnał się z wielkim kinematografem. Do tego skłoniły go nie twórcze, lecz najprawdopodobniej ciężkie problemy finansowe nie tylko kinematografistów, ale całego ukraińskiego kina oraz polityka państwa wobec produkcji narodowego produktu kulturalnego. Nazwisko Mykoły Maszczenki jest znane także ukraińskiemu czytelnikowi. Jego pióru należą takie książki, jak „Zorza dla matki” (1983), „Mamo, rodzona, jedyna…” (1991), „Widzieliście, jak płacze ptaszyna…” (2003), „Wasyl Ziemlak w uśmiechach Mykoły Maszczenki” (2006) i inne. A teatralni widzowie mieli możliwość ocenić wszechstronność talentu Mykoły Pawłowycza również jako dramaturga, choćby dzięki spektaklowi „Dom, w którym wszystko do góry nogami” (autor A. Portes), który zadebiutował na scenie Narodowego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki w 1995 roku. Ponad półwieczna praca na niwie kulturalno-artystycznej została godnie uhonorowana. Już w 1982 r. M. P. Maszczenko został laureatem Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Wśród wielu zasłużonych odznaczeń — Order „Za zasługi” wszystkich trzech stopni (co nieformalnie równa się tytułowi Bohatera Ukrainy), Order Jarosława Mądrego IV i V stopnia oraz inne. Nazwisko Maszczenki jest znane i szanowane daleko poza granicami Ukrainy. Nadano mu tytuły Honorowego Obywatela miast Sofia, Wierszec, Loma. …Tytan ukraińskiego kinematografu Mykoła Pawłowycz Maszczenko odszedł w wieczność w Wielki Tydzień, w przeddzień Chrystusowego Zmartwychwstania, w 80. rocznicę straszliwej tragedii Ukrainy — Hołodomoru 1932–33 r. W te straszne dla Ukraińców lata od śmierci głodowej uratowała go matka, która piekła placki z lebiody. Uratowała, by podarować światu i Ukrainie Wielkie życie Obywatela i Artysty. Wieczna mu pamięć! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nia, rozwój kultury ukraińskiej i duchowości otrzymali najaktywniejsze działaczki Proświty, które biorą udział w każdej imprezie — solistki chóru „Proświta” Obołońskiego Rejonu miasta Kijowa Nina Pozniak i Halina Bubało, solistki ludowego zespołu „Petruszanoczka” Natalia Mykholyszyna, Nadija Czernysz, Maria Tereszczuk, Olha Balahura i Julia Muntianu, matka dwunastoletniej młodej działaczki Proświty, laureatki ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali Anastazji Kalinowej. Dmytro Łomaczuk wręczył Międzynarodową Nagrodę im. Walentyna Myhajluka — poecie, kompozytorowi, wykonawcy — poetce i piosenkarce z Czernihowszczyzny Switłanie Kasjanenko, znaczną część twórczości której poświęciła matkom, babciom, całej kobiecie. Część koncertowa rozpoczęła się od występu akademickiego amatorskiego zespołu — chóru „Proświta” Obołońskiego Rejonowego w mieście Kijowie zrzeszenia „Proświty”. Kierownik artystyczny — zasłużony dla oświaty Ukrainy Raisa Marczenko. Jak to się przyjęło w tradycjach naszego narodu, święto rozpoczęło się modlitwą do Matki Bożej. Chór wykonał utwór „Pod Twoją opiekę” Dmytra Bortniańskiego oraz szereg pieśni poświęconych matkom. Wszystkich oczarował wspaniały występ ludowego zespołu „Petruszanoczka” ze wsi Petruszki na Kijowszczyźnie (kierownik artystyczny Iryna Siwakowa). Switłana Kasjanowa przeczytała liryczne wiersze, poświęcone swojej babci i matce, a także wykonała własną piosenkę. Docent Uniwersytetu Transportu, poeta Wołodymyr Tkaczuk podarował słuchaczom wspaniałe słowa, poświęcone swojej matce. Na zakończenie Tetiana Niehrij oczarowała wszystkich wzruszającą piosenką, życzyła świątecznego nastroju i wszelkiej pomyślności w przededniu kolejnego wspaniałego święta — Dnia Rodziny.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Rodzinna i ukochana...

Dzień Matki to międzynarodowe święto, które dotyczy każdego, kimkolwiek by nie był, gdziekolwiek by nie pracował i nie mieszkał. W Ukrainie, jak i w większości krajów, obchodzi się je w drugą niedzielę maja. Wśród ukraińskiej diaspory święto matki zapoczątkowano w 1920 roku w Ameryce Północnej, potem nieoficjalnie rozprzestrzeniło się ono na Ukrainę Zachodnią, gdzie od tego czasu stało się tradycyjnym i ulubionym. Oficjalnie w naszym państwie dzień ten zaczęto obchodzić zgodnie z Ukazem prezydenta z 10 maja 1999 roku. W tym roku prezydent Wiktor Janukowycz w przeddzień święta podpisał ukaz o nadaniu honorowego tytułu „Matka-bohaterka” ponad 5000 matek, które urodziły i wychowały pięcioro lub więcej dzieci. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki powitało kobiety ze świętem i uchwałą Zarządu Centralnego nagrodziło proświtańskie aktywistki Honorowymi dyplomami i „Kobzarami”. 13 maja w Kijowskim Domu Nauczyciela odbyła się uroczystość, podczas której wręczono nagrody i podarowano świąteczny koncert. Prowadząca, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij zaprosiła na scenę w celu wręczenia nagród odpowiedzialnego sekretarza Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykołę Nesterczuka, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Dmytra Łomaczuka oraz kierownika wydziału pracy proświtańskiej, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Petra Szulhę. „Dzień Matki to najjaśniejsze święto — powiedział Mykoła Trochymowycz. — Bo matka dla każdego to rzecz święta, tak jak nasza ziemia, jak Ukraina, jak ojczyzna. W tradycji ludowej czci się trójjedyny obraz — Matki Boskiej, rodzonej matki i matki-Ukrainy. Matka to historia, to miłość, to kultura, to duchowość. Co matka zaszczepi od dziecięcych lat, to człowiek poniesie przez całe życie, takim będzie też państwo, takim będzie też naród”. Honorowe dyplomy za wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia Tetiana Nehrij oraz ludowy zespół „Petruszanoczka” Petro Szulha i Mykoła Nesterczuk witają Hałynę Bubało

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Rodzina jako najdroższy skarb

W dniach 15–22 maja Ukraińcy obchodzą Narodowy Tydzień Małżonków. To międzynarodowy ruch, powołany w celu upowszechniania autorytetu rodziny w społeczeństwie oraz utwierdzania wartości rodziny i małżeństwa jako najważniejszej instytucji społecznej. Po raz pierwszy Tydzień Małżonków odbył się w Wielkiej Brytanii w 1997 roku. W 2011 roku do międzynarodowego ruchu przyłączyła się Ukraina. W zeszłym roku Tydzień Małżonków odbył się w 20 miastach Ukrainy. W 200 regionalnych i ogólnokrajowych wydarzeniach wzięło udział około 20 000 Ukraińców. „Rodzina to największa wartość społeczna, a szczęście małżeńskie jest warte tego, by zakochani pracowali nad jego umacnianiem”, — przekonana jest Olena Szabunina, dyrektor ds. komunikacji Tygodnia Małżonków na Ukrainie. Tydzień Małżonków zgodnie z tradycją rozpoczyna się w Międzynarodowy Dzień Rodziny. W programie — wiele jasnych, rodzinnych wydarzeń, poświęconych rozwojowi instytucji rodziny i małżeństwa na Ukrainie: parady szczęśliwych rodzin, łuki miłości, odnawianie przysięgi małżeńskiej, rodzinne festiwale, seminaria i szkolenia dla par małżeńskich, konkursy i inne. „Według danych europejskiej statystyki rozwodów Ukraina jest liderem wśród krajów europejskich. Na 1000 jej mieszkańców przypada 5,3 rozwodu. Zmienić niepocieszającą statystykę można, łącząc wysiłki organizacji społecznych, Kościoła, dziennikarzy, władz lokalnych i po prostu wszystkich nieobojętnych. Silne rodziny na Ukrainie to sprawa każdego”, — powiedziała Olena Szabunina. Zespół Ogólnoukraińskiego Tygodnia Małżonków P R E N U M E R A T A — 2013 P R E N U M E R A T A — 2 0 1 3 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 UAH 37 kop. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 UAH 37 kop. na rok na rok 105 UAH 54 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 UAH 51 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w maju — 21 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин