Pragnąc godnie uczcić w 2022 roku 300-letni jubileusz wielkiego ukraińskiego myśliciela-mędrca, pedagoga, filozofa, poety, kompozytora, muzyka, kulturalno-oświatowego działacza Hryhorija Sawycza Skoworody (1722—1794) na szczeblu ogólnoukraińskim i międzynarodowym oraz w celu popularyzacji jego bogatego dziedzictwa duchowo-pedagogicznego wśród pedagogów, młodzieży szkolnej i studenckiej oraz szerokiego ogółu społeczeństwa, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy wprowadziło od 2017 roku Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie”, zainicjowane przez Ukraiński Fundusz Kultury. Jeszcze pod koniec 2012 roku przy Ukraińskim Funduszu Kultury został utworzony Ogólnoukraiński społeczny komitet organizacyjny ds. obchodów 300-letniego jubileuszu Hryhorija Sawycza Skoworody, któremu przewodniczył Borys Illicz Olijnyk. Cały projekt jubileuszowy nazwano „Hryhorij Skoworoda — 300”. Obecnie Społecznemu komitetowi organizacyjnemu ds. przygotowania i przeprowadzenia nauk skoworodyńskich przewodniczą współprzewodniczący — akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jarosław Stepanowycz Jackiw oraz minister oświaty i nauki Ukrainy Lilija Mychajliwna Hrynewycz. Podstawowe materiały nauk zostały rozesłane do departamentów (wydziałów) oświaty i nauki obwodowych oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, instytutów podyplomowego kształcenia pedagogicznego, wyższych uczelni Ukrainy. Wiodącą organizacją ds. przeprowadzenia nauk wyznaczono Państwową instytucję naukową „Instytut modernizacji treści oświaty” MON Ukrainy. MON prowadzi nauki przy wsparciu organizacyjnym Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody oraz Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, Ukraińskiego międzynarodowego komitetu ds. nauki i kultury przy NAN Ukrainy, Narodowej akademii nauk pedagogicznych Ukrainy, Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody, Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody, Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki, Charkowskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Rolnictwa im. Petra Wasylenki, Narodowego Uniwersytetu Leśnictwa Ukrainy (Lwów), Małej Akademii Nauk Ukrainy, Międzynarodowej szkoły ukraińskiej, Centrum współpracy humanitarnej z ukraińską diasporą Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Mykoły Hohola, Narodowego stowarzyszenia ukrainistów, Międzynarodowego stowarzyszenia ukrainistów, Ukraińskiego wolnego uniwersytetu, Uniwersytetu w Mediolanie, Narodowego związku pisarzy Ukrainy, Związku pisarzy ukraińskich Słowacji, Narodowego związku kompozytorów Ukrainy, Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy, Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, Ukraińskiego Funduszu Kultury, Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Instytutu genezy życia i Wszechświata oraz muzeów H. S. Skoworody. O istocie nauk skoworodyńskich oraz systemie edukacyjnym Skoworody opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” inicjator i autor koncepcji nauk, kulturozof Ołeksander SzoKało. — Ołeksandrze Andrijowyczu, jak rozpocznie się wdrażanie idei nauk skoworodyńskich? — Do godnego, nieformalnego uczczenia znaczącej daty należy się należycie przygotować. Mając doświadczenie w prowadzeniu w systemie oświaty Ukrainy w 2008 r. Ogólnoukraińskich czytań kuliszowskich „Ożywić żywe słowo”, zaproponowałem z ramienia UFK dla Ministerstwa oświaty i nauki Ukrainy szczegółowo opracowaną koncepcję Ogólnoukraińskich nauk skoworodyńskich „Poznaj siebie”. — Nasuwa się pytanie o poziom naszego rozumienia fenomenu Skoworody… Hryhorij Skoworoda. Heorhij Melychow, 1965 — Fenomen Skoworody jest tak wszechogarniający, jak cały świat ukraińskiej kultury, jak sama Prawda. Kultura, w rozumieniu Skoworody, to „drugie, duchowe, narodzenie człowieka” z duchowego zarodka w sercu poprzez odkrycie przez nią „zapotrzebowanego, świętego w sobie”. Ta definicja kultury Skoworody stała się podstawową zasadą jego kulturozofii — metodologii mądrości, światopoglądowego systemu moralno-duchowej orientacji dla samopoznania i samorozwoju człowieka. Pojęcie kulturozofia pochodzi od łacińskiego colo — uprawiać ziemię, hodować, pielęgnować, a także od łacińskiego cultura — uprawa, udoskonalenie, pielęgnowanie, wychowanie oraz greckiego σοφία — wiedza, mądrość. Mądrość — to nauka, która jest systemem pojęć i wiedzy teoretycznej. Zakończenie na str. 10-11 Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie” rozpoczynają się 5 października 2017 roku, w Światowy dzień nauczyciela, i będą prowadzone w tym czasie corocznie w całej Ukrainie, w krajach, w których bywał H. S. Skoworoda (Słowacja, Węgry, Austria, Północne Włochy, Niemcy, Polska) oraz w ukraińskich placówkach oświatowych za granicą. WIEC CZYTELNICZY — TAK MYŚLĘ! Premiera rubryki: NARODOWA ELITA PRZEPISY RODZINNE
Машинний переклад
Mykoła CYMBALUK
Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, otworzył konferencję prasową, powołując się na ostatnie publikacje czołowych ukraińskich publicystów. — Ihor Łosiew — powiedział — stale zwraca uwagę społeczeństwa na infantylność czy jałowość naszej obecnej władzy. Jednocześnie eksperci do spraw wojskowych twierdzą — i przekonujemy się o tym niemal codziennie — że dzisiaj na Ukrainie nie ma linii frontu, a co za tym idzie, nie ma też chronionego zaplecza. Mamy do czynienia z jednolitym frontem. Spokój Ukraińców jest zagrożony nie tylko w anektowanym przez Rosję Krymie czy okupowanym Donbasie. I te zagrożenia występują nie tylko w sferze wojskowej, ale także w gospodarczej, politycznej, kulturalnej, edukacyjnej, humanitarnej i informacyjnej. Nie dostrzegać tych zagrożeń to znaczy nie widzieć perspektyw Ukrainy. — Skończył się tak zwany „4. okres republiki ukraińskiej” wraz z Łożkinem. Ale piąta kolumna, przy aktywnym wsparciu Moskwy — twierdzi Pawło Mowczan, przytaczając konkretne fakty — bez przeszkód kontynuuje swoje niszczycielskie dzieło na Ukrainie. My („Ukraińska Alternatywa” — przyp. aut.) jeszcze rok temu wystosowaliśmy ostrzeżenie, zwracając się do Prezydenta: nie ma 4. republiki i być nie może. Jest Ukraina! Ale „mili ludzie”, tworząc projekt „4. republika”, aktywnie zabrali się za jego wdrażanie, stale narzucając go społeczeństwu. Brutalnie ignorując artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, mówili o tym, że język rosyjski będzie na poziomie państwowego, bo rzekomo mamy większość ludności rosyjskojęzycznej. W ten sposób budowano „Jedyny kraj — Jedinaja strana”. Cynizm przedstawicieli piątej kolumny przekraczał wszelkie granice. Spójrzmy na wyniki spisu ludności Ukrainy z 2001 roku. Fakty świadczą, że prawie 70% obywateli uznało język ukraiński za swój ojczysty. I dzisiaj Ukraińcy muszą zapytać naszą władzę: gdzie jest 70% naszej ukraińskojęzycznej ramówki telewizyjnej, ukraińskojęzycznych czasopism i gazet? Kwoty łagodzą nierównoprawność języka ukraińskiego w przestrzeni informacyjnej, ale nie rozwiązują problemu ostatecznie. „Jesteśmy w przyjaźni z Rosją!” — przekonywali społeczeństwo łożkinowie, tabacznikowie i ich prezydenci. Dzisiaj za te sugestie Ukraina płaci krwią i życiem swoich najlepszych synów i córek. — Nie będę poruszał dzisiejszych figurantów władzy — kontynuował Mowczan. — Wojna z Rosją trwa nie tylko na frontach zewnętrznych, ale także wewnątrz państwa. Przypomnijmy tylko głośne zabójstwa na Ukrainie, gdzie śledczy wskazują na rosyjski ślad. Moskwa ucieka się do niewiarygodnych fars, kłamstw i podstępów, aby osiągnąć postawiony cel — zastraszyć, zdemoralizować, zasiać niepewność wśród naszych obywateli. Kiedy pozbawia się obywatelstwa M. Saakaszwilego, który stał murem za Ukrainą, to nie możemy przechodzić obojętnie obok tego faktu. Tak samo jak wobec „marszu Nowinskiego” — procesji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego z okazji kolejnej rocznicy chrztu Rusi Kijowskiej, na którą przeciwko Ukrainie rosyjscy emisariusze wyprowadzili swoje „pułki” z Ławry Pieczerskiej do pomnika Włodzimierza. To samo dotyczy decyzji Sądu Basmańskiego w Moskwie wobec byłego zastępcy Prokuratora Generalnego Ukrainy, a obecnie znanego działacza politycznego, współprzewodniczącego „Ukraińskiej Alternatywy”, przewodniczącego partii „Patriota” Mykoły Hołomszy. W przeddzień służba prasowa partii rozpowszechniła w środkach masowego przekazu „Odpowiedź dla Komitetu Śledczego Rosji”, w której wyjaśniono istotę sprawy. Dwa tygodnie temu Sąd Rejonowy Basmański w Moskwie zaocznie aresztował ukraińskich funkcjonariuszy organów ścigania Rusłana Krawczenkę i Wadima Pryjmaczka w związku z karnym ściganiem obywatela Federacji Rosyjskiej — dowódcy Floty Czarnomorskiej FR admirała Ołeksandra Witki. Do tej informacji Rosjanie dodali, że okazuje się, iż wcześniej analogiczny środek zapobiegawczy zaocznie wybrano także wobec byłego pełniącego obowiązki Prokuratora Generalnego Ołeha Machnyckiego oraz lidera Partii Politycznej „PATRIOTA”, byłego pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego Ukrainy Mykoły Hołomszy. Według danych rosyjskiego śledztwa, które zaczęło aktywnie rozpowszechniać w mediach, w 2014 roku Mykoła Hołomsza, zajmujący wówczas stanowisko pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego, oraz były p.o. Prokuratora Generalnego Ołeh Machnycki, a także śledczy Głównej Prokuratury Wojskowej Wadim Pryjmaczek, prokurator wydziału Głównej Prokuratury Wojskowej Rusłan Krawczenko i inni pracownicy prokuratury „zorganizowali świadomie bezprawne pociągnięcie do odpowiedzialności karnej obywatela FR admirała Ołeksandra Witki z powodów politycznych”. Decyzję o zaocznym aresztowaniu Krawczenki i Pryjmaczka Sąd Basmański w Moskwie podjął jeszcze 20 lipca. W postanowieniu zaznaczono między innymi, że „Machnycki i Hołomsza wydali świadomie bezprawne polecenia przeprowadzenia dochodzenia wstępnego, Pryjmaczek prowadził postępowanie, a Krawczenko sprawował nadzór nad działalnością procesową… Na wniosek śledczego Głównego Zarządu Śledczego Komitetu Śledczego Rosji przez Sąd Rejonowy Basmański wobec Krawczenki i Pryjmaczka zaocznie wybrano środek zapobiegawczy w postaci aresztu…”. Informację o swoim zaocznym skazaniu Mykoła Hołomsza poznał z mediów. Zrozumiałe jest, że ten fakt po raz kolejny świadczy o degradacji systemu sądowniczego i organów ścigania Rosji. — Tak samo jak to, że sprawa przeciwko wszystkim ukraińskim prokuratorom została wszczęta całkowicie bezprawnie na podstawie zmyślonych okoliczności — oświadczył na konferencji prasowej w tej sprawie przewodniczący partii „PATRIOTA” Mykoła HOŁOMSZA. — Należy wszczynać sprawy karne wobec prezydenta Rosji Władimira Putina, Ministerstwa Obrony FR oraz innych urzędników, którzy popełniali przestępstwa właśnie na terytorium Ukrainy. Co też zostało zrobione przez naszych śledczych i prokuratorów. Przypomnę, że 3 marca 2014 roku na rozkaz dowódcy Floty Czarnomorskiej FR Ołeksandra Witki, w Zatoce Sewastopolskiej okręty wojenne Rosji zablokowały dwa okręty wojenne Ukrainy. Wtedy też Witko postawił Siłom Zbrojnym Ukrainy ultimatum: przejść na stronę Rosji albo złożyć broń i opuścić wody terytorialne Krymu. „W przeciwnym razie rosyjska flota rozpocznie szturm na wojska ukraińskie” — ogłosił Ukraińcom zdrajca Witko. Oto za te i inne bezprawne działania na terytorium Ukrainy została wszczęta sprawa przeciwko dowódcy Floty Czarnomorskiej FR. W 2014 roku Mykoła Hołomsza, ówczesny pierwszy zastępca Prokuratora Generalnego, zatwierdził otwarcie postępowania karnego przeciwko Ołeksandrowi Witce za podżeganie do zdrady stanu, a także organizację dywersji wobec wojsk Ukrainy w marcu 2014 roku. Według przekonania lidera patriotów, działalność dowódcy Floty Czarnomorskiej i jego podwładnych w dużej mierze przesądziła o sukcesie okupacji Krymu przez putinowskie „zielone ludziki”. — Odnośnie jego bezprawnej działalności wobec Ukrainy zebrano wystarczająco dużo dowodów, wszystkie one są udokumentowane. W związku z tym, że admirał uchylił się od odpowiedzialności i unikał organów śledczych, Peczerski Sąd Rejonowy w Kijowie wydał zgodę na zatrzymanie dowódcy Floty Czarnomorskiej Rosji wiceadmirała Ołeksandra Witki. Ponadto, za czasów mojego pobytu w Prokuraturze Generalnej otwarto jeszcze szereg postępowań karnych przeciwko putinowskim agresorom — podkreślił M. Hołomsza. Dlaczego Sąd Basmański wydał wobec M. Hołomszy swój werdykt właśnie teraz, po dwóch latach, wyjaśnił na konferencji prasowej Anatolij Makarewycz, adwokat, były zastępca prokuratora wojskowego Centralnego Regionu Ukrainy: — Mykoła Hołomsza jest obecnie współprzewodniczącym „Ukraińskiej Alternatywy”, liderem nowej siły politycznej — Partii „PATRIOTA”, która otwarcie nazywa Rosję krajem-okupantem, agresorem. Wielokrotnie pikietowała Ambasadę FR w Kijowie, występuje z ostrymi oświadczeniami i publicznie nazywa działania kremlowskiej władzy i ich najemników w Donbasie zbrodniami wojennymi. A odnośnie innych śledczych i prokuratorów, którzy również trafili „na celownik” Komitetu Śledczego
Komitetu Federacji Rosyjskiej, to w tej sprawie chciałoby się wyjaśnić Komitetowi Śledczemu Rosji, że ukraińscy śledczy czy prokuratorzy na terytorium Rosji żadnych przestępstw nie popełnili, a nacisk i zastraszanie, które stosuje Kreml rękami podległego mu Komitetu Śledczego, to rezultat tego, że prokurator Krawczenko obecnie popiera oskarżenie w zaocznym procesie sądowym nad byłym prezydentem Wiktorem Janukowyczem w sprawie o zdradę stanu, a śledczy Pryjmaczok uzyskał przez sąd prawo do zabezpieczenia dokumentów w Administracji Prezydenta Rosji w Moskwie. Zatem oświadczenie śledczych Rosji świadczy o tym, że Kreml kontynuuje swoją agresję, teraz już poprzez zastraszanie funkcjonariuszy organów ścigania i polityków, a także uważnie śledzi sytuację polityczną na Ukrainie. Poza okiem putinowskich technologów nie przeszedł także wzrost wpływów w ukraińskim społeczeństwie nowej siły politycznej — partii „Patriota”, której przewodzi Mykoła Hołomsza. Uważnie śledzą swoich politycznych oponentów także wewnątrz kraju — przedstawiciele władzy. Jak inaczej wyjaśnić grobowe milczenie wobec tych wołających o pomstę do nieba faktów Administracji Prezydenta, Prokuratury Wojskowej, ministerstw sprawiedliwości i spraw zagranicznych? Wszystko tą samą niemocą, infantylizmem, którym charakteryzuje naszą władzę ukraińskie społeczeństwo, czy obojętnością na ochronę praw swoich współobywateli, przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu narodowemu? Wiemy, co obecnie dzieje się z przestrzenią informacyjną na Ukrainie, ze wszystkimi kanałami telewizyjnymi i radiowymi. Pod szyldem reorganizacji 26 obwodowych firm telewizyjno-radiowych chcą „połączyć” w 9! Niedawno odbyła się rozmowa Ołeksandra Sawenki z kierownictwem Nadawcy Publicznego. Poinformowano go, że Kanał Centralny jest likwidowany. To samo dotyczy kanału „Kultura”. — Wszyscy poprzedni włodarze czasów niepodległości wraz ze swoimi prezydentami deklarowali, — opowiadał Pawło Mowczan, — że kanał „Kultura” trzeba czynić potężnym, samowystarczalnym, wielkim, tak jak to musi być w każdym samowystarczalnym i niepodległym państwie. Co będzie oznaczała w praktyce taka „reforma” branży informacyjnej? Na ulicę wyrzucą wielkie zespoły twórcze, które formowały się przez wiele lat w czasach niepodległej Ukrainy. Wszystko to nosiciele ukraińskiej sprawy, naszej mentalności, kultury. To ludzie, którzy formowali i formują ukraiński świat. Nie „ruski mir”, a ukraiński świat! Dlatego i sfabrykowana „sprawa” Mykoły Hołomszy, i stan oraz „reformy” Zuraba Ałasanii (a w rzeczywistości tych, którzy za nim stoją) przestrzeni telewizyjno-radiowej — to ogniwa jednego łańcucha, za który pociągają na Kremlu. Moskwa aktywnie, jak świadczą ostatnie wydarzenia, formuje „wielką listę” tych, których musi przede wszystkim usunąć lub zneutralizować dla skutecznego ujarzmienia Ukrainy. Jak widzimy, w jej bogatym arsenale jest wszystko: wojna hybrydowa, fizyczna likwidacja ludzi, fabrykowanie spraw sądowych, kompromitacja naszego państwa na poziomie międzynarodowym, skuteczne wykorzystanie i zwiększanie piątej kolumny na wszystkich szczeblach ukraińskiej władzy, organach ścigania i armii, ale najważniejsza dla niej jest ruina naszego bezpieczeństwa narodowego. Na tym w szczególności akcentował uwagę współprzewodniczący „Ukraińskiej alternatywy”, akademik NAPU Heorhij FILIPCZUK: — Ostatnie spotkanie tutaj, w Ukrinformie, przy okrągłym stole, który zainicjowała „Ukraińska alternatywa”, dotyczyło problemów bezpieczeństwa narodowego w kontekście euroatlantyckim — Ukraina i NATO. Oczywiście, że tym nie wyczerpują się ani nasze interesy narodowe, ani sam kontekst bezpieczeństwa narodowego. Bezpieczeństwo dla nas, Ukraińców, obecnie stanęło ostro nie tylko w sferze wojskowej, ale i informacyjnej, kończąc na ekologicznej. Musimy uświadomić sobie najważniejsze w kontekście naszej rozmowy — samą filozofię pojęcia bezpieczeństwa narodowego. Bezpieczeństwo — to stan człowieka, to stan społeczeństwa i to stan państwa ukraińskiego, jeśli im „nikt, nic, nigdzie i nigdy” nie zagraża. To jest główny i decydujący kryterium naszego życia. Dzisiaj mamy ogromną liczbę wyzwań i zagrożeń, które zagrażają człowiekowi, społeczeństwu, ukraińskiemu narodowi i państwu — jego suwerenności, nienaruszalności. I to, że dotknęliśmy interesów jednego człowieka, jednego ukraińskiego obywatela, nie jako przewodniczącego partii politycznej, a jako obywatela, to jest bardzo ważne. Bo kwestia ochrony człowieka — to najważniejsza funkcja każdego cywilizowanego demokratycznego państwa. Ponieważ „Ukraińska alternatywa” prezentuje społeczeństwo obywatelskie, to właśnie w imieniu społeczeństwa obywatelskiego chcemy powiedzieć, że na poziomie naszej dyplomacji, na poziomie zewnętrznej, wewnętrznej, informacyjnej aktywnej polityki musimy rozszerzyć środowisko ochrony ukraińskich obywateli, którzy dzisiaj ucierpieli i cierpią od rosyjskiego agresora. Trzeba mówić o tym wszędzie i jednocześnie, na poziomie władz i urzędów prawnych, przygotowywać wnioski, pozwy, oświadczenia do wszystkich najwyższych europejskich, międzynarodowych instytucji, poczynając od ONZ. Jak zapewnia nas nasza władza, niby budujemy niepodległe państwo narodowe. Ale fakty uparcie świadczą o tym, że wektor narodowy jest wypłukiwany ze sfer edukacji, kultury, sztuki. Zamiast rozwijać przemysł narodowy, jak to jest w wielu krajach świata, idzie totalna „czystka” nie tylko ze strony naszych wrogów. Ukrainę chcą zrobić takim sobie workiem, gdzie różne mafijne klany z różnych wektorów — Bliskiego Wschodu, Wschodu i Zachodu — próbują z Ukrainy zrobić strefę, gdzie można by bez przeszkód wzbogacać się i prać swoje przestępczymi drogami zdobyte kapitały. W tym celu robią wszystko, aby ukraiński etnos nigdy nie rozwinął się i nie wzniósł do szczytów pełnowartościowego państwa narodowego. Bezpieczeństwo informacyjne (zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy) — to stan ochrony żywotnie ważnych interesów człowieka, społeczeństwa i państwa. W Manifeście „Ukraińskiej alternatywy” wyraźnie zaznaczono, że organizacja będzie aktywnie wspierać wypracowanie i realizację państwowej polityki informacyjnej, bo jest zorientowana na skuteczną i radykalną ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej. To ten ważny czynnik, który jest kamieniem węgielnym narodowej ochrony każdego obywatela i ochrony suwerenności państwowej. W końcu, to ta najważniejsza składowa bezpieczeństwa narodowego, którą przestępczo, świadomie lub nieświadomie, ignoruje nasza władza przez wszystkie lata ukraińskiej niepodległości. O dzisiejszych aktualnych problemach bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy mówili uczestnicy konferencji prasowej, w której wzięli udział przedstawiciele Towarzystwa „Proświta”, „Ukraińska alternatywa” i partia polityczna „Patriota”.
Машинний переклад
Do potomków ofiar masowych represji totalitarnego reżimu stalinowskiego, do wszystkich Ukraińców w Ukrainie i poza jej granicami, do społeczności Karelii i Federacji Rosyjskiej. „Wielki terror” — zakrojona na szeroką skalę kampania masowych represji wobec obywateli, która została rozpętana w ZSRR w latach 1937–1938 z inicjatywy kierownictwa ZSRR i osobiście Józefa Stalina w celu likwidacji realnych i potencjalnych przeciwników politycznych, zastraszenia ludności, zmiany struktury narodowościowej i społecznej społeczeństwa. Skutkami komunistycznego terroru w Ukrainie stało się zniszczenie elity politycznej, artystycznej i naukowej, deformacja więzi społecznych, zniszczenie tradycyjnych orientacji wartościowych, rozprzestrzenienie się depresji społecznej i denacjonalizacja. 5 sierpnia 1937 roku na rozkaz NKWD ZSRR nr 00447 zaczęło obowiązywać postanowienie Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 roku „O elementach antysowieckich” i rozpoczęła się najbardziej masowa „czystka” społeczeństwa sowieckiego z „elementów wrogich”, które, zdaniem Stalina, nie nadawały się do budowy komunizmu. Aresztowani byli faktycznie pozbawieni prawa do obrony (do adwokata) czy zaskarżenia wyroku. Śledczy poprzez psychiczne znęcanie się i nieludzkie tortury „wymuszali” na aresztowanych potrzebne zeznania. W 1937 r. zezwolenie na stosowanie metod „wpływu fizycznego na podejrzanych” (czyli tortur) zostało wydane na najwyższym szczeblu KC WKP(b). Przypadki niesłusznego skazania uważano za całkowicie dopuszczalne i usprawiedliwiano przysłowiem „las rąbią — wióry lecą”. Czasy „Wielkiego terroru” w świadomości masowej ludności ZSRR naznaczone są totalnym strachem i nieufnością. Nocne aresztowania sąsiadów, podejrzenia kolegów w pracy, przyjaciół, krewnych, poszukiwanie szpiegów i sabotażystów, strach przed donosami oraz obowiązek publicznego piętnowania wrogów ludu były codziennością. Latem 1937 roku wprowadzono szereg dokumentów normatywnych, które zaostrzyły odpowiedzialność członków rodzin represjonowanych. Żony i mężowie „wrogów ludu” podlegali obowiązkowemu aresztowaniu, dzieci w wieku do 15 lat przekazywano do specjalnych domów dziecka. Członkowie rodzin „wrogów ludu” skazanych na rozstrzelanie podlegali przymusowemu przesiedleniu do wewnętrznych obwodów ZSRR. W ramach „Wielkiego terroru” NKWD zorganizowało i przeprowadziło serię masowych operacji narodowościowych. Są to tzw. „operacja niemiecka” (25 lipca 1937 roku), „polska” (11 sierpnia 1937 roku), „rumuńska”, „łotewska”, „grecka”, „irańska”, „harbińska”, „afgańska”, „przeciwko Bułgarom i Macedończykom”. Do końca 1938 roku w ZSRR aresztowano 1,5 mln osób, z czego 800 tys. zostało zgładzonych. Wielki terror trwał 15 miesięcy i został oficjalnie zakończony postanowieniem tego samego Biura Politycznego KC WKP(b) 15 listopada 1938 roku, chociaż represje na mniejszą skalę trwały jeszcze później. W okresie „Wielkiego terroru” na terytorium Ukraińskiej SRR, według szacunków historyków, skazano 198 tysięcy 918 osób, z których około dwie trzecie — na rozstrzelanie. Resztę wysłano do więzień i obozów. Masowe operacje represyjne w latach 1937–1938, zgodnie z zamysłem J. Stalina, miały zakończyć dwudziestoletnią walkę z „elementami społecznie wrogimi”, ujarzmić ludność poprzez masowy terror, utrwalić autorytarny styl kierowania i przeprowadzić „rewolucję kadrową”. Podstawą do rozpętania terroru była teza J. Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę sukcesów budownictwa socjalistycznego… Do czasu rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, która trwa od wiosny 2014 roku do dziś, ukraińska delegacja w ramach Pielgrzymki Sołowieckiej, wraz z delegacjami innych krajów, brała udział w corocznych uroczystościach upamiętniających zamordowanych więźniów politycznych w uroczysku Sandarmoch, które rozpoczęły się w 1997 roku, kiedy to w Karelii w pobliżu Miedwieżjegorska odnaleziono dzięki niestrudzonym poszukiwaniom działacza poszukiwawczego Jurija Dmitrijewa (niedawno represjonowanego przez FSB) ukrywane przez NKWD-MGB-KGB miejsca masowych egzekucji i pochówków: „zwyczajne miejsca rozstrzeliwań!”. Corocznie właśnie 5 sierpnia nasza ukraińska delegacja brała udział w ceremonii upamiętnienia ofiar represji politycznych przy pomniku „Ludzie, nie zabijajcie się nawzajem”, w uroczysku Sandarmoch w pobliżu Miedwieżjegorska. Tutaj występowali konsulowie, historycy, badacze, przedstawiciele „Memoriału” z różnych krajów, w tym z Ukrainy. Po przemówieniach okolicznościowych szliśmy do ustawionego pamiątkowego kozackiego krzyża „Zabitym synom Ukrainy”, gdzie w dołach śmierci spoczywa kwiat ukraińskiej inteligencji i więźniowie obozów sołowieckich, zapalaliśmy świece, składaliśmy kwiaty i wieńce, odprawialiśmy nabożeństwo za niewinnie zabite ofiary stalinowskiego terroru. Ten znak pamięci — trzy-metrowy kozacki krzyż z szarego granitu (autorstwa artysty Mykoły Malyszki — tegorocznego laureata nagrody im. Tarasa Szewczenki, oraz rzeźbiarza Nazara Bilyka) jest bez wątpienia symbolem uczczenia pamięci wszystkich niewinnych ofiar stalinowskich represji w setkach obozów komunistycznego GUŁAG-u. Odbywała się panichida, podczas której dołączali do nas przedstawiciele innych oficjalnych delegacji, a także wszyscy chętni, którzy przyjechali uczcić pamięć swoich poległych krewnych i współplemieńców czy współwyznawców… Składamy niski pokłon pani Łarysie Skrypnikowej — honorowej przewodniczącej Towarzystwa Ukraińców Karelii „Kalyna”, bez której tytanicznych wysiłków
Gdyby nie ten granitowy kozacki krzyż „Zabitym synom Ukrainy”, wzniesiony w 2004 roku wyłącznie ze środków społecznych, mógłby on w ogóle nie powstać… Niedaleko Sandarmochu, przy tym samym Miedwieżjegorsku, znajduje się „słynny” z przerażających wspomnień Biełomorkanał, przy budowie którego oddało życie ponad sto tysięcy ukraińskich więźniów politycznych. Kierownik tej straszliwej budowy, „ulubieniec partii i narodu” S. M. Kirow, którego pomniki stoją do dziś zarówno w stolicy Karelii, jak i w Miedwieżjegorsku, uczył swoich podwładnych katów: „Karać porządnie, żeby na tamtym świecie był zauważalny przyrost ludności dzięki działalności naszego GPU!”. Sandarmoch to miejsce grozy i ludzkiego cierpienia w Karelii, gdzie komunistyczny reżim ZSRR niszczył sołowieckich więźniów politycznych oraz więźniów — komunistycznych niewolników, którzy budowali Biełomorkanał. Straszne polany śmierci uroczyska Sandarmoch… Wśród 1111 rozstrzelanych tylko od 27 października do 4 listopada „na cześć 20-lecia Rewolucji Październikowej” (!!!) — 287 wybitnych Ukraińców, w tym znani pisarze, aktorzy, uczeni, działacze państwowi. W tym tragicznym miejscu została rozstrzelana ówczesna ukraińska elita: Mykoła Kulisz, Łeś Kurbas, Mykoła Zerow, Wałerian Pidmohylny, Stepan Rudnycki i Matwij Jaworski, Wołodymyr Czechiwski i Serhij Hruszewski, minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Anton Kruszelnycki z synami… Oraz setki innych dostojników z Ukrainy. Tutaj kaci NKWD rozstrzeliwali po 200—300 osób dziennie. Choć jak tylko mogli starali się ukryć swoje krwawe zbrodnie, straszna prawda wyszła na jaw. Umarli dokrzyczeli się do żywych. Uczeni twierdzą, że w tych strasznych latach narody i narodowości imperium zła poniosły tak niepowetowane straty genetyczne, które odbijają się w ich losie do dnia dzisiejszego… Musimy pamiętać: podobna praktyka krwawego stalinowskiego reżimu, uderzająco podobnego do hitlerowskiego, nigdy i nigdzie więcej nie może się powtórzyć! W Rosji w ostatnim czasie, niestety, starają się nie wspominać zbyt często o poległych na Sołowkach oraz w innych straszliwych miejscach stalinowskiego GUŁAG-u, rozsianych po całym terytorium Syberii, Magadanu, Kazachstanu… Dochodzi do zamiany pojęć cywilizacyjnych i prawdy historycznej, gdy międzynarodowi przestępcy, którzy dokonali gigantycznych zbrodni przeciwko ludzkości, oficjalnie ogłaszani są „efektywnymi menedżerami”, odnawia się im pomniki, a w miejscach, gdzie dokonywano masowych zbrodni, katom otwiera się „muzea”… Ale bez pamięci o tych, którzy cierpieli, nie może być normalnego życia, niemożliwe jest wychowywanie następnych pokoleń i budowanie cywilizowanych krajów. Niestety, z powodu wyżej wymienionych okoliczności, które zaistniały między Rosją a Ukrainą, od 2014 roku ukraińska społeczność nie ma realnej, bezpiecznej dla swoich uczestników możliwości odwiedzenia miejsc, gdzie spoczywają ofiary totalitarnego reżimu i oddania ostatniej posługi wszystkim niewinnie zabitym rodakom… Ale i w tym tragicznie jubileuszowym roku 80-lecia Wielkiego terroru zebraliśmy się w tym już tradycyjnym czasie i dniu (12:00 czasu karelskiego, 5 sierpnia) — Dniu Pamięci o poległych — w stolicy Ukrainy Kijowie, przy Krzyżu Pamięci, ustawionym obok budynku dawnego Pałacu Październikowego — miejsca tortur i rozstrzeliwań dziesiątek tysięcy ukraińskich obywateli różnych narodowości i wyznań, którzy stali się ofiarami stalinowskich represji w czasach Wielkiego terroru… A po panichidzie i wiecu pamięci o niewinnie zabitych, delegacja „Sołowieckiego Bractwa”, Kijowskiego towarzystwa więźniów politycznych i ofiar represji oraz Kijowskiego „Memoriału” im. Wasyla Stusa udała się do Narodowego historyczno-pamięciowego rezerwatu „Bykowniańskie mogiły” (ukraiński „Sandarmoch”), gdzie kontynuowano uroczystości z okazji 80-lecia rozpoczęcia Wielkiego terroru w ZSRR. Tylko znajomość prawdy historycznej o tamtych strasznych czasach bolszewickiego totalitaryzmu i pamięć o niewinnych ofiarach stalinizmu nie pozwolą wykiełkować ziarnom totalitaryzmu, nienawiści do ludzi, które mogą doprowadzić do nowych zbrodni przeciwko ludzkości! Pamięć o naszych rodakach uczyni nas czujnymi, nie pozwoli odrodzić się i rozprzestrzenić na świecie neokomunistycznym, neofaszystowskim, neonazistowskim i innym totalitarnym reżimom z nienawistną ideologią. Potępił je cywilizowany świat, potępiamy je my wraz z postępową ludzkością. Pamiętajmy napis wyryty na pomniku w Sandarmochu: „Przestańmy zabijać się nawzajem!”. W imieniu członków towarzystwa „Sołowieckie Bractwo”: Wasyl Owsijenko, Hryhorij Kucenko, Heorhij Łukjanczuk.
Машинний переклад
Szanowny Panie Witalij Włodymyrowiczu!
My, inicjatywna grupa ds. utworzenia Rady Nadzorczej przy Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Bytu Ukrainy, z wielkim zadowoleniem przyjmujemy nadawanie ulicom stolicy Ukrainy przez Kijowskie Władze Miejskie imion wybitnych synów narodu ukraińskiego i bojowników o niepodległość Ukrainy. Istotnie, stolica niepodległego państwa powinna upamiętniać wybitne imiona i wydarzenia historyczne narodu ukraińskiego od siwej starożytności aż po nasze czasy. Zachować dziedzictwo kulturowe — to dać obecnemu pokoleniu żywe źródło duchowego odrodzenia i konsolidacji narodu. Miasto Kijów jest jednym z najstarszych grodów, kolebką słowiańsko-prawosławnej cywilizacji światowej, która strzeże pamięci tysiącleci. Na jego terytorium znajduje się ponad 2569 nieruchomych zabytków dziedzictwa kulturowego. Na państwowej ewidencji ujęto 719 zabytków architektury i urbanistyki (z nich 390 o znaczeniu narodowym); 308 zabytków sztuki monumentalnej (z nich 11 o znaczeniu narodowym); 1484 zabytki historii (z nich 26 o znaczeniu narodowym); 58 zabytków archeologii (z nich 20 o znaczeniu narodowym). Dwa zabytki wpisano na listy światowego dziedzictwa UNESCO — Ławra Kijowsko-Peczerska oraz Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”. Duża liczba zabytków architektury pozostaje w dyspozycji podmiotów gospodarczych różnych form własności, w związku z czym są one często bezkontrolnie przebudowywane. Dzieje się tak z powodu braku całościowego podejścia do restauracji zabytków architektury. Autorytet miasta Kijowa w świecie będzie w znacznej mierze zależał od tego, jak troskliwie będzie traktowane jego dziedzictwo historyczno-kulturowe.
Jaskrawym przykładem lekceważącego stosunku do historyczno-kulturowego dziedzictwa narodu ukraińskiego jest niewykonanie w latach 2009 — 2017 znacznej części Planu działań na rzecz zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania i rozwoju Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Bytu Ukrainy, zatwierdzonego zarządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 23 grudnia 2009 r. nr 1600-r, ze zmianami wprowadzonymi do tego Planu zarządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 7 sierpnia 2013 r. nr 639-r.
Dla poprawy sytuacji, a także w celu podniesienia wizerunku stolicy, STANOWCZO WNOSIMY o pilne utworzenie kilkuletniego miejskiego programu ochrony i restauracji zabytków architektury. W tym celu należy powołać grupę roboczą złożoną z architektów-konserwatorów, kijowoznawców, społeczeństwa obywatelskiego oraz pracowników Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Program powinien przewidywać nie tylko restaurację zabytków architektury własności komunalnej, lecz także subsydiowanie specjalnych rodzajów prac konserwatorskich na obiektach będących we właściwości innych form własności.
Oczekujemy odpowiedzi na nasze pismo w terminie ustalonym przez prawo.
Z poważaniem.
Podpisali: Bohater Ukrainy L. H. Łukianenko; Przewodniczący WUT „Proświta” im. T. Szewczenki P. M. Mowczan; Deputowany Ludowy IV–VIII kadencji M. W. Tomenko; Protoijerej mitrofornyj, proboszcz parafii św. Archanioła Michała A. J. Własenko; Ukraińska Państwowa Akademia Pietrzyłowa...
Przepraszam, poniżej poprawny przekład:
Podpisali: Bohater Ukrainy L. H. Łukianenko; Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki P. M. Mowczan; Deputowany Ludowy IV–VIII kadencji M. W. Tomenko; Protoijerej mitrofornyj, proboszcz parafii św. Archanioła Michała, Kościół Prawosławny Ukrainy (MNAP Ukrainy), kandydat nauk teologicznych A. J. Własenko; doktor nauk filologicznych, folklorysta L. H. Muszkietyk; doktor nauk historycznych, etnograf O. W. Kuroczkin; kandydat nauk z Państwowego Zarządzania przy Prezydencie Ukrainy O. Jaceńko; dyrektor Instytutu Badawczego Historii Architektury i Urbanistyki S. B. Jurczenko; honorowy prezes Instytutu Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej Ukrainy I. P. Fedorenko.
Машинний переклад
Serhij BIŁOKIŃ
Ciąg dalszy. Początek w nr 30
Oto jego doniesienie z 5 marca 1927 roku: „O Hruszewskim Mychajle opowiadają, że Hruszewski zupełnie »upadł na duchu«, bo wszyscy ci ludzie i nadzieje, z którymi przyjechał do USRR, runęły, i w wielu dziedzinach pracy swoim autorytetem nijak nie może zwyciężyć i postawić na swoim. Choć Hruszewski to człowiek nadzwyczaj rozumny i rozwinięty, mówi [Hryhorij] Chołodny, ale on sam, jak i my wszyscy, mimo woli czujemy, jak ucieka grunt spod jego nóg. Miał wielkie nadzieje na zewnętrzną zmianę, na korzyść której mimo wszystko po trochu pracował, nie zważając na to, że przy wjeździe do USRR dawał słowo honoru, że nie będzie prowadził żadnej k.-r. [luka]. Ale mimo wszystko z ust jego wyrywają się czasem słowa takiej treści: »Bolszewicy myślą, że jak zamknęli Centralną Radę, to na tym już zatrzymała się historia Ukrainy. Nie, oto teraz ona dopiero się zaczyna«. Akcje Hruszewskiego, opowiada Chołodny, spadają po trochu nawet w granicach UAN. W Akademii obecnie istnieją dwie partie: jedną z nich kieruje Hruszewski, a drugą — Krymski. Pod względem składu, autorytatywności i intelektualnego rozwoju wyżej stoi partia Hruszewskiego, ale ona we wszystkim ustępuje przed partią Krymskiego, bo ten, jak wyrażają się o nim akademicy, »rozpływa się przed Władzą Radziecką jak kawaler«, i za nim stoi siła, a dla »większej ważności« nawet nosi zawsze w butonierce znaczek członka WUC[W]K. Ten znaczek w butonierce Krymskiego często służy za powód do anegdotek pod adresem Krymskiego. Powiedział mi Chołodny i o tym, że przez cały czas w UAN co miesiąc przeprowadzana jest zbiórka datków na autokefaliczną cerkiew, a lista nazwisk była przez cały czas bardzo długa. Pieniądze zbierał skarbnik przy wypłacie uposażenia, przy czym pracownikom jednocześnie proponowano podpisać się na dwóch listach: jedna — lista płac uposażenia, a druga — lista dobrowolnych datków. Zgodnie: Takke”12. To rzeczywiście też ciekawe, ale mimo wszystko, mimo wszystko... W następnym doniesieniu „Nahornyj” puszcza się w opowieści, jak przygotowywał się Hruszewski do powrotu na Ukrainę i przy tym zebrał liczny kompromat na emigrantów i »wsypał« licznych »powrotców«. Przez to ich nie wpuszczono. Przecież ogólnie, jak wszystkim wiadomo, Hruszewski był łajdakiem… I tak dalej, i tak dalej. Myślę sobie: skąd agent o tym wie? Czy był obecny, jak światowej sławy uczony kogoś »wsypywał«? Nie, nie był. Mówiąc szczerze, »Nahornyj« przytacza nic innego, jak plotki. Chcę zapytać czytelników: jeśli bolszewicki agent ze swojej funkcji miał pisać kompromat o naszych działaczach, oblewać ich pomyjami, po co mamy teraz te plotki powielać?! Przez wiele lat znałem Lesia Taniuka. Nie raz powtarzał, że zmuszają nas grać w szachy, a figury rozstawili w latach trzydziestych czekiści. Przypominam sobie swoją rozmowę z Ateną Paszko, której sam mówiłem mniej więcej tak: »Czyż naprawdę spodziewała się Pani przeczytać w archiwum KGB dobre słowo o naszych działaczach kulturalnych?! Nie po to te papiery zakładano!«. Jak wiadomo, współczesna nauka historyczna ma nieco niemoralny (w dokładnym sensie tego słowa — bezmoralny!) charakter. Wyszło dziesięć tomów »Encyklopedii historii Ukrainy« (początkowo kierował nią St. Kulczycki, teraz H. Boriak). Ciekawe, że w tym wydaniu, w żadnej biografii historyków Ukrainy nie ma takiej definicji — »fałszerz«. Jakby ich nie było. Nawet kiedy pozwolono pisać w pozytywnym tonie o Mychajle Serhijowyczu Hruszewskim, dwoje oficjalnych historyków napisało PRZECIWKO niemu. Aby ich ochronić, wystąpił Instytut. Taka jest pozycja jego rady naukowej, taka jest pozycja współczesnej nauki historycznej. Nie wątpię, znajdą się chętni drukować bez wyboru WSZYSTKIE źródła. Chcę opowiedzieć, że istnieje, na przykład, takie źródło. Minister GB zwraca się z listem do kierownika wydziału kadr administracyjnych CK KP(b)U tow. Drozdowa. (Osobiście!): »Na Pańskie zapytanie przy tym przesyła się informację o Krymskim A. E.«. I oto jej tekst: »Według danych, którymi dysponuje MGB USRR, Krymski był aktywnym czarnosetnikiem (!), był związany z carską ochraną (!). I zdradzał postępowo nastawioną inteligencję (!). Po rewolucji październikowej 1917 roku Krymski został zdemaskowany jako prowokator (!) i wygnany z Instytutu Łazariewskiego, po czym przeniósł się do Kijowa. Przybywszy w 1918 roku do Kijowa, Krymski nawiązał łączność (!) z Petlurą, Wynnyczenką i Hruszewskim i na ich zlecenie prowadził aktywną antysowiecką działalność nacjonalistyczną (!) [...] Na wniosek Krymskiego do pracy w Akademii zostali zaproszeni »uczeni« (!) z Galicji, w tym i Studynskyj K., którzy okazali się zajadłymi (!) wrogami państwa sowieckiego. Krymski przez długi czas był związany z jednym z pracowników (!) polskiej ambasady w Kijowie i podejrzewany (!) o związki z polskim wywiadem [...]. W związku z wojną Niemiec z Związkiem Sowieckim, w 1941 roku próbował (!) uchylić się od ewakuacji na tyły i zamierzał (!) pozostać na terytorium okupowanym przez Niemców«. Podpisał to świństwo 8 września 1949 roku wykonawca — naczelnik 5 Zarządu MGB USRR Cwietuchin.
Nigdy nie byłem i nie będę w moim wieku członkiem rady naukowej Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy. Uważam jednak, że takich rzeczy nie trzeba popularyzować. Kiedyś wydawano książki z klauzulą „Do użytku służbowego”. Można to przynajmniej zrozumieć. Ale nie powinno się drukować korpusowo i w masowym nakładzie źródeł historycznych. Sprawa-formularz M. Hruszewskiego zaczyna się od notatki agenturalnej pomocnika pełnomocnika Smorodskiego, datowanej na 2 marca 1924 roku: „Hruszewski Michaił Siergiejewicz został przez nas wzięty pod nadzór w następujących okolicznościach: Po upływie dwóch godzin od przyjazdu do Kijowa zza kordonu [on] stawił się w WUA N na posiedzenie, gdzie, według wyrażenia s/s [tajnego współpracownika], „rzucił wyzwanie tej walce, która nieuchronnie wybuchnie”. WUA N, jak i profesor Hruszewski, znani są ze swojej działalności jako należący do antysowieckiego kręgu osób, a do tego profes[or] Hruszewski, były przewodn[iczący] Centralnej Rady UNR i w następstwie [tego] bezwarunkowo jest osobą stojącą na czele partii UPSR. Dalszymi ustaleniami wyjaśniło się, że nie jest mu obca antysowiecka praca w linii UPSR. Dlatego Hruszewski Michaił Siergiejewicz został wzięty do ewidencji wraz z innymi członkami UPSR”. Ciekawie jest śledzić działalność wydawniczą uczonego, w pierwszej kolejności kwartalnik ukrainoznawstwa „Ukraina”, który wychodził pod szyldem Sekcji Historycznej WUA N. Akademia nie miała wystarczających środków. Dlatego tego znaczącego czasopisma nie drukowała ona, a „Państwowe Wydawnictwo Ukrainy” (DWU). Zespolone dwa pierwsze numery zostały ukończone 30 czerwca 1924 roku. Po kilku tygodniach, 20 lipca 1924 roku, sekretarz nieodmienny Akademii A. Krymski swoim podpisem zezwolił czasopismu wyjść na świat, co było równoznaczne z pozwoleniem cenzury. Razem z trzecim i czwartym numerem kwartalnika zespolone dwa pierwsze numery dawały pełny rocznik. Dalej czasopismo wychodziło raz na dwa miesiące. Polityka wydawnicza M. Hruszewskiego była wyraźna i konstruktywna. Na stronach tytułowych zaznaczano: „Organ Sekcji Historycznej Akademii pod ogólną redakcją przewodniczącego sekcji akad. Mychajła Hruszewskiego przy bliższym udziale akademików, profesorów i współpracowników Akademii”: akademików Dmytra Bahalija, Serhija Jefremowa, Ahatanhela Krymskiego, Ołeksy Nowyckiego, Wołodymyra Peretca, Pawła Tutkowskiego, J. (Jiří) Polívki, byłego członka Prezydium i zastępcy przewodniczącego Ukraińskiej Centralnej Rady, członka USDRP Serhija Wesełowskiego, Osypa Hermajzego, Ołeksandra Hruszewskiego, Wasyla Danyłewycza, Mykoły Makarenki, Wołodymyra Mijakowskiego, Mychajła Ptuchy, przewodniczącego NTSz (1923-32) Kyryła Studynskiego, Jewhena Tymczenki, Wołodymyra Szczerbyny, Borysa Jakubskiego. W następnym, 1925 roku, do tej listy dodali się komunista Semen Semkowski (Bronstein), Mychajło Wozniak oraz Ołeksandr Synjawski. Bez listy bliższych współpracowników „Ukrainy” wyszła jej czwarta książka za 1925 rok. Ciekawe, że Hruszewski nie starał się znaleźć jakiegoś esera, jak chciał Smorodski — współcześni doskonale wiedzieli, że bliski uczonemu Wesełowski był esdekiem. Władza próbowała jak najbardziej skomplikować stosunki Hruszewskiego z Jefremowem-Krymskim, a agentka GB „Jewhenija” — nawet z Mykołą Zerowem, którego „opracowywała” (uczyła się w ukraińskim gimnazjum im. Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, którego wychowankowie ginęli pod Krutami). Mychajło Hruszewski stał na konstruktywnej pozycji. Już w pierwszej książce „Ukrainy” podał dwa ważne materiały Serhija Jefremowa. Tę samą pierwszą książkę ozdobiły trzy listy Łesi Ukrainki do Mychajła Kociubynskiego, które przygotował Mykoła Zerow. Były to ważne publikacje. Do tej pory nie odnaleziono żadnych dalszych listów Łesi Ukrainki, ani nawet w ogóle żadnych listów Kociubynskiego do niej. W trzeciej i czwartej książce „Ukrainy” pojawiły się następne recenzje Serhija Jefremowa i Mykoły Zerowa. Dla władzy, zainteresowanej wszelkimi konfliktami, były one jawnie niepożądane. Kto będzie czytał sprawę-formularz Hruszewskiego, nie będzie mógł tego nie zauważyć. Serhij Jefremow został aresztowany w 1929 roku. Ostatnie publikacje w „Ukrainie” M. Zerow zrobił w 39 i 40 książce za 1930 rok — są to recenzje „Utworów” P. Hulaka-Artemowskiego (Wyd. 2. Redakcja, artykuł wstępny i przypisy I. Ajzensztoka. Ch.: DWU, 1928) oraz pracy S. Durylina „Z rodzinnej kroniki Gogola” (Moskwa: GACHN, 1928). Na odwrotach okładek ostatnich książek za 1930 rok, włączając „Ogólnego numeru książkę 43”, zaznaczano: „Przyjmuje się prenumeratę na rok 1930 na czasopismo naukowe ukrainoznawstwa „Ukraina” z dodatkiem „Zbioru Naukowego za rok 1930”. W tym roku „Ukraina” będzie wychodzić w zmniejszonym formacie ze względu na przejście na obowiązkowy, standardowy format papieru. Zgodnie z uchwałą sektoroperiodu DWOU w tym roku ma wyjść 7 książek z dodatkiem „Zbioru Naukowego” [za 1930 rok]. Prenumerata pozostaje bez zmian”. Niestety, „Zbiór Naukowy za rok 1930” nie wyszedł na świat. Nie wyszedł też ogłoszony na trzeciej stronie okładki zbiór „Ukraina Południowa”. Poniżej tych ogłoszeń zaznaczono: „Drukują się „Ukraińskie dumy ludowe”, t. II Korpusu”. Szkic o tym wydaniu wszedł do rozdziału „O wydaniach zakazanych na etapie składu lub których nakłady zostały zniszczone” w mojej pracy „Masowy terror jako środek zarządzania państwem w ZSRR”, Tom 2 (Drohobycz: Koło, 2013. S. 727—736). W 40. książce „Ukrainy” zamieszczono notatkę informacyjną, gdzie informowano o zmniejszeniu formatu, „ale Wydawnictwo rekompensuje czytelnikom to odpowiednim zwiększeniem liczby arkuszy. Zatem każda książka czasopisma będzie miała teraz przeciętnie 12-13 arkuszy wydawniczych (do 240 stron) zamiast 11 arkuszy w zeszłym roku. Idąc dalej drogą przekształcenia czasopisma w miesięcznik, Redakcja w tym roku ma wypuścić 8 książek czasopisma z bezpłatnym dodatkiem „Zbioru Naukowego” za 1930 rok, jako 9 książek”. Dalej mowa była o następnym ulepszeniu i wzmocnieniu czasopisma. Ostatni dokument, który chcę przytoczyć. Istnieje list Borisa Władimirowicza Kozielskiego (Bernarda Wołowicza Hołowanowskiego; 1902—1936) i Serhija Apołłonowicza Pustowojtowa (1893—1937) do naczelnika SPO OGPU Gieorgija Andriejewicza Mołczanowa (1897—1937). W naszej dobie chcę rozdzielić ludzi kultury ukraińskiej od ludzi kultury rosyjskiej: „Nacz SPO OGPU tow. Mołczanowu O S/S „Miedwiediew” Informujemy, że do Moskwy, na wezwanie OO OGPU wyjechał „Miedwiediew” — agent SPO Kijowskiego Oddziału Obwodowego GPU dla opracowania powiązań francuskiego uczonego, prof. Martela w ukraińskich kręgach. Charakterystyka „Miedwiediewa” skierowana przez Kijowski Oddział Obwodowy GPU do Nacz. OO OGPU pod nr 290 209. „Miedwiediewowi” dana stawiennictwo Oddziału Specjalnego. „Miedwiediew” — Sztepa Konstantin Fiodorowicz (dokładniej „Fieodosjewicz”. — Aut.) 36 lat, od 1924 roku był profesorem Nieżyńskiego INO, zwerbowany w 1928 roku w Nieżynie, oświetlał miejscową profesurę; po przeprowadzce do Kijowa w 1930 r. został skierowany do opracowania k.r. kręgów akademickich, w szczególności do opracowania grupy (sic) M. Hruszewskiego. Przez Kijowski Oddział Obwodowy GPU „Miedwiediew” został wyznaczony jako najbardziej odpowiednia kandydatura do opracowania powiązań Hruszewskiego w Moskwie”13. Mychajło Hruszewski w gronie rodzinnym. Stoją: brat Ołeksandr, siostra Hanna, Mychajło, żona Marija. Siedzą: siostrzeńcy Serhij i Olha, córka Kateryna, matka Hlafira Zacharijiwna. Kijów, 1905 r.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
całe wsie i powiaty, szczególnie podkreślić przerażającą śmiertelność wśród dzieci. Wyjaśnić to jako politykę skierowaną na to, aby ostatecznie złamać ukraiński naród, jako jedyną siłę narodową zdolną do poważnego oporu. Jedni wymrą, inni rozproszą się po bezkresnych przestrzeniach Rosji”. “O [K. A.] Koperżyńskim (jednym z uczniów Hruszewskiego, który się go wyrzekł) powiedzieć, że jest w istocie głęboko nieszczęśliwym człowiekiem, typowym zastraszonym inteligentem, gotowym w każdej chwili wyrzec się samego siebie, przeklinać dzisiaj to, czemu kłaniał się wczoraj, i odwrotnie”. “Jekaterinie Michajłownej również w żadnym wypadku nie przyjeżdżać, pozostawać do ostatniego momentu w Moskwie, gorzej jej nie będzie, nie zwolnią jej, a w Kijowie nie ma na co czekać”. “Miedwiediew” obiecał przekazać to wszystko. Informujemy, że [K. A.] Koperżyński, kijowski pracownik naukowy, uczeń Hruszewskiego, podczas dyskusji w WUA N o roli szkoły Hruszewskiego występował z ostrymi, lecz nieszczerymi pokutnymi oświadczeniami o zerwaniu z Hruszewskim. Jekaterina Michajłowna — córka M. Hruszewskiego. Przed wyjazdem on [K. F. Sztiepa] miał spotkać się z uczniem [i bratankiem] M. Hruszewskiego [Serhijem Wiktorowyczem] Szamrajem. W części dotyczącej rozpracowania powiązań prof. [René] Martela informujemy, że ten ostatni, tak samo jak francuski uczony prof. A[ndré] Mazon, był ogniwem łączącym (sic) między francuskimi kręgami interwencjonistycznymi a M. Hruszewskim. Według posiadanych danych Wydziału Specjalnego GPU USRR A[ndré] Mazon widywał się w Moskwie z M. Hruszewskim. Uważamy, że taki kontakt jest możliwy również w obecnym czasie. Nie jest wykluczona możliwość tego, że obok Hruszewskiego wspomniani profesorowie mogli interesować się akademikiem [W. N.] Pieretcem w Leningradzie: konkretnych danych na ten temat nie posiadamy. Jednocześnie proponujemy Kijowskiemu Oddziałowi Obwodowemu GPU wykonać nasze wytyczne dotyczące doboru agentury do rozpracowania moskiewskich powiązań Hruszewskiego; w związku z tym, że według posiadanych danych we wrześniu M. Hruszewski ma wyjechać do Kisłowodzka na leczenie, Kijowowi zaproponowaliśmy pilne opracowanie kwestii wysłania tam agenta. P.O. nacz. SPO GPU USRR <podpis> (Kozelski) P.O. nacz. II Oddziału SPO <podpis> (Pustowojtow)” Ogólna objętość sprawy-formularza akademika Mychajła Hruszewskiego jest bardzo duża. A walka ideologiczna — trwa.
_______________
12 Państwowe Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (HDA SBU). F. 65. S — 7537. T. 2. Ark. 415.
13 Uczonyje zapiski. T. III / RANION. Instytut Historii. Moskwa, 1929. 392 s. “Dmitrijowi Moisiejewiczowi Petruszewskiemu w upamiętnieniu trzydziestolecia działalności naukowej i literackiej”. — Rec.: Sztiepa Kost. // Ukraina. 1930. Numer ogólny ks. 39. S. 217—220.
14 Historia Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, 1929—1933.: Dok. i mat. Kijów, 1998. S. 497.
15 Tamże. S. 295.
16 Tamże. S. 320.
Машинний переклад
„W związku z pilnym wyjazdem „Miedwiediewa” do Moskwy w sprawie prof. Martela, otrzymał on wytyczne dotyczące opracowania akademika M. Hruszewskiego oraz powiązań tego ostatniego w Moskwie. O Martelu nic mu nie mówiono i w tej części wytyczne zostaną wydane przez Oddział Specjalny. Przed wyjazdem z Kijowa „Miedwiediew” odbył rozmowę z najbliższymi uczniami M. S. Hruszewskiego, pracownikami naukowymi WUAN [Wasylem Semenowyczem] Denysenką i [Syłwestrem Wasylowyczem] Hłuszką, którym zakomunikował, że jedzie na kilka dni do Moskwy w celu opracowania materiałów związanych z jego pracą naukową. [W. S.] Denysenko i [S. W.] Hłuszko polecili „Miedwiediewowi” przekazać Hruszewskiemu co następuje: „Na moje pytanie, co przekazać starcowi, [W. S.] Denysenko powiedział co następuje: Starzec w żadnym wypadku nie powinien przyjeżdżać do Kijowa, nie ulegając żadnym namowom. Zwłaszcza nie powinien zgadzać się na udział w redagowaniu czasopisma „Ukraina”, ponieważ po pierwsze, to tylko kolejna pułapka, po drugie, skompromituje to starca przed zagranicą i opinią publiczną, tzn. jeśli zgodzi się pójść na ustępstwa po wszystkich tych upokorzeniach, jakim go poddawano”. Czasopismo „Ukraina” pod redakcją M. Hruszewskiego ukazywało się od 1924 roku do 1930 roku włącznie. Ostatni rok (książki 39—43), również jako dwumiesięcznik, ale w znacznie zmniejszonej objętości. Kiedy M. Hruszewski został uwięziony i wyjechał do Moskwy, czasopismo przestało się ukazywać. W 1932 roku II Wydział Społeczno-Ekonomiczny „wznowił” wydawanie czasopisma. Redagowała „kolegium”, czyli czyjś anonim. Sekretarz odpowiedzialny redakcji [P. D.] Szuran. W 1933 roku pod szyldem „Komisji Historii Zachodu” wydrukował jedyną książeczkę „Zarys historii ruchu robotniczego w Anglii”. W 1998 roku poinformowano: „Komisja Historii Zachodu. Utworzona w listopadzie 1929 r. zgodnie z uchwałą Wydziału Historyczno-Filologicznego. Zatwierdzona przez Prezydium WUAN 27 kwietnia 1930 r. Na dyrektora Komisji wybrano akad. W. P. Buzeskula. Zgodnie z uchwałą Prezydium WUAN z 13 lutego 1934 r. (sic) weszła w skład Instytutu Historii”14. Projekt uchwały Rady Komisarzy Ludowych USRR oraz KC KP(b)U o stanie i pracy WUAN odnotowywał: „Bezpośrednie, faktyczne kierownictwo tym [II] Wydziałem trafiło do nacjonalistycznych zwyrodnialców z legitymacją partyjną w kieszeni: [O. M.] Kamyszan, [P. D.] Szuran […], którzy aktywnie sprzyjali szkodniczej burżuazyjno-nacjonalistycznej działalności klasowo-wrogich elementów […] ”15. W dokumentach informowano, że komuniści W. Ja. Kamiński i P. D. Szuran „zrośli się z klasowym wrogiem”16. W styczniu-czerwcu 1932 wyszła podwójna książka 1-2. Redaktor literacki czasopisma M. Iwanenko, redaktor techniczny S. Skomski, korektor naukowy M. Kaczerewski. Ten sam zespół stworzył trzecią książkę za lipiec-wrzesień. Obie publikacje podpisał Sekretarz Nieodmienny Akademii Nauk akad. O. W. Korczak-Czepurkiwski. Nowa „Ukraina” zaczynała się od listu Stalina do redakcji czasopisma „Proletarskaja riewolucyja” pod tytułem „O niektórych kwestiach historii bolszewizmu”. Odpowiednią treść miały obie publikacje. „Jeśli jednak okoliczności zmuszą go do opuszczenia Moskwy i przyjazdu do Kijowa, będzie musiał zrezygnować z wszelkiej działalności społecznej, żyć nie wychodząc ze (sic) swojego mieszkania, nie pojawiać się na żadnych posiedzeniach, nie kierować żadnymi komisjami, w żadnym wypadku nie brać udziału w redakcji, tzn. nie użyczać swojego nazwiska itd.”. „[W. S.] Denysenko zaznaczył, że to opinia nie jego osobista, ale całego ich zespołu, tak myśli i [S. W.] Hłuszko, i [S. W.] Szamraj, i inni”. „Powiedzieć starcowi, że jego najbliżsi współpracownicy [S. W.] Szamraj i [S. W.] Hłuszko są materialnie urządzeni, moralnie również czują się znośnie”. „Instytucje, dawne sekcje historyczne (Hruszewskiego) przebywają w stanie konserwacji i nie są niszczone”. „O sytuacji politycznej powiedzieć, że na Ukrainie panuje prawdziwy głód, wymierają. Heorhij ŁUKIANCZUK. Naukowcy podzielili się doświadczeniem przemyślenia stalinowskiego terroru w latach 30—50. ubiegłego wieku. Uczestnikami niecodziennego dla naszego społeczeństwa wydarzenia zostali Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kazachstanu w Ukrainie i Republice Mołdawii Samat Ordabajew, doktor nauk historycznych, profesor, pracownik Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy Jurij Szapował, kierownik naukowy projektu „KARŁAG: pamięć dla przyszłości”, doktor nauk prawnych, członek korespondent NAN Republiki Kazachstanu Nurlan Dułatbekow, prorektor ds. pracy naukowej i współpracy międzynarodowej Akademii „Bołaszak”, kandydat nauk pedagogicznych, profesor Tetiana Smolkina, czołowi historycy z Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawiciele duchowieństwa różnych wyznań działających na terytorium Kazachstanu, kierownictwo Biblioteki Narodowej, dziennikarze. Otwierając wydarzenie, Szef misji dyplomatycznej S. Ordabajew podkreślił, że „badanie tragicznych stron naszej wspólnej historii nabiera obecnie szczególnej aktualności. Tylko znając całą prawdę o tamtym okrutnym czasie, będziemy mogli budować praworządne, demokratyczne państwo, które nie powtórzy horrorów tamtej złowieszczej epoki”. Kazachscy badacze zaprezentowali obecnym projekt „KARŁAG: pamięć dla przyszłości” oraz swoje nowe publikacje poświęcone represjom politycznym w Kazachstanie w czasach stalinizmu. Wśród solidnej biblioteki książek zaprezentowanych przez badaczy dla Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, przygotowanych przez naukowców z Uniwersytetu w Karagandzie „Bołaszak” — publikacje poświęcone ogromnym obozom, takim jak: „OSOBŁAGI: Stepowy, Piaskowy, Ługowy, Daleki”, „OSOBŁAGI:”
Mineralnyj, Hirskyj, Dibrownyj, Berehowyj”, “Steplag”. Wydania “Japońscy jeńcy wojenni w obwodzie karagandyjskim” oraz “Węgierscy jeńcy wojenni w obwodzie karagandyjskim” poświęcone są odpowiednio 32 tysiącom japońskich żołnierzy oraz tysiącom węgierskich żołnierzy internowanych w obozach Kazachstanu. “KARLAG: OGPU-NKWD: od Stołypina do GUŁAG-u” opowiada o strasznym losie radzieckich Niemców, “KARLAG: Powstanie kingirskie” — o oporze więźniów politycznych wobec antyludzkiego systemu. Do albumu “KARLAG” weszły dane biograficzne całego szeregu wybitnych osobistości, w tym wielu z Ukrainy — niewinnych ofiar totalitarnego systemu. Wrażenie robi też unikatowy trzytomnik wspomnień więźniów “KARLAG: wieczny ból surowych czasów”. Badania “KARLAG — twórczość w niewoli”, “Czarnym ołówkiem Karlagu”, “Karaganda w losach artystów” poświęcone są aresztowanym twórcom z różnych miejsc “kraju rad”. A książki “Los więźnia obozu piaszczystego”, “Zapiski dwudziestoletniego zeka”, “Wspomnieniom zgasnąć nie dano”, “Żona wroga ludu” poświęcone są tragicznej historii poszczególnych osób. Wydanie zaś “Duchowni — więźniowie KARLAG-u” poświęcone jest gorzkiemu losowi księży praktycznie wszystkich wyznań, a w “Cmentarzysku matek” opublikowano listy dzieci — ofiar represji politycznych NKWD, zesłanych do KARLAG-u, gdzie większość z nich znalazła swoją śmierć… “My wszyscy jesteśmy wywodzącymi się z KARLAG-u i wszyscy jesteśmy jego ofiarami — uważa wybitny badacz Nurlan Dułatbekow. — Kazachowie stracili wiele odwiecznych osad, na terytorium których rozwinęło się to imperium zła. Ale widzieliśmy ból ludzi, którzy stali się jego ofiarami, i odpowiadaliśmy na niego… W Kazachstanie chcą pamiętać swoją historię ze wszystkimi jej tragicznymi stronami. Każde państwo, które dba o swoją historię, pamięć przeszłości oraz o swoją przyszłość, powinno właśnie tak budować swoją politykę”. W sali rady naukowej Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego odbyło się spotkanie z badaczami tematu “Pamięć o totalitaryzmie: ukraińskie i kazachskie doświadczenie”. (od lewej do prawej): kierownik naukowy projektu “KARLAG: pamięć dla przyszłości”, doktor nauk prawnych, członek korespondent NAN Republiki Kazachstan Nurlan Dułatbekow, prorektor ds. pracy naukowej i współpracy międzynarodowej Akademii “Bołaszak”, kandydat nauk pedagogicznych, profesor Tetiana Smolkin, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kazachstan na Ukrainie i w Republice Mołdawii Samat Ordabajew; Mychajło Hruszewski w Kijowskim gubernialnym zarządzie żandarmerii po aresztowaniu (29 listopada (według starego stylu) 1914 r.
Машинний переклад
Niedawno na Zakarpaciu wybuchł „kulturalny” skandal. W Zakarpackiej Obwodowej Bibliotece Uniwersalnej zapowiedziano spotkanie z Amerykaninem Paulem Magocsim, który miał zaprezentować swoją ostatnią pracę „Żydzi i Ukraińcy: tysiąclecie współistnienia”. Jednak dla zakarpackiej społeczności ten naukowiec, który na dodatek w paradoksalny sposób kieruje katedrą studiów ukraińskich w Toronto, kojarzy się przede wszystkim jako „ojciec” nowożytnego rusinizmu. Ołeksandr Hawrosz, Użhorod. Właśnie Magocsi wysunął teorię o czwartym narodzie wschodniosłowiańskim i dokłada wszelkich starań, aby ta teoria wcieliła się w życie. Zorganizował Światowy Kongres Rusinów i przez długi czas kierował ruchem neorusińskim. Działalność Magocsiego doprowadziła do tego, że ukraińskość na Słowacji, w Polsce, Serbii, na Węgrzech zaczęła doświadczać ogromnej presji i ataków ze strony neorusinów, a ukrainofobia stała się wiodącym tematem na łamach ich wydawnictw. Magocsi wyrządził ogromną szkodę ukraińskiej sprawie na świecie i kontynuuje pracę w tym nurcie. Jasna sprawa, że jako kierownik studiów ukraińskich nie może zamykać się wyłącznie na neorusinizmie, musi realizować także ogólnoukraińskie projekty. Dlatego wydaje też takie książki, jak wspomniana „Ukraińcy i Żydzi”. W końcu dla bystrego Amerykanina to także świetny sposób na zalegalizowanie się na Ukrainie, gdzie jego autorytet jest mocno podważony ideą rusińską. Ze swoją nową książką, której jest współautorem, Magocsi objechał ponad tuzin miast Ukrainy, spotykał się ze studentami i wykładowcami. Wszędzie przyjmowano go z wdzięcznością, gdyż nie wiedzą, czym naprawdę zajmuje się Magocsi. Gorzej było we Lwowie, gdzie Paul Magocsi przestraszył się pojawić na prezentacji, oraz w Użhorodzie, gdzie doskonale znają główny „projekt” Amerykanina. Po protestach społeczności spotkanie z ideologiem neorusinizmu w Zakarpackiej Bibliotece Obwodowej odwołano. Ale pojawia się cały szereg pytań do ukraińskich władz i struktur siłowych. S. Dziuba, przewodniczący RO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Swatowe. Trwa prezentacja proświtańskich filmów projektu „Niewolników do Raju nie wpuszczają (UPA oczami mieszkańców wschodu)”. Odbył się pokaz filmów i aktywna dyskusja we Lwowie, którą zorganizował Ołeksandr Wasyluk, właściciel „Książkowej Kryjówki”. Na prezentacji filmu podczas zawodów obwodowych „Dżura” widzowie — młodzież szkolna — podczas kadrów z wykonaniem hymnu Ukrainy wstali jak jeden mąż. Bardzo zorganizowanie, z komentarzami i dyskusją odbyła się demonstracja filmów w. Dlaczego ludzie, którzy systemowo i z pełną świadomością dowodzą, że Zakarpacie to nie Ukraina, a Zakarpatczycy to nie Ukraińcy, mogą nie tylko swobodnie podróżować po Ukrainie, ale także mieć publiczne wystąpienia, występy w mediach, spotkania z władzami? Dlaczego ci, którzy twierdzą, że Krym i Donbas to nie Ukraina, uważani są za separatystów, a ten, kto stale pisze to samo o Zakarpaciu — rzekomo nim nie jest? Separatyzm zawsze zaczyna się od haseł. Idea Noworosji długo była mielona w głowach rosyjskich i miejscowych „teoretyków”, dopóki nie spróbowano jej umocnić czołgami i „Gradami”. Separatyzm kiełkuje w książkach i gazetach w miłym i atrakcyjnym opakowaniu. Zrujnowane domy i łzy uchodźców pojawiają się już w finałowej części tej tragedii. Neorusinizm jest dla Ukrainy ruchem separatystycznym od samego początku, bo u jego podstaw — skrycie lub otwarcie — leży zaprzeczenie naturalnego związku z Ukrainą. Tolerowanie ideologii rusinizmu to pielęgnowanie separatyzmu własnymi rękami. Kiedy zaczną się problemy na Zakarpaciu, będzie już za późno na gaszenie pożaru. Każde państwo walczy z separatyzmem w samym zarodku. I Ukraina nie powinna być wyjątkiem. Jeśli „personami non grata” na Ukrainie są artyści, którzy wystąpili na okupowanych terenach, czy obcokrajowiec, który wjechał nie z tej strony na Krym, to dlaczego amerykański profesor, który od dziesięcioleci zajmuje się propagandą separatystycznej teorii o „odrębności” Zakarpatczyków, do tej pory spokojnie jeździ po Ukrainie? Logiki w tym nie ma żadnej. Albo walczymy z separatyzmem we wszystkich jego przejawach, albo sami rozwalamy Ukrainę przez swoją niemądrą głowę. Użhorodzkie „Wydawnictwo Padiaka”, które uważa się za najbardziej „rusińskie” na świecie, nie tylko swobodnie wydaje i sprzedaje separatystyczne książki, w tym także Magocsiego, ale także drukuje wydawnictwa dla Zakarpackiej Obwodowej Biblioteki Uniwersalnej. Czyli pieniądze ukraińskich podatników idą na utrzymanie wydawnictwa, które uparcie zaprzecza ukraińskiemu charakterowi Zakarpacia. Wyobraźcie sobie, że w Mariupolu czy Zaporożu środki z wydziału kultury kierowane są do wydawnictwa, które otwarcie pozycjonuje się jako największy propagandysta „Noworosji”! Marazm? A w Użhorodzie to rzeczywistość. Dopóki swobodnie będą rozpowszechniane teorie o nieukraińskości Zakarpacia (Odessy, Charkowa, Besarabii itd.), dopóty żadna skuteczna walka z separatyzmem na Ukrainie nie może istnieć. Inf. „SP”
Машинний переклад
W dniach 23-25 czerwca 2017 r. w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Ostrogska” odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński Zjazd Pedagogów nauczających przedmiotów o charakterze duchowo-moralnym na temat „Stan, problemy i perspektywy wychowania duchowo-moralnego dzieci i młodzieży na Ukrainie”. Antonina MELNICZUK, Honorowa przewodnicząca Zdołbunowskiego Oddziału Rejonowego „Proświty” im. T. H. Szewczenki, nauczycielka etyki chrześcijańskiej w Zespole Szkół nr 14 w Równem, Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy. Organizatorem zjazdu był profesor Akademii Ostrogskiej, doktor nauk pedagogicznych Wasyl Żukowski. Na zjazd przybyło ponad 300 delegatów z całej Ukrainy. Za cel postawiono analizę stanu wychowania duchowo-moralnego dzieci, młodzieży i dorastających, ujawnienie problemów oraz nakreślenie perspektyw nauczania przedmiotów wychowania duchowo-moralnego na Ukrainie. Poprzedziło to przeprowadzenie obwodowych konferencji edukatorów, pracowników wszystkich szczebli placówek oświatowych, zainteresowanych zmianą paradygmatu światopoglądowego ukraińskiej edukacji. W szczególności taka konferencja odbyła się również w Rówieńskim Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego: „Stan, problemy i perspektywy wychowania duchowo-moralnego dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych Rówieńszczyzny”. W tym kierunku na Rówieńszczyźnie owocnie od prawie 20 lat pracuje wielu ludzi nieobojętnych, stworzono bazę dydaktyczną, wydano podręczniki, literaturę metodyczną, przygotowano niezbędne kadry, ale wciąż zbyt mało uwagi poświęca się nauczaniu przedmiotów sprzyjających wychowaniu duchowo-moralnemu. W wielu szkołach, gdzie jest po 20 i więcej klas, na ich nauczanie przeznacza się 1-2-3 godziny. O potrzebie pełnowartościowego nauczania podstaw etyki chrześcijańskiej świadczy smutna statystyka niemoralności, rozwiązłości, duchowej pustki i bezwstydu młodzieży już w wieku szkolnym. Ponadto uczniowie podczas przeprowadzania ankiet twierdzą, że ten przedmiot jest najciekawszy i najbardziej potrzebny. Jednak istnieją bariery, przez które przedmiot „Etyka chrześcijańska” przebija się do ucznia jak źdźbło trawy przez asfalt: są to oświadczenia od rodziców, pojawienie się przedmiotu „Etyka” (klasy 5-6) oraz wprowadzanie dodatkowo po 1 lekcji wychowania fizycznego itp. A już różnorodnych ankiet i badań nie sposób zliczyć. I zabronić Bóg nie daje, i nauczać systemowo, pełnowartościowo nie sposób. I tutaj przypomniało mi się, jak po rozpadzie Związku — a nawet jeszcze przed tym — my, proświcianie, owocnie pracowaliśmy nad kształtowaniem świadomości narodowej, odrodzeniem Ukraińskiej Cerkwi, porządkowaniem zapomnianych, zniszczonych grobów ukraińskich patriotów, wymazanych stron ukraińskiej historii. Też nie wszystko przychodziło łatwo, ale w rezultacie zostało proklamowane i utwierdzone niepodległe państwo. I dlatego, jako proświcianka i edukatorka, uważam, że Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki powinno nawiązać współpracę z Ministerstwem Oświaty i Nauki oraz przyjąć na siebie rolę społecznego obserwatora, eksperta czy konsultanta, a być może i kontrolera, i pomóc społeczeństwu postawić nauczanie i wychowanie ukraińskich dzieci i młodzieży na takim poziomie, aby za 10-15 lat Ukraina zapomniała o zbrodniczej władzy, niemoralnej młodzieży, antyukraińskiej pseudokulturze. W tym celu edukatorzy powinni być zaznajomieni z historią ukraińskiej szkoły, dziełami wybitnych ukraińskich pedagogów, począwszy od kronik, biblijnych pouczeń wychowawczych. Zanim wejdziemy w globalny Świat, musimy odrodzić swoją tożsamość, dorobek kulturowy. Aby nasi sąsiedzi — narody, zachwycali się Ukraińcami i Ukrainą. Dlatego uważam, że „Proświta” i oświata powinny być nie tylko słowami o tym samym rdzeniu, ale wspólnie działać i zwyciężać bezbożność, którą od stu lat, niczym cykutą, zatruwaliśmy dusze ukraińskich dzieci.
Машинний переклад
w Beskidach Skolskich w obozie „Obrońca” (chrześcijański obóz szkoleniowo-wojskowy, komendant ojciec Rostysław Wysoczen, UGKC). Planowana jest projekcja filmów w sierpniu na Światowym Forum Bojków. Głównym sponsorem projektu jest patriota Ukrainy i Stanów Zjednoczonych Roman Jackiwski, urodzony w Drohobyczu 28 czerwca 1960 r. Ojciec był trenerem koszykówki, matka – wykładowcą ekonomii. Ukończył technikum oraz Iwano-Frankiwski Instytut Ropy i Gazu. Od 1999 r. mieszka w Chicago w USA. Aktywny działacz diaspory ukraińskiej: przewodniczący organizacji społecznej „Pomarańczowa Fala”, członek Komisji Rewizyjnej spółdzielczej kasy kredytowej „Samopomicz”, członek Zarządu Ukraińskiego Kongresowego Komitetu Ameryki. Wraz z żoną Natalią wychowali córkę Roksolanę, która obdarzyła ich trojgiem wnucząt. W 2014 r. pan Roman porównał Swystunowski Otwarty Festiwal Poezji im. T. H. Szewczenki do bojowego czołgu i aktywnie finansował festiwal. Obecnie wspiera doradczo i finansowo projekt „Niewolników do Raju nie wpuszczają. (UPA oczami wschodniaków)”, za co składamy mu niski ukłon i życzymy powodzenia w jego działalności.
uczestnikom walki przeciwko moskiewsko-bolszewickim uciskaczom, mieszkańcom Lewobrzeżnej Kijowszczyzny, którzy na początku lutego 1919 r., powtarzając wyczyn Bohaterów Krut, kosztem blisko stu pięćdziesięciu żyć zatrzymali na 2 dni natarcie wroga na Kijów. Wiaczesław Kuczer obiecał również przyczynić się do tego, aby w październiku bieżącego roku w mieście Biała Cerkiew uroczyście odbyły się obwodowe obchody z okazji 100-lecia działalności Proświty na Kijowszczyźnie. Mamy nadzieję, że kierownicy wszystkich obwodowych oddziałów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki również nawiązali rzeczowe stosunki z organami lokalnej władzy wykonawczej.
Машинний переклад
Z inicjatywy przewodniczącego Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Anatolija Kowalczuka odbyła się rzeczowa rozmowa między nim a zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Wiaczesławem Kuczerem. Spotkali się, aby na tle ważnych wydarzeń w Ukrainie i w działalności naszego Towarzystwa — 100-lecia utworzenia ośrodków proświtańskich na Kijowszczyźnie i 150-lecia założenia „Proświty” — osiągnąć porozumienie między państwową władzą wykonawczą obwodu kijowskiego a proświtanami. I zapoczątkować długotrwałe relacje partnerskie na rzecz dalszej konstruktywnej, owocnej współpracy. Podczas spotkania, które trwało prawie godzinę, A. Kowalczuk opowiedział pozostałym jego uczestnikom — Wiaczesławowi Kuczerowi, kierownikowi wydziału kultury KOAP Ihorowi Podolancowi oraz ich asystentom — o historii powstania i niemal półtorawiecznej działalności „Proświty”. Opowiedział o ogromnych, wieloletnich zasługach naszej organizacji — niestety, póki co niedostatecznie docenionych przez władze — w procesach budowania narodu i państwa. Przekazał informacje o najważniejszych kierunkach działalności proświtan obwodu stołecznego, o naszych osiągnięciach i problemach. Podkreślił, że proświtanie Kijowszczyzny są nastawieni na współpracę z organami miejscowej władzy państwowej oraz organami samorządu terytorialnego. Jednak ze strony tych ostatnich bardzo często natrafiamy na obojętność wobec naszych inicjatyw, czasem — na otwarty opór. W rzadkich przypadkach znajdujemy zrozumienie lub otrzymujemy wsparcie. Przyczyny tak nieadekwatnego stosunku do proświtan są znane. Przede wszystkim — brak u wielu kadr kierowniczych aktywnego patriotyzmu, twórczej inicjatywy, gruntownej wiedzy z zakresu ukraińskiej historii i kultury. Niestety, z powodu bezduchowości, nieukraińskiej mentalności, ignorancji, pychy i niskiej kultury ogólnej w działalności większości urzędników dominują obojętność, brak inicjatywy, interesowność. W wyniku spotkania osiągnięto porozumienia w kilku ważnych kwestiach. W szczególności zastępca przewodniczącego KOAP zapewnił, że władze obwodowe dołożą wszelkich starań, aby na terytorium Kijowszczyzny w pełnym zakresie zostały wykonane ukazy Prezydenta oraz ustawy Ukrainy, które dotyczą honorowania bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Aby już w najbliższym czasie, być może nawet przed Dniem Niepodległości Ukrainy, został wzniesiony i uroczyście odsłonięty znak pamięci Bohaterów Trubeża — uczestników
Машинний переклад
Oksana OSTAPIUK, starszy pracownik naukowy Etnograficzno-Pamięciowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka we wsi Welesniów w rejonie monasterzyskim. Rejon monasterzyski w tych dniach przygotowuje się do już tradycyjnego festiwalu „Dzwony Łemkowszczyzny”. Dla każdego z nas to święto ma swój sens. Mnie kojarzy się ono z pamięcią o moich babciach i dziadku (tata mamy zginął 2 maja 1945 roku w II wojnie światowej, pochowany w mieście Hluczyn, Czechy). Sercem odczuwamy tęsknotę za zwyczajami pradziadów, za językiem. Żartujemy, że kiedy idziemy na Watrę, to trzeba przypomnieć sobie, skąd jesteś, żeby powiedzieć to przy bramie. Zatem, po linii mamy — wieś Maniów w powiecie leskim, położona przy granicy ze Słowacją, niedaleko wsi Balnica, Wola Michowa i Szczawne. Przez wieś przebiega droga wojewódzka, beskidzka kolejka wąskotorowa. We wsi były czytelnia, szkoła, cerkiew. Wieś wspomniana jest w rejestrze podatkowym z 1565 roku. Do 1772 roku wchodziła w skład województwa ruskiego, ziemi sanockiej. W wyniku pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 roku wieś weszła w skład powiatu leskiego w cyrkule samborskim, a w dalszej kolejności cyrkułu sanockiego w składzie Austro-Węgier. W latach 1918—1919 wieś wraz z innymi 33 wsiami weszła w skład Republiki Komańczańskiej. W 1939 roku we wsi była przeważnie ludność łemkowska: spośród 510 mieszkańców wsi — 485 Ukraińców, 20 Polaków i 5 Żydów. Do wysiedlenia Łemków w 1945 roku do ZSRR oraz deportacji w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” we wsi była parafia greckokatolicka dekanatu łupkowskiego diecezji przemyskiej. Po tacie — sąsiednia wieś Balnica tego samego powiatu leskiego. Nieistniejące wsie… Jakby zamaskowane. Ktoś chce, żebyśmy i my nie istnieli? Ale my jesteśmy, dzięki Bogu. Masowa zagłada Łemkowszczyzny. Kogo i czego nie zniszczono wcześniej, siłą wysiedlono w przyjaznej współpracy rządów warszawskiego i moskiewskiego poza granice Łemkowszczyzny. Znaczna część wysiedlonego kraju stoi odłogiem do dziś. Ta „ziemia niczyja” pozostała w pamięci i sercach jej odwiecznych mieszkańców na bliższych i dalszych osiedlach. Nie ma takich słów, by wyrazić ból, tęsknotę naszych rodzin. Według słów już nieżyjącej babci i mojej mamy, przed wysiedleniem we wsi krążyły pogłoski, że wysiedlają wsie jeszcze w latach 45—46. W 1946 roku była wczesna wiosna, wszystkie prace wykonane, pole zasiane. 5 maja, wieczorem, do wsi najechało pełno polskiego wojska. Dali rozkaz zbierania się — być gotowym na godzinę 8 rano. Babcia rozczyniła ciasto na chleb, kury porąbała. Rano szli wojskowi, wszystkich wygonili z chat, chleb został w piecu, kury w garnkach. Babcia nie zdążyła wszystkiego zebrać — łańcuchy, którymi przywiązywano bydło, wrzuciła do studni — może wrócą, może uda się jeszcze jakoś zostać? Babcia nakryła stół białym obrusem — ktoś przyjdzie do chaty mieszkać, żeby nie obmawiali, że zła gospodyni. Zdjęła obraz Świętego Mikołaja, wynieśli skrzynię z odzieżą, chatę zamknęli, klucz położyli, jak zwykle, nad drzwiami. Ktoś zechce wejść — żeby długo nie szukał… Ja w domu natrafiłam wśród dokumentów na skąpy List ewakuacyjny oraz Zaświadczenie na ewakuację, które wydano rodzinie pradziadka przy wysiedleniu: Droczak Iwan Jakimowicz, wieś Maniów, rejon leski, przesiedla się do obwodu tarnopolskiego. Z nimi: Droczak Stefan Iwanowicz — syn, ur. 1925 r., Droczak Anna Wasyliwna — synowa, ur. 1921 r., Maria Ilkiwna — wnuczka, 1942, Iwan Ilkowicz — wnuk, ur. 1944 r., koni — 1, bydła rogatego — 1, kóz — 1, ziarna — 3 c, produktów — 2 c, rzeczy użytku domowego — 3 c. Wzięli dla koni owies, bronę, pług. Fura za furą, smutnymi kolumnami ustawili się na drogę. Na samym końcu doganiają kolumnę zostawione cielęta, źrebięta, gąsięta, kurczęta. Ktoś z tyłu płacze: wieś płonie, chaty nasze podpalono, snopy niesie na inne wsie… Wojsko prowadziło do stacji w Zagórzu. Smutny wóz z rzeczami, sparaliżowanym dziadkiem — głową rodziny, moja 4-letnia mama siedziała na skrzyni, która bardzo ją uwierała i cały czas zsuwała się, bo była wypukłego kształtu. Po bokach szła babcia z 2-letnim wujkiem Iwanem na rękach i stryj Stefan. Na stacji w Zagórzu babcia z trudem sprzedała jałówkę, za którą kupiła duży żytni chleb, dziadkowi — buty, miskę i dwie łyżki. Dwa tygodnie czekali na wagony, babci kuzynka urodziła syna Dmytra w Zagórzu, w chacie jakiejś dobrej Polki, która zlitowała się nad położnicą. Doczekali się i w towarowych wagonach, razem z bydłem, pojechali w nieznane. Tylko przekroczyli granicę, od razu mówili, że to już nie ten świat. Niektórzy, którzy byli sprytniejsi, wysiedli w Samborze — zawsze to bliżej domu. Krewni mamy wysiedli w Pyszkowcach, rodzina taty — w Tołstym. W Pyszkowcach nikt się nimi nie interesował, nie ten świat co w domu, nie ta pogoda. Przez dwa tygodnie w czystym polu pod gołym niebem, a i śnieżyca jakaś była, i deszcz. Usłyszeli od kogoś, że jest pusta polska wieś Pużniki. Kiedy dotarli tam, była już zasiedlona przez ludzi z Rawy Ruskiej. Babcia znalazła chatkę bez okien i drzwi, znalazła jakiś kawałek szkła, zalepiła gliną, zrobiła okno, dziadek ze słomy wyplótł drzwi. Do jesieni żywili się jabłkami, chodzili do sąsiednich wsi, prosili o chleb. Jesienią oddali ziarno za to, że w domu posiali, to zasiali pole w Pużnikach. W 1947 roku zorganizowali kołchoz — i zabrali wszystko do kołchozu. Babcia mówiła, że ze zebranych plonów przynieśli do domu snop żyta, który pościelili w łóżku. W 1949 roku przyszedł nowy rozkaz na wysiedlenie Pużników do obwodów wschodnich — na Dniepropietrowszczyznę. Obiecywali ludziom wiele, ale kto pojechał — żyli w ziemiankach. Babcia nie pojechała, zostało 4 rodziny. W 1950 roku siostra babci, Ewa Fecycz (Kuzemko), poszła doić kołchozowe krowy do Welesniowa, tam stała pusta chata Ilkowych, wywiezionych na Sybir, to zamieszkały w niej dwie rodziny, żyły siedem lat, póki nie dorobiły się własnego mieszkania. Babcia zawsze dziękowała dobrym ludziom. Przewodniczącym kołchozu był Ostapiuk Dmytro, a rady wiejskiej — Ostapiuk Danyło, którzy poradzili się, i żona przewodniczącego rady wiejskiej Paraska zwolniła się z pracy (była sanitariuszką w punkcie medycznym), żeby dać wdowie pracę. Wtedy babcia już miała swój zarobek — 250 karbowańców. Ciężkie czasy swojej rodziny kojarzę tylko z zaświadczeniem archiwalnym. Państwowe Archiwum Obwodu Lwowskiego nr B-1248 z 02.03.2015 w dokumentach archiwum widnieje, że rodzina w 1946 roku została przesiedlona do obwodu tarnopolskiego zgodnie z Umową z 09.09.1944 r. między Ukraińską SRR a Polską ze wsi Maniów, powiat leski, województwo rzeszowskie, Polska. Przy przesiedleniu pozostawili majątek gospodarczy. W opisie majątku zaznaczono, że budynki mieszkalne i gospodarcze spłonęły. Rodzina miała 8,0 ha ziemi, w tym 5,8 ha ornej. Wartość pozostawionego majątku wynosiła 455 karbowańców za pozostawione zasiewy. Tarnopolski poeta Stepan Czura na Łemkowskiej Watrze w 2015 roku podarował mi swoją książkę „Łemkowszczyzno, w sercu cię trzymam” z taką dedykacją: „Potomkini Łemkowszczyzny p. Oksanie. Chociaż Łemkowszczyzna utracona, ale nie zapomniana, bo póki żyje Łemko — będzie płonąć Łemkowska Watra. Daj nam, Boże, wiecznego Życia! Z szacunkiem — autor (podpis), m. Monasterzyska, 1.08.2015 r.”. Więc przychodźmy na naszą Watrę, żeby dorzucić jeszcze jedną szczapę, miło porozmawiać z dobrymi przyjaciółmi, poczuć ducha wielkiej łemkowskiej rodziny. 1 sierpnia 2017 roku. wieś Welesniów, Tarnopolszczyzna.
Машинний переклад
Szanowny Wołodymyrze Borysowiczu!
Na skutek rosyjskiej okupacji półwyspu gazeta „Krymska Switlycia” – jedyna ukraińska gazeta Krymu, wydawana od 1992 roku – znalazła się pod groźbą zniszczenia. Po aneksji ukraińskiego półwyspu przez Federację Rosyjską gazeta przestała normalnie funkcjonować. W 2016 roku Państwowe Przedsiębiorstwo „Narodowe Wydawnictwo Gazet i Czasopism”, pod którego nadzorem znajduje się redakcja gazety, postanowiło przenieść „Krymską Switlycię” do Kijowa. Okupacja Krymu spowodowała szereg istotnych problemów w pracy wydawnictwa. W związku z ewakuacją z terytorium okupowanego redakcja gazety straciła lokal, część pracowników, bazę materialno-techniczną, a także czytelników, których liczba katastrofalnie spadła z powodu niemożności rozpowszechniania gazety na półwyspie, i tak dalej. Mimo poważnych trudności, dzięki wysiłkom entuzjastów, przymusowych przesiedleńców, pracowników redakcji i innych, czyni się wszystko, aby zachować wydawnictwo i przetrwać na kontynentalnej Ukrainie. Jednak samych naszych wysiłków jest za mało, gazeta potrzebuje wsparcia państwa.
Redakcja gazety wielokrotnie zwracała się do Ministerstwa Kultury Ukrainy jako współzałożyciela wydawnictwa z prośbą o pomoc w rozwiązaniu podstawowych problemów. Minister Je. Nyszczuk wielokrotnie deklarował gotowość wsparcia w rozwiązaniu problemów redakcji gazety. W toku długotrwałej komunikacji z Mincultem otrzymaliśmy najpierw zapewnienia o gotowości poparcia gazety i podjęcia konkretnych kroków w tym kierunku, lecz później poinformowano nas, że przeznaczenie niezbędnych środków na wsparcie „Krymskiej Switlycii” Ministerstwo Kultury uznaje za niecelowe. Z powodu obojętności Mincultu redakcja wydawnictwa jest zmuszona zwrócić się o pomoc do Pana.
Prosimy o zlecenie odpowiednim departamentom Gabinetu Ministrów Ukrainy opracowania mechanizmu wsparcia gazety „Krymska Switlycia”. Jednym z takich mechanizmów jest opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy, który pozwoliłby Gabinetowi Ministrów Ukrainy jako wyjątek wykorzystywać środki budżetowe na wsparcie gazety. Taka praktyka wspierania mediów istnieje; przykładem jest przydział środków państwowych dla niepaństwowej telewizji ATR – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Telewizyjna Kompania „Atlant-SV”.
Będąc na pierwszej linii sporu z agresją informacyjną, gazeta „Krymska Switlycia” potrzebuje skutecznego wsparcia, powrotu do finansowania wydawnictwa z budżetu Ukrainy – praktyki przerwanej przez władzę Wiktora Janukowycza.
Redaktor naczelny gazety „KrymskaŚwietlica” W.W. MERŻWYŃSKI
Машинний переклад
28 lipca Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kinematografii zawarła z firmą „Kinorob” umowę o udzielenie projektowi „Zachar Berkut” państwowego wsparcia finansowego w wysokości 30 mln hrywien. Łączny koszt produkcji filmu wynosi 75 mln hrywien. Projekt filmowy stał się jednym ze zwycięzców Dziewiątego konkursowego naboru Państwowej Agencji Kinematografii.
Reżyserem filmu jest Achtem Seitablajew, operatorem — Jurij Korol, autorem scenariusza — Jarosław Wojciechowski, producentami — Jegor Olesow i Jurij Prylypko.
Według fabuły mongolska horda na czele z chanem Burundą posuwa się na zachód, niszcząc wszystko na swojej drodze. Dotarłszy do wysokich gór Karpat, wojsko zatrzymuje się u ich podnóża. Jednak w nocy kilku miejscowych myśliwych — bracia Berkutowie — po cichu przedostaje się do obozu i uwalnia jeńców. Chan, oszalały z wściekłości, postanawia iść na skróty, aby się zemścić i zniszczyć karpackie osady. Jednak niewielka społeczność górskich myśliwych pod przewodnictwem Zachara Berkuta ma swój plan, aby raz na zawsze powstrzymać licznego wroga...
Dramat historyczny „Zachar Berkut” powstaje na motywach noweli o tym samym tytule Iwana Franki. Zdjęcia rozpoczną się w 2018 roku.
Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kinematografii Email: [kontakt ukryty]
Машинний переклад
Tygodnik „Słowo Proświty” jako pierwszy na Ukrainie opowiedział o głośnym konflikcie wokół ukraińskojęzycznej szkoły nr 1 w przyfrontowej Konstantynówce w obwodzie donieckim. Niestety, trwa on do dziś, już dwa lata. Przypomnijmy, że konfrontacja rozpoczęła się w przededniu roku szkolnego 2015, kiedy naczelnik miejskiego wydziału oświaty Olha Barabasz na ogólnym zebraniu rodziców i nauczycieli oświadczyła, że szkoła zostanie zlikwidowana, a 1 i 3 września pojawiły się rozkazy o przeniesieniu prawie stu uczniów do innych placówek oświatowych. Rodzice nie zgodzili się z bezprawną decyzją, o czym świadczą odpowiednie pisemne oświadczenia, które w wydziale oświaty zignorowano. I nadal ignorują — jako takie, które nie pokrywają się ze stanowiskiem władz. Emilia FROŁOWA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Rodzice, aktywiści, pedagodzy prowadzą wyczerpującą walkę o zachowanie najstarszej (pod względem historii) i „najmłodszej” (pod względem lat budowy) szkoły w Konstantynówce. Wtedy naczelnik wydziału oświaty zastosowała ruch, którym mocno zbiła z tropu rodziców: do pomieszczeń szkoły urzędnicy planują przenieść… rosyjskojęzyczne gimnazjum. Apelacje obywateli, którzy są przeciwni takim zamiarom urzędników, trafiły do Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki, ówczesnego premiera Arsenija Jaceniuka, minister oświaty i nauki Lilii Hrynewycz, do Prokuratury Generalnej, Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, innych centralnych, obwodowych, miejscowych organów władzy. „Bombardowanie” instytucji państwowych trwa, problemy zostały zapędzone w ślepy zaułek. Po dwuletniej walce i regularnej korespondencji z urzędnikami u aktywistów zgromadziło się około 5 (!) kilogramów odpowiedzi, a dokładniej, wymijających pism z instytucji państwowych. Kijowscy wysokiej rangi urzędnicy, Ministerstwo Oświaty i Nauki, Prokuratura Generalna tradycyjnie „zrzucają” apelacje na szczebel obwodowy, ci — na miejscowy, a tam, z reguły, wszystko trafia do wydziału oświaty, na którego pracę skarżą się rodzice. Arcydziełem biurokratycznego ping-ponga jest historia apelacji do mera Konstantynówki Serhija Dawydowa, który „rozpisał” list do swojego zastępcy — T. Kowalenko, ta — do naczelnik wydziału oświaty O. Barabasz, ona — do swojej zastępczyni A. Minajewej, która nie znalazła nic lepszego, niż przesłanie zapytania… do dyrektora szkoły nr 1: niech sam odpowiada na pretensje rodziców. Co to jest? Biurokratyzm najwyższej próby, niezdolność do wyjaśnienia kolizji prawnej wokół statusu szkoły, brak zdrowego rozsądku? Wymijające odpowiedzi płyną szerokim strumieniem. Najczęściej „odpowiedzi” nie mają absolutnie nic wspólnego z treścią apelacji. Działa zasada „my im o niebie, oni nam o chlebie”. Obywatelom wyjaśnia się, powołując się na artykuły ustaw, dlaczego ta czy inna instancja nie może wpłynąć na sytuację. Bywa, że odpowiedź bardzo „wysokiego” urzędu radykalnie przeczy odpowiedzi innej poważnej instytucji, niweluje wszystkie fakty, dowody dokumentalne, ale urzędników to nie niepokoi. Najważniejsze — odpisać! Mer S. Dawydow w ogóle nie życzy sobie rozmawiać z przedstawicielami zespołu pedagogicznego i komitetu rodzicielskiego, nie uważa za potrzebne omawianie problemów szkoły nr 1, w których ma osobisty udział, bo odpowiada za wszystko, co dzieje się w Konstantynówce, w tym w wydziale oświaty, którego działania naczelnik zawsze popiera. A kiedy wreszcie zdobył się (po raz drugi w ciągu dwóch lat!) na spotkanie z dyrektorem szkoły i przedstawicielami komitetu rodzicielskiego, to w swoim gabinecie razem z sekretarzem rady miejskiej J. Rozumnym oraz zastępcą T. Kowalenko pokazał, kto w domu jest gospodarzem. Urzędnicy dostojnie siedzieli za stołem, goście — stali, bo dla nich dodatkowych krzeseł w dużym gabinecie nie znaleziono. A sekretarz rady robił wszystko, żeby dyskusja o problemach szkoły się nie odbyła, zniżył się do otwartego chamstwa pod adresem aktywistów, czym demonstracyjnie się chwalił. Żadnego konstruktywu rozmowa nie dała, bo władza nie dąży do znalezienia porozumienia z obywatelami. Urzędnicy prowincjonalnego miasteczka mają z kogo brać przykład: tak zachowują się też wyżsi rangą urzędnicy. W szkole pamiętają wizytę wiceministra oświaty i nauki Pawła Chobzeja w towarzystwie naczelnik odpowiedniego departamentu Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji Nadiji Oksenczuk, która przez palce patrzy na wszystko, co wyprawia „główna edukatorka” miasta O. Barabasz. Ministerialny urzędnik też nie wykazał choćby zamiarów, by rozeznać się w konflikcie i znaleźć porozumienie z tymi, którzy bronią szkoły. Stanął po stronie urzędniczek-edukatorek (honor munduru — to najważniejsze), odrzucił wszelkie możliwości poszukiwania kompromisu. Są też ciekawsze historie. W październiku 2016 roku w mieście z polecenia L. Hrynewycz przebywała komisja międzyresortowa. Jej członkowie wysłuchali rodziców, pedagogów, aktywistów. Komisji przekazano „zabójcze” materiały dotyczące naruszeń finansowych O. Barabasz. Na zaświadczenie o kontroli aktywiści musieli czekać 4 (!) miesiące, po czterokrotnych apelacjach o otrzymanie tego raportu. Wynik zerowy! Okazało się, że „zabójcze” dokumenty zniknęły i NIKT nie wie, gdzie się podziały, a o konflikcie wokół szkoły nr 1 w zaświadczeniu nie ma ani słowa! Nawiasem mówiąc, na początku już tego roku deputowani Rady Miejskiej Konstantynówki dwukrotnie nie poparli projektu decyzji, przygotowanego przez naczelnik wydziału oświaty o połączeniu szkoły nr 1 i gimnazjum. W przededniu kolejnej sesji na ogólne zebranie szkolne zawitali N. Oksenczuk, O. Barabasz, rzecznik przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji T. Łukianczuk i inni. Oni próbowali-
Машинний переклад
Ukraina się starzeje. Według stanu na 21 maja 2015 roku na Ukrainie było 12,1 mln emerytów, czyli około 29% ogólnej liczby ludności. Z nich w tamtym roku pracowało 2,6 mln emerytów, czyli nieco więcej niż co piąty emeryt. I to przy tym, że ogólna liczba pracujących na Ukrainie wynosiła 16,2 mln osób. Jewhen HOŁYBARD Obecnie sytuacja zasadniczo się nie zmieniła, a nawet nieco pogorszyła, ponieważ ogólna tendencja wskaźnika stosunku liczby emerytów do liczby pracujących, zamiast optymalnego 1:5, wynosi już 1:1,25 i nadal się pogarsza, nieuchronnie zmierzając do stosunku 1:1 w ciągu najbliższych dwóch lat. A to oznacza, że każdy pracujący na Ukrainie już dziś musi dźwigać potrójne obciążenie, czyli pracować nie tylko na bieżący zarobek i na składki na własne konto emerytalne, ale także na składkę na konto emerytalne emeryta, którego nawet nie zna. Wydawałoby się, że kierownictwo naszego państwa i jego aparat urzędniczy powinny być zaniepokojone oczywistym zbliżaniem się katastrofy i przede wszystkim maksymalnie otworzyć drzwi oraz stworzyć warunki do zachęcenia wszystkich chętnych i zdolnych do pracy, niezależnie od wieku, płci, koloru skóry itp. Przecież im więcej pracujących, tym więcej składek wpływa do Funduszu Emerytalnego. W końcu jest to jedna z podstawowych funkcji państwa — skierować do produktywnej pracy wszystkich chętnych do pracy. Bo nawet natrętne mantry krajowych urzędników o zbawiennych inwestycjach zagranicznych są nic niewarte bez pracy obywateli Ukrainy. Zresztą zagraniczne kredyty, hucznie zagarnięte przez naszych „reformatorów”, trzeba będzie oddawać kosztem pracy Ukraińców — niezależnie od ich wieku. Ale żyjemy w kraju absurdu, gdzie rzekomo zagwarantowane przez Konstytucję prawo do pracy w praktyce zostało zniesione wolą urzędników państwowych, którzy wzięli się za zarządzanie krajem, nie umiejąc zarządzać. Co więcej — jeśli jesteś emerytem i własną pracą postanowiłeś naprawić choćby jakiś element absurdu na Ukrainie, zostaniesz surowo ukarany. Zostaniesz ukarany decyzją urzędników państwowych, którzy gorliwie pilnują, abyś w żaden sposób nie wziął się do pracy i nie poprawił wskaźnika. To już teraz jestem taki mądry, po tym, jak dostałem burę od państwa. Ale wcześniej nic nie zapowiadało kłopotów. Nawet wręcz przeciwnie — od znanego międzynarodowego uniwersytetu otrzymałem propozycję przeprowadzenia kilku zajęć wykładowo-ćwiczeniowych dla młodych wykładowców tej uczelni. Czyli tydzień popracować w interesie państwa i jego obywateli. Było to w lutym tego 2017 roku, a powodem było wydanie drukiem mojego podręcznika „Podstawy technologii myślenia systemowego”, co określiło temat zajęć, z przeprowadzenia których wszyscy obecni byli zadowoleni. Bo postępowa młodzież chce nauczyć się myśleć technologicznie, systemowo, funkcjonalnie, zgodnie z pewnymi zasadami i wykorzystując odpowiednie metody oraz algorytmy do rozwiązywania zadań i problematycznych sytuacji w realnych warunkach. Czego jak czego, ale problemów u nas nie brakuje... Na początku lipca, odbierając emeryturę na poczcie, byłem zdziwiony, że naprzeciw mojego nazwiska w wykazie widnieje kwota o 451 hrywien mniejsza niż zwykle. Odebrałem milcząc, bo poczta nie jest tu winna, trzeba iść wyjaśniać do Funduszu Emerytalnego, w którym przez 17 lat byłem tylko trzy razy. Chociaż co tu wyjaśniać, kiedy moja emerytura po ponad 52 latach oficjalnego stażu pracy to świętość z zapasem. Bo zapas to jeszcze jeden faktyczny staż pracy, oficjalnie niepotwierdzony w książeczce pracy, ale moje wysiłki w nim są zmaterializowane na budowach Norylska, Jenisejska, na Ukrainie i w innych miejscach. Słowem, nie widziałem żadnego powodu, prawa i przyczyny do obcięcia mojej emerytury, i to w tak chamski sposób, bez żadnego ostrzeżenia i wyjaśnienia. Teraz trzeba będzie robić to, czego nienawidzę najbardziej — chodzić po instancjach, zbierać zaświadczenia, kopie dokumentów, wysiadywać w kolejkach, starać się powściągać oburzenie w rozmowach z żelbetowymi biurokratami i marnować czas na udowadnianie faktu, że nie jestem wielbłądem. Rozejrzałem się w internecie i postanowiłem po dziennikarsku powściągliwie: napiszę do pani Ludmyły Mykołajiwny, naczelniczki wydziału ds. przyznawania i przeliczania emerytur oddziału sołomiańskiego FE i łagodnie poproszę o naprawienie przykrej pomyłki, która zdarzyła się, być może, przez awarię w komputerze. Napisałem: „Z góry dziękuję...” itd. Nie zdążył mój list dotrzeć do adresata, a już trzeciego dnia otrzymuję oficjalny list od zastępcy naczelnika Urzędu FE pani T. Papilenkowej, w którym twierdzi ona, że nie tylko prawidłowo obcięto mi emeryturę za czerwiec, ale też nadpłacono za cały okres od 23 lutego do 30 czerwca 2017 roku. „Nadpłatę prosimy wnieść na konto FEU... (wskazano rekwizyty) ...W razie nieotrzymania środków w ciągu miesiąca od dnia zawiadomienia, ...spłata nadpłaty emerytury na drodze sądowej”. Jak to mówią, choć stój, choć padaj! Już mnie nawet do sądu obiecują ciągnąć. Jednak trzeba będzie iść wyjaśniać-rozprawiać się z tymi, którzy wiedzą wszystko i nie chcą słuchać nikogo oprócz siebie nieomylnych. O takich moja mama mówiła: „Cała prawda u niego — i u Boga troszkę”. Przyszedłem do 201 gabinetu. Powściągałem się, starałem się wyjaśnić, ale pani Oksana zaczęła nie od rozpatrzenia sprawy, a od twierdzenia. Do wiadomości. Liczba ludności Stanów Zjednoczonych wynosi 322 mln, w tym zasoby pracy — 156 mln osób. Średnia długość życia — 79,7 roku, wiek emerytalny — 65 lat, liczba emerytów — 40,25 mln osób (12,5% ogólnej liczby ludności). Stosunek liczby emerytów do liczby pracujących wynosi 1:4. Przy czym tam praktycznie nie ma dobrze nam znanej z czasów komunistycznych i do dziś istniejącej na Ukrainie tak zwanej solidarnej systemu zabezpieczenia emerytalnego. Każdy pracujący Amerykanin tworzy własny fundusz emerytalny. Średnia wysokość emerytury Amerykanina wynosi 1260 USD, Polaka — 413 USD, Ukraińca — 68 USD.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
próbowali przekonać rodziców, by zgodzili się na połączenie placówek oświatowych, proponowali, aby uczniów na czas remontu przeniesiono do innych szkół. Rodzice zdecydowanie obstawali przy swoim: jesteśmy przeciwko połączeniu, dzieci zostaną w szkole. Radni miejscy odmówili rozpatrzenia konfliktowej kwestii. A „wojna” trwa. W szkole, która, jak twierdzi kierownictwo Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji, powinna stać się supernowoczesną (oficjalnie nie można jej uznać za szkołę wspierającą — istnieją kolizje prawno-ustawowe), jeszcze na początku października 2016 roku rozpoczął się remont. Przewodniczący Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji Pawło Żebriwski dość aktywnie zabrał się za kontrolowanie prac remontowych, ale stopniowo jego zapał i energia gasły i już prawie 3 miesiące przewodniczącego nie widziano na placu budowy, chociaż wcześniej co dwa tygodnie stąd przyjeżdżał. Być może zmęczył się bezczynnością władz lokalnych (które dawno odsunęły się od problemów szkoły) czy stracił wątpliwości co do „efektywnej” pracy wydziału oświaty? Rzecz w tym, że generalnym zleceniodawcą projektów dotyczących remontu Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 jest właśnie miejski wydział oświaty. Swoją drogą, Olha Wiktoriwna dość często miała nie bardzo „uczciwą twarz”, kiedy podczas kolejnej wizyty na obiekcie Pawło Iwanowycz pytał ją, jak idzie przygotowanie projektów, dlaczego proces jest zbyt powolny, a projekty miesiącami — „gdzieś w szufladach”. Rodzice i aktywiści przeanalizowali przebieg tych prac: od 25.04.2016 do 23.06.2016 O. Barabasz zrobiła dwumiesięczną przerwę w przygotowaniu projektów, od 04.07.2016 do 22.11.2016 nie zawarła ani jednej (!) umowy na wykonanie projektu, co mnie oszołomiło: „Pan jest prywatnym przedsiębiorcą!”. Mojemu zdziwieniu nie było końca: „Na jakiej podstawie jest Pani tak pewna?!”. Bo doprawdy — nowina dla mnie! Wydawałoby się, wszystko jasne i oczywiste: na podstawie umowy cywilnoprawnej, która obowiązywała przez sześć dni, emeryt wykonał pracę, naliczono mu 340 hrywien zarobku, dokonano odpowiednich potrąceń, wypłacono gotówką około 270 hrywien i jednocześnie przelano określoną ustawą kwotę do Funduszu Emerytalnego. Fundusz Emerytalny powinien cieszyć się, że emeryt, zamiast bezczynnie siedzieć przed telewizorem, poszedł i zarobił dla FE realną składkę. Ależ skąd! Okazuje się, że pracownicy FE, nie obciążając się obowiązkiem ustalenia prawdy, postrzegają każdy (nawet pojedynczy) przelew naliczeń do FE w związku z faktem zatrudnienia emeryta jako dowód naruszenia prawa. dokumentacji projektowo-kosztorysowej dla Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, od 29.11.2016 do 06.02.2017 wydział oświaty znów wziął pauzę, a o dokumentacji dotyczącej przybudówki do stołówki urzędniczka nie wspominała przez 10 (!) miesięcy. Praca nad projektami, jak sądzono w szkole, była przeciągana celowo, aby zahamować remont i stworzyć warunki, w których rodzice, zmęczeni „wojną”, zgodzą się przenieść dzieci do innych placówek oświatowych. O sabotażu pracy nad projektami świadczy oficjalna odpowiedź komitetu wykonawczego Rady Miejskiej w Konstantynówce: „…według stanu na 03.07.2017 wydział oświaty zakończył opracowywanie projektów pełnej rekonstrukcji i kapitalnego remontu szkoły”. Czyżby celowo się spóźnili? Czy to odpowiedź na wezwania Pawła Żebriwskiego, by zakończyć remont do 1 września? Ignorowanie jego oświadczenia na kolegium obwodowym w Konstantynówce, kiedy nazwał ten plac budowy najgorszym w obwodzie? Kto odpowie za to, że prace remontowe praktycznie zostały zerwane? Winnych nie ma i nic się nie zmieniło. Wręcz przeciwnie… zrobiło się jeszcze goręcej! Teraz (w sierpniu!), kiedy remont wstrzymano na czas nieokreślony, naczelnik wydziału oświaty znów zaostrza konflikt. Za pośrednictwem lokalnych mediów informuje społeczność, że 1.09.2017 dzieci nie pójdą uczyć się do Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, chociaż urzędniczka wie, jak zdecydowanie nastawieni są rodzice i pedagodzy. Ma ona oświadczenie i protokół zebrania ogólnego z 8 czerwca 2017 roku, gdzie rodzice po raz kolejny oświadczyli: dzieci do innych szkół nie oddadzą, uczyły się rok podczas remontu w rodzinnych murach, będą uczyć się dalej! Mało tego — biorą na siebie funkcje organów karnych i, wbrew domniemaniu niewinności, bez sądu i śledztwa, bez ostrzeżenia emeryta, wydają z góry skazujący werdykt i obcinają wysokość emerytury. W tym konkretnym przypadku zmniejszono mi wypłatę emerytury o 451 hrywien miesięcznie, co znacznie przewyższa mój jednorazowy zarobek. Przy tym w formie pisemnej oficjalnego listu postawili kategoryczny warunek: w ciągu miesiąca wpłacić do FE 451 x 4 = 1804 hrywny, „wypłacone nadmiernie w wyniku nadużyć ze strony emeryta” (!!!). Oficjalny organ państwa w osobie zastępcy naczelnika Wydziału FE w m. Kijów ogłosił mnie przestępcą, twierdząc, że dopuściłem się nadużycia, a dlatego, jeśli nie wpłacę wskazanej nadpłaty, czeka mnie rozpatrzenie „kwestii spłaty nadpłaty emerytury na drodze sądowej”. No cóż, mogę się cieszyć — mnie po-
Машинний переклад
Dzisiaj główna urzędniczka wydziału oświaty szuka jakichkolwiek drobnych punktów zaczepienia, aby zabronić dzieciom rozpoczęcia roku szkolnego w rodzinnej szkole. Rodzice, wśród których są specjaliści z dziedziny budownictwa i gospodarki komunalnej, faktami dowodzą, że w szkole ogólnokształcącej nr 1 podczas remontu można prowadzić naukę i dzieci nie będą przeszkadzać budowlańcom (i na odwrót). Nawiasem mówiąc, kiedy niedawno rodzice własnym kosztem i siłami zaczęli remontować toaletę na piętrze, gdzie uczą się dzieci, bardzo oburzyło to O. Barabasz. Czy nie dlatego, że brak toalety próbowała wykorzystać jako argument, iż w szkole nie wszystko jest w porządku z normami sanitarnymi i trzeba ją zamknąć? Wcześniej nie niepokoiła jej rażąca sytuacja przez dłuższy czas, kiedy toalety w ogóle nie były remontowane, chociaż budżet miejski przydzielił celowo 200 tys. hrywien, ale wydział oświaty uparcie „nie widział” środków, a nawet zabraniał używać materiałów budowlanych, którymi szkole pomógł sponsor? W szkole ogólnokształcącej nr 1 zachowała się korespondencja z urzędniczką również w tej sprawie. I na koniec zacytujmy oświadczenie rodziców skierowane do naczelnika wydziału oświaty: „Chcemy dać pani radę: nie marnujcie sił na osiągnięcie swojego haniebnego celu. Nie pozwolimy zniszczyć szkoły ogólnokształcącej nr 1. Rodzice i nauczyciele planują akcje obywatelskiego nieposłuszeństwa, jeśli zostanie podjęta próba niedopuszczenia dzieci do kontynuowania nauki w rodzinnej szkole”. Konflikt trwa nadal. Budując „odnowioną Doniecczyznę razem”, ktoś zapomina, dla kogo ją budujemy?! stawiali w jednym rzędzie ze znanymi autorami wielomilionowych deklaracji, z którymi rozprawia się NABU. Jak wyjść z tej oczywistej biurokratycznej absurdyady? Pani Oksana zaproponowała mi zebranie zaświadczeń i napisanie wniosku z prośbą... Wysiadywałem w kolejce pół dnia, następnego pojechałem i wziąłem zaświadczenie, zrobiłem niezbędne kopie, ale kiedy przyszedłem drugi raz i zobaczyłem ogromne kolejki o długości dnia siedzenia, postanowiłem nie brać udziału w tej biurokratycznej ahinei. I nie będę pisał żadnych próśb! To poniżej mojej godności. Oni sami uwarzyli tę paskudną kaszę, niech sami ją jedzą i naprawiają sytuację. Prawda jest taka, że Rewolucja Godności niczego nie nauczyła nie tylko tych biurokratów, ale i setek i tysięcy rozumnych ludzi, którzy pokornie stoją w kolejkach do tych, którzy utrzymują się z naszych podatków. Biurokracja się cieszy: dopóki stoimy w kolejkach, oni mogą spać spokojnie. A my? Jeśli będziemy cierpieć nadal, społeczeństwa obywatelskiego nie zbudujemy. Dlatego mam zamiar zakłócić ich sen i stworzyć precedens. Po mojej stronie jest dokumentalne potwierdzenie przytoczonych faktów, które jednocześnie świadczą o nadużyciu władzy przez urzędników państwowych, w tym o naruszeniu przez nich kilku artykułów Konstytucji Ukrainy. Zatem bardzo interesuje mnie opinia czytelników „Słowa Proświty”, wśród których jest wielu prawdziwie mądrych obywateli. Liczę na odzew także tych, którzy byli w podobnej sytuacji. Stepan TROCHYMCZUK, profesor, przewodniczący Lwowskiego Oddziału Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Brak potężnych i silnych, społecznie zorientowanych partii politycznych, które cieszyłyby się wysokim zaufaniem i stabilnym elektoratem, rodzi podziały i rozdrobnienie ukraińskiego krajobrazu politycznego, jego niekontrolowany i nieuzasadniony podział, niczym ameb w kałuży. Proces ten przyspiesza podczas rewolucyjnych wstrząsów, kryzysów, przed kolejnymi i przedterminowymi wyborami. Obecnie na Ukrainie zarejestrowane są 352 partie polityczne. W ostatnich wyborach parlamentarnych wzięły udział 52 partie i tylko 6 z nich przekroczyło próg 5%. Niektóre małe partie pozaparlamentarne wykazują wysoką aktywność polityczną, zwłaszcza w walce z legalną władzą wszystkich szczebli, zdobywając sobie rankingi przed przyszłymi bataliami wyborczymi. W ferworze walki politycznej zupełnie „nie widzą” sukcesów władzy w reformowaniu państwa i w walce z putinowską agresją, a jedynie „zbrodnie”. Przykładem takiego fake newsa jest opublikowanie przez niektóre siły polityczne niepokojącego oświadczenia o formowaniu przez prezydenta Petra Poroszenkę reżimu policyjnego i autorytarnych metod walki przeciwko aktywistom antykorupcyjnym oraz oponentom politycznym. Jakoby tworzy on państwo policyjne, aby z nimi walczyć. Kimże są ci sygnatariusze? „Ruch Nowych Sił” M. Saakaszwilego, partia „Kontrola Narodowa”, „Demaljans”, „Pozycja Obywatelska”, „Siła Ludzi”. Partie są bardzo różne, ale łączy je wojowniczość i niechęć do ukraińskiej władzy. M. Saakaszwili, zamiast pomóc P. Poroszence reformować państwo, próbuje go zniszczyć. „Kontrola Narodowa” W. Medwedczuka i D. Dobrodomowa w głębokiej opozycji do władzy nie wspiera integracji europejskiej Ukrainy. „Pozycja Obywatelska” A. Hrycenki rozkwita jedynie na ogólnym krytykanctwie. To partia jednego wodza, emerytowanego pułkownika i byłego ministra obrony, za którego sprzedano najwięcej ukraińskiego uzbrojenia w cenie złomu. Inne siły polityczne nie odstają od nich. Z jakiegoś powodu za największą zbrodnię P. Poroszenki (dlaczego właściwie jego, a nie parlamentu?) uważa się wprowadzenie e-deklaracji dla przedstawicieli organizacji antykorupcyjnych, takich jak I. Szabunin, S. Łeszczenko, H. Kaniewski, J. Jurczyszyn itd. Może dlatego, że urzędnicy biorą łapówki brudną lewą ręką, a antykorupcjonariusze przywłaszczają międzynarodowe granty prawą sprawiedliwą? Czyżby kontrola pracy antykorupcjonariuszy była tak ogromnym zagrożeniem dla państwa i ważnym problemem politycznym? Partie-ameby wyrastają na czystym populizmie, wręcz zabójczej krytyce wszystkich i wszystkiego, oskarżaniu swoich oponentów o zdradę stanu, korupcję i niekompetencję. Szczególnej obstrukcji poddawana jest obecna władza: cokolwiek by nie robiła — wszystko jest źle, nie ma żadnych osiągnięć, wszyscy oni są przestępcami i korupcjonariuszami, myślą tylko o wzbogaceniu się i o tym, jak i jaką największą szkodę wyrządzić rodzimemu ukraińskiemu narodowi. Prawda, bez dowodów i przykładów, na plotkach i przypuszczeniach. Wszyscy oni są źli, do niczego niezdolni, a oto my jesteśmy czyści i niewinni, wysokiej klasy i porządni specjaliści, którzy mogą z niczego zrobić wszystko, wszystko i od razu, jak w bajce. Tylko dajcie nam władzę do rąk. Dajcie, a pokażemy wam, gdzie raki zimują. A przecież większość z nich już była u władzy i nie może pochwalić się sukcesami. Dlatego walka wszystkich ze wszystkimi, walka bez zasad i perspektyw na zwycięstwo nic Ukrainie nie da, ale będzie na korzyść Putina. Partie-ameby rozkwitają na Ukrainie dlatego, że mają silne wsparcie materialne i moralne ze strony wrogich mediów, które należą albo do proputinowskich oligarchów, albo do obywateli Rosji. Około 90% informacji w tych mediach ma treść antyukraińską. Królami są na nich dwukrotnie karany za ciężkie przestępstwa gospodarcze, pacjent szpitala psychiatrycznego, nieadekwatny W. Rabinowycz, który nawet nie ukrywa nienawiści i pogardy do nas, Ukraińców, a także subtelny i przebiegły, w miarę zamaskowany wróg ukraińskości J. Murajew, zasłużona regionalistka H. Herman, dziennikarz-korupcjonariusz I. Hużwa oraz cała rzesza podobnych. W takim informacyjnym szambie odbywa się kształtowanie opinii publicznej, sowiecko-kołchozowi działacze narzucają nam rozumienie bytu państwowego i jego reformowania, wyobrażenie o rynku ziemi, kosztach gazu i usług komunalnych, języku i kulturze narodu, kierunkach integracji oraz innych życiowych problemach porewolucyjnej, zaniepokojonej Ukrainy. Przywódcy państwa powinni poważnie się zastanowić, że bez silnych, nowoczesnych, europejskich, społecznie zaangażowanych na rzecz głównych warstw ludności partii, nie wyjdziemy z kryzysu, nie doprowadzimy reform do końca, nie trafimy do Europy. Amebową partyjną drobnicę należy wyrzucić na śmietnik historii, bo będzie służyć nadal wrogom, hamować postęp państwa do wybranego celu. Potrzebujemy elity narodowej, która będzie troszczyć się o przyszłość państwa, a nie o kolejne wybory i łapówki z działalności korupcyjnej. Kiedyż przebudzi się wielki niemy, którym jest nasza inteligencja twórcza i techniczna, profesorowie, nauczyciele i inżynierowie, liderzy małego i średniego biznesu, ojcowie kościoła?! Przeważnie milczą, na coś wyczekują. Trzeba nam wszystkim działać tak: „By przepadła niezgody przeklęta mara! Bo pora... by wolność, i szczęście, i cześć, rodzimy kraju, zdobyć tobie!” (Iwan Franko),
W warunkach dzikiego kapitalizmu oligarchicznego na Ukrainie nie uformowała się potężna, narodowo świadoma elita, która nie zdołała jeszcze zorganizować parlamentarnych partii politycznych europejskiego typu. Większość partii utworzona jest przez oligarchów lub za ich pieniądze, albo przez poszczególne charyzmatyczne osobistości, które zaistniały w ukraińskiej polityce. Wiele z nich stworzono na zamówienie Putina lub za rosyjskie pieniądze, aby legalnie lub potajemnie prowadzić politykę pro-moskiewską i mieć możliwość niszczenia Ukrainy od wewnątrz, wykonując trzecie główne zadanie strategiczne Putina: dopomóc Ukraińcom, by sami się zniszczyli, sami się pokonali. Przy czym nasi wrogowie pomagają partiom każdego kierunku politycznego, nawet ultranacjonalistycznym, aby waśń między nimi była jak największa i najbardziej okrutna, najlepiej ideologiczna i społeczna. O tani gaz, o tanie taryfy, o ulgi i jałmużnę.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
muzykę” i przekazywał poprzez muzykę i poezję światło Prawdy ludziom, bo, zgodnie z jego przekonaniem, “muzyka przemawia do duszy naszej”. — Może pojawić się pytanie dotyczące “organu jasnowidzenia”… — To szyszynka — centralny organ układu dokrewnego, który funkcjonuje w centrum mózgu i zapewnia interakcję między duchową a fizyczną sferą ludzkiej istoty. Nazywa się go również organem wewnętrznego duchowego wzroku, intuicji. Wolitywną funkcję szyszynki u człowieka aktywizują śpiew i światło słoneczne. Szyszynka żywi się energią Słońca i jest najpotężniejszym źródłem nadsubtelnej energii życiowej w człowieku. Od światła Słońca szyszynka wytwarza serotoninę — hormon siły życiowej, woli ducha, szczęścia, a w nocy wytwarza hormon melatoninę, który przenika każdą komórkę i chroni ich jądra oraz odnawia, odmładza całą istotę. Te słoneczne hormony sprzyjają oświeceniu świadomości, podnoszą siły obronne ludzkiej istoty, zapewniają jej samoodrodzenie, samoodnowienie. Rozwinięta szyszynka zapewnia funkcjonowanie u człowieka trzeciego układu sygnałowego, którego oznaką jest sumienie — najbardziej charakterystyczna cecha człowieczeństwa, wewnętrzny sędzia moralny. Brak sumienia świadczy o nierozwinięciu, stłumieniu funkcji szyszynki i odpowiednio — o moralnym nierozwinięciu hominida, którego z pozycji moralności ludzie nazywają nieludziem lub podludziem. Dzięki rozwojowi moralno-duchowej funkcji szyszynki człowiek nabywa zdolności jasnowidzenia — bezpośredniego pojmowania Prawdy jako wszechogarniającej istoty, pierwotnej podstawy Życia. Jasnowidząco-wolitywna funkcja szyszynki jest związana z rozwojem poetycko-muzycznych, wokalnych zdolności — bezpośrednim postrzeganiem przez człowieka harmonii naturalnego ładu muzycznego. — Zatem zdolność przewidywania Skoworody, poetycko-muzyczne i pedagogiczne talenty świadczą o jego rozwiniętym jasnowidzeniu. — Co więcej — odziedziczył to genetycznie. Ród Skoworody w linii ojca ma korzenie charakterników. Jego przodków nazywano Skoworodami (szybkimi przewodnikami ludzi), a jak przekształciło się to w Skoworodę — nie wiadomo. Jak drzewo rodowe Skoworody ma głębokie ukraińskie korzenie kulturowe, tak i jego pieśniowa poezja jest zakorzeniona w pradawnej ukraińskiej pieśni ludowej, której wiek śpiewak-mędrzec określił głęboko symbolicznie — “trzytysiącletni piec”. Ten piec ludowego ducha “nieopalnie” wypiekał i płodnie zachowywał wielowiekowe ludowe zwyczaje i mądrość. Swoje poezje-pieśni, współbrzmiące z pieśnią ludową, poeta-kompozytor charakteryzuje tak: “Prawda, pieśń nasza jest prawie całkiem wiejska i napisana prostym językiem, ale ja śmiało oświadczam, że przy całej prostocie i ludowości, jest ona szczera, czysta i bezpośrednia”. Muzyką Skoworody głęboko przejął się jego uczeń i pierwszy biograf Mychajło Kowalynski: “Jest ona pełna harmonii prostej, ale wielkiej, przenikliwej, czarującej, delikatnej...” Jako nauczyciel Hryhorij Sawowycz wychowywał w młodzieży poczucie miłości do tego, co rodzime, poczucie ładu w Naturze i konieczność zachowania jej jako podstawy ludzkiego życia: “Natura — to wszystkiego początkowa przyczyna i siła sprawcza…”
Машинний переклад
Закінчення статті «OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 32 (928), 10—16 sierpnia 2017 Moralno-światopoglądowy system edukacyjny Hryhorija Skoworody Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie” UKRAIŃSKA ALTERNATYWA», с. 1
Mądrość to system skutecznej wiedzy, doświadczenie duchowe, moralna miara prawdziwości ludzkiego życia. Mądrość to duchowe poświęcenie. Mędrcy-asceci żyją prawdziwie według zasady moralnej: pracują i nie szukają korzyści, tworzą i nie przywłaszczają, osiągają sukces i nie chwalą się, stają się wielkimi i nie panują. Ta moralno-kulturozoficzna zasada mądrości stała się podstawą systemu edukacyjnego H. Skoworody. Był on mało zrozumiały dla jego współczesnych i jest mało zrozumiały dla obecnych pokoleń, ponieważ mądre kulturozoficzne osiągnięcia Skoworody są ponadczasowe — wieczne, a do ich percepcji trzeba się przygotować. Zarówno do zgłębienia świata kultury narodowej, jak i do zgłębienia fenomenu Skoworody, trzeba narodzić się duchowo we własnej kulturowości. W przeciwnym razie każdy będzie postrzegał zarówno kulturę, jak i Skoworodę w miarę swojej niegotowości. Niestety, do dziś aktualna pozostaje apokryficzna teza: „U nas Skoworodę bardziej znają, niż czytają”. Mędrca za życia nazywano „sektantem”, teraz interpretuje się go w szerszym spektrum — od „prawosławnego mnicha” po „hippisa”, próbując „przekodować na współczesne formaty”. Dlatego obecnie pilną potrzebą jest studiowanie i przyswajanie istoty żywej nauki mędrca oraz wdrażanie w proces edukacyjny moralno-światopoglądowych zasad filozoficzno-edukacyjnego systemu Skoworody.
Za 300 lat nic się nie zmieniło w społeczeństwie… — Aktualne pozostają ostrzeżenia Skoworody: „Rozum zawsze lubi się za coś brać, a kiedy nie będzie miał dobrego, wtedy zwróci się ku złemu”; „U tych, którzy są niscy duchem, to co najlepsze z napisanego i powiedzianego staje się najgorszym”. — Skoworoda-edukator wyraźnie zaznacza swoją antyelitarystyczną pozycję duchowego ascety, który pragnie obudzić uśpiony przez państwo lud: „Pańskie przekonania, jakoby prości ludzie byli czarni, wydają mi się śmieszne... Jak z łona czarnego człowieka pojawili się biali panowie? Kombinują: prości ludzie śpią; niech śpią i głębokim snem, bohaterskim; ale każdy sen — się skończy, a kto śpi — ten nie jest martwym i nie jest zesztywniałym trupem. …Mnie hańbią, niech hańbią; o mnie mówią, że noszę świecę przed ślepymi, ale bez oczu nie zobaczysz pochodni; niech mówią; ze mnie się śmieją, że jestem dzwonnikiem dla głuchych, ale głuchy nie słyszy dudnienia; niech się śmieją; oni wiedzą swoje, a ja wiem swoje i wykonuję swoje tak, jak ja wiem, i moje dążenie mnie równoważy”. Pozycja edukacyjna Skoworody opiera się na głębokim szacunku do własnego narodu: „Wiedza nie powinna zawężać swojego wpływu tylko do kapłanów nauki, którzy żrą i przejadają się, ale powinna być dostępna dla całego narodu, wejść w naród i utwierdzić się w sercu oraz duszy wszystkich tych, którzy powinni powiedzieć prawdę: ja także jestem człowiekiem i nie jest mi obojętne wszystko to, co ludzkie!”. Mądry nauczyciel stale podkreślał, że ludziom brakuje najważniejszej nauki — nauki o człowieku oraz o drodze osiągania przez ludzi szczęścia. Stąd moralna zasada systemu edukacyjnego mędrca Skoworody: nie życie dla nauki, a nauka dla życia.
Filozofia i pedagogika mędrca Skoworody są wzajemnie powiązane wewnętrznym, głębokim dążeniem do samopoznania i szczęśliwego życia. Skoworoda rozumiał filozofię jako mądrość — umiejętność prawdziwego życia i sam żył zgodnie ze swoją prawdziwą nauką. Człowiek jest na tyle mądry, na ile jest moralnie dojrzały i silny duchem. Ogólnoludzka zasada dojrzałości moralnej jest jasna i wszechogarniająca: człowiekowi należy myśleć prawdziwie, działać sprawiedliwie i wypowiadać się zgodnie z prawdą. Kiedy człowiek dojrzewa moralnie, w samopoznaniu otwiera się przed nim wiedza o życiowym programie jego duszy — otwiera się Prawda Życia. — Zatem pedagogika Skoworody to całościowy moralno-światopoglądowy system edukacyjny? — Tak, ukazuje go na różnych poziomach percepcji: poprzez przypowieści, bajki, pieśni, poezje, traktaty filozoficzne i dialogi. Swoją zasadą dialogiczną Skoworoda otworzył perspektywę wewnętrznego zmysłowo-rozumowego samopoznania człowieka oraz jego kulturowego narodzenia się, samorozwoju na podstawie dojrzałości moralnej, a także poznania przez niego narodu jako kulturowej całości oraz zgłębienia Natury i Świata. Filozofia Skoworody to zasada poznania Prawdy, a pedagogika to system edukacyjny prawdziwego, kulturalnego, szczęśliwego ludzkiego życia. Pedagogika to jedyny zawód H. Skoworody, którym zajmował się przez całe życie; „jedyny oficjalny stan, z którym ideowo się godził” — tak trafnie określiła status społeczny Skoworody historyk i pedagog Ołeksandra Jefymenko. Mędrzec wszędzie i zawsze pozostaje prawdziwym pedagogiem — moralnym nauczycielem dla wszystkich pokoleń i wszystkich warstw narodu ukraińskiego. Hryhorij Sawowycz Skoworoda pozostawił swojemu narodowi unikalne dziedzictwo duchowo-edukacyjne, oparte na jego osobistym doświadczeniu edukacyjno-wychowawczym. Moralno-światopoglądowe zasady własnego systemu edukacyjnego Hryhorij Skoworoda konsekwentnie wyłożył w dziełach filozoficzno-pedagogicznych i poetyckich, w korespondencji ze swoim uczniem i pierwszym biografem Mychajłem Iwanowyczem Kowalynśkym (1745—1807).
„Dobrze urodzić i dobrze nauczyć” — Na czym bazuje filozoficzno-edukacyjny system Skoworody? — Na tradycji ukraińskiej edukacji rodzinnej, gdzie wiodąca funkcja wychowawcza należy do ojca i
O istocie nauk Skoworody oraz systemie edukacyjnym Skoworody opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” inicjator i autor koncepcji nauk, kulturozof Ołeksander Szokało.
matki. Wielki pedagog podkreśla dwie rodzinne cnoty ojca i matki: „Dwa są główne obowiązki ojca-matki: »Dobrze urodzić i dobrze nauczyć«”. To znaczy, że ojciec-matka powinni urodzić i wychować dziecko — przygotować je do „drugiego, duchowego narodzenia” (tak Skoworoda zdefiniował kulturalność człowieka). Szkoła ogólna, nauczyciele pracują głównie ze zdolnościami umysłowymi dziecka i pomagają mu poznawać świat zewnętrzny oraz adaptować się w nim, a rodzinna szkoła matczyno-ojcowska budzi w sercu dziecka wolę ducha, pielęgnuje typ duchowy i pomaga mu poznać siebie — uświadomić sobie życiowy program swojej duszy i zrealizować go w samodzielnym życiu. Dla współczesnych Hryhorij Skoworoda był „wędrowną akademią”, a M. Kowalynski nazwał swojego nauczyciela „obywatelem wszechświatowym”. Tradycja ukraińskiego wychowania rodzinnego i system edukacyjny Skoworody są spokrewnione z sokratejską majeutyką (dosłownie — sztuka położnicza, akuszerstwo) — sztuką pomocy w nowym narodzeniu. Pierwszy ateński filozof-mędrzec Sokrates (469 p.n.e. — 399 p.n.e.), korzystając z umiejętności swojej matki, położnej Fenarety, która pomagała rodzić się dzieciom, przyjmował „porody duszy, a nie ciała”: pomagał rodzić się prawdziwemu myśleniu — budził duchowy zarodek w sercach ludzi i pomagał ich duchowemu narodzeniu. Dlatego dla Sokratesa człowiek to moralnie dojrzała i duchowo narodzona osoba. Apollińskie wezwanie „Poznaj samego siebie!” (napis na delfickiej świątyni Apollina — Ducha Światła i Ładu, patrona muz) dla Sokratesa oznaczało poznanie siebie jako osoby moralnej i społecznej. Sokrates nie dawał gotowej zewnętrznej, sofistycznej wiedzy, za którą sofiści brali zapłatę, lecz nauczał odkrywać wewnętrzną wiedzę w sobie samym. Skoworoda, podobnie jak Sokrates, nigdy nie dawał gotowej wiedzy, a w dialogu skłaniał rozmówcę do samodzielnego odkrycia w sobie prawdziwej wiedzy. Bo Prawda żyje w człowieku od narodzenia i człowiek powinien ją poznać. Dopóki człowiek nie zna Prawdy, jest bezwolny, niemocny, niecałościowy, więc musi uzdrawiać się w samopoznaniu — poznaniu Prawdy. — Samopoznanie — to nie intelektualna kontemplacja, a działający proces wewnętrznego przeżywania? — Według Skoworody, poznać siebie — to nie tylko rozumem ogarnąć swoje życie, ale przeżyć je poprzez uczucia. Sam Skoworoda czerpał wiedzę nie z książek, a z własnego wewnętrznego samopoznania i przeżywania — w wolnym duchowym doświadczeniu oraz z żywej tradycji rodzimej kultury. Mędrzec rozpatrywał książki jako owoc samopoznania i przebudzonego myślenia: „Nie rozum z książek, a książki z rozumu się zrodziły”. Tak Skoworoda oznaczył wtórność książki (biblii). Jako mądry nauczyciel Hryhorij Sawowycz nikomu nie narzucał swoich wewnętrznych olśnień, a nauczał ludzi, by sami w sobie odkrywali wewnętrzną, działającą wiedzę — ogarniali Prawdę i żyli w niej. Stąd pedagogiczna zasada Hryhorija Skoworody — „Nauczam tych, którzy pragną wiedzieć”. Podobnymi zasadami doboru uczniów kierowali się starogrecki mędrzec Sokrates: „Przemów, abym cię zobaczył, i spraw, abym cię zrozumiał” oraz starochiński oświeciciel Kong Fuzi (latynizowane: Konfucjusz; 551 p.n.e. — 479 p.n.e.): „Kto nie pragnie wiedzieć, tego nie oświecam. Kto nie płonie, temu nie otwieram”. Podobnej zasady w edukacji przestrzegał także angielski filozof, socjolog Herbert Spencer (1820—1903): „Głównym celem edukacji nie jest wiedza, a działania na podstawie zdobytej wiedzy”. — Poprzez „spokrewnioną pracę” samego Skoworody — poprzez jego talenty poety-śpiewaka i kompozytora-muzyka, odkrywa się bogactwo jego duszy, jego wszechogarniającego światopoglądu i całościowego systemu filozoficzno-edukacyjnego. — Poetycko-kompozytorska twórczość i filozoficzno-edukacyjna praca H. Skoworody są harmonijnie połączone w całościowy system moralno-światopoglądowy. Dbał o to, by słowo brzmiało melodyjnie, jak jego gra na fujarce czy skrzypcach. Muzyka nadawała filozoficznym myślom i poetyckim obrazom układowości i głębokiej przenikliwości. Poezja Skoworody jest podporządkowana prawom naturalno-ładowego muzycznego brzmienia i na tej głębokiej ładowej podstawie opiera się jego metodyka nauczania muzyki i poetyki. „Poznasz Prawdę — wejdzie wtedy w krew twoją Słońce”. To jasnowidzące olśnienie mędrca Skoworody świetlistą istotą człowieka potwierdził ukraiński biolog-myśliciel Mykoła Hryhorowycz Chołodny (1882—1953): „Człowiek — od narodzenia do śmierci — to tylko jedna fala świetlna”. Skoworoda oznaczył „oktawą światła” brzmienie melodii Wszechjednego Ładu w ludzkiej istocie. Bo melodia — to rytmiczny ruch czystego dźwięku, zrodzonego ze światła. Hryhorij Skoworoda swoim niezwykle rozwiniętym organem jasnowidzenia bezpośrednio postrzegał wewnętrzne duchowe olśnienia jako „najdoskonalszą”. Lubow Hołota Ołeksander Szokało
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Bez Natury jak bez drogi: im dalej idziesz, tym bardziej błądzisz”. Niezmienne prawa przyrody są podstawą uporządkowanego życia ludzi na Ziemi. Z tego wyraźnie zarysowanego panteistycznego światopoglądu wyrosło główne ukierunkowanie pedagogicznego systemu Hryhorija Skoworody — przebudzenie i rozwój wrodzonych zdolności człowieka przez samopoznanie i samodzielne zdobywanie prawdziwej, czynnej wiedzy, by urzeczywistnić siebie w przyrodzonej, „pokrewnej pracy”. — Taka zdrowa naturalna podstawa przeczy wszelkiej dogmatyce… — Głęboki system edukacyjny Skoworody wyrywał się ze starych scholastycznych ograniczeń ówczesnej pedagogiki, gdzie panowała dogmatyka teologiczna, która zrównywała i zniewalała wszystkich w „niewoli bożej”, toteż Hryhorij Skoworoda musiał odejść zarówno z Perejasławskiego, jak i z Charkowskiego kolegium. Edukacyjne nowości Skoworody przeczyły ówczesnym kanonom teologicznym. Tak opisuje zamieszanie, jakie wywołały w Charkowskim kolegium „Wrota chrześcijańskiej dobrej obyczajności” Skowordy (podręcznik nowo wprowadzonego kursu dobrej obyczajności) historyk, etnograf, pedagog Ołeksandra Jakiwna Jefymenko (1848—1918) w pracy „Filozof z ludu” (1894): „Rękopis rozchodził się wśród czytelników i wywoływał gwałtowne niezadowolenie i wyrzuty. Skowordzie zaproponowano dysputę w obronie jego tez, a znając jego natchnione, burzliwe krasomówstwo i zupełną odrazę do wszelkich wykrętów myśli i słowa, nietrudno sobie wyobrazić, jak się bronił. W rezultacie nie tylko został usunięty z nauczania, ale został zmuszony opuścić Charków”. „…Porzucił stanowisko państwowego nauczyciela młodzieży, by odtąd być wyłącznie nauczycielem wybranych jednostek ze współczesnego społeczeństwa ukraińskiego” — tak podsumował Iwan Franko. Z tych „wybranych jednostek” wkrótce na Słobożańskiej Ukrainie wyrósł moralno-światopoglądowy ruch społeczny skoworodynizmu. Podstawę tego ruchu stanowili uczniowie i naśladowcy Skowordy, którzy zebrali wielkie fundusze na budowę pierwszej na Ukrainie Lewobrzeżnej świeckiej uczelni wyższej — Uniwersytetu Charkowskiego (1804). Na tej uniwersyteckiej bazie skoworodowskie zasady moralno-światopoglądowe rozwinął w swojej szkole filozoficzno-językoznawczej naśladowca Hryhorija Skowordy Ołeksandr Opanasowycz Potebnia (1835—1891) — wielki ukraiński uczony-encyklopedysta: językoznawca, filozof, psycholog, folklorysta, etnolog, literaturoznawca, pedagog, twórca psychologicznego kierunku w slawistyce i twórca poetyki lingwistycznej, profesor Uniwersytetu Charkowskiego. Według przekonania charkowskiego badacza Skowordy Leonida Wołodymyrowycza Uszkałowa (ur. 1956) Skoworoda i Potebnia „należą do grona największych ukraińskich myślicieli” jako „symboliczne obrazy nowej i starej Ukrainy”: „Oczywiście sam Potebnia uważał siebie za „konsekwentnego nacjonalistę”… I bardzo ważne, że prekursorem tego „konsekwentnego nacjonalizmu” Potebnia uważa Skowordę. Najwyraźniej bardzo pociągała go idea Skowordy o „nierównej równości”, dopasowana do historii narodów. Nie mniej pociągał go także oświeceniowy pathos Skowordy. Teza „naród to nieruchoma masa” nie jest niczym innym jak parafrazą tej myśli Skowordy, którą Potebnia przytaczał w swoim wykładzie ku czci Kwitki-Osnowjanenki: „Naród śpi, ale nie snem umarłych”… I cóż może „obudzić” naród, tę „nieruchomą masę”? Nauka. A nauka to „owoc wysiłków garstki uczonych” (To jedna z ulubionych myśli Potebni. — L. U.), ludzi, którzy przez całe życie łowią nieuchwytnego „ptaka” — prawdę, czyli próbują odpowiedzieć na pytanie: kim jesteśmy, skąd przychodzimy, dokąd idziemy?” Na bazie Słobożańskiego ośrodka edukacyjnego jako „owoc wysiłków garstki uczonych” wyrosły dwie światowe szkoły: filozoficzno-edukacyjna Skowordy i psycholingwistyczna Potebni. Edukacyjne nowości Skoworody, które wówczas zwalczała dogmatyka teologiczna, w pełni odpowiadają dzisiejszej innowacyjnej zasadzie edukacyjnej — aktywnemu, spersonalizowanemu nauczaniu opartemu na rozwijaniu krytycznego myślenia, kreatywności, dociekliwości, pomysłowości, wytrwałości, wzajemnego zrozumienia.
Poznawać siebie — Niezgaszona wola ducha żyje w ludziach, tylko trzeba ją przebudzić… — Niezwykle aktualna dziś przewodnia idea wszystkich pedagogiczno-filozoficznych prac Skoworody: „Poznaj samego siebie!”, „Szukaj siebie wewnątrz siebie!”. To wezwanie dla Skoworody, tak jak dla Pitagorasa i Sokratesa, oznaczało — poznać siebie jako osobę moralną i społeczną. Poznać siebie — to przede wszystkim poznać swoją naturę (własną istotę), pojąć wrodzony program życiowy swojej duszy (własny los), a przez siebie — poznać swój naród w świecie swoistej kultury, objąć myślą naturę ziemską i uświadomić sobie swoje miejsce w Naturze, Kulturze, Świecie oraz własną wolą zrealizować program życiowy swojej duszy. Myśliciel-mędrzec nie zamykał się w granicach jakiejś doktryny filozoficznej czy religijnej, lecz dzięki genialnej intuicji — jasnemu widzeniu, poprzez własne samopoznanie, pojmował Prawdę jako istotę „bezprzyczynowego początku, bezpoczątkowej przyczyny”. Ta istota przejawia się w człowieku poprzez wolę jego ducha. W człowieku wola ducha żyje w każdej komórce jego istoty, a skupiona jest w sercu. Dlatego serce jest wolicjonalnym sercem samoorganizacji indywidualnej istoty ludzkiej i wspólnej całości narodu, w którą ludzie łączą się wewnętrzną wolą serca. Wola — to samoprzejawienie osobistego i narodowego ducha od wewnątrz, wbrew zewnętrznemu uciskowi. W ukraińskiej świadomości prawnej wola jest fundamentalną zasadą-prawem, czynnikiem działającym w ukraińskim tradycyjnym prawie przyrodnio-zwyczajowym. Wola jako podstawowa zasada-prawo prawa przyrodniczo-moralnego działa w trójjedności prawa, obowiązku i odpowiedzialności człowieka we wspólnej całości narodu. Wolę-prawo przyjmują wszyscy i wykonuje ją każdy — w tym moralna siła woli. Wola nadaje moralny kierunek kulturalnemu samorozwojowi człowieka i narodu. Z zasady woli wywodzi prawo Pamfił Daniłowicz Jurkewycz (1826—1874), twórca ukraińskiej filozofii prawa i głęboki pedagog, kontynuator G. Skoworody, jako przejaw woli ducha narodowego, historycznego charakteru narodu i odwiecznej idei prawdy i sprawiedliwości: „Początkiem prawa jest idea sprawiedliwej odpłaty”; „duch narodowy jest najwyższym prawodawcą, Prawo — zjawiskiem ducha narodowego. …Każde prawo ma moc tylko wtedy, gdy jest narodowe, gdyż narodowość jest naturalnym połączeniem wzajemnością”. — A wzajemność — to niezbędny warunek ludzkiego szczęścia… — Tak, człowiek jest szczęśliwy we wzajemności i w swojej wolnej, pokrewnej pracy, gdy praca nie jest dla niego środkiem wyzysku czy gromadzenia bogactwa, lecz pracą dla urzeczywistnienia jego duchowego powołania, zapisanego w programie życiowym jego duszy. Człowiek jest pełen szczęścia i radości, gdy praca odpowiada jego naturalnym zdolnościom. Naturalne rozumie się jako wewnętrzna, głęboka istota, właściwa światu Natury i ludzkiemu światu Kultury. W idei szczęścia Grigorij Skoworoda jako pierwszy w ukraińskiej i ogólnoeuropejskiej filozofii ujawnił wewnętrzną, egzystencjalną istotę człowieka jako jego samorealizację: „Czym jest człowiek? Choćby czymkolwiek był: czy czynem, czy dziełem, czy słowem — wszystko to marność, jeśli nie otrzymało swego urzeczywistnienia w samym człowieku”. Jednak całkowitą realizację duchowego programu swojego życia w kulturalnym samorozwoju człowiek osiąga tylko we wzajemnym oddziaływaniu poznawczo-kulturotwórczym ze swoim narodem: „Każdy powinien poznać swój naród i w narodzie poznać siebie”. Tą filozofemą Skoworoda daje nam klucz do zrozumienia uporządkowanej jedności części w całości — moralnie dojrzałych ludzi we wspólnej całości narodu. G. Skoworoda jako pierwszy sformułował egzystencjalną koncepcję ukraińskiej idei narodowej jako urzeczywistnienia wewnętrznej, duchowej istoty niepowtarzalnego życia człowieka i narodu. Cała edukacyjno-filozoficzna działalność Grigorija Skoworody przesiąknięta jest niezwykle aktualnymi dziś imperatywami moralnymi o konieczności zachowania człowiekowi serca czystego i duszy żywej, o pokrewnej pracy i o przyrodzonej człowiekowi skłonności do szczęścia, które są przejawami wewnętrznego dążenia ludzkiej duszy do życia samodzielnym, godnym życiem. Czystym sercem człowiek rozróżnia wewnętrzne i zewnętrzne, prawdziwe i fałszywe, żywe i martwe dusze. A kto nie narodził się duchowo, tego dusza umiera, nie rozwinąwszy się. Motyw „żywej śmierci” — jeden z głównych w Skoworodowskim „Ogrodzie Boskich pieśni” i wraz z Gogolowskimi „martwymi duszami” pozostaje aktualnym ostrzeżeniem dla dzisiejszego społeczeństwa.
„Szczęście w sercu…” — Jak sam Skoworoda ze swymi moralnymi wymaganiami wobec ludzi wpisywał się w ówczesne społeczne środowisko? — Społeczną siłę duchowych dążeń mędrca wnikliwie scharakteryzowała Oleksandra Jefymenko: „Ale, mimo wszystko, rozważania Skoworody słuchali wszyscy, słuchali też ci, przeciwko którym kierował swą natchnioną demaskatorską wymowę, pełną żrących sarkazmów — i to jest wielkie potwierdzenie jego wybitnej siły”. Badaczka zauważa, że wędrowny mędrzec Hryhorij Sawycz swoją oświeconością i talentem pieśniarza naturalnie wpisał się w kozackie środowisko ukraińskiego społeczeństwa, bo „dawna Ukraina — bardzo prosta i demokratyczna w swym ustroju — zawsze patrzyła na oświatę po prostu, nie uważając jej za przywilej jakiegoś stanu czy szarży, dlatego rozpowszechnianie różnej mądrości, zarówno szkolnej, jak i życiowej, na wzór pieszych wędrówek starców i kobzarzy, wędrownych diaków … było zupełnie zwyczajną sprawą”. Zatem mądrość i pieśni uczonego kozaka Hryhorija Sawycza wiejski kozacki lud przyjmował z jego ust jako swoje, i stawały się one ulubionymi ludowymi myślami i pieśniami. Aktywnymi popularyzatorami pieśniowego dorobku H. Skoworody stali się wędrowni ludowi śpiewacy — kobzarze, banduryści, lirnicy, którzy śpiewali jego pieśni po miastach i wsiach. Czy nie od ludowych śpiewaków — kobzarzy spisywał Skoworodę Szewczenko? — Rzeczywiście, Szewczenko i Skoworoda głęboko są spokrewnieni z fenomenem kobzarstwa. — Ukraińscy ludowi śpiewacy, zwłaszcza kobzarze, uosabiali zbiorową duszę, samoświadomość i wolę ducha swego narodu. Sam Szewczenko określił istotę swej poezji fenomenem kobzarstwa, nazywając pierwszy zbiór poetycki „Kobzarem”. To od razu znalazło odpowiedni oddźwięk w samoświadomości Ukraińców, którzy nazwali swego ludowego poetę Kobzarzem — Śpiewakiem. Niezwykle wnikliwie określił duchowo-wolowy fenomen kobzarstwa, które uosabiało niebiańsko-ziemską istotę narodu ukraińskiego, geniusz słowiańszczyzny Iwan Bunin (1870—1953): „Kobzarz — …syn narodu, który nie oddziela Ziemi od Nieba…” Takim, podobnym do kobzarza, fenomenalnym wędrownym śpiewakiem-mędrcem był także Hryhorij Skoworoda (1722—1794), który swym podwижnictwem uosabiał nierozdzielną niebiańsko-ziemską istotę ojczystego narodu i tak postrzegał siebie w projekcji kosmicznej: „Ten wędrowiec chodzi nogami po Ziemi, a jego serce przebywa w Niebie i raduje się”. Przy tym mędrzec koncentruje uwagę na wewnętrznym aspekcie życia — na odczuwaniu szczęścia jako miłości, ładu, Prawdy: „Szczęście nie zależy ani od Nieba, ani od Ziemi. …Szczęście w sercu, serce w miłości, a miłość w prawie wiecznego”. Według wniosków badaczy, pieśni Skoworody wykonywali nie tylko ludowi śpiewacy, ale też zespoły chóralne, zwłaszcza chór „małoletnich śpiewaków”, którym pod koniec XVIII wieku kierował wielki ukraiński kompozytor Artemij Łukjanowycz Wedel (1767—1808). Po raz pierwszy część spuścizny chóralnej H. Skoworody (obok utworów A. Ł. Wedela, M. S. Berezowskiego, D. S. Bortniańskiego) nagrał P. I. Murawski (1914— 2014) z chórem studentów Kijowskiej Państwowej Konserwatorium na płytę „Arcydzieła ukraińskiej muzyki chóralnej” (nagrano w 1972, a płytę wydano w 1988). Geniusz kompozytorski G. Skoworody reprezentuje arcydzieło — „Cherubinowa”. Muzyczno-pedagogiczna i kompozytorska spuścizna H. Skoworody wymaga głębokiego zbadania i wdrożenia w system ukraińskiej edukacji muzycznej oraz kultury ogólnej. Na podstawie filozoficzno-artystycznego synkretyzmu Skoworody twórca nowej pedagogiki i ludowej szkoły Kostiantyn Dmytrowycz Uszynski (1824— 1871) sformułował zasadniczą zasadę pedagogiczną wszechstronnego i harmonijnego rozwoju nowego człowieka: „Dzieci należy uczyć literą, cyfrą i nutą”. Istota tego trójjedynego systemu nauczania: dzieci równolegle uczą się czytać teksty i nuty oraz liczyć. Litera, cyfra i nuta — znaki języka, matematyki i muzyki, dzięki którym dziecko uczy się poznawać siebie, rozwijać swoje wrodzone zdolności, odczuwać naturalny ład, pojmować prawdziwą wiedzę i mądrze żyć w Prawdzie. — Idee jedności ze Światem rzekomo przeczy tezie Skoworody „Świat łowił mnie, ale nie złowił”… — Sprzeczność powstaje z powodu błędnego rozumienia Skorodowego „Mir”. Staroukraińskim, podobnie jak współczesnym, językiem mir — to wspólnota, a nie świat; to pojęcie nie kosmogoniczne, lecz społeczne. Skoworoda szczerze dzielił się z prawdziwymi ludźmi wiedzą swego czystego serca i był głęboko zasmucony władzą zatwardziałych, martwych duchem, którym nie była potrzebna wiedza o Prawdzie — uważali za prawdziwe to, z czego mieli korzyść. Skoworoda rozróżniał ludzi, nieruchomą masę narodu i martwe dusze. Odpowiada to podziałowi w ukraińskim światopoglądzie moralnym na ludzi, niedoludzi i nieludzi. Właśnie martwodusza nieludzie usypiają ludzi, przemieniając ich w nieruchomą masę użytecznego materiału do pasożytowania na nim. Zatem mędrzec unikał stosunków z tym mirem, był niezależny od bogactwa i władzy, i podsumował swoje ziemskie życie smutno-radośnie — paradoksalną filozofemą: „Mir łowił mnie, ale nie złowił”. „Mir” (tłum, społeczeństwo) nie „złowił” ani Skorodowej Prawdy swym ciemnym rozumem, ani samego mędrca w sidła zabobonu i chciwości. Tą filozofemą H. Skoworoda obrazowo sformułował zasadę autarkii — swoją samodzielność, niezależność od rzeczy i ludzi. Podobnie jak Skoworoda, Gogol pielęgnował swego ducha nie w publicznym zgiełku, lecz w tajemniczym zjednoczeniu z Prawdą: „…Zawsze uciekałem od polityki. Poecie nie przystoi podlizywać się na świeckim targowisku. Jak gorliwy milczący mnich żyje on w świecie, niepodległy mu, a jego czysta, bezgrzeszna dusza umie tylko rozmawiać z Bogiem”. — Żyć w świecie i być niepodległym mu — to wielka odwaga duchowych podwижników. — Siła duchowego podwижnictwa Skoworody — jego żywa, czynna mądrość. Mędrcy-podwижnicy, których Skoworoda nazwał „synami wieku”, pojmują Prawdę i żyją prawdziwie przez własne życie, a cały naród, idąc za podwижnikami, dochodzi do pojęcia Prawdy przez życie pokoleń. Na przykład moralno-społeczna nauka Konfucjusza (Kung Fu-tzu) zdobyła uznanie dopiero 200 lat po jego śmierci. A jeszcze 100 lat później konfucjanizm stał się ideologią narodową Chin. Zatem także u Ukraińców do 300-lecia urodzin swego Nauczyciela powinna dojrzeć wewnętrzna potrzeba przyswojenia i wprowadzenia w życie moralno-światopoglądowej nauki duchowego podwижnika mędrca Skoworody — Skworodynstwa. Skoworodynstwo — czasowa strategia kulturalno-społecznego samorozwoju osobowości ludzkiej i zbiorowej całości narodu. Jak stwierdził ukraiński uczony-encyklopedysta Dmytro Iwanowycz Czyżewski (1894—1977): „ukraińska historia duchowa wciąż, jak zaczarowana, powraca do «Skoworodynstwa»”.
Rozmowę prowadziła Lubow HOŁOTA
Машинний переклад
Roman HORAK
Kiedyś tę rzekę nazywano Wereszycą z akcentem na drugiej sylabie — zapewne dlatego, że było w niej dużo ryb i wzdłuż jej biegu stawiano wiersze; jednak wraz z przyjściem władzy radzieckiej w postaci wyzwolicielki, zaczęto ją nazywać Wereszczycą z akcentem na trzeciej sylabie, i wtedy każdy folklorysta mógł zapisać ludowe podanie o tym, że od tego wyzwolenia nawet rzeka zaczęła wrzeszczeć. Wrzeszczy ona do dziś. A kiedyś ona, cichopłynna i błotnista, chroniła miasto Gródek, oddalone o jakieś 25 kilometrów od Lwowa, o którym Kronika halicko-wołyńska wspomina prawie sto lat wcześniej. Ta bliskość była fatalna dla miasteczka, chronionego ze wszystkich stron przed napastnikami wodami i błotami rzeki. Ci, którzy nie mogli zdobyć murów Lwowa, wyładowywali swoją złość na Gródku, pustosząc go tak, że, jak twierdzi podanie, można było śmiało go zabronować i siać proso. Ale czy nie najbardziej miasto bało się nie tyle zewnętrznych wrogów, co Ukraińców, przeciwko którym polski okupant, który przyszedł na cudze i nie mógł się tym cudzym nasycić, prowadził bezlitosną politykę dręczenia i pogardy. Ukraińcy nie mieli prawa mieszkać w tym mieście. Nie mogli nawet mieć w nim swojej świątyni. Mieszkali za tymi wodami i błotami na przedmieściach, oczekując dogodnej okazji, by odpłacić swoim krzywdzicielom za dręczenie. Zatem, obawiając się tego, król Zygmunt I Stary pozwolił przenieść z jednego z przedmieść drewnianą cerkiew i postawić ją nad samym brzegiem stawu z założeniem, że w przypadku napadu obcych będzie ona pierwszą ofiarą. Dopiero przez silne rozruchy ludowe przeciwko polskiej okupacji, które zaczęły się na Wielkiej Ukrainie i powoli przenosiły się na Galicję, starosta gródecki Ferdynand na Mitrowie Myszkowski pozwolił zamiast drewnianej cerkwi zbudować nawet murowaną. Tak też zrobiono. Cerkiew została poświęcona Zwiastowaniu i stała się wyrazistym przykładem renesansowego budownictwa na Ukrainie. I mimo wszystko strach przed Ukraińcami nigdy nie opuszczał Polaków. Był on tak wielki, że nawet później, aby ich zastraszyć, dopiął starosta gródecki przysłania mu do egzekucji kilku uczestników hajdamaczyzny, których powieszono na rynku, aby wszyscy widzieli, co czeka każdego Ukraińca, który ośmieli się podnieść rękę na swojego władcę, i ciała ich wisiały tak długo, aż zamieniły się w mumie. Tak zwani ojcowie miasta chętniej oddali całe duże przedmieście Żydom, z których mieli korzyść i którzy tutaj utworzyli miasteczko Gnin, nazwane tak od imienia ówczesnego starosty, niż zgrzytając zębami pozwoliliby zbudować w środku miasta-grodu cerkiew — i w darowanym Żydom przedmieściu od razu zbudowano cztery synagogi. Nie mniejsze batalie rozegrały się kilkaset lat później, kiedy na początku ubiegłego wieku w centrum miasta, po przeciwnej stronie od cerkwi, adwokat Longin Ozarkiewicz, przedstawiciel jednego z niewielu starodawnych ukraińskich rodów, które nie uległy zniemczeniu, nie spolszczyły się, nie przeszły dla korzyści na cudzą wiarę, nie stały się chruniami (tak w Galicji nazywano tych, których na Wielkiej Ukrainie nazywano i nazywa się janczarami), a zawsze w każdych okolicznościach byli ze swoim narodem, chciał kupić ziemię pod budowę domu nad rzeką Wereszycą. Długo walczył z władzami miejskimi, a w szczególności z ówczesnym burmistrzem Adolfem Gentzem, aby pozwolono mu kupić działkę ziemi pod zabudowę. Polski szowinista dobrze rozumiał, w jakim celu do miasta przybył ten znany w całej Galicji adwokat i patriota-Ukrainiec. Przecież kancelarii adwokackich było tu pod dostatkiem, prawda, że nie było ani jednego ukraińskiego adwokata. W mieście prowadzono po jezuicku bezczelną politykę polonizacji Ukraińców i tworzenia im takich warunków, aby stawali się zdrajcami swojego narodu albo uciekali gdzie pieprz rośnie, sprzedając prawie za bezcen wiekami napojoną swoją krwią i potem ziemię, i jechali za ocean, zwalniając miejsce im — przybłędom. W sprawę musieli wręcz interweniować ukraińscy posłowie w parlamencie wiedeńskim, którzy w odmowie sprzedaży ziemi widzieli zwykłą dyskryminację Ukraińców, i burmistrz, zaciskając zęby, musiał ustąpić. Przecież, według niego, wszystko szło wspaniale! Miasto przygotowywało się do budowy pomnika króla Jagiełły, bohatera bitwy pod Grunwaldem, która położyła kres panowaniu Zakonu Krzyżackiego, który kochał to miasteczko, często w nim bywał i tutaj zmarł. Właśnie on rozpoczął brutalną kolonizację Galicji i wypracował zasady, jak niszczyć Ukraińców, których przestrzegano aż do samego końca panowania Polski na naszych ziemiach. Jego serce zamurowano w murach tutejszego klasztoru franciszkanów, a ciało przewieziono na Wawel i pochowano w krypcie polskich królów. Już przygotowywano dokumenty o przemianowaniu miasteczka Gródek na Gródek Jagielloński i w 1904 roku zostało to zrobione. Okazało się, że w tamtych czasach z jakiegoś powodu łatwiej było dokonać takiego przemianowania, niż w naszych zmienić nazwy obwodów kirowohradzkiego i dniepropetrowskiego, aby pozbyć się imion katów narodu ukraińskiego. Longin Ozarkiewicz świadomie wybierał miejsce na swój dom, który miał stać się centrum ukraińskiego życia w mieście, przecież obok stał dawny kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, który, jak niesie legenda, ufundował dla swojego ulubionego miasta król Jagiełło. Była to niewielka budowla, wielkości kapliczki, bo i Polaków w mieście była garstka, jednak z czasem było ich coraz więcej, a król hojnie rozdawał ukraińskie ziemie swoim faworytom, starał się na wszelkie sposoby nadać miastu polski charakter, na fundamentach ukraińskich cerkwi wzdłuż zagrabionego kraju zakładał kościoły, a dlatego z czasem zwiększyły się rozmiary tej kapliczki. W latach trzydziestych ubiegłego wieku postanowiono nadać kościołowi bardziej imponujący wygląd i za tę pracę wziął się nie byle kto, a sam główny architekt wojewódzki Wiktor, ale zrealizować zamysł z powodu wybuchu wojny nie udało się. Kościół pozostał nieotynkowany i tak stoi do dziś. Oprócz polskiej bezczelnej ekspansji nie mniej bezczelna była moskalofilska, która proponowała Ukraińcom pozbyć się polskiej opieki i przejść pod carską. Przecież, według nich, Ukrainiec to nie kto inny jak syn marnotrawny, który odłączył się od rodzimej matuszki Rasiei, zapomniał, że jest prawdziwym ruskim. Gródek widział jednego z najbardziej bezczelnych moskalofilów, redaktora czasopisma „Sławianskij wiek” i wojowniczego lidera. Rzeka Wereszyca obok domu Ozarkiewiczów
Dmytra Werhuna, którego nawet teraz rosyjska propaganda nazywa jednym z największych rosyjskich poetów zagranicy i którym nie może się nachwalić autor artykułu o Gródku w Wikipedii, wpisując go na listę najwybitniejszych urodzonych w mieście. Z tych zamiarów moskalofilstwa ówczesna władza oczywiście się śmiała, ale tolerowała je, ponieważ pomagały jej rozpraszać jedność szeregów Ukraińców. Ta sama władza dobrze wiedziała, kim jest Longin Ozarkiewicz i czego można oczekiwać po jego przybyciu do Gródka, i w swoich przewidywaniach się nie pomyliła. Longin Ozarkiewicz urodził się w 1859 roku w Bełełui, gdzie jego ojciec ks. Iwan Ozarkiewicz był w tamtym czasie proboszczem. Przyjechał do Gródka na żądanie ukraińskiej społeczności Lwowa po ukończeniu wydziału prawa Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz długiej praktyce w sądach i kancelariach adwokackich. Jeszcze studiując w Wiedniu, wybił się na lidera ruchu studenckiego i był aktywnym członkiem społeczności studenckiej oraz ukraińskiego towarzystwa „Sicz”, które prowadziło pracę kulturalno-oświatową wśród studentów i propagowało ukraińską kulturę wśród studentów innych narodowości, którzy studiowali w Wiedniu, ówczesnej stolicy monarchii, pod dachem której znaleźli się w tamtym czasie wszystkie narody słowiańskie — z wyjątkiem Rosjan, ale ich również nie brakowało na uniwersytecie wiedeńskim. Jednak głównym zadaniem towarzystwa było zapoznawanie innych studentów, którzy później stawali się aktywnymi działaczami w swoich krajach, z problemami ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego i zachęcanie ich do wspierania Ukraińców. Autorytet Longina Ozarkiewicza był tak wysoki, że wybrano go na przewodniczącego zarządu „Siczy” i zajmował to zaszczytne stanowisko przez dwa lata — od końca 1881 do końca 1883 roku. Był wnukiem Iwana Hryhorowycza Ozarkiewicza (1795—1854), który od 1837 roku został księdzem w Kołomyi. Jego imię było powszechnie znane w związku z wydarzeniami rewolucyjnymi 1848 roku. Wziął udział w tak zwanym „Soborze uczonych ruskich”, pracując w sekcji szkolnej oraz sekcji języka i literatury, broniąc praw języka ukraińskiego w życiu publicznym i szkołach. Wtedy też, 25 października 1848 roku, na wzór innych słowiańskich ośrodków kulturalnych, zwanych „macierzami”, utworzono „Galicyjsko-Ruską Macierz”, która miała opiekować się sprawami oświatowymi i działalnością wydawniczą w języku ojczystym i była pierwowzorem późniejszego towarzystwa „Proświta”. W tym towarzystwie i jego oddziale w Kołomyi skoncentrował swoją pracę oświatową Iwan Ozarkiewicz. Brał aktywny udział w pracy Kołomyjskiej Okręgowej Rady Ruskiej, którą kierował dyrektor szkoły miejskiej Mykoła Wereszczynski, który unieśmiertelnił swoje imię jako jeden z fundatorów wydania „Rusałki Dniestrowej” w 1837 roku. Jednym z, mówiąc współczesnym językiem, projektów, który udało się zrealizować tej Radzie, było stworzenie ruskiej czytelni i teatru. Wszystko zaczęło się od tego, że Iwan Ozarkiewicz, zachwyciwszy się „Natalką Połtawką” Iwana Kotlarewskiego, postanowił, że tę sztukę muszą zobaczyć Galicjanie, ale po to, aby ją zrozumieli oraz język Wielkiej Ukrainy, postanowił „przetłumaczyć” ją na dialekt pokucki. W rezultacie takiej przeróbki sztuka zaczęła nazywać się „Dziewczyna na wydaniu albo Na miłowanie nie ma siłowania”. Typowy wschodnioukraiński obyczaj Iwan Ozarkiewicz również „przerobił” na pokucki, a niezwykłe dla Pokucian imię Natalka zmienił na zrozumiałą dla wszystkich Anyczkę. Jak podśmiewał się Iwan Franko z tej inicjatywy, że Iwan Ozarkiewicz poubierał swoich bohaterów w pokuckie guni, odpowiednio zmieniając też ich język! W 1849 roku w Czerniowcach Iwan Ozarkiewicz wydał w tym samym duchu również „Komedio-operę „Wesele, albo Nad cygana Szmahajłę nie ma mądrzejszego”, 1849”. Była to przeróbka poematu Petra Pysarewskiego „Stećko”, która ukazała się drukiem w 1841 roku. Przerobił Iwan Ozarkiewicz również komedię Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki „Swatanie na Honczariwce” na „Swatanie, albo Narzeczony szalony”. „Natalka Połtawka” w pokuckiej guni została po raz pierwszy wystawiona w czerwcu 1848 roku w Kołomyi, a następnie na „Soborze uczonych ruskich” we Lwowie oraz w Przemyślu, który uważano za centrum ukraińskich zmagań i kultury, w tamtym czasie i od tego czasu zaczyna się odliczanie ukraińskiego teatru w Galicji. Publiczność, która, jak złośliwie żartowali Polacy, składała się „z popów i chłopów”, z wielką radością witała słowo ojczyste i zapragnęła zobaczyć autora, nie wiedząc o tym, że ten dawno już zmarł. Kiedy o tym chciał jej powiedzieć jeden z aktorów, który wyszedł na scenę, publiczność nie dała mu dojść do słowa i musiał przyjąć te owacje, które przeznaczone były dla nieboszczyka Kotlarewskiego. Z tej zabawnej sceny zrodziła się później żartobliwa pogłoska, że „Kotlarewski w 1848 roku w Kołomyi był”. Jednak znaleźli się ludzie, którzy za namową Polaków zaczęli nagle wyśmiewać inicjatywę Iwana Ozarkiewicza, co bardzo go przygnębiło i doprowadziło do zwątpienia. Lecz sprawa zapoczątkowana przez ks. Iwana Ozarkiewicza nie przepadła na marne. I, co dziwne, znalazła gorące wsparcie u gródeckiego proboszcza Lwa Treszczakiwskiego (1810—1874). W Gródku był proboszczem od 1860 roku, tutaj zmarł i został pochowany na gródeckim cmentarzu, a grób jego, niestety, jest całkowicie zapomniany. To właśnie on zaproponował na posiedzeniu Głównej Rady Ruskiej 15 czerwca 1849 roku, aby czysty dochód z obchodów rocznicy zniesienia pańszczyzny w Galicji, które odbyły się 15 maja, przeznaczyć na budowę Ruskiego (czytaj — ukraińskiego) domu, gdzie miała być scena i sala widowiskowa. I tak się stało. Najstarszym dzieckiem w rodzinie Iwana Hryhorowycza Ozarkiewicza był syn, którego również nazwano Iwanem (1826—1903). Ukończył Uniwersytet Lwowski oraz greckokatolickie seminarium i ożenił się z córką Teofilią Danyła Okunewskiego, ówczesnego proboszcza wsi Bełełuja w powiecie śniatyńskim, z wybitnego rodu, który dał ukraińskiej kulturze i nauce niemało wybitnych osobistości. Był przez pewien czas księdzem we wsi Wasyla Stefanyka, Rusowie, gdzie chrzcił, udzielał ślubów i odprowadzał na wieczny spoczynek przodków tego wielkiego pisarza. W Bełełui ks. Danyło Okunewski był proboszczem od 1835 roku. Do tej samej wsi, na miejsce teścia, Lwowska konsystoria skierowała do duszpasterstwa ks. Iwana Ozarkiewicza. W tej wsi przy cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny, zbudowanej w 1763 roku, służył do 1884 roku. Ten społeczny posag ks. Iwan Ozarkiewicz wykorzystał z rozumem i uczynił go podstawą dobrobytu swojego wielkiego rodu.
Машинний переклад
Z rodu Okuniewskich wywodził się działacz polityczny Teofil Okuniewski (1898—1937), który był jednym z najwybitniejszych polityków swoich czasów, rycerskim obrońcą honoru narodu ukraińskiego oraz posłem do parlamentu wiedeńskiego w latach 1897—1900 i 1907—1918, a także do Sejmu Krajowego Galicji w latach 1889—1900 i 1913—1914. Z zawodu był prawnikiem i brał udział w najgłośniejszych ówczesnych procesach politycznych, broniąc Ukraińców. Jego brat Jarosław Okuniewski (1860—1929) był lekarzem i admirałem Austriackiej Marynarki Wojennej. Wychowywał następcę tronu Austrii, był organizatorem międzynarodowego szpitala morskiego w Puli, autorem statutu morskiej służby medycznej w monarchii i za swoją działalność został uhonorowany najróżniejszymi nagrodami oraz tytułami różnych krajów świata. Stał się autorem wspaniałych „Listów z obczyzny”, wydanych w dwóch tomach (t. 1 — 1898 rok oraz t. 2 — 1902 rok). Z tego samego rodu pochodziła Olga Okuniewska (1875—1960), znana ukraińska pianistka, która kształciła się w Konserwatorium Wiedeńskim oraz w Kijowie u Mykoły Łysenki. Była akompaniatorką światowej sławy śpiewaczki Sołomiji Kruszelnyckiej. Kuzynką braci Okuniewskich była Zofia Atanasiwna Okuniewska-Moraczewska, wychowanka Natalii Kobrynskiej, pierwsza kobieta, która ukończyła gimnazjum, a następnie została pierwszą lekarką w Austro-Węgrzech. Wszyscy oni byli częstymi gośćmi w domu Longina Ozarkiewicza w Gródku… Z tego punktu widzenia dom ten jest unikalny w historii kultury ukraińskiej, czego w żaden sposób nie rozumie lub świadomie nie chce zrozumieć władza w Gródku, poddając go takiemu spustoszeniu i zbezczeszczeniu… W 1860 roku na Iwana, syna Iwana, Ozarkiewicza nałożono zaszczytne obowiązki bycia dziekanem dekanatu śniatyńskiego, a także obowiązki komisarza szkolnego w powiecie. W latach 1868—1884 był wicemarszałkiem Rady Powiatowej w Śniatynie, wybierano go również we wsiach wchodzących w skład parafii na radnego gminnego. I wszędzie prowadził walkę o prawa narodu ukraińskiego. Jego działalność i zaufanie, jakim darzyli go ludzie, doprowadziły do tego, że był wybierany posłem do Sejmu Krajowego Galicji i sprawował tę funkcję w latach 1867—1876, a trzykrotnie wybierano go posłem do parlamentu wiedeńskiego: w 1873, 1879 i 1885 roku. Takiego zaszczytu nie dostąpił prawie nikt z ówczesnych działaczy politycznych i społecznych. Stanowisko posła dawało wiele preferencji i niezłą pensję, której ks. Ozarkiewicz nie zmarnował, lecz myśląc o dobrobycie rodziny, dokupywał ziemię, w wyniku czego powstał całkiem spory majątek, który przynosił niemały dochód. Właśnie na tej ziemi jego synowa, dawna narzeczona Iwana Franki, Olga Roszkewycz, miała zamiar stworzyć coś w rodzaju komuny, biorąc w dzierżawę ziemię ks. Ozarkiewicza, który w tym czasie przeniósł się do pracy w Bolechowie, aby z zysków tej komuny utrzymywać takie odrzucone przez społeczeństwo osoby jak Iwan Franko i Mychajło Pawłyk. Z tego zamysłu nic nie wyszło, ale później cała ta ziemia przeszła na własność Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki i stanowiła jego kapitał. Był aktywny w pracy parlamentu wiedeńskiego, stale składał zapytania w kwestiach ograniczeń praw chłopów i bronił praw narodowych Ukraińców. Ciąg dalszy nastąpi. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. „Ukraina jest jedną z centralnych aren obu wojen światowych. Podzielona między dwa walczące imperia, nasza ziemia znalazła się w centrum wielkiej konfrontacji w latach 1914—1918 i dwadzieścia lat później — w latach 1939—1945. Pozbawieni własnej państwowości, Ukraińcy zmuszeni byli walczyć za obce im interesy, a nawet zabijać innych Ukraińców, ubranych w mundury innych imperiów. Losy dwóch pokoleń naszych rodaków były podobne. Mieszkańcy zachodnich terenów w I wojnie światowej przelewali swoją krew jako żołnierze armii austro-węgierskiej, w II wojnie — część z nich znalazła się w formacjach Trzeciej Rzeszy. Mieszkańcy Naddnieprza stawali się żołnierzami imperium rosyjskiego, a następnie większość z nich po dwudziestu latach znalazła się w szeregach Armii Czerwonej” — opowiada przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz. Zakończenie I wojny światowej uwieńczone zostało próbami stworzenia państwa i wojska ukraińskiego. Jednak utrzymać niepodległości się nie udało. W rezultacie Ukraina została ponownie podzielona między sąsiednie kraje. I w II wojnie światowej historia znów powtórzyła okrutną lekcję dla narodu pozbawionego państwa. W ciągu sześciu lat od 1939 do 1945 roku około siedmiu milionów Ukraińców ponownie chwyciło za broń, stając się żołnierzami siedmiu armii. Absolutna większość z nich (6,3 mln) walczyła w szeregach koalicji antyhitlerowskiej, z czego najwięcej było czerwonoarmistami. Około 300 tysięcy walczyło za Trzecią Rzeszę lub jej sojuszników. Błędne koło, na które skazane były miliony Ukraińców, udało się jednak przerwać. Około 100 tysięcy młodych chłopców i dziewcząt rzuciło wyzwanie głównym uczestnikom wojny, obu reżimom totalitarnym — nazistowskiemu i komunistycznemu. Stali się żołnierzami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ta formacja wojskowa nie była największą spośród tych, które starły się w śmiertelnym boju na ukraińskiej ziemi. Ale była najważniejszą, gdyż UPA to jedyna armia w II wojnie światowej stworzona przez samych Ukraińców. Nie tylko bez jakiejkolwiek pomocy innych jej uczestników, ale wręcz wbrew nim. UPA stała się odpowiedzią niepokonanego narodu. Nieoczekiwaną odpowiedzią dla tych, którzy uważali Ukraińców za niewolników i podludzi, byli pewni, że ostatecznie złamali im kręgosłup represjami i Hołodomorem. Od samego początku powstańcza armia ogłosiła głównym. Inna ANDRIJASZ, śpiewaczka operowa, regentka zespołu wokalnego „Niebiańska Opieka” przy cerkwi Świętej Opieki Matki Bożej UAOC, m. Bojarka
Miejscowi mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego byli mile zaskoczeni patriotyzmem ukraińskich pielgrzymów. Sekretarz Świętego Synodu Albańskiego Kościoła Prawosławnego metropolita Natanael w Katedrze Zmartwychwstania Pańskiego w Tiranie wystawił Ukraińcom do ucałowania relikwie męczenników z czasów Imperium Osmańskiego, księcia Włodzimierza Serbskiego i świętego Kosmy, oraz pobłogosławił wszystkich namaszczeniem olejami. W prawosławnej cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy w Belgradzie (Serbia), gdzie znajduje się cząstka relikwii świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, proboszcz tej świątyni ojciec Włodzimierz śpiewał wraz z nami „Mnohaja lita”, a w mieście Elbasan w cerkwi Najświętszej Maryi Panny ojciec Dymitr Przysiężny odprawił Akatyst do Bogurodzicy, wysławiając Królową Nieba i Ziemi wraz z zespołem wokalnym i ukraińskimi pielgrzymami. W monasterze świętego Błażeja, który znajduje się w Albanii, zespół muzyki duchowej „Niebiańska Opieka” zaśpiewał świąteczne tropariony w językach greckim, gruzińskim i ukraińskim. A w domu dziecka na terenie tego monasteru wykonali „Modlitwę za Ukrainę” M. Łysenki. Miejscowe dzieci gościnnie przywitały pielgrzymów z Ukrainy i zaśpiewały albańskie pieśni duchowe i narodowe. W pobliżu miasta Laç odwiedzili monaster świętego Antoniego, gdzie na górze wzniesiono wysoki Krzyż. W mieście Berat odbyła się wycieczka krajoznawcza z wizytą w twierdzy Onufrego oraz Narodowym Muzeum Ikonograficznym. W stolicy Serbii, Belgradzie, odwiedziliśmy Sobór świętego Sawy Serbskiego, Cerkiew Soborną św. Michała Archanioła oraz Cerkiew św. Marka. Wszędzie, gdzie przebywali ukraińscy pielgrzymi, spotykali się z życzliwością i zrozumieniem. Ta duchowa podróż stała się dla nas wszystkich świadectwem jedności chrześcijańskiego świata i siły modlitwy. Głównym celem powstania Ukraińskiej Powstańczej Armii było stworzenie ukraińskiego państwa. Cel ten był sprzeczny z planami innych uczestników wojny, ale jego bezkompromisowe forsowanie przez powstańców przekształciło ich armię w odrębny ukraiński czynnik w II wojnie światowej. Ukraiński ruch wyzwoleńczy stał się podmiotem polityki międzynarodowej, z którym musieli liczyć się wszyscy uczestnicy wojny. Dla większości Ukraińców, którzy byli żołnierzami w innych armiach, wojna zakończyła się w maju 1945 roku, po ustaniu działań wojennych w Europie. Czy kilka miesięcy później po kapitulacji Japonii we wrześniu. Ale nie dla żołnierzy UPA. Ich walka z komunistycznym reżimem totalitarnym trwała ponad dekadę. Wystawa fotodokumentalna „UPA — odpowiedź niepokonanego narodu” to opowieść o walce powstańców przeciwko nazistowskiemu i komunistycznemu reżimom totalitarnym. Historia, która była jednakowo zawzięcie szkalowana przez obu jej przeciwników podczas wojny. Historia, która do dziś znajduje się w epicentrum konfrontacji informacyjnej. Przedstawienie żołnierzy UPA jako zdrajców swojego narodu i przestępców jest nadal ważne dla tych, którzy nie widzą Ukrainy wolną i silną w przyszłości. Przecież historia ukraińskich powstańców pokazuje, jak stanowcza może być odpowiedź Ukraińców na zamachy na ich wolność. Ekspozycja opowiada o Ołeksandrze Łuckim — zastępcy referenta Prowodu OUN, Wasylu Czyżewskim — obwodowym referencie wojskowym Drohobyczczyzny, Omelianie Polowym — dowódcy kurenia „Krywonis I”, Andriju Tuczapeciu — dowódcy sotni UNS „Siromanci”, Ostapie Lyndzie — referencie wojskowym Lwowskiego obwodowego prowodu OUN, Romanie Szuchewyczu — jednym z liderów OUN, Kyryle Osmaku — Prezydencie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, Ostapie Kaczanie — zastępcy dowódcy Winnickiego okręgu wojskowego i innych. Uwagę wielu zwiedzających wystawę przyciąga artykuł „Obce dywizje czy własna armia”, który został wydrukowany w podziemnym wydaniu Wołyńskiego krajowego prowodu OUN „Wolna Ukraina” nr 6 z lipca 1943 roku. „Niemiecka prasa w Generalnym Gubernatorstwie, w szczególności ukraińska, głośno krzyczała o stworzeniu niemieckiej dywizji SS pod nazwą „Galicja”. Kampania rozpoczęła się w kwietniu i trwa do dziś. Poparł tę kampanię Ukraiński Komitet Centralny na czele z Kubijowyczem. Komenda dywizji składa się z Ukraińców i Niemców. Na jej czele od Ukraińców stanął gen. Kurmanowycz, od Niemców płk Bisanz. Dywizja miałaby wybitnie wojskowy charakter i cel, nie mając nic wspólnego z jakimiś politycznymi dążeniami. Oto mamy nowy środek niszczenia najlepszych zdolnych do walki kadr narodu ukraińskiego. Kontynuowana akcja, której celem jest wywołanie na Ukrainie masowego głodu, pobór ludzi do Niemiec na roboty, masowy terror — to stare metody niszczenia naszych sił. Od kwietnia br. Hitler wymyślił jeszcze jedną metodę. Uchytrzył się zmobilizować nas na front i, niczym niewolników, wysłać na śmierć za swojego kata. Stworzenie „ukraińskiej” formacji wojskowej Niemców zabija jednym strzałem aż cztery zające: 1. Wyniszczają ukraiński element zdolny do walki, posyłając go w największy ogień na najbardziej zagrożone odcinki. Nigdzie masowo likwidować ludzi nie jest tak łatwo, jak na froncie. Wróg bije z przodu, a sojusznik może bić z tyłu. 2. Osłabiają naszymi rękami swojego przeciwnika. 3. Manifestują przed światem, że Ukraińcy uznali, ba, nawet zaświadczyli swoją krwią ideę „Nowej Europy” i położenie w niej Ukrainy jako kolonii. 4. Paraliżują ukraińską wojnę wyzwoleńczą politycznie i militarnie. Grając na wojowniczym zapale ukraińskiej młodzieży oraz na naszym wrogim stosunku do Moskwy, Niemcy spodziewają się sukcesu. Ale naród ukraiński dziś ma własny cel polityczny. Stworzenie Samodzielnego Sobornego Państwa Ukraińskiego. I przyjmuje każdy środek walki, który może osiągnąć ten cel, a odrzuca wszystko, co jest z nim sprzeczne. Czy zdobył ktokolwiek własne państwo przy pomocy armii kolonialnej? Nie. Bo każda armia kolonialna we wszystkim zależy od obcego dowództwa wojskowego. Uzależnienie to polega na tym, że obcy nie pozwala nam szkolić oficerów. A armia bez wyszkolonych oficerów — to masa bez głowy, która naporu regularnego wojska przeciwnika nie wytrzyma. Oprócz tego armii kolonialnej nie zaznajamia się ze wszystkimi rodzajami nowoczesnej broni. Przed spiskiem armii kolonialnej przeciwko swojemu panu wróg z wyprzedzeniem zabezpiecza się donosicielami i prowokatorami i w decydującym momencie każdą dywersję zawczasu likwiduje. Skutkiem wszystkich tych przyczyn Anglicy łatwo zlikwidowali powstanie angielskiego wojska kolonialnego w 1868 roku. Wróg nigdy nie dopuści do stworzenia silnej armii kolonialnej, która zagrażałaby jemu samemu. I dlatego ukraińska armia kolonialna, oprócz silnego fizycznego zniszczenia elementu zdolnego do walki, politycznej kompromitacji oraz pomocy swojemu wrogowi nic nam nie dała… …Wszystko, co zdolne jest nosić broń, idzie nie do wrogich dywizji, a do bliskiej nam Ukraińskiej Powstańczej Armii. W UPA odnajdzie ukraińskie żołnierstwo swoje ideały, za które z honorem przelać krew, oddać swoje życie. Bo UPA — to Siła Zbrojna Narodu Ukraińskiego i rękojmia jego zwycięstwa. UPA — to szkoła ukraińskich żołnierzy, podoficerów i oficerów. UPA — to odnowione państwo ukraińskie, za które od wieków przelewali swoją krew nasi przodkowie…”
tego Archanioła Michała, cerkiew Narodzenia Bogurodzicy oraz kaplicę czcigodnej Paraskiewy, gdzie przechowywana jest cząstka jej relikwii i znajduje się uzdrawiające źródło. A Macedonia zachwyciła swoimi monumentalnymi i starożytnymi budowlami. Wydawało się, że samo niebo pod słoneczną flagą Macedonii jaśniało łaską dla Ukraińców w modlitwie i Świętej Komunii. Właśnie tutaj, na brzegu Jeziora Ochrydzkiego, odprawiliśmy Boską Liturgię. Modlili się z nami zarówno Macedończycy, jak i przedstawiciele innych narodów. Nabożeństwo odbywało się w języku ukraińskim, ale wszyscy modlili się razem, rozumiejąc głęboki sens tego, co skryte. To zjednoczenie ducha we wspólnej modlitwie do Pana świadczy o wysokim błogosławieństwie z niebios. W centrum Kijowa na Chreszczatyku działa wystawa „UPA — odpowiedź niepokonanego narodu”. Na fotografiach, dokumentach, wykresach, mapach i infografikach przedstawiono całościowy obraz oporu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii wobec Trzeciej Rzeszy. Objęto okres od aresztowań Stepana Bandery i Jarosława Stećki przez niemieckie służby specjalne w lipcu 1941 roku do uwolnienia ostatnich nacjonalistów — więźniów nazistowskich obozów koncentracyjnych w maju 1945 roku. Boska liturgia po ukraińsku w Europie Niedawno odbyła się podróż zorganizowanego przeze mnie kwintetu wokalnego solistów „Niebiańska Opieka” za granicę po miejscach duchowych. Pomoc w organizacji wyjazdu udzielił proboszcz cerkwi Świętej Opieki UAAP w mieście Bojarka, mitrat protojerej Dymitr Prysiażny. Ksiądz i śpiewacy przeprowadzili w Serbii, Albanii i Macedonii molebnie, akatysty oraz Boską Liturgię w języku ukraińskim.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zwyczajami. Z wysokich wzgórz naszej wsi widać było ich stanice, sady, ogrody warzywne… Czy ktokolwiek z nas mógł sobie wtedy wyobrazić to, co przyszło nam zobaczyć latem 2014 roku? Nie ciche nocne niebo, usiane gwiazdami, a ciężkie chmury, czarno-czerwone od salw artyleryjskich… Drżenie szyb w oknach od wystrzałów, łoskot czołgów… …Ale te moje pierwsze wspomnienia artystyczne na granicy, gdzie schodzą się piękne ukraińskie i rosyjskie krajobrazy, zawsze są w moich najjaśniejszych wspomnieniach… Chociaż wtedy malowałem, kierując się jedynie emocjami. Dziś zaś, tworząc pejzaże artystyczne naszej Ukrainy, wkładam w nie nie tylko emocjonalne wrażenia z natury, ale także swoje rozmyślania o historii tego czy innego regionu, ich cechy etniczno-kulturowe, próbując wyobrazić sobie jutrzejszy dzień, jego przyszłość. Staram się uczyć takiego wielowymiarowego spojrzenia także moich studentów. Wiele lat pracowałem na stanowisku docenta w Ługańskim Państwowym Instytucie Kultury i Sztuki. Ale kiedy nasze miasto zostało okupowane, przeprowadziłem się na kontrolowane przez Ukrainę terytorium obwodu ługańskiego”. Wiktor Endeberia: “Urodziłem się w Kazachstanie. Ale moje dzieciństwo, młodość i wszystkie kolejne lata mijały na Donbasie. Tutaj żyłem, tworzyłem, z ciekawością poznawałem historię, kulturę, tradycje tego regionu. Donbas dał Ukrainie takich słynnych poetów jak Wołodymyr Sosiura, Wasyl Stus, wielu ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych pisarzy, artystów, kompozytorów… Ukraińcy na Donbasie uważali Rosję za braterską. Ale dziś putinowski reżim uderzył w nasze braterstwo nożem w plecy, rozpętując wojnę i cynicznie ogłaszając, jakoby przyszedł “chronić rosyjskojęzyczną ludność”. Ja, Wiktor Endeberia, rosyjskojęzyczny patriota Ukrainy, nie prosiłem Putina o żadną ochronę, bo dla takiej ochrony tutaj nie ma i nigdy nie było żadnych powodów. W rzeczywistości to żadna ochrona, a zbrodnicza agresja wojskowa, która zadała na dziesięciolecia naprzód straszną ranę relacjom między narodami ukraińskim i rosyjskim. W rezultacie niemal dwa miliony ludzi stało się uchodźcami i rozproszyło się po całej Ukrainie. Ja też zmuszony byłem opuścić swój dom na Donbasie. Zamieszkałem w Fastowie w obwodzie kijowskim. Tutaj obecnie żyję, pracuję i, oczywiście, marzę o wyzwoleniu Donbasu i powrocie pokoju do naszego regionu, który stał się dla mnie bliski…” Serhij Żydel: “…Za moimi plecami już ponad 40 lat twórczości. I coraz bardziej niepokoi myśl, że zapewne nie wszystko zrobiłem, nie wszystkiego spróbowałem z tego, co mógłbym… Jednak wszystko, co już zostało zrobione, tworzone było przeze mnie ze szczerym pragnieniem jak najgłębszego zrozumienia harmonii całego otaczającego świata i ludzkiego bytu w nim. I nie tylko zrozumienia, ale w miarę możliwości jeszcze dodania swoją twórczością jakiegoś szczególnego akcentu do tej harmonii. Bardzo szkoda, że jakaś część ludzkiego społeczeństwa przechodzi obok tej, ważnej dla nas wszystkich, misji… …W marcu 2014 roku bandy sprowokowanych i wspieranych przez Rosję terrorystów zaczęły zajmować w Ługańsku pomieszczenia administracyjne. Dalej — rosyjska inwazja wojskowa. To była wielka podła zdrada przyjaźni między naszymi narodami. Bardzo gorzko… Ale taka polityka i państwo, które prowadzi taką politykę, nie mają godnej przyszłości… kariery solowej. Przygotowała i przedstawiła pod osąd wymagających widzów szereg swoich programów, z których najnowszym jest “Pieśniowe Barwy Ukrainy“. Wykonawczyni, która śpiewa w stylu “Neo-Classic”, cieszy się sukcesem u wymagających słuchaczy. …Przeprowadziłem się z Ługańska do miasta Ochtyrka, oto już trzy lata tutaj żyję i pracuję. Obecnie zajmuję się malowaniem cerkwi “Zaśnięcia Matki Bożej”. W niewielkich przerwach w tej pracy wracam do swoich ulubionych pejzaży”. Wśród eksponatów wystawy zwracają uwagę obrazy Wołodymyra Radkowskiego ze Słowiańska, stworzone na tematykę ukraińską — “Cerkiew w karpackiej wsi”, “Kozak z fajką”, “Ukrainka”. Jako oryginalny mistrz pejzażu dał się poznać Borys Jeromin z Doniecka, który obecnie mieszka w Mariupolu — płótna “Topnieje śnieg”, “Rzeczka”, “Jesień chmury goni”, “Stado”, “Słobożańskie dali”. Cieszą oko martwe natury Serhija Żydela “Aksamitki”, “Kwiaty”, “Kwiat bzu”. Baśniowe motywy obecne są w utworach Raisy Małynkinej (Makiejewka — Konstantynówka) “Czarodziejski ptak”, “Narodziny świata”, “Drzewo życia”, “Świeć, księżycu”, “Wesoły rozkwit”. Tragiczne strony ukraińskiej historii ubiegłego wieku poświęcił swoje prace Wiktor Endeberia — “Rozkułaczona rodzina przy swoim domu. Lata 30. XX w., wieś Udaczne”, “Rozkułaczenie rolnika P. Jemcia w rejonie Tryszczańskim. Lata 30. XX w.”, “Rozkułaczenie rolnika we wsi Udaczne według fotodokumentów z lat 30. XX w.”. Piękno ukraińskiej przyrody oddane jest w pejzażach zasłużonych artystów Ukrainy Wołodymyra i Wałentyny Telyczków (Kijów—Donieck) — “Sierpień”, “Ojczyzna”, “Kwietniowe południe”, “Wspomnienia”. Wydarzenia ostatnich lat zainspirowały Serhija Druziaka i Serhija Łytwynowa z Kramatorska do stworzenia płócien “Okno wojny”, “Kwiat wojny”, “Obłąkana Rosja”, “Wystrzału niebo”, “Skrzynka Pandory”. Oksana Jarowa, wychowanka szkoły Jewhenii Semeniwny Mirosznyczenko — utalentowana śpiewaczka o unikalnym głosie, obecnie podbija światowe sceny operowe, kontynuując sławne tradycje słynnej szkoły wokalnej swojej niezapomnianej pedagog.”}```
Машинний переклад
Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Ukraińcy i Rosjanie z pochodzenia etnicznego, wszyscy oni w wyniku rosyjskiej agresji wojennej przeżyli wspólne nieszczęście. Większość z nich straciła dach nad głową, stała się uchodźcami. Ale w tym trudnym dla naszego państwa czasie pozostają z Ukrainą w sercu i z niezłomną wiarą w nasz europejski wybór. Wśród nich są ludzie dość znani — członkowie Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużeni artyści, laureaci prestiżowych nagród, uczestnicy ogólnoukraińskich i międzynarodowych wystaw. A także są całkiem młodzi twórcy, którzy już zdążyli dać się poznać. „Wszyscy dowiadujemy się o wydarzeniach w Donbasie ze środków masowego przekazu. Ale to właśnie obrazy artystów z Doniecczyzny i Ługańszczyzny pozwalają poczuć ten ból i przeżycia, których doświadczają mieszkańcy Wschodu z powodu rosyjskiej agresji. Te dzieła już stają się dokumentami historycznymi, na podstawie których przyszłe pokolenia będą studiować ukraińską historię. Sztuka artystów Donbasu to ich broń. Jestem wdzięczny wszystkim mistrzom pędzla za wspaniałe obrazy” — zaznaczył podczas otwarcia wystawy minister ds. tymczasowo okupowanych terytoriów i osób wewnętrznie przesiedlonych Wadym Czernysz. „Wielki pokłon dla artystów Donbasu, których nie złamały nieszczęścia rosyjskiej okupacji. Nasi twórcy znaleźli w sobie siły, aby kontynuować tworzenie. Miłość do rodzinnej ziemi pomaga im nie porzucać twórczości. Byłem mile zaskoczony różnorodnością prac artystów z Doniecczyzny i Ługańszczyzny. To największa ekspozycja artystów ze Wschodu, jaka została zaprezentowana w salach wystawowych NZAU w czasach niepodległości” — podkreślił sekretarz NZAU Mykoła Tyszczuk. O pracy nad stworzeniem ekspozycji poinformowała wolontariuszka Hałyna Czumak, która przez wiele lat była dyrektorem Donieckiego Obwodowego Muzeum Sztuki, oraz zasłużona artystka Ukrainy Wałentyna Tełyczko. A oto co opowiedzieli artyści, których prace zaprezentowano na wystawie. Wiktor Skubak: „Czasami przypomina mi się wieś babci i mamy nad brzegiem Siwierskiego Dońca, założona przez zaporoskich kozaków jeszcze w dalekim XVII wieku. Tutaj minęło moje dzieciństwo. Jakże ciekawie było mi w tamtym czasie wyciągać raki spod korzeni, z zapałem śledzić najmniejszy ruch spławika, zasiadłszy z wędką w przybrzeżnych zielonych zaroślach, podziwiać lilie na wodzie… Albo, nabrawszy ducha, popłynąć aż na tamtą stronę Dońca!… A po tamtej stronie była już Rosja, kraj zasiedlony przez dońskich kozaków ze swoimi, już innymi niż u nas tradycjami, obyczajami i… W Centralnym Domu Artysty NZAU otwarto wystawę: „Artyści Donbasu: Pozostajemy z Ukrainą w sercu”. Na ekspozycji zaprezentowano malarstwo, grafikę, rzeźbę oraz instalacje. Heorhij ŁUKIANCZUK Pomagali Oksanie tworzyć pieśniowy cud dla oczarowanych widzów jej przyjaciel i kolega ze studiów w Narodowej Akademii Muzycznej, znany tenor Jurij Łukianenko oraz słynąca ze swojej wirtuozerskiej gry Narodowa Akademicka Orkiestra Instrumentów Ludowych Ukrainy (kierownik artystyczny i główny dyrygent — Wiktor Hucal). Soliści orkiestry Andrij Wowczuk (cymbały), Heorhij Ahratina (okaryna) oraz Taras Stolar (bandura) wirtuozerskim wykonaniem zasłużyli na owacje widzów. W programie zabrzmiały dobrze znane utwory ukraińskich kompozytorów oraz ulubione ukraińskie pieśni ludowe. Wśród nich takie perły jak „Pieśń Natalki” M. Łysenki, „Dwa potoki z Czarnohory” A. Kos-Anatolskiego, „Czarne brwi, piwne oczy” D. Bonkowskiego, „Żurawka” O. Biłasza, „Dnieprowski walc” I. Szamo… Wieczór ubarwił słowem artystycznym artysta Ołeksandr Rudko.
Машинний переклад
Dla wielbicieli prawdziwie wysokiej klasy sztuki wokalnej nadarzyła się niedawno rzadka okazja spotkania ze znaną śpiewaczką operową — solistką Narodowej Opery Ukrainy Oksaną Jarową. Dobrze znana ze swojego wybitnego talentu diwa operowa zaprezentowała w Narodowej Filharmonii Ukrainy swój nowy program „Barwy pieśni Ukrainy”. Z ulubionej uczennicy Jewhenii Mirosznyczenko Oksana wyrosła na wspaniałą śpiewaczkę operową o skali głosu obejmującej 3 oktawy. Oksana Jarowa zachwyca zarówno wykonaniem wirtuozowskich arii mozartowskich z repertuaru sopranu koloraturowego, jak i arii liryczno-dramatycznych z oper Verdiego! Śpiewaczka, w której głosie łączy się koloraturowa lekkość i dramatyczna pasja, podejmuje się najtrudniejszych utworów i wykonuje je z godnością... Przykładem tego jest bardzo zmysłowy i wyrazisty teledysk do światowej sławy piosenki „Feelings”. Do osiągnięcia wysokiego celu potrzeba było 8 lat szkoły muzycznej, 6 lat szkoły muzycznej drugiego stopnia oraz 5 lat konserwatorium. Całych 19 lat, aby stać się błyskotliwym profesjonalistą sceny! A przed Oksaną zawsze stawiała pierwsze kroki dobrze znana u nas i za granicą jej starsza siostra Olha Mykytenko, której przykład stał się dla Oksany niezastąpiony. Pięć lat pracy w warunkach niezwykle ostrej konkurencji w Narodowej Operze, a potem jeszcze pięć lat w orkiestrze miejskiej. Utalentowana śpiewaczka dołożyła maksimum starań, aby rozpocząć własną. Śpiewa Oksana Jarowa.
Машинний переклад
Oksana Szałak Urodziłam się we wsi Ołeniwka, w obwodzie winnickim. Do Mohylowa Podolskiego nad Dniestrem jest rzut beretem, 16 kilometrów. Właśnie tutaj, w Mohylowie Podolskim, w 1920 roku, po przeprowadzce do córki Izydory, Ołena Pcziłka zwróciła uwagę na zadziwiające, niepowtarzalne malowidła na ścianach domów, kominach, ościeżach, belkach stropowych w okolicznych wsiach — prawdziwy raj, w którym każdy czuł się jak w kwitnącym ogrodzie… Podolska Naddniestrze to ziemia błogosławiona i żyzna: sady, gdzie rośnie wszystko — od wiśni po brzoskwinie; ogrody, gdzie znajdziecie i najsłodszego melona, i najostrzejszy czosnek; pszeniczne, żytnie, kukurydziane, słonecznikowe pola… Jako całkiem mała dziewczynka chodziłam z babcią w pole „obierać buraki”, a jako dziesięciolatka umiałam już gotować barszcze i lepić pierogi, bo babcia nauczyła. Prababcia Tekla znała „morze bajek” (to moje dziecięce określenie), od niej zapamiętałam „Bajkę o złotym pantofelku” („Hanna-panna”), „O Finiście — jasnym sokole”, „O Kotyhoroszku”, „O Kotku i Koguciku”… Bajkowe mleczne rzeki i kisielowe brzegi były dla mnie całkowicie wyobrażalne, bo nasza Kwiłoczka dawała dużo mleka, a kisiel gotowaliśmy często — z wiśni, porzeczek czy malin… Te potrawy, których zapach pamiętasz z dzieciństwa, na całe życie pozostają najsmaczniejszymi. Manzari Ciasto. 50 g drożdży zalać ciepłym mlekiem, dodać 1 łyżkę cukru i trochę mąki — po wymieszaniu powinna powstać jednolita masa. Kiedy drożdże „wyrosną”, można zarabiać ciasto. Do tego potrzeba około 1 kg mąki (tyle „wciągnie” ciasto). Do mąki dodać gotowe rozpuszczone drożdże, 1 łyżkę oleju, 4 roztrzepane jajka. Posolić i zagnieść miękkie ciasto, któremu trzeba „dać odpocząć”. Farsz. Do 800 g domowego twarogu dodać 1 jajko, dużo drobno posiekanego koperku i szczypiorku młodej cebuli, posolić do smaku. Pierożki trzeba lepić małymi, delikatnymi, wtedy łatwiej je smażyć na oleju. Łatwo to zrobić po prostu na patelni. Można piec również w piekarniku. Manzari to jedzenie świąteczne (obrzędowe). Tak jak kutię na Boże Narodzenie, babę na Wielkanoc, placki z makiem na Makowija, manzari piecze się na Trójcę (na Zielone Świątki). W każdym razie można je piec w dni powszednie wiosną i latem — zawsze, kiedy jest dużo świeżego koperku i zielonej cebuli. Manzari umiała szybko i smacznie piec moja babcia od strony taty Maria (Maria Dmytriwna Szałak, rodem ze wsi Sokół w rejonie mohylowsko-podolskim obwodu winnickiego), jej pierożki były równomiernie podsmażone, ciasto w nich — delikatne, a farsz — tak smaczny, że można jeść bez pieczenia! Barszcz Wieczorem zalać wodą garść fasoli — tak rano szybciej się ugotuje (jeśli fasola jest młoda — nie trzeba tego robić). Kawał mięsa gotować razem z fasolą do półmiękkości, później dodać pokrojone ziemniaki. W tym samym czasie w głębokiej patelni dusić drobno pokrojony w słupki czerwony buraczek, podlewając niewielką ilością wody. Jeszcze na innej patelni na smalcu lub oleju przygotować zasmażkę: posiekaną cebulę podsmażyć na złoty kolor, później dodać startą marchewkę. Kiedy wszystko się podusiło, dodać pokrojone 1 świeży i 2–3 kwaśne pomidory, z których wcześniej zdjęto skórkę. Posolić i popieprzyć, zasmażkę (na Podolu mówią „zatirka”) trzeba rozetrzeć w makutrze do stanu jednolitej masy. Po 40–50 minutach, kiedy mięso, ziemniaki i fasola są gotowe, do garnka dodajemy gotowy podduszony burak (dzięki temu nie traci koloru) i drobno poszatkowaną świeżą kapustę. Gotując przez 15 minut, można dodać zasmażkę. Z wierzchu koniecznie posypać wcześniej posiekaną pietruszką (koperkiem lub jednym i drugim — do smaku). Moja babcia Nadia (Nadia Juchymiwna Małaj, babcia od strony mamy, rodem ze wsi Ołeniwka w rejonie mohylowsko-podolskim obwodu winnickiego) koniecznie na końcu dodawała plasterek świeżego jabłka lub 1 sztukę suszonej śliwki. Wydaje się, że to drobnostka, a barszcz nabiera niepowtarzalnego smaku! Placki z makiem Do mąki dodać serwatkę, gaszoną octem w łyżce stołowej potaż (sodę), 1 jajko kurze, szczyptę soli — tyle wciągnie ciasto, które powinno wyjść miękkie. Ciasto wyrobić, uformować okrągłe placki (wielkości patelni) i piec na oleju do gotowości (próbujemy widelcem: jeśli zęby po nakłuciu placka są suche — ciasto się upiekło). W makutrze rozetrzeć mak z cukrem do stanu jednolitej masy. Kiedy placki się upiekły, trzeba je pokruszyć, odłamując małe kawałki, i wymieszać w makutrze z makiem. Jeśli jest, dodać także miód. Placki z makiem przygotowuje się na Makowija, dzieci lubią je jako najsmaczniejszy wykwintny deser. Kartoplanyky (placki ziemniaczane) z maczanką Kartoplanyky. Ziemniaki zetrzeć na drobnej tarce, posolić, popieprzyć do smaku, koniecznie dodać łyżkę śmietany (wtedy upieczone placki nie będą ciemnieć!) i sodę gaszoną octem w łyżce stołowej. Piec na patelni tak, aby powstała delikatna złocista skórka. Maczanka. 5–7 ząbków czosnku rozetrzeć w makutrze ze szczyptą soli; dodając wcześniej obrane 2–3 orzechy włoskie. Do roztartej masy dodać pół szklanki przegotowanej schłodzonej wody i łyżeczkę oleju słonecznikowego. Wszystko dobrze wymieszać. Kartoplanyky można polać tą mieszanką lub jeść, zanurzając je w czosnkowej maczance. Tarta fasola Fasolę zalać na 3–4 godziny wodą (żeby lepiej się rozgotowywała). Gotować do gotowości, po czym dokładnie rozetrzeć w makutrze do konsystencji rzadkiej śmietany, dolewając wody, w której się gotowała. Roztartą masę rozlać do płytkich misek („połumyskiw”) i dać zgęstnieć. Na stół podawać, polewając podsmażoną na oleju słonecznikowym cebulą z roztartym czosnkiem. To postne danie często przygotowuje się jako jedno z 12 na Wigilię. Młode ziemniaki z czosnkiem Młode drobne ziemniaki obrać i ugotować. Dopóki ziemniaki się gotują, w makutrze zetrzeć 5–6 ząbków czosnku, dodając szczyptę soli, posiekać młody koperek i podsmażyć na oleju słonecznikowym 2–3 cebule (na złoty kolor), wcześniej krojąc je w kostkę. Kiedy ziemniaki są gotowe, odcedzamy je i przesypujemy do makutry, gdzie wcześniej roztarto czosnek. Z wierzchu polewamy olejem z podsmażoną cebulą i posypujemy młodym koperkiem. Przykrywając makutrę, zawartość można potrząsnąć, żeby ziemniaczki wchłonęły czosnek. Smacznego! Palanycia z dynią Ciasto. Do mąki dodać serwatkę, sodę gaszoną octem w łyżce stołowej, 1 jajko kurze, szczyptę soli — tyle wciągnie ciasto. Wyrobić, żeby było miękkie, rozwałkować wałkiem i uformować duże koła. Farsz. Dynię obrać i zetrzeć na tarce o średnich oczkach. Startą masę skropić olejem słonecznikowym, posolić i popieprzyć. Farsz równomiernie rozłożyć na kołach z ciasta i zlepić je z czterech stron, tworząc okrągłą palanycię. Piec do gotowości w piekarniku w 250 stopniach, a po wyjęciu posmarować olejem. Na stół podawać, pokroiwszy na zgrabne trójkąty, ze śmietaną lub bez niej.
Baba Aby upiec babę, najpierw trzeba przygotować domowy makaron lub „domowe ciasto” (jak mówią na Podolu). W tym celu do mąki należy dodać wody, 1 jajko kurze, szczyptę soli — i twardo zagnieść ciasto. Rozwałkować i pokroić najpierw na paski, a potem na drobny, krótki makaron. Pozostawić do wyschnięcia i gotować do miękkości przez około 15 minut. Do ugotowanego makaronu dodać pieprzu, soli, niewielką ilość mleka, 15–20 jajek, sody gaszonej w łyżce stołowej — wszystko dokładnie wymieszać na jednolitą masę, którą rozłożyć do form wysmarowanych smalcem i posypanych pokruszonymi bułkami tartymi. Piec w piekarniku lub piecu do gotowości. Podawać na stół pokrojoną w plastry, ze śmietaną. Babę piecze się głównie na Wielkanoc jako potrawę obrzędową, ale można ją piec również na co dzień. Najsmaczniejszą piecze moja mama Natalia Hryhoriwna Szałak, która do przypraw w babie dodaje jeszcze goździki. Mamałyga Do ciepłej wody w kociołku (który na Podolu nazywają „mamałyżnykiem”) stopniowo wsypywać mąkę kukurydzianą — tak, aby nie tworzyły się grudki. Mieszając, doprowadzić do wrzenia, dodając 1 łyżkę oleju, 1 łyżeczkę sody, 2 roztrzepane jajka oraz sól do smaku. Po tym kaszę kukurydzianą przykryć na około 20 minut, aby „doszła”. Mamałyga powinna być taka, by po wystygnięciu można było ją „kopać łyżką”. Na stół można podawać z mlekiem, kisielicą lub ze skwarkami i serem. Za każdym razem nabiera innego smaku, a nawet staje się inną potrawą, bo mamałyga ze skwarkami to smaczne danie główne, a mamałyga z kisielicą to już prawie deser! Hyżky (galareta, zimne nóżki, studzienina) „Hyżky — studzienina ze świńskich nóżek” — tak wyjaśnia to słowo Borys Hrinczenko w swoim „Słowniku języka ukraińskiego” (t. 1, s. 282). Hyżky to potrawa wymagająca, bo trzeba ją ugotować tak, aby płyn zgęstniał i zastygł. W naszej rodzinie galaretę zawsze przygotowywał tata, była to jakby „męska” potrawa, bo jest tu dużo „zabawy” z mięsem. Świńskie nóżki (jeśli jest mięso koguta, trzeba je również dodać do nóżek — wtedy potrawa będzie miała inny smak, będzie „bardziej aromatyczna”) dobrze oczyścić, włożyć do garnka i zalać wodą tak, aby woda przykryła mięso. Gdy zawrze, zmniejszyć ogień do minimum, a do wywaru dodać liście laurowe, 1 całą cebulę (wcześniej obraną), pieprz mielony oraz sól do smaku. Gotować przez trzy godziny na wolnym ogniu do gotowości. Wywar odcedzić, a mięso, oddzielone od kości, rozłożyć na płytkich talerzach, po czym zalać przecedzonym wywarem (aby galareta była przejrzysta, trzeba ją gotować na wolnym ogniu, a tłuszcz — zbierać). Udekorować liśćmi pietruszki i pozostawić do wystygnięcia i zastygnięcia w chłodzie (w piwnicy lub lodówce). Podawać z tartym chrzanem lub musztardą. Hyżky na Podolu były ulubioną zimną potrawą podczas wszystkich uroczystych posiłków („okazji”).
Машинний переклад
Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Proszę o dobra dla wszystkich... I w srogi mróz, i w lipcowe dni” — tak wielkoduszny, troskliwy był Wołodymyr Zatulywiter. Wielbiciele jego poetyckiego słowa pamiętają go jako nieprzeciętną, twórczą osobowość, przychylną wszystkiemu, co nowe i utalentowane. Jeszcze za życia pragnął, aby przychodzili do niego w gościnę wszyscy, którym bliskie jest jego słowo. Niestety, poety już dawno nie ma, od wielu lat nie ma na mapie także wsi Buczak, ale jest droga wśród stromych zboczy, wydeptana niegdyś — może i przez niego, jest góra Kozacki Szpila, jest mogiła na tej wysokiej górze i jest pamięć, utwory, które za każdym razem zmuszają do zastanowienia się nad sensem życia, jego słowami: „Jak ciasno w swoim pokoleniu!..” Dlaczegoś było ciasno... Widocznie płytka była rzeka życia... Oto już piętnasty raz przyjeżdżają miłośnicy twórczości znanego poety, tłumacza, wydawcy i działacza społecznego Wołodymyra Zatulywitra w malowniczy zakątek nad brzegiem Dniepru, gdzie ostatnie lata swojego życia spędził poeta, gdzie znalazł swój wieczny spoczynek. W tym roku Buczak witał swoich gości, którzy zjechali z Kijowa, Czerkas, Kaniowa, z rodzinnej Sumszczyzny dla udziału w tradycyjnych Czytaniach Zatulywitrowskich. Do ich organizacji i przeprowadzenia dołączył, jak i w poprzednich latach, charytatywny Fundusz Wołodymyra Zatulywitra, któremu przewodniczy deputowany ludowy Ukrainy siódmej kadencji Łeonid Dacenko, Czerkaskie Obwodowe Zjednoczenie oraz Kaniowskie miejsko-rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przedsiębiorcy — mecenasi, w szczególności dyrektor spółki z o.o. „NWF 'Urożaj'” Ołeh Wasecki, który uważa, że przyłączenie się do uczczenia pamięci twórców rodzinnego kraju — to ważny wkład w zachowanie dziedzictwa literackiego Czerkaszczyzny. Uroczystości, jak zawsze, rozpoczęły się przy mogile poety, wszyscy uczestnicy przeszli drogę — ...drogę, niechodzoną, ziemi rozpostarła się, jakby nie chciało nóg jej chodzących, i wozowych rozlazłych kół, zawziętych w okrągłym swoim szczęściu. Droga i naprawdę niechodzona, chyba że od czasu do czasu przejdą nią rodziny dwóch gospodarzy, którzy osiedlili się na szczycie góry, albo jeszcze kiedy kogoś z buczakowców przeprowadzą w ostatnią drogę, aby spoczął na wysokiej górze obok wielkiego poety. A w tym lipcowym dniu tą drogą przeszli uczestnicy czytań, do mogiły złożyli zbiory poezji i prozy w czasopismach literackich, gazety z publikacjami o życiu i twórczości Zatulywitra, dużo kwiatów, kłosy pszenicy, kiście kaliny, zapalili świecę pamięci... Oto piętnaście razy rozbrzmiał dźwięk czaszy — to był początek wydarzenia. Swoimi wspomnieniami o pisarzu podzielili się ci, którzy pracowali z nim, znali go, którzy stali się zbieraczami i popularyzatorami jego twórczości: Petro Zasenko, Ołeksandr Szuhaj, laureat Nagrody Szewczenkowskiej reżyser Mychajło Tkaczuk, dziennikarz radiowy i poeta Wasyl Dowżyk, miejscowa poetka Wira Nosenko, Lubow Snisar — wieloletnia strażniczka pamięci i dziedzictwa twórcy... Szczególnie wzruszającym stało się to, że do jubileuszowych czytań dołączyło Ministerstwo Kultury Ukrainy, przesyłając list gratulacyjny, oraz chór „Homin” pod kierownictwem Switłany Masłak, który uczcił pamięć wielkiego patrioty Ukrainy śpiewem. Uroczysty nastrój czytań wzmocniła obecność rodzonej siostry twórcy Niny, która wraz z krewnymi poety — kuzynem Mykołą Pawłowyczem Kowalenką, jego synem Wołodymyrem, wnuczką Darynką oraz żoną Nadią Wołodymyriwną — przybyła na Czerkaszczyznę ze wsi Jabłuczne w obwodzie sumskim. Wszyscy sumczanie stali w wielkiej zadumie: i duma, i smutek ogarniały ich, kiedy mówcy wygłaszali wspomnienia o pisarzu, a szczególnie przejmujące były minuty, kiedy brzmiały wiersze poety, które czytali wychowankowie Czerkaskiego Kolegium „Berehynia” — Daryna Bucheńska i Kabir Labib. Warto zauważyć, że uczniowie czerkaskich szkół studiują utwory W. Zatulywitra, corocznie biorą udział w konkursach recytatorskich, a muzycznie uzdolnieni uczniowie próbują poszczególne jego poezje przełożyć na muzykę. Dalej czytania kontynuowano w posiadłości poety, gdzie w jabłoniowym sadzie, który tak kochał Zatulywiter, brzmiały wiersze, wspomnienia, utwory muzyczne, poświęcone mu, które wirtuozowsko wykonywał duet „Jogurt” w składzie Kyryło Borodin i Danyło Denysow. Tradycyjny smaczny kozacki kulesz stał się wspaniałym symbolem jedności uczestników piętnastych czytań literackich. Z każdym rokiem poszerza się krąg wielbicieli słów autora: „Moim słowom jeszcze tak wiele spraw”. Więc w przyszłym roku w dniu Świętego Wołodymyra słowo Wołodymyra Zatulywitra znów będzie brzmieć na Kaniowskich górach w Buczaku. Serdecznie zapraszamy wszystkich nieobojętnych do przyłączenia się do uczczenia pamięci wielkiego poety. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 67
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIJAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 15 200
Машинний переклад