Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №33 за 2017 рік

16 с. · 33 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Prywatny rów z krokodylami

Halyna PAHUTIAK, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Bezpieczeństwo narodowe jest niemożliwe bez bezpieczeństwa osobistego. Agenci wroga osiedlili się w domu każdego obywatela Ukrainy, który nie troszczy się o higienę informacyjną. Zmienić swoje złe nawyki — żyć tak, jakby to nie Rosja napadła na nas, lecz kosmici z hollywoodzkiego filmu — większość nie chce. Bo jak obejść się bez duszewnych rosyjskich seriali, które mentalnie są bliższe pokoleniu postsowieckiemu, bez rosyjskiego repu, bez wszelkiego rodzaju show i sentymentalnych życiowych historii i przepisów, których celem jest pokazanie, że wróg ma ludzkie oblicze. Chociaż, jak mówią u nas na Galicji, lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć. Z mądrymi nie jest ciekawie, to jak po „Bandyckim Petersburgu” oglądać „Siedmiu samurajów”. Nie napisałam tego bez powodu: „Siedmiu samurajów”. Stary film genialnego Kurosawy pokazuje, jak mają walczyć ludzie honoru przeciwko bandytom. Ale kto u nas jest ludźmi honoru? Ci, których żona chowa w garażu przed wezwaniem na front, ci, którzy jadą na saksy do kraju agresora, bo tam życie jest tak samo prymitywne i zwyczajne jak w Ukrainie, czyli postsowieckie, i nie trzeba uczyć się języka ani przestrzegać cywilizowanych zasad? Czy może ci, którzy uciekają z Ukrainy przed korupcją, wulgarnością i niemożnością realizacji siebie? Czy po prostu ci, dla których fosa z krokodylami, czyli prywatne bezpieczeństwo, to dużo pieniędzy, które rozwiązują wszystkie problemy? Teraz zobaczcie, co z tego wyszło. Na wojnie za tych panów, którzy ukrywają się przed obowiązkiem obrony Ojczyzny, giną zupełnie młodzi, osiemnastoletni. Pospólstwo podnosi się z kolan po tym, jak przejedzie kondukt pogrzebowy, i nie mają pojęcia, że ten chłopak z Pustomytów czy Połtawy mógłby nie zginąć, gdyby nie wykupili swoich mężów i synów w wieku trzydziestu lat w wojskowym komisariacie, bo dojrzały mężczyzna jest ostrożniejszy i bardziej doświadczony. A kiedy zdrowie nie pozwala, można przygotowywać się do samoobrony, przynajmniej trenować ciało i ducha. Ale wróg to nie Rosjanie, lecz kosmici, a z bezwizowym ruchem można teraz uciec także do Europy. Wszyscy oni, co prawda, mówią, że będą bronić swojej rodziny. Czyli po prostu uciekną, bo dla nich Ojczyzna jest tam, gdzie zarobek. Ci, którzy nie będą mogli uciec, zginą. Na to jest też przysłowie: dlaczego głupi — bo biedny. Matki nauczyły ich kochać tylko siebie, a nie bliźniego, nie nauczyły kochać Ukrainy taką, jaka ona jest, a nie taką, jaką zbuduje dla nich władza. Szkoła nie nauczyła krytycznego i niezależnego myślenia. Duch infantylizmu przeszkodził w dorośnięciu. Kultura, nauka i oświata w Ukrainie są opuszczone poniżej listwy przypodłogowej, bo media potrafią naśladować wszystko i nawet wydrukować na drukarce wzór do naśladowania, imitację człowieka — bezmyślnego i bezpiecznego konsumenta, który żyje w wirtualnym świecie z wirtualną wojną. Po co prawdziwe, skoro jest imitacja? Łamanie rąk i popadanie w rozpacz to także imitacja, teatr, oznaka niedojrzałości. A oto fosa z krokodylami wokół swojego rozumu i serca — to rzeczywistość. Fosę między obcym a wrogim, między jakościowym a niejakościowym, między honorem a bezczeszczeniem może wykopać każdy i otrzymać moralną satysfakcję z tego, że odtąd nikt nie zdoła okupować ani jego ciała, ani duszy. A kiedy takich ludzi będzie wielu, wtedy osądzi się także tych, którzy ukradli pieniądze na państwową fosę z krokodylami, według praw czasu wojny. DOM NAD RZEKĄ 12-13 NOWE WIERSZE WIACZESŁAWA HUKA

Машинний переклад

Wycisnąć z siebie niewolnika

Mykoła HRYHORCZUK, doktor nauk fizyczno-matematycznych. „Mongołowie! Mongołowie! Złotego Tamerlana wnuczęta gołe”. Taras Szewczenko. Pytanie w zadaniu brzmi, ile jeszcze można kupować kiełbasę „Moskiewską”, ser „Rosyjski”, chleb „Borodiński”, „Białoruski”, „Arnautkę”, wódkę „Moskiewską”, „Fińską”? Już i Europa uchyliła rąbka tajemnicy, a prezydent jest w siódmym niebie ze szczęścia: „I do it!”. A wokół „stepy, łany marzą”. Ile jeszcze lat Niepodległości musi minąć, aby kolej przestała być Południowo-Zachodnią — odcinkiem imperialnej kolei, a kilometraż na niej mierzono by nie od Moskwy, a od Kijowa? Zostawmy im 101. kilometr i odgrodźmy się od nich chociaż 201. Dopóki wyposażenie komputerowe będzie rosyjskie, a układ klawiatury bez ukraińskich liter „і, І”, „ї, Ї” oraz „є, Є”? Niech mniejszości narodowe szukają na klawiaturach swoich potężnych „Э”, „ы, Ы”, „ъ, Ъ”, ukrytych pod naszymi literami! Ile można robić reklamy i szyldy na sklepach po rosyjsku? Czy to my żyjemy w ich przestrzeni, czy oni — w naszej? Czy może wszyscy jesteśmy gogolętami z rozdwojoną duszą? Kto podmienił język naszym sportowcom, ich trenerom i komentatorom? Czyżby metry, sekundy i kilogramy, szybciej, wyżej i silniej nie mogły być ukraińskie? I choćby jak oryginalnie brzmiała nazwa kijowskiej ulicy „Krążownika „Aurora”, czy nie lepiej, jeśli już statkami nazywać ulice, nazwać ją „fregaty „Hetmana Sahajdacznego” lub „Mikołajowskich stoczniowców”? Dawno stolicy pora mieć „prospekt Honty i Zalizniaka” lub „Prospekt Hajdamacki” jako symbol wiecznego dążenia naszego narodu do wolności, jako przypomnienie wyzyskiwaczom, że cierpliwość wolnego narodu ma granice. Oczywiście taka nazwa u „kieszonkowców” może wywoływać niedobre skojarzenia. Ale my róbmy swoje. Na fabryce cukierniczej „Roshen”, która stoi przy Centralnym dworcu autobusowym w Kijowie, wciąż widnieje, nietknięte dekomunizacją, popiersie Karola Marksa. Ono zapewne przypomina właścicielowi, dzięki czemu i komu można było przejąć ten słodki obiekt. Do jakiego czasu będą istnieć kioski „Sojuzpieczat” i „Sojuzdruk”, w których rzadko zobaczysz ukraińskojęzyczne gazety, a jeszcze rzadziej ukraińskojęzyczne czasopisma? Czasopisma „Kijów” w naszej stolicy nie znajdziecie w żadnym takim kiosku. Natomiast spotkacie tu gazety „Siewodnia”, „Wiesti”, „Fakty”, „Komsomolskaja prawda w Ukrainie”, „Argumenty i fakty”, „2000”, „Nowoje wriemia”, które przepychają „ruski mir”, z naciskiem na „sensacje”, wypadki, morderstwa, amoralność, skandale obyczajowe, prymitywizm, głupotę. Okazuje się, że wszystko co ukraińskie jest „nieformatowe” i „nie cieszy się popytem wśród ludności”. Ukraińskich gazet w dzisiejszej Ukrainie jest mniej nawet niż było emigracyjnych ukraińskich gazet w powojennej Kanadzie. Natomiast spotkacie „format”: dziesiątki kolorowych obcojęzycznych krzyżówek i pornograficznych czasopism. Wiejskim emerytom w Zachodniej Ukrainie razem z emeryturą obowiązkowo przynoszą do domu jakąś rosyjskojęzyczną „gazetkę”, w rodzaju kirowohradzkiej: „Babcia”. Taka sobie „chytrość” — „matrioszka”: nazwa ukraińska (dla prenumeratorów), a zawartość w środku całkiem obca. I wielu emerytów zmuszonych jest kupować ją, bo dokąd się podziać, emeryturę przynieśli prosto do domu. Taką praktykę należałoby wprowadzić również dla mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego i dodawać im do emerytury, na przykład, gazetę „Słowo Proświty” czy „Swobodę”! A tych, którzy nie czytają, „obrabiać” muzyką, jak to do niedawna było na bazarach, rynkach, w autobusach komunikacji międzymiastowej, mniej lub bardziej ludnych miejscach Galicji, gdzie codziennie ryczał szanson z obowiązkowym „Władimirskim centralem”. W Kijowie, po godzinie 18, jeśli nie zdążyliście w ciągu dnia kupić czegoś z prasy — przepadło. Nawet w centrum kulturalnej niegdyś stolicy jej nie znajdziecie. Ale łatwo będziecie mogli nabyć setki gatunków piwa, różne wyroby alkoholowe i tytoniowe. Doszło do tego, że dawno znany kiosk z gazetami przy Placu Europejskim jest już wypełniony po brzegi „wyrobami tytoniowymi”, a inny — przy hotelu „Dniepr” — dawno zniknął. I jak niedawno się wyjaśniło, te „wyroby” pochodzą z kraju-agresora. Co za hańba! Kraj, który produkuje rakiety, nie może zorganizować u siebie produkcji własnych papierosów. Kiedyś na Chreszczatyku mieszkała kulturalna i naukowa elita Ukrainy: poeci, pisarze, artyści ludowi, akademicy. A dzisiaj ci, którzy archiwum Artysty Ludowego ZSRR i Ukrainy Dmytra Hnatiuka wyrzucili na śmietnik, ci, którzy wszystkimi siłami starają się wyprzeć cudem ocalałe księgarnie z centrum miasta. Ile wysiłku kosztowało obronienie, na przykład, „Siajwa”. U „sławnych pradziadów wielkich” czy to z prawnukami nie wyszło, czy elita straciła poczucie wysokości. Mamy Wikipedię. Ale tyle w niej kalk z rosyjskiego, okaleczonych i błędnych artykułów, że i tak trzeba zwracać się do obcojęzycznych -pedii, gdzie jest pełniejsza i dokładniejsza informacja. Kto produkuje tę drugorzędność? Niech artykułów będzie mniej, ale ich głębia powinna być większa, aby zwracano się do nich jak do autorytatywnego źródła. Państwo nie kontroluje również eteru radiowego. Jeśli w czasach radzieckich w Zachodniej Ukrainie na falach długich, średnich i w zakresach UKF słychać było wszystkie stacje centralne ukraińskie, to w czasach Niepodległości gdzieś one zniknęły, natomiast zamiast nich dobrze słychać języki rumuński, węgierski, polski, słowacki i inne, a ojczystego — ani śladu. „Kultura”, „Promiń”, „Pierwszy” są tutaj niedostępne. Coś tam trochę jest na stacjach FM, i to przeważnie „Era”, która umiejętnie mąci w głowach Ukraińcom i podmywa mózgi, jak kornik drzewo. Niewiele czasu potrzeba, aby Zakarpacie po raz kolejny podzieliły sąsiednie kraje. Donbas i Krym są tego jaskrawymi przykładami. Ukraińskość przebywała tam jakby w podziemiu, po prostu ją porzucono, bo wszyscy „sternicy” bawią się w „budowę państwa”, bawią się w prawa, zamiast ich przestrzegać. To oczywiście nie do zniesienia, że w państwie Ukraina nie ma ani jednego kanału telewizyjnego, który całodobowo nadawałby w języku ukraińskim. Niech cała reszta n-kanałów mówi w jakim chce języku do swojej publiczności. Ale Ukrainiec w swoim państwie powinien mieć choć jeden swój kanał. A tu wprowadzają jakieś haniebne kwoty nie na języki mniejszości narodowych, a na język ukraiński! Do niedawna 80% nazw ulic, placów, przedsiębiorstw, wszelkich zakładów wschodnio- i południowoukraińskich miast miało pochodzenie kolonizatorskie i przypominało obywatelom o ich niedawnej przeszłości oraz o tym, że nigdzie od niej nie uciekli. Aby wyobrazić sobie, jak okaleczona i splądrowana była toponimika Ukrainy, wystarczy sięgnąć do „Atlasu dróg samochodowych” wydawnictwa „Kartohrafija”, gdzie podano nazwy wszystkich miejscowości. I przypomnijmy w porządku alfabetycznym choćby niektóre nazwy miejscowości, które ponad dwadzieścia lat używano w niepodległej Ukrainie: Artemiwka (5), Artemowe, Bilszowyk (3), Watutine, Wołodymyro-Ulaniwka, Woriwśke, Woroncowe, Woroszyliwka, Hałycynowe, Holenyścewe (2), Dzerżyniwka, Dzerżynśk, Dzerżynśke, Dzerżynśkyj, Enhelsowe, Żdanowe, Żowteń (4), Żowtnewe (60!), Illicziwka (4), Illicziwśk, Illicziwśke, Kalinina, Kalinine (4), Kalininśke, Kalininśkyj, Karla Libknechta (2), Karla Marksa (3), Karlo-Marksiwśke, Karlo-Marksowe, Kirowe (21), Kiriwka (5), Kirowśk (2), Kirowśke (4), Komintern (4), Kominternowśke, Kominternowe, Komysariwka (5), Komsomoleć, Komsomolśk (2), Komsomolśke (13), Komsomolśkyj (3), Komuna (2), Komunariwka (5), Kotowśk, Kotowśke (4), Krasne Znamia, Krasnyj Łucz (3), Krasnyj Oktabr (2), Krasnyj Pachar, Krasnoarmiwśk, Krasnoarmiwśke, Krasnoznamenka, Krasnoznamianka, Krupśke (4), Kujbyszewe (6), Kujbyszewka, Kujbyszewśke, Lenina (5), Lenina Druhe, Lenine (6), Leniniwka (2), Leninka (5), Lenino-Ulaniwka, Leninśke (17), Lubianka (6), Łunaczarśke (2), Maksyma Horkoho (3), Marksowe, Menżynśke, Miczurine, Nowyj Donbas, Nowokotowśk, Nowomoskowśk, Noworosiwśke (2), Oborona Rad, Oktabrśke (8), Orżonikidze (3), Pamiat Illicza, Parchomenko, Perwomaiwka, Perwomajśk (5), Perwomajśkyj (2), Radianśke (10), Rewolucijne, Rozy Luksemburh (3), Swerdłowe (3), Swerdłowka (3), Swerdłowśk, Swerdłowśke, Siewierodonieck, Skotarśke, Sowietśke, Suworowśke, Tretij Internacionał, Ulaniwka (4), Frunze (5), Furmaniwka (2), Chruszczowa Mykytiwka, Czapajewe (4), Czapajiwka (13), Czerwoni — Zirka (5), Zoria (2), Peremoha, Znameno, także Czerwoni — Ahronom, Doneć, Żowteń (3), Oracz, Perekop, Prapor (2), Czaban, Szachtar, Szlach, Czerwoni Partyzany, a jeszcze Czerwonoarmiwśke (9), Czerwonohwardijśke, Czerwonozawodśke, Czerwonopartyzanśke, Czerwonopraporne, Czerwonoakrajinka… Czkałowa, Czkałowe (5), Czkałowka (2), Czkałowśke, Czumaliowo, Szlach Illicza, Szlach Nezamownyka, Szmidtowe, Szczors, Szczorsiwka (3), Szczorsowe (2), Szczorśk, Jużnokomunariwśk, Jużnoukrajinśk, Janwarśke, Jasna Zirka. A liczba nazw, w których zmieniono poszczególne litery („y” na „i”, czy „o”, albo „ji” na „je”) jest o wiele większa. Toponimika Krymu w połowie usiana jest podobnymi nazwami (powyżej nie uwzględnionymi). Podobna sprawa wydarzyła się z nazwiskami. Tutaj jest ogrom pracy. Ilu Ukraińców ma nazwiska z końcówką na „-ow”: Iwanow, Pietrow, Sidorow… Te nazwiska odpowiadają na pytanie: czyj syn? A zatem po ukraińsku powinny być pisane: Iwaniw, Petriw, Sydoriw… A takie, dla przykładu, nazwiska jak Bilinśkyj, Kulinycz, Sieczewaja powinny być pisane: Bilynśkyj, Kulynycz, Siczowa. Jeśli chodzi o nazwiska żeńskie, to dawna władza radziecka uczyniła je takimi samymi jak męskie. Do „złotego września”, na przykład w Zachodniej Ukrainie, nazwisko żeńskie obowiązkowo kończyło się na „-a” i odpowiadało na pytanie, czyja ona? Jeśli mąż, dla przykładu, Bojczuk, to jego żona lub córka — Bojczukowa, Bojczukiwna. Po ślubie imienia kobiety nawet używano rzadko, bo zgodnie z dawną tradycją (możliwe, że rzymską), powinno ono odpowiadać męskiemu imieniu. Tak o żonach Mykoły, Dmytra, Petra, Wasyla, Mychajła, Fedora, Iwana mówiono: Mykołycha, Dmytrycha, Petrycha, Wasyłycha, Mychajłycha, Fedorycha, Iwaniha, odpowiednio. A już mąż zwracał się do żony po jej własnym imieniu. W 1918 roku Symon Petlura w trzy dni przemianował wszystkie ulice Kijowa, które nosiły imperialne nazwy. Przez siedem i pół miesiąca rząd P. Skoropadskiego w trudnych warunkach zrobił prawie tyle, co nasi urzędnicy przez wszystkie lata niepodległości. Kogo oni,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ci, obecni, czekają, na co mają nadzieję? Wydawałoby się, że przykłady naszych hetmanów, z majątków których i z nich samych prawie nic i nikogo nie zostało, powinny przekonująco uczyć, że bez silnego własnego państwa wszystko idzie na marne. Jednak „sternicy” Ukrainą, oślepieni mgłą zdobyczy, zapominają o tym. Latami zaprzęgają woły i zaczynają coś robić dla państwa tylko pod naciskiem ulicy lub na polecenie silnych władców tego świata. Mieszkańcy Mołdawii przemianowali miasteczko, w którym urodził się G. Kotowski, jeszcze w 1989 roku, a Ukraińcy miasto o tej samej nazwie w obwodzie odeskim — dopiero w 2017 roku (!), obecnie stało się Podilśkiem. Przy przemianowaniach ważne jest przywrócenie starych nazw miejscowości, ponieważ one, jak mało co, przekazują zaszyfrowane stare pojęcia i symbole, które dotarły do nas z pradziejów od przodków. Języki, poszczególne słowa i nazwy dzięki swojej trwałości pozwalają zajrzeć w głąb historii narodu, nawet dalej, niż może to zrobić archeologia. Nie należy imion starych „idoli” zastępować nowszymi, bo nadejdą czasy, kiedy imiona nowszych zastąpią jeszcze nowszymi. Wtedy, jak żartują w Internecie odnośnie niektórych pomników, w celu oszczędności środków na brąz, lepiej byłoby głowy „idoli” osadzać na gwint. Na przykład, po co było odrąbywać przednią prawą nogę koniowi na pomniku Szczorsa, który znajduje się na bulwarze Szewczenki? Jak wiadomo z czasów M. Kociubynskiego — „konie nie są winne!”. Bardzo przyzwoity koń (lepszy niż pod Sahajdacznym na Podolu, czy pod Chmielnickim na placu Sofijskim) i figura jeźdźca — całkiem niezłe. Wystarczy głowę Szczorsa zamienić, na przykład, na głowę Petlury lub Skoropadskiego! Nie będzie podobał się ani Symon, ani Pawło — zabrali do muzeum-gliptoteki i przykręcili głowę innej szanowanej osobistości. Monument, ogólnie rzecz biorąc, nie jest zły i dobrze wpisuje się w otoczenie. Prawie każda europejska stolica ma konne posągi. Nam przydałoby się zrobić konnego Mazepę, który zawisa nad Dnieprem nie gorzej niż Piotr I nad Newą. Ale to już chyba dopiero na setny rok Niepodległości. Ogólnie rzecz biorąc, czas już robić pomniki stojące, a to u nas era siedzących. Po brązowej książce Rylskiego w parku Hołosijiwskim ślizgają się dzieci we wszystkie strony, szarpią klasyka za nos, przeszkadzają klasykowi patrzeć w dal. Kurbasowi na Proriznej ktoś podpiłował nóżkę krzesła, na którym niby siedzi. Jarosław Mądry przy Złotych Wrotach, wydaje się, marzy, by wstać z kolan. Może bardziej udanie wyszło z Jakowczukiem i Łobanowskim, do których przysiadają się obok odpocząć lub sfotografować się na pamiątkę. U gnębionego wiekami narodu i pomniki muszą jeszcze odsiedzieć swoje. Ile czasu musi upłynąć, aby każdy Ukrainiec wycisnął z siebie niewolnika, nauczył się szanować siebie, szanować swojego rodaka i swój naród? Aby całą przestrzeń wokół siebie wypełnił swoimi imionami i zachował pradawne imiona, zaczął wytwarzać najpierw dla siebie wysokiej jakości rzeczy, co do których każdy mógłby być pewien, że ukraińskie — jest najlepsze! Wierzmy, że dziesiątki tysięcy ofiar, złożonych w nowszych czasach na ołtarzu Niepodległości, przywrócą naszemu narodowi dawną wielkość. w chustach. Babcie witają pasażerów świętami, a potem rozbrzmiewa żwawa kolęda... Trzecie odkrycie zapędziło mnie w ślepy zaułek, z którego do tej pory nie mogę się wydostać. Scharakteryzować go można jednym zdaniem: im dalej od centrum, tym więcej języka ukraińskiego. Mimo że właśnie w centrum położone są uniwersytety, muzea, teatry, związki twórcze, ukraińskie słowo można tu usłyszeć o wiele rzadziej niż w jakimś zagubionym na obrzeżach mikrorejonie. Oczywiście, i w stołecznym śródmieściu jest kilka miejsc, które można nazwać wyjątkami (park Szewczenki, Majdan Niepodległości), jednak po pokazowo obcojęzycznym Chreszczatyku gwarny bazar gdzieś koło granicy miasta sprawia wrażenie innego wszechświata. Jakby podziemny pociąg w jakieś dwadzieścia minut przywiózł cię z dalekich obcych ziem do rodzinnego domu. Przyczyna tego paradoksu jest mi nieznana, ale wiem, że za piętnaście-dwadzieścia lat on na pewno odejdzie w niebyt. Nam przyszło żyć w zadziwiającym okresie. Historia zanurza Kijów w języku ukraińskim, jak ksiądz zanurza niemowlę w chrzcielnej kupieli. Drugi Majdan tylko potwierdził nieodwracalność tego procesu — brzemiennego w skutki, długotrwałego, niełatwego... Za półtora-dwa dziesięciolecia ukraińskojęzyczni obywatele stanowić będą połowę miejscowej ludności. A jeszcze za półtora-dwa dziesięciolecia mój wpis ostatecznie straci swoją aktualność, tak samo jak zjadliwe humoreski Pawła Hłazowego. Urodziłem się w rosyjskojęzycznym mieście. Teraz mieszkam w dwujęzycznym. Kijów, w którym spotkam swoją starość, będzie mówił po ukraińsku. Kijów

Машинний переклад

Przemówił

Maksym MERKULOW Mówili do mnie “priwiet”, mówili do mnie “zdrawstwuj” I “dawaj do swidanja” mówili mi. I wszystko to byłoby normalne, wszystko to nie byłoby straszne, Gdyby to było w Pitierze albo w Moskwie. Ale takimi słowami wita mnie stolica Żółto-błękitnego kraju... Zespół “Meri” Na początku Niepodległości ukraiński w Kijowie był językiem-widmem. Językiem szkolnych podręczników, ulicznych szyldów, audycji telewizyjnych i radiowych. A także — językiem do kuchni. Przedmiotem czysto domowego użytku. Na ulicy prawie go nie było słychać, nielicznych ukraińskojęzycznych postrzegano jak obcokrajowców czy przybyszów z innej planety. Ludzie ci przypominali dziwaków, którzy poszli do pracy w ulubionych domowych kapciach. Pewnego dnia takim dziwakiem postanowiłem zostać ja, zwykły student stołecznej uczelni. Początkowo było niezręcznie, ale przyzwyczaiłem się dość szybko, po czym dokonałem kilku ciekawych odkryć. Pierwszym odkryciem dla mnie był fakt, że za język ukraiński nikt nie bije. Nie prześladuje, nie wyśmiewa, nie wyrzuca z fryzjera czy sklepu, nie żąda przejścia na rosyjski. Czasami mogą zapytać, skąd przyjechałeś. Ale nawet to zdarzało się rzadko. Zazwyczaj mieszkańcom było po prostu obojętne, czy mówisz cytatami z nieśmiertelnej klasyki, czy opowiadasz anegdoty zabawnym surżykiem — najważniejsze, że nikogo nie obrażasz. Czasami spotykałem ludzi, którzy naprawdę nie rozumieli po naszemu: wszyscy oni byli obcokrajowcami, prawie wszyscy — przyjezdnymi z krajów bliskiej zagranicy. W ciągu kilku miesięcy ostatecznie przekonałem się, że przypisywana większości kijowian pogarda i niechęć do wszystkiego, co ukraińskie, w rzeczywistości jest wymysłem, najzwyklejszym nieudolnym mitem. Ideowi ukrainofobowie, jasna sprawa, też od czasu do czasu wynurzali się gdzieś na horyzoncie, jednak ich liczby raczej nie można było nazwać znaczącą. Przypuszczam, że gdyby moja studencka młodość przypadła na burzliwe lata 90. ubiegłego wieku, moje doświadczenie językowe mogłoby okazać się nie tak znów bezchmurne. Ale to był środek lat zerowych, przebrzmiał pierwszy Majdan, ludzie byli pełni nadziei i wiary w przyszłe zmiany, w nieuchronne odrodzenie. Język Tychyny i Płużnyka powoli wychodził z podziemia na światło dzienne. Drugie odkrycie zdziwiło mnie jeszcze bardziej: zobaczyłem, że ukraińskojęzycznych w mieście jest w rzeczywistości wielu. Są mniejszością, ale ta mniejszość jest liczna i dość zauważalna, jej przedstawicielem może okazać się ktokolwiek — i solidny mężczyzna w garniturze, i niemłody włóczęga, który prosi cię o pieniądze na alkohol, i dobrotliwa babcia, która sprzedaje domowe ziemniaki, i beztroska dowcipna studentka z tatuażem na szyi, z jeżowatymi włosami, ufarbowanymi na wszystkie kolory tęczy. Co więcej, są miejsca, gdzie ukraiński naprawdę dominuje: od Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i Biblioteki imienia Wernadskiego po targowiska i, wybaczcie, tanie knajpy. Na ulicy spotykasz ukraińskojęzycznego przechodnia, w supermarkecie — ukraińskojęzycznego kasjera, w sklepie — ukraińskojęzycznego sprzedawcę. W przychodni przyjmuje cię ukraińskojęzyczny lekarz, w tramwaju bilet sprzedaje ci ukraińskojęzyczny konduktor, w przejściu podziemnym chłopcy śpiewają ukraińskie piosenki — od słynnej “Pieśni o ręczniku” Malyszki po ostatnie hity “Okeanu Elzy”. A pewnego zimowego dnia na stacji metra “Pozniaky” do wagonu wchodzi grupa wesołych babć w kolorowej

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Precedens Ostapa Drozdowa

...ności, apelacje, sądowe przepychanki i próby poprawienia ustawy, ale precedensy realnego bezpośredniego działania zdarzają się nieczęsto. Obywatel nie tylko ma prawo domagać się od współobywatela komunikowania się w języku państwowym, ale i jest zobowiązany wszelkimi środkami, w tym również przymusem, dążyć do wykonania swojego żądania. Bo artykuły Konstytucji działają przede wszystkim za pośrednictwem obywatela, a dopiero potem przez przymus prawa. Przymus prawa powinien dotyczyć aktów publicznej demonstracyjnej niesubordynacji wobec ogólnoobywatelskiego porządku komunikowania się, lecz przymus komunikacyjny jako bezpośrednie działanie obywatela jest podstawą utwierdzania języka państwa. Każdy porządek utrzymuje się przymusem, a państwo, które ma monopol na bezwarunkowe egzekwowanie porządku przymusem, będzie utwierdzać język państwowy tylko wtedy, gdy będzie to robić codziennie i co godzinę każdy przyzwoity obywatel. Spróbujcie w Rosji zacząć mówić po ukraińsku, a natychmiast otrzymacie uwagę. Czy Ukraińcy boją się tak postępować? Czy komuś jest niezręcznie albo strasznie usłyszeć w odpowiedzi chamstwo? Normalne zachowanie językowe jest dla nas jeszcze niezwykłe, dlatego rzeczywiście ktoś może odebrać je jako obraźliwe lub zuchwałe. Tym bardziej, że państwo nie prowadzi propagandy właściwego zachowania obywatela, a ludzie państwowi w większości nie są wzorem dla społeczeństwa. Moim zdaniem próżno obwiniać o to państwo, ponieważ w środowisku władzy ukształtowało się już zdeformowane środowisko językowe, które nieuchronnie sprowadza do małoruskiego standardu językowego wszystkich potencjalnych działaczy państwowych. Ludzie polityki i władzy nigdy nie pozbędą się małoruszczyzny językowej, bo uważają, że takimi chce ich widzieć społeczeństwo, które popiera ich jako ludzi z ludu. Sam naród powinien coś zrobić z wyraźnie zgubną sytuacją językową w państwie. Chodzi nie o cały naród jako masę, lecz o ludzi sumienia i życiowej mądrości, ludzi publicznych i wpływowych, od których w pewien sposób zależą inni. Bo inny człowiek przejdzie na twój język komunikacji tylko w razie korzystnej lub przymusowej potrzeby. Osobiste prośby i agitacja za językiem państwowym po dość długim okresie państwowości będą wywoływać jedynie irytację. Nakłonić kogoś do przejścia na język państwowy może tylko osobisty przykład lub żądanie poparte siłą wpływu. Mocna postawa Ukraińca nie powinna być aktem pojedynczego codziennego heroizmu czy ofiary za ukraińskość. Tak nie powinno być, ale tak będzie niemal zawsze, dopóki akty obywatelskiego przymusu wobec języka państwowego będą pojedyncze. Ubolewam, że precedens Ostapa Drozdowa nie wywołał fali podobnego działania wśród ludzi publicznych, rozsądnych i wpływowych. Wrażenie jest takie, że takich ludzi jest albo zbyt mało, albo rozumieją wszystko, ale wciąż się boją. 08.08.17 r.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

św. Włodzimierzowi, i to uczcić 5 czerwca, co było wcześniej, niż zamierzano świętować w Moskwie. Oczywiście o udziale księży (bez pozwolenia?) nie mogło być mowy. Jakiś urzędnik z Komitetu do spraw religii już od rana biegał przy pomniku, wypytywał, gdzie kupiono świece, czy przypadkiem nie w cerkwi, ostrzegał, zakazywał. Ale bez żandarma był bezsilny. Serhij Naboka przyniósł magnetofon. Na taśmie było nagranie dzwonów. Ktoś przeczytał “Złoty gwar” Pawła Tyczyny. Przygotowując swój referat, nie spodziewałem się, że będzie on miał taki rezonans na świecie, w różnych językach!... Rezonans w zagranicznej prasie był ogromny. Naszemu skromnemu nielegalnemu zgromadzeniu nadano większe znaczenie niż oficjalnej uroczystości kościelnej, która dotarła do Kijowa później, po kilku dniach, i zebrała na Wzgórzu Włodzimierskim tysiące duchownych, którym po raz pierwszy w życiu pozwolono na szaty liturgiczne na ulicy i oficjalną delegację do Kijowa…” Wasyl Owsijenko: “UKK zyskał szeroki rozgłos. Do klubu zaczęli ciągnąć nowi ludzie. Na przewodniczącego wybrano Arkadija Kyrejewa, później Serhija Nabokę, jego aktywistami zostali Ihor Zaporożec, Tetiana i Anatolij Bytczenkowie, Jewhen Swerstiuk, Witalij Szewczenko, Petro Borsuk, Jarosława Danyłejko, Taras Kompanyczenko, Wasyl Hurdzan, Kłym Semeniuk, Taras Antoniuk, Anatolij Łupynis, logiczne “łamanie”, jednak się nauczyli”. Przeanalizowawszy wypowiedzi wielu filozofów, teologów, autor skłania się ku myśli, że “każdy chrześcijanin ma obowiązek posłuszeństwa przede wszystkim Bogu, a nie królowi, tym bardziej, jeśli rozkazy króla są sprzeczne z Bożym Prawem”. Podobnego zdania był swego czasu Iwan Franko, o czym pisał w wierszu “Parenetikon”: To, bracia, wy dobrze rozumiejcie, Że wróg Boży, wróg prawdy i woli Nie wart miłości waszej nigdy. W tym samym rozdziale zamieszczono artykuły Wasyla Rudeho “Iwan Wyhowski — polityczny lider ukraińskiego państwa kozackiego”, Natalii Lisowej “Pamiętać, żeby żyć”, Olhy Dżus “Bierzcie ogień przeszłości”, Natalii Humnickiej “Ukraińcy Krymu i Donbasu...”, Kwitosławy Kunowskiej i Łesi Stefiniw “Język ojczysty ukraińskiego ucznia”, Łesi Chrapływej-Szczur “Scenka na święto bohaterek”, Wiktora i Jurija Zubryckich “Wojownik” (w 100-lecie urodzin ojca Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Sewastijana Zubryckiego). W innych rozdziałach — “I w dźwiękach pamięć się odezwie”, “A my zostaliśmy”

Машинний переклад

Wyjście z duchowego obozu koncentracyjnego

W Muzeum Szistdesiatnykiw otwarto wystawę poświęconą 30. rocznicy powstania Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego, który stał się pierwszą niezależną organizacją społeczną w Radzieckiej Ukrainie. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Ekspozycja opowiada o tym, że ZSRR połowy lat 80. ubiegłego wieku przypominał przegrzany silnik, który nie tylko nie był w stanie przyspieszyć ruchu do przodu, ale nawet utrzymać osiągniętego tempa. Jednocześnie w masowej psychologii „radzieckiego człowieka” wciąż utrzymywał się trwały stereotyp, który przedstawiał ZSRR jako postępowy, wieczny i przez nikogo niepokonany fenomen polityczny. Żywił się on z dwóch źródeł: z ideologicznej bezalternatywności zamkniętego społeczeństwa oraz szczątkowej energii kinetycznej strachu, zrodzonej przez masowy terror lat 30.–50. XX wieku. Ten stereotyp był swoistym, można powiedzieć, wewnętrznym nadzorcą, cenzorem, który na podświadomym poziomie blokował prawdopodobieństwo publicznej opozycji wobec radzieckiej rzeczywistości u przeważającej większości ludzi. Wyprowadzić społeczeństwo z tego stanu masowej apatii, swoistego duchowego obozu koncentracyjnego, mogła tylko publicznie ogłoszona, dosłownie fizycznie widoczna alternatywa dla komunistycznej rzeczywistości. Do tego trzeba dodać ważny szczegół: alternatywę, która nie zostałaby od razu bezlitośnie zlikwidowana przez organy karne ZSRR. Takie zadanie historyczne wykonał w latach 1987–1988 w Kijowie Ukraiński Klub Kulturologiczny (UKK). Podstawą klubu stali się więźniowie polityczni, wypuszczeni w przeddzień przez M. Gorbaczowa z radzieckich obozów koncentracyjnych zgodnie z nową polityką pieriestrojki, oraz młodzież studencka. Ostra antyradziecka tonacja, narzucona przez aktywistów UKK, zszokowała początkowo nie tylko funkcjonariuszy KGB, ale i większość nieprzyzwyczajonych do podobnych treści kijowian. Ale reakcja na nich była różna: jeśli komunistycznych pachołków to przerażało, to u zwykłych Ukraińców, po pierwszych minutach osłupienia z zaskoczenia, wywoływało euforię. Dotkliwą porażką polityczną władzy była próba dania otwartej, publicznej walki UKK, przenosząc lokalne, z niewielką liczbą osób dyskusje na łamy masowych partyjnych i państwowych mediów. Argumenty radzieckiej propagandy okazały się dla szerokich mas ludności, które zdążyły już zanurzyć się w demaskatorskich artykułach moskiewskich grubych czasopism, nieprzekonujące. Ukraińska administracja kolonialna wyraźnie zaczęła przegrywać rywalizację z aktywistami UKK, a zrozumiawszy to, postanowiła zmienić taktykę dyskusji na przemilczanie, próbując zagnać UKK do głębokiego podziemia. Wydano okólnik o zakazie udostępniania pomieszczeń Klubowi na dyskusje. Po tym UKK przeniósł swoją działalność do prywatnej posiadłości Dmytra Fedoriwa w starożytnej części Kijowa — na Podolu, przy ulicy Ołehiwskiej 10. Wzmocniwszy się, UKK rozpoczął agitację za reformowaniem totalitarnego systemu, za wykluczeniem z konstytucji paragrafu o kierowniczej i przewodniej roli KPZR, celowości przejścia do systemu wielopartyjnego. I co najważniejsze, na platformach UKK rozpoczęła się agitacja za napełnieniem realną treścią konstytucyjnej zasady o suwerenności republiki, co bardzo szybko przerodziło się w walkę polityczną o niepodległość państwową. Na wystawie zaprezentowano wiele ciekawych eksponatów. Wśród nich fotografie „Wieczór pamięci Wasyla Stusa w domu Dmytra Fedoriwa, Kijów, 17 stycznia 1988 r.”; „Grupa kolędnicza (wśród kolędników członek UKK Władysław Iszczenko), styczeń 1988 r.”; „Pierwsze publiczne uczczenie przez członków UKK pamięci niewinnie zabitych Ukraińców, 1988 r., Bykownia”; „17 lipca 1988 roku. Pierwsze zebranie Kijowskiego oddziału UGH na ławkach szkolnego stadionu na Rusaniwce w Kijowie. Wiaczesław Czornowił odczytuje deklarację zasad UGH”; „Członkowie UKK i „Hromady” (w centrum Jarosława Danyłenko i Taras Kompanyczenko) na Andrijiwskim Uzwozie w Dzień Kijowa, 1988 r.”; „Pierwsze publiczne upamiętnienie ofiar Hołodomoru w Kijowie, panichidę odprawił ks. Metodij, 1989 r.”; „Panichidę w pamięć ofiar rozstrzelanych przez NKWD w Pałacu Październikowym odprawił ksiądz UAOC ks. Jurij Bojko, Kijów, 1988 r.”; „Zebranie założycielskie UKK na daczy Arkadija Kyrejewa, sierpień 1987 r.” Oficjalna reakcja radzieckiej prasy na powstanie Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego przedstawiona jest artykułami: „Teatr cieni”, „Pieriestrojka po płaczynczynsku”, „Jakim że byt’ kłubu”, „Na oboczynie. Ob UKK biez lisznich dietalej”, „Hańba prowokatorom z UKK”. W przeciwwadze — publikacje „Wozwraszczenije iz dissidientow” („Moskowskije nowosti”, 1988 r.), Ołeś Szewczenko „Pierwszy strzał Ukraińskiej rewolucji” („Literaturna Ukrajina”, 14 sierpnia 2008), Inna Czerniawska-Naboka „Kuźnia kadrów deputackich” („Narodnyj deputat”, sierpień 2007), a także nieformalne czasopisma „Koło” i „Dzwin”, książki Serhija Naboki „Uwaha №0” oraz Jewhena Swerstiuka „Na błahosławennij zemli Apostoła” i „Szewczenko i czas”. Ale chyba najcenniejsze są wspomnienia uczestników tamtych wydarzeń. Jewhen Swerstiuk: „Czy nie najbardziej udaną akcją UKK było uczczenie tysiąclecia Chrztu Rusi. Kiedy przeczytaliśmy w gazetach, że cerkiew prawosławna będzie obchodzić tę datę w Moskwie, potem w Leningradzie i wreszcie w Kijowie, naszemu oburzeniu nie było granic… Na posiedzeniu UKK postanowiono naszymi skromnymi siłami uczcić wielką datę bez oficjalnego zezwolenia przy pomniku Dmytro Korczynski, Łohwyn Bablak, Jewhen Czernyszow, Nadija Łewczenko, Ołeksa Mykołyszyn i inni. Stworzyli sekcję historyczną (Jurij Ohulczanski), językową (Władysław Iszczenko). Bywali tu Mychajłyna Kociubynśka, Wiaczesław Czornowił, Mychajło i Bohdan Horyni. Więźniowie polityczni, którzy wychodzili na wolność, od razu przychodzili do klubu. Tak, Mykołę Horbala jego żona Olha Stokotelna przyprowadziła tutaj w pierwszych dniach powrotu do Kijowa. Trzeciego dnia po zwolnieniu przyszedł tutaj i autor tych słów…” Ołeś Szewczenko: „Dla legalizacji działalności udało nam się zarejestrować nasz statut przy wydziale kultury Podolskiego rejonowego komitetu wykonawczego m. Kijowa. Jednak po tym, jak władza zobaczyła, że okiełznać klub pod swoją radziecko-partyjną kontrolę się nie udaje, zaczęto odmawiać nam pomieszczeń i postawiono wymóg zarejestrowania statutu przy Kijowskim miejskim komitecie wykonawczym. A tam już czekali… Wymogi władz miejskich wobec naszego statutu były coraz bardziej absurdalne i, wydawało się, na to właśnie obliczone, żebyśmy je w końcu odrzucili… Następnego dnia na kolejnym zebraniu, które odbyło się (już z konieczności) pod gołym niebem, członkowie klubu jednogłośnie odrzucili absurdalne wymogi i umówili się zbierać w oddzielnych sekcjach w prywatnych mieszkaniach — odtąd staliśmy się „nielegalni”, oficjalnie nieuznani”. staliśmy się ludźmi, a my pozostaliśmy sobą”, “Chwile w wieczność płyną”, “Płoń, płoń, nie wypalaj się, zwierciadło” — ciekawy artykuł Mychajła Telihy “Jak stałem się świadomym Ukraińcem” (“...wszystko zaczęło się od bandury: jej czary mnie nie ominęły — pochwyciły mnie i poprowadziły tą ścieżką, na końcu której widzę szczęście swojego narodu”); znanej proświcianki Niny Wirczenko (jej życiowe credo “Moje życie — Ukraina i matematyka”) “Ukrainką się urodziłam”; artykuły Mykoły Żułynskiego i Kławdiji Baczynskiej o Ułasie Samczuku; wspomnienia Hałyny Hordasewycz o Wiaczesławie Czornowole oraz jeszcze wiele innych aktualnych materiałów. Rozdział “Wyszliśmy z dzieciństwa” tworzą poezje. Poetyckich patriotycznych utworów w zbiorze jest niemało — nimi zaczyna się każdy rozdział. Autorzy — znani poeci Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Wiktor Baranow, Rostysław Radyszewskyj, Antonina Łystopad, a także poezje zza drutu kolczastego: Zynowija Serdiuka, w szczególności poświęcone Antoninie Jarol, referentce OUN z Rówieńszczyzny (pseudonimy “Oksana”, “Kwiat”), Orysi Mateszuk, Wołodymyra Kosowśkiego, Iryny Senyk oraz wielu innych.

Машинний переклад

A my pozostaliśmy ludźmi

Nadia KYRIAN. Treść książki jest narodowo-patriotyczna, ukierunkowana na zachowanie prawdy historycznej, tworzenie narodowo świadomego społeczeństwa. We wstępie redaktor naczelny Jarosław Heletij analizuje obecną sytuację na Ukrainie, osiągnięcia i błędy okresu niepodległości, główne zadania, które obecnie stoją przed patriotami. W pierwszym numerze almanachu, wspomina autor, głównym pytaniem było: kiedy rozkwitnie Ukraina? Ówczesna trudna sytuacja, zubożenie narodu, skorumpowanie władzy obecnie pogłębiły się „tragedią konfliktu zbrojnego z putinowską Moskowią”. A Ukraina rozkwitnie wtedy, uważa Jarosław Heletij, kiedy główną ideą stanie się idea narodowa, a naszym Prezydentem zostanie Nacjonalista; doświadczenie historyczne świadczy, że każde państwo europejskie umacniało się we własnej ideologii nacjonalistycznej. W rozdziale wstępnym wydrukowano artykuł Łarysy Sitko „Sługa Boży — metropolita Andrzej Szeptycki” na 150-lecie od dnia jego urodzin, które obchodzono w 2015 roku; Łewka Łukjanenki „Kiedy wyzbędziemy się moskiewszczyzny”, gdzie polityk zauważa, że nasza inteligencja wciąż waha się między pojęciami „bratni naród słowiański” a „drapieżny imperialny agresor”. Wpływa to na treść audycji radiowych i telewizyjnych, mediów drukowanych, dyskusji w internecie, a wszystko razem — na świadomość narodu; Mykoły Żułynskiego na 200-lecie Szewczenki; Natalii Humnickiej „Zakamuflowana rusyfikacja. Małorosyjskość elit władzy”, w której autorka proponuje zastanowić się nad przyczynami niepocieszającej rzeczywistości postmajdanowej. Drugi rozdział — „Z zakamarków wiecznie zmarzniętego krańca świata” — poświęcono więźniom politycznym, ofiarom komunistycznego bezprawia, którzy odbywali swoje wyroki w Minłagu (Republika Komi), Incie, Kazachstanie. Wśród nich Orysia Mateszuk z obwodu lwowskiego, Kuźma Hromyk z Polesia, Łeonid Riabczenko i jego ojciec Iwan z okolic Łubniów, jeden z najlepszych ukraińskich tłumaczy Hryhorij Koczur i jego żona Iryna Mychajliwna, Jarosława Łudkewycz, Anastasija Zakydalska i inni. „Musimy święcie strzec naszą historię, pamiętać tych, którzy własnym życiem wywalczali naszą jeszcze tak zależną Niepodległość” — przypomina „Ukraiński Wisnyk”. Trzeci rozdział — „W promieniach dobra”. Tutaj zamieszczono filozoficzne rozważania Ołeksandra Kicery „Czy należy kochać wrogów”. Ten wieczny dylemat jest obecnie niezwykle aktualny. „Młodzi chłopcy, którzy teraz bronią przed prorosyjskimi terrorystami wschodnich granic Ukrainy, nie od razu nauczyli się zabijać wrogów. Ale, pomimo bolesnej psycholo- Almanach „Ukraiński Wisnyk”, niezależne wydanie polityczno-oświatowe, założono w 2000 roku. Inicjatorem takiego wydania był Wiaczesław Czornowił. Ideę poparły „Proświta”, „Memoriał”, ukraińskie społeczności wielu krajów świata. Rosyjska agresja w 2015 roku przerwała wydawanie almanachu, dlatego za lata 2015—2016 wydano numer podwójny. W przyszłości almanach ma ukazywać się co roku.

Машинний переклад

Muzyka zwycięstwa dobra nad złem

Marharyta Dowhan. Zdjęcia Serhija Boryśkowskiego. Trębacz i granatnik. Rozmawialiśmy w kolejce ze starszą kijowianką o naszych wnukach, prawnukach, którzy dzisiaj bronią Ukrainy przed podstępną Moskowią. I nagle pani Hala, ze łzą w głosie, mówi mi: „W kijowskim szpitalu mojego wnuka teraz ratują! Boże, jak okaleczyli go bandyci! Ręce, nogi, brzuch!”. Wymieniła chłopca: Wiktor Cymbaliuk. I poszłam do Wiktora. Do trzeciej sali traumatologii. Pamiętacie „Marsz zaporoskich kozaków”? Tym marszem trębacz Wiktor Cymbaliuk nie raz podnosił na duchu mieszkańców Monastyryszcza na Szewczenkowej Czerkaszczyźnie, gdzie teraz mieszka. A rodem wojownik jest z podmiejskiej wsi, której wreszcie przywrócono historyczną nazwę — Pański Most. Dlaczego trębacz? Tata grał na trąbce w orkiestrze dętej. Uzyskawszy w Kaniowie wykształcenie muzyczne, grał w orkiestrze i syn. A na wojnie — inna muzyka. Trzeba było opanować rzemiosło wojskowe. Żołnierz Cymbaliuk został granatnikiem w 72. brygadzie zmechanizowanej. Trafili 2 lutego tego roku pod wrogi ostrzał. Miną poranione ręce i noga, dostało się też narządom wewnętrznym. Już ponad 20 operacji przeszedł Wiktor. Podczas naszej rozmowy weszli lekarze z pomocnikami i powoli, ostrożnie przełożyli Wiktora na łóżko-wózek. Zawieźli na kolejną operację. A Wiktor zdążył mi powiedzieć: „Jak ręce się zregenerują i będą pracować, dalej będę grał na trąbce. Bardzo chce się jeszcze zagrać „Marsz zaporoskich kozaków”, a jeszcze — „Pożegnanie słowianki”. To muzyka zwycięstwa dobra nad złem!”. I przypomniał mi się Herodot. Wrogi pocisk przestrzelił kręgosłup. Neurochirurgowi Danczynowi (żołnierze go szanują!) udało się go wyciągnąć. Ale 8. miesiąc trwa walka o zdrowie Mykoły Iwanowa, inżyniera górnictwa, żołnierza, który na wojnie jest od samego jej początku. Wyciągnął chłopak rękę po jagody, a ja zobaczyłam szew na całej jej długości… — To mój chrzest bojowy. Jeszcze w 2014 roku pod Chrzaszczuwatem wrogi grad zostawił pamiątkę. Siedzę przy Mykole w pierwszej sali chirurgii ropnej. Rozmawiamy. A wzrok mój przykuty jest do śniadej twarzy tego ukraińskiego wojownika. Przypomina ona mi rzeźbiarskie portrety Greków epoki antycznej, których i w książkach, i w muzeach się naoglądałam. — Jest pan Grekiem? — Jestem Ukraińcem. Ale od rodziców słyszałem, że jest we mnie grecka krew… Kto dzisiaj, jak wielki Grek Herodot, który żył w naszych stronach i pisał o Ukrainie jeszcze w V w. przed naszą erą, napisze o legendarnych bohaterach, którzy bronią jej obecnie?! Pocałowałam to obolałe ciało… — Wybaczajcie, muszę zadzwonić, żeby moje rzeczy mi przysłali z frontu. „Lakonicznie i z humorem” — pomyślałam. — O tak nazwał linię frontu młody sierżant, zastępca dowódcy BMP-2 Ołeksandr Boryśkow. A chłopak, porozmawiawszy z towarzyszami broni, kontynuował swoją spowiedź: — Jestem z Uzynu na Białocerkiewszczyźnie, pod Kijowem. Miasteczko nasze jest dawne. Ze szkoły pamiętam: jeszcze za czasów scytyjskich żyło tu plemię Uzynian, czy Uzynów. Nasz słynny kosmonauta Popowycz jest z Uzynu. Za sowietów koło nas był grandiozny aerodrom — lotnictwa dalekiego zasięgu, i to z bronią jądrową — całemu światu grozili ci sowiety. Połamali sobie na tym zęby. I teraz połamią. Do spraw frontowych Ołeksandr przystąpił wiosną 2016 roku. Kontraktowy. W boju uczył się i strzelać, i dowodzić. Zeszłej zimy dostał ranę odłamkową — mina przyleciała. — To była dla mnie pierwsza nauka, sprawdzenie psychiki. W Dnieprze załatali ładnie lewą nogę. Znowu — na front. Otrzymałem od Poroszenki medal „Obrońcy Ojczyzny”. Jestem dumny. A jeszcze mam dyplom od dowódcy brygady z okazji Dnia Niepodległości 2016 r. O walkach mówić nie chcę. Ale jak słownie i muzycznie „komunikowaliśmy się” z wrogiem — opowiem. Między nami odległość około 70 m. Ta hołota, łajdaki ciągle krzyczą, wydzierają się: „Uropy, ukropy!!!”, a potem włączają swoją „Wychodiła na bierieg Katiusza”. Zmęczyli tą „Katiuszą”. Wtedy nasz dowódca kompanii zdobył gdzieś potężny głośnik, wybrał odpowiedni moment — i na pełną moc włączył Hymn Ukrainy! Zamknęli się separatyści. Oczywiście, na jakiś czas… A w kijowskim szpitalu jestem niedawno. 30 maja pod Awdijiwką, koło kopalni Butiwka, jak zawsze, zaczęła się strzelanina. Zaczepiła mnie wielkokalibrowa broń. Oto teraz — niekończące się operacje. Na moje pytanie o charakter rany Sasza z dziecięcą szczerością odrzucił lekką kołdrę, odsłaniając swoje młode ciało, zszyte na całym brzuchu i po bokach, wzdłuż i wszerz ogromnymi szwami. Nie wytrzymałam, przywarłam do niego i pocałowałam to obolałe ciało między jego ranami. W tej chwili był dla mnie Synem Bożym… A potem Sasza pokazywał mi w Internecie zdjęcia śmiercionośnych min, którymi wróg okalecza nasze dzieci. Z jednej takiej „zabawki” wylatuje do 600 żelaznych odłamków, które na wskroś przeszywają, rwą ludzkie ciało… Jestem Ukraińcem! On jest ze wsi Dudałkiw koło Boryspola na Kijowszczyźnie. Mówi do mnie dziwnie nienaganną ukraińszczyzną. Nie powstrzymałam się — pochwaliłam za piękny język. A on w odpowiedzi: ja właściwie jestem Rosjaninem, z Uralu. Zdziwiona. Mówię mu: etnograficznie Ural nie jest rosyjski, w orbicie tych gór żyją różne narody, inna sprawa — pod rosyjsko-imperialnym kloszem. A chłopak mi: słusznie! Jestem z Czuwaszów. Mój tata jest Czuwaszem. Wzruszona. Mój piękny przyjaciel-Czuwasz wyrwał się z moskiewskiej drapieżnej pajęczyny i twardo stał się Ukraińcem, przechodząc przez kijowski Majdan 2014 roku! Tak i powiedział: „Poczułem się Ukraińcem, zawsze i wszędzie, ze wszystkimi zacząłem mówić po ukraińsku!”. A ktoś mówi, że to trudno — zacząć mówić po ukraińsku. A on — zaczął! Poznajcie: Serhij Knutow — żołnierz-karabinier drugiej kompanii pierwszego batalionu 72. brygady. Tak się poznaliśmy. Rozmawialiśmy w skromnej kawiarni na terenie szpitala. Siedzą żołnierze po dwóch, trzech — filiżanka kawy, rozmowa. Po pół godzinie spotykamy się z nim przed gabinetem okulisty. On teraz w chirurgii szczękowo-twarzowej się leczy. W grudniu zeszłego roku granatem przeciwpancernym zmiażdżyło, rozniosło szczękę, przebiło szyję — ogłuchł na jedno ucho, lewe oko nie widzi… Przeżył 8 skomplikowanych operacji. Przyszedł na operację do okulisty. Mówiliśmy o różnych sprawach. Między innymi opowiedział też o rodzinnej wsi, skąd jest mama i gdzie on się urodził. Wioska ma ponad 800 lat! Opowiadają, że mnisi Ławry Pieczerskiej tam się osiedlali. Ponieważ w pobliżu jest bagno i pełno trzciny — zaczęli z niej robić fujarki i muzykowali na nich! Tak więc wieś zaczęła nazywać się Dudałkiw. Jeszcze mówiliśmy o kolejnych operacjach. Stworzenie faktycznie nowej szczęki — to skomplikowana kwestia dla współczesnej chirurgii. Tymczasem mojego Czuwasza-Ukraińca zawołano do gabinetu… Następnego dnia zadzwoniłam do niego. I usłyszałam najważniejsze: „Widzę!” Nieszczęście wydarzyło się we wsi Wodianne w obwodzie donieckim. Na posterunku było nas dwóch. Nagle wróg uderzył z wielkokalibrowego karabinu maszynowego. Bandytom prawa nie są pisane. Żaden Mińsk nie jest dla nich rozkazem! Poczułem silne uderzenie, dosłownie rozerwało ramię i… wszystko. Ocknąłem się dopiero w Charkowie, gdzie wyciągnęli z szyi aż trzy kawałki żelaza. Dzięki Bogu, mózg i naczynia nie zostały uszkodzone. Dowiedziałem się, że z pola walki wynieśli mnie partner i jeszcze czterech chłopaków z Prawego Sektora. Chwała im. Po Charkowie leczę się tutaj, w Kijowie. Ramienia na razie nie ma. Ręka trzyma się na żelaznych drutach. Dopiero za pół roku będzie mowa o protezie. Zrobić ją podejmują się Niemcy. Byli u nas przed chwilą. Zabrali do siebie na operacje aż 14 chłopaków! …Dzień Iwana Kupały. Wszystko wokół takie bujnie zielone, chce żyć, a to dziecko o smutnym i mądrym spojrzeniu ufnie opowiada mi o przeżytych śmiertelnych horrorach. Do niedawna śniły mu się co noc. Dopiero od kilku dni zaczął w miarę się wysypywać… Kimże jesteś, 19-letni chłopcze-kozaku, któremu polityczny bandyta przerwał normalne ludzkie życie? Piąte dziecko w mołdawskiej (po linii ojca) rodzinie Czurarów, która mieszka i pracuje na gościnnej Chersońszczyźnie w miasteczku Czornobajiwka. Chociaż tata-akordeonista skłaniał do muzyki, ale zwyciężyła w życiu inna pasja. Blisko domu — lotnisko, jednostka lotnicza. Jeszcze z dzieciństwa przyglądał się startom i lądowaniom helikopterów, samolotów. Dlatego poszedł uczyć się do Charkowskiej Akademii Wojskowej na inżyniera lotnictwa. A tutaj — wojna. Jest nam przytulnie. Radośnie rozmawiam z tym poważnym chłopakiem. Nawet rozmarzyłam się: kiedyś w niebo wzbije się jeszcze niewidziany, doskonały samolot konstrukcji wybitnego ukraińskiego inżyniera Ołeksandra Czurara. Rodowód od Piddubnego Dowódcę plutonu 96 brygady przeciwlotniczo-rakietowej Denysa Buhajiwa niedługo po tym, jak przybył do wojska, awansowano w służbie. Został dowódcą ds. przygotowania fizycznego i sportu 156 pułku przeciwlotniczo-rakietowego. Silny wolą, silny duchem. Mistrz w sporcie odważnikowym. Bardzo szczyci się Denys swoim rodowodem, w którym jest imię słynnego Piddubnego. Denys czuje, że to od pradziadka kiedyś jemu, chłopcu, przekazał się impuls do zajmowania się sportem. W 2013 roku na mistrzostwach Ukrainy został brązowym medalistą. Dzisiaj Denys jest w czwartej sali traumatologii. Myślami — ze swoimi żołnierzami, którym trenuje ducha i ciało. Wraz z towarzyszami broni stworzył ligę uczestników ATO w piłce nożnej. Bardzo dobra rzecz dla psychologicznej rehabilitacji po froncie. Są jeszcze inne plany. Denys wierzy, że sport odważnikowy stanie się z czasem olimpijskim. A jeszcze dzień nie mija, żeby serce nie leciało do rodziny, do Złotonoszy na Czerkaszczyznę: tam ukochana żona z córeczką Wiktorią. A wkrótce przyjdzie jeszcze na świat Dzieciątko! Wojownik z Siewierodoniecka Bardzo miłe było poznanie 24-letniego Mykyty Dołżkowa. W wieku 19 lat poszedł do Armii. Kiedyś chłopak uczył się na mechanika. Człowiek pracy z ducha. Boli chłopaka Donbas, zamykanie fabryk, zagubienie ludzi. A Awdijiwka dla sierżanta-przeciwlotnika Mykyty jest szczególnym, piekielnym wspomnieniem. Może tam tak strzelają, bo tam jest koksochemia? Jeszcze 7 września pierwszego roku wojny otrzymał przestrzałową ranę odłamkową. I na froncie, i w szpitalu Mykyta jest starzyzną. Wtedy, dawno temu, niby postawili go na nogi. Znowu do boju. Aż nagle… Prawa noga odmówiła posłuszeństwa. Znowu operacje. — Ilu lekarzy przy mnie pracowało! Ale ich nie bardzo widziałem: to narkoza, to na brzuchu leżę. Niedawno zrobili unikalną operację: z lewej na prawą nogę przeszczepili cztery centymetry nerwu! Medycyna czyni cuda! Czekam. Wierzę — noga ożyje, i ja znowu pójdę do boju za Ukrainę. Mykyta Dołżkow Ołeksandr Czurar Denys Buhajiw Wiktor Cymbaluk

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

żywcem płonęło bydło, a rozpaczliwie płakali i jęczeli ludzie, których torturowano i zabijano. Aż strach przytaczać wykaz spalonych wsi: † 19 marca Masłowice, Mieniany, Kosodawy, Tychobórz, Ślipcze, Kosmów, Modryniec, Żabcze, Oszczów i Choroszyce; † 21 marca Bereść, Wereszyn, Witków; † 22 marca: Smoligów, Stare Sioło, Liski, Kostaszyn, Wasylów Wielki, Hubinek, Rzeczyca i Tuczapy; † 2–8 kwietnia: Nowosiółki, Kryłów, Poturzyn, Wasylów Mały, Radostów, Żulice, Wiśniów, Kołdubiska, Telatyn. † w przeddzień Zielonych Świąt: Steniatyn, Ratyczów, Żerniki, Posadów, Szlatyn, Hopkie, Zimno, Poledów i Pieniany. Nie dopuść Panie Boże podobnego nigdy więcej. Powstała nieprzewidziana sytuacja. Rzecz w tym, że przyjęty przez Wielki Zjazd program OUN ogłaszał wrogiem nr 1 dla Ukrainy bolszewików. O wrogim stosunku do Polaków nie było mowy, a tutaj wszystko się zmieniło. Wrogiem nr 1 okazali się Niemcy, wrogiem nr 2 (a w danej sytuacji nr 1) stali się Polacy, a bolszewicy przesunęli się na trzecie miejsce, chociaż wszystko determinowały okoliczności. W zależności od sytuacji ci wrogowie zamieniali się miejscami, ale wszyscy oni byli i czasami występowali wszyscy trzej razem. OUN(b)—UPA szybko rozrastała się w wielką, dobrze zorganizowaną armię partyzancką, która przejęła kontrolę nad znacznymi częściami Wołynia i stworzyła tutaj tak zwaną Republikę Kołkowską, do walki z którą naziści zastosowali wszystkie rodzaje sprzętu wojskowego — czołgi, samochody pancerne, lotnictwo. Nie zatrzymując się na poszczególnych starciach, poświęcono im w książce należne miejsce, podkreślam — tylko niektórym z nich. Bezprzykładnymi pod względem poziomu heroizmu i poświęcenia stały się dwie bitwy UPA — we wrześniu 1943 roku w Nowym Zagorowie, w murach starodawnego klasztoru zagorowskiego, oraz 21—25 kwietnia 1944 roku w pobliżu uroczyska Hurby. W pierwszej bitwie potężne mury klasztoru przyjęły pod swoją ochronę 44 dzielnych powstańców, którzy wytrzymali walkę przeciwko ponad 1500 żołnierzom wojsk niemieckich przez dwie i pół doby. Nie mamy innego przykładu do porównania z męstwem i poświęceniem tych wołyniaków (chyba że w naszych czasach bitwę żołnierzy ATO o lotnisko w Doniecku). Wieczna im pamięć, cześć i chwała! Druga bitwa miała miejsce na południu rejonu zdołbunowskiego, w której ponad 4 tysiące powstańców wystąpiło przeciwko „zaporowemu” oddziałowi wojsk NKWD o łącznej liczebności prawie 30 tysięcy z armatami, czołgami i samolotami. Bez wątpienia tak potężna bitwa kosztowała wielkie ofiary po obu stronach, ale jest to również przykład, którego nie wykreślisz z historii Ukrainy, z historii narodowowyzwoleńczych zmagań. UPA prowadziła wojnę na trzy fronty i jeśli sumarycznie zjednoczyć poniesione na nich ofiary, to głowa kręci się od tego, bo była to prawdziwa tragedia wołyńska, a ten naród wytrwał i w końcu ogłosił niepodległość swojego państwa, o które walczyły i ginęły tylko w ciągu ostatnich 100 lat tysiące i tysiące Bohaterów Ukrainy.

Машинний переклад

Przekazać całą prawdę…

Walentyn JABŁOŃSKI, profesor Urodziwszy się 86 lat temu w Werbnie, dwa kilometry od słynnych Kozackich Mogił, rozpocząłem tutaj swoją skomplikowaną drogę życiową i przeszedłem ją w czasie zmian pięciu systemów politycznych — Polski wersalskiej, pierwszych sowietów, okupacji niemieckiej, czasów ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych, powojennej władzy radzieckiej, po to, aby podczas dalszego kształtowania się nie stracić tego, co zdobyte, zachować to i w końcu oddać w pełni swoją wiedzę, doświadczenie i energię utwierdzeniu ukraińskiej państwowości. Swoje wrażenia z tego, co zobaczyliśmy, przeżyliśmy i czego nie zapomnieliśmy, my (W. Jabłoński i O. Jabłońska) wyłożyliśmy w monografii „Niespokorna Wołyń”, którą przygotowujemy do wydania. Skłoniła nas do wzięcia do ręki pióra złożoność problemu, zbyt wielkie jego upolitycznienie w Polsce i niedostateczna znajomość go przez naszych czytelników (według danych Centrum Razumkowa, tylko 8% Ukraińców jest dobrze poinformowanych o tamtych wydarzeniach, około 28% — „coś o nich słyszało”, prawie połowa respondentów szczerze przyznawała, że nie słyszała o tej tragedii w ogóle nic). Dlatego postanowiliśmy opowiedzieć rodakom nieco z ich historii. Nie możemy spokojnie reagować (czy w ogóle nie reagować) na bezpodstawne oskarżanie nas o ludobójstwo wobec Polaków. Jednakże sprostować je można jedynie na podstawie faktów, konkretnych przykładów, dostępnej informacji i zainteresowania nią. Skupiając się na tym, co powiedziano wyżej, chciałbym przede wszystkim podkreślić, że Wołyń, jako ważny forpoczt Ukrainy, od najdawniejszych czasów brał na siebie cały ciężar pierwszego uderzenia wojennych i międzywojennych konfrontacji w obronie wolności, honoru i godności swojego narodu, niepodległości Ojczyzny. Mężnie przeżywszy tyle wojen, najazdów, okupacji i zakusów na swoją ziemię, wiarę i język, nasz naród nie ustąpił z żadnej z tych swoich cnót i mamy pełne prawo powiedzieć za T. Szewczenką: „u nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą”, my nigdy nie wykazywaliśmy zakusów na cudzą ziemię, a walczyliśmy o swoją — ze wszystkimi tymi, którzy chcieli ją nam zabrać. Pozwolę sobie przypomnieć, że w rezultacie pierwszej wojny światowej na zgliszczach czterech imperiów niepodległość zdobyło siedem krajów europejskich, a Ukrainie się nie poszczęściło, nas nie poparto na Olimpie. Trzeba było kontynuować walkę. Analiza przyczyn klęski rewolucji pokazała, że do zwycięstwa wroga nie wystarczy potęga militarna, potrzebna jest jeszcze ideologia, zdolna podnieść ludzi do walki. I w rezultacie takich rozmyślań rozrzuceni po świecie uczestnicy zmagań narodowowyzwoleńczych, zebrawszy się w 1929 r. w Wiedniu na Wielki Zjazd, stworzyli Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), której celem określono odnowienie Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa (USSP) na wszystkich ukraińskich ziemiach etnicznych. Na przewodniczącego OUN wybrano J. Konowalca. Widząc w ukraińskim ruchu narodowowyzwoleńczym konkurenta dla swojej polityki, bolszewicy podstępnie zabijali jednego po drugim liderów tego ruchu. Tak, w 1926 r. podstępnie zabili w Paryżu S. Petlurę, w 1938 r. — J. Konowalca, w 1950 r. — Szuchewycza, w 1959 r. — S. Banderę, co wyrządzało znaczną szkodę ukraińskiej sprawie. O śmierci S. Petlury: o tym, że zniszczenie Petlury było operacją radzieckich służb specjalnych, świadczył pracownik KGB Piotr Deriabin, który w 1954 roku przeszedł na stronę Amerykanów i opowiedział o tym podczas wystąpienia w Kongresie USA. Pochowany Petlura jest na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. 40 polskich generałów w dniu pogrzebu Symona Petlury uklękło w kościele w Warszawie. Oto prawdziwy honor oficera, generała. A świat coraz bardziej otwarcie przygotowywał się do wojny Niemiec z ZSRR. OUN nie miała swoich formacji zbrojnych do udziału w wojnie. Mogła jedynie poprzeć tę lub inną siłę zbrojną. Możliwy konflikt między Niemcami a Rosją Radziecką wydawał się OUN doskonałą okazją do stworzenia własnych sił zbrojnych. Początkowo OUN miała pewne nadzieje na Niemcy. I nieprzypadkowo. Pod koniec lat trzydziestych w wielu europejskich gazetach pojawiła się wiadomość, że Niemcy dążą do stworzenia niepodległego państwa ukraińskiego, które połączyłoby w ramach narodowych Ukrainę Radziecką oraz Ukraińców żyjących pod jurysdykcją Polski i Czechosłowacji. W Berlinie utworzono przedstawicielstwo ukraińskie na czele z aktywistą OUN Suszką. 8 maja 1940 roku kancelaria Hitlera wydała instrukcję dla komisarzy wschodnich rejonów, w której zaznaczano, że Ukraina ma być samodzielnym państwem w sojuszu z Niemcami. Przygotowując wojnę przeciwko ZSRR, Hitler deklarował zamiar wystąpienia w roli wyzwoliciela zniewolonych narodów ZSRR spod panowania bolszewickiego. Kiedy u Hitlera dojrzała decyzja o pójściu na wojnę przeciwko ZSRR, zakładał on możliwość odrodzenia samodzielnego państwa ukraińskiego. Z takimi zamiarami OUN weszła w drugą wojnę światową. I przeniknąwszy śladem wojsk niemieckich do Lwowa, OUN, nie tracąc czasu i nie konsultując się z Niemcami, od razu ogłosiła 30 czerwca odnowienie Państwa Ukraińskiego. Jednak cele OUN i hitlerowców były różne: ukraińscy nacjonaliści rozpatrywali atak Niemiec na ZSRR jako możliwość ustanowienia niepodległego państwa ukraińskiego, a Niemcy widzieli w OUN siłę dywersyjną do stworzenia chaosu na radzieckim zapleczu. Takie zachowanie OUN nie spodobało się Niemcom i kiedy Bandera odmówił odwołania Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego, najpierw aresztowano jego i członków ukraińskiego rządu, a 25 listopada 1941 r. gestapo wydało tajny rozkaz o aresztowaniu wszystkich aktywistów ruchu Bandery. Miesiąc po ogłoszeniu we Lwowie Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego — 30 lipca 1941 r., Polski rząd emigracyjny w Londynie wznowił przerwaną 17 września 1939 roku (w związku z wojną) współpracę z ZSRR, podpisując układ Sikorski-Majski, zgodnie z którym w przesłanej z Moskwy depeszy (cytujemy) „ZSRR opowiada się za stworzeniem niepodległego państwa polskiego w granicach narodowej Polski, włączając niektóre miasta i obwody, które niedawno przeszły do ZSRR”. Ludność Zachodniej Ukrainy okazała się teraz podwójnej przynależności (jak w tej piosence: „czyś ty Jaś, czyś ty nie, spodobałeś się mnie”). Wywołało to oburzenie u wołyniaków, a kierownictwo Związku Walki Zbrojnej w Warszawie, jako gospodarze, zaczęło wysyłać na Wołyń swoich emisariuszy w celu organizacji formacji zbrojnych i grup podziemnych. W ciągu 1942—1943 r. na terytorium Wołynia powstało kilkadziesiąt takich baz. Front niemiecko-radziecki szybko opuścił tereny Wołynia, a na okupowanym terytorium pojawili się dezerterzy z Armii Czerwonej, uciekinierzy z niemieckiej niewoli, bezrobotni, którzy początkowo po prostu szukali schronienia w wołyńskich lasach, tym bardziej że było lato, a z czasem powstała idea połączenia się w jakieś grupy. Pod koniec 1941 i w ciągu 1942 r. Niemcy postanowili przeprowadzić oczyszczenie terytorium Rzeszy, stosując masowe aresztowania i niszczenie członków ukraińskich organizacji nacjonalistycznych. W lutym-marcu 1942 r. w Babim Jarze rozstrzelano 621 członków OUN(m), w lipcu 1942 r. rozbito kijowską referenturę OUN(b), w październiku-listopadzie 1942 r. stracono 210 członków OUN(b). Jednocześnie Niemcy zaczęli coraz częściej przeprowadzać akcje pacyfikacyjne wśród ludności ukraińskiej za nieposłuszeństwo. Nie można było godzić się z tym dalej, trzeba było rozpoczynać opór. Pierwsze oddziały pod nazwą UPA — „Poleska Sicz” stworzył na początku wojny niemiecko-radzieckiej ataman Taras Bulba-Boroweć w rejonie olewskim na Polesiu. Kierownictwo nurtu banderowskiego do połowy 1942 r. negatywnie odnosiło się do partyzanckich metod walki, jednak sytuacja wymagała działania i OUN(b) postanowiła połączyć wszystkie formacje partyzanckie orientacji niepodległościowej w jedną potężną armię powstańczą. Tak, część oddziałów Bulby-Borowcia zgodziła się na połączenie w ramach OUN(b), niezgadzający się stworzyli oddzielną formację pod nazwą Armia UNR. Pierwszym dowódcą UPA został referent wojskowy krajowego prowodu OUNSD Północno-Zachodnich Ziem Ukraińskich (PZUZ) Wasyl Iwachiw, jednak 13 maja 1943 r. zginął on w walce z niemieckim oddziałem wojskowym koło wsi Czernysz w rejonie kołkowskim (obwód wołyński). Po tym obowiązki dowódcy UPA przejął prowidnyk OUNSD na PZUZ Dmytro Klaczkiwski („Kłym Sawur”, „Ochrim”). A na Chełmszczyźnie, która weszła w 1939 r. w skład Generalnego Gubernatorstwa, Niemcy, flirtując z polską częścią ludności kraju, która stanowiła tu ponad 65%, zaczęli mianować starostów, wójtów, nauczycieli itp. wyłącznie z Polaków, prowokując tym polsko-ukraińską konfrontację, która stopniowo przerodziła się z pojedynczych w masowe wystąpienia. Na dopełnienie tej prowokacji Niemcy postanowili stworzyć na Chełmszczyźnie wzorcową niemiecką kolonię „Himmlerstadt”, zasiedloną przez reichsdeutschów, volksdeutschów i Holendrów, wysiedlając w tym celu 200 tys. Polaków z czterech powiatów dystryktu lubelskiego. Operacja przeprowadzana była zimą. Do jej przeprowadzenia zaangażowano pomocniczą policję ukraińską. Tysiące Polaków, wysiedlonych zimą ze swoich domów, przeszło do AK, wszystkie swoje krzywdy i niezadowolenie przenieśli na policję ukraińską i rozpoczęli akcje odwetowe przeciwko Ukraińcom. Polskie podziemie na Hrubieszowszczyźnie zniszczyło pięć ukraińskich wsi i spowodowało liczne ofiary w ludziach — 2 tys. Ukraińców, kolejne tysiące stały się uchodźcami. Masy Ukraińców ciągnęły przez rzekę Zachodni Bug na Wołyń, przenosząc ze sobą iskrę oporu, która zapaliła ognisko tragedii wołyńskiej. Konfrontacje nie ustawały, lata 1943–1944 stały się najstraszniejszym etapem niszczenia przez Polaków całych wsi Chełmszczyzny i Podlasia – płonęły w ogniu wsie,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

po prostu nie zdążyli zniszczyć. Dlatego każdy przypadek należy rozpatrywać oddzielnie. Nawiasem mówiąc, w składzie dowódców formacji zbrojnych UPA było niemało byłych oficerów Armii Czerwonej, którzy heroicznie walczyli z Niemcami, różnie z Polakami i bolszewikami, a część tylko czekała na zbliżenie frontu, aby zmyć swoje grzechy krwią lub zdać raport z wykonanego zadania. Na terenie rejonu dubieńskiego działał odważny kureńny UPA Czubaty — wysoki, przystojny, z kręconą czupryną spod czapki, w płaszczu. Postrach wrogów. A jego rodzonego brata, zmobilizowanego w 1940 r. w szeregi ACz, był radzieckim oficerem. Tragiczny wypadek zdarzył się, kiedy brat chciał zobaczyć się z bratem; spotkali się w rodzinnym domu, objęli się, usiedli za stołem, a zza okna odezwał się karabin maszynowy. Oficer ACz padł trupem, a Czubaty po kilku dniach przyjechał w pełnym rynsztunku ze swoim szwadronem do Dubieńskiego rejonowego oddziału milicji i poddał się. I już poleciały głowy wczorajszych towarzyszy broni Czubatego, których wydawał bezlitośnie jednego po drugim. Strasznie wspominać. Spotykając go przypadkiem na ulicy, odczuwałem jakiś strach, bo teraz nie wiedziałem, kim on jest naprawdę: bohaterem czy zdrajcą? I zakończył on życie również nie lepiej. Ukraińskie zmagania narodowowyzwoleńcze okresu II wojny światowej samym faktem swojego przejawu i zdobytą sławą zjednoczyły tysiące ukraińskich patriotów wokół idei narodowej, walki o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo. Jednak należy pamiętać, że: — tragedia wołyńska była epizodem II wojny światowej oraz ukraińskiej rewolucji narodowowyzwoleńczej; — wydarzenia tragedii wołyńskiej miały miejsce na etnicznych ziemiach ukraińskich, do których nie mieli prawa ani Polacy, ani Niemcy, ani bolszewicy; — celem wołyńskiego starcia ze strony polskiej było przywrócenie w łono Polski Kresów Wschodnich, a celem OUN — przeszkodzenie Polakom w realizacji tego zaborczego zamysłu; — działania bojowe strony ukraińskiej, w szczególności OUN i UPA, miały charakter odwetowy i tylko jeden cel — uwolnić terytorium Wołynia od sił okupacyjnych; — akcje odwetowe OUN-UPA nie rozciągały się na tradycyjne terytoria polskie; — ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy w żadnym wypadku nie był zamachem na polską państwowość, która w latach wojny nie istniała, a był kontynuacją ukraińskiej rewolucji. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Dopóki nadzieja, dopóki cel…

Ciekawy i ostatecznie nieodgadnięty jest jeszcze jeden fakt walki o Wołyń, o Ukrainę. Wydaje się, że wiemy z literatury o nim wszystko, ale zastanówmy się, czy na pewno wszystko. W czerwcu 1942 roku w poleskie lasy do oddziału czerwonych partyzantów „Pobieditieli” zrzucono desantem zwiadowcę-dywersanta Kuzniecowa, który, jak wiemy z książki Miedwiediewa „To było pod Równem”, dokonywał zamachów na wysokich rangą niemieckich dowódców wojskowych. Jednakże, dlaczego w miejscu każdego zabójstwa „przypadkowo gubił” listę działaczy ukraińskiego podziemia, pewne dokumenty dotyczące UPA, skąd wziął te dokumenty i dlaczego współpracował z polskimi zwiadowcami, a nie czerwonymi — nigdzie nie ma ani słowa. Jest nad czym się zastanowić. Wstępna, nawet powierzchowna analiza pokazuje, że głównym zadaniem Kuzniecowa była działalność wywrotowa przeciwko UPA, a zabójstwa niemieckich dygnitarzy służyły jedynie jako narzędzie realizacji tych zadań. Programem kierował P. Sudopłatow, ten sam Sudopłatow, który zniszczył J. Konowalca i kierował likwidacją innych „wrogów” systemu radzieckiego. Trudno dokopać się prawdy. Nikt nie podejrzewał, że zabójstwa niemieckich wojskowych przez Kuzniecowa w Równem i Lwowie faktycznie były zamaskowanym narzędziem walki z ukraińskim ruchem narodowowyzwoleńczym. Szkoda poniesionych ofiar. Wśród ludzi rozstrzelanych w odpowiedzi na te zamachy było wielu godnych nacjonalistów, w szczególności pułkownik armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Kowalenko, sotnik URL Rużycki, redaktor drukarni OUN w Równem Rybak, tutaj męczeńską śmierć przyjęli duchowni Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła ks. W. Myseczko oraz ks. S. Kłubok. Wszystkich nie sposób wymienić. Zatem rewolucja ukraińska objawiła się u nas w różnych przejawach i wymiarach. U wielu ludzi mimowolnie pojawia się pytanie: kim byli uczestnicy rewolucji ukraińskiej (a kim byli uczestnicy Majdanu?) — ukraińskimi patriotami, chociaż na okupowanym przez Niemców terytorium, w związku z administracyjnym nieładem, tak jak u nas na Majdanie, obok gorących patriotów kręciło się wiele rozmaitych osób i czym zajmował się każdy z nich, trudno powiedzieć. A kiedy opór przybierał formę typowej żakerii, chłopskiego żywiołu, to tutaj w ogóle trudno o jednoznaczną ocenę. I nie dziwcie się takiemu zróżnicowaniu powstania ludowego, bo to nie były operacje wojskowe z opracowaną wcześniej przez sztab taktyką walki. Czy zapomnieliście, ilu patriotów zostało wyniszczonych w polskich, bolszewickich, niemieckich więzieniach i obozach koncentracyjnych, rozstrzelanych przez ekspedycje karne? Pozostali ci, których Oles Djak Od redaktora Tego, czego się nie spodziewałem, to tak burzliwej reakcji na „moją” antologię, którą spokojnie i cicho przygotowywałem do druku, ani przez chwilę nie zastanawiając się, że pod względem finansowym kosztów związanych z wydaniem zostanę sam na sam z tym problemem. Choć nie do końca tak — wydawnictwo „Koło”, podpisując się jako partner, odroczyło wszystkie rozliczenia na nie mniej niż pół roku. I laureatka pierwszej Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej poezji patriotycznej imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy za 2016 rok, pisarka Lubow Proc, okazała się nieobojętna — na to, jak reprezentacyjna (pod względem poligrafii) powinna być nasza antologia. Poczawszy smak sukcesu, także Lwowska Rada Obwodowa obiecała wsparcie w programie corocznych zakupów dla bibliotek obwodu. Ale nie to cieszy mnie najbardziej, lecz to, że społeczeństwo rzeczywiście uwierzyło w nasze dobre intencje zapoczątkowania ruchu literacko-patriotycznego, przede wszystkim wśród czytającej młodzieży, i to nie tylko w słowach. Potwierdzeniem tego są liczne prezentacje w krainie galicyjskiej. A niektórzy deputowani Lwowskiej Rady Obwodowej z ramienia edukacji, a przede wszystkim pedagog Wołodymyr Wantuch, podjęli się realizacji planu wprowadzenia nauki antologii „Dopóki nadzieja, dopóki cel…” w szkołach ogólnokształcących obwodu. I to dopiero początek. Czyż więc nie miała racji poetka Switłana Antonyszyn, pisząc swoją recenzję antologii, przewidując, że „…ciąg dalszy nastąpi. Nie może być inaczej!”? Mykoła PETRENKO Równoważenie Kiedy przypada ci w udziale brać udział we wspólnym zbiorze — to mimochodem w duszy zaczyna drapać jakaś przestroga: czy trafię w ogólną tonację zbioru, czy moje utwory nie będą wypadać blado przy innych, lepszych, albo wręcz przeciwnie — czy moim sąsiadem nie będzie ktoś zupełnie daleki od twoich zasad twórczych? Mogę szczerze wyznać: tym razem nie ma żadnych podstaw do wątpliwości. A mogły być — zbyt niejednoznacznie interpretujemy wymiary patriotyzmu, zwłaszcza w utworach poetyckich. I chociaż bliskie jest mi Mysykowe: nie pytaj, gdzie ta nowoczesność — ona jest w tobie, tak, w każdym z nas — ale przecież przejawia się różnie. A do tego: nad wymiarami czasowymi wydania naszego wspólnego zbioru — antologii poezji patriotycznej pod redakcją Olesia Djaka — ciążyło gęsto-czarne widmo wojny… Cieszę się, że mogę zaświadczyć: moje zastrzeżenia zniknęły. Zadziwiająco zrównoważony poziom utworów wszystkich przedstawionych w zbiorze autorów, i to przy szerokim zróżnicowaniu tematycznym. Coś wyróżnia się jako lepsze, coś nie jest w moim guście — ale jedność równorzędnych wielkości dla bezstronnego czytelnika jest oczywista. Ale zastrzeżenia jednak mam — dotyczą one oprawy graficznej, tego aż przygnębiająco dominującego czarno-czerwonego koloru okładki. Powinniśmy jednak jaśniej patrzeć w przyszłość, nawet z okopowych strzelnic. Zresztą tytuł zbioru kryje w sobie coś niemal fatalnego… Już w samej nazwie — Kozakiwka — zawarta jest historia wsi i charakter jej mieszkańców. Wspaniała jest tu także przyroda: góry, świerki, rzeka… Niedaleko znajduje się Bolechów, gdzie pochowana jest pionierka ruchu kobiecego Natalia Kobryńska. Nieprzypadkowo w pobliżu Kozakiwki działała szkoła starszyzny UPA. Nieprzypadkowo osiedliły się tu (i dożyły swoich dni) dwie siostry Stepana Bandery — Wołodymyra i Oksana. Nieprzypadkowo urodziła się tu jedna z bohaterek narodowowyzwoleńczego ruchu, rzeczniczka patriotycznego czynu i słowa Kateryna Mandryk-Kujbida. Znowuż: etymologicznie w nazwisku wyraźnie prześwituje Sicz, na której nadawano tak niezwykłe przydomki, jak Kujbida czy Mandryk. Tak, Kateryna Mandryk-Kujbida należy do tych twórców, którzy nie tylko manifestowali swoją miłość do Ukrainy, ale i poświęcili jej swoje życie. Wartość takiej poezji jest szczególna. Podwójna. Bo nie jest ona po prostu deklaratywna, lecz obmyta krwią jej twórców; jest wzorcem jedności słowa i czynu. Oto dlaczego z takim wzruszeniem prezentowaliśmy w Kozakiwce naszą antologię poezji patriotycznej pod tytułem „Dopóki nadzieja, dopóki cel…” — już współczesnej, która również jest wypełniona niepokojami i współodczuwaniem losu Ukrainy — a jednocześnie wiarą w jej niezniszczalność, w jej zwycięstwo. My również wzorujemy się na jedności słowa i realnego działania. Mnie, w szczególności, przyszło dwukrotnie przebywać w Bachmucie w obwodzie donieckim, w sąsiedniej Kostiantyniwce, a także w Dnieprze, występować przed żołnierzami i tutejszymi mieszkańcami, i była to niezwykła radość: po raz kolejny przekonałem się, że poezja patriotyczna (gdy jest szczera, wycierpiana, wysokiej próby artystycznej) zawsze jest aktualna, zawsze porusza serca. Tym bardziej, gdy nie tylko wprost wzywa „Kochajcie Ukrainę” (W. Sosiura), ale i mówi o tym pośrednio — poprzez miłość do kwiatka, rosy czy bliskiej osoby… Bo wszystko to, co w różnych formach i gatunkach, w szczególności w liryce, broni wartości narodowych i chrześcijańskich, cnót moralno-etycznych, jest wyrazem patriotyzmu. I, oczywiście, inspiruje do czynu… Svitlana ANTONYSZYN Kontynuacja z pewnością będzie! Szczerze mówiąc, zawsze z pewną ostrożnością odnosiłam się do różnorodnych antologii literackich, podobnie jak do zwyczajowego podziału liryki według gatunków i stylów. Uważam, że tutaj wszystko jest o wiele bardziej skomplikowane i prostsze jednocześnie: jest poezja i jest niepoezja. Wymownym potwierdzeniem tego jest antologia poezji patriotycznej: „Dopóki nadzieja, dopóki cel”… Ten elegancki tomik jakoś od razu, lekko i swobodnie rozwiał moje uprzedzenia. …Ośmiu autorów: pięciu członków jury i trzech laureatów pierwszego konkursu poezji patriotycznej imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy. Wszystkie nazwiska są dobrze znane — i to nie tylko w kręgach literackich. Każdy wybór przedstawiony w antologii (przedstawiony, nawiasem mówiąc, dość szeroko) zasługuje na osobną, gruntowną rozmowę. I wierzcie mi, kiedy czytałam książkę, z jakiegoś powodu nie interesowało mnie: kto jest członkiem jury, kto laureatem pierwszej, a kto trzeciej nagrody. Po prostu delektowałam się poezją, tym nieprzemijającym Słowem, kiedy, za Bohdanem Smolakiem (jednym z członków jury), „przez każdy szew w formie liter boli rozdarty papier”. „Rozdarty papier”, zranione serce, obnażony nerw teraźniejszości i „krzycząca prawda” historii… Tak, w tej książce jest niemało dokumentalnego („poezji faktu” żadne epoki i żadne powiewy literackiej mody nie odwołają): jest tu i Majdan, i wojna na Wschodzie, i głód 33-go… Ale, na szczęście, nie ma tu koniunkturalnej retoryki, pustego optymizmu i bębniącego patosu. To bardzo różne — i pod względem treści, i formy, i nastroju — teksty, które bezlitośnie przenikają duszę do szpiku, do krzyku, jednak — nie do rozpaczy! Są tu przykłady i przykłady — wyrazistych metafor, wyostrzonych aforyzmów, wyszukanego brzmienia i pomysłowej wersyfikacji. A co najważniejsze, w tej poezji jest taka graniczna szczerość emocji i nieprzemyślane losy ludzkie, że czasami po prostu trudno złapać oddech. Jest w książce miejsce i na żart, na cichy uśmiech przez łzy. A tam, gdzie mieszka Najwyższy, Powiedzieli mi Jego bliscy, Że anioły coraz częściej Słyszą w raju ukraiński. (Anatolij Maruszczak). A w innym wierszu tego samego autora — już całkiem „na rozerwanie aorty”. Mam na myśli wzruszająco-realistyczną balladę-monolog „DNA”. Monolog wychowanka internatu, który zginął na wojnie i wraz z dziesiątkami innych poległych bojowników pochowany jest w zbiorowej mogile jako bezimienny żołnierz. Jednego po drugim przyjaciół-towarzyszy broni znajdują bliscy — dzięki testom DNA — i ci… wracają do domu. A chłopca-sierotę nie ma komu szukać. On nawet za życia nie miał Domu, więc wracać nie ma dokąd. Jednak: Ja od losu nigdy w światy nie uciekałem, My zawsze byliśmy z nim na ty. Ukrainę — mój kod, a dokładniej, DNA W karcie pamięci łatwo znaleźć… Anatolij Maruszczak — laureat trzeciej nagrody. Jeśli to „trzecia”, to co mówić o utworach wyróżnionych „pierwszą” i „drugą” nagrodą. A zresztą, czy warto coś mówić. „Wartościowiej”, być może, po prostu otworzyć książkę i przeczytać. Tym bardziej, że organizatorzy konkursu poezji patriotycznej im. Kateryny Mandryk-Kujbidy obiecują po podsumowaniu już tegorocznych zmagań twórczych nową antologię. Zatem, kontynuacja będzie. Nie może nie być! Antologia poezji patriotycznej. Opracowanie Olesia Diaka. — Lwów, Drohobycz: Koło, 2017. — 232 s.

Машинний переклад

Powietrze literatury dziecięcej

Petro SOROKA Półki w księgarniach uginają się od książek przeznaczonych dla dzieci. Jednak w tym morzu rzadko napotyka się jakąś perełkę, nie znajdzie się tam tego, co nazywa się powietrzem literatury dziecięcej. Pisanie dla dzieci to nadzadanie dla pisarza. Niestety, uświadamiają to sobie nieliczni. W nazwiskach odbija się to tak: Wołodymyr Rutkiwski, Hałyna Małyk, Hałyna Pahuciak (mam na myśli przede wszystkim jej „Królestwo”), Ihor Kałyneć, Josyp Struciuk, Nadija Humeniuk… Wśród nich w szczególny sposób wyróżnia się Hałyna Kyrpa, tłumaczka i poetka, redaktorka licznych antologii i zbiorów, której imię nie zblednie, jeśli postawi się je obok Eleanor Porter i Beatrix Potter. Wydaje się, że całkiem niedawno ukazała się jej znacząca książka „Mój tata stał się gwiazdą” (o wydarzeniach na Majdanie i o wojnie przez pryzmat dziecięcej percepcji), która zyskała dość szeroki rezonans wśród młodych czytelników (była wielokrotnie inscenizowana), a oto nowa powieść „Trzynasty miesiąc w roku”, elegancko wydana przez to samo „Wydawnictwo Starego Lwa” (Lwów). Książka jest czytelna, łatwa w odbiorze, jasna i radosna, w którą wchodzi się jak w ciepłe wiosenne wody. Zaczyna się ona takim dowcipnym wstępem, który potem rozprzestrzenia się na całą dalszą opowieść: „Dziś rano przyglądałam się w lustrze swojemu nosowi i nijak nie mogłam pojąć, po co on mi się przyśnił. Ot, rozumiem, czajnikowi nos jest potrzebny, żeby nalewać z niego wrzątek. Kotka Murka ma nos brązowawy. Ona zawsze wącha nim jedzenie, żeby wiedzieć — czy jest zdatne do zjedzenia, czy nie. Potężne statki swoimi dziobami rozcinają fale mórz i oceanów — widziałam ich ostre dzioby w encyklopedii żeglugi. A mój nos nadaje się tylko do tego, żeby zimą marznąć, potem czerwienić się jak u gila, a następnie długo smarkać. Nie, to jednak całkiem niepotrzebny detal do mojego portretu”. To książka dla dzieci i dorosłych, czytać ją, jak dla mnie, najlepiej na głos w gronie rodziny i wtedy wrażenie po niej będzie niezapomniane, a pożytek wielki, bo to książka patriotyczna, a do tego z wyraźnie zaznaczonymi funkcjami wychowawczą, estetyczną i poznawczą. Wszystko w niej oddycha Ukrainą, miłością do ojczystego języka, kultury, zwyczajów i utrwalonego wiekami życia codziennego. Główna bohaterka utworu Katrusia Wełyczko, mądrala i marzycielka, która lubi myśleć o tym, czego nie ma, i wszystko jakby ożywia swoim szczerym zdziwieniem, zachwytem i miłością. Urodziła się w Kijowie, ale do piątego roku życia mieszka na chutorze u dziadka i babci, którą nazywa Babolą. Tam, na chutorze, odbywa się jej kształtowanie. Zdrowe. Prawidłowe. Całościowe. Późniejsze spotkanie z Kijowem i sprzecznym oraz często odrażającym stołecznym otoczeniem nie może już znacząco wpłynąć na jej zachowanie i zepsuć natury, ona z bronią w ręku spotyka wszystkie te surżykowe potworki, językowe kalectwa i „kakanie”. Ta książka to hymn na cześć chutoru, chociaż życie chutorskie pozbawione jest tu jakiejś wyraźnej idylli i romantycznego zabarwienia. „Chutor nasz niewielki — zaledwie kilka zakątków — opowiada dziewczynka. — Oprócz sklepiku, który mamy prawie pod bokiem, nie ma tam nic więcej — nawet poczty i szkoły, to dlatego, że na chutorze mieszka bardzo mało ludzi. A jeśli mówić o dzieciach, to jest ich tam zaledwie garstka, a i te chodzą do szkoły w sąsiedniej wsi dwa kilometry dalej. Tam mamy dom. Niewielki, ale nam wszystkim w nim wystarcza miejsca…” Rodzice Katrusi są pisarzami i dziewczynka wyrasta w otoczeniu książek. W utworze wspomina się dziesiątki tytułów przeczytanych przez dziewczynkę książek i to dobrze, bo wywołują zainteresowanie szerszą lekturą. Są tu Szewczenko i Skoworoda, Łesia Ukrainka i Hrinczenko, Wasyl Symonenko oraz Iwan Dziuba, Wasyl Stus i Lina Kostenko, Defoe i Saint-Exupéry, Edward Lear i Stevenson, Juliusz Verne i Astrid Lindgren oraz wielu innych. Tutaj jasnymi cieniami przemykają Robinson Crusoe, Kaj i Gerda, Mewa Jonatan Livingston i Kubuś Puchatek, Karlsson i Pippi Pończoszanka, anioły i żar-ptaki… Takie kulturologiczne akcenty wcale nie przeciążają książki, przeciwnie, czynią ją duchowo i intelektualnie nasyconą, intrygującą i ciekawą. Wszystko w książce podane jest przez pryzmat postrzegania dziesięcioletniej Katrusi: sytuacje życiowe, wydarzenia, inni bohaterowie. Czuć, że autorka dobrze zna psychologię dziecięcą i nieźle popracowała nad stylistyką, która jest obficie ozdobiona takimi cudownymi dziecięcymi neologizmami, którym naprawdę nie ma końca: zasłoneczniło-odsłoneczniło, mniszkobiega, nikt-niktuteńki, trawioznawca, drzewioznawca, kwiecioznawca, nakoniła się (najeździła na koniku), morze morzaste, gaduły, wstawajki, naszamamka… A jeszcze jest tu szpital pogotowia ratunkowego dla kwiatów i drzew, tu nasion się nie sieje, a kładzie spać i cudzy sen można podpatrzeć kątem oka… Spośród występujących postaci zapamiętuje się te, które mają niezwykłe dla naszego słuchu imiona: Kartatyk, kot Krokosoń, Odnoń, Siedzi-Nieposiedzi, Gruszka Maruszka, Kostik-ogonek, kulejący Sopko, Kwiatuszka, Sosnota, Neczyra, Negrzybowa, Żółcina, Wiewiórcia, Czernita, Płatkowa, Szeleścikowa... Czyż można wszystkich wymienić? A oto znaleziska na poziomie frazy: „Widzisz? To — portret kwiatu porzeczki… A to — portret mrówki, która mieszka w mniszku”, „Serca mamy — bliźniaki”, „Dziadek zawsze pilnował, żeby studnia była zamknięta klapą. Zwłaszcza — na noc. Żeby tam, przypadkiem, nie napadało gwiazd. Bo one, te gwiazdy, lubią zaglądać do studni, a tam tak głęboko, że można utonąć”, „Ja nawet powiem tak: jeśli wam nigdy w życiu nie usiadł na sandałach motyl, wy nic nie wiecie o lecie”, „Miałam pełne usta śmiechu”… Dla dziecka tak samo naturalne jest uśmiechanie się, jak dla słońca świecenie, dla chmur — płynięcie po niebie, a dla motyla — machanie skrzydełkami. Śmiech — to dobry znak tego, że dziecko rośnie zdrowe i bez szczególnych kompleksów. Dlatego pisać dla młodych czytelników trzeba dowcipnie, z iskierką humoru, i Hałyna Kyrpa dobrze to rozumie. Ale ona osiąga nie tylko to, że jej proza jest pomysłowo-wesoła, oświetlona błyskami dowcipnego humoru, radości życia, ale też mądra i pouczająca. Tworząc nęcący i magnetycznie przyciągający świat, zapala w nim słońce uśmiechu, żeby wszystko ogrzać jego wewnętrznym światłem. Ważną funkcję stylistyczną pełnią w utworze dzienniki Katrusi i te wiersze, które lubi układać. Są one po dziecięcemu niezdarne, ale niezmiennie odczarowane, wesołe i dowcipne: Na chmurce siedział zajączek, Pod chmurką — wróbelek, A na Ziemi w chacie Siedział Kostusia-chłopczyk. A oto fragment z bardzo długiej (36 pozycji!) „Nonsensownej botaniki”: „sosnia liściasta”, „drzewia krzaczasta”, „straszydłia zwyczajna”, „zajączia kusoogoniasta”, „robakia deszczowa”, „niciia cienka”, „bulwia karapuzowata”, „kędzierzawa łaskawa”… Wszystko w tej powiastce jest ożywione, sprawcze, niezwykłe, spersonifikowane, wszystko ze świata dzieciństwa-bajki. Oto choćby takie opisy: „Wtedy właśnie pojawił się u nas Szkret. Tego wieczoru, gdy szurał deszcz. On jakby uczył się wymawiać literę „sz”. A ponieważ nie bardzo mu wychodziło, to trochę seplenił. Ja w tym czasie już wszystkie syczące wymawiałam”. Nadija MORYKWAS, członkini NSPU, Lwów pożarów. Straszna noc… Zaczęło się piekło — pacyfikacja Majdanu... Zadzwoniła Luba Proc i poinformowała, że ojciec Taras Rysej z Sambora prosi wszystkich o zapalenie gromnic i modlitwę. Dzwonię do krewnych i znajomych. Z Majdanu słychać modlitwę „Z nami Bóg”. Potem — pieśni powstańcze i Hymn Ukrainy. Niesłychane męstwo!” — godz. 00:50. O trzeciej nad ranem — wiersz „Majdan” (Strachem Majdanu nie zatrzymasz,/ Hymn prawdy nie milknie…) „Majdan spacyfikowany” — wyświetliło się złowieszczo w Internecie”. — godz. 6:00. „— Prawy Sektor ruszył do ataku, — głos z Majdanu. Zatem nie spacyfikowany”. — godz. 6:30. „Fantastyka! Majdan przetrwał!” — godz. 7:00. Wałerij Ratycz z Majdanu: „Majdan żyje i ja żyję ... zginęło 28 osób. W Domu Związków Zawodowych spłonęło wielu protestujących, setki rannych. Olu, tego lotu nie da się zatrzymać, każdy z nas wie: trzeba utrzymać Majdan”. — godz. 10:00. I ostatni zapis tego dnia: ludzie z Turja, wsi, w której mieszka Olha, całymi rodzinami rzucili się blokować drogę, bo dotarła wieść, jakoby do wsi jechały dwa autobusy z „berkutowcami”… — godz. 22:00. W tym niepokojącym czasie Olha Jaworska — cały czas jest w kontakcie, kontaktuje się ze swojego Turja z całą Ukrainą...

Машинний переклад

«Dziennik bólu i niepokoju» Olhy Jaworśkiej (Lwów, «Apriori», 2016)

Od końca lat dziewięćdziesiątych w literaturze ukraińskiej zaczął się prawdziwy boom na prozę konfesyjną, w tym dziennikarską. Ludzie wyzwolili się, zapragnęli się wygadać. Wiem o tym z własnego doświadczenia — z odzewów na mój dziennik prozy liryczno-ironicznej „Pokusa wiecznością” (1998, 1999). Na początku lat dwutysięcznych wystąpił Petro Soroka ze swoimi dziennikami, znamiennymi kontemplacyjnymi refleksjami i filozoficznymi przemyśleniami autora. Z czasem globalna „mobilizacja” (mam na myśli łączność komórkową) i sieci społecznościowe nieco wyhamowały ten proces. A teraz — już najnowsza historia przywołała do życia nowych „kronikarzy”. Właśnie w takim kontekście można rozpatrywać „Dziennik bólu i niepokoju”. Jest on nieco spokrewniony z pamiętnikami P. Soroki, ale jest przede wszystkim osobisto-obywatelski, jeśli można tak się wyrazić. Dziennik jako gatunek należy do prozy pamiętnikarskiej. Dotyczy to również zapisków Olhy Jaworśkiej, które z czasem mogą stać się bezcenne. Bo to żywe świadectwa naszej dramatycznej epoki, kronika wydarzeń, które odbiły się w sercach Ukraińców. To bardzo nowoczesna literatura, choć autorka nie jest modernistką i preferuje tradycyjne pisarstwo. I to pisarstwo jest szczere, nieskomplikowane, psychologiczne, co jest zresztą charakterystyczne dla jej prozy. „Dziennik prowadziłam od dzieciństwa. Nie mogę zrezygnować z niego do dziś. Dziennik to odzwierciedlenie przeżytego i przemyślanego, odtworzenie smutku i radości. Rodzą się słowa, które chce się zapisać. W dziennikach jest pieczęć ludzkiego losu i czasu, w którym ona żyje. W nich przekraczam niewidzialne granice lat, starzeję się, ratuję się od nudy, dzielę się wrażeniami z usłyszanego i przeczytanego. Dziennik to mój odwieczny towarzysz”. Pierwszy zapis z 25 października 2013 r. „Właśnie obejrzałam Wiadomości. Krew i śmierć”. To jedno źródło informacji. A są jeszcze listy i telefony przyjaciół, krewnych. Z Kijowa, z Majdanu, ze Wschodu. 13 grudnia 2013 r. Z listu Andrija Bobjuka: „...Chcę podzielić się wrażeniami o kijowskim Euromajdanie, gdzie, pomimo swojego wieku i zdrowia, przebywałem od 28 listopada do drugiego grudnia. Było nas tam ośmiu żołnierzy UPA. Na własne oczy widziałem to pobojowisko i przekonałem się, że nasi ukraińscy młodzieńcy w mundurach Berkutu są straszniejsi od rosyjskich specnazowców, którzy zalali krwią Czeczenię... Po tym Janukowycz wzywa do jakiegoś dialogu. Z kim? Z katami?... My, powstańcy, którzy widzieli wiele okrucieństwa bolszewików, byliśmy oszołomieni tym pobojowiskiem”. 21 stycznia 2014. Wałerij Ratycz telefonicznie z Majdanu: „Nie bójcie się. Jestem w samej gęstwinie wydarzeń na Hruszewskiego. Świszczą kule, rozrywają się granaty hukowe, ale uczucia strachu nie ma. Przez telewizor oglądać jest o wiele straszniej”. Dziennik obejmuje okres od 25 października 2013 r. do 31 stycznia 2015 r. Najbardziej dramatyczny czas naszej najnowszej historii. Świadectwo współczesnej autorki, która obserwowała i przeżyła tragiczne wydarzenia tego odcinka historii sercem — pisarki, kobiety, matki, nauczycielki, która przejmuje się losami swoich uczniów. To bardzo szeroki aspekt, taki pogłębiony punkt widzenia, który odzwierciedla stan duszy całego narodu — każdego z nas. Bo my, niezależnie od tego, czy byliśmy, czy nie byliśmy na Majdanie i na wojnie — wszyscy jesteśmy uczestnikami tej wspaniałej epopei oporu narodu ukraińskiego przeciwko złu, jeszcze jednej wojny moskiewsko-ukraińskiej. Kronika wydarzeń, czasem z dokładnością do godziny i minuty, fotografie chłopców, którzy zginęli, wspólne modlitwy, udział w pogrzebach bohaterów, których przywieziono chować w rodzinnej ziemi, spotkania, rozmyślania. Pod tytułem „Z nami Bóg” — doba 19 lutego 2014 r. zapisana godzinowo. „Kijów w łunach”

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zrozumiała: radość zawsze żyje w człowieku, jest jej tam nawet za dużo. Żyje w tych wspomnieniach, od których chce się śmiać. Dlatego nie daje smutkowi się rozrastać i nie wpuszcza do duszy łez”. Ciekawe są rozdziały poświęcone Litwie, dokąd na wypoczynek jadą rodzice-pisarze Katusi. Wtedy w leksykonie dziewczynki-narratorki pojawia się wiele niezwykłych słów, które ona niby próbuje na smak i sprawdza pod kątem zapachu oraz akustyki: “—Ju-ra-te, — mówią fale. —Ju-ra-te, — mówią wydmy. —Ju-ra-te, — mówią sosny. —Ju-ra-te, — mówimy my, kiedy prosimy ją o jakąś książkę”. Ta książka jest bardzo kolorystyczna, pstra, barwna, ale władczo dominuje w niej kolor zielony. Kolor życia, radości, światła i piękna. Więc i książka wyszła w zielonych barwach (zasłużony respekt dla artystki Natalii Pastuszenko!), i wydaje się, że każde słowo przed zapisaniem autorka starannie sprawdziła pod kątem obecności w jego spektrum zielonego odcienia. Mnie pozostaje dodać, że jako motto do tej książki autorka postawiła taką wymownie ważną sentencję Tormoda Haugena: “Dzieciństwo — jedyne miejsce spotkania dzieci i dorosłych”, a wspaniałe przedmowie do niej napisał Wasyl Szklar, który tak wprawnie przetłumaczył kiedyś dla dzieci Wachtanga Ananjana, w szczególności jego “Opowieści i bajki gór”, a zatem dobrze zna się na specyfice literatury dziecięcej i subtelnie wyczuwa jej atmosferę. Las Petrykiwski 13 listopada 2014 r. “Dopóki światem rządzą siła i pieniądze, Bożemu światłu bardzo trudno dotrzeć do ziemi” Druga część dziennika “Mozaika dni powszednich i świąt” — kronika bitew i porażek ATO oraz… spotkań literackich. Autorka nie przejmuje się tym, według jakich kryteriów będą oceniać jej książkę. To zarówno kronika-świadectwo, jak i dziennik literacki, bo są tu rozmyślania współczesnej pisarki, która przebywa w jednym kontekście z kolegami, która nieustannie wzywa sobie na pomoc nieśmiertelnego ducha Szewczenki i Łesi Ukrainki, Stusa czy swojego niezapomnianego nauczyciela i autorytetu moralnego Iwana Hnatiuka. My tutaj nieustannie rozpoznajemy twórczy charakter pisma Olhy Jaworskiej, pisarki-humanistki, czy inaczej — miłośniczki ludzi, bo o kimkolwiek by nie pisała — o pogrążonych w smutku wiejskich kobietach czy o bohaterach UPA — pisze o nich z ogromną miłością i dobrocią, bez zbędnych “samorefleksji”. Lakonicznie, dokładnie — i skromnie tam, gdzie mowa o osobie autora. Tymczasem z każdego jej posta — mówiąc współczesnym językiem, z każdego wpisu w dzienniku można stworzyć nowelę, a nawet powieść. Symboliczne jest to, że dziennik Olhy Jaworskiej ukazał się w ślad za jej powieścią o UPA “Na obcych wiatrach” (“Apriori”, 2015 r.) — jakby zaświadczając o ciągłości walki Ukraińców różnych pokoleń o swoją godność i wolność.

Машинний переклад

O duchowym świetle powieści wierszem, napisanej w mrocznym czasie

„Najgłośniejsze w naszej ciszy są jabłka, bo raz po raz spadają na dach pszczelej piwniczki, wydając dźwięki to „gup”, to „lup”, a od czasu do czasu nawet przebijają łupek…” W książce jest mnóstwo różnych „szu-szu”, „huśta-pohuśta”, „chylu-pochylu”, „rzyp-porzyp”. A poza tym z tej książki dzieci dowiedzą się wielu ciekawych i pouczających rzeczy. Na przykład tego, że motyle nigdy nie śpią i potrafią mrugać, że kłamstwo niszczy przyjaźń, że czas mija tak cicho, jak rośnie trawa, a świat bywa niezrozumiały i skomplikowany, a ludzie sprzeczni i różni: mówią jedno, a robią drugie, albo — robią jedno, a mówią drugie. Mimo że książka jest wesoła, optymistyczna i pełna radości życia, jest w niej wiele śmierci, ale — co znamienne — śmierć jest tu postrzegana nie jako światowa katastrofa, lecz jako zjawisko całkowicie naturalne i, niestety, nieuniknione. Cóż począć? Umierają trzmiele, trawy, drzewa, motyle, umierają ukochani dziadek z babcią. Dziecko uczy się przyjmować odejście innych jako nieuchronność tego świata. Wtedy, co prawda, w opowieści głównej bohaterki pojawiają się zupełnie inne, nie dziecięce nuty-rozważania. Ale nie wywołują one jakiegoś szczególnego sprzeciwu czy negacji, jak choćby: „Wydaje mi się, że pamięcią można zwyciężyć smutek i przywrócić radość. Choćby odrobinę. Ale jak zrobić tak, żeby pamięć nigdzie nie znikała? Czy zdołam kiedyś wyjaśnić swoim dzieciom, kim byli dla mnie Babola i Dziadek? Tata mówił, że radość trzeba chronić. Najpierw nie rozumiałam: jak można ją uchronić? Przecież jest taka nietrwała. Wątpię, czy można to zrobić. Aż teraz 23 września 2014. Danyło Kononenko telefonicznie z Krymu: „Cieszę się, że otrzymujecie „Krymską świetlicę”. Przesyłamy informacje do Kijowa, ale gazet otrzymać nie możemy. Tak wszystko jest skomplikowane, że nie da się opisać słowami. Ciśnienie wysokie, nastrój zły, leżę w szpitalu. Ze szkół wymieciono wszystko, co ukraińskie, nie zostawiając ani jednej ukraińskiej książki…” 13 października 2014 r. Mykoła Mamaj z Ługańszczyzny: „Mamy teraz wśród ludzi wielki rozłam: jedni — za Ukrainą, drudzy — za Rosją, trzeci — za Ługańską Republiką Ludową. Spory między sąsiadami, przyjaciółmi, krewnymi przeradzają się we wrogość. Winna wszystkiemu jest Rosja i jej kłamliwa propaganda. Wrze wieś, bez wojny trwa wojna między Ukraińcami a małorusami”… Dziennik Olhy Jaworśkiej — źródło informacji i ogromnego napięcia emocjonalnego. Są tu i chwile wytchnienia, i czas na refleksje. 18 października 2014 r. „Przeczytałam materiały Natalii Pawłenko o życiu i twórczości niemieckiego myśliciela, kompozytora i poety Friedricha Nietzschego. Straszne rzeczy! Genialny umysł graniczy ze strasznym szaleństwem. Upublicznia się to, co najbardziej intymne, najbardziej skryte i… najbardziej wstrętne (w szczególności zapisy sanitariuszy szpitala psychiatrycznego w karcie medycznej Friedricha Nietzschego). Po co?!!! „Miłuj bliźniego swego” — to przede wszystkim oznacza: „Daj bliźniemu spokój!” (Friedrich Nietzsche)” Iryna PŁATON Zatem, o czym jest ta powieść? Jest w niej droga młodzieńca, który dorasta, przechodzi swoisty obrzęd inicjacji trwający latami, by wreszcie stać się mężczyzną. Obok poszukiwania siebie – uderzająca jak na młodego chłopaka samoświadomość, zrozumienie swojej roli i przeznaczenia w życiu: „Poetą być pragnij”. A co najważniejsze – zmiana światopoglądu autora: „z metafizycznego na religijny”. Proces niełatwy i długotrwały. Obecność skruchy, przyznanie się do błędów wynosi tę książkę na poziom spowiedzi przed czytelnikiem i samym sobą. Niejednokrotnie Pawluk używa w odniesieniu do siebie trudnego, bolesnego, bardzo wymownego słowa „grzeszny”. I tym zrywa nawet hipotetyczną możliwość ukrycia siebie prawdziwego pod maską. Jednym słowem: grzeszny! Taki, jak każdy z nas. I choć brzmi to paradoksalnie, to właśnie grzeszność prowadzi do Boga. Przewijającym się motywem jest głęboki, nieokiełznany smutek człowieka, który czuje się w tym świecie całkowicie samotny. I nie jest to zwykła samotność osoby dorosłej i dojrzałej, gdyż to uczucie zrodzone z innego, o wiele bardziej bolesnego – samotności dziecka, chłopca, któremu nie dane było poznać tego matczynego ciepła, które Bóg daje innym. Widzimy walkę poety i tego małego chłopca, który wciąż w nim żyje, z bólem i tęsknotą; zrozpaczone, niemal po omacku podejmowane próby odnalezienia siebie i swojego miejsca; obraz Matki, który stał się świętością i podpowiadał drogę w najtrudniejszych chwilach… Walka niemal nierówna, zwycięzcą z której Pawluk wyszedł dopiero w wieku czterdziestu lat. Wszystkie wiersze łączy jeden nadrzędny czynnik: liryczny bohater to nie alter ego autora, a właściwie on sam. Żywy, czasem zmęczony, czasem zagubiony, ale który nie przestaje iść naprzód i przeciwstawia się wszelkim okolicznościom. Nierzadko wydarzenia przerywane są autorskimi refleksjami, rozmyślaniami o honorze, godności, prawie do nazywania się człowiekiem i prawie do nazywania się poetą. W biologii istnieje wszystkim znane prawo: im bardziej prymitywna istota, tym łatwiej i bezboleśniej przetrwa. Życiowa droga Ihora Zynowijowycza nie była ani łatwa, ani bezbolesna – do niemożliwości boleśnie cienka dusza odczuwa niesprawiedliwość tego świata. Ale właśnie z takiego bólu tworzy się duchowa wysokość. Przy tym powieść pozbawiona jest zbędnej dydaktyki, narzucania się, osądzania. Każdy jest „sam sobie Bogiem lub brakiem Boga”, według wyrażenia Izdryka. Poszukiwanie duchowe łączy się z wędrówkami w wymiarze fizycznym. Pawluk opisuje proste, codzienne rzeczy, z których składa się życie. Nie są mu obce słabości. Mówiąc o sobie, poeta mówi o nas. Ból każdego jest inny, ale czytelnik będzie oszołomiony tym, ile razy odnajdzie w wierszach Pawluka siebie. W zbiorze obserwujemy, jak rozchodzą się rozumienie szczęścia, wyznanie wiary, preferencje polityczne, jak rutyna wyciska z człowieka ostatnią zdolność tworzenia i jak, w końcu, zmęczona dusza szuka ratunku w alkoholu i kobiecych objęciach. Autor nie daje odpowiedzi na wszystkie pytania, ale człowiek nie jest do tego w zasadzie zdolny. Jednak za każdym razem, za każdy swój czyn odpowiada przed samym sobą. Jego dusza nie zna spokoju i zawsze rwie się do czegoś. Przemawia do nas poeta, „który gwiazdy słuchał”. I chce się go słuchać. Rzeczywiście tak jest: w swojej powieści wierszem Ihor Zynowijowycz odkrywa całą siłę swojego talentu. Obrazowość, kunszt jego stylu – na najwyższym poziomie. Każdy trop – to niespodzianka, zdziwienie, szok. To poezja, którą chce się czytać z zamkniętymi oczami. Bo i tak będziesz widzieć – i widzieć więcej niż w jakimkolwiek innym stanie. Empiryczne poznanie czy, raczej, postrzeganie świata przez Pawluka przekazywane jest tak, że niemal na fizycznym poziomie odczuwasz zapachy, smaki, dotyk... Prostota wywodu nie jest pozbawiona gracji, która oczarowuje. Treść przeważnie dominuje nad formą – autor wcale nie potrzebuje już powszechnego dzisiaj epatowania, niemal histerycznych prób zwrócenia na siebie uwagi poprzez tworzenie dzikich, chaotycznych, dziwacznych form, co jest charakterystyczne dla wielu współczesnych poetów. Cała bezmiar i bogactwo środków artystycznych, którymi wypełniony jest „Pielgrzym”, nie są skierowane na to, by jak najbardziej zadziwić czytelnika. To natura autora, szczery przejaw jego twórczej, żywej natury. Ihor Pawluk nie bawi się słowem – on przenosi w słowo życie, a życie – w słowo. W tych wierszach – graniczna, maksymalna szczerość zwykłego człowieka, który nie wypiera się swojej przeszłości i niezmiennie patrzy w przyszłość. Bez wątpienia powieść wierszem obejmuje bardzo ważny etap w życiu autora: przejście od pogaństwa do chrześcijaństwa. Jednak niezmienna pozostaje jego umiejętność (a nawet potrzeba) znalezienia niecodzienności w tym, co zwyczajne; surowy i ustalony świat poeta wypełnia fantastycznymi istotami (od rusałek po domowe duchy), ponieważ ma żywą, zmienną wyobraźnię, krańcowo subtelne odczuwanie świata. Wyrafinowane dusze zawsze szukają piękna. Dusza poety potrzebuje go szczególnie. Kiedy Pawluk pisze o rzeczach błahych, szarych, nieatrakcyjnych, to robi to w sposób nieprzyziemny, nieziemski. Widzieć świat inaczej – szarym, ciężkim, rutynowym – on nie potrafi. We wszystkim u niego daje się odczuć binarność i dążenie do harmonii. Przeciw rutynie zawsze jest piękno i nowość, darowane przez samą naturę. Przeciw samotności zawsze jest człowiek. Przeciw bólowi zawsze jest Bóg. W całym zamęcie, przeżytym przez autora, nie ma całkowicie czarnego czy białego koloru. Świat jest barwny. A żywa, niespokojna natura poety mimowolnie wyłapuje najsubtelniejsze jego odcienie, co widzimy w zbiorze. Osobny temat w tym wierszowanym wszechświecie – miłość do Ukrainy. Pawluk ma ją i niesie przez dziesięciolecia. Bez zbędnego patosu, bez sztucznej uwagi do swojego patriotyzmu. Tak cicho, że te idee zawarte są raczej między wierszami, ale czyż nie to czyni je prawdziwymi? Jeśli kochać, to kochać nie na pokaz. I z każdym wersem uświadamiasz sobie siłę właśnie tych niewypowiedzianych słów coraz głębiej. Podczas czytania uformowało się we mnie trwałe poczucie duchowego dojrzewania obok autora; on jakby prowadził mnie drogą, którą przeszedł sam – i uczył rozumieć ważne rzeczy na nowo. Powiedzmy, że „poezja – to muzyka, napisana słowami”, „raj – to kiedy jeszcze nie ma winy”, „głębia – to ta sama wysokość, / Położona w soczyste trawy”, i w końcu, „jeśli jest jakiś podział – / To na stalowe i dziecięce. / No a ludzie / Nazywają go / Dobrem i Złem”… Są książki-wyzwania. Książki-spowiedzi, -rozmyślania, -wezwania, -autorefleksje... I są książki-pomoc. Właśnie do takich zaliczyłabym „Pielgrzyma”. Mimo wszystko, co smutne, bolesne, piekące, co przepełnia zbiór, powiem jedno: dla mnie stała się ona objawieniem. Tak jasnych (tak, z całym tym bólem – jasnych!) wierszy dawno nie czytałam. I już, przyznam, nawet przestałam wierzyć, że ktoś jeszcze może tak pisać. Sekret tak rzadkiej, naturalnej, absolutnie niesztucznej zdolności Pawluka do dotarcia do ludzkich dusz, bycia w tym organicznie przyjętym, tkwi zapewne w jego poczuciu pokrewieństwa z nimi. Poeta kieruje swój poetycki talent w stronę tych, którym jest on rzeczywiście potrzebny i z którymi można przynajmniej widzieć w życiu wspólne fundamentalne kategorie. I wszystko to mieści się w jego krótkich słowach: „Ja nie piszę dla krytyków. Ja piszę dla ludzi”. Dlatego – czytajcie „Pielgrzyma”! Ci, którzy się zagubili. Ci, którym jest ciężko. I ci, którym brakuje odpowiedzi. Tutaj – głos kronikarza jako słowo najwyższej mądrości, duchowe i fizyczne, pogaństwo jako archetyp, zakodowany w naszych genach, i Bóg jako podstawa i drogowskaz, świat jako suma symboli i przeciwieństw, a co najważniejsze – nadzieja i niegasnąca miłość do życia. Recenzja powieści-medytacji Ihora Pawluka „Pielgrzym” (czasopismo „Dzwin”, 2017, nr 1, s. 5—74)

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

oświatą Serhij Halczenko oczarowywał obecnych opowieścią o Tarasie Hryhorowyczu. Tę lekcję oglądano (na dwie zmiany) we wszystkich szkołach i uczelniach Ukrainy. I nie tylko! Według statystyk Ministerstwa Oświaty, szewczenkowską lekcję Serhija Halczenki, przeprowadzoną przez telewizję UT przy wsparciu Fundacji Charytatywnej „Wielka rodzina”, obejrzało 6,5 mln telewidzów! Wyobrażacie sobie, jakie możliwości wychowania patriotów Ukrainy tracimy?! Niechby stało się dobrą i mądrą tradycją rozpoczynanie roku szkolnego telelekcjami o naszych geniuszach — Iwanie Franko, Łesi Ukraince i innych orędownikach nauki i kultury. Wszak Serhij Anastasijowycz pokazał tak wspaniały i pouczający przykład. Kiedy w 1982 r. Serhij Halczenko wydał dziennik-powieść Pawła Tyczyny „Podróż z kapelą K. H. Stecenki” (wspólnie z I. D. Bludo), stało się jasne, że na Ukrainie narodził się utalentowany tekstolog. Z czasem pojawiła się cała biblioteka, przygotowana przez uczonego. Obiektem jego badań stały się teksty H. Kwitki-Osnowjanenki, P. Myrnego, W. Wynnyczenki, H. Chotkewycza, P. Tyczyny, W. Sosiury, O. Wyszni, M. Iwchenki, M. Draj-Chmary, O. Honczara i innych mistrzów słowa. Stało się to możliwe po tym, jak w 1982 r. na propozycję zastępcy dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki AN USRR Mykoły Żułynskiego młody Serhij Halczenko przeszedł do Instytutu, gdzie pracuje już 35 lat, czyli pół życia. Był to, najwyraźniej, najlepszy wybór kadrowy Mykoły Hryhorowycza i pod jego twórczym kierownictwem uformował się wybitny uczony-literaturoznawca. W Instytucie przygotowano i wydano monografie „Tekstologia utworów poetyckich P. H. Tyczyny” (1990), „Skarby archiwów literackich” (2012) oraz „Historia tekstu. Aspekty źródłoznawcze i tekstologiczne twórczości P. H. Tyczyny, W. M. Sosiury i Ostapa Wyszni” (2014). Kluczowe miejsce w dorobku naukowym Serhija Halczenki zajmuje tematyka szewczenkowska. Wydaje się, że zaczęło się to na poważnie w 1984 r., kiedy odnalazł w Rosyjskim Państwowym Archiwum Literatury i Sztuki cztery autografy poety, w szczególności wierszy „Gdybyś ty, Bohdanie pijany…”, „Naśladowanie Ezechiela. Rozdział 19” oraz „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie”. Wśród dalszych unikalnych znalezisk jubilata zatrzymam się na tym, które bardzo pomogło mi w pracy nad encyklopedią-chronoskopem „Szewczenkowska Moskwa”. Chociaż ustaliłem wszystkie szlaki Szewczenki po mieście, wszystkie świątynie i domy, które poeta odwiedził, nie mogłem udokumentować drogi trumny Szewczenki, przywiezionej do Moskwy z Petersburga 27 kwietnia 1861 r. przez Hryhorija Czetachiwskiego i Ołeksandra Łazarewskiego, z dworca Mikołajowskiego do cerkwi św. Tichona Amafuntyjskiego na Arbacie. Lecz niestrudzony Serhij Halczenko znalazł i takie świadectwo wśród dokumentów szewczenkowskich, które pod koniec 2006 r. wróciły na Ukrainę z Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. Dalej zacytuję z książki „Szewczenkowska Moskwa”: „Cud wydarzył się tak. W czerwcu 2007 r. w gabinecie Serhija Halczenki w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy w obecności znanych uczonych, profesorów Mychajła Najenka i Wołodymyra Panczenki zacząłem rozmowę o moskiewskim pobycie trumny poety i nagle, zupełnie niespodziewanie, spokojnie-uroczysty Halczenko wręczył mi zapis Hryhorija Czetachiwskiego, który przytaczam w całości z minimalną redakcją stylistyczną: „Wczoraj wieczorem o 6-tej godzinie podnieśliśmy ze stacji naszego silnego ojca Tarasa i zawieźliśmy: bulwarami Cwitnym, Strastnym, Nikitskim i Twerskim i postawiliśmy go w małej cerkiewce św. Tichona na placu Arbackim. Ludzie, którzy szli, wędrowali za Kobziarzem, najwięcej było studentów, niewielu oficerów i cztery zawzięte panienki. Oni szli żwawo od samej stacji aż do cerkiewki św. Tichona. Jak wieźli Kobziarza, to ludzi przybywało coraz więcej, coraz więcej i więcej”. Zatem nie tylko wskazano drogę, którą wieziono trumnę z prochami Szewczenki, ale też zaakcentowano, że jej spotkanie w Moskwie było liczne i godne. Od początku tego stulecia Serhij Halczenko kierował Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, pełnił obowiązki zastępcy przewodniczącego kolegium redakcyjnego Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki w 12 tomach, a później był członkiem kolegium redakcyjnego „Szewczenkowskiej encyklopedii” w 6 tomach. Zajmując odpowiedzialne stanowisko zastępcy dyrektora ds. naukowych i wydawniczych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, opublikował około pół setki wydawnictw o tematyce szewczenkowskiej ze swoimi przedmowami, posłowiami i komentarzami. Z nich ponad dziesięć to wydania tekstów i dzieł artystycznych Tarasa Szewczenki, w szczególności „Kobziarza”, Dziennika, dwóch albumów podróżnych rysunków. Ale co najważniejsze zrobił w dziedzinie szewczenkoznawstwa — wydał wydania faksymilowe z transkrypcjami tekstów rękopiśmiennych zbiorów poezji „Trzy lata”, „Mała książka” („za cholewą”), „Większa książka”, „Drugi Kobziarz”. Tę rzadką serię uzupełniają wydania reprintowe „Kobziarza” (1840), „Czyhyryńskiego Kobziarza”, „Hajdamaków” (1844), „Wydania za życia utworów T. H. Szewczenki” (1841—1861). Serhij Halczenko wystąpił jako redaktor i komentator tekstów kilku masowych wydań poezji Szewczenki, z jego inicjatywy ukazały się albumy „Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki” oraz „Szewczenko T. Wybrana poezja. Malarstwo. Grafika” (w językach ukraińskim i angielskim) i in. Obecnie aktywnie zajmuje się wydawaniem „Biblioteki ukraińskiego żołnierza”, gdzie na pierwszym miejscu stoi „Kobziarz” (z jego przedmową „Ogniste słowo Kobziarza”), adresowanym do obecnych bohaterów-obrońców Ukrainy. Ten ogrom pracy naukowej i najbardziej odpowiedzialnej pracy tekstologicznej zadziwia, wywołuje szczery podziw. Tym bardziej, że uczynny Serhij Anastasijowycz przebywa w samym centrum życia kulturalnego, w każdy czwartek prowadzi audycję radiową o problematyce muzealniczej, prowadzi wieczory twórcze wybitnych ukraińskich pisarzy i poetów, jeździ po Ukrainie z opowieściami, występuje w prasie, udziela setek i tysięcy naukowych i przyjacielskich konsultacji i porad… Niech Cię omijają wszelkie troski, drogi Serhiju Anastasijowyczu!

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Wybitny badacz źródeł ukraińskiej duchowości Serhij Hałczenko kończy 70 lat

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Po raz pierwszy spotkałem się z jubilatem pod koniec lat 70. XX wieku, kiedy to jego — młodego kierownika działu Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki USRR — zamierzano mianować zastępcą dyrektora ds. naukowych. Właśnie w tym archiwum-muzeum rozpoczął on unikalną działalność gromadzenia zbiorów i stał się prawdziwym państwowym kolekcjonerem, gdyż dzięki niemu do muzealnych i archiwalnych magazynów Ukrainy od tamtego czasu trafiają rzadkie, a często i wyjątkowe eksponaty ukraińskich pisarzy, malarzy, kompozytorów, śpiewaków, architektów… Charakterystyczne jest to, że tę pracę Serhij Hałczenko od pierwszych kroków samodzielnie zapewnia błyskotliwą oprawą badawczą, naukowym komentarzem i publicystycznym wsparciem. Powiedzmy, jeszcze w lipcu 1977 r. opublikował w „Prawdzie Ukrainy” ciekawy artykuł na 75-lecie ludowej artystki ZSRR Zoi Hajdaj, a w archiwum-muzeum urządził przebogatą wystawę dokumentalno-artystyczną. W tamtych czasach nadzwyczaj wyraźnie ujawnił się także jego talent w nawiązywaniu kontaktów z wybitnymi artystami — śpiewakami Łarysą Rudenko i Petrem Byłynnykiem, malarzami Mykołą Hłuszczenkiem i Wasylem Kasijanem, Mychajłem Derehusem i Tetianą Jabłonśką, rzeźbiarzami Iwanem Makohonem i Hałyną Kalczenko. A rzadki dar opowiadacza! Niejednokrotnie słuchałem zdumiewających opowieści literackich Serhija Hałczenki w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Wszystkie one zostały utrwalone w książkach o działalności Ukraińskiego Domu na Arbacie. Zacytuję krótko z naszej kroniki o wystąpieniu uczonego 14 listopada 2012 r., poświęconym 100-leciu od dnia urodzin Andrija Malyszki: „Szczerze mówiąc, nie tylko o Malyszce była mowa, ponieważ naukowiec, który ma nieograniczony dostęp do unikalnych archiwów, po prostu nie mógł zatrzymać się na jednym, że tak powiem, zadanym temacie. Dlatego opowiadał o Andriju Malyszce, Tarasie Szewczence, Mykole Bażanie, Pawle Tyczynie, Platonie Majborodzie, Wołodymyrze Sosiurze, Maksymie Rylskim i innych. W ciągu dwóch godzin ci, którzy przyszli na to niezwykłe spotkanie, usłyszeli nieznane szerokiemu ogółowi fakty z biografii pisarzy…”. Pełna poświęcenia, wieloletnia praca w archiwach z dokumentami wielu działaczy ukraińskiej kultury dała możliwość Serhijowi Hałczence zdobyć taką wiedzę, której nie zaczerpnie się nawet z wielotomowych wydań akademickich. On sam jest niewyczerpaną i, niestety, nieprzeanalizowaną przez nas w pełni encyklopedią wiedzy humanistyczno-kulturowej, szczęśliwym Twórcą, gdyż bada duchowe kody ukraińskich geniuszy, którzy przemawiają do nas z Wieczności. Serhij Hałczenko musi (właśnie musi!) zapisać i opublikować swoje wspomnienia o spotkaniach z wieloma wielkimi Ukraińcami, o losach ich spuścizny, przez niego odnalezionej i przekazanej państwu. Mistrzostwo ustnych opowieści jubilata zasługuje na większą uwagę pracowników ukraińskiego radia i telewizji. Przecież mogłyby to być autorskie programy w rodzaju „Serhij Hałczenko opowiada”. Uderza nie tylko głębia jego wiedzy, ale i artyzm wykonawcy: mistrzowsko przekazuje dialogi, potrafi odtwarzać głosy pisarzy czy aktorów. Przypomnę jeszcze jedną postać narodowego unikatu. Badacz i archiwista, encyklopedysta i artysta Serhij Hałczenko potrafi ożywić, wydawałoby się, ordynarny dokument i zbudować na nim ciekawą publikację, audycję radiową czy telewizyjną. Oto przykład. Porządkując archiwum Pawła Tyczyny, zwrócił uwagę wśród zapisów folklorystycznych na nuty i słowa ukraińskiej pieśni ludowej „Oj kowalu, kowalyku Marku”, zapisane przez Pawła Hryhorowycza w 1938 r. od Andrija Malyszki w pociągu z Gudermesu do Kijowa. Co robi Serhij Anastasijowycz? Jedzie do Obuchowa, gdzie w chacie Malyszki mieszkała jeszcze żona brata poety Serhija, baba Hala. Ta zdumiewająco głosista kobieta znała wspomnianą pieśń i jeszcze wiele innego, nieznanego o wspaniałym śpiewaku Andriju Malyszce, albo Dusiu, jak go nazywano w rodzinie. Serhij Hałczenko pisze scenariusz i z młodym reżyserem telewizyjnym Petrem Mołodidem kręcą film telewizyjny „Pieśń o ręczniku”, w którym biorą udział i Hałyna Malyszko (baba Hala), i Platon Majboroda, i sam czarująco-młody literaturoznawca… Nawiasem mówiąc, zdradzam jego dawne marzenie — udźwiękowić (ożywić!) pieśni zapisane przez Tarasa Szewczenkę. Powinni je zaśpiewać właśnie ludzie z tych miejscowości, gdzie zostały zapisane. Ale wysiłków jednego entuzjasty, oczywiście, za mało… W latach 90. XX wieku Serhij Hałczenko wspólnie z redakcją audycji literacko-dramatycznych tworzą w telewizji cykl programów „Ludzie. Archiwa. Losy…”. Pierwszy z nich, program telewizyjny „Źródła wieczności”, był zbudowany na jednym dokumencie — notatniku architekta Wołodymyra Zabołotnego. W październiku 1943 r. do jeszcze nie wyzwolonego od niemieckich okupantów Kijowa jechał pociąg, w jednym z wagonów którego byli autor projektu budynku Rady Najwyższej Wołodymyr Zabołotny, kompozytor Borys Latoszynski, aktor Hnat Jura, pisarze Maksym Rylski, Wołodymyr Sosiura, Petro Pancz, Ołeksandr Kopyłenko i akademik Ołeksandr Pałładin. Przed Niżynem Wołodymyr Zabołotny zaproponował sąsiadom-pasażerom pozostawienie w jego notatniku swoich wrażeń z podróży i pojawiły się w nim wiersze, szkice prozatorskie, zapisy nutowe. Reżyser Wiaczesław Hrebennikow nakręcił według scenariusza Serhija Hałczenki i z jego mistrzowskim aktorskim prowadzeniem półgodzinny film telewizyjny „Źródła wieczności”. Niestety, archiwista Serhij Hałczenko nie zadbał o autorskie kopie wielu programów telewizyjnych, które, mam nadzieję, zachowały się w wideotece Telewizji Ukraińskiej. Niezapomniany Bohdan Stupka ze szczególną ciepłotą opowiadał mi, jak w tych samych latach 90. niewielka grupa twórcza z pięciu osób nakręciła dla kanału telewizyjnego ICTV cykl programów telewizyjnych: „Za miłość do Ukrainy” (o W. Sosiurze), „Boskie śpiewy Pawła Tyczyny”, „Czarujący humor Ostapa Wyszni”, „Ukraińska poezja bożonarodzeniowa”, „Ukraińska poezja wielkanocna”, „Ukraińska poezja mariologiczna” (autor scenariuszy i prowadzący — S. Hałczenko, aktor — B. Stupka, reżyser — L. Aniczkin, operator — L. Sołopaj, producent — T. Hulian). Pieśni kościelne trzech ostatnich programów wykonywał chór Kijowskiej Akademii Duchownej i Seminarium UPC KP pod dyrekcją księdza I. Mychajłyszyna. Jeszcze kilka lat temu na niektórych kanałach telewizyjnych Ukrainy można było zobaczyć te wspaniałe dokumentalne programy telewizyjne. A z ich twórców pozostał z nami tylko Serhij Hałczenko, który jest gotowy kontynuować ten cykl, agitując nowych uczestników (aktorów, reżyserów), ale póki co żaden kanał telewizyjny nie skusił się na ten projekt. Czyżby nie było sił, by mu pomóc? Spektrum działalności ukraińskiego patrioty Serhija Hałczenki mogłoby być o wiele szersze i znacznie ciekawsze dla naszych współczesnych, a i dla przyszłych pokoleń. Osobno o zdumiewająco-porywających programach edukacyjnych Serhija Hałczenki w telewizji. W odległych już latach 80. XX wieku można było często zobaczyć na ekranie telewizora jego lekcje z literatury w cyklach „Ekran szkolny” i „Z pomocą szkole”, gdzie prowadzący nie tylko błyskotliwie opowiadał o twórczości J. Janowskiego, O. Dowżenki, P. Tyczyny, A. Malyszki, O. Honczara, ale i demonstrował unikalne dokumenty archiwalne czy rzadkie kadry filmowe, prowadził rozmowy ze swoimi wybitnymi współczesnymi Mykołą Winhranowskim, Platonem Majborodą. Obecnie gatunek lekcji telewizyjnej, niestety, jest zaniedbany. Wydaje się, że ostatnią najciekawszą była lekcja telewizyjna jubilata o Tarasie Szewczence, którą rozpoczynał się rok szkolny 2013/2014, czyli w przededniu 200-lecia Kobziarza. W audytorium, które nosi imię Mychajła Maksymowycza, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki w ciągu godziny akademickiej (lekcji) pedagog za

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Z cyklu «Obserwacje»

Andrij KONDRATIUK Słoneczko na kratach Na Włodzimierskiej Górce. Przy kolejce linowej. Po lewej stronie. Na zboczu. Tam taka drzewna gęstwina zarosła, ukorzeniła się, umocniła. Że rzadkie promienie słoneczne tylko czasami cieniutko przez nią się przebijają. W najgorętsze dni ze zbocza chłodem wieje, uspokaja. Jeszcze tej wiosny zbocze było całkowicie zaśmiecone. Nasi ludzie tam wszelaki niepotrzebny szmelc zrzucali. I oto się stało. Nad zboczem nieoczekiwanie wyrosły dość wysokie kraty z grubszego drutu. Zamiast śmieci na dole równy dywanik się rozpostarł. Kiedy spaceruję, to za każdym razem na wezwanie powabu skręcam i w ten ciemny zakątek. Dzisiaj na świat zeszła idealna słoneczna jasność. A przy wyznaczonym miejscu ciemno i wilgotno. Kwadracikami krat powoli przesuwa się czerwony z czarnymi kropkami żuczek. Przyjrzałem się. Słoneczko. Biedronka. Od razu i przypomniało się. Jak w swoim wczesnym dzieciństwie ciężko zachorowałem. Dzień po dniu leżałem na ławie koło okna. I męczyłem się. A dni stały wciąż ponure. I przez nie nie przebijała się nadzieja na moje wyzdrowienie. I trwoga schodziła na naszą Matkę. Aż tu pewnego dnia przez małe okienko srebrnymi zajączkami do chaty weszło Słońce. Na oknie wzrok mój zauważył małego czerwonego żuczka z czarnymi kropkami. Nagle żuczek rozprostował skrzydełka, zleciał i przysiadł na mojej dłoni. — O, żuczek! — wymówiłem słabo. Podeszła Matka. Uśmiechnęła się: — Nie dotykaj go. To słoneczko. Biedronka. Ona przynosi światło i dobro. Ty wyzdrowiejesz… Od tego dnia zacząłem zdrowieć. Środek lata Według kalendarza — środek lata. I wokoło cicho, jakby potajemnie ruch się wydarzył. Jeszcze kilka dni temu rozhulały się niepowstrzymane wiatry. I nagle — cisza. Z Włodzimierskiej Górki obserwuję, zauważam. Wszystkie drzewa wokoło w spokój się obróciły, zanurzyły. Nasłuchują. Z podniebnej przestrzeni przypomnienie. Że lato piękne mija. Gdzieś za górami, gdzieś za dolinami już jesień snuje się i swoje pozdrowienia w naszą duszę wkłada. Wzrok mój ku górze, ku niebiosom się skierował. Chmurki jakby obniżyły się w swoim uspokojeniu. I idea wzrastania już niepowstrzymanie nie płynie z podniebnej przestrzeni. Jedna rozkosz dojrzałości tylko sączy się. W zadnieprzańską dolinę przerzucił się wzrok mój. Na sinym nieboskłonie oznaki jesieni siwą chustą się rozpostarły. Tak wcześnie. A nie chce się. I my biali W ogrodzie. Pomiędzy dorosłymi drzewami o grubych pniach i małe drzewka zasiadły, przycupnęły. Wiosną te drzewa jasno wybielili aż do gałęzi. I małe drzewka w jasnym słońcu łagodnie uśmiechają się, przemawiają do swoich pniastych pobratymców i całego świata: „My chociaż i małe, ale także białe…” Słońce przy drodze Jakoś na zboczu jasnego letniego dnia my z siostry wnukiem jechaliśmy, wracaliśmy autem ze stolicy w swój zachodni kraj. I oto przed nami na jednym wzgórzu za horyzont zachodziło, chowało się wielkie czerwone Słońce, położywszy się aż na pół trasy. I powiedział, wymówił wtedy kierowca: — A jakoś na Warszawskiej trasie za Kowlem takie oto Słońce położyło się na całą drogę… I siostry wnuk także przypomniał sobie. Jak pewnego razu przed nim prosto na drodze położył się wielki czerwony Księżyc, który wyłonił się zza horyzontu. Koty na płotach Ja dawno zauważyłem, dostrzegłem. I to jest taka wyróżniająco świetlista scena. Koty na płotach. Jeszcze nasza chutorowa czarno-biała łaciata kotka na zboczu letniego dnia lubiła siadać na podwórkowym płotku i w cichym, utajonym zauroczeniu nasłuchiwać elegii chutorowego wieczoru. Już we wsi mojego podwórza obchodzi aż pięcioro różnej maści sąsiedzkich kotów. Czasami któryś i wartuje na progu, kiedy mnie w domu nie ma. Do rąk one, oczywiście, nie idą. Ale złota nitka przyjaźni, jednoczenia w przestrzeni, brzmi. Czasami ze swojego skromnego pożywienia coś i dla nich na podwórze wynoszę. Rybie głowy, wnętrzności i kości. O nie one pomiędzy sobą i do walki stają. Wygrywa, oczywiście, silniejszy. A jeszcze lubią te koty przechadzać się po wierzchołkach sztachet-okrąglaków. Z jednej na drugą gracyjnie przestępując, ciesząc się swoim doskonałym żonglowaniem. A potem i siadają na ogrodzeniu w odpoczynku. A kiedy pewnego letniego ranka jechałem w marszrutce do miasta, to w jakiejś wsi zobaczyłem dziwną scenę. Na płotku równym rzędem, jeden obok drugiego, siedziało aż siedem kotów. Wzeszło i zajmowało się wielkie czerwone Słońce. Koty witały niebieskie światło. I w ukośnych życiodajnych promieniach mrużyły się w rozkoszowaniu. Wiewiórka smakuje ziarenkami Koło dzikiej gruszy na Dziesięcinnym wzgórzu pełno zielonych jeszcze poobijanych gruszek. — To wiatr pozrywał gruszki? — pytam przechodzącego mężczyznę. — A nie, — wyjaśnia on. — To wiewiórka. Ona smakuje tylko ziarenkami. Przegryza gruszkę i dostaje ziarenka. Tutaj ich rozwinęło się dużo. Cała wielka rodzina. Mały uchodźca Prawdopodobnie na Tarnopolszczyźnie, według opowieści, stało się, działo się. Do jednej wsi ze Wschodu Ukrainy przybiła się kobieta z chłopczykiem małoletnim. Ich tam gościnnie przyjęli. Na miejscu nowym oswajają się. Chłopczyk wiejską ulicą przechadza się, spaceruje. A ktoś i pyta go: — Z kim ty, chłopczyku, przyjechałeś? A mały odpowiada: — Z mamą. — A gdzież twój tata? — znowu pytają. — Unicztóżajet benderowcew… — odpowiada mały uchodźca. Nie tam przycupnął Przy dróżce do Dziesięcinnego wzgórza stary pniasty, rozłożysty jesion rozrósł się. A koło niego i wiąz przycupnął. Pieniek już także grubawy, a gałęzie pokrzywiły się niezdarnie. Przez gęsty jesionowy baldachim na przestrzeń, na wolność, ku słońcu przebić się nie może. Nie tam przycupnął. Przez myślenie moje przeszło. Czarny kotek Letni poranek. Na Podolskim zjeździe. Z okna trolejbusu. Równym zielonym dywanem zbocze się rozpostarło. Wysoko na wzgórzu jakiś młodzieniec swoje plecy ku Słońcu wystawił. I całkowicie czarny kotek od niego powolutku w dół dywanikiem zielonym naprzeciw Słońca kroczy. Zew ojczystej ziemi Cmentarza na naszym chutorze nie było. I kiedy któryś chutorzanin odchodził w inne światy, to jego kierowano na cmentarz w tę wieś, gdzie spoczywały kości jego przodków. Jak umarł woźnica Kyryło, syn Denysa Dowhoho, i wieźli go podwodą na Chotyń, to konie same, bez kierowania lejcami skręcały w tym kierunku — drogę znały. Ród tam cały Dowhych zakorzeniony. Jak zwyczajnie, męża i jego wierną żonę chowano na jednym cmentarzu. A czasami i obok mogiły ich wyrastały. Ale bywały, zdarzały się i wyjątki. Było. Dawno temu zeszli się młodzi z różnych odległych wsi, a rodzinę swoją umocnili na Chutorze. A jak zestarzeli się oni, to i o wiecznym spoczynku rzecz powiedli. Mąż mówi: „Chcę pochowanym być tylko w swojej wsi”. A żona prosto mu: „Moje kości tylko w swojej wsi powinny spoczywać”. Synowa ich mowę tę słuchała. I mówi: „Dobrze. A jeśli w tym samym czasie pomrzecie, to trzeba będzie dwie maszyny wynajmować, żeby po różnych wsiach was rozwozić”. Oj, oj. Nic dziwnego. Zew ojczystej ziemi potężny. Ta rozłożysta, udręczona, lecz stoicka lipa przy fundamencie Cerkwi Dziesięcinnej pewnie kroczy, zbliżając się do swojego czterechsetlecia. Lecz ktoś powiedział, że wiek jej jest jeszcze dłuższy. I jakoby jeszcze przed Piotrem Mohyłą już się zieleniła. Zakwita to drzewo później, kiedy inne lipy już przekwitły, a ich kwiaty jak motyle osypują się na ziemię. Ale jakże niezwykle łagodny zapach roztacza w kwitnieniu stara lipa. Przyszło na myśl. Przez myślenie przeszło. To zapach z minionych czasów, których już nie zna odmieniony świat. Nie dobrana para Dawno temu utalentowany w słowie chutorzanin Semen Łapka taką prawdziwą historię mi opowiadał. Jak zwykle, dawni ludzie prawie się nie rozstawali. Jak się zejdą, sparują, to tak i wieku dożywają. Chociaż los bywał różny, wypadał. Jak komu. Najczęściej cierpiały z powodu nieudanego małżeństwa kobiety. Chociaż zdarzały się i przypadki. Jak oto ożenił się Kuźma Pełechatyj, wziął za żonę Priskę Koszudłatą, to i świat mu pociemniał. Kuźma biedaczysko był pracusiem nad pracusiami. A Priska — wiercipięta. Mało że całą pracę domową na Kuźmę zrzuciła, to jeszcze i do zabaw namiętność w niej wybuchła. Ledwo usłyszała, gdzie jaka zabawa czy hulanki, zaraz się wystroi — i pobiegła. Jakby dziewica, a nie młódka już. Jeszcze i zrzędzeniem Kuźmę wykańczała. Cierpiał, cierpiał biedak Kuźma, aż cierpliwość mu się skończyła. Wymyślił wziąć rozwód. Do sądu podał. Ale sąd wtedy nie zawsze i list rozwodowy wypisywał. Trzeba mieć przekonujący dowód. Kilka miesięcy oczekiwał nieborak na sądny dzień. Przez ten czas całkowicie zarósł gęstym zarostem. Taki oto na sąd stawił się w starych roboczych płóciennych łachmanach. A Priska, jak pawica, wystroiła się odświętnie. Cierniowa chusta na niej barwami gra. Sąd i pyta Kuźmę o przyczynę, która do rozwodu go skłoniła. Wstał Kuźma i mówi: — Widzi wysoki sąd: jaki ja, a jaka ona. Co mogę jeszcze powiedzieć… Sąd popatrzył i wypisał Kuźmie list rozwodowy. Po jakimś czasie przystał Kuźma do cichej, łagodnej, podstarzałej dziewczyny Katri z rodu Kyryła Kożumiaki, którą z jakiegoś powodu zalotnicy omijali. W pokoju i zgodzie, przy dzieciach przeżyli oni swój długi wiek. A Priska Koszudłata tak w samotności i została. Wszystko — od człowieka! Rano. Przy wejściu do przejścia podziemnego do metra. Hasło wyczytuję: “Od człowieka zależy wiele”. Młodzieniec z jednorazowego kubeczka kawę dopija. A jakby do siebie, a jakby i do niego mówię, wypowiadam: “Od człowieka zależy wszystko”. — O! Wszystko — od człowieka! — wykrzyknął młodzieniec. Wytyka mnie palcem. I demonstracyjnie rzuca pod nogi zużyty kubeczek. Chociaż obok i koszyczek na śmieci stoi. Poranni pasażerowie Bardzo wcześnie rano na Rynek Lisowy się zebrałem, przygotowałem. Tam wszystko tańsze. I oto już w drodze. W wagonie metra. Ludzi jeszcze nie gęsto. Ale miejsca, żeby usiąść, wolnego nie ma. Wszyscy ludzie młodzi. Mężczyźni i kobiety, chłopcy i dziewczęta. Wszyscy siedzą. Tylko ja jeden na czarną laskę swoją się oparłem. I nikt miejsca mi siedzącego nie zaproponował. Przez dwudziestominutową podróż na rynek. Ktoś czyta, inny komórką się bawi, któryś jakby oczy zamknął, w zadumę się zanurzył. Jak zwykle, co prawda, nie zawsze, ale w transporcie publicznym mi już proponują usiąść, zważając na moją widoczną niemoc. A tego ranka stał się wyjątek. Poranni pasażerowie — oni są inni, wyróżniający się. Wnioskowanie popłynęło. Dręczyciele Do jakiej tylko nieprzewidywalnej dziwności trzeba się przyzwyczajać przez ostatnie dziesięciolecia naszemu bratu rolnikowi, nieborakowi. Od cierpienia głodem do medycyny rodzinnej. Coś z głową nagle się stało, to do neurologa tylko przez lekarza rodzinnego teraz trafić można. A lekarza rodzinnego na miejscu nie ma. Mówią, on po rodzinach chodzi. Wędruje. A jeden taki rodzinny wprost się przyznał: “Ja was o zdrowie wasze nie pytam. Czasu nie ma. U mnie teraz czas tylko na pisanie. Pisania tyle dodali”. O cenach nie ma co mówić. Kiedyś, chyba, czy nie gazeta “Prawda” rysuneczek była zamieściła. Jak jeden Francuz wczoraj był kupił taką wielką rybę, a dzisiaj za ten sam grosz tylko kiełbika małego. Tak u nas według wczorajszego, bywa, że i na ogonek od kiełbika nie starczy. Nie ma co o taryfach wspominać. Jak ni z tego, ni z owego je kilkakrotnie mnożą. Nie dopytujcie się obliczeń, ale przyzwyczajajcie się do nowych wpisów. Nie utrudniajcie sobie główkowania, co to jest suszarka do ręczników i czy suszy ona wasze ręczniki. Wpisali wam, to i płaćcie. Mnie jeden handlarz na Rynku Łukianowskim jakby nie zmyśloną historię opowiadał. Jak któremuś nieborakowi wpisali aż sto metrów sześciennych wody za miesiąc. On dochodzić sprawiedliwości zaczął. A jemu mówią: “Wy licznik macie?” “Nie”, — odpowiedział nieborak. “To wtedy wy tyle i zużyliście wody”, — zakończyli sprawę. Co prawda, nie sto, ale sześć metrów sześciennych ciepłej wody na osobę i mnie zaczęli wpisywać każdego miesiąca. Do dochodzenia się nie posunąłem. Ale zebrałem się i zainstalowałem liczniki. Zalegalizować je — to wędrówki nie na jeden dzień. Ale i ten rubikon pokonano. Ale — o, naiwny człowieku! — nie ciesz się ulgowym westchnieniem. Okazuje się, że każdego miesiąca trzeba do dwóch instancji telefonicznie raportować o wskazaniach liczników. Inaczej będą wpisywać do zapłaty po dawnemu. To znaczy nie według wskazań licznika. Rozkaz jest rozkaz. I ja posłusznie go wykonuję. Trzymam słuchawkę przy uchu 45 minut, póki mnie usłyszeli. Moje kopiejki Telekomowi sekunda w sekundę kapie. “Dobrze, — mówię. — A jeśli ja w szpitalu będę przebywał i zadzwonić nie będę mógł?” “Będziemy wpisywać po dawnemu”, — padła twarda odpowiedź. Jeszcze i zapłacić wszystko — nie prosta sztuka. Za każdy z pięciu rachunków prowizje wzrosły do 4 hrywien. Nie dziwcie się, jeśli jutro zejdą pobory za wasze uszy, za nos, za duszę, która jeszcze tli się w waszym jestestwie. A co mówić. Jedno słowo, zdziercy. Ale i inne słowo się prosi — dręczyciele.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mieści się Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia jego imienia. Wspierał radykalną partię Iwana Franki. Josafat Kobryński pozostawił również wyraźny ślad w literaturze. W 1842 roku w drukarni Stawropigii wydał „Elementarz, nowym sposobem ułożony do nauki domowej”, a w tym samym 1842 roku we Lwowie, we wspomnianym wydawnictwie, wydał książkę „Sposób szybkiego nauczenia się czytania”, w której po raz pierwszy zaproponował wykorzystanie do nauki czcionki cywilnej. Synem Josafata Kobryńskiego był Wołodymyr (1858—1942), który po ukończeniu studiów medycznych na Uniwersytecie Wiedeńskim wyjechał do Chorwacji, gdzie pełnił obowiązki lekarza okręgowego i sądowego. W 1891 roku powrócił do Kołomyi, gdzie zajął się prywatną praktyką lekarską. W 1910 roku został założycielem Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego (UTL). Przez pewien czas W. Kobryński pracował we Lwowie. Utrzymywał przyjazne stosunki z Iwanem Franką, Łesią Ukrainką, Wołodymyrem Hnatiukiem, Mychajłem Hruszewskim. Pracował jako lekarz pensjonatu w Burkucie, gdzie bywało wielu działaczy ukraińskiej kultury. Leczył żonę Iwana Franki, Ołhę, oraz jego siostrę Julię Hawryłyk. Tragiczny był los syna Wołodymyra Kobryńskiego — Wołodymyra. Urodził się 18 listopada 1888 roku we wsi Virje w Chorwacji, gdzie wówczas pracował jego ojciec. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, następnie w Pradze i Leningradzie (w 1926 roku przeniósł się do ZSRR z Czechosłowacji). W 1937 roku wykładał w Charkowskim Instytucie Artystycznym, został aresztowany 30 września 1937 roku pod zarzutem prowadzenia działalności wywiadowczej oraz jako członek „kontrrewolucyjnej, nacjonalistycznej” Ukraińskiej Organizacji Wojskowej. Decyzją NKWD ZSRR i Prokuratora ZSRR z 11 sierpnia 1937 r. skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie. Został rozstrzelany 2 listopada 1937 roku. Pośmiertnie zrehabilitowany. Siostrzeńcem Josafata i Mykoły Kobryńskich oraz synem Iwana Kobryńskiego, proboszcza wsi Jaworów koło Kosowa, był również mąż Natalii Kobryńskiej, Teofil Kobryński (1848–1882), który w Śniatynie założył czytelnię dla chłopów, a także dyrygował chórem i był dobrym kaznodzieją. Wspierał swoją żonę we wszystkich jej literackich przedsięwzięciach. W październiku 1884 roku ks. Iwan Ozarkewycz wraz z rodziną wyjechał do Bolechowa, zabierając ze sobą córkę Natalię Kobryńską po śmierci jej męża. W tym domu znalazła schronienie po śmierci ojca, ks. Mychajła Roszkewycza, Mychajłyna Roszkewycz, przyjeżdżała tu liczna rodzina Okunewskich, Ozarkewyczów i Kobryńskich. Bywał tu Ołeksa Toroński, autor podręczników dla gimnazjów, etnograf i katecheta w gimnazjum w Drohobyczu, nauczyciel Iwana Franki. Tutaj gościł

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Dom nad rzeką

Roman HORAK Ciąg dalszy. Początek w nr 32 Kiedy w Belełui miejscowi i niemiejscowi chrunie w postaci komunistów i komsomolców przyszli niszczyć cerkiew, która była zabytkiem po Ozarkiewiczach, wtedy uderzył dzwon cerkiewny, z kołchozowych pól przybiegły kobiety z motykami i rzuciły się na tę bandę — rozpędziły ją. Niewiarygodnym wysiłkiem cerkiew, którą choć zamknięto, ci sami chrunie zrobili muzeum ateizmu. Najstarszym w rodzie księdza Iwana Ozarkiewicza był syn Wołodymyr (1853—1912), który w 1879 r. ożenił się z Ołhą Roszkewycz (1857—1935), córką proboszcza wsi Lolin, co na Dolnińszczyźnie, niedaleko miasteczka Wełdiż. Zostawszy księdzem w Belełui i posłuchawszy żony, wraz z nią postanawia znacząco pomagać Iwanowi Frankowi i jego towarzyszom, wygnanym ze społeczeństwa. Jak wszyscy w rodzie Ozarkiewiczów, ks. Wołodymyr brał aktywny udział w życiu wspólnoty. Nie siedział z boku, kiedy trwały wybory do sejmu i parlamentu. Popierał kandydaturę przedstawicieli ludu, brał udział w budowie domów „Proświty” i organizacji czytelni. Zmarł 10 marca 1912 roku i został pochowany na cmentarzu w Berezowie Niżnym. Z wielkiej rodziny pozostanie tylko wnuczka Maria (ur. 1922), której los rzuci do Toronto, gdzie też umrze 31 stycznia 2006 roku, wcześniej przekazawszy środki na wydanie książki siostry babci, Mychajłyny Roszkewycz (1859—1957) „Taką już Bóg dolę sądził”, którą tak chciał widzieć drukiem Iwan Franko. Trzej synowie Mychajłyny Roszkewycz złożyli głowy na ołtarzu niepodległości państwa ukraińskiego, a najstarszy syn Iwan Iwanec (1893—1946) był znanym ukraińskim malarzem i pierwszym przewodniczącym Lwowskiej organizacji związku artystów plastyków Ukrainy. Drugim dzieckiem w rodzinie ks. Iwana Ozarkiewicza była córka Natalia, w naszej literaturze znana jako Natalia Kobryńska. Właśnie o niej Jewhen Małaniuk mówił, że w naszej literaturze było bardzo mało mężów na kształt Iwana Franki, za to ich brak w pełni rekompensowały ukraińskie pisarki, wśród których jedno z czołowych miejsc należy do Natalii Kobryńskiej. Ona w 1871 roku wyszła za mąż za absolwenta Lwowskiego seminarium duchownego Teofiła Kobryńskiego, który pochodził ze starodawnego ukraińskiego rodu, który odegrał wielką rolę w naszej kulturze. Jego dziadek Mykoła zorganizował w Kołomyi szkołę trywialną, a następnie przeszedł pracować w góry, do wsi Jaworów koło Kosowa, ojczyzny znanych rzeźbiarzy Szkryblaków. Tam założył pierwszą szkołę trywialną, nauczył Hucułów sadownictwa, był żarliwym bojownikiem przeciwko pijaństwu, w procesach przeciwko rządowi walczył o zwrot Hucułom lasów. Mykoła Kobryński za swoją działalność zmuszony był opuścić Jaworów i przenieść się do pracy na Bukowinę, gdzie pracował w Czerniowcach. Jego syn Mykoła, ksiądz we wsi Cieniowa (teraz Ceniwa w rejonie rożniatowskim obwodu iwanofrankiwskiego), zajmował także stanowisko komisarza szkolnego okręgu peregińskiego. W czasie swojego duszpasterstwa M. Kobryński założył 27 szkół ludowych, sporządził zbiór pieśni i podań okręgu dolińskiego, a także „Słownik huculski”, z których w swojej pracy korzystali J. Żelechiwski i J. Hołowacki. Zmarł w Cieniowej w 1893 roku. Z jego córką Jewhenią był ożeniony ks. Teodor (Bohdar) Kyrcziw, wielki przyjaciel Iwana Franki i autor pieśni ludowej „Skrzydeł, skrzydeł, sokole daj!”. Najstarszy syn Mykoły Kobryńskiego Iwan Kobryński był księdzem we wsi Jaworów, gdzie pracował jako nauczyciel ludowy jego ojciec i gdzie założył szkołę ludową. Pochowano go pod ołtarzem miejscowej cerkwi. Jeszcze jeden syn Mykoły Kobryńskiego — Josafat (1818—1901) był proboszczem wsi Myszyn koło Kołomyi, gdzie żarliwie walczył przeciwko pijaństwu wśród Hucułów. Razem z Łuką Dankewyczem i Teodorem Biłousem założył w Kołomyi bursę i czytelnię dla biednych uczniów gimnazjum kołomyjskiego. Za własne środki kupował dla nich inwentarz i książki. Josafat Kobryński był inicjatorem budowy w Kołomyi Domu Ludowego, gdzie te- Dom Longina Ozarkiewicza autor słownika łacińsko-ukraińskiego, brat Ołhy Kobylańskiej, Julian Kobylański. Bywał brat Ołeny Kysilewskiej, redaktorki czasopisma „Żinocha dola” („Los kobiecy”), które wychodziło w Kołomyi, W. Simenowycz, który został redaktorem czasopisma „Ameryka” w USA. Tutaj gościła Ołha Kobylańska. Niestety, nie zdołano w Bolechowie godnie zachować pamięć o Natalii Kobryńskiej i jej rodzie. Tutaj w 1903 roku zmarł ks. Iwan Ozarkiewicza, staraniem którego została zbudowana murowana cerkiew Myronosic w 1899 roku, w 1904 roku — matka, a w 1920 roku — i Natalia Kobryńska. Na jej nagrobku słowa: „Mnie już serce nie boli”. Cerkiew, która budowała się przy ks. Iwanie Ozarkiewiczu, stała się prawosławną patriarchatu moskiewskiego… Plebanię nowy ksiądz, gorliwy sługa patriarchatu moskiewskiego, przerobił na sklep cerkiewny i nie zapragnął mieszkać w nim, ponieważ uważał, że w takim domu mieszkać mu nieprzystojnie i nieprestiżowo. Młodszą siostrą Natalii Kobryńskiej była Jeronima, zamężna za znanym uczonym-geografem Hryhorijem Wełyczkiem, zniszczonym przez reżim radziecki w 1935 roku, kiedy przeniósł się do Radzieckiej Ukrainy. Była ona zbieraczką ludowych wyrobów artystycznych i miała niemałą kolekcję gerdanów oraz innych kobiecych ozdób z Pokucia, które wystawiała na wystawach w Wiedniu, Pradze, Krakowie, Lwowie, Kołomyi, Czerniowcach, Tarnopolu oraz innych miastach i miasteczkach. Przeniósłszy się z ojcem do Bolechowa, zbierała nowe kolekcje ozdób i haftów, część z których przekazała znanemu Gimnazjum w Gródku i dom Ozarkiewiczów dla etnografa Franciszka Řehořa do czeskiego Muzeum Náprstka. Najmłodszym z Ozarkiewiczów, dzieci ks. Iwana Ozarkiewicza, był syn Eugeniusz (1861—1916), jeden z najwybitniejszych działaczy politycznych i społecznych Galicji. Po ukończeniu wydziału medycznego Uniwersytetu Wiedeńskiego, gdzie był członkiem towarzystwa studenckiego „Sicz”, a w 1884 roku został wybrany jego przewodniczącym, przez trzy lata odbywał praktykę w klinikach Wiednia, po czym pracował jako lekarz powiatowy w Bośni, a następnie powrócił do Galicji. W 1897 roku E. Ozarkiewicz przeprowadził się do Lwowa, otworzył prywatną praktykę lekarską i aktywnie włączył się w życie społeczno-polityczne oraz naukowe miasta. Stał się inicjatorem otwarcia we Lwowie „Lecznicy Narodowej”, która miała udzielać bezpłatnej pomocy lekarskiej ubogim chorym. Był dyrektorem tego zakładu. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, od 1899 roku — redaktorem „Zbioru Lekarskiego”, pierwszym przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego i redaktorem jego organu „Zdrowie”, który ukazywał się od 1912 roku do początku I wojny światowej. Jako członek redakcji organu wydawniczego „Proświty” „Pismo z Proświty”, nie tylko redagował go, ale także zamieszczał tam popularne artykuły na różne tematy medyczne, w szczególności o bakteriach, higienie osobistej i społecznej. Wydał szereg książek medycznych. Walczył o wprowadzenie języka ukraińskiego w urzędach i organizacjach społecznych w czasach polonizacji Ukraińców. Od 1915 roku do marca 1916 roku pracował w znanym „Schronisku dla chorych” USS, gdzie od jesieni 1915 roku leczył się Iwan Franko. Taką była rodzina Longina Ozarkiewicza, właściciela domu nad rzeką Wereszycą w Gródku. Jaki potężny materiał do stworzenia godnego muzeum w tym mieście. Lecz niestety… 4 czerwca 1889 roku Longin Ozarkiewicz ożenił się z Olesią Bażańską (1866–1906), która zadebiutowała jako pisarka w 1887 roku w kobiecym almanachu „Pierwszy wieniec”, wydanym kosztem i staraniem Natalii Kobryńskiej. Almanach wyszedł z drukarni Towarzystwa im. T. Szewczenki we Lwowie i zawierał utwory 15 pisarek z obu części Ukrainy, rozdartej przez ówczesne dwa najpotężniejsze imperia — Rosyjskie i Austro-Węgierskie. Była ona córką znanego działacza społecznego, kompozytora, etnografa Porfirego Bażańskiego (1836—1920 r.). Był on żonaty z Aleksandrą Nestorowicz z rodu Markiana Szaszkewicza. Jednak w naszej kulturze Porfiry Bażański pozostanie jako zbieracz muzyki ludowej. Zebrał 4100 różnych melodii ludowych, które zapisał nutami i wydał w zbiorze pieśni ludowych w siedmiu tomach na początku przedostatniego stulecia. Zebrał także około 250 melodii kolęd, świątecznych oraz

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...dla bogorodycznych pieśni i także zapisał je na papierze nutowym. Począwszy od 1874 roku zaczął wydawać różne cerkiewne napiewy w irmologicznych nutach do Bożej Służby, a także tropary i kondaki własnego autorstwa. W 1885 roku wraz z A. Wachniańinem był redaktorem „Zbioru rusko-ukraińskich kwartetów” pod tytułem „Kobzar”, wydanego przez wychowanków seminarium duchownego we Lwowie. Porfiry Bażanski pisał utwory na różne składy chórów, najczęściej na własne słowa, lecz jako kompozytor jest dzisiejszemu pokoleniu zupełnie nieznany. Choć raz w Gródku jego utworów nie zaśpiewał w cerkwi chór cerkiewny, choć raz Lwów nie uczcił jednym jedynym koncertem z jego utworów. Choć raz… Porfiry Bażanski zostawił swój ślad także w muzyce do różnych przedstawień i napisał kilka oper z życia ludowego. Zauważalny ślad Porfiry Bażanski pozostawił również na niwie pszczelarstwa. We własnej wsi Sorokach trzymał sporą pasiekę i doświadczał różnych technologii zwiększania zbiorów miodu. Jego piórem jest „Kalendarzyk pasieczny”, który ukazał się w 1879 roku z drukarni Towarzystwa im. T. Szewczenki, a także książka „Natura i życie pszczół”, która wyszła tego samego roku z drukarni Instytutu Stauropigijskiego. Po ślubie Olesia Bażańska zamieszkała z mężem we Lwowie, gdzie Longin Ozarkewycz odbywał praktykę w adwokaturze, jak tego wymagał jego zawód. W 1890 roku w małżeństwie urodziła się córka, której nadano podwójne imię Olga-Oksana. Małe dziecko w żaden sposób nie przeszkadzało młodej matce w zajmowaniu się pracą społeczną. 2 lutego 1891 roku na walnym zebraniu towarzystwa „Ruska Besida” pod przewodnictwem o. Porfiry Bażanskiego założono towarzystwo „Bojan”, do którego obok takich autorytetów, jak W. Szuchewycz, St. Fedak, A. Wachniańin, weszła do organów kierowniczych także Olesia Bażańska (wydziałowe – przewodniczące sekcji), a B. Hanicz i D. Sicziński jako zastępcy. W 1891 roku do członkostwa „Bojana” przyjęto Solomię Kruszelnycką, której na koncertach poświęconych Szewczence towarzyszyła na fortepianie Olesia Bażańska. W 1891 roku jej mąż, na żądanie ukraińskiej społeczności, by „ratować Gródek”, objął stanowisko adwokata w mieście Gródku, otworzył tam własną kancelarię adwokacką, i ona wraz z rodziną przeprowadza się do tego małego miasteczka pod Lwowem. W lipcu 1891 roku odbył się zjazd kobiet z inicjatywy Natalii Kobryńskiej, na którym między innymi stanęła kwestia utworzenia drukowanego organu kobiecego, który miała kierować Olesia Bażańska. W Gródku 10 stycznia 1893 roku przychodzi na świat córka Natalia-Teofilia. Dziecko nie przeżyło nawet roku, zmarło 15 sierpnia. Był to wielki cios dla młodej matki. Przybita żalem stała się mniej aktywna w życiu społecznym, jednak od czasu do czasu uczestniczy w różnych koncertach, na których występuje jako pianistka i akompaniatorka różnych śpiewaków, zwłaszcza Solomii Kruszelnyckiej. Występuje na wieczorach ku pamięci Tarasa Szewczenki i Markiana Szaszkiewicza, wykonując ukraińskie pieśni ludowe w opracowaniu Mykoły Łysenki, a także utwory Mozarta, Bacha, Chopina, Griega i Brahmsa. 21 lutego 1895 roku w Gródku urodził się syn Iwan, którego ochrzcił i namaścił myrem proboszcz parafii Zwiastowania w Gródku o. Justyn Suchorowski wraz z proboszczem wsi Sylec na Stanisławowszczyźnie Wołodymyrem Ozarkewyczem, mężem Olgi Roszkewycz, która z tej okazji przyjechała także do Gródka. Gródek dzięki Longinowi Ozarkewyczowi stał się podlwowskimi Atenami, w którym często zbierała się miejscowa i okoliczna inteligencja ukraińska. Przyjeżdżali tu często goście ze Lwowa. Rzeka i rozległy staw, pełen ryb, przyciągały także Iwana Franki. Sam Longin Ozarkewycz był dobrze znany z Iwanem Franką już od 1878 roku, a w 1884 roku mieszkał z nim w mieszkaniu Wasyla Nahirnego, znanego architekta i działacza społecznego, na ulicy Lindego. Dlatego nie dziwi, że wizyty Iwana Franki w Gródku były częste, szczególnie w czasie kampanii wyborczej 1897 roku. Prowadził dość aktywną korespondencję z Ozarkewyczami w Gródku, która, niestety, do nas nie dotarła. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Ciężka, wielka i szlachetna praca Dmytra Pawłyczki

Ukazanie się książki WIEŻE-ВЕЖІ — dwujęzycznej polsko-ukraińskiej antologii wierszy jednego z najwybitniejszych polskich twórców XX wieku Jarosława Iwaszkiewicza (1894–1980) w przekładzie Dmytra Pawłyczki — stało się znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalnym obu narodów. Jewhen HOŁYBARD W tej literacko-artystycznej publikacji przedstawiono 110 utworów, które dzięki pełnej poświęcenia pracy dwóch utalentowanych osobowości — polskich i ukraińskich poetów-patriotów z Ukrainą w ich gorących sercach — połączyły ukraińskojęzycznych i polskojęzycznych miłośników poetyckiego słowa. Ciężki krzyż wziął na siebie Pawłyczko-tłumacz. Przecież filolodzy dobrze wiedzą, jak trudno odtworzyć po ukraińsku słowiańskomyślącą i łacińskopodtekstową różnorodność polskiej leksyki z jej nieokiełznaną paletą frazeologizmów, neologizmów, bogactwem idiomów i konstrukcji idiomatycznych. Tutaj potrzebna jest nie tylko biegłość w formalnym i treściowym traktowaniu materiału, ale także głębokie zrozumienie mentalnej istoty autorskiego oryginału, wiodącej linii myśli autora. W tej odpowiedzialnej pracy twórczej nawet mistrzom zdarzają się przykre momenty, kiedy czują zakłopotanie z powodu niedostatecznej znajomości ukraińskiego... Ogromny (jak mówią Polacy — mozolny) trud Mistrza uwieńczony został sukcesem. W pracy nad książką Dmytro Wasylowycz wielokrotnie wychodził ze skomplikowanych sytuacji, które zdarzały się na drodze poetyckiego transformowania polskiej myśli poetyckiej w ukraińską formę. Rycerzy, którzy zginą w krzyżowej wyprawie. Winogrona rozpięte na murach katedry. Moje krzepkie ramiona i nogi jak cedry. Smukłe mnichy, grające w piłkę na murawie. Niebo białe z różowym jak pstre przyodziewki. Bluszcz na lutniach uwity. Gęśli rozśpiewanie. Zapach lata i bursztyn na wiosny kaftanie... A moje trubadurskie, roztańczone śpiewki? (Średniowiecze) Krzyżowcy, zabici w dalekiej wyprawie. Winogrona rozpięte na murach katedry. Moje silne ramiona i nogi, niczym cedry. Mnisi, co bawią się piłką na murawie. Białe niebo z różowym, jak szata świątyni. Bluszcz owinięty na lutniach. Rozśpiewane gęśle. Zapach lata, bursztyn na wiosennej odzieży. Moje śpiewy w pieśniach trubadurów zgęstniałe? (Średniowiecze) Czasem poetycka dusza Pawłyczki i jego intencje zwyciężają Pawłyczkę-tłumacza i wtedy w ukraińskiej interpretacji J. Iwaszkiewicza pojawiają się nowe aspekty, jak choćby w wierszu Melancholia: Chodzę tam i z powrotem dziecinnym ogrodem, Myślę sobie: malutkie, malutkie mam myśli. Do mnie moi umarli, niekochani przyszli I sinych mnie częstują cieni drzewnych chłodem. Ja tam i z powrotem przechadzam się w ogrodzie, Moje myśli małe, maleńkie myśli. Moi przodkowie przycichli, w swoich smutkach zaciśnięci, Z wierzchu niby weseli, lecz czarni wewnątrz. Mimo że autor przekładu całkiem swoiście wszczepia miejscami rozwichrzone wersy polskiego oryginału w wyraźną melodykę śpiewanej poezji ukraińskiej, duet Iwaszkiewicz-Pawłyczko brzmi wyjątkowo harmonijnie, gdy temat Ojczyzny wychodzi na pierwszy plan (na przykład Przypomnienie — Спогад): Myślę sobie: wraz z nocą sen przyjdzie zwyczajny I skrzydłem mnie otoczy kochanym, brat życia, Przypomnienie powróci do swego ukrycia I jutro się obudzę bez wspomnień Ukrainy. Myślę nie raz, że sen przypłynie znowu, I położy mnie na skrzydeł swoich piórach, I obudzę się bez tych wspomnień z Ukrainy — Wrócą one do swego tajemnego schronienia. Ale najlżejszego poetyckiego lotu, z doskonałym wykorzystaniem bogactwa ukraińskiego słowa, tekst D. Pawłyczki nabiera w przypadku pełnej synchronii z rytmem J. Iwaszkiewicza (XV ze zbioru Lato 1932 — Літо 1932): Obłoki boją się i cieszą I wszystkie kołem lecą w dal, A słońce girlandami wiesza Na drzewach wczesnej wiosny żal. O zmroku fiolet z nieba spływa, Powraca z wolna szklisty chłód, Noc schodzi czarna i szczęśliwa Na pozbierane lustra wód. Boją się i cieszą obłoki, I wszystkie lecą, niczym koło w dal. I ściele słońce złotookie Na zieleń wiosny żal. O zmierzchu fioletowy łan Przynosi szkliste chłody. Noc schodzi czarna i szczęśliwa Na lustra ciemnej wody. Tutaj dla nas jest całkowicie oczywiste, że polski oryginał prowokuje tłumacza do słowotwórstwa, a to już rodzima neologizmowa żywiołowość D. Pawłyczki, który, jak się wydaje, lubi aluzyjne i optymistyczno-poetyckie prowokacje, gdy stymulują one metaforyczne wzbogacenie wiersza. Ale mimo wszystko czuć, że tłumacz w większym stopniu skłania się ku słownictwu bez udziwnień, nawet jeśli chodzi o znaną sentencję, która pod jego piórem może być obecnie odbierana dosłownie (Piosenka dla zmarłej — Пісенька для померлої): Bo sens nie w szarpaniu Ani jest w radości, Ale w cierpliwości I wielkim czekaniu. Bo sens nie w protestach Nie w pianie radości, A tylko w czekaniu Oraz w ciężkim cierpieniu. Do twórczego duetu dwóch poetów-braci dołączył członek korespondent NAN Ukrainy, znany badacz literatury polskiej i tłumacz, kierownik katedry polonistyki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, profesor Rostysław Radyszewski, który napisał obszerną, bogatą w ciekawe porównania, analityczną przedmowę do WIEŻE-ВЕЖІ. W szczególności w tym badaniu profesor R. Radyszewski podkreśla muzyczność i malarskość twórczości poety: „Słowo i muzyka stanowią u Jarosława Iwaszkiewicza taką nierozerwalną jedność, że wiele jego wierszy, jak przyznał Czesław Miłosz, po prostu nie da się przełożyć na język obcy. ...Malarskość (ukraińskie i „eschatologiczne” pejzaże) i muzykalność jakby odtwarzają czasoprzestrzenną dwuwymiarowość poezji Iwaszkiewicza, dzięki której poeta mógł swobodnie podróżować od baroku do modernizmu i ze Wschodu na Zachód, znajdując się przy tym w jednym sakralnym punkcie — Ukrainie”. Podczas II wojny światowej szczególnie, po rodzinni przejmująco, zabrzmiały poetyckie struny J. Iwaszkiewicza: Lecz w powietrzu inne już brzmienie słychać, I nowe zapachy w jasnym niebie płyną, I słowa-westchnienia, słowa upojne, wyzwolone: Dla nas ty jeszcze nie umarłaś, matko Ukraino! R. Radyszewski wyodrębnia z twórczości poety charakterystyczne wersy, wskazując na rodzinną bliskość, ukraińskość poezji Iwaszkiewicza, samego autora oraz jego duszy, w której poeta przeniósł przez całe życie obraz Ukrainy, którą nazywał swoją Ojczyzną: U nas jedna z tobą matka, Pieśń ta sama i łza nas wiodły w światy. ...Ty nie myśl wtedy, nie mów na głos, Że jestem matki syn — Ukrainy. Że kozackie moje oblicze, że kozacki mój duch, Że ukraińskie moje głębiny. W przekładzie D. Pawłyczki niektóre poezje J. Iwaszkiewicza nabierają wyrazistej impresjonistycznej pełności słonecznym światłem, które otula czytelnika spokojem i życiodajnym nastrojem (Sierpień — Серпень): Na drzewach światło chore wszystko w kuropatwach kartoflisko zaczęły się meteory blisko blisko pani jesień przyjdzie znowu znowu przejmująca jak ostatnia i nie wyjaśni ani słowa ani gwiazdy ani łkania tylko patrzeć jak z pola idą dymy na pastwisko twój los mój los blisko blisko zmyje wszystko słota jesienna liście spłyną na kołyskę zapomnienia i przejaśnienia blisko blisko Ponad 360-stronicowa książka WIEŻE-ВЕЖІ kończy się ciekawym posłowiem Dmytra Pawłyczki „Ukraina w poezji Jarosława Iwaszkiewicza”. Ten krótki, a zarazem głęboki w myśli, serdeczny i groźny, jak sam D. Pawłyczko, biograficzno-literaturoznawczy szkic przynosi zaszczyt wybitnemu poecie i tłumaczowi, uwydatniając jeszcze jedną stronę jego wielogatunkowej twórczości.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Od współczesnych krajobrazów do starożytnego Egiptu

W Muzeum Hetmanatu, przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, otwarto 174. wystawę indywidualną ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz Nagrody im. Wasyla Stusa, Walerija Franczuka pt. „Nienaruszony raj”. Artysta zaprezentował na niej 21 pejzaży, stworzonych w ciągu ostatnich lat. Większość prac jest eksponowana po raz pierwszy. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Z Muzeum Hetmanatu Walerija Franczuka łączą lata twórczej przyjaźni. Prezentował tu wystawę indywidualną poświęconą pamięci ofiar Hołodomoru (jeden z obrazów artysta podarował wówczas muzeum) oraz dwie wystawy związane z historyczną przeszłością Ukrainy. „O artyście Waleriju Franczuku można powiedzieć, że jest Kronikarzem Ukrainy, gdyż całe jego życie związane jest z losem narodu. Cykle dzieł poświęcone historii epoki kozackiej, pamięci ofiar Hołodomoru, ciężkiej pracy likwidatorów Czarnobyla, nie pozwalają zapomnieć o przebytej drodze życia Ukrainy. Każdy obraz jest jak przydrożny krzyż, przy którym trzeba się zatrzymać, pomyśleć, pomodlić i pójść dalej. Walerij Franczuk to nie tylko artysta, ale także głęboko uduchowiony Człowiek, który swoją wiarą w Stwórcę i Zbawiciela chce uratować ten świat i każdego człowieka z osobna. Cykl obrazów o tematyce biblijnej zwraca ludzi ku fundamentom, ku zrozumieniu istnienia Boga i Człowieka, Wiary i Bytu — a wszystko to po to, by pewnie kroczyć wybraną drogą. Można go porównać do średniowiecznego Kobziarza, który wędruje drogami Ukrainy i na swoich płótnach językiem barw i kolorów „śpiewa” poezję Tarasa Szewczenki oraz pieśni ludowe. Można o nim powiedzieć, że jest Człowiekiem-jednokochem, na wieki zakochanym w Ukrainie i w cudowności jej ziemi. W swoich pejzażach wyznaje miłość jesiennym mgłom, które otulają i pieszczą rodzinny kraj, leśnemu źródełku, które obmywa, oczyszcza i żywi jego jedyną Ojczyznę. Każdy obraz Walerija Franczuka to hymn dla Ukrainy, to modlitwa za jej los. Całe swoje życie twórcze poświęca Zmartwychwstaniu Ukrainy. Właśnie ta droga wybrała jego…” — zaznaczyła historyk sztuki Ołena Szołkowa. Wszystkie eksponowane obrazy poświęcone są małej ojczyźnie artysty — Podolu. „To raj, który żyje w moim sercu, to moje największe bogactwo. Starałem się zawrzeć w tych pracach swoje wrażenia i przeżycia. „Nienaruszony raj” to te drzewka, pagórki, krajobrazy, których jeszcze nie dotknęła ludzka cywilizacja” — wyznaje artysta. Jedno z centralnych miejsc w ekspozycji zajmuje obraz „Rozmowa z mamą”, poświęcony najbliższej osobie w życiu każdego. Tworząc tę pracę, artysta wspominał czasy, gdy mama odprowadzała go na autobus do Kijowa, o szczerych rozmowach, które wtedy prowadzili. Obraz „Lato, żegnaj…” to hołd pamięci znanego ukraińskiego poety, tłumacza i publicysty Jurija Riasta (Kawerina). A epigrafem do niego stały się słowa J. Kawerina: „Przecierasz okno dłonią, jakbyś machał latu żegnaj…”. W centrum wystawy znajdują się prace przedstawiające drugą połowę lata — „Poranne”, „Gwar niw”, „Miłek wiosenny”. Po prawej i lewej stronie jesienne pejzaże — „I niebo nieumyte”, „Już trawy skoszone”, „Kraj jeziorny”, „Rozlał się bursztynowy gaj”, „Doliny złotowłose” i inne. Jeśli Walerij Franczuk ma w swoim dorobku artystycznym ponad 170 wystaw indywidualnych, to wystawa malarstwa młodej artystki z Kijowa Kateryny Kałyn „W objęciach rodzinnej ziemi” jest pierwszą w jej biografii twórczej. Kateryna od dzieciństwa pasjonowała się malarstwem. Po zakończeniu szkoły najpierw zdobyła wykształcenie prawnicze, a potem uczyła się w Kijowskiej Prywatnej Akademii Sztuk pod kierunkiem artysty Wiktora Semeniaka. Jeszcze jedną pasją młodej artystki jest fotografia. Jej zdjęcia wielokrotnie zajmowały miejsca na podium w różnorodnych konkursach fotograficznych. Wspomnienia ze swoich podróży po malowniczych miejscach Kijowa Kateryna ucieleśniła w obrazach „Mariinskie uciechy” i „Nocne marzenie”, a Lwowowi poświęciła płótno „Wysoki Zamek”. Po wyjeździe w Karpaty stworzyła obrazy „Tajemniczy zamek”, „Zakarpacka pieśń” i tryptyk „Nocna warta”. Krajobrazy środkowej Ukrainy przedstawiono w dziełach „Wodospad” i „Dzień na Dnieprze”. Wybitnemu ukraińskiemu pisarzowi Wasylowi Stusowi poświęcono płótno „W tym polu niebieskim jak len”. Poszukiwania prawdy odzwierciedlono w obrazie „Zbawiciel”. Lecz najbardziej artystka kocha malować kwiaty. Można je zobaczyć na malarskich pracach „Euforia lata”, „Biała piwonia”, „W Kryżaniwskim”, „Kwiat Dusza”, „Zimowy poranek w Kijowie”, „Ciepły deszcz”, „Światło bytu”. W dniu otwarcia wystawy Kateryny Kałyn przeprowadzono warsztaty dla młodych kijowian, którzy marzą o tym, by zostać znanymi malarzami. Również w Muzeum Hetmanatu działa wystawa „Tajemnica faraonów”, która jest częścią znanej w wielu krajach ekspozycji „Historia życia Tutanchamona”. Przedstawiono tu współczesne kopie starożytnych egipskich rzeźb i zabytków sztuki związanych z życiem faraona Tutanchamona (sarkofag i tron Tutanchamona, jego maska pośmiertna, popiersie królowej Nefretete, rzeźbiarskie przedstawienia egipskich bóstw mitologicznych — Ozyrysa, Izydy, Horusa, Seta itd.). Ekspozycję zdobią papirusy z naniesionymi rysunkami fabularnymi (rekonstrukcje portretowych wizerunków faraonów, krajobrazy najsłynniejszych starożytnych egipskich świątyń, fragmenty mitologicznych kompozycji rzeźbiarskich). Wszystkie eksponaty wystawy wykonano w Arabskiej Republice Egiptu. Ekspozycja wzbudziła niemałe zainteresowanie wśród uczniów i studentów, którzy studiują historię powszechną, której jasną kartą jest historia państwa staroegipskiego, a także wszystkich zwiedzających, którzy interesują się kulturą starożytnych cywilizacji. Po Muzeum Hetmanatu wystawa „Tajemnice faraonów” kontynuować będzie swoją podróż po miastach Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Wystawa pięciu artystów

Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureatka nagrody im. P. Biłeckiego. Poprzez pełne napięcia plakaty Wałerija Witera „A my patrzyliśmy i milczeliśmy…”, „Rosyjska pomoc humanitarna” oraz „UkrainianART” można prześledzić najnowszą historię Ukrainy. Plakaty zmieniają się lirycznymi pejzażami, stworzonymi na plenerach w Siedniowie, Kijowie, na Zakarpaciu i Krymie. Dzieła artysty były eksponowane w wiodących galeriach świata: w Kanadzie, Szwecji, Francji, Finlandii, na Kubie. Wałerij wielokrotnie zostawał zwycięzcą licznych konkursów plakatu, ale za główną nagrodę uważa nagrodę im. H. Narbuta. Ukraina zna artystę także jako solistę znanego zespołu „Kobza”. Dla zasłużonego artysty Ukrainy Petra Zikunowa platformą startową stał się Kijowski Państwowy Instytut Sztuki, gdzie opanowywał sztukę malarstwa. Nauczyciele O. Syrotenko, K. Trochymenko, A. Płamenycki zaszczepili w nim postrzeganie świata poprzez obrazy artystyczne. Na wystawie zaprezentowano pejzaże „Roś”, „Jasny dzień”, „Chersonez”, „Sokołyne”. Semen Rawski już od wielu lat pracuje jako główny artysta Muzeum Historii Kijowa. Rawski jest znany głównie jako projektant, ale tym razem artysta zaprezentował swoje pejzaże. Obok — seria stworzonych przez niego portretów. Wałerij Hubenko otworzył się przed miłośnikami sztuk pięknych głębokim filozoficznym myśleniem w dziełach graficznych „Upływ czasu”, „Chwała Bachusowi”, „Błądzące dusze”, „Każdemu świeci jego słońce”. W wyobraźni artysty znaczące tematy przekształcają się w panoramiczne, wieloplanowe widowiska. I nie bez powodu, gdyż Hubenko całe swoje życie poświęcił projektowaniu artystycznemu, gdzie opanowanie przestrzeni wystawienniczej ma kolosalne znaczenie. Przyjemnie zaskoczył swoimi rzeźbami kierownik pracowni konserwatorskich muzeum Dmytro Wilenow. Specjalista od konserwacji artystycznej, doskonale włada wieloma technikami artystycznymi, ale duszę rozgrzewają mu ceramika. Wystawę poświęcono piątej rocznicy lokalizacji Muzeum Historii Kijowa w nowym budynku, siedemdziesięcioleciu tej placówki muzealnej oraz 26. rocznicy Niepodległości Ukrainy. W sali wystawowej Muzeum Historii Kijowa czynna jest wystawa prac od razu pięciu znanych ukraińskich artystów. Ekspozycja składa się z różnych rodzajów sztuk pięknych: malarstwa, grafiki, rzeźby, plakatu oraz projektowania artystycznego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

to podobieństwo do tego, co odeszło na zawsze, co zamieniło się w suche kwiatostany smutku, w świadectwo rozłąki w naciętej żyle — zapalił i patrzył na rzekę, gdzie dzika kaczka rozpostarła skrzydła, — taki szczery i zbyt bezradny w swojej samotności skrytej. *** Tak wzruszająco mówić o rzeczach, które rozumiesz tylko sam na sam z krwią, co w żyłach zamienia się w rdzę, już kiełkuje w gardle śpiewnym prawdziwy wiersz, tak strasznie milczeć, jak martwym kłaść się w ziemię obcą; a ojciec, który ani razu się nie obejrzawszy, polem sobie poszedł, i jego nogi po kostki grzęzły w bruzdach oziminy, jakby na wargach ostrożnie wykwitała ciepła śniada krew, największa wina polega na tym, że nie czujesz winy; jeszcze jakąś chwilę po prostu stałem i patrzyłem za nim, i namakało niespiesznie pole, jak zlezione wojskowe sukno, ptaki pokonywały miedź światła na niebie, zamarzając w siny lód, tak dobrze pamiętasz to, co było nie teraz, a dawno-dawno; o, niechaj naocznie wyrasta trawa i lata popieleją doszczętnie, niech pamięć, jak ziemia, przechowuje sen błogosławiony ziarna — i głośny odgłos jelenia, spłoszonego z legowiska, i jeszcze posmak w ustach żałobny pośmiertny gorzkiego wina; matowe zardzewiałe szyny, złożone w stosy sztaple podkładów, czarny, kłujący, już przeszyty zmierzchem krzew, wybacz, ja cię kiedyś zgubiłem, ale i dotąd nie odnalazłem, jak usłyszany między gałęziami natarczywy ptasi krzyk. *** Stare krymskie podwórko gdzieś wysoko w uśpionych górach, które żwawą rtęcią po brzegi wypełniły białe i czarne owce, — przez sen słychać było, jak w studni cicho woda mówi, poddana, jakby latem nocne ćmy moskitierze; i stopniowo matowiał rozmyty zarys górskiego potoku — noc przysłuchiwała się uważnie każdemu okrzykowi i krokowi; w przeddzień aneksji ona wyrzucała mu wyjazd, on zapamiętał, jak zamarł na podwórku i jak kapelusz moknął pod wiosennym deszczem, który ciało odczuwało jak ból skaleczenia, ona powiadomiła, że już posiała wczesny koper i marchew i że ma szczerą nadzieję, iż on jednak znajdzie w sobie pokorę, ale za nią on widział drogę, która pięła się stromo w górę; być może, ograniczoność jej poglądów go zbyt porażała, choć ani razu nie pożałował, że kiedyś ożenił się z nią, ta miłość składała jego osobisty świat, za duszę chwytała, jak rwany gazowy bandaż, wskroś przesiąknięty rdzą, a ziarno, które dojrzało w nim dotąd, zaczęło jednak kiełkować, jak życie, które zawsze określa się finiszem albo startem; on stał w drzwiach, naciągając na ramiona płaszcz, spoczynku wtedy czekała cała jego istota i jednej odpowiedzi na pytanie, kiedy wychodził na dwór — skrzypnęły drzwi, wpuściwszy kobietę, ciężkie potoki ulewy rozmywały zarysy wszechświata i miłości, całościowy i jako mężczyzna, i jako osobowość — on wszystko wybaczył, lecz nie mógł słyszeć, jak żona, zamknąwszy się w pokoju, płacze; bo jego twarde słowa odpowiadały zdecydowanym działaniom i czynom, i wydawało się, że na nagich gałęziach migotały rozłożyste liście, pachniało świeżym wapnem, obfity deszcz na kałużach dzwonił i zachowywał się tak przekonująco, jakby na nowo żyć się uczył, sen zmorzył dzikie ptaszki, które uwiły gniazda na tłuczonej cegle, naprzemiennie spędzając nędzny czas to w polu, to w cerkwi; w dolinie, spowitej ciemnością, majaczył wiejski cmentarz, gdzie na wieki legli spocząć skoszeni przegraną wojną, wianek z suchych traw powiesił na drzwiach biblijny celnik, który wczoraj pił na werandzie zaparzoną kawę, zmęczony mgłą, i samotna zabłąkana owca bielała, jak spróchniały stary żagiel, między krzaków głogu, a pożegnanie stawało się ciężkim rozdarciem, wyraźnie określając marność kruchego ludzkiego szczęścia, które mu, jak powietrze, po prostu było życiowo niezbędne, on miał niezaspokojony głód miłości, jak świętej komunii, w samotności obserwował, jak delikatny poranek w dolinach bladł, kiedy drogą do domu ze służby określał dość dokładnie, gdzie głóg czerwieniał pod lodem, gdzie rdzewiała woda płynąca. ______________________________ RIGOR (ang.) — zesztywnienie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Wiaczesław HUK Wiaczesław HUK Nowe wiersze

Wiaczesław Huk — współczesny ukraiński poeta, prozaik, tłumacz, eseista, założyciel senso-fizjologizmu jako kierunku literackiego. Urodził się 15 sierpnia 1974 roku w mieście Saki, Autonomiczna Republika Krymu. W 1999 roku ukończył wydział filologiczny Symferopolskiego Uniwersytetu Państwowego. W 2003 roku wstąpił do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W 2007 roku otrzymał grant Prezydenta Ukrainy na wydanie powieści „Syndrom dziecięcych wspomnień”. Laureat Międzynarodowej nagrody literackiej im. Iwana Koszeliwcia (2012) oraz czasopisma „Diogen” (2013, Włochy). Autor siedmiu tomików poetyckich i sześciu powieści. Utwory pisarza zostały przetłumaczone na języki angielski, francuski, niemiecki, szwedzki, bułgarski, ormiański i polski. *** Odpływał daleko od brzegu, a ona obserwowała go, było popołudnie i niebieskie chmury trwożnie kłębiły się nad wodą, kiedy na tydzień wyjeżdżał w sprawach — stawał się dla niej obcy — rzeka wiła się wężem między trzcinami, rdzewiała, stawała się ruda; w dłoniach trzymał czerwone róże, kiedy wracał z powrotem — mewa rozdzierała krzykiem przestrzeń nad taflą, lodowato-zielona fala raz po raz napływała na brzeg, gasiła miłosny żar, — kiedy chorował, siedziała przy jego łóżku — niema, codzienna; przeszłość zgasła na zawsze w jego wysoko czołej głowie i myślach, przypominał jej bezbronne ugory, całkowicie zniszczone pługiem, znała zapach jego ciała i smak jego pocałunku na swoich wargach mimo tego, że trzeci rok z rzędu nazywała go po prostu przyjacielem; patrzyła na niego w nieśmiałym, strasznym świetle dnia, jak śledziła nadgarstek, gdzie ciało odzywało się pulsem rwanym, ale uczucia już dawno słabły, już chłód duszę przeniknął — dobrze pamiętała go bardzo powściągliwym, nieubłaganym; zdawał się przedstawiać śmierć, właściwą jednocześnie nocy i dniu, tak czasem upalne lato próbuje dogonić zimną zimę, patrzyła na rzekę i nie zobaczyła, jak ostatni raz zanurkował i już nie wypłynął z dna, gdzie krzyk mewy nad wybrzeżem płynął. *** Czas, niestety, nie leczy ran — on w ogóle nie leczy, a po prostu bierze i niszczy wszystko, co marniało bez miłości, niczym ciepłe nasiona, które rano wykiełkowały na wzgórzach dalekich, gdzie czarne stada ptaków nad drzewami stały się wyższe, ale tak brakuje znaków, po których można wreszcie to określić, jak balonu powietrznego pojemność, jak rów z deszczówką czy też gardło grzesznika, zdarte słowami modlitwy — ciało suchych traw karmi, jak krew, gęsta glina i ptasi głos pachnie niebem, niebieską sprężystą przestrzenią i leszczyną, głębokie źródło nieziemskiego smutku trzyma w sercu człowiek z odkrytą głową; co otrzymasz od życia w rezultacie — lisy biegną od głodu i powodzi — to przecież zubożenie wody, serc i ziarna, płaska rybia płetwa żagla majaczy bóg wie gdzie — oczy łzami, niczym sady jesienią owocami, napełnione, zabity żołnierz — ptaszyna między przybrzeżnymi kamieniami gniazdo sobie uwiła; po śnie powoli przychodzisz do siebie; wieje lodowaty wiatr; teraz wpół do czwartej rano, odzież wisi na krześle, w jadalni — kapie z kranu; głowę suszą myśli — i wiersz nie ma możliwości pozbyć się zbędnych słów, bezpański pies liże czoło, gdzie płaszczyzna serc i dusz — taka nieprzejednana; gra światła, wysoki świergot ptaków — i przejmujący zapach hotelowego pokoju, bardzo trudno zachować w czymś konsekwencję, gdzie pragnienie życia stopniowo zastępują sny o szeptaniu ziarna, o uścisku sztywnego kołnierza koszuli; w szopach śpią stare łodzie, cieniami rzecznych mew zakryte; matowa postać człowieka na tle zamarłej rzeki staje się coraz bardziej blada, jak szara mewa z nadsadnym skrzekiem w gardle — fale nie stracą blasku, u kogoś serce powoli napełnia się tym krzykiem, a później — ciszą, i samolot nad wzgórzami, oddalając się, stopniowo zamienia się w kreskę; może w południe mężczyzna w czarnym garniturze na tarasie hotelu patrzy zbyt uważnie na rzekę i wzgórza, na pociąg, który szybko sunie ze zbocza, jakby mdłe słońce oświetlało kościstą twarz, garbaty nos, ogolone kości policzkowe oczy, schowane pod kapeluszem, i uśmiech, wyciśnięty na wargach przez siłę; i pocięte samotnym blaskiem — miotają się stada szarych mew nad falami, krew co sił pulsuje w nabrzmiałych żyłach już prawie bez dźwięku, tylko (w zależności od poczucia własnej godności) — błądzą pochyłymi wzgórzami chmur długonogie postacie; pachnie kleistym bzem — i sen pokonuje powieki; jest bardzo podobny do zmęczonego podróżnego, który w dzień rozmyśla o wojnie, darze drzewa, porcie, gdzie wokół nagle staje się tak cicho, jak w uchu; ciemne domy na wzniesieniu — niczym ptasie gniazda miejsca świtowego; chlapie płótno łodzi, jak fermentacja soków w ciężkim, jak sen, gałęziu. *** Z wyprzedzeniem o kilka tygodni odzywała się krew w kołysce ciała, całe życie wydawało mu się tragicznym pojmowaniem ludzkich relacji, trzymał gazetę do góry nogami, czując, jak ślina sucha w ustach już zamieniała się w kamień, a do uszu płynął ptasi wrzask; mewa, odbijając się w ciemnym rzecznym nurcie, — tęskniła za latem, tak po ludzkim życiu — zostaje zdjęcie z kobietą i mężczyzną, rdzewienie winorośli, stary żagiel, mocno napięty wiatrem, pustynne wybrzeże, jesienna przestrzeń, rozdarta mewim krzykiem; jego istota przypominała opustoszałą dzwonnicę, którą omijali do dziś, on dawno znalazł się między dniem i nocą — w palących objęciach namiętności, chociaż kiedyś miał za plecami i ślub, i rozwód przykre doświadczenie, kiedy z żoną był w cyrku, z zachwytem patrząc na gimnastyków; po pewnym czasie ona jeszcze słyszała jego chrapliwy głos, pomieszany z furią, lecz jej było pisane odegrać w jego życiu zbyt ważną rolę, pojąć to, co daje możliwość nie pomylić się, co staje się życiową istotą, on kołysał się w hamaku, całkowicie przeniknięty szalonym wirami smutku; pod starym drzewem ona nakryła do stołu i zjedli obiad w milczeniu, zachowywała się, jak jego była żona, ale jak troskliwa gospodyni, on czuł, jak dotykał szyi sztywny kołnierzyk nowej koszuli i wyraźnie słyszał, jak gdzieś daleko na rzece huczał parowiec i kwiliła mewa. RIGOR* Dźwięk urwanego w słuchawce telefonicznej głosu trwa tak długo, jakby pora zimowa, obnażone, jak ciało, milczenie, zamiera w krtani, żeby potem urosnąć, poruszyć pokrewne przeczucia, które już połączyły się z bezsilnością istoty, tak opalona, niczym skóra, kora z zewnątrz poddaje się sile, wszystkim drzewom skraj pola kiedyś przepowiedziawszy imiona bezimienne; to już staje się ważnym podsumowaniem od samych narodzin i całego przeżytego w ogóle, wisi mgła nad powierzchnią pola, jak ból nieutulony i słodki posmak goryczy, powietrze pachnie mokrą wełną owiec, które pasą się na zboczach, przywierając do ziemi, chrapie głośna miedź krzyku mewy ponad falami morza, i mdłe słońce jarzy się naprzeciw; nawskroś odnawiają się rachunki przeżytego życia, suche trawy otula chłodna mgła, dusza przebywa w strefie wyobcowania, niczym mocna kamienna podstawa martwego wybrzeża, życie ludzkie — to szał, ból i niedokładny przekład, który rwie na pół gardła żywe słowa, tak każdy owoc pragnie dojrzeć w porę, póki sadu całkowicie nie ogarnął jesienny pożar; czy odnajdą słowa choć kiedyś swoich zmarłych rodziców, czy pokonają serca żal, i zaciera się w pamięci okolica, gdzie kiedyś się urodzili i gdzie zawiązano pępowinę, w dzień na starej werandzie mężczyzna powiedział kobiecie: posłuchaj, ja też, pewnie, wkrótce umrę, i nie trzeba brać na poważnie mojej śmierci, nie wiń mojej duszy — grzesznej i niewinnej; pustynne okolice, gruboziarnista ciężkość uroczystego miedzianego słowa, kamień, woda, dzień skostniał w okrzyku samotnej szarych skrzydeł mewy, jak porządek słów w leksykonie, ktoś winien jest tego milczenia, ktoś bez winy zawinił, ciągnie chłodem od morza, ruda wyschnięta trawa, namokły piasek; dzieci zmarłych rodziców między sobą nie są rodzeństwem, nie są z jednej krwi. *** Wiosenna woda rozmywała porzucone w zaroślach ptasie gniazda, mężczyzna szedł polną drogą obok starego elewatora — kobieta zauważyła, że niebo chmurzyło się właśnie przed jego przyjazdem, — i nie wiedziała, czy warto smucić się za przeszłością i dawno utraconym; widnokrąg był rozdarty na pół i spowity snem czarnoziemu, fragmenty życia wyłaniały się we wspomnieniach, ich szorstkie podobieństwo, w gęstych chaszczach żwawe ptaszki obdziobywały ciszę codzienną, w tym kraju wszystko ulegało szarej wodzie, nawet dna pustych wiader; więc zatrzymał się na granicy osady i pola, przy krzakach głogu i rwącej rzece, spojrzał na niebo i dalekie dachówkowe dachy, stracił kiedyś rodzinę, rodowód i z całej siły znienawidził wodę, teraz czuł, jak przeszłość bolała, pełzała mrówkami po skórze; jak z pogrubiałych żył płynie krew, jak drapieżnie wyrywa się miękkość, tak ciało, śmiertelne i marne, niezdolne kochać, pamięcią skute, usprawiedliwienie życia — to, jak kość, sztywna i pusta mgła, biała łódź przy brzegu zamachem wioseł rozbijała lód pokuty; poszedł przez most — i pochylały się nad taflą gałęzie sękate, — widział wyraźnie postać swoją na wodzie, która płynęła miedzianym odbiciem, wydawało mu się, że przerażający świat nieruchomo stał na straży, a jego odbicie było ciekawe tylko błyszczącym przestraszonym rybkom —

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Za profesjonalizm i miłosierdzie

Mykoła TABORYT Odznaczenie ma długą historię. Jeszcze w 2009 r. Ministerstwo Ochrony Zdrowia, przestrzegając podstawowych zasad ustanowienia odznaczenia państwowego, powołało na Ukrainie resortowe odznaczenie zachęcające „Krzyż Pantelejmona Uzdrowiciela”. Wręczano je tym, którzy mają wybitne zasługi osobiste i przyczyniają się do rozwoju branży ochrony zdrowia, nauki medycznej, w działalności charytatywnej, humanistycznej i społecznej, a także za inne osiągnięcia w dziedzinie ochrony fizycznego i duchowego zdrowia ludności. Nagrodę uzgodnili i pobłogosławili zwierzchnicy trzech największych chrześcijańskich Kościołów Ukrainy — UKP KP, UKGK oraz UKP PM. W czasie istnienia odznaczenia uhonorowano nim ponad dwudziestu wybitnych naukowców, lekarzy, działaczy społecznych i dobroczyńców, przedstawicieli duchowieństwa. Wśród kawalerów Orderu są takie wybitne osobistości, jak M. M. Amosow (pośmiertnie), O. O. Szałymow (pośmiertnie), O. M. Łukjanowa, L. A. Pyrih (doktor nauk medycznych, członek Proświty), Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Wołodymyr, Głowa Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Błogosławiony Lubomyr (Huzar) i inni. — W tym roku prestiżowa nagroda zyskała wyższy poziom — powiedział eks-minister Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy, a obecnie kierownik katedry zarządzania ochroną zdrowia publicznego Narodowej Akademii Administracji Publicznej przy Prezydencie Ukrainy, doktor nauk medycznych Wasyl Kniazewycz. — Swego czasu zamierzaliśmy ją jako najwyższe odznaczenie państwowe dla medyków. Z szeregu przyczyn nie udało się zrealizować tej idei. Ale nie zatrzymaliśmy się, stawiając sobie za cel odnowienie w naszym społeczeństwie zasad miłosierdzia, humanizmu, miłości do bliźniego i chorego, od 2017 roku zapoczątkowuje się społeczne odznaczenie za profesjonalizm i miłosierdzie „Order Świętego Pantelejmona”. Oprócz tego, każdemu wręczane będzie po 100 tys. hrywien. W tym roku odznaczenie przyznawano w następujących kategoriach: „Najlepszy lekarz”, „Najlepszy medyk”, „Nowator ochrony zdrowia”, „Współpraca międzynarodowa w dziedzinie ochrony zdrowia”, „Służba społeczeństwu”. Poprzedziła to żmudna i przejrzysta praca nad wyłonieniem zwycięzców. Stworzono stronę internetową, na której można wcześniej zapoznać się z procedurą poszukiwania kandydatów i wyłaniania zwycięzców. Wyglądało to tak: w każdym obwodzie, dużym mieście Ukrainy stworzono rady eksperckie, które wybierają 125 kandydatów. Z nich Narodowa Komisja Ekspercka ze zgłoszonych kandydatur wybrała 25 najbardziej godnych i autorytatywnych. Ostatnie słowo należało do Rady Honorowej, w skład której wchodzą szanowani i znani na Ukrainie oraz poza jej granicami ludzie, nasze autorytety moralne. Są to, w szczególności, pierwszy Prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk, prezydent NAMU Witalij Cymbaluk, Ludowa Artystka Ukrainy Ada Rohowcewa, eks-minister spraw zagranicznych Wołodymyr Ohryzko, Świątobliwy patriarcha Filaret, Błogosławiony Światosław i inni. W każdej z 5 kategorii Rada wybrała jednego zwycięzcę, czyli orderem Świętego Pantelejmona w tym roku nagrodzono 5 osób. Te imiona musi znać cała Ukraina. W kategorii „Najlepszy lekarz” kawalerem orderu Świętego Pantelejmona został Mychajło Kasztaljan, doktor nauk medycznych, kierownik katedry chirurgii ogólnej i medycyny wojskowej Odeskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego. Od pierwszych dni wojny rosyjsko-ukraińskiej organizował rozwijanie szpitali wojskowych w strefie działań wojennych na wschodzie kraju. Jako pierwszy w warunkach polowych zaproponował wykorzystanie aparatury endoskopowej. Osobiście zoperował i uratował życie setkom bojowników. W kategorii „Najlepszy medyk” — Myrosława Sawczak, felczer punktu doraźnej pomocy medycznej „Czyżyki” w rejonie pustomytowskim obwodu lwowskiego. Ponad ćwierć wieku pracowała jako pielęgniarka, obecnie jest wiejskim felczerem. W 2015 roku wzięła urlop i jako ochotniczka pojechała pracować w „Pierwszej kompanii medycznej” Gwardii Narodowej Ukrainy. Później została zmobilizowana, służbę pełniła w batalionie im. generała Kulczyckiego. W kategorii „Nowator ochrony zdrowia” — Serhij Slesarenko, doktor nauk medycznych, kierownik Dnieprzańskiego centrum urazów termicznych i chirurgii plastycznej. Przez ponad 30 lat operował pacjentów z mnogimi urazami oparzeniowymi. W czasie działań wojennych na froncie wschodnim przez jego oddział przeszło ponad 400 bojowników z licznymi urazami oparzeniowymi różnego stopnia. W kategorii „Współpraca międzynarodowa w ochronie zdrowia” — Hubertus von Voss, niemiecki pediatra i dobroczyńca, kierownik Monachijskiego dziecięcego centrum rehabilitacyjnego. Dzięki jego wsparciu na Ukrainie stworzono ponad 100 centrów rehabilitacyjnych dla dzieci z uszkodzeniami układu nerwowego, w których przeszło leczenie i rehabilitację kilkadziesiąt tysięcy dzieci. W czasach ukraińskiej niepodległości z jego pomocą i bezpośrednim udziałem zrealizowano projekty medyczne, których łączna wartość wynosi 25 mld euro. W kategorii „Służba społeczeństwu” — Ihor Zinicz (pośmiertnie), instruktor sanitarny 80. samodzielnej brygady desantowo-szturmowej, cyborg, spędził na lotnisku w Doniecku rekordowe 34 dni. W piwnicach terminalu urządził punkt medyczny, wyciągał rannych z pozycji i udzielał pierwszej pomocy. Podczas obrony lotniska został ranny, ale odmówił rotacji. Zginął 20 stycznia 2015 r. pod gruzami w nowym terminalu. Ceremonia „medycznego Oscara” — wręczenie i uhonorowanie kawalerów orderu Świętego Pantelejmona oraz siedemnastu „poświęconych nominantów do Orderu” odbyła się na wysokim poziomie. W ciekawej i nasyconej części koncertowej wziął udział przewodniczący kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko, który oczarował uczestników ceremonii swoją wirtuozerską grą na skrzypcach. Przekazał on pozdrowienia i gratulacje uczestnikom i zwycięzcom od przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana. Ukraińska elita medyczna nie usłyszała powitania jedynie od szefa ukraińskiego Rządu Wołodymyra Hrojsmana. Chociaż, jak wyznał Wasyl Kniazewycz, dzień wcześniej osobiście do niego dzwonił i zapraszał na ceremonię. Cóż, być może świadczy to o stosunku i trosce władzy o problemy ochrony zdrowia ukraińskiego narodu, jej — właśnie tak — orędowników w branży medycznej, bohaterów w białych fartuchach, najbardziej humanitarnych, najbardziej utalentowanych spośród profesjonalistów, najbardziej miłosiernych… W Dzień Świętego wielomęczennika i uzdrowiciela Pantelejmona, 9 sierpnia, w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się uroczysta ceremonia nagrodzenia i uhonorowania nowo wybranych kawalerów „Orderu Świętego Pantelejmona” — tego, według słów prezydenta NAMU, akademika, członka Proświty Witalija Cymbaluka, medycznego Oscara — najbardziej prestiżowego pozarządowego, społecznego odznaczenia za profesjonalizm i miłosierdzie. Ma ono charakter profesjonalno-fachowy i przyznawane jest za humanistyczną i szlachetną działalność w dziedzinie ochrony zdrowia, która pozytywnie wpływa na świadomość i rozwój duchowy narodu ukraińskiego oraz państwa w ogóle, jest skierowana na zachowanie i wzmocnienie zdrowia naszych obywateli, a także wychowuje szacunek do siebie nawzajem, inspiruje do nowych osiągnięć. Bądźmy razem! P RZEDPŁATA—2017 P RZEDPŁATA—2017 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 1 miesiąc na 1 miesiąc 13 UAH 06 kop. na 3 miesiące na 3 miesiące 38 UAH 12 kop.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Wydział kultury Eduard OWCHARENKO Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 15 200

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин