Оригінал українською · переклад оновлюється
А-РОЕ ітаде То РОЕ Оепто. Ригспаннюююи
. ФГ За ЧУ ай на 4
АЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» ІМЕНІТАРАСА ШЕВЧЕНКА | | ||| ЧЕРВЕНЬ Чо в (аву 1998
ї пайк! ГО о Р засл! і ч 4 ій Р о ДР ги : , - ій йно РА З . ай оф ОО РН
- : і ОКУ ' і ін чо і Р - Р Р З діа а бебі ото ПД ОЕОИ
"7 айв ка кфлні,
Ппрем єра рубрики А скільки визначних талантів подарували Україні й - щоб виховати в собі справжній, а не хвилинний, з РЕВА малі міста! Згадаймо тут і Григорія Сковороду -- урод- кон'юнктурний патріотизм?
о о авньої поб женця сотенного містечка Чорнух, Пантелеймона Куліша, /ож, щоб допомогти нашим читачам перейнятися
Т - ІНІШНІХ, З Д ДОЗИ що вперше побачив світ у містечку Глухівського повіту | цим шляхетним духом, відчути справжню любов до легендарної! держави Київської и до сучасних днів Воронежі, і письменника Осипа Маковея -- ВИХІДЦЯ З СВОЄ! / малої "великої батьківщини ще раз пережити держави України в нашому рідному краї було закладе-провінційного галицького повітового міста Яворова, | водночас дир, и суворі поді! минулого котра-но, засновано, розбудовано понад тисячу МІСТІ МІСТечОок. | трьох братів Зерових -- поетів Миколу та Михайла | започатковує нову рубрику «Малі міста України» Що- Неоднаковою м несхожою ставала з плином вікіВ ЇХНЯ | ботаніка Дмитра, чиєю батьківщиною було скромне разувцій рубриці публікуватимуться невеликі популярні доля: одні з них, стоячи на злитті повноводних річок чи | полтавське місто Зіньків, | художника Якова Потрака, що, | нариси з сторі! малих українських міст І містечок, зокреперехресті щироких уторованих ШЛЯХІВ, перетворювач напевно, ніколи не забував рідне підколомийське містечко || май тих, ЩО з часом, зазнавши занепаду перетворилися лися на багатолюдні И Заможні столиці та поліси; ІНШІ Ж, | Гвіздець, і геніального кінорежисера та майстра слова | насела Читачідізнаються про багат на народну фантазію яко Срна ШБшШИН в еОТОоченні! Пр, боліт чи лісів, до Олександра Довженка, легенди й перекази, що побутували чи не в кожному з | Р «б ЗО З ЗО ОО ит б» 910 Зо о 0 своєю тематикою рубрика охоплюватиме
ні
пра а є зд ЛО УРЕ а а ач кн чи ні з ча тю м о АВ зго в и а Р и Нє не че о оте я зо зо под паю о ДО о Р яри» По БД М о, о Лк нота о ри он в з.Влативо | (ше ЗМИВУ
на ва драматичні й трагічні повороти своєї долі, | до" зи" со ЛЕВ КО КА рос БРА. Чи | вс релони нашої! держави -- від При-
БК 00040 обуююнюююия». ЧК 0000 З 0 фо фу 009094 сю 010,0 о яко о ТМ ую ЛИ
зберігала основне -- пам'ять про своє велич- | р" ям ча ЗА ЧА, 4 Р 0 рр М и кокони з о при
зору ї п зі
над світом, своєї часом призабутої, але все ж таки безсмертної слави. І яка б недоля не захмарювала українське небо, які б чорні дні не огортали | Й ЖЕК З 34 цю славу пеленою забуття,вона ф' ЖИ 7" із воскресала знов і знов, пробуд- Ж ДЕК 28 їй жуючи запальний дух у 4 ДЕН: 4 людських серцях. у Ж РОБОТІ Невтомно вимережували | Й ДЖЕ 48 чисті поля хартій перасивих Й ЖРИНЬ -- літописців. Перечитаймо потемнілі од віків сторінки їхніх творінь -- і згадаймо, Й ШЕ ково яка велична, навіть почесна Й : о. за історія судилася скромним Й ЖЕО ЗАЛІ з нині провінційним містечкам!
- Рита ювчоюв оо о"ь не Ше ЛИ ой зо до ко: в и зон в ж нор аю ай
Згадаймо, що Любеч -- не- Й ЛЩ- (. | Я
чи
велике нині селище на В М | фр ТО
зт м
.- воно о оно оч ваишй'но ців ш Гл, ко ДЗ
Причорномор'я Як відомо, за давніх часів усі міста мали символічну відзнаку свого самоврядного статусу -- герб. Символіка кожного міського герба робила його неповторним, перетво- Фет рювала на справжній, за Я ого "3 Я словами визначного б А с українського вченого КО ЗИ З 090 гербознавця Віктора Драчука, «паспорт міста» Черезтевкожному нариа про місто | ОСНО Й чи містечко обов'яз. У. Зб й Зі ково наводитимуться ко ю Й дані про його ста
"М вою бод
.- чо чо М
заївашжи той я ці шо
люто жов ою ною ьо
"Ли - и
. з бо рожитній герб, ре ноя З конструюватиметься
п" ро 1.
іх; леииь юю
- - -- Черніпвщині -- відомий іще Й ДЮ зд | не і йиого зображення Візантією, ЩО звичамнісінькі рубрика исвтлинами
полтавські села Снітин, Лукім'я, "5 Чо атиутофоо сь 94"
Горошин, Жовнине були "7 Я "Зайве Я 1
надійним ланцюгом укріплених
краєвидів міст та ІХНіх найвизначніших спо-
руд
«то бог У Й Закінчити розповідь
городищ, який віддано захищав
у ХІЇ ст. Переяславську землю ВІД 2 ; а Ж У » Зм Се змен | Ро ) про нашу нову рубрику
постійних половецьких нападів, а "у МЕ "ГЕРОЯ 9401 «ої озоо0 «УЧ 00 «Малі міста України» мені
невеликі галицькі міста Белз, Буськ, "М, МИЛИ 20 ко б йо БОРУ о Й 5
Теребовля, Збараж -- столицями княчь зи зНЕСЯЕаО 00 "ЧО й 09 00 Ва б присвяченого нашим славним |
ьо - бь о -Иин'яно ім,
«ОКСОБНОЮНХОХ 0090 ЧА хоплося Оо рядками сонету,
жих уділів, що в Олешках та "М ЧИ з 439 ЩО С цій Со фло з З, українським містам Білгороді-Дністровському -- нинішніх | "Му, М мб РР АС в шизЗз 2, вітрила княжі лоді.. чи | «0509 23 й ВЛА но 7 А Я фра». ЗВ Сом «ФУ Над роздоріжжями вони постали,
Змінювалися часи. | вже схилялися над аркуша- «ьо о и УЮ 28 2" ар? Щоб не згубили в полі, не проспали
ми книг не ченці-лІтоПИСЦі, а магістратські писарі та чи З З 2 3, ОЙ У А У фо Онуки славу світову длдів.
ратмани. Дбайливо охороняла міські привілеї на право або ооо | самоврядності ратушна варта. З їхніх сувоїв та аркушів чи ие Мов вартові, недремні у біді, а містечка Потелича, що стало ще з ХМ ст. справжньою Я г | | Не раз вони шляхи теретинали, . Гончарською столицею аличини, або Чуднова, де жмень-чиє дитинство минало на околиці Сосниці -- колишнь- | прАБАТХ ка вод орто | | | Там А тих гостей, що по землі й во01 | їнІВ зуміла вистояти в сутичці з великим загоном огосотенногомістечка Чернігівського козацького полку... Й тетарських нападників, чи Вербовця, що, мов суворим Кажуть, що справжня любов людини до свого рідного лицар-оборонець, став посеред сумнозвісного Чорного краю, до рідного слова, звичаїв, моралі починається з шляху на перепоні ворогам... любові до малої батьківщини -- рідного міста, містечка, Пролунали в повітрі свист козацьких шабель ігарматні | села Аскількив Україні є таких невеличких, але гордих Гуде над брамами врочистий дзвін... постріли, прокотився над Україною волелюбний клич (величних духом осель, історія яких невід'ємна від історії гетьманів -- і пІДХОПИЛИ його новонароджені та ново-всього нашого народу! | мимоволі замислюєшся: якби Тож пригадай минуле, відгукнися, розбудовані міста. Сотенні правління та канцелярії наші співвітчизники частіше зверталися до історії своєї Рукою друга лагідно торкнися ЗЯВИЛИСЯ Б Баришівці та Седневі, в ІРКЛІЄВі та Носівці, в малої батьківщини 77 рідних МІСТ | сіл, то, може 6, парам Тит гордит веж та маіцноталихг стан! Чорнухах та Кобижчі. Виросли на міСЦІ запорозьких наш швидше підвівся з колін несвіДОМОСТІ, ВІДЧУВ На: ЗИМІВНИКІВ Новомиргород Олександрія, Вознесенськ! | тхнення до самовідданої роботи для щастя України, Володимир ПАНЧЕНКО, Оріхів... Гордо пробриніли на весь світ імена гетьмансь- | згадав про наших батьків, про те, «ким, за що закуті» (за аспірант кафедри архівознавства Київського ких столиць -- Чигирина, Гадяча, Батурина, Глухова... словами Тараса Шевченка) були вони в рабські кайдани, уміверситету /м. 7. Шевчемка
До них гостинці з миром птпростеляютть, --
Тих тлібом -- Не мечем -- вони вітають, --
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
«Proświta»-matka oraz w ciągu ostatnich dziewięciu lat działalności odrodzonego Towarzystwa na terenie Prykarpacia «Proświta» zawsze stała na zasadach wychowywania narodu ukraińskiego w taki sposób, by mogła odrodzić i odbudować dla siebie i dla naszych potomków Ukraińską Państwowość Narodową. «Proświta» była i pozostaje duchową skarbnicą, źródłem ducha narodowego, strażniczką interesów narodu ukraińskiego.
Minęło już 121 lat, odkąd w dawnym Stanisławowie (obecnie centrum obwodu – Iwano-Frankiwsku) założono filię kulturalno-społecznego towarzystwa. Inicjatorem jej założenia był profesor Jewhen Żelechiwski. W pierwszych miesiącach swojej ofiarniczej działalności towarzystwo liczyło prawie 100 członków. Z czasem filie «Proświty» powstały w Kołomyi, Rohatynie, Kałuszu, Horodence, Bursztynie, Nadwórnej, Tyśmienicy, Sołotwinie, Śniatyniu, Deliatynie... Dzięki swoim filiom, czytelniom, zespołom dramatycznym, chórom, wykładom, licznym publikacjom z serii «Ucz się, bracie mój», «Biblioteka ludowa», «Samokształcenie», kalendarzom «Proświty» wśród ludu szerzyła się wiedza, organizowano jubileusze, festyny i święta. Jednak wraz z nadejściem bolszewików w 1939 r. Towarzystwo «Proświta» zostało wraz z innymi zlikwidowane, a jego aktywni członkowie aresztowani.
Minęły dziesięciolecia, Towarzystwo odrodziło się. Obecnie Iwano-Frankiwskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki liczy 27 tysięcy członków, ponad tysiąc oddziałów, mamy 19 zrzeszeń rejonowo-miejskich. Za suchymi cyframi statystyki kryje się codzienna, żmudna praca, sprawna organizacyjno-masowa i metodyczna działalność zarówno pracowników etatowych, jak i licznych aktywistów-proświatan.
Realizując rezolucję M zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, państwowego kompleksowego programu «Język ukraiński», Uchwały Gabinetu Ministrów z 8 września 1997 r. «O zatwierdzeniu kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego», opracowaliśmy cały szereg programów. Przede wszystkim pracujemy nad realizacją kompleksowego programu «Język ukraiński». Pracujemy także nad programami «Talenty narodu», «Ludowe Domy «Proświty», «Działalność oświatowa w Siłach Zbrojnych Ukrainy». Szczegółowo opowiedzieć o nich w tym artykule nie mam możliwości, dlatego ograniczę się do kilku zarysów.
Od czasu założenia w grudniu 1868 r. Tak więc przy obwodowym Ludowym Domu «Proświta» z powodzeniem działa szkoła sztuki wokalnej «Klubu Uzdolnionych Dzieci». W krótkim czasie kilku wychowanków zostało laureatami międzynarodowych i ogólnoukraińskich festiwali. Ponad 400 chłopców i dziewcząt uczęszcza do szkoły nowoczesnego sportowego tańca towarzyskiego. Młodzi tancerze wielokrotnie zdobywali zwycięstwa w konkursach w Odessie, Krakowie, Lwowie i Czerniowcach. Warto zauważyć, że co roku tylko w obwodowym Ludowym Domu «Proświty» organizuje się do pięciuset różnorodnych imprez. Nasze Ludowe Domy stały się prawdziwymi ośrodkami pracy kulturalno-oświatowej, wychowania w duchu chrześcijańskiej moralności, narodowej duchowości, obchodzenia świąt państwowych, rocznic «Proświty» – matki, upamiętniania wybitnych działaczy państwowych i społecznych, pisarzy, uczonych.
Mówiąc o działalności domów ludowych, nie mogę nie wspomnieć o bezinteresownej pracy samorodnego męskiego chóru „Czerwona kalina” pod kierownictwem W. Turianyna. Od dziesięciu lat ten zespół przybliża słuchaczom w wielu miastach i wsiach Ukrainy ukraińskie ludowe, strzeleckie i powstańcze pieśni. Trasy koncertowe „Czerwonej kaliny” z Iwano-Frankiwska dawno już dotarły do Kijowa, Mikołajowa, Chersonia, Nikopola, Zaporoża i innych miast naszego państwa. Ten oraz kilka innych zespołów w swoim czasie z powodzeniem reprezentowało na festiwalu folklorystycznym w Niemczech nie tylko ukraińską sztukę, ale także sztukę grup etnicznych Prikarpacia. Interesujący jest fakt, że już sześć chórów „Proświty” otrzymało tytuł „ludowy”. Stale w polu widzenia Towarzystwa pozostaje działalność oświatowa w Siłach Zbrojnych Ukrainy. W szczególności w jednostkach wojskowych garnizonu iwano-frankiwskiego oraz w wojskach pogranicznych, stacjonujących na terenie obwodu, „Proświta” zorganizowała kursy nauki języka ukraińskiego. Dla świetlic wojskowych jednostek przekazujemy literaturę, pomagamy w prenumeracie czasopism, udzielamy pomocy patronackiej Siłom Morskim Ukrainy oraz wychowankom wojskowo-sportowego liceum, które działa w osiedlu Bohorodczany.
Wieloletnia historia „Proświty” świadczy o tym, że i w przeszłości, i obecnie, w kształtowaniu świadomości narodowej wielką rolę odgrywają środki masowego przekazu
anннійьно - жи а що р кисню 049 Б нійннни
обласне об'єднання regularnie wydaje gazetę „Nowyj Czas”, biuletyn „Proświty”, którego motto brzmi: „Naród ponad wszystko, państwo ponad partie”. Dzięki staraniom „Proświty” wydano wiele książek: „Historia Ukrainy dla dzieci” O. Łotockiego, „Ukraińskie genealogiczne rodzinoznawstwo” M. Stelmachowicza, „Oświata [...] «Proświta»” M. Popadiuka, „Stanisławów – stolica ZURL” P. Arsenicza oraz wiele innych.
Szczególnie chciałbym powiedzieć o tak wyjątkowym wydawnictwie, jak ogólnoukraiński kulturalno-artystyczny czasopismo etnograficzne „Pysanka”, które od już siódmego roku wydaje
Wierchowyńskie rejonowo-miejskie zrzeszenie OUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki «GOMIN KARPAT». Redaguje «Pysankę» działacz Towarzystwa, dziennikarz Wasyl Naprniak. Podstawowym zadaniem czasopisma jest odrodzenie wartości kulturalno-artystycznych, sztuki użytkowo-dekoracyjnej, dorobku materialnej i duchowej kultury Ukrainy, a zwłaszcza Huculszczyzny.
Ponad dwudziestu działaczy Towarzystwa, znanych na Prykarpaciu historyków, krajoznawców, literatów i pedagogów, zostało laureatami nagrody im. Marijki Pidprianki, którą «Proświta» przyznaje za znaczący wkład w narodowy skarbiec duchowy w dziedzinie filologii, folkloru, etnografii i sztuki. Wśród laureatów są osoby znane w regionie, jak zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Arsenycz, profesor Prykarpackiego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka Wołodymyr Polek, poeta Bohdan Radysz, chór «Bereginia» (kierownik artystyczny Daria Cyhankowa), młoda artystka Tetiana Pasicznyk i inni.
Obecnie przygotowujemy się do godnego spotkania i uczczenia 130. rocznicy powstania «Proświty» – matki, oraz 10-lecia odrodzenia i działalności obwodowego zrzeszenia OUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Do tych dat przygotowano odpowiednie plany i zadania organizacyjno-oświatowe. Jednak takie jubileuszowe daty zawsze skłaniają nas do spojrzenia w przeszłość, oceny teraźniejszości i przewidywania przyszłości. I jakkolwiek by było, uświadamiamy sobie, że przed «Proświtą» stoją odpowiedzialne zadania. Przede wszystkim – umocnienie naszych szeregów, ponowna rejestracja członków Towarzystwa. Oczywiście, należy dbać o poczucie narodowej [świadomości]. Nadzwyczajnie ważne jest formowanie świadomości narodowej. W szczególności drukowane słowo,
i, іч - пе М - н - , - - В а чт | Ре З ч поли ' - чай п | чи че о Кум ль ьо кю - - А; - -
У о Р «м "м - Р " - ч .,
ат, опо ЕТО БМ р зо
«PROŚWITA» OBWODU IWANO-FRANKOWSKIEGO: PRZESZŁOŚĆ | TERAŹNIEJSZOŚĆ
jedności. Świadczą o tym choćby wyniki wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy; przed nami jeszcze jedne wybory.
Jestem przekonany, że do wyjaśniania wystąpień i przemówień Prezydenta Ukrainy potrzebni są agitatorzy, którzy powinni chodzić do ludzi ze słowami prawdy. Ale trzeba im dać opracowany materiał. Myślę, że «Proświta» jest w stanie zorganizować odpowiednią szkołę patriotów-agitatorów. Ale wszystko upiera się na pieniądzach. My zaś do pracy gotowi. Jesteśmy siłą.
W trudnym dla państwa czasie nie należy nadmiernie obchodzić jubileuszy, ale biegu historii, chronologii wieków nie da się zatrzymać.
Zbliża się obchodzenie 1100-lecia od założenia Halicza, a proświtianie Prykarpacia godnie upamiętniają tę datę historyczną.
Na początku tej opowieści wymieniłem kilka programów, nad którymi pracuje nasze zrzeszenie. A na zakończenie chciałbym zapoznać jeszcze z jednym z programów – «Agrosad». Jego początek sięga 1908 r., kiedy «Proświta» odkupiła od metropolity Andrzeja Szeptyckiego kilkadziesiąt hektarów ziemi i budynek. Wtedy też we wsi Myluwannia w powiecie tysmienickim otwarto pierwszą na terenach kraju prykarpackiego gospodarczo-sadowniczą szkołę «Proświty». Co roku wyhodowywano tu tysiące sadzonek drzew owocowych, miano wzorowy ogród i pasiekę.
W szkole uczyły się gospodarować dzieci chłopskie. Wraz z przyjściem w 1939 r. «wyzwolicieli» przestała ona istnieć. Wiele razy stawiano pytanie o zwrot ziemi Towarzystwu, ale te żądania pozostawały bez odpowiedzi. Dopiero tej wiosny proświtianie obwodu wreszcie otrzymali pierwszych dziesięć hektarów orki. Sponsorzy przekazali traktor, samochód, pewien sprzęt. Wczesną wiosną zasiano zboża, założono szkółkę. Po wielu latach, kiedy proświtianie z lat 20.–30. XX w., zaczęliśmy znów zajmować się hodowlą sadzonek jabłoni, gruszy, śliw.
Ciekawe, że we wsi do dziś mieszkają starsi wychowankowie szkoły sadowniczej. Kiedyś «Proświta» uczyła ich, a teraz oni radą i dobrym słowem podają rękę pomocy odrodzonej «Proświcie» – są godni narodowego odrodzenia.
Stepan Szulepa,
przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego
...zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Na zdjęciach – fragmenty działalności Iwano-Frankiwskiej «Proświty».
Машинний переклад
(«Słowo Proświty»)
«PROSWIATIA» 1868–1998
Konferencja wyborcza
organizacyjnego umocnienia proświańskich
…uniwersytetu im. T. Szewczenki i Katedra Ukrainoznawstwa Kirowohradzkiego Instytutu Pedagogicznego (KIISM) w Kirowohradzie przeprowadziły Ogólnoukraińską naukowo-praktyczną konferencję poświęconą roli ukrainoznawstwa jako…
…mogą pomóc społeczeństwu przezwyciężyć ciężkie skutki, jakie mamy w wyniku całkowitej rusyfikacji naszego narodu. Jednak nie działają one wszędzie, a jeśli już działają, to nie mają należytej bazy materialnej.
…na uniwersytecie im. W. Winniczenki i w szkole…
BÓG I UKRAINA! Wybitny ukraiński uczony, pedagog i psycholog Hryhorij Waszczenko urodził się 15 sierpnia w osadzie Bohdantuwy w powiecie prylukskim w obwodzie czernihowskim. Zmarł w 1967 r. w Monachium (Niemcy).
W czerwcu 1989 r. w pomieszczeniach Kirowohradzkiego Pedagogicznego Instytutu (obecnie Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. W. Winniczenki) odbyła się konferencja naukowo-praktyczna «Pedagogiczne dziedzictwo Hryhorija Waszczenki i jego znaczenie w duchowym i narodowym odrodzeniu Ukrainy». Organizatorami byli odpowiedzialny sekretarz Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Kiriłło Kajukow, oraz grupa inicjatywna w składzie: naukowcy H. Klocek, W. Panczenko, L. Kuczenko, I. Krutiy; pedagodzy – W. Kajkowa, W. Hromowy; dziennikarze – B. Smolenczuk, W. Pohribny; przedstawiciele Związku Ukrainek, Ukraińskiej Ligi Kobiet oraz Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki.
Pod hasłem Waszczenki «Bóg i Ukraina» leży przekonanie, że bez chrześcijańskiej moralności i patriotyzmu, bez narodowej podstawy ukraińskiej etnopedagogiki, a także ukraińskiej i kozackiej pedagogiki w ogóle, nie może istnieć państwo.
Kilka lat temu na bazie Obwodowego Centrum Szkoły w Kirowohradzie zdecydowano utworzyć obwodową organizację Asocjacji Ukraińskiej Etnopedagogiki. Wkrótce taka organizacja została powołana. Pierwszym przewodniczącym został profesor, doktor nauk pedagogicznych H. Klocek. Pod kierownictwem nowo wybranego przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Waszczenki prowadzono prace nad wdrażaniem w życie Ustawy o językach. W Kirowohradzie otwarto szkołę-gimnazjum im. T. Szewczenki. Wielu uczniów szkół ogólnokształcących, studentów miejscowych uczelni oraz nauczycieli szkół zaproszono do odwiedzenia muzeum szkolnego, kącika literackiego, izby historii ukraińskiego wojska i kozaczyzny, historii diaspory oraz ukraińskiego stroju. Zaczęła się kształtować myśl, że bez duchowej podstawy nie może istnieć państwo.
W 1997 r. obwodowa organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, która pracowała na bazie Domu Nauczyciela, zjednoczyła aktywistów Kirowohradzkiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki.
Najpierw wprowadzono kompleksowe działania organizacyjne, naukowo-metodyczne, mające na celu rozszerzenie sieci szkół i placówek dziecięcych z ukraińskim językiem nauczania oraz gruntowną poprawę poziomu nauczania języka ukraińskiego i literatury w placówkach oświatowych wszystkich typów. Otwarto kurs języka ukraińskiego jako państwowego dla pracowników w zakładach, instytucjach i jednostkach wojskowych.
Na łamach periodyków obwodowych pojawiały się artykuły poruszające kwestie związane z wykonywaniem Ustawy o językach. Towarzystwo zwróciło uwagę na funkcjonowanie języka ukraińskiego w szkołach obwodu kirowohradzkiego, zwłaszcza w Świetłowodsku, Ołeksandrii, Znamiance i Hajworonie. H. Klocek i W. Panczenko zgłosili pod adresem obwodowego zarządu oświaty kwestię otwarcia w Kirowohradzie szkoły narodowej. Od 1 września 1990 r. taka szkoła zaczęła działać.
Oddziały «Proświty» mogłyby pomóc w rozszerzaniu zakresu używania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego.
Mykoła Łytwyn
…metodologicznych podstaw odrodzenia i wsparcia ze strony władz dla ukraińskiej duchowości. «Młoda Proświta» DZIAŁA OD 4 stycznia 1992 r. w auli Kirowohradzkiego Instytutu Pedagogicznego.
24 maja br. odbyła się wyborcza i [...] odbyła się obwodowa konferencja Towarzystwa Języka Ukraińskiego, na której zreorganizowano je w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Przewodniczącym obwodowej «Proświty» wybrano dziekana wydziału języków obcych instytutu pedagogicznego, kandydata nauk filologicznych W. Babycza, odpowiedzialnym sekretarzem został robotnik A. Budun. Nowo wybrani kierownicy zwrócili uwagę na funkcjonowanie języka ukraińskiego w przedsiębiorstwach przemysłowych, w zarządzie trolejbusowym. W tym okresie aktywnie działał przewodniczący kirowohradzkiej miejskiej «Proświty», inżynier zakładu «Arukmasz» W. Wołdyner. Częściej zabrzmiał język ukraiński w miejskim transporcie, na dworcu kolejowym.
Hocheszsia, aby kierownicy obwodowej organizacji zwrócili uwagę na pracę pierwotnych ogniw «Proświty», pomagali im metodyczną literaturą, koordynowali pracę tych ogniw, zapraszając do akcji «Przekażmy potomkom nasz skarb — ojczysty język».
Jak i w całej Ukrainie, po krótkotrwałych próbach odrodzenia języka ukraińskiego w obwodzie rozpoczęła się kontrofensywa dalszej rusyfikacji Ukraińców. Radio i telewizja zapełniły się kanałami rosyjskojęzycznymi. W księgarniach przeważa prymitywna pseudoliteratura rosyjskojęzyczna. Nie sposób zliczyć rosyjskich gastrolerów, którzy przybywają do naszego państwa z programem na wzór: «Wiatr w twarz, a ja pędzę».
Rosyjskojęzyczne pozostają ukraińskie wojsko, milicja, gwardia narodowa.
Miasta obwodu kirowohradzkiego roją się od reklam wykonanych w językach obcych. Bierność władz w kwestii językowej sprzyja aktywizacji imperialnych antyukraińskich sił. Potrzebne są nowe wysiłki wszystkich patriotów Ukrainy, aby
[...] odbyła się obwodowa konferencja Towarzystwa Języka Ukraińskiego, na której zreorganizowano je w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Przewodniczącym obwodowej «Proświty» wybrano dziekana wydziału języków obcych instytutu pedagogicznego, kandydata nauk filologicznych W. Babycza, odpowiedzialnym sekretarzem – robotnika A. Buduna. Nowo wybrani kierownicy zwrócili uwagę na funkcjonowanie języka ukraińskiego w przedsiębiorstwach przemysłowych i w zarządzie trolejbusowym. W tym okresie aktywnie działał przewodniczący kirowohradzkiej miejskiej «Proświty», inżynier zakładu «Arukmasz» W. Wołdyner.
Z Oleksandrii znaczną pracę nad wprowadzeniem Ustawy o językach prowadził H. Moplej, w Świetłowodsku – H. Tkaczuk, T. Szmargun, w Znamiance – A. Zahrawenko, w rejonie nowomyrhorodzkim – M. Surżok, M. Stojan, w Małowyskiwskim – N. Hubik.
W marcu 1992 r. odbyła się obwodowa konferencja naukowo-praktyczna poświęcona problemowi funkcjonowania języka ukraińskiego.
Od kwietnia 1994 r. obwodowa organizacja
Konferencja Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki odbyła się 17.05.98 r. Zgodnie z uchwałą rady obwodowego zjednoczenia z 17.05.98 r. na konferencję wybrano 123 delegatów. Przybyło 114 delegatów ze wszystkich rejonowych i miejskich zjednoczeń. W konferencji wzięli udział posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy i deputowani rad lokalnych.
Konferencję otworzył honorowy przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej «Proświty», profesor Borys Stepaniszyn, który w szczególności podkreślił konieczność wzmocnienia pracy narodowo-oświatowej. Z informacją o wynikach prac Rady Głównej, która odbyła się 8 maja, oraz o działalności w związku z obchodami 130-lecia «Proświty» wystąpił odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Nesterczuk.
Zwrócono uwagę delegatów na znaczenie pracy oświatowej wśród ludności w związku z nadchodzącymi wyborami Prezydenta Ukrainy, uwzględniając wyniki ostatnich wyborów parlamentarnych, gdzie z powodu braku spójności
Wszelka działalność «Proświty» powinna być prowadzona pod hasłem 130-lecia «Proświty», najstarszej z ukraińskich organizacji kulturalno-oświatowych. Dziś należy ludziom popularnie przybliżyć heroiczną i dobroczynną sprawę Towarzystwa «Proświta». Dla «Proświty» priorytetowym zadaniem było i pozostaje przyciąganie młodzieży do ruchu proświatowskiego. Szczególne miejsce zajmuje praca wykładowa. Wpływ żywego słowa na świadomość pozostaje najważniejszym instrumentem w systemie pracy oświatowej. Do realizacji naszych planów niezbędna jest konstruktywna współpraca z organami władzy państwowej oraz ożywienie narodowo-oświatowej pracy. Aby to osiągnąć, w najbliższym czasie należy przeprowadzić ponowną rejestrację członków «Proświty». Obowiązkowym powinno się stać wykupienie prenumeraty gazety «Słowo Proświty» w ośrodkach. Trzeba rozstrzygnąć kwestię opłacania składek członkowskich.
Delegaci wysłuchali informacji Kontrolno-rewizyjnej Inspekcji, z którą wystąpił zastępca przewodniczącego Serhij Sawczenko. W dyskusji wzięło udział ponad 10 delegatów. Przyjęto rozbudowany program:
...Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, aby zwrócić narodowi jego duchowość, czego nie udało się osiągnąć. Idea jedności, której głosem jest język ukraiński!, jest pilna. «Proświta» bierze na siebie funkcję jednoczącą. Konieczne jest zrobić wszystko, aby Ukraińców zjednoczyć wokół narodowo-państwowej platformy, aby antyukraińskie siły nie zahamowały biegu historii Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki.
Dziś, jak nigdy dotąd, dojrzała potrzeba działań dla zjednoczenia obwodowej organizacji.
Wiceprzewodniczącym obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki został członek Związku Pisarzy Ukrainy, docent Kirowohradzkiego Pedagogicznego Instytutu im. W. Vynnychenki, kandidat nauk filologicznych Wołodymyr Panczenko.
Przewodniczącym został Iwan Stepanowicz Kuzmiuk.
Członkiem zarządu obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» został Mykoła Nesterczuk.
Odpowiedzialnym sekretarzem został wybrany pedagog Ludmiła Kulpowa, zasłużona nauczycielka Ukrainy.
Z tej inicjatywy przeprowadzono konferencję naukowo-praktyczną na temat «Zakon
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Piszą do nas
MOWCZANU,
Ukrainy
Kopia: Ministrowi transportu Ukrainy
Wysoce szanowny Panie!
Czy można prosić Pana o podjęcie działań w następującej sprawie: niedawno na ukraińskiej kolei pojawiły się nowe blankiety biletów, na których widnieje napis «Ukrzaliznycia», lecz cały tekst jest napisany w języku niepaństwowym (rosyjskim). Raz trafił mi się bilet, na którym nad napisem «Ukrzaliznycia» znajdowało się godło Ukrainy, na innych zaś jakieś cyfry (222). Załączam kilka takich biletów.
Czy można złożyć zapytanie do Ministra transportu: kto w jego resorcie decyduje o wzorach nowych dokumentów przewozowych Ukrainy? Czy są to obcokrajowcy, którzy nadal kierują się ukazem Wałujewa, otwarcie nienawidzą i nie uznają naszego języka, czy też rodzimi mankurci, wychowani na najgorszych wzorach szowinistyczno-internacjonalistycznej propagandy? Dlaczego za pieniądze narodu ukraińskiego ktoś drukuje rzekomo nowe, a w rzeczywistości stare, pod względem formy zrusyfikowane formularze dokumentów państwowych? Przecież właśnie poprzez wprowadzanie w terenie rozmaitych rosyjskojęzycznych formularzy i dokumentów zamiast ukraińskich od lat 30. prowadzono przymusowe wypieranie języka ukraińskiego, realizowano państwową politykę rusyfikacji. Dlaczego więc tę samą politykę bezczelnie kontynuują jacyś urzędnicy Ukrzaliznycji w 1998 roku w państwie ukraińskim? Kto zatwierdzał ten wzór w Ministerstwie? Czy Pan Minister nie powinien przeprosić pasażerów za niedopuszczalne świństwo swoich podwładnych, rażące naruszenie Ustawy o językach, Konstytucji Ukrainy, lekceważenie praw człowieka – Ukraińcy we własnym państwie powinni mieć dokumenty w swoim języku; należy ukarać winnych i wprowadzić na Ukrzaliznycji ukraińskie wzory biletów i innych dokumentów. A już wydrukowane wzory można, być może, tymczasowo wykorzystywać w pociągach międzynarodowych do państw byłego ZSRR, choć i to nie jest w pełni poprawne.
A SĘDZIOWIE KTO?
Charkowski Obwodowy Oddział Kongresu Inteligencji Ukraińskiej zorganizował konferencję prasową na temat „Wykonywania przez sądy Postanowienia nr 9 Plenum Sądu Najwyższego z 1 listopada 1996 roku «O zastosowaniu Konstytucji Ukrainy»”. Przedstawiciele inteligencji w sprawie sądowej o uchylenie decyzji Charkowskiej Rady Miejskiej z 25 grudnia 1996 r., która nadawała język rosyjski praktycznie statusu języka państwowego, poinformowali, że sędziowie Okręgu Kijowskiego L. Zołotariowa, J. Zub, W. Pletniow, sędziowie Charkowskiego Sądu Obwodowego N. Mineńkowa, S. Korowin, W. Cwirjuk ignorują Postanowienie Plenum Sądu Najwyższego z 1 listopada 1996 r. Sędziowie powinni uwzględniać postanowienie: „Konstytucja Ukrainy, – jak wskazano w art. 8, – ma najwyższą moc prawną, a normy są normami bezpośredniego działania przy rozpatrywaniu konkretnych spraw, sądy przy rozpatrywaniu konkretnych spraw mają oceniać treść każdego ustawy lub innego aktu normatywnego pod kątem jego zgodności z Konstytucją i we wszystkich koniecznych przypadkach stosować Konstytucję jako akt bezpośredniego działania. Czynności sądowe mają opierać się na Konstytucji, a także na obowiązującym ustawodawstwie, które jej nie przeczy”.
Tylko przez ignorowanie przez sędziów Konstytucji Ukrainy od ponad 470 dni (od 23 stycznia 1997 r.) obowiązuje niekonstytucyjna decyzja Charkowskiej Rady Miejskiej z 25.12.96 na terytorium miasta Charkowa. Ta decyzja rady miejskiej obraża godność narodową etnicznej większości ludności Charkowa – Ukraińców, tłumi narodowego ducha narodu. Celowa zwłoka, do której uciekają się sędziowie przy rozpatrywaniu wskazanej sprawy, samowola w trakcie sprawowania wymiaru sprawiedliwości zmuszają Charkowski Obwodowy Oddział Kongresu Inteligencji Ukraińskiej do wystąpienia z wnioskami do Wyższej Rady Sprawiedliwości, Sądu Najwyższego i Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy o rozstrzygnięcie kwestii zgodności wymienionych sędziów z zajmowanymi stanowiskami oraz pociągnięcie ich do odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Jarosław HANITKIEWICZ, Lwów
Przewodniczącemu „Proświty”, posłowi ludowemu
МЕ ОР АЕРО РОЗИ
Postanowienie Charkowskiego Sądu Obwodowego z 13 maja 1998 roku, na mocy którego uchylono orzeczenie Sądu Rejonowego Kijowskiego m. Charkowa z 16.02.98 roku o uznaniu za nieprawidłową decyzji Charkowskiej Rady Miejskiej z 25.12.1996 roku «O realizacji postanowień Konstytucji Ukrainy i Ustawy URSR «O językach w Ukraińskiej SRR», ma charakter nie prawny, lecz wyraźnie koniunkturalny. Wielu notabli nie tylko szczebla lokalnego, ale i ogólnopaństwowego pozbawia spokoju sama myśl o konieczności uzgodnienia swojej działalności służbowej z postanowieniami Konstytucji. Cierpią na tym nie tylko stosunki międzyetniczne w obwodzie charkowskim, ale także deformuje się świadomość prawna wszystkich obywateli, co utrudnia kształtowanie się państwa prawnego Ukrainy.
8. Kowalenko, zastępca przewodniczącego Charkowskiego Obwodowego Oddziału Kongresu Inteligencji Ukraińskiej
Do Leonida Danyłowycza!
Weterani wojny i pracy, patrioci swojego państwa Ukrainy, którzy
My, grupa [...] kompanii do miejscowej, obwodowej i Rady Najwyższej, wzięliśmy udział w spotkaniach przedwyborczych z wieloma wyborcami i wyrazili życzenie zwrócenia się do Pana z pewnymi pytaniami i radami:
- Prezydent nasz, szanowny [...]
Zwróciliśmy się z prośbą o przekazanie tego listu Panu osobiście, ponieważ przez inne instancje mieliśmy mało nadziei na to, że Pan go otrzyma. Zatem w imieniu tych ludzi, posła ludowego Rady Najwyższej P. M. Mowa, [...] pytania mające takie znaczenie państwowe.
Niech Pana nie urazi szczerość i otwartość. Krótko: wychodząc z naszego, średnio siedemdziesięcioletniego doświadczenia, faktów i wydarzeń, uważamy za konieczne przekazać myśl, że za okres Pana pobytu na stanowiskach [...] Ukrainy nie nastąpiły prawie żadne zmiany w gospodarczym i politycznym odrodzeniu, a raczej odwrotnie. Jak nam się wydaje, stało się to w wyniku Pana nierozstrzygających działań, a może [...] na kierowniczych stanowiskach od najwyższego szczebla rad, wszędzie [...]. Od siebie osobiście prosimy Pana, aby zwrócił Pan uwagę na [...]
Na wojnie, na barykadach w Ukrainie może być mowa o czymś innym. Przeciwnie, ostatnio – i widzimy to wszyscy – całe to kierownictwo, a większość jego członków, prowadzi otwartą antypaństwową, antyukraińską politykę i propagandę. Otwarcie działają wbrew woli narodu ukraińskiego, demonstracyjnie drwią z suwerennego języka państwowego. Tylko że nikt z nich nie poniósł ŻADNEJ odpowiedzialności, i jestem pewien, że nie zostaną ukarani. Bo Pana stanowisko to stanowisko poprzednika, M. Krawczuka – być dobrotliwym dla wszystkich.
Ale za Panem stoi państwo, za Panem los Ukrainy, tej wielocierpiącej narodu, od którego wkrótce zostaną tylko rożki i nóżki. Wszędzie, jak dawniej, siedzą ci sami Bodelanowie, Huselnikowie, Hryniowie, Tkaczenkowie i inni, którzy codziennie, co chwila wkładają kłody pod koła niepodległości państwa. To otwarci wrogowie niepodległości, i oni otwarcie o tym mówią nawet z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy. A Pan im za to jeszcze podpisuje uzupełnienie do Statusu posła o przywilejach, tak aby za całą ich działalność, oprócz wszystkiego innego, jeszcze przez pięć lat po zakończeniu mandatu nikt nie mógł ich tknąć palcem. I cała reszta.
Ale Panu jako Prezydentowi, według naszego zdania, trzeba opierać się na patriotach Ukrainy, na narodowo-patriotycznych siłach, mieć jakiś brzeg, a nie jakąś niezrozumiałą centropolitykę. Ale prawdziwych patriotów, jak Hołowaty, Pynzenyk, Omelczenko, Szczerban i wielu innych, Pan albo nie dopuszcza do władzy, albo wyrzuca
Dlatego, gdy dziś komuniści znów odnieśli pewien sukces w wyborach i znów będą zdecydowaniej przeciwdziałać władzy, – w odpowiedzi trzeba postawić politykę kadrową, czyli żeby wszędzie, na wszystkich stanowiskach, aż po sam dół, byli młodzi, patriotyczni kadry o niekomunistycznych poglądach.
A partia komunistyczna za wszystkie niezliczone zbrodnie, szczególnie w Ukrainie w okresie władzy radzieckiej, powinna zostać zakazana! Naród ukraiński ma na to wszystkie podstawy.
Po drugie, jak wiadomo, w latach władzy radzieckiej Ukrainę przekształcono w przechodni dwór. Poza tajnymi zmowami Chruszczowa, Szczerbyckiego i Susłowa z Ukrainy w swoim czasie wywabiono najlepsze młode siły Ukraińców etnicznych na BAM, do Urengoju, na Ziemię Dziewiczą, na Syberię, Daleki Wschód i inne kraje, a tutaj osiedlono archangielczyków, permiaków, uralczyków i innych, daleko nie najlepszą młodzież oraz emerytów, różnych wędrowców.
Dziś mamy na Ukrainie tylko ponad 13 milionów Rosjan wobec 3,7 mln przed wojną, a do tego jeszcze 100 innych narodowości.
Zatem wychodzi na to, że ten plan Stalina i Biura Politycznego KC KPZR, zaplanowanej deportacji wszystkich Ukraińców z Ukrainy w „odległe kraje ZSRR”. Rozkaz nr 00/2/42 z 22.06.44, podpisany przez G. Żukowa i Ł. Berię, po wojnie niemal został zrealizowany, tylko według drugiego wariantu, to znaczy poprzez osiedlanie i asymilację.
Dlatego dziś nas, Ukraińców, na Ukrainie jest prawie połowa całej ludności. A w naszym mieście już staliśmy się mniejszością narodową.
Dziś pozbawiono nas najświętszego – narodowości w paszportach, uczyniono nas Iwanami bez rodu i plemienia, czym prawnie potwierdzono pogardę i poniżenie rdzennego narodu etnicznego we własnym domu.
Więc gdzie żyjemy, we własnym domu czy w jakiejś kolonii? Wszędzie już nie słychać rodzinnego słowa.
Dlatego nalegamy, aby w naszych paszportach wskazywano narodowość, wstrzymać emigrację na Ukrainę, z wyjątkiem Ukraińców, przywrócić meldunek obywateli. To sprzyjać będzie stabilizacji społeczeństwa, zaprowadzeniu należytej dyscypliny i szacunku dla ukraińskich praw.
I na koniec: powstrzymać najazd zagranicznych filmów kinowych i wideo, różnych bojówek i amoralnych filmów kinowych, które codziennie propagują przemoc i sadyzm, które sprzyjają rodzeniu się, szczególnie wśród MŁODZIEŻY, okrucieństwa i braku duchowości. To już przybrało alarmujące rozmiary. Ludzie są bardzo oburzeni.
Dlatego to wymaga natychmiastowych zdecydowanych działań i podniesie autorytet Prezydenta.
Weterani wojny i pracy 8. HRYŃKO, N. JAROSZ, W. MASŁO, J. ZAWHORODNIJ, E. HRYŃKO, O. ROCZIWIEC, H. DIEMCZENKO, D. KORNIIENKO, D. PODOLAK
m. Selidowe, obwód doniecki
-
Krótka prehistoria powstania ruchu proświatiańskiego w Ukrainie
Powstanie Towarzystwa «Proświta» jako ukraińskiej organizacji oświatowej
Działalność Towarzystwa do 1905 r.
Formy i metody działalności Towarzystwa
Działalność wydawnicza, gospodarcza i oświatowa Towarzystwa «Proświta» po 1905 r. do 1917 r.
Powstanie «Proświty» poza granicami Galicji. Odzwierciedlenie...
Działalność proświatiańska po 1917 r.
Tematyczno-strukturalny plan ekspozycji wystawy «Proświta – 130»
Szanowni proświatianie! Odrodzenie «Proświty» w 1988 r. [...] Zwracamy się z prośbą do wszystkich obywateli: pomóżcie w przygotowaniu wystawy poświęconej działalności «Proświty» na Ukrainie i poza jej granicami. Jeśli Państwo lub Wasi znajomi i krewni posiadacie fotografie, książki, wydawnictwa wydane przez «Proświtę», dokumenty, druki, produkcję, prosimy o ich przekazanie. Będziemy wdzięczni, jeśli odezwiecie się do redakcji gazety «Słowo Proświty», zwłaszcza jeśli dysponujecie fotodokumentami z działalności proświatowskich ośrodków w krajach Ameryki i Europy. Telefon: 2353-01-30.
Projekt pomnika księcia [...]
Машинний переклад
Projekt pomnika księcia Daniela Halickiego
KSIĄŻĘCY HALICZ
małorezultatywnej pracy Prezydenta, parlamentu, rządu. Tym bardziej oczekiwano pytań właśnie na te tematy, bo wiedziano, że kilka dni temu Halicz wstrząsnął niezwykły pogrzeb. Uczeń starszej klasy odebrał sobie życie, bo jego matka nie zdołała zapewnić mu należnych warunków do nauki i życia:
Gdziekolwiek byśmy nie występowali, przed jaką publicznością, pytano nas tylko o jedno: dlaczego rynek książki niezależnej Ukrainy jest zapełniony niskiej jakości produkcją sąsiedniego państwa? Dlaczego z półek księgarskich Halicza niemal całkowicie zniknęła ukraińska książka, zwłaszcza dziecięca!
– Przez 65 lat swego istnienia – powiedział dyrektor «Wesełki» Jarema Hojan – wydawnictwo przeżywa jedne z najcięższych czasów. Zamiast dotacji i ulg państwo coraz mocniej zaciska na naszej szyi podatkową pętlę, zmusza nas do utrzymywania się na powierzchni wyłącznie dzięki sprzedaży produkcji książkowej. I to wtedy, gdy ludzie nie otrzymują wynagrodzenia po kilka miesięcy, a czasem i lat. Kiedy stoją fabryki i zakłady...
technikum, szkół średnich wsi Krylos, Załukwa, Kozyna gorąco poparły tę ideę.
Taki punkt wsparcia i sprzedaży ukraińskiej książki już działa w Haliczu. Spotkania kijowian z młodymi czytelnikami przeradzały się w prawdziwe manifestacje w obronie ukraińskiego słowa i ukraińskiej książki. Kilkaset wydań «Wesełki» (a wśród nich wiele rarytasów), które przywieźliśmy do Halicza, nie tylko zostało rozdanych, ale też wyprzedanych w ciągu kilku godzin...
zabytki XIII w. oraz odrestaurowany Zamek Starostów.
Od 31 do 15 października b.r. odbędą się uroczyste akademie w największych miastach dawnego państwa halicko-wołyńskiego: we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Równem, Łucku, Tarnopolu, Czerniowcach, Użhorodzie, Chmielnickim.
17 października b.r. w stolicy Ukrainy, w Kijowie, odbędzie się Ogólnoukraińska uroczysta akademia poświęcona 1100-leciu Halicza.
...rozpadają się kołchozy. Rozumiejąc (w przeciwieństwie do państwowych urzędników), że ukraińska książka jest dziś państwu potrzebna jak powietrze, my rozdajemy swoje wydawnictwa (a cena sięga 20–40 hrywien) szkołom, przedszkolom, wiejskim i miejskim bibliotekom.
- Ale to przecież prosta droga do bankructwa-
talent «mądrego księgopisarza» Tymofija. To tutaj 853 lata temu zostały napisane słynna Ewangelia Halicka i Kronika Halicko-Wołyńska, główne źródło do historii Księstwa Halicko-Wołyńskiego XIII wieku.
Pan Szczuryk nie pomylił się. Halicczanie, w osobach przewodniczącego rejonowej administracji pana Wasyla Kruka i przewodniczącego rady rejonowej pana Bohdana Chawluka, ich zastępców Wołodymyra Fedorniaka, Bohdana ... i Ihora Petrasza, nauczycieli Halickiego Gimnazjum przy Bursztyńskiej Elektrowni Energetycznej
Podczas spotkania przewodniczący rejonowej administracji pan Wasyl Kruk opowiedział nam o tym, jak Książęcy Halicz przygotowuje się do swojego 1100-lecia. Już otwarto i poświęcono Książęcą Studnię we wsi Krylos.
Olśniewająco lśni w swoim pierwotnym pięknie odrestaurowana, wolna od obcych wpływów...
Nieopodal Halicyny halicczanie usypali jeszcze jedną świętą Mogiłę pamięci bohaterów, którzy oddali życie za wolność Ukrainy. Nad tą mogiłą powiewa państwowa niebiesko-żółta flaga i nigdy nie więdną żywe kwiaty. Do tej Mogiły przychodzą młodzi halicczanie, tak jak kiedyś ich przodkowie przychodzili do mogiły Halicyny, by złożyć przysięgę wierności.
- Młode halicczanki witają chlebem i solą dyrektora wydawnictwa
Klub polityczny
DYSKUSJA: CZY POTRZEBNA JEST PARTIA UKRAIŃSKA?
Kijowskie czasopisma «Wieczirnij Kyjiw» i «Ukraińska Hazeta», odpowiadając na palącą potrzebę, z inicjatywy czytelników...
...struktur. Właśnie ci ludzie mogą stać się podstawowym społecznym oparciem dla Partii Ukraińskiej...
...naród ukraiński. Oto pierwsza cecha, która powinna odróżniać Partię Ukraińską od wszystkich innych...
...mogliby wejść zarówno nacjonaliści, jak i narodowi komuniści.
W kontekście powyższego wynika trzecia odrębna cecha nowej partii. Jeżeli istniejące struktury polityczne pchają się, szukając własnej niszy, i walczą jedna z drugą, to Ukraińska partia, jak widać, ma praktycznie niezajętą niszę w organizmie społecznym i nie powinna walczyć z nikim. Ona powinna walczyć: o Ukrainę, o ukraińską gospodarkę, o ukraińską duchowość, o ukraińską naukę, o ukraińską kulturę, o szeroką bazę społeczną. Potrzeba jednej silnej Ukraińskiej partii w szerokiej bazie społecznej jest konieczna. Warto zauważyć przy okazji, że nawet orientacja akolingwistyczna (mimo pistoletu...
Uwaga: powyższy fragment zawiera nieczytelne fragmenty tekstu.
Mimo niesprzyjających warunków i licznych fałszerstw wobec nich w ostatnich wyborach parlamentarnych nie zostały one jednak poparte przez szerokie grono. To właśnie doprowadziło do sytuacji, w której w nowo wybranej Radzie Najwyższej zupełnie brakuje prawego skrzydła i praktycznie nikt nie broni idei ukraińskiej ani ukraińskich interesów. Tak się stało i trzeba na to elastycznie oraz szybko reagować. W szczególności potrzebna jest przystępnie sformułowana, jasna, zrozumiała dla szerokiego ogółu, atrakcyjna w swej ponadideologiczności myśl. Nie naukowe definicje, nie zajeżdżone ideologiczne klisze, lecz wyraźna linia ukraińska, odzwierciedlająca interesy większości społeczeństwa, której sens sprowadzałby się do tego, że my sami we własnym domu powinniśmy być gospodarzami; mieć we własnym państwie własną (a nie obcą) władzę; wprowadzać taki porządek, jaki uważamy za potrzebny; żyć tak, jak chcemy, zacierając różnice między socjalistyczną a
„poparli komunistów. Tak samo jak
socjalistyczną, mówi się o socjaldemokratycznej
dobrze połączyć demokratyzm z jej
społeczną orientacją. W ten sposób
historyczna beznadziejność znacznej części ludności znajduje odbicie w wynikach ostatnich wyborów parlamentarnych – ćwierć wyborców, którzy głosowali,
nacjonalistyczny kierunek, który w zasadzie najbardziej odpowiada interesom
ukraińskiego narodu, nie miał w tych wyborach poparcia szerokiego ogółu. Potrzeba czegoś innego. Być może w podstawę Ukraińskiej Partii warto położyć uzasadnioną w świecie socjaldemokratyczną platformę, ale na
początkowej podstawie narodowej. To znaczy,
ideologia Ukraińskiej Partii powinna być nie internacjonalistyczna, nie nacjonalistyczna, lecz narodowa. A kiedy
platformę, to oznacza to, że trzeba
demokratyzm z jej
i Ukraińska Partia mogłaby ominąć
turę, za interesy Ukraińców na całym
świecie.
Czwarta cecha — partia ma być właśnie nowego typu. Na tym nalega przeważająca większość uczestników dyskusji. Ma się na myśli przede wszystkim odsunięcie interesów wewnątrzpartyjnych na dalszy plan, a na pierwszy plan wysunięcie interesów ogólnonarodowych. Także — połączenie głębokiego demokratyzmu (wybór przewodniczącego tylko na jedną kadencję, odnawianie co wybory jednej trzeciej organu kierowniczego, wyłącznie tajne głosowanie) z surową dyscypliną i zdecydowanym oczyszczeniem z balastu.
Wreszcie piąta charakterystyczna cecha Ukraińskiej partii: ma to być partia czynu. Ludzie są zmęczeni czczą gadaniną, czekają zamiast słów zdecydowanych działań, które od razu dałyby społeczeństwu odczuć, że zmiany ruszyły, choć na początku, oczywiście, nieznaczne. Wtedy utwer-
ch nawarstwień i przebudów cerkwi św. [...] rodzinnej ziemi i rodzinnemu narodowi.
– Lepiej zbankrutować – odpowiedział Pantelejmon.
Galicjanie i Galicjanki, potomkowie obywateli Kijowa i Kijowianek, potomkowie obywateli Jarema Petrowycz – ale nasze wydawnictwa nie przywykły do takich pytań, z którymi nam, po raz pierwszy, udało się zetknąć, a ich wpływ na nas jest zupełnie inny. Będą leżeć w zakurzonych półkach księgarń, a będą pracować nad utrwaleniem dziedzińca księstwa halickiego.
Ale to nie jest wyjście – oburzają się. – Trzeba pisać do prezydenta, zwracać się do Rady Najwyższej!
Pisali, zwracali się, lecz i dziś tam, na miejscu… Bo nie umarła Ukraina i nie umrze nigdy.
Nam nie chciało się jechać z Halicza do Kijowa.
Wyjście zaproponował rodak z wsi Osmomysł.
Historyczny muzeum „Dawny Halicz”, gotowe do otwarcia w Pałacach Metropolitalnych, zostanie otwarte.
Tablica nad drzwiami wejściowymi głosi: …
Prowadzone są wykopaliska fundamentów Soboru Uspieńskiego we wsi Krylos. Odtwarzane są mury, z których przez setki lat nas rozpinano, lecz nie złamano.
24 sierpnia bieżącego roku planowane jest przeniesienie doczesnych szczątków Jarosława Mądrego.
20 września bieżącego roku odsłonięty zostanie pomnik króla Daniła oraz dzwonnica jubileuszowa cerkwi Narodzenia.
W połowie maja tego roku członkowie wydawnictwa „Wesełka” i mistrzowie słowa pisanego i mówionego odwiedzili Halicz i okoliczne wsie, aby zapoznać galicyjan z najnowszymi wydaniami i na własne oczy zobaczyć, jak ludzie, którym boli przyszłość Ukrainy, wcielają w życie państwowy program odrodzenia księstwa halickiego, jak przygotowują się do tysiąclecia.
Nasza delegacja była wyjątkowo prestiżowa (aż trzej laureaci Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki: Dmytro Bilous, Jarema Hojan, Nina Kriukowa), dlatego spodziewaliśmy się od galicjan gorzkich pytań o bezrobocie, przewlekłe niewypłacanie pensji inteligencji…
Michaił Teofilowicz Szczuryk, wielki miłośnik ukraińskiej książki, mieszkaniec Mikołaja Łytwyna, zaproponował, by wszędzie na Ukrainie, także za granicą, nie tylko państwowe, ale i społeczne punkty sprzedaży ukraińskiej książki, aby wokół tych punktów jednoczyli się ludzie, którzy potrafią słowem płomiennym dotrzeć do serc naszych ludzi.
Galicz w okresie swego najwyższego państwowego rozkwitu był drugim po Kijowie centrum książki dawnej Rusi-Ukrainy. To tutaj zakwitła bujnym kwieciem…
(nie da się zneutralizować i pogodzić!) sprzeczności politycznego bagna, a reszta to całkiem poczciwa obyczajowość, duchowość i wiara w Ukraińską partię, wtedy między komunistami a nacjonalizmem. Taka [...] ale ona może mieć poparcie [...] czasu, świadomi ludzie, którzy nie znaleźli (i nie chcą szukać) swojego miejsca w [...] tradycjach ukraińskiego narodu; partia mogła zadbać o zjednoczenie wszystkich narodowo [...] obywateli niezależnie od orientacji politycznej i do jej składu mogła [...] na bardzo szerokim spektrum politycznym: [...] pracowity i utalentowany [...] takiego życiowego poziomu ludzi, jakiego [...]
Z materiałów kijowskiej prasy.
[...] RARO.
[...] szukać) swojego miejsca w [...], zdawałoby się
Машинний переклад
Pojęcie «ludność rosyjskojęzyczna» ma, oczywiście, kilka aspektów: polityczny, historyczny, prawny, a także psycholingwistyczny. Kiedy mówimy o psycholingwistycznej analizie problemu, mamy na myśli nie sumę analizy psychologicznej i lingwistycznej, lecz analizę z pozycji nauki zwanej psycholingwistyką, która bada nie język i nie mowę jako zjawisko psychologiczne, lecz procesy percepcji i generowania mowy.
W związku z tym należy przypomnieć, że według współczesnych danych percepcja strumienia mowy ma charakter wielopoziomowy. Percepcję zdania można przedstawić w następujący sposób: człowiek widzi litery albo słyszy dźwięki, które niezwykle szybko, raczej symultanicznie, łączą się w słowa, odpowiadające w planie psychologicznym pojęciom. Słowa-pojęcia łączą się w bloki słów, które w planie lingwistycznym odpowiadają wyrażeniom i syntagmom, a w planie psychologicznym – zawężonym, doprecyzowanym pojęciom. Słowa i wyrażenia integrują się w zdanie.
Zatem na podstawie integracji zawężonych pojęć dochodzi do ich swoistego zamknięcia na tablicy świadomości człowieka, w wyniku czego powstaje to, co nazywamy myślą. Myśl to swoista iskra, impuls, jest to zjawisko psychologiczne, a nie psycholingwistyczne. Język nie jest środkiem myślenia ani rozumowania. Język to środek dekodowania i kodowania myśli. Nawiasem mówiąc, kodowanie myśli nazywa się generowaniem wypowiedzi językowej. Oczywiste jest, że najpierw powstaje myśl, czyli zamknięcie na tablicy świadomości poszczególnych pojęć, a dopiero potem ubierają się one w słowa. W ten sposób generowanie zdania także ma charakter wielopoziomowy. Tylko tutaj integracja odbywa się nie przez wznoszenie się z piętra na piętro, lecz przez opadanie z wyższego piętra na niższe.
Po co te rozważania? Staram się
dowieść, że stara teza marksistowsko-leninowskiej filozofii, zgodnie z którą człowiek myśli, czyli myśli za pomocą słów, a więc konkretnego języka, jest niepoprawna. Badania etapów wypowiedzi mownej wykazały, że jej początkowym etapem jest tzw. zamysł. Zamysł nie jest jeszcze słownie ukształtowany. Dopiero później, na etapie realizacji, „ubiera się” w słowa fonetyczne. Szybkotrwałość myślenia i proces jego słownego „ukształtowania” subiektywnie tworzą wrażenie ich jednoczesności. Ale tak nie jest. Wystarczy uświadomić sobie, że informacja w pamięci, nasza wiedza i całe doświadczenie życiowe zapisane są w sieciach neuronowych pamięci długotrwałej, nie tylko w formie słownej. Nawiasem mówiąc, nieprawdziwość tezy o słownym charakterze myślenia potwierdza wiele obiektywnych faktów. Na przykład, jakim językiem i jakimi słowami myślą głusi od urodzenia? Myślą obrazami i pojęciami. Wreszcie, jakim językiem myśli Wierka Serduczka, która na przemian używa to rosyjskich, to ukraińskich słów, a nawet zdań? Język, którym się posługuje, nie ma nazwy.
Nasuwa się wniosek, że termin „russkojazyczni” nie może być określany jako „ten, kto myśli po rosyjsku”. Jak zatem należy rozumieć ten termin?
Istnieje pogląd, że „russkojazyczni” to ci, dla których językiem ojczystym jest rosyjski. Ale pojęcie „języka ojczystego” nadal nie ma jasnej definicji naukowej, w związku z czym nie ma jednolitego rozumienia tego pojęcia ani wśród społeczeństwa, ani wśród polityków. Ta okoliczność może jednak prowadzić do nieobiektywnych interpretacji i decyzji, gdy będzie mowa o prawnych i socjologicznych skutkach rozwiązania tego problemu
Przyjęto następujące podejścia do pojęcia «język ojczysty»: 1) język, którym człowiek myśli (liczy), 2) język, którego człowiek nauczył się jako dziecko w rodzinie, czyli «język matczyny», 3) język, którego człowiek używa w swojej rodzinie; 4) język, który człowiek zna najlepiej. Jeśli chodzi o pierwsze podejście, to już je rozpatrzyliśmy. Można od razu odrzucić trzecie podejście, ponieważ jest wielu ludzi, którzy w rodzinie posługują się JEDNYM językiem, a za ojczysty uważają inny. Chodzi przede wszystkim o tak zwane rodziny mieszane. Interesujące jest drugie podejście.
Dobrze mają Niemcy, którzy żyją w Niemczech. Dobrze mają również Turcy, Polacy i Rosjanie, którzy żyją w swoich państwach. U nich nie ma problemu z określeniem języka ojczystego. Niemca nauczyła języka niemieckiego rodzima matka. I on ma swój Muttersprache, którym rozmawia w pracy i w rodzinie. Każdy inny język jest dla niego Fremdsprache, czyli obcym językiem.
Zupełnie inną sytuację obserwujemy, gdy mowa o Ukraińcach. Weźmy choćby miliony tych z nich, którzy w ciągu ostatnich czterdziestu lat przeprowadzili się ze wsi do miasta, uciekając przed ciężką, niewdzięczną pracą w kołchozie. W miastach powitał ich «городской язык» (miejski język). Miliony Ukraińców zostały przemienione przez rusyfikację. Chcąc czy nie chcąc, oni
NIRENN r TR - zl:
W GENACH RODZIME SŁOWO SIĘ ODEZWIE
(
Чан о
O PSYCHOLINGWISTYCZNYM ASPEKCIE ZASADNOŚCI ISTNIENIA TERMINU «LUDNOŚĆ ROSYJSKOJĘZYCZNA NA UKRAINIE»
zaczęli mówić po rosyjsku w pracy, między sobą i z dziećmi. Mimo to w każdym zrusyfikowanym Ukraińcu rodzimy język ukraiński jakoś żyje. W takiej czy innej formie i w jakiś sposób musi się nim do pewnego stopnia posługiwać. Ale czy przestaje on być jego rodzimym, jeśli posługuje się nim nawet wtedy, gdy tylko czyta albo ogląda przez telewizor film czy mecz piłkarski? Czy naprawdę odczuwa on tak wyraźnie utratę uczucia miłości i szacunku do języka swojej matki-narodu, by przekonująco powiedzieć, że nie jest on już jego rodzimym, lecz obcym? Rodzimym w jakim sensie?! Czym rosyjski stał się dla niego tak rodzimym, a ukraiński zupełnie nierodzimym, obcym?
Problem, jak widać, wynika już z osobliwości semantyki słowa «rodzimy». Rodzimy to bardzo bliski, swój, drogi, ukochany: rodzone dzieci, rodzone niebo, rodzona matuchna, rodzona ziemia, «ty moja najdroższa». Rodzime to swoje, bliskie, do czego żywi się czułe lub pozytywne uczucia, a nie obce. To słowo oddaje uczucia oparte na bliskości, pokrewieństwie. W tym sensie mówienie, że język ukraiński jest nierodzimy, niebliski dla tych Ukraińców, których matki nauczyły języka ukraińskiego i którzy w wyniku przeprowadzki do miasta zaczęli nim mało się posługiwać, byłoby także niesprawiedliwe i nieobiektywne.
Aby uzmysłowić swoje wątpliwości, chcę zaproponować zastanowienie się nad takimi przypadkami.
Nie wiem na pewno, ale myślę, że przywódca komunistów Ukrainy Petro Symonenko nie napisze w ankiecie «język ojczysty – rosyjski». Choć obiektywnie nie odpowiadałoby to rzeczywistości, bo jest Ukraińcem, którego zapewne matka nauczyła języka ukraińskiego i którym włada swobodnie i bezbłędnie, a także używa go dość często, przynajmniej w razie potrzeby. Obiektywnie P. Symonenko jest bilingwistą, czyli dwujęzycznym. Możliwe, że po rosyjsku włada lepiej, ale to nie daje podstaw, by sądzić, że język, którego nauczyła go rodzona matka, jest mu nie rodzimy, lecz obcy.
Są Ukraińcy, którzy po przeprowadzce ze wsi do miasta „przeszli” na rosyjski i, posługując się nim na co dzień, odzwyczaili się od języka ukraińskiego. Czy ten fakt oznacza, że ukraiński stał się dla nich już nierodzimy, a rodzimy jest tylko rosyjski? Nie jest to fakt, że tacy ludzie, przyjeżdżając w odwiedziny do swojej wsi, rozmawiają z rodzicami i sąsiadami swoim ukraińskim językiem. Jest on dla nich swój, czyli rodzimy! A subiektywnie mogą uważać inaczej i wpisać w ankiecie zupełnie coś innego, będąc pewnymi, że myślą po rosyjsku i nim posługują się w życiu.
Język, którego nauczyła matka, którym rozmawiali z tobą bliscy, swoi ludzie, zawsze pozostaje dla człowieka rodzimy. Zatem w żadnym wypadku nie wolno uważać Ukraińców, którzy posługują się rosyjskim pod wpływem otoczenia, ale pamiętają język matki, za „russkojazyczne naselenije”. To jest jeszcze aspekt moralny, etyczny. Jak właściwie można uważać za nierodzimy, obcy język, którego nauczyła cię rodzona matka?
Dalej musimy głębiej rozważyć pojęcie „lepiej włada językiem”. Co to znaczy? W sieciach neuronowych pamięci istnieje tak zwany „leksykalny magazyn”. Przechowuje się w nim jednostki leksykalne różnych poziomów, zapamiętane przez pamięć: słowa, wyrażenia, klisze językowe. Są one tam powiązane z tymi pojęciami, które przekazują w procesie mówienia. Ten związek nie ma nierozerwalnego charakteru, jak czasem twierdzi się o tym. Związek między słowem a pojęciem ma naturę asocjacyjną, warunkowo-refleksyjną. Takie twierdzenie ma potwierdzenie w dziedzinie neurochirurgii. Wszystkim znane jest zjawisko reminiscencji, kiedy człowiek nagle z jakiegoś powodu zapomina nazwę przedmiotu, który dobrze zna, wielokrotnie sam go używał, a przypomina ją sobie po kilku sekundach. Najprostszy dowód warunkowo-refleksyjnej natury pamięci słownej obserwujemy podczas uczenia się słów obcego języka. Bo często pamiętamy formę obcojęzycznego słowa, ale nie pamiętamy samego słowa, ponieważ asocjacyjny związek między formą a znaczeniem słowa jeszcze się nie ukształtował:
Leksykalny magazyn jest narzędziem pamięci długotrwałej. Podczas mówienia słowo oraz inne jednostki leksykalne są „wydobywane” z pamięci długotrwałej i przekazywane do pamięci operacyjnej. Jednostki leksykalne, które są stale i aktywnie używane przez pamięć, znajdują się w miejscu magazynu leksykalnego, położonym blisko wyjścia z pamięci długotrwałej. Dzieje się tak zgodnie z zasadą pasażerów w środku transportu: „Po co iść daleko od drzwi, skoro za chwilę trzeba będzie znowu wysiadać?”. Jeśli człowiek częściej lub stale posługuje się słowami rosyjskimi, to znajdują się one tuż przy wyjściu z pamięci długotrwałej, a słowa ukraińskie są umieszczone dalej, w głębi pamięci. W miarę częstszego ich używania przesuwają się bliżej. Jeśli człowiek stale posługuje się dwoma językami, to formy słów rosyjskich i ukraińskich znajdują się obok siebie.
Należy szczególnie pamiętać, że istnieją dwa główne poziomy władania językiem: recepcyjny, czyli bierny, oraz reprodukcyjny, czyli czynny. Poziomy te są ze sobą wzajemnie powiązane. Nie zdarza się, aby człowiek mógł czytać i rozumieć ze słuchu, a jednocześnie nie potrafił połączyć dwóch słów, by wyrazić swoją myśl ustnie. Cała rzecz tkwi w praktyce językowej. Jeśli zacznie się ćwiczyć wyrażanie swoich myśli ustnie, to wtedy poziom bierny stopniowo przechodzi w czynny, przynajmniej w tej sferze komunikacji, w której ta praktyka się odbywa, powiedzmy w zawodowej lub codziennej.
Różnica między biernym a czynnym poziomem władania leksyką polega na tym, że czynne władanie wymaga przechowywania w pamięci ogromnej liczby oznaczonych przez nią jednostek, większych niż poziom słowa, to znaczy związków wyrazowych, gotowych klisz wypowiedzeniowych i całych zdań, podczas gdy do czytania i słuchania wystarczy znać słowa, a nawet morfemy. Bloki słów kształtują się dzięki praktyce ich jednoczesnej aktualizacji. Jeśli praktyka słuchania i czytania jest intensywna, to te bloki również zyskują zdolność do oznaczania. Świadczy to o tym, że taka praktyka sprzyja szybkiemu opanowaniu czynnym poziomem władania językiem, nawet jeśli sam człowiek szczególnie do tego nie dąży.
Właśnie tutaj kryje się klucz do rozwiązania poruszonej kwestii. Rzecz w tym, że w Ukrainie zarówno wcześniej, jak i obecnie istniały takie warunki, w których niemal każdy człowiek miał taką czy inną praktykę w takim czy innym rodzaju działalności językowej w języku ukraińskim: radio, telewizja, gazety, bazary, krewni na wsi itd. nie pozwalali i nie pozwalają Ukraińcom zapominać o swoim języku. Wielu mieszkańców miast stolicy, wschodu i południa Ukrainy nie zapomniało swojego ukraińskiego języka, lecz przeszło przede wszystkim na bierne rodzaje działalności językowej tym językiem. W razie potrzeby mogą oni zwiększyć ilość i jakość praktyki w mowie ustnej i opanować ją. Ten proces nie jest trudny. Wielu deputowanych, prezydentów, najjaśniejszych premierów i ministrów
Typologia Ukraińców w tym kontekście ma wyglądać następująco:
0) Ukraińcy, którzy W PEŁNI władają językiem ukraińskim, a biernie rosyjskim (w większości mieszkańcy wsi), a
2) Ukraińcy, którzy władają i ukraińskim, i rosyjskim aktywnie oraz biernie,
3) Ukraińcy, którzy władają aktywnie rosyjskim, a biernie ukraińskim.
Jeśli przypomnimy nasz wniosek, że bierne władanie nigdy nie jest wyłącznie bierne, to można bez wahania wyciągnąć wniosek, że w Ukrainie nie ma Ukraińców, którzy władają językiem ukraińskim wyłącznie do czytania i słuchania, a zatem nie ma Ukraińców, których można by uznać za wyłącznie rosyjskojęzyczną ludność. W Ukrainie są Ukraińcy, którzy nie mają potrzeby ćwiczenia się w mowie ustnej, a ci, którzy taką potrzebę mają, szybko uczą się swobodnie mówić. Nie zdolności, nie metoda, nie system ćwiczeń i nie podręczniki, lecz motywacja jest główną siłą napędową w opanowywaniu każdego języka i każdego rodzaju działalności językowej.
To, co powiedziano powyżej, w pełni dotyczy również przedstawicieli mniejszości narodowych. Rosjanie oraz obywatele Ukrainy innych narodowości, którzy stale mieszkają w Ukrainie, w różnym stopniu, ale władają biernymi formami języka ukraińskiego. Nazywanie ich w pełni i WYŁĄCZNIE «rosyjskojęzycznymi» nie ma podstaw. W Ukrainie faktycznie ukształtowała się dwujęzyczność. To fakt.
Faktem jest także to, że u nas nie ma «rosyjskojęzycznej ludności». Mamy Rosjan, są inne mniejszości narodowe, których przedstawiciele w różnym stopniu władają zarówno językiem rosyjskim, jak i ukraińskim, oraz są Ukraińcy.
Ukraińcy w większości władają językiem państwowym, choć pewna ich część na ten czas włada językiem ukraińskim raczej biernie niż czynnie.
Osobno należy zatrzymać się przy kwestii spisu ludności. W językowej rubryce kwestionariusza planuje się postawić pytanie «Jaki jest twój język ojczysty?». Jeśli jednak respondent się zawaha, to rachmistrz, jak powiedziano w instrukcji, powinien pomóc, pytając «Jakim językiem posługujecie się w rodzinie?» lub «Jakim językiem lepiej władacie?»
Podczas spisu ludności może wyniknąć wiele przypadków, gdy rachmistrz napotka wątpliwości. Mogą pojawić się co najmniej dwie sytuacje, które nie sprzyjać będą obiektywnej odpowiedzi na pytanie «rubryki językowej». W pierwszym przypadku respondent pewnie powie «rosyjski», chociaż, jak widzieliśmy wyżej, to nieprawda lub nie cała prawda, ponieważ dla niego językiem ojczystym jest nie tylko «rosyjski».
W drugim przypadku respondent będzie miał trudności z określeniem języka ojczystego. Wtedy, zgodnie z instrukcją «O porządku przeprowadzenia spisu ludności i wypełniania list osób zamieszkałych w pomieszczeniu oraz arkuszy spisowych», zapytają go, którym językiem lepiej włada lub którym posługuje się w rodzinie i
Znam wielu ludzi, którzy mówią po rosyjsku lepiej, ale za ojczysty uważają ukraiński. Wśród moich znajomych jest wielu takich, którzy w swoim otoczeniu mówią po rosyjsku, a ojczystym językiem nazywają ukraiński. Jest też wiele rodzin, w których używa się dwóch języków. Wielu ludzi mówiło mi, że nie wiedzą, który język jest ich ojczystym. Jesteśmy świadkami nienagannej dwujęzyczności wśród ogromnej liczby ludzi. Jednocześnie są ludzie, którzy zupełnie poważnie twierdzą, że nie wiedzą, którym językiem mówią. Wielu z tych, którzy mówią ukraińsko-rosyjskim «surżykiem», uważa, że po rosyjsku mówią lepiej, czyli w ich rozumieniu «poprawniej, czyściej». Słowo «lepiej» każdy może rozumieć po swojemu. Warto zmienić lub uniknąć
Z tego wszystkiego wynika, że kwestia języka ojczystego pozostaje otwarta, czy zostawić ją w spisie, czy też należy zmienić instrukcję. Podczas spisu powinniśmy zapytać respondentów: «Jakiego języka uczyli was rodzice?». Takie pytanie pozwoli odpowiedzieć, jakie języki (lub język) uważacie za ojczyste.
Wszystko to, co przedstawiono, daje nam podstawy sądzić, że na Ukrainie – przynajmniej w tym sensie, w jakim rozumieją to politycy – nie istnieje termin, który jest używany niepoprawnie. Być może trzeba szukać innego określenia; inne terminy, nadając każdej grupie ludności osobną nazwę, są ważne zwłaszcza podczas spisu ludności.
М гуиПІВ низначи У! МЛ/ТЬМІЄ РІ | зпаметорі ЛО
Jurij Hačkewycz,
kandydat nauk pedagogicznych, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego ... (obiedynenia) Towarzystwa «Proświta»
об сдмамнмя "Товариства ? Просвіта?
чадо ін б не ЩО я
ві ач
то -
з
«-сДржщь Зі рРеР зво Зо сії ВЧ ВО я ню р ло Тая
М
бом
ДР,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Dzieje się to w ukraińskiej mowie, jedno za drugim, także na najwyższych szczeblach władzy. Myślisz: co wy czynicie, rusyfikatorzy?
Słuchasz pustego hałasu różnych «braci słowian» i «słowian», zestawiasz go z rzeczywistością, z rzeczywistym stanem spraw, przy którym w istocie mamy do czynienia z kapitulacją pozycji, panowie-prowokatorzy, panowie-
Jaki jest rzeczywisty stan spraw? Nie zakładajmy różowych okularów, nie łudźmy się zbędnym optymizmem. Rzeczywistość jest taka: ukraińskość w przyspieszonym tempie traci dziś Ukrainę na przeważającej części jej terytorium. Niech ta konstatacja dziesięciokrotnie spotęguje nasz największy niepokój i gotowość do działania, działania, DZIAŁANIA, wytrwale, ze świadomością, że to walka przeciw wynarodowieniu nas jako narodu, przeciw dążeniom do ostatecznego stratowania i wyniszczenia Ukrainy w Ukrainie. Musimy nabierać stanowczości, aż do agresywności, w obronie własnych bastionów, przechodzić od lamentów do mobilizacji największej energii społecznej każdego, kto czuje się Ukraińcem i chce nim pozostać. Tracimy czas. Dziś jeszcze można, jutro może być za późno.
O tym, jak bardzo już oddaliśmy te bastiony, na których nie zdążyliśmy nawet należycie się umocnić, przekonują coraz to nowe, bardzo liczne listy moich korespondentów. Celowo wybieram tu korespondencję przede wszystkim z tych obwodów Ukrainy, gdzie najaktywniej wznoszone są antyukraińskie bastiony, czyli od tych obywateli ukraińskich, których właśnie w pierwszej kolejności chcą wzruszyć tym pochlebnym zwrotem «братья». Ile bólu jest w tych listach, ile zdumienia z tego powodu, że można dopuścić do takiej wakchanalii rusyfikacji w niepodległej Ukrainie. Historię Ukrainy, jak stwierdził W. Wynnyczenko, nie sposób czytać bez bólu, a ukraińską współczesność, tę sytuację, w jakiej znalazł się nasz język, czy można?
«Żyjemy na naszej, nie swojej ziemi... – pisze R. Sawycka z miasta Charcyzk w obwodzie donieckim. – Wokół rozbrzmiewa obca mowa... A jeszcze mówią, że ukraiński narzuca się ludności rosyjskojęzycznej. To przecież kłamstwo. Wprost przeciwnie – to nam, Ukraińcom, narzuca się język rosyjski, już od wielu dziesięcioleci. U nas w Charcyzku wszystkie szkoły są rosyjskojęzyczne, a tylko jedno gimnazjum jest ukraińskie. Szkół jest w sumie jedenaście, gimnazjum jedno. Czy jest różnica? I jeszcze mówią: w Donbasie mieszkają Rosjanie. To też kłamstwo, bo Ukraińców jest ponad połowa, a poza tym ile to osób zapisano, a i dziś się zapisuje, jako Rosjan, choć są Ukraińcami!»
W rezultacie, jak podkreśla Myrosław Abrahamowicz z miasta Czasiw Jar, dochodzi do sytuacji, w której «w miejskiej radzie na prośbę o wystawienie mi dokumentów w języku państwowym urzędniczka otwiera drzwi do korytarza, gdzie stoją kolejki ludzi, a kierowniczka na cały głos wrzeszczy: „Patrzcie no! Jemu jednemu trzeba pisać po ukraińsku!”… „Ty nienawidzisz języka rosyjskiego!”… „A będziemy pisać po rosyjsku”». Przeszedłem… Nie piszę tego po to, by się skarżyć, lecz by… Tak wygląda sytuacja, pisze Wasyl Notczenko (Donieck), że «my jeszcze nie żyliśmy w soborności, a już nie wiemy, czy i będziemy…»
Brutalność dochodzi do tego, że strażnik «Zaporożec» z Żarkowa, gdy usłyszał, że w Makiiwce kobieta z obwodu chmielnickiego przyjechała na widzenie z synem-więźniem, oficjalnie ją ostrzegł… Dochodzi do skrajnego… mówi: «Mówcie po rosyjsku». Ponieważ zaś stara wiejska kobieta po rosyjsku nie umiała, widzenie zostało przerwane.
«Niebezpieczeństwo polega na tym – pisze S. Charenko z miasta Wołnowacha z tej samej obwodu donieckiego – że w końcu języka ukraińskiego u nas wcale nie ma! W najlepszym razie – suržyk (to głównie w ustach starszych ludzi, którzy uczyli się w szkołach ukraińskich). A dziś nie ma u nas ani jednej [szkoły]. Jakiś czas temu w jednej ze szkół otwarto klasę ukraińską. Prowadziła ją nauczycielka przez dwa lata, a potem poszła na urlop macierzyński i na tym wszystko się skończyło: dzieci kontynuowały naukę po rosyjsku. A z każdym pokoleniem liczba ludności rosyjskojęzycznej się zwiększa. Oto i moje dzieci, i wnuki musiały uczyć się nie po ukraińsku, bo cóż mieliśmy robić? Chcę, żeby wszyscy u nas wiedzieli, co naprawdę oznacza dwujęzyczność, do której nas wzywają: to zielone światło dla języka rosyjskiego i czerwone – dla ukraińskiego, który już i tak nazywa się to „cielęcym”, to „świńskim”. Nie, język to nie drobnostka, to właśnie strategia państwa na jego przyszłość».
Znowu odzywa się także Ługańszczyzna. Halina Kanmenko z miasta Lisiczańsk: «Rzadko, bardzo rzadko słyszę mowę ojczystą, za to masę obraz naszej niepodległości. Gazeta miejscowa „Kommunist” przepojona jest nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie, a kiedy pewnego razu wypełniłam po ukraińsku formularz przekazu pieniężnego, pracownica poczty domagała się, żebym go przepisała. Nie uległam, ale ile na to straciłam nerwów i jak często odczuwasz po prostu swoją bezradność! Braki materialne można znieść, przeżyć, ale jak przeżyć najstraszniejsze – nienawiść do Ukrainy, do naszego języka?». A W. Dubyna z tego samego miasta zazdrości Żydom
Lisiczańska z tego powodu, że oni mają
możliwość nauki swojego hebrajskiego w szkole niedzielnej. «Ale gdzie jest choćby szkoła niedzielna dla Ukraińców w moim mieście? Różne "słonie" wpajają nam myśl, że tu mieszkają tylko "russkije", więc ukraiński język uczę się sama...»
Szczegółowo charakteryzuje sytuację językową w Ługańsku (Halina Kowalenko. Bluźnierstwem uważa ona to, że rada weteranów Leninowskiej dzielnicy tego miasta opowiedziała się za «przyjęciem ustawy o dwujęzyczności» oraz za tym, aby «język rosyjski na równi z ukraińskim był językiem państwowym». «Chcę zapytać tych weteranów, którzy, pozostawiwszy kiedyś własne rodzinne gniazda w Rosji, wprowadzają teraz u nas swoje porządki: a gdzież ona jest w Ługańsku, ta ukraińska mowa, do poziomu której, jak mówią, trzeba podnosić i rosyjski? Może ten jeden jedyny ukraiński klas w 17. szkole? Czy może ukraiński język jest w radiu, w prasie, w telewizji, w instytucjach państwowych? A jakiż to właściwie język i do jakiego poziomu rzeczywiście trzeba podnosić? Ja po prostu duszę się od świadomości bezczelności, która się dzieje».
Listy z Dniepropetrowska i obwodu. Alla Charczenko, która, będąc do niedawna rosyjskojęzyczną, gorzko pyta: «Bo jaka to u nas "ukrainizacja", jeśli, obudziwszy się w 61. roku życia Ukrainką, nie mogę swobodnie kupić w naszym mieście ani ukraińskiej książki, ani ukraińskiego kalendarza? A kto zatem naprawdę jest uciskany? Wciąż nas, Ukraińców, depcze się brudnymi łapciami!»
U nas, w Krzywym Rogu, pisze Wołodymyr Hudź, — jakby to nie Ukraina, a Rosja. Wszystkie gazety rosyjskojęzyczne, chyba że jedna maleńka «Czerwony Górnik», i to w połowie rosyjski. Nawet «Rządowy kurier» i «Głos Ukrainy» trudno kupić».
Bliska tej sytuacji jest sytuacja w Odessie. Oto Jewdokija Burenko, która przysłała mi list skierowany przeciwko liberalnemu zrzeszeniu «SLON» i jego ideowemu inspiratorowi W. Hrynowowi, podpisany jeszcze przez 42 osoby: «W Wierchownej Radzie przynajmniej widać, kto jest kim. A w rządzie i w administracji prezydenckiej siedzą hryniowie i kopią doły Ukrainie. Oto w Odessie z 114 szkół tylko 10 ukraińskich, a i w nich ledwo słychać ukraińskie słowo, a protest społeczny prawie nie...»
І риньови ж кричать, МЧоЇМо 2, 5 Ц. р. буцімто йде «przymusowa ukrainizacja». Czy nie czas już zamknąć im usta wolą państwa? W związku z hasłem «dwa języki – jeden naród» przypomina nam się wiersz O. Wajżuli «Znajomemu «Wielkorusowi»:
Jeden masz język – i po tej, i za Uralem,
A u nas chcesz wprowadzić «dwujęzyczność»?
Żaden człowiek nie miał dwóch serc,
A tobie z dwoma zachciało się żyć?
«Swój potężny język» zostaw dla Rosji.
U nas jest nasza mowa! Nią się umacniajmy!
W ukraińskiej chacie nie siej dziwactw,
Dość nam mieć ze złota miedzi.
Z niepokojem opisuje narodowo-językową atmosferę w Zaporożu mieszkaniec tego miasta D. Manojło: «Boimy się mówić po ukraińsku w pracy, na ulicy, w transporcie, bo często słyszymy drwiny, a nawet groźby. Na słowo ukraińskie ich wrogom wykrzywia się twarz, w złości krzywią się, jakby czegoś gorzkiego skosztowali. Do kogo jeszcze pisać? Jak walczyć, skoro często czujesz się samotnie, kiedy naród specjalnie doprowadzono do takiego stanu, że nie jest mu do języka».
Słusznie uważa D. Manojło, że sytuacja z językiem zaszła tak daleko, że do jej naprawy w tym samym Zaporożu potrzebne są radykalne środki, jak np. bezpłatna dystrybucja periodyków, ustanowienie wyższych wynagrodzeń dla nauczycieli uczących po ukraińsku, urządzenie dużej liczby gazetowych stojaków w ludnych miejscach, wznowienie przeglądów patriotycznych ukraińskich gazet w radiu itd.
List z Chersonia | «Jakże niedaleko odeszliśmy od czasów, kiedy: powiedziałeś jedno słowo po ukraińsku w miejscu publicznym — jesteś nacjonalistą, powiedziałeś dwa słowa — burżuazyjnym nacjonalistą, a jeśli trzy — banderowcem! — pisze z tego miasta Leonid Wasyljew. — Faktycznie nie mamy ani ukraińskiej prasy, ani ukraińskiej książki, a w ukraińskiej szkole, do której chodzi moja wnuczka, na niedawny koncert świąteczny nauczycielka wybrała hymn Rosji i patriotyczne piosenki o Rosji | Moskwie. «To dlatego, — wyjaśniła nauczycielka, — że dzieci lepiej znają język rosyjski, a w ogóle nie mają z tym problemów». Och, — kończy swój list L. Wasyljew, — ja również nie mam żadnych problemów ze znajomością języka rosyjskiego, tym bardziej że oprócz niego znam jeszcze trzy. Jednak są problemy związane z ludzką, narodową godnością, którą nasze, ale jeszcze nie własne państwo obraża na każdym kroku».
Z szczególnym bólem czytam listy, które napływają z Krymu. «2. Szargorodska (Symferopol): «U nas Ukraińcy i dziś mówią szeptem, żeby, Boże broń, nie usłyszeli Rosjanie. Nas tu poniżają, uważają za ludzi gorszego sortu. Mój mąż kiedyś powiedział w ukraińskiej wymowie słowo «miód», i nazwano go Miodem. Siostra zaś, wszedłszy do mleczarni, powiedziała: «Gut, jak w Ameryce», i przylepiono jej przydomek — Amerycia. Dokuczają nam, pogardzają nami, dlatego ze łzami w oczach słucham waszych audycji». /MI. Dżulinski (m. Saki): «Żyję w osiniem gnieździe najbardziej skoncentrowanego rosyjskiego szowinizmu, gdzie wszystko ukraińskie jest poniżane, gdzie w ODPOWIEDZI na ukraińskie słowo natychmiast usłyszysz: «Bandierowiec». Czyżby, żeby stać się Ukraińcem, trzeba było zginąć w kazamatach, jak Szewczenko czy Stus? Czy w więzieniach i łagrach, jak Łukianenko czy Czornowił? Kim więc jesteśmy i gdzie żyjemy? Otóż nie — jeszcze nie byliśmy i jeszcze nie jesteśmy państwem, jesteśmy jedynie ułamkiem dawnej imperii»
(Nie trzeba jednak sądzić, że swój poniżający stan język ukraiński przeżywa tylko w regionach wschodnich i południowych. Pisze Lidia Owcharenko z Sum, i w tym mieście «nie widzimy żadnych zmian: ludzie czerwono-agresywni janczarzy, wierząc w swoje ostateczne zwycięstwo, już otwarcie grożą rozprawą, znika ukraińska prasa, książka, dokumentacja, mówi się po rosyjsku, w miejscowym instytucie pedagogicznym niektórzy wykładowcy wpadli na pomysł, że wydane po ukraińsku podręczniki tłumaczą na rosyjski, a w odpowiedzi na swój protest
Zresztą haniebne dla państwa rzeczy dzieją się także w stolicy, gdzie Ukraińcy ze wszystkich zakątków kraju szukają duchowego i narodowego oparcia. Czy je znajdują? Jak pisze Wiaczesław Łucenko z miasta Krasnyj Łuch, z obwodu ługańskiego: „W Kijowie obszedłem bez liku punktów handlowych i tylko w jednym kącie Placu Niepodległości zdołałem znaleźć ukraińskie wydawnictwa. Przyszło mi na myśl, że kiedyś, w 1983 roku, gdy byłem w Moskwie, widziałem tam więcej ukraińskich książek, niż teraz w ukraińskiej stolicy. Czemu tak nie?”. Co odpowiecie wy, urzędnicy, temu krasnołuczaninowi, którego oburzenie jest całkowicie słuszne?
Bardzo wymowne są przytoczone listy. Jasno ukazują one także prawdziwe położenie ukraińskiego etnosu na terytoriach, które znalazły się w sferze szczególnie nasilonego rosyjskiego interesu, a także bezczelność wymysłu o „насильственную украинизацию” (przymusowej ukrainizacji) oraz stosunek przeważającej części ludności do tego, co ktoś bezustannie stosuje – jako eufemizm – niewinne określenie „integracja”.
Słuchacz z Rostowa nad Donem Wasyl Jatło (cóż za dziwny los sprawił, że złapał moją audycję!) całkowicie słusznie rozważa, czym naprawdę jest ta „integracja” dla ukraińskiej mniejszości narodowej w Rosji: „Moimi narodowymi interesami nikt tu się nie liczy. Prasy ukraińskiej, jakichkolwiek ukraińskich wydawnictw tu nie ma, telewizja nie dociera, czasem udaje się złapać ukraińskie radio, ale nawet jego Służbę Światową przewidziano tylko dla dalekiej zagranicy. I mimo to ja żyję tutaj Ukrainą, boleśnie przeżywam obecną sytuację. Trzeba zrobić tak, żeby bez znajomości języka ukraińskiego kariera służbowa jakiegokolwiek człowieka była niemożliwa. I nie trzeba być zbyt ostrożnym, bo musi być jasne, że nikt z Rosjan w Ukrainie nigdy nie zechce być małorosjaninem wśród Ukraińców”.
Innymi słowy, wiekowe samolubstwo samo przez się nie zniknie, potrzebne są środki, zręczne działania państwa”. Ta przestroga jest oczywiście na miejscu, a jeśli chodzi o sytuację z zaspokajaniem ukraińskich potrzeb językowych w Rostowie nad Donem, to czy nie jest ona właściwie prawie taka sama, jak w niektórych miastach
W krajach, z których odezwali się moi korespondenci? Różnica jest bardzo niewielka, i to powinno napawać nas największym niepokojem oraz chęcią jak najszybszego i niezwłocznego działania.
(Ciąg dalszy nastąpi)
Anatolij POHRIBNYJ, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego i Ukraińskiego Wolnego (FRM) uniwersytetów.
"й.
Р
ї
еВ
і
- -- ПА
ані
ов
- З ї клі й
4
з й. |
й,
я зн!
ї "і 1 -ій! з кя ЛЮ КАР АЦОМ
я -
арх.
- чит "р г
Пе ТьРе Ці
а
.х. речі
о -У
Знай Й
ьо
Го брів
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Ich ród z najdawniejszych czasów był rycerski, kozacki. W rejestrze kaniowskiego pułku spotykamy aż kilku Warawwów. Zapewne założyciel tego sławnego rodu nie był zarejestrowanym kozakiem, lecz zaporożcem, którego niżowcy, przyjmując do swojego kosza, nazwali imieniem rozbójnika Warawwy, ukrzyżowanego obok Chrystusa. Petro Mynowycz Warawwa już nie kozakował. Pracował do siódmego potu, „orał nie swoją rolę”, by wykarmić 9 dzieci i dać wykształcenie przynajmniej starszym – Hryhorijowi i Ołeksie.
Ołeksa zaczął pisać wiersze, a Hryhorij malować podczas nauki w dwuletniej szkole w Kaniowie, która według statusu z 1872 r. odpowiadała 6. klasie gimnazjum. A dlaczego Ołeksa w latach carskiego, szowinistycznego mrokobesia pisał zakazanym wówczas językiem ukraińskim o sławnej przeszłości księstw i kozactwa ojcowizny, o Szewczence? Dlaczego Hryhorij nie malował portretów carów i generałów, lecz zawsze zaporożców na pięknych koniach, Dniepr i mogiły? W księdze wpisów odwiedzających mogiłę T.H. Szewczenki zachowało się kilka zapisów braci Warawwów, w których wyznają oni wielką i szczerą miłość nie tylko do Wielkiego Kobzarza, lecz także do rodzinnego narodu (który jęczał pod podwójnym jarzmem – narodowym i społecznym), i przysięgają mu służyć do ostatniego tchnienia.
Ale jemu nakazują z karabinem w rękach strzec składów żywnościowych przed szabrownikami...
Hryhorija, po klęsce Rewolucji Ukraińskiej, kijowscy czekiści aresztowali za „udział w ukraińskim komitecie powstańczym”. Ale po siedmiu miesiącach tortur z jakiegoś powodu go zwalniają. Jest on inteligentem z wielkiej litery, pisarzem, malarzem, politykiem, działaczem państwowym. Zatrudnia się w biurze transportowym stacji Myronówka. Następnie pracuje w bohusławskim oddziale gubernialnego związku, w różnych kanewskich organizacjach społecznych, kieruje biblioteką w Tulczynie, handluje książkami w Berdyczowie.
W 1929 roku został ponownie aresztowany i znów zwolniony. Przeprowadza się do Charkowa, pracuje w czasopiśmie „Kołektywist Ukrainy” jako redaktor literacki. W 1933 roku, aby uratować rodzinę przed śmiercią głodową, przenosi się do Kanewa, pracuje jako księgowy, a potem jako planista w Kanewskim Zakładzie Tartacznym...
W rodzinie Warawów było sześcioro dzieci. Kiedy przy- еГРеР/1е, то мвотуа то всьОмУя свят (ково ПРОСВІТИ й - і п -
...nie należał do żadnego z literackich zrzeszeń. U niego w gabinecie, na widocznym miejscu, stało pełne zebranie dzieł Le Że. Do wydawnictwa oddał rękopis powieści «Zapiski jeńca» z przedmową, w której zaznaczył, że autorem tej powieści jest Oleksa Kobec, a nie Oleksa Wawrawa, to różni ludzie. Powieść nie ukazała się w świecie i to nie w wielkim (tzw. artystycznym, masowym) nakładzie. Zauważono ją jednak od razu w Czechach. Niemieckojęzyczna gazeta «Prager Presse» opublikowała o niej recenzję, w której postawiła autora «Zapisek jeńca» na jednym stopniu z wówczas bardzo popularnym na Zachodzie niemieckim pisarzem Remarkiem. A to już było za wiele, a jak mówią Polacy, co za dużo, to niezdrowo. Równym Remarkowi mógł być, zgodnie z logiką organów, rosyjski sowiecki, a nie ukraiński podsowiecki pisarz-fantasta. Nakład powieści (200 egzemplarzy) został zniszczony. Ale Kobec nie złożył broni. Pisze powieść «Kołysanka, dziecko», kilka scenariuszy filmowych. Kiedy coraz trudniej stało się utrzymać rodzinę, pisarz całkowicie przerzuca się na tłumaczenia. Czego tylko wtedy nie tłumaczył: libretta zachodnioeuropejskiej i rosyjskiej klasyki operowej (50!), cygańsko-rosyjskie «okrutne» romanse dla Charkowskiego Centrum Radiowego (1000!), «Wojna...
«OD SINEGO DONU DO SIWYCH KARPAT...»
Z biegiem czasu życiowe ścieżki braci się rozchodzą. Hryhorij wstępuje do Kijowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (bez egzaminów wstępnych i od razu na trzeci rok), poznaje w Kijowie Wołodymyra Winniczenka, zostaje członkiem Ukraińskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, przebrany w chłopski strój, wędruje wraz z Winniczenką po Ukrainie. «A za nimi zaczęły płonąć pańskie folwarki, majątki, zboże»,
Wspomina o nim w swoich wspomnieniach jego brat Oleksa. Oskarżony o rozpowszechnianie wśród chłopstwa idei nacjonalistycznych, państwowych i socjalistycznych, Hryhorij zostaje uwięziony w łukianiwskim więzieniu w Kijowie, gdzie przez cały rok przesiedział w jednej celi z Wołodymyrem Wynnyczenką, Serhijem Jefremowem, Andrijem Żukiem i Wołodymyrem Stepankiwskim. W 1907 roku zesłano go do guberni wołogodzkiej (obecnie Republika Komi). Po zwolnieniu wraca do Kaniwa, gdzie zostaje pisarzem w powiatowym zarządzie ziemskim. W 1908 roku gazeta «Rada» opublikowała jego pierwsze opowiadanie pod pseudonimem W. Steblyk.
Oleksa, aby nie tylko utrzymać się samemu, ale też materialnie pomóc młodszym braciom i siostrom, udał się na zarobek do Katerynosławia (obecnie Dniepropetrowsk). W 1912 roku wraca do Kaniwa, gdzie, za przykładem starszego brata, zostaje zatrudniony w zarządzie ziemskim. Bracia Warawwowie organizują i wydają pierwszą w historii Kaniwa gazetę ukraińskojęzyczną, którą, aby uśpić czujność cenzorów, nazywają «Kanewskoj niedelej». W 1913 roku ukazał się pierwszy tomik poezji Oleksy «Przylaszczka», podpisany pseudonimem Oleksa Kobeć. Artystyczną szatę graficzną książki, w najlepszych tradycjach ukraińskiego książkarstwa, wykonał Hryhorij Warawwa.
Gazetą «Kanevskaja Nedelja» zainteresowała się ochrana, ale wsadzeniu braci Warawwy za kraty przeszkodził wybuch I wojny światowej. Oleksę zmobilizowano do czynnej armii. Zostaje pełnym kawalerem Krzyża św. Jerzego, dostaje się do niewoli i przechodzi takie kręgi piekła, w porównaniu z którymi piekło Dantego wydaje się wytworem dziecięcej wyobraźni. Z frontu Oleksa pisze do domu listy-lamenty w ojczystym języku. Jeden z obozowych cenzorów był na szczęście ukraińskim patriotą, członkiem Związku Wyzwolenia Ukrainy, który opiekował się ukraińskimi jeńcami. Oleksę przeniesiono do obozu we Fryszdacie (Austria), zorganizowanego przez Związek w celu przygotowania wojskowych i kulturalno-oświatowych kadr dla przyszłej wolnej Ukrainy. Tutaj O. Warawwa-Kobiec napisał wiersz «Od błękitnego Donu do siwych Karpat», który, po opracowaniu muzycznym kompozytora i strzelca Siczy Michała Hajworońskiego, wkrótce stał się jednym z najulubieńszych hymnów narodowych zarówno na Ukrainie, jak i we wszystkich ukraińskich osiedlach na obczyźnie. Chcę przytoczyć tekst tej pieśni-hymnu w całości nie tylko dlatego, że nie straciła ona swojej aktualności, zwłaszcza dziś, lecz także dlatego, że niektórzy dzisiejsi wykonawcy wypaczają jej treść na rzecz państwowych mężów, którzy mają na klapach marynarek trójząb, a w sercu pięcioramienną gwiazdę.
Od błękitnego Donu do siwych Karpat
Jedna niepodzielna rodzina,
Bez panów, bez niewoli, przemocy i krat –
Wolna, niepodległa Ukraina.
Jesteśmy dziećmi Ukrainy szerokich stepów,
Zawsze gotowi do boju,
Za prawdę, za wolność, za sławę ojców
Nasz sztandar łopocze nad górą.
Synowie Ukrainy! Stańcie się wolni
Pod sztandarem jednej idei –
Zbierzmy z pola rodzinnego kwiaty obfite
I wieniec wolnej Ukrainy!
W obozie we Fryszztadt O. Warawwa-Kobiec napisał kolejny, nadzwyczaj ważny dla przebudzenia świadomości narodowej ludzi w szarych żołnierskich szynelach utwór — «Pieśń o Hrasymie», który wystawiano nie tylko w obozach jeniecznych Niemiec i Austrii. Mykoła Sadowski włącza go do repertuaru.
W premierze tego dramatu, w Kijowie, po kilkuletniej rozłące spotykają się bracia Warawwowie (starszy — członek rządu UNR, młodszy — ...), ...
Kiedy przyszli enkawudziści, by zabrać ojca, zostało ich już tylko pięcioro. Najstarszy, Jurij, w 1933 roku został zjedzony przez ludożerców, w 1947 roku umrze straszliwą głodową śmiercią. Wołodymyr, nazwany tak na cześć swojego chrzestnego ojca, przewodniczącego socjalistycznego rządu Dyrektoriatu, światowo znanego ukraińskiego pisarza Winniczenki, [...] w dniu, gdy zabierano ojca na zawsze, a matkę na siedem lat, dzieci, jak głodne pisklęta, przesiedziały całą noc w pustym pokoju, nie wiedząc, jaki los przygotowali dla nich wierni leninowcy i jeszcze wierniejsi stalinowcy. A rano odwieziono je do przytułku dla dzieci «wrogów ludu» w Tahanczi. Dzieci Hryhorija Warawwy odmówiły jedzenia, nie chodziły do szkoły i domagały się jednego — oddania im ojca i matki. Po trzech miesiącach zabrali je krewni. Ale i u krewnych długo nie wytrzymały: wciąż przychodziły do rodzinnego domu, układały jedna na drugiej cegły pod oknami, stawały na nich i zaglądały w okna, i widziały tam nie ukochanego tatę i mamę, lecz obcego wujka, przepasanego pasem z czerwoną gwiazdą na czapce, i ciotkę, która ani trochę nie przypominała rodzonej mamy. Wujek najpierw szczuł na nie psa, a dowiedziawszy się, czyje są dzieci, wpuścił je do maleńkiego pokoju w ich rodzinnym, jeszcze dziadkiem murowanym domu. W tym pokoiku dzieci, głodne i zmarznięte, zbijając się w kupkę, żeby było cieplej, cichutko, żeby nie usłyszeli wujek z ciotką, wciąż wołały i wołały mamę i tatę.
Ojca tak nigdy się nie doczekali. Rozstrzelała go 4 listopada 1937 r. słynna «trójka» NKWD, bez prokuratora i obrońcy, a nawet bez oskarżonego, jako... polskiego szpiega i dywersanta. W nocy z 4 na 5 listopada Hryhorija Petrowycza Warawę-Steblika rozstrzelano w wieku 94 lat. Spoczywa wiecznym snem w Czerkasach, na dawnym żydowskim cmentarzu, we wspólnym grobie.
A mama dała znać o sobie rok później. Z osady Irgiz w Kazachstanie...
Kiedy wuja i ciotek nie było w domu, dzieci wchodziły na strych i ratowały się przed szaleńczą rozpaczą, czytając rękopisy ojca. Te rękopisy nie zachowały się. Zginęły razem z domem podczas niemiecko-faszystowskiej okupacji Kaniwa.
Dziś z sześciorga dzieci Hryhorija Warawy-Steblika po ziemi chodzi jeszcze tylko dwoje. Dzięki poecie Dmytrowi Czerednyczence poznałem Stanisława Hryhorowycza Warawę i zapytałem:
— Dlaczego wasz ojciec, szczery Ukrainiec, dał wam polskie imię?
— Sam sobie je nadałem. Ojciec nazwał mnie Switosławem, a takie imię w tamte przeklęte lata zbyt rzucało się w oczy.
Stanisław Hryhorowycz Warawa walczył z Japończykami na Dalekim Wschodzie. W Port Artur ukończył wieczorową szkołę średnią, wstąpił na wydział zaoczny Dalekowschodniego Instytutu Politechnicznego. Po demobilizacji z armii egzaminy z pierwszego roku zdawał w Moskiewskim Instytucie Łączności. Potem przeniósł się do Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Chciał zostać radiotelegrafistą, ale w dziekanacie powiedziano mu, że ten zawód pod siedmioma zamkami jest zastrzeżony dla dzieci «wrogów ludu», więc został (dyplomowany inżynier!) mistrzem od eksploatacji sieci elektrycznych.
— Dlaczego — pytam — w czasie chruszczowskiej «odwilży» nie zwróciliście się do organów, żeby zrehabilitowano waszego ojca?
Stanisław Hryhorowycz odpowiedział po długim milczeniu:
— Niech sami się rehabilitują. To oni mają ręce po łokcie we krwi niewinnych, a nie mój ojciec.
Fortuna była dla Oleksy Warawy-Kobca nieco łaskawsza. МИ посердишии Беапар ГІННИиИЙМЙ. зедаї у вай мех еруговуву ро
…«Громада», «Нова громада», «Сільський господар». Авторами цих часописів були переважно… Письменники та początkujący [OCR: РОРЕТоРІРГЗМ ЮНИМ ОМ" кра 1 НОТ КОВІ]… Згодом майже всі вони [OCR: ся ЛИ латерном пПпьІльью () МОбця пОбЛл СРО ЧїОМІСТИ] також zostali aresztowani [OCR: ари штували], ale [OCR: протримиавшити] przez dobę [OCR: ДОбу] wypuszczono [OCR: ЗМПУСТИЛИ]. Na [OCR: поло ЧУІом У? | п МА МЛЮОЮТИШМИ шин гинУТЬНИ 15, иУриНХ ЗИ Її У СПпОІХ СПпОгоДАХ] – kiedy wśród burzliwych [OCR: мЧОРОВІВО] oceanu idzie na dno [OCR: коринбрель], tam jakimś [OCR: ЗбдІДСОТКОГІ] pasażerom [OCR: пощає рр Рі» ІРІКОЛТ М аоОнтгуУВватИсСяЯ] przypadek. Czy Boża Opatrzność? Setki razy [OCR: Сотні ра 15 ТОДІ МНО1О бИСІГІ сі 4 юочий мечі] proletariackiego [OCR: «рОиВо У Д ДО -- ГО С] za każdym razem…
„Ця [OCR: РіО СІЯ] минула мене [OCR: мина ла мене Оса ніздких кІХОДІМ З мого б0к . крім, хіба. МОоОбУ ОСС О! МОЛИТВИ]. Але, jak świadczy [OCR: сим 0 Кооця Олексанм р їЗаравпа Моронинм, ОНКО апобіжінй МІАСДИ НІТТ УСО Ук рОбипО ме] O. Kobcia…
…«Wojnę i pokój» i «Annę Kareninę» Lwa Tołstoja, utwory M. Ostrowskiego i M. Gorkiego.
…pod wejściem do budynku pisarzy «Słowo» co noc i kilka razy zatrzymywał się «czarny kruk». W pięciomieszkaniowym budynku pozostało tylko kilka rodzin pisarzy, a wśród nich – rodzina O. Kobci. Rodzina żyła w stałym oczekiwaniu aresztowania. I tak by się stało, gdyby nie wojna. O. Kobcię nakazano ewakuować w głąb terytorium ZSRR. Nie wykonał rozkazu, za nieposłuszeństwo zaocznie skazano go na rozstrzelanie. Dopiero zmasowane natarcie faszystowsko-niemieckich wojsk nie pozwoliło organom wykonać wyroku trójki».
W czterdziestym trzecim O. Kobiec jeszcze wierzył, że Ukraina, zaciśnięta między młotem a kowadłem, przetrwa; nadzieję wzbudzała bezkompromisowa walka UPA na dwa fronty. Dlatego nie chciał wyjeżdżać na Zachód, przez kilka miesięcy wojny mieszkał to we Lwowie, to w Stanisławowie (Iwano-Frankowsku) i pisał, pisał... We Lwowie miała wyjść jego książka «Słońce wschodzi», poświęcona ukraińskiej dzieciarni. Jednak było jej pisane ujrzeć świat w dalekiej Ameryce, dokąd w 1950 r., po tułaczce po obozach dla przesiedleńców, przeniosła się na stałe rodzina pisarza. W Ameryce 7-letni Oleksa Kobiec pracował najpierw jako robotnik pomocniczy w szpitalu, potem jako taki sam robotnik w fabryce noży, był redaktorem ukraińskiej redakcji radiowej w Buffalo, a potem prywatnym nauczycielem ukrainoznawstwa. Oleksa Kobiec zmarł 5 września 196? r. i został pochowany na cmentarzu w Buffalo.
Grigorija Warawwy-W. Stebłyka wspomniał dobrym słowem Wasyl Piwtoradni, zamieszczając w zbiorze «Wiosenne kiełkowanie» (K., 1969) jego opowiadanie «Z podróży».
Imię Oleksy Warawwy-Kobca odkrył dla nas kilka lat temu Dmytro Czerednyczenko, odnalazłszy w Waszyngtonie synów pisarza, Ołeha i Ołeksandra, a potem w Kaniowie syna Hryhorija Warawwy-Stebłyka, Stanisława.
Wokół idei nie tylko stworzenia w Kaniowie literacko-memorialnego muzeum braci Warawwów, lecz także wydania ich utworów zjednoczyli się pisarze Dmytro Czerednyczenko, Walerij Szewczuk, Dmytro Biłous, Mykoła Som, Piotr Zasenko, nauczyciel Ihor Maksymow, dyrektor Kaniowskiego Gimnazjum nr 2 im. Iwana Franki Tamara Stripko, regionaliści Michajło Iszczenko i Wasyl Bere-
W 1993 roku wydano ponownie pierwszy tomik poetycki Oleksy Kobca «Przylaszczka», następnie ukazał się na świecie jego zbiór opowiadań i wspomnień «Kiedy zadzwoni wielki dzwon», sławetna powieść «Zapiski jeńca».
W 1997 roku w pomieszczeniach dawnego miejskiego komitetu KPU (obecnie filia gimnazjum nr 2) obchodziło swoje narodziny muzeum braci Warawwów.
Wiosna. My z żoną na ławce przed Ocynkiem
Stanisława Gei, Nadii Warawwy pijemy oczami pełnymi zachwytu niestrudzone piękno Pohorzeli gór i Onczarychy, a słowiki Olesi ... ... biją w nasze piersi ... Obok nas siada Stanisław ... Ihorowycz cicho, żeby nie spłoszyć ptaków, które śpiewają ... tuż nad naszymi głowami, mówi: „W tym miejscu lubili siedzieć i słuchać słowików ojciec oraz Wołodymyr Wynnyczenko”. Mada ... ... Onczarychą ... ... wujek ... przyleciał tu z dalekiej Ameryki, bo wujek ... ... swoich ... marzył ... Stanisław Ihorowycz i myślał o nich ... takie już ... sprawy złe ... ... przeciw komunizmowi ... rośnie ... miejska rada ... ogłosiła coroczną literacko-artystyczną nagrodę imienia Ołeksy Kobca. Wydawane są ponownie ich ... Hryhorij Warawwa-Steblik ... Warawwa-Kobiec ... ginęli ... Oni ... ... ... szczęścia rodzinnego i powszechnego ... Mykoła Łytwyn ...
Wi, Si LA
Fo p
Żżpozy o S
Zo 23
glialny ja tyj ber Wolta TRI RA, ak pinʹ Tło ʹo
Машинний переклад
Lebedyńscy Kochnowie
Nazwisko Kochno od dawna przykuwa moją uwagę w poszukiwaniach regionalnych, nie tylko swoim szczególnym pochodzeniem. Jedna gałąź tej dość rozgałęzionej w swoim czasie rodziny od wieków wydaje na świat ludzi wybitnych, którzy osiągnęli dość wysoki status społeczny. Są to uczeni, politycy, inżynierowie, organizatorzy produkcji.
Oczywiście przyjęło się uważać, że nie zawsze u zdolnych rodziców rodzą się utalentowane dzieci, i odwrotnie: utalentowane dzieci często rodzą się w zwyczajnych, normalnych rodzinach. Dlatego, gdy jedno nazwisko noszą przedstawiciele dość wysokich warstw społeczeństwa, wymaga to uwagi badawczej.
W Lebedyniu uwagi zasługują przedstawiciele rodziny kowalskiej (?) Kochnów, nazywani po wulicznemu «Szwaje». Właśnie o tej odnodze, odróżniającej się od innych Kochnów, będzie mowa.
Nazwisko Kochno spotykamy już w bardziej wiarygodnych dokumentach metrykalnych Lebedynia. Tak więc w spowiedniczej ewidencji klasztoru Jerzego za 1767 rok figuruje rodzina Kornija Kochny, lat 36 (dwór nr 168). Jego żona Maria ma 30 lat; dzieci: Denys, 10 lat, Andrij, 8 lat, Melania, 4 lata, Uliana, zr.
Można przyjąć, że z tej rodziny pochodzą lebedyńscy Kochnowie, w tym także «Szwaje». W 1800 roku były dwie rodziny Kochnów, a w 1820 roku widzimy już trzy rodziny, przy czym dość silna była rodzina Andrija Kochny, który miał dwóch dorosłych synów.
W dalszym ciągu liczba rodzin Kochnów rosła, zaczęły one odgrywać zauważalną rolę w życiu wsi. Do dziś w naszych stronach ludzie znają wygon Kochnów. Część Kochnów przed rewolucją się wzbogaciła, dlatego później te rodziny zostały rozkułaczone, a mianowicie: Iwana, Fiodora, Sylantija, Mykoły Kochnów.
Jednym z najdawniejszych Kochnów, o których zachowały się dokumenty i wspomnienia, jest Prokip Kostiantynowicz. Miał żonę Pelagię oraz trzech synów: Arsena, Wasyla, Mykitę.
...i córkę Hafiję. Przez całe życie Prokip Kochno pracował w cukrowni w Lebedinie, był starostą. Niewielką przerwą były areszt i pobyt w więzieniu w Czyhyryniu latem 1906 r. za udział w znanym zbrojnym wystąpieniu lebedyńskich chłopów. Sądząc z dostępnych dokumentów, Prokip Kochno był piśmienny, miał mocne gospodarstwo; zbudował dobrą chatę, co widać na zdjęciu z jego pogrzebu, a ta chata zachowała się do dziś, obecnie mieszka tam Melanka Głuszko. Niestety, nie znamy roku urodzenia Prokipa Kochna. Zmarł w 1918 r.
Jeśli P. K. Kochno był w Lebedinie tylko człowiekiem na szczeblu średniego chłopa tamtych czasów, to dzieciom jego los dał nieco wyższe osiągnięcia, mimo bardzo trudnych czasów, które im przyszło przeżyć. Najstarszym w rodzinie był Arsen Prokopowycz Kochno (1888–1967). Według wspomnień krewnych, większość swojego życia spędził w Kijowie i Petersburgu. W Kijowie uczył się w szkole przy Ławrze, osiągnął stopień ihumena i przez pewien czas był sekretarzem kijowskiego metropolity Flawiana. Ale potem nastąpił, najprawdopodobniej, zwrot losu! Arsen Prokopowycz trafia do Petersburga, gdzie zostaje członkiem Dumy Państwowej i korpusu dyplomatycznego. Kiedy Duma Państwowa wraz z innymi instytucjami Rosji przestała istnieć, A. P. Kochno kończy kursy agronomiczne, a w rozgar w wojny domowej pojawia się w Lebedinie. Przez pewien czas pracował w leśnictwie, ale, najwyraźniej, nie dawało mu spokoju także wykształcenie religijne. Wraz ze swoim bratem Mykitą stał się zwolennikiem utworzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP). 13 czerwca 1921 r. na zebraniu duchowieństwa i wiernych, które odbyło się w Lipianiec, Arsena Kochna wybrano delegatem zjazdu ustanawiającego UAKP, który odbył się w Kijowie w październiku tego samego roku.
Ale z jakiegoś powodu kariera religijna nie ułożyła się i niedługo potem widzimy A. P. Kochna wśród aktywnych zwolenników władzy radzieckiej. Organizuje on budowę szkoły nr 2 w Mo w 1928 r., a jesienią 1929 r. wybierają go przewodniczącym rady wiejskiej. Był to rok rozpoczęcia kolektywizacji, rok wielkiego przełomu.
Należy oddać sprawiedliwość — Arsen Prokopowicz dość twardo trzymał się tego stanowiska prawie dwa lata. Jednak, jak sądzę, dobrze widział i rozumiał, że jego przedrewolucyjna przeszłość, sympatie do UAPC, którą w tych latach już dobijano, dają wszelkie podstawy do jego aresztowania. Bo oprócz rozkułaczonych aresztowano wielu księży, byłych nauczycieli i innych. Dlatego podjął słuszną decyzję i wyjechał z Lebedina jesienią 1931 r.
Lepiej do obwodu i w ten sposób uratować się przed natychmiastowymi represjami. Przyjezdnego przez pewien czas „przyglądano mu się”, a dopiero potem „brano”. Dlatego nie dziwi, że A. P. Kochno przed wojną zmienił kilka miejsc pracy i w ten sposób uniknął represji. Najpierw był agronomem we wsi Burty, potem w Nabutowie agronomem cukrowni. Tu los zetknął go z ówcześnie znaną pięćsetnicą Marią Diemczenko. Z Nabutowa Arsen Prokopowicz przeniósł się do Andruszówki, obwód, gdzie pracował jako agronom cukrowni.
W 1946 r. te tułaczki się zakończyły. A. P. Kochno z rodziną przeniósł się do Kijowa i aż do śmierci (1974) pracował jako agronom gospodarstwa pomocniczego Kijowskiego Instytutu Gospodarki Rolnej.
Jeśli Arsenowi Prokopowiczowi udało się przetrwać te burzliwe lata, przeżyć zmianę państwowości i związane z nią tragedie, to jego braci Wasyla i Mykitę spotkał tragiczny los. Nie ominęło ich nieszczęście zagłady, które nadeszło na naszą ziemię w latach 20. i 30. XX w., kiedy przede wszystkim unicestwiano najlepszych przedstawicieli narodu ukraińskiego.
O Wasylu Prokopowiczu Kochnie wiemy bardzo niewiele. Wiadomo, że był uczestnikiem I wojny światowej, walczył bohatersko i był pełnym kawalerem Orderu św. Jerzego. Według wspomnień krewnych, «wujek Wasyl nikogo i niczego się nie bał». Pod koniec wojny nosił już mundur oficera armii rosyjskiej. Po jej zakończeniu Wasyl Prokopowicz wrócił do Lebedyna i ożenił się (narzeczona z wsi Żurawka). W 1936 r. został aresztowany przez organy NKWD, a w 1937 r. rozstrzelany.
Los brata Wasyla podzielił Mikita Prokopowicz Kochno. Urodził się w Lebedynie 28 września 1896 r. Uczył się w szkole duchownej przy Kijowskiej Ławrze, a następnie ukończył Kijowsko-Łukjanowską cerkiewno-nauczycielską seminarium (według karty ewidencyjnej z 1926 r.). Po wybuchu I wojny światowej, za rekomendacją brata Arsena, wstąpił do szkoły junkrów w Moskwie, którą ukończył w 1917 r.
W tym samym roku wrócił na Ukrainę, brał udział w narodowo-wyzwoleńczych powstaniach, pracował w «Proświcie». Do Lebedyna wrócił późną jesienią 1920 r., przez pewien czas był nauczycielem. Wraz z rozwojem ruchu na rzecz Ogólnoukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej stał się jej aktywnym uczestnikiem i na tej drodze nie zboczył aż do śmierci. Był delegatem soboru Ogólnoukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej w 1921 r., a 23 czerwca 1922 r. został wyświęcony na kapłana przez czerkaskiego biskupa Iwana Pawłowskiego i od razu wyjechał z Lebedyna do rejonu horodyszczeńskiego, gdzie służył w parafiach Nabokowego Chutoru, Mlijewa, Chłystunówki. Przez pewien czas – w Mar'janiwce Taszłyku.
Mikita Prokopowicz ożenił się w 1921 r. Żona – Wiera Wasylewna Szynkarenko, ur. 1900 r., pochodziła z Matusowej. Mieli troje dzieci: Walentynę (ur. 16.05 1923 r. w Lebedynie), Tarasa (ur. 28.08 1924 r. w wsi Nabokiw Chutir) oraz córkę Katarzynę (ur. 22.09 1925 r. w Mlijewie).
W tamtych czasach wystarczyło wyjechać do innego rejonu lub jeszcze do obwodu żytomierskiego, skąd do Olszanicy w obwodzie kijowskim
Częste zmiany miejsc pracy wyjaśniają się tym, że Mykyta Kohno miał dobre zdolności organizatorskie i wysoką erudycję, które wykorzystywali duchowni apostołowie dla szybszej i szerokiej «ukrainizacji» prawosławnych wspólnot. Jego zasadniczość często prowadziła do konfliktów z władzami, a wobec Mykyty szczególnie wrogo nastawieni byli stużentscy...
Zimą jego kilka razy aresztowano.
W 1927 r. brał udział w drugim Soborze WPC. W latach 1927–1930 był kierownikiem Jelisawetgradzkiej cerkiewnej okręgowej rady UAPC. W latach 1930–1932 – kapłanem we wsi Horodecki na Umańszczyźnie. Od stycznia do czerwca 1932 r. – proboszczem soboru św. Zofii w Kijowie.
W lipcu 1932 r. rodzina M. Kohna przeprowadziła się do Charkowa, dokąd metropolita Iwan Pawłowski mianował go proboszczem soboru Wozniesieńskiego. Od wiosny 1935 r. M. Kohno przeszedł do cerkwi we wsi Sołonicziwka na Charkowszczyźnie, gdzie nie posługiwał nawet roku. 11 stycznia 1936 r. został aresztowany i skazany na trzy lata. W następnym roku rozstrzelano go.
Tak mniej więcej w 48. roku życia przerwało się życie protoprezbitera UAPC Mykyty Prokopowycza Kohna. Przeżył burzliwe lata rewolucji i wojny domowej, ukonstytuowanie się i rozgromienie UAPC. Ostatnie dwadzieścia lat jego życia były wypełnione walką o Ukraińskie Państwo i jego Cerkiew.
M. Kohno godnie i do końca dźwigał swój krzyż.
Los ostro ograniczył możliwości trzech braci: Arsena, Mykyty i Wasyla, za to był łaskawszy dla dzieci, dlatego ich osiągnięcia i dorobek były znacznie wyższe. Opowieść rozpoczniemy od dzieci starszego brata Arsena.
Mykyta Arsenowycz Kohno urodził się w 1923 r. we wsi Lebedyn i wciąż pamięta swoje pierwsze kroki po Lebedynie. Wspomina: «Nasza rodzina była niezamożna, średniozamożna. Mieliśmy parę koni, krowę, jałówkę, dwie świnie, kury, psa Ryabczyka i dwa koty: Musię i Muroczkę. Dom i stodoła były kryte blachą, a szopa słomą. Ziemi było, zdaje się, pięć dziesięcin.
W 1931 roku rozpocząłem naukę w Łebedyńskiej Szkole Pracy – siedmioklasowej (tak wtedy się nazywała), a potem, w związku z przeprowadzkami ojca na nowe miejsca pracy, uczyłem się w różnych szkołach, kończąc dziesięć klas w 1941 r. we wsi Sawarka w rejonie bohuszowskim».
Mykoła Arsenowycz godnie kontynuował bojowe czyny stryja Wasyla. Również walczył dzielnie w drugiej wojnie światowej w szeregach Armii Radzieckiej, za co został odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej I stopnia, dwoma orderami Chwały, medalami „Za odwagę”, „Za zdobycie Berlina”, „Za wyzwolenie Pragi” i innymi.
Po wojnie Mykoła Arsenowycz ukończył Kijowski Instytut Gospodarki Leśnej, a także aspiranturę Instytutu Botaniki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od 1957 r. pracuje w Centralnym Ogrodzie Botanicznym im. M. M. Hryszki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przechodząc drogę od młodszego pracownika naukowego do konsultanta. Mykoła Arsenowycz – doktor nauk biologicznych, profesor botaniki, specjalizujący się w dendrologii. Ma 150 prac naukowych z zakresu introdukcji roślin. Kilka z nich zostało opublikowanych za granicą (Czechosłowacja, Bułgaria, Polska). Mykoła Arsenowycz jest członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Dendrologicznego w Anglii, przygotował 15 kandydatów nauk z dendrologii. W 1982 r. pracował w USA w wyprawie botanicznej.
Ma dwóch synów – Maksyma i Artema, a także córkę Olgę. Maksym i Olga ukończyli Kijowski Uniwersytet, Artem wciąż tam studiuje.
Po wojnie stale mieszka w Kijowie.
Niezwykłych sukcesów dosięgła Olga Mykołajiwna Kohno, która, oprócz wydziału filologicznego uniwersytetu
Машинний переклад
...ukończyła aspiranturę, technikum artystyczne i pracuje jako artystka.
Jurij Arsenowycz Kochno urodził się w Lebedyniu 20 kwietnia 1925 r. Przed wojną ukończył 8 klas szkoły średniej, a za każdą klasę otrzymywał Dyplom Honorowy.
Podczas wojny został zmobilizowany do Armii Radzieckiej. Służbę rozpoczął w mieście Orechowo-Zujewo jako kursant brygady szkoleniowej. W maju 1944 r. Jurij Arsenowycz był już sierżantem, dowódcą oddziału na 3. Froncie Białoruskim. Wraz z rozpoczęciem operacji „Bagration” przeszedł drogę od Smoleńska przez Białoruś do Prus Wschodnich, gdzie został ranny. Po wyzdrowieniu został skierowany na 2. Front Ukraiński i spotkał zwycięstwo w Czechosłowacji. Jurij Arsenowycz walczył dzielnie, za co został odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy, medalami „Za odwagę”, „Za zasługi bojowe”, „Za zwycięstwo nad Niemcami” i innymi.
Następnie brał udział w wojnie przeciwko Japonii, którą zakończył w Port Arturze. Tam też służył do 1950 r.
Do Kijowa wrócił jesienią 1950 r. Jako uczestnikowi wojny pozwolono mu uczęszczać na wykłady w Kijowskim Instytucie Gospodarstwa Rolnego pod warunkiem uzyskania wiosną 1951 r. świadectwa ukończenia szkoły średniej. Jurij Arsenowycz wykazał wytrwałość i wiosną 1951 r. zdał egzaminy z programu szkoły średniej oraz z pierwszego roku instytutu na ocenę „celującą”.
W 1955 r. ukończył instytut z wyróżnieniem. Po ukończeniu instytutu pracował w placówkach badawczo-naukowych jako pracownik naukowy, kierownik laboratorium, kierownik wydziału. Specjalizował się w przetwórstwie tworzyw sztucznych na części przyrządów oraz towary powszechnego użytku.
Ma 50 prac naukowych i kilka książek.
W 1966 r. przeszedł do pracy na stanowisko głównego inżyniera Głównego Zarządu ds. Wyrobów z Tworzyw Sztucznych Ministerstwa Przemysłu Lokalnego URSR.
W okresie pracy w Głównym Zarządzie przy udziale Jurija Arsenowycza zbudowano 8 specjalistycznych zakładów przetwórstwa tworzyw sztucznych w różnych miastach Ukrainy.
Potem pracował jako główny inżynier Kijowskiego Kombinatu Materiałów Polimerowych, a następnie jako dyrektor tego kombinatu.
Od 1985 r. jest emerytem, mieszka na stałe w Kijowie. Żonaty. Żona – Switłana Fedotiwna.
Córki – Oleńka i Katia. Obie ukończyły Kijowski Instytut Politechniczny.
Niemal nic nie wiemy o dzieciach Wasyla Prokopowycza Kohna. Może pomogą czytelnicy tych notatek. Natomiast potomkowie Mykyty Kohna są dziś wszyscy żywi i zdrowi, choć przebywają daleko poza granicami Ukrainy. Kiedyś nikt z nich nawet nie marzył, że będzie mieszkał w odległym kraju, że trzeba będzie objeździć, a raczej oblecieć niemal cały glob, pracować na różnych kontynentach. Myśleć o tym w dzieciństwie, gdy nie sposób było kupić zabawki, a zwykły rower był rzadkością, gdy nad rodziną nieustannie czyhało niebezpieczeństwo, było chyba zbyt wiele. Ale tak się stało, że wiele świadectw o Kohnach i o Lebedinie otrzymaliśmy z odległych Stanów Zjednoczonych Ameryki.
Najstarszym w rodzinie Mykyty Kohna był Walentyn Mykytowycz Kohno. Urodził się 16 maja 1922 r. w Lebedinie, gdy ojciec pracował jako nauczyciel. Jak już wspomniano wyżej, rodzina Mykyty Kohna wkrótce opuściła Lebedin, a dzieciństwo Walentyna, a także jego brata Tarasa i siostry Kateryny upłynęło w wielu miastach i wsiach, w których musiał służyć ich ojciec.
Szkołę średnią Walentyn ukończył w 1941 r. w Charkowie (szkoła nr 23). Tam rodzinę Kohnów zastała wojna. W 1943 r. wyjechali do Niemiec, a po zakończeniu wojny osiedlili się w obozie dla uchodźców w pobliżu Monachium.
Pod koniec 1945 r. Walentyn wraz z bratem Tarasem rozpoczęli studia na znanej Monachijskiej Wyższej Szkole Technicznej na wydziale inżynierskim.
Równolegle Walentyn pracował jako główny administrator chóru „Ukraina”, którym kierował znany dyrygent Nestor Horodowenko, dawniej założyciel kapeli „Duma”. W tym samym chórze śpiewała matka Wira Kohno (Szynkarenko)..
W lipcu 1950 r., po ukończeniu studiów, Walentyn Kohno (wraz z rodziną) przeprowadza się do Stanów Zjednoczonych i osiedla się w Chicago, gdzie mieszkało wielu Ukraińców. Tam przez długi czas pracował w biurach architektoniczno-inżynierskich, a w ostatnich latach w znanej firmie „Perkins i Will”, która jest trzecią co do wielkości w Stanach Zjednoczonych. Tam też pracował jego brat Taras. Byli głównymi inżynierami projektów różnych budowli (drapaczy chmur, hoteli, baz wojskowych, lotnisk itp.) w różnych krajach świata.
Dlatego można bez przesady powiedzieć, że bracia
Kohno z żoną Raisą i synem Tarasem
Walentyn PKYTOWYCZ
| jego ojciec Mykyta Kohno.
Walentyn i Taras zwiedzili cały świat,
W 1990 r. Walentyn z żoną Raisą (pochodzącą z Krzemieńca) przeprowadzili się na Florydę, gdzie obecnie mieszkają już jako emeryci.
Równolegle z główną pracą zawodową Walentyn Kohno prowadzi aktywną działalność społeczną w dziedzinie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego.
Stoi on na czele Bractwa imienia pierwszego metropolity UAPC Wasyla Lipkiwskiego, które rozwinęło aktywną działalność wydawniczą, propagując historię UAPC i broniąc jej prawa do istnienia we współczesnych warunkach.
Bractwo wydawało znany periodyk „Cerkiew i Życie”, opublikowało tak fundamentalne prace, jak „Kazania metropolity Wasyla Lipkiwskiego”, „Martyrologium ukraińskich cerkwi” i inne. Szczególnie cenna jest ta ostatnia, w której na 1200 stronach, w języku dokumentów i wspomnień, opisano powstanie i rozgromienie UAPC w latach 20. i 30. XX w. Znaleźli się tam również działacze z Lebedynia: wspomniany wyżej Mykyta Kohno, duchowni cerkwi Georgijewskiej Iwan Łukaszewicz i Pawłowski, lipiańscy duchowni Antin Kasjan, Tryfon Kaczura, urodzony we wsi Matusów Klim Popko.
Nakładem W. Kohno odsłonięto w Kijowie tablicę pamiątkową ku czci ostatniego metropolity UAPC Iwana Pawłowskiego.
W. Kohno zwracał się do wyższych urzędników państwowych z prośbą o zgodę na odsłonięcie tablicy pamiątkowej na soborze Świętej Zofii w Kijowie ku czci twórcy UAPC metropolity Wasyla Lipkiwskiego, lecz, niestety, dotąd nie udało się tego zrobić.
Po utworzeniu w 1992 r. Kijowskiego Patriarchatu W. Kochno jest jego aktywnym zwolennikiem i wchodzi w skład kolegium redakcyjnego pisma «Ukraińcy Ameryki za Kijowskim Patriarchatem», które zaczęło się ukazywać w 1997 r. Mimo podeszłego wieku W. Kochno nadal pracuje na niwie cerkiewnej, marząc (jak sam się wyraził) o jednej Ukrainie z jedną prawosławną cerkwią i w ten sposób przybliżając cel, dla którego poświęcił swoje życie.
Tę sprawę w pewnej mierze kontynuuje także jedyny syn Walentyna Kochna, Taras (ur. 1960). Jest on dość znanym lekarzem w USA, prowadzi aktywne życie społeczno-polityczne. Na przykład był wśród zaproszonych osób na inaugurację prezydenta B. Clintona, która odbyła się 20 stycznia 1997 r.
Na prośbę zmarłego patriarchy Wołodymyra (Romaniuka) ufundował umieszczenie na ścianie cerkwi św. Zofii w Kijowie tablicy pamiątkowej z brązu ku czci pierwszego metropolity UAPC Wasyla Lipkiwskiego, na co jeszcze nie ma zezwolenia. Tarasowi Walentynowiczowi Kochnowi jest 37 lat i już w wieku 33 lat obronił pracę doktorską, zostając doktorem nauk medycznych.
Na moją prośbę niektórzy Kochnowie napisali swoje wspomnienia autobiograficzne. Dlatego odważyłem się przytoczyć je w wersji autorskiej, z niewielkimi poprawkami, a także uzupełnić informacjami z innych źródeł.
Dość jasno, na przykład, o sobie pisze brat Walentyna Kochna,
Taras Mykytowycz Kochno z rodziną
Taras Mykytowycz Kochno:
«Urodziłem się 28 sierpnia 1923 r. we wsi Nabokiw Chutir (rejon horodyszczeński obwodu czerkaskiego) w rodzinie kapłana UAPC pod przewodnictwem sławnej pamięci metropolity Wasyla Lipkiwskiego. Ostatnie lata na Ukrainie mieszkałem w Charkowie (od 1932 do 1943 r.). Ukończyłem szkołę średnią nr 23 w Charkowie w 1941 r.
Przed zakończeniem wojny i po wojnie (do 1952 r.) mieszkałem w Niemczech (w Monachium), gdzie studiowałem w instytucie technologicznym i przez około dwóch lat śpiewałem w chórze pod kierownictwem Nestora Horodowenki.
W 1952 r. wyjechałem do USA (do Minneapolis), gdzie przez rok kontynuowałem naukę na Uniwersytecie Minnesoty, na wydziale inżynierii elektrycznej»
W 1954 roku przeniósł się do Chicago, gdzie do 1956 roku kontynuował studia podyplomowe w Illinois Institute of Technology na wydziale inżynierii elektrycznej.
W 1957 roku ożenił się z Lidią Owczaruk w Chicago. Mamy troje dzieci: Jurija, Natalię i Martę, a także troje wnucząt: Oleksandra, Pawła i Petra.
Pracowałem około 40 lat jako inżynier elektryk w firmie inżynieryjno-architektonicznej w Chicago, ostatnie 25 lat na stanowisku głównego inżyniera. W 1993 r. przeszedłem na emeryturę.
Byłem odpowiedzialnym inżynierem przy projektowaniu dużych obiektów, takich jak lotniska, szpitale, wieżowce, uniwersytety, hotele oraz inne projekty dla Ministerstwa Łączności,
a także wielu projektów zamawianych przez różne kraje świata, dzięki którym musiałem odwiedzić wszystkie kontynenty globu: w Iraku (projekt Uniwersytetu w Bagdadzie), w Arabii Saudyjskiej (dwie akademie wojskowe i całe miasto z pięcioma meczetami), w Egipcie (główna siedziba przemysłu naftowego), w Indonezji (dwa wieżowce w Dżakarcie), w Hongkongu (cztery wieżowce o średnio 40 kondygnacjach każdy), w Malezji (hotel z restauracją rekreacyjną w Kuala Lumpur), w Korei Południowej (dwa szpitale w Seulu), a także w Singapurze, Chinach i wielu krajach Europy.
Poza pracą zawodową brałem aktywny udział w ukraińskim życiu społecznym i cerkiewnym.
Wraz z bratem Walentynem byłem jednym z siedmiu rodzin założycieli kościoła św. Andrzeja Pierwszozwanego w Bloomingdale (stan Illinois). Kościół wraz z całą swoją nieruchomością jest obecnie wyceniany na ponad pięć milionów dolarów.
Przez pewien czas byłem przewodniczącym rady parafialnej, przewodniczącym chóru kościelnego, a także do dziś razem z żoną śpiewam w chórze kościelnym».
Teraz podajemy krótkie noty biograficzne o dzieciach Tarasa Kohna, które zasługują na pewną uwagę.
Jurij Tarasowicz Kohno urodził się 20 kwietnia 1958 r. w Chicago. Szkołę średnią ukończył w Downers Grove (stan Illinois). Wyższe wykształcenie zdobył w DuPage College w stanie Illinois. Ponadto ukończył szkołę ukrainoznawstwa przy katedrze św. Włodzimierza w Chicago.
Obecnie pracuje jako inżynier elektronik na stanowisku dyrektora, reprezentując piętnaście stanów USA we wdrażaniu komputerów do zastosowań w przemyśle.
Żonaty, ma syna Aleksandra, 13 lat. Dobrze włada językiem ukraińskim. Był członkiem organizacji młodzieży ukraińskiej.
Dobrze gra na gitarze w profesjonalnej orkiestrze,
zarówno w ukraińskim, jak i
Marta Tarasiwna Kokhno. Urodziła się 21 listopada 1963 r. w Chicago. Ukończyła szkołę średnią w Downers Grove (stan Illinois).
Wyższe wykształcenie zdobyła na Uniwersytecie Illinois, a następnie po czterech latach studiów uzyskała w 1987 r. stopień doktora optometrii w Illinois Institute of Optometry, mając zaledwie 24 lata.
Pracuje jako lekarz-optometrysta. Jeszcze nie wyszła za mąż.
Ukończyła 10-letnią szkołę ukrainoznawstwa (równolegle z amerykańską szkołą średnią). W 1983 r. studiowała na Uniwersytecie Harvarda (Boston), aby pogłębić wiedzę z historii, języka i kultury ukraińskiej.
Przez wiele lat była członkinią organizacji młodzieży ukraińskiej, a w późniejszych latach wychowawczynią młodszych członków organizacji.
Marta lubi sport, śpiewa w chórze kościelnym, gra na bandurze i ma talent do malowania.
Natalia Tarasiwna Kokhno-Cepyńska. Urodziła się 1/ czerwca 1959 r. w Chicago. Z wyróżnieniem ukończyła dziesięcioletnią szkołę ukrainoznawstwa przy parafii św. Włodzimierza w Chicago.
Amerykańską szkołę średnią ukończyła w 19// r. w Downers Grove (stan Illinois).
Wyższe wykształcenie zdobyła na Uniwersytecie Illinois w Chicago w 1981 r. Po czterech latach studiów uzyskała stopień doktora optometrii w Illinois Institute of Optometry w 1985 r.
Pracuje jako lekarz-optometrysta we własnej klinice w Wheaton (stan Illinois).
Poza zawodowymi zainteresowaniami Natalia Tarasiwna miała także inne pasje: uczyła się w szkole baletowej, brała lekcje śpiewu, tańczyła w grupie tańców ludowych «Hromowyca», interesowała się ceramiką i sama wykonywała wyroby ceramiczne, grała na bandurze w zespole bandurystów młodzieży ukraińskiej w Chicago. Obecnie śpiewa w chórze kościelnym przy kościele św. Andrzeja Pierwszozwanego w Bloomingdale (stan Illinois).
W 1982 r. wyszła za mąż za Jurija Cepynskiego, mają dwóch synów: Pawła, urodzonego w 1990 r., i Piotra, urodzonego w 1994 r.
RIT
Spośród «amerykańskich» Kochnów, jeśli nie ze wszystkich Kochnów, największych sukcesów w tej chwili osiągnęła Kateryna Mykytiwna Kochno. „Mając do dyspozycji sporo opisowych i ilustracyjnych materiałów, włączenie ich do opracowania byłoby nieproporcjonalnie obszerne, dlatego trzeba będzie ograniczyć się do najważniejszych punktów”
GOLAU
MSIKH
porcjonalnym, dlatego trzeba będzie ograniczyć się do podstawowych punktów
urodziła się
matczyna Myki-
września
TIM a
i ped OZ ia sty - o oIRR
poływ do U
0 no sly m w czy
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
1925 r. w Mlijewie w rejonie horodyszczeńskim.
Wyższe wykształcenie zaczęła zdobywać już podczas wojny, kolejno studiując w latach 1942–1944 w medycznych instytutach w Charkowie, Winnicy i Lwowie.
Po emigracji na Zachód studiowała w latach 1945–1950 na Wolnym Uniwersytecie (Monachium), gdzie zgłębiała filozofię, psychologię, politykę międzynarodową oraz radziecki system edukacji.
Ukończyła uniwersytet z wyróżnieniem. Z powodzeniem obroniła pracę dyplomową «Krytyczna analiza podstaw komunizmu i radzieckiego systemu edukacji».
W 1950 r. przybyła do USA, gdzie w latach 1952–1956 kontynuowała naukę na Uniwersytecie Kolumbijskim (Nowy Jork). Już w 1954 r., podczas wyborów prezydenckich Dwighta Eisenhowera, była doradcą i konsultantką komitetu wyborczego Kongresu.
Przez 25 lat, do 1980 r., Kateryna Kokhno była profesorem i wykładowcą na znanych uniwersytetach Ameryki i Europy.
W 1980 r. była delegatem na międzynarodową konferencję «Światowa Liga Antykomunistyczna» w Genewie (Szwajcaria).
W 1981 r. otrzymała nagrodę Zwycięstwa od prezydenta R. Reagana i Centralnego Komitetu Republikańskiego.
W 1982 r. Kateryna Kokhno została odznaczona przez prezydenta Reagana tak zwaną «Presidential Achievement Award» – prezydencką nagrodą za osiągnięcia zawodowe i międzynarodowe. Często zaprasza się ją na konferencje i briefingi do Białego Domu.
W 1984 r. Kateryna Kokhno weszła w skład prezydenckiego komitetu «Reagan – Bush» na rzecz wyboru Ronalda Reagana na drugą kadencję, a za to po wyborach otrzymała od prezydenta Reagana i wiceprezydenta Busha specjalną «Golden Award» (Złotą Nagrodę).
W 1985 r. Kateryna Kochno została włączona przez Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Cambridge (Anglia) do grona tysiąca wybitnych uczonych świata. W latach 1987–88 ponownie pracowała jako doradca w głównym komitecie wyborczym prezydenta D. Busha. W przeszłości wygłaszała referaty na wielu konferencjach na uniwersytetach, w Białym Domu, na międzynarodowych konferencjach za granicą i na forach dyplomatycznych, współpracowała z «Komitetem Bezpieczeństwa Wojskowego» oraz z «Komitetem Platformy Partii Republikańskiej», występowała w radiu i telewizji w Waszyngtonie, Chicago, Cleveland, Nowym Jorku, Wisconsin, Seattle i w Kanadzie.
Tak więc wiemy, że ta kobieta, dzięki swoim zdolnościom i naturalnemu rozumowi, osiągnęła być może najwyższe wyniki spośród Kochnów-mężczyzn, o których mowa w tym opracowaniu.
Córka Kateryny Kochno, Wiera, mówi o sobie lirycznie: «Moje życie rozwija się jak wstążka na wietrze. Z wczesnego dzieciństwa pamiętam błękitne i słoneczne wianki, które plotliśmy i puszczaliśmy na wodę w jeziorze w nocświętojańską. Mocno trzymając się za ręce, śpiewaliśmy i skakaliśmy nad ogniem.
Babcia Wiera uczyła nas alfabetu, a mama woziła nas do lśniącego oceanu, abyśmy zobaczyli wszystkie te gwiazdy, które spadły z nieba do wody. «Ojcze nasz» trzymał nas pod swoim szerokim skrzydłem. W latach szkolnych mama i babcia opowiadały nam o Tarasie Szewczence, którego dzieł ani śmierć, ani niewola nie zdołały przytłumić. Wręczając kwiaty kobzarzom na scenie, dumnie śpiewaliśmy: «Jeszcze Ukraina nie umarła».
Maszerowaliśmy przy pomniku Szewczenki w Waszyngtonie i trzymaliśmy transparenty: «Uwolnić Walentyna Moroza». Tego roku, za pomocą maestra Kytastoho, opanowałam amerykański hymn i grałam go na bandurze podczas obchodów 200-lecia wolności w Ameryce (1976 r.). A teraz, pod pachnącymi falami bzu za oknem, przewracam kartki swojego życia:
1. W wieku 13 lat mój pierwszy wiersz «Pogrzeb» został wydrukowany w gazecie «Ukraińskie Słowo Prawosławne», wydrukowano drugi
ї й я і важ йо оф РО ОО Є З 0 о т р А чібі т Р
РУ
пон пі? - " яяз? ГІ
- ой Р
й й ш - -
ч п си оо т ль
РАС
минсчі чним о ша
и
Wyróżnienie R. Reagana i D. Busha dla Kateryny Kohno
[…] w gazecie «Kościół i życie», poświęconym mojemu dziadkowi, ojcu Mykicie, który zginął na zesłaniu na Syberii.
2. W wieku 15 lat wiersz «Zima» zdobył pierwsze miejsce w konkursie stanu Pensylwania.
3. W wieku 17 lat otrzymałam pierwszą nagrodę w ogólnoamerykańskim konkursie za wiersz «Arbuzy».
4. W wieku 20 lat zostałam nagrodzona przez swój uniwersytet za wiersz «Indianie».
5. W wieku 25 lat otrzymałam nagrodę za wiersz «Kolor róży» w konkursie w Kalifornii.
6. W wieku 30 lat opublikowałam artykuł o mojej pracy medycznej wśród amerykańskich Indian.
7. W wieku 33 lat zdobyłam pierwszą nagrodę w swojej szkole medycznej (na uniwersytecie) za opowiadanie «Deszcz na pustyni».
Obecnie pracuję nad książką, w której opowiadam historie medyczne w formie literackiej.
Dzięki mojej mamie Kateryni Kohno, na stole której zawsze stały modele mózgu i oka oraz książki Leonarda da Vinci, rozwinęła się we mnie potrzeba zrozumienia, jak nasze, dane przez Boga ciało funkcjonuje w zdrowiu i w chorobie. Już w wieku sześciu lat oświadczyłam swoim koleżankom z klasy o swoim zainteresowaniu medycyną i zamiarze zostania lekarzem.
Ukończyłam szkołę średnią jako druga pod względem wiedzy spośród 623 uczniów.
Byłam prezesem «Środowiska honorowych studentów» w szkole średniej, wybierano mnie na sekretarza biologicznego kółka na uniwersytecie.
W rezydenturze medycznej zostałam nagrodzona za swoją pracę z dziećmi, które chorowały fizycznie i psychicznie.
Obecnie pracuję w oddziale szybkiej pomocy i w ogólnej medycynie rodzinnej, włączając przyjmowanie porodów oraz opiekę nad noworodkami, a także opiekę nad ciężko chorymi pacjentami na oddziale intensywnej terapii.
Oprócz ukraińskiego i angielskiego mówię po francusku (mój ojciec jest lingwistą). A w domu tylko po ukraińsku, z moimi dwojgiem dzieci: Sereną (3 lata) i Wiktorem (4 miesiące). Mam pragnienie odwiedzić moją rodzinną Ojczyznę – Ukrainę, która kiedyś miała wielką siłę i wolę”.
Wśród rodziny Kochnów (Szwajów) są dwie postaci, które stoją nieco z boku od rodziny Prokopa Kochna, o przedstawicielach której cały czas była mowa, chociaż są krewnymi po krwi. Pierwszym jest Borys Kochno. Na razie nie znamy jego rodziców, prawdopodobnie była to już zrusyfikowana rodzina, bo Borys Kochno urodził się w Moskwie w 1904 r., tam też uczył się w Cesarskim Liceum. W 1920 r. wyemigrował do Francji, a w następnym roku los zetknął go ze znanym rosyjskim choreografem Siergiejem Diagilewem, który również został zmuszony do emigracji wraz ze swoim baletem. Borys Kochno staje się sekretarzem Siergieja Diagilewa, który osobiście mianuje go historykiem swojego zespołu.
Borys Kochno do 1929 r. (roku śmierci S. Diagilewa) był także doradcą artystycznym „Rosyjskiego Baletu” i redaktorem jego programów. Stworzył kilka librett baletowych dla trupy, a także tekst do opery Strawinskiego „Mawra”.
Po śmierci Diagilewa i rozpadzie trupy B. Kochno pracuje jako kierownik artystyczny sekcji tanecznej w „Rewii C. B. Cochrana” w londyńskim pawilonie. W 1932 r. ponownie pracuje jako konsultant artystyczny w „Rosyjskim Balecie” w Monte Carlo. Na krótki czas opuścił ten zespół i zorganizował w Paryżu „Balet 1933”.
Następnie ponownie wraca do „Rosyjskiego Baletu” (1935) jako konsultant artystyczny i po jego podziale na dwa niezależne zespoły kontynuuje pracę z „Baletem Monte Carlo” do 1939 r.
W 1945 r. pomaga stworzyć „Balet Pól Elizejskich” i pracuje w nim jako kierownik artystyczny do 1951 r.
Najważniejszym osiągnięciem Borisa Kochna, poza kierowaniem zespołami baletowymi, jest książka „Balet”, która ukazała się w Paryżu w 1954 r. W książce autor opowiedział o życiu i twórczości genialnego rosyjskiego artysty baletu S. Diagilewa, w zespole którego pracowały takie gwiazdy, jak Tamara Karsawina, Ida Rubinsztejn, Serż Lifar i inne.
Boris Kochno osobiście znał wielu znanych kompozytorów i artystów, z którymi musiał się kontaktować zarówno za życia S. Diagilewa, jak i po jego śmierci.
Boris Kochno zmarł w USA w latach 80. XX wieku.
з ее
U Prokopa Kochna był brat Marko, a wśród jego synów (Danyło, Iwan, Zacharko, Porfiry, Semen) najbardziej znanym jest Semen Markowicz Kochno (1902–1984). Urodził się i zakończył życie w Lebedynie.
W dzieciństwie i młodości przeżył straszliwe liholittia, które spadło na los naszego narodu w połowie XX wieku.
Mając z natury niezwykłe zdolności organizatorskie, Semen Markowicz stanął na czele pierwszego w Lebedynie kołchozu im. XV-lecia Października. Wówczas był to jeden kołchoz na całą wieś. My, ludzie przyzwyczajeni do mniej więcej stabilnego życia, dziś trudno sobie wyobrazić, jakie trudności spadły na barki pierwszych organizatorów kołchozów, gdy wszystko było nowe, wiele trzeba było tworzyć w biegu, rozwiązywać mnóstwo spraw o różnym charakterze. W 1933 r. jedyny kołchoz podzielono na trzy i Semen Markowicz przez pewien czas pracował jako przewodniczący kołchozu im. Pietrowskiego, a w latach 1937–40 – jako przewodniczący kołchozu im. Stalina w Łozuwatce.
W 1940 r. został mianowany dyrektorem Sygnajiwskiej MTS. Wraz z początkiem wojny w 1941 r. Semen Markowicz został ewakuowany wraz z techniką MTS do rejonu daniłowskiego obwodu saratowskiego. W 1942 r. został zmobilizowany do armii czynnej.
Był starszyną roty, miał ciężkie ranienie.
Zdemobilizowany w 1945 r., zaraz po powrocie do Lebedyna został mianowany dyrektorem Szpolańskiej MTS, gdzie przepracował pięć lat. Za jego kierownictwa przedsiębiorstwo osiągnęło znaczne sukcesy, a S. M. Kochno został odznaczony Orderem Lenina.
W styczniu 1950 roku na walnym zebraniu w kołchozie im. Stalina „kołchoźnicy" jednogłośnie zażądali powrotu na stanowisko przewodniczącego zarządu S. M. Kochna, którego dobrze pamiętali jeszcze z przedwojennych czasów. Powrócił on do Łozuwatki i wkrótce kołchoz osiągnął znaczne sukcesy w działalności gospodarczej. W 1951 roku S. M. Kochno po raz drugi został odznaczony Orderem Lenina, a w 1954 roku kołchoz i jego przewodniczący uczestniczyli w ogólnozwiązkowej wystawie rolniczej.
Ostatnie lata życia S. M. Kochno spędził w swojej chłopskiej chacie w Lebedynie, gdzie zmarł w wieku 82 lat. Jego imię zawsze wspomina się z ciepłem i szacunkiem, zarówno jego współwieśniacy, jak i ludzie rejonu, z którymi pracował przez wiele lat.
Na tym kończą się opowieści o tej niezwykłej rodzinie lebedyńskich Kochnów. Przez ostatnie sto lat przeżyli oni wszystko, co przeżył nasz wielostrадalny naród. A pomimo strasznych nieszczęść przedstawiciele tej rodziny uparcie szli naprzód, wspinali się po stromych schodach życia, starając się osiągnąć większą doskonałość zarówno zawodową, jak i ogólnoludzką.
W jej składzie widzimy dzielnych wojowników, naukowców, inżynierów, lekarzy, działaczy kościelnych, polityków, historyków sztuki. Ich osiągnięcia nie spadły im po prostu z nieba, lecz są wynikiem długiej, niezauważalnej dla postronnego oka, żmudnej pracy, co jest tradycyjne dla naszego narodu. W tym sensie lebedyńscy Kochnowie przysłynęli nasze miasteczko, jego dumą i przykładem do naśladowania. 20 maja 1997 roku swoją ojczyznę Lebedyn odwiedził Walentyn Kochno. Od razu rozpoznał stару dziadowską chatę, odwiedził znane miejsca miasteczka. Dla rodzinnego miasteczka podarował niewielki zbiór książek (170 szt.), który przechowywany jest w bibliotece zakładowej jako oddzielny fundusz.
Daleko za oceanem lebedyńscy Kochnowie znają i pamiętają o swojej Ojczyźnie, a jak widać z opowiadań, ich dzieci i wnuki, mimo anglojęzycznego oceanu ludzkiego, studiują (dobrowolnie i dodatkowo) ukrainistykę, mówią w ojczystym języku, a nawet piszą wiersze. Marzą o odwiedzeniu swojej praojczyzny Ukrainy.
Walentyn Kohno nie bez dumy poinformował, że obecnie ukraińska diaspora w Stanach Zjednoczonych zajmuje drugie miejsce pod względem znaczenia (pieśń Żydów), głównie dzięki tradycyjnej posłuszeństwu, dyscyplinie i pracowitości.
Mijają lata, zmieniają się pokolenia, nieustanny czas przewraca kartki naszego życia, szybko zamieniając je w historię.
Na jednej ze stron historii Lebedynia zapisano znaczny wkład lebedyńskich Kohnów.
JELINECKI, krajoznawca
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Kijów – perła Europy, a zdaje się, że jej najwytworniejszą ozdobą jest Sobór Sofijski, świątynia ku czci Bożej Mądrości. Nasi odlegli praojcowie nazywali ją «cudem wielkim». I rzeczywiście to cud! Jeśli porównać ją z dzisiejszymi wysokimi budowlami, sobór wcale nie jest wysoki. Jednak już od dziewięciu stuleci ludziom wydaje się, że jego kopuły, ukoronowane złotymi krzyżami, sięgają nieba.
Mijają stulecia, zmienia się życie, lecz niezmienna, niezniszczalna piękność Sofii trwa. Linie sił rozchodzą się we wszystkich kierunkach: w kosmos – przez religię, do Europy Zachodniej, Azji i za ocean – przez ukraińską kulturę.
Sofia Kijowska jest źródłem poznania historii naszej kultury, zwłaszcza sztuki Rusi Kijowskiej. Prawie dwa stulecia trwa badanie świątyni. Jej mury kryją jednak jeszcze wiele tajemnic. Nawet na pytanie, kiedy zbudowano sobór, do dziś nie ma dokładnej odpowiedzi. Powszechnie znane wiersze z «Powieści minionych lat»: «Założył Jarosław gród – wielki Kijów, a w tym grodzie są Złote Wrota. Założył też cerkiew świętej Zofii, mądrości Bożej metropolitalną, a potem cerkiew na Złotych Wrotach, kamienną, Zwiastowania Świętej Bogurodzicy... Następnie (zbudował) klasztor świętego Jerzego (Zwycięskiego) i (klasztor) świętej Ireny».
Tej opowieści poprzedza szczegółowy opis «srogiej bitwy» Jarosława z Pieczyngami. Starcie odbyło się w 1036 roku, «na polu, gdzie dziś stoi święta Zofia», a wtedy było to «pole poza grodem». Czytając kronikę, zdaje się słyszeć szczęk broni i widzieć gęsty deszcz strzał lecących nad polem bitwy, w której brali udział kijowianie, nowogrodzianie i Waregowie. Wojsko Jarosława zwyciężyło – «Pieczyngowie uciekli»...
jedno z najpiękniejszych miast
[Tekst nieczytelny: fragment zawiera niemal wyłącznie zniekształcone znaki z rozpoznawania OCR, których nie da się wiarygodnie odtworzyć, a tym samym przetłumaczyć.]
Wszystko wydaje się jasne, wszystko zrozumiałe: sobór zbudowano w roku 1037 na miejscu zwycięstwa nad Pieczyngami. Niektórzy uczeni i dziś trzymają się tej hipotezy, a niektórzy wątpią. Jeśli wierzyć Nestorowi-Kronikarzowi, to w roku 1037 zbudowano sobór, Złotą Bramę, nadbramną cerkiew nad nią, dwa klasztory. Czy nie za dużo? Może Nestor pod jednym rokiem uogólnia całą działalność Jarosława-budowniczego? A dlaczego starsza od «Powieści minionych lat» Pierwsza Nowogrodzka Kronika poświadcza co innego, poświadcza, że Sofia Kijowska została założona nie w 1037, lecz w 1017 roku. Jest też kilka innych świadectw, że nie wszystko było tak, jak u Nestora. Przytoczmy ostatnie, naszym zdaniem najbardziej przekonujące.
Ściany Sofii okazały się skarbcem epigrafiki. W Kijowie w XI wieku było sporo piśmiennych ludzi. Po nich pozostały wydrapane na ścianach krótkie rzędy słów. Takie napisy noszą nazwę graffiti. Najczęściej były to zwroty do Boga, jakoby zapisana modlitwa szybciej dotrze do niebios. Zapisywano wydarzenia, które najbardziej poruszały ludzi. Niektóre graffiti są datowane. Badacze ustalili, że na graffiti daty zawsze są określone dokładnie.
Świadectwa... Świadectwa, ..
Wiele lat życia poświęcił znany ukraiński uczony Serhij Ołeksandrowycz Wysoćkyj odnajdywaniu i odczytywaniu graffiti. I to właśnie on znalazł w Sofii napis datowany na rok 1032, kiedy według Nestora sobór jeszcze nie istniał. Zapewne życiorys Sofii Kijowskiej jednak trzeba zaczynać nie od 1037, lecz od 1017 roku. Nie wszyscy historycy dziś zgadzają się z tą datacją, a poszukiwania trwają.
I dziewięć lat temu, i teraz — tylko wejdziesz do soboru, a krzątanina i przeciwności ziemskiego bytu zostają za progiem.
zatrzymać
Tu, pod sklepieniem świątyni, jakby odbijał się echem tajemniczy i kojący raj, gdzie wysychają łzy, goją się najbardziej bolesne rany. Ciężar niedoli spada z duszy. Powściągliwe linie ścian powstrzymują nadmierne przejawy uczuć. Ledwie słyszalny szept tłumu w soborze wydaje się modlitewny.
Średniowieczna Sofia z zewnątrz – wielka siedziba ducha. A w świątyni – chłód, PÓŁMROK, tylko rozbłyskują płomyki świec. W ich świetle połyskują złote ozdoby. Półkola łuków, kopuły bań pokrywają malownicze kompozycje mozaik i fresków. Nieważkie, ciche unoszenie. Jakby wpadało się na fale wieczności. Ożywa dawne przysłowie: „W cerkwi tak pięknie, jakby się stało w niebie”.
Tak zapewne było też w roku 1051, kiedy w Kijowie wybierano swojego, pierwszego ruskiego metropolitę Ilariona. Bronił on niezależności Metropolii Kijowskiej, kultury, państwowości. Tego dnia pod sklepieniem świątyni uroczyście zebrało się kijowskie duchowieństwo. Tłumy w sutannach z krzyżami na piersiach wypełniły główną nawę. Jarosław stał na chórach, z niepokojem oczekując upragnionej chwili. Jeden dzień, miesiąc, rok walczył on o niezależność Państwa Kijowskiego od wpływów Bizancjum. Wreszcie się stało: metropolitą został wybrany jego przyjaciel i druh Ilarion. Wydawało się, że nie tylko ludzie, ale i wizerunki świętych z nadzieją patrzyły na Jarosława.
W soborze Sofijskim Ilarion wygłosił także słynne „Słowo o Prawie i Łasce”. Wybitnie uzdolniony pisarz, swoim „Słowem” zapoczątkował samodzielną publicystykę. W swoim kazaniu Ilarion zwraca się do księcia Włodzimierza, który już odszedł z tego świata: „Wielki kagan naszej ziemi Włodzimierzu! Syn twój Jarosław wzniósł świątynię Bożej mądrości, dla uświęcenia twojego grodu Kijowa, tak że ta cerkiew stała się cudem i chwałą we wszystkich okolicznych krajach”. Proroczo słowa! W 1990 roku z inicjatywy UNESCO zespół zabytkowy soboru Sofijskiego w Kijowie został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa całej ludzkości.
I ciągną ludzie do Kijowa, do jego najważniejszej świątyni, jakby pragnęli uczestniczyć w jej pięknie. W soborze zawsze jest tłoczno. Dziwna w nim akustyka: kilku naukowców prowadzi równocześnie wycieczki, mówią różnymi językami i nie przeszkadzają sobie nawzajem. Ich głosy są jak szelest kart dawnych pergaminów. Nawet gdy w świątyni nie ma zwiedzających, odczucie jest takie, jakby otaczał was tłum. To patrzą na was, jak żywe, oczy ŚWIĘTYCH, zaglądają w duszę i serce.
W środku świątyni wzlot ku zenitowi nieba. Na złotym tle dominuje kolor niebieski. Ikonopisarze mówili, że «złoto – to światło wieczorne, siódme niebo, gdzie Zbawiciel od ciemności mroku wybawia…, a błękit – to niebiańska miłość». Niezliczone odcienie niebieskiej farby wybrał nieznany artysta-mozaikarz dla wizerunku Chrystusa Wszechwładcy. Ten wizerunek znajduje się w medalionie w centrum głównej kopuły. O nim nie powiesz „pod sufitem”, dla człowieka średniowiecznego był on – na progu nieba.
Jezus Wszechwładca w soborze Świętej Zofii to Bóg-sędzia. Na nim purpurowy chiton i błękitny płaszcz. Uniesiona w górę prawica – błogosławi wszystko, co żyje. W lewej ręce trzyma „Księgę życia”, w której zapisane są czyny wszystkich-wszystkich ludzi. Na „straszliwym sądzie” ta księga powie, komu królować, a na kogo czekają męki piekielne.
Ikonopisarze najczęściej malowali Chrystusa o smutnych, dobrych oczach – surowo i władczo patrzy na nas Wszechwładca. Usta jego są nieuśmiechnięte, a prawica nie tylko błogosławi, ale i przestrzega. Oto i Maryja wyciąga ku niemu ręce, błagając, by zmiłował się nad ludźmi. Ta Bogurodzica zwie się Orantą, co oznacza modlącą się. Ona jest zastępczynią ludzi.
Kolosalna mozaikowa postać Oranty dominuje nad wnętrzem w absydzie głównego ołtarza Świętej Zofii Kijowskiej. Na Maryi niebieski chiton, a na nim purpurowy płaszcz-maforion. To barwy stroju bizantyjskich cesarzy. Na nogach – czerwone carskie buciki. Blask obrazu wzmacnia złote tło. Słonecznymi promyczkami mieni się smalta – maleńkie kawałeczki szkła, z których układa się mozaikę. Oblicze Oranty, podobnie jak Wszechwładcy, jest surowe. Pełne kobiecej siły, czymś przypomina antyczną Atenę-Palladę.
Mozaiki Świętej Zofii Kijowskiej są dziełem kilku mozaikarzy (dla jednego taka praca byłaby ponad siły), lecz Orantę i Wszechwładcę, uważają historycy sztuki, stworzyła jedna ręka. Oba dzieła są wzorcami sztuki najwyższej klasy.
Kim więc byli ci anonimowi artyści? W Sofii, jak się przypuszcza, pracowali zarówno mistrzowie bizantyjscy, jak i miejscowi. Tak było też później, gdy malowano mozaiki w soborze Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej. Istnieją wzmianki o tym, że do Kijowa przybyli wówczas mozaiści z Carogrodu. Pomagali im kijowianie, najczęściej młodzi chłopcy. Pomagali i jednocześnie się uczyli. Na kartach „Pateryka Kijowo-Peczerskiego” czytamy, że uczniem Bizantyjczyków był sławny kijowianin Alimpiusz Peczerski, pierwszy wielki artysta Rusi Kijowskiej, którego imię zachowała historia. Nie z Bizancjum brali też wyszukanie piękną smalt. W Kijowie odkryto pozostałości warsztatów, w których warzono kolorowe szkło. Żywymi iskrami zapłonęły na spotkanie archeologom liczne wielobarwne szkiełka. Ukraińskie sztuka szkła artystycznego ma więc dawne korzenie.
Wróćmy jednak do soboru.
Na sklepieniu głównego ołtarza, poniżej wizerunku Oranty, znajduje się jeszcze jedna duża kompozycja mozaikowa, tak zwana Eucharystia, czyli Komunia apostołów. W centrum stoi postać Chrystusa, do którego podchodzą jeden po drugim powolnymi, rytmicznymi krokami. Postura jednego niemal powtarza postawę drugiego, i wzrostem są jednakowi, jednakowe białe szaty i nimby wokół głów, jakby mówiąc: wszyscy są równi wobec Boga. Tylko twarz każdego jest inna. I nie tylko u apostołów. Uderza spojrzenie mozaikowego portretu Jana Złotoustego. Jego oczy widzą wszystko, wszystko rozumieją. Z niepokojem i przenikliwie patrzy przez czas. Błyskotliwy pisarz bizantyjski, Jan Złotousty, znalazł się na zesłaniu za to, że karcił nienasyconych bogaczy. Miną stulecia, i z ust Iwana Wyszeńskiego oraz protopopa Awwakuma ludzie usłyszą echo jego namiętnego słowa.
W Soborze Świętej Zofii w Kijowie nie tylko mozaiki są wzorem wysokiej sztuki. Mówi się już, że nawet gdy w soborze nie ma odwiedzających, wydaje się, że wokół jest tłum. Tajemnicą tego fenomenu są freski. Ze ścian i łuków patrzą oczy świętych, jakby zwracały się do nas przez wieki, przez teraźniejszość, o czymś opowiadały. Jakież wrażenie wywierały one na średniowiecznych mieszkańcach soboru! Oglądając wielofigurowe kompozycje fresków, ludzie, zwłaszcza niepiśmienni, jakby przewracali strony Biblii. Jakby czytali o życiu, męczeństwie i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa.
Ekspresyjne rysunki, emocjonalnie napięte, znakomicie wykonane przez malarzy najwyższej klasy, miały na celu nie tylko zdobienie świątyni, tworzenie uroczystej sztukaterii. Zastępowały one także księgi liturgiczne. Freskowe kompozycje, rozmieszczone według określonego planu, chronologicznie odtwarzają żywot Zbawiciela. Oprócz kompozycji fabularnych ściany odsłaniają kolorowe ornamenty.
Freski i mozaiki stworzono na początku XI wieku. Dziewięć wieków to nie żart. Dekorację świątyni niszczyły nie tylko wrogie najazdy i nieubłagany upływ czasu. Wiele szkód wyrządzili też odnowiciele fresków: w XIX stuleciu nad dawnymi arcydziełami przemalowywali je przeciętni malarze, a obrazy stawały się przeciętne. Traciło się pierwotne piękno dawnej sztuki.
Wskrzesić tę sztukę marzył profesor Kijowskiego Instytutu Artystycznego Michaił Bojczuk. Ściany soboru często
Машинний переклад
Widzieli jego uczniów, których szanownie nazywamy bojczukistami. Były to lata stalinowskich represji. Zainteresowanie artystów dawną sztuką rozceniono jako zamach na radziecki ustrój. Twórców aresztowano i stracono. Zniszczono stworzone przez nich, rzecz jasna na współczesne tematy, freski, które miały zdobić paradne budowle. Wieczna pamięć i chwała męczennikom. Minęły straszne czasy i w sofiijskim muzeum oczyszczono freski, pracują badacze, trwa naukowe poszukiwanie. Studiowana jest architektura świątyni, jej wystrój. Dalej na ścianach, na pilastrach, znaleziono fragmenty jeszcze kilku postaci. W 1939 roku podczas wykopalisk archeologicznych odkryto podstawy dwóch słupów, które niegdyś, w zamierzchłej przeszłości, podtrzymywały jeszcze jedną, zachodnią arkadę świątyni. Była ona w stanie awaryjnym i ją rozebrano, kiedy – dokładnie nie wiadomo. Stało się jasne, że i na niej mieściły się figury fresku. Ostateczny wniosek uczonych: na trzech ścianach świątyni był wielki portret fundacyjny księcia Jarosława i jego rodziny. Fundacyjna freska znajduje się wprost naprzeciwko Oranty. Aby zrozumieć przeszłość, trzeba w nią zajrzeć. W myślach przenosimy się w czasy największego rozkwitu państwa Jarosława Mądrego. Freska – apoteoza jego potęgi i sławy. Po długich bitwach z braćmi – pod rządami Jarosława wreszcie i prawy, i lewy brzeg Dniepru. Lecz on nie jest samowładcą, nie triumfatorem, a podległym Niebu. Oranta błogosławi Mądrego księcia, błogosławi jego rodzinę, zaświadcza prawo do tronu kijowskiego jego synów. Większość mozaik i fresków Sofii nie jest przypadkowa. Czas jej stworzenia – czas „Kijowskiego latopisu”. Został on sporządzony w Sofii. Może dlatego tyle goryczy w zwięzłych wierszach. Czytamy: „I wziął Mścisław Kijów. I grabił dwa dni gród, i Podole, i klasztory, i Sofię. Cerkwie płonęły, chrześcijan zabijano, kobiety wiedziono w niewolę, dzieci rzewnie płakały”. Czytamy dalej, że „książęta z dynastii Ruryka nieprzerwanie szturmowali Kijów”. Każdemu chciało się, widocznie, zostawić po sobie pamięć: „Wjechał do Kijowa, pojechał do świętej Sofii i zasiadł na stole dziada i ojca swego”. Albo inny zapis: „Lata 1204 Ruryk ograbił Sofię, zabrał szaty ikon, i książki, i nawet odzież poprzednich książąt, zawieszoną w cerkwi, gdzie nazwany jest pochowany”. Jeszcze jedno świadectwo – strony „Radziwiłłowskiego latopisu” – mało nie co druga strona zawiera dziwnej urody miniatury. A na nich – pożary, najazdy, strzelanie z łuków i katapult. Najstraszniejszy 1240 rok. Mroczeje nieboskłon, płyną nad miastem czarne chmury, drży ziemia. Wiedzie swoje wojsko na Kijów Batu-chan. Sofia ocalała. Ograbiono świętość, ale nie zburzono, jak inne świątynie. Nie chciał chan w Kijowie zatrzymywać się, śpieszył podbijać Europę. Krwią zalano, po 1240 roku sobór stał spustoszony, samotny. Tylko wiatr wdzierał się przez wybite szyby, hulał po świątyni, szlochając i jęcząc. Smutno patrzyły w pustkę oczy świętych, po raz drugi przyjmowały one męczeństwo. A lata płynęły. 1482. Książę Iwan III prosi „przyjaciela i brata” chana Gireja, żeby „nieodzownie wojował ziemie litewskie” (czyli ukraińskie). Na tę prośbę Krymczacy zadają cios Kijowowi. Z ograbionej Sofii Girej odsyła moskiewskiemu kniaziowi szczodre dary. Nie ominęła Sofii i unia brzeska 1596 roku. Świątynię ogłoszono rezydencją unicką. Na pewien czas sobór przeszedł do duchowieństwa unickiego, obojętnego na prawosławną świętość. Szedł rok 1651. Niespokojnie w Kijowie. Do miasta weszło wojsko polsko-litewskie. Dowodzi nim litewski hetman wielki Janusz Radziwiłł. Z niepokojem spoglądają kijowianie na nieproszonych gości. Jeden spośród hetmańskiego orszaku wyróżnia się pośród innych. Nieuzbrojony, uprzejmy, niczego nie dotyka. Na nim holenderski kaftan, w kieszeniach którego zawsze papier i ołówek. On rzeczywiście jest Holendrem, artystą Abrahamem van Westerfeldem. Jego obowiązkiem jest uwieczniać zwycięstwa pysznego Janusza. Ze szczególną przyjemnością szkicuje artysta malownicze ruiny niegdyś pysznych świątyń Kijowa. W Sofii naszkicował jedną wielką freskę i pracował dla własnej przyjemności. Pewnego dnia Westerfeld, który wypłynie trzy stulecia później, a jego prace staną się nieocenionym źródłem do badania fresków Sofii Kijowskiej. Zaborowski, on przejmuje od Piotra Mohyły szlachetną sztafetę kulturotwórczą. Nowy władyka remontuje Akademię Kijowsko-Mohylańską, nadbudowuje jej drugie piętro. Z inicjatywy Zaborowskiego architekt Schedel wznosi ławrską dzwonnicę, nadbudowuje dzwonnicę soboru sofiijskiego, zdobi ją barokowymi sztukateriami, herbami, muszlami, winogronami. W twórczej współpracy Schedla i znanego ukraińskiego artysty Hryhorija Łewyckiego narodził się taki majstersztyk ukraińskiego baroku, jak paradny wjazd, nazwany Bramą Zaborowskiego. W sławie i chwale Sofia – katedra soborowa ukraińskiej cerkwi prawosławnej. Znowu zaśpiewały jej dzwony. Zaśpiewały. I głosami chórzystów. W przekładach Tarasa Szewczenki wykonują one wieczne psalmy Dawida: Dokąd, Panie, niegodziwi będą się chwalić – dokąd – nieprawdą. Twoich ludzi w ciemność i w niewolę głęboką zakuli, dobro Twoje zarżnęli przechodnia, wdowę zadusili... Rewolucja. Za ścianami soboru zmiany władzy, głośne przemówienia na placu przy Bogdanie, dalekie i bliskie strzały. W tym wirze wydarzeń i namiętności nieruchomo góruje milcząca, na jakiś czas zapomniana świątynia. I znowu pociemniało, mroczeje niebo nad Ukrainą. Stalinowskie czasy. Całkowite niszczenie zabytków religii i kultury. Wysadza w powietrze sławny Michajłowski Sobór o Złotych Kopułach, nieoceniony zabytek rozkwitu staroukraińskiej architektury i sztuki. Zburzono Pirohoszcz, cerkiew wspomnianą w „Słowie o wyprawie Igora”. Na ścianach soboru rozpisane są zagadkowe, nawet niestosowne. To freski na ścianach wież, kręcone schody których prowadzą na chóry. Ściany są w całości pomalowane. Dziwią się odwiedzający sobór: przecież przed nimi nie obrazy świętych, jak w świątyni powinno być, a weseli muzycy, akrobaci, średniowieczni dżokeje, sceny łowów. A oto całkiem świecki wątek – bizantyjski imperator w loży carogrodzkiego hipodromu. Obok jakaś pani, osoba poważna. Pozwala sobie siedzieć w obecności imperatora...
Związki Kijowa z Bizancjum były ścisłe, zatem nie dziwi, że wśród fresków Sofii spotyka się bizantyjskie wątki. Uczonym udało się ustalić, kim jest tajemnicza dama w loży cesarskiej. Nad jej głową znajdował się jakiś krótki napis. Niestety, nieczytelny. Pomogło kolorowe zdjęcie, które ujawniło napisane po grecku słowo „Olga”. O podróży kijowskiej księżnej Olgi do Carogrodu wspomina się w kilku źródłach pisanych. Fresk dodał szczegóły obyczajowe tej wyprawy. Cerkiew potępiała świeckie rozrywki, uważała je za grzeszne. Tak było i w Kijowie, i w Carogrodzie. Bizantyjska pisarka Anna Komnena oburza się na „niegodziwe igrzyska”. Bizantyjczycy chętnie oddawali się modnym wówczas sportowym igrom. Zresztą, kronika wspomina i muzyków, którzy zabawiali w godzinach odpoczynku kijowskich książąt. Rozpisy na ścianach wzdłuż schodów to bogaty materiał do badania obyczajów kijowian XI wieku. W cenie była muzyka. Na jednym fresku widzimy nawet organy, zatem ten instrument był znany naszym dalekim pradziadom. Ukraińcy to śpiewny naród. I widzimy, że muzyka towarzyszyła im od dawna. Lud stawia unitom opór. Unicki metropolita Rucki zdołał odprawić mszę w Sofii, jedynie pokonując zabarykadowane drzwi soboru. Świątynia była zrujnowana, zaniedbana. Uratować prawosławną cerkiew pomogło kozactwo. Zaporożcy nie pozostali na uboczu problemów polityczno-religijnych. Z właściwym tej desperackiej wspólnocie humorem ostrzegają greckokatolickiego władykę: „Nie jedź do Kijowa, bo zabijemy jak psa”. Polski król Władysław, ledwie odziedziczywszy ojcowski tron, nie odważał się kłócić z kozactwem. Unici zmuszeni byli w czymś ustąpić. W 1632 roku kijowskim metropolitą wybrano Piotra Mohyłę. On ostatecznie odbudowuje Sofię. Sobór staje się jego katedrą. Jaśnieje niebo nad jego złotymi krzyżami. Piotr Mohyła – sławne imię! Mychajło Hruszewski pisze o nim: „W jego rękach zebrały się wszystkie instytucje prawosławne. I on wykorzystał owe niebywałe środki. Odżywił i uporządkował życie cerkiewne prawosławne. Wysoko postawił Bractwo Kolegialne, później Akademię, która na jego cześć nosiła imię Mohylańskiej”. Piotr Mohyła to także pierwszy restaurator Soboru Sofijskiego. Z Atonu metropolita sprowadza ikonografów, aby odnowić malowidła. Odbudowują się zrujnowane mozaiki. Wszystkiego nie sposób wyliczyć. I dziś Sobór Sofijski – ośrodek kultury. W nim pracuje wielki zespół naukowców. Wiele tajemnic zostało przez nich rozwiązanych, wiele nowych stron wpisano w historię. Oni nie tylko badają przeszłość, ale i dbają o jej zachowanie. Freski i mozaiki, niestety, nie są wieczne. Jeszcze nie wynaleziono sposobu, by na wieki utrwalić kawałeczki smalty i farby fresków. Wibracja powietrza jest zabójcza dla mozaik, oddech wielkiego tłumu to zguba dla fresków. W szczególnie znaczące dni w soborze znów odbywają się uroczyste nabożeństwa. Znów pod starożytnym sklepieniem rozbrzmiewa modlitewny śpiew, znów wierzący wsłuchują się w Słowo Boże. I, wznosząc ręce, modli się w tym starożytnym świątyni. Buława hetmana Ukrainy Iwana Mazepy, człowieka niezwykle obdarowanego, namiętnego, energicznego. Z właściwym sobie temperamentem hetman buduje świątynię. Na jasne włosy stepy nałożył cerkwie swoje Mazepa... Hetman decyduje się nie tylko wyremontować, ale i nadać nowe, lepsze oblicze Sofii Kijowskiej. Świątynię przyozdabiają figlarne ornamenty, duchowym, dynamicznym blaskiem jaśnieje sobór, który wchłonął piękno ukraińskiego baroku. Barwnymi stają się jego falowane fasady. Znowu płyną lata. Nadejdzie zorza, a przed nią Sofia Kijowska. Jej los przesądzony, świątynia skazana. Sowiecki rząd ogłasza Sofię „najstarszym ośrodkiem feudalno-cerkiewnej eksploatacji i popowskiego mroczniactwa”. Panuje gigantomania. Na miejscu soboru miał pojawić się największy na świecie plac rządowy. Zdarzają się szczęśliwe przypadki ratunkowe. W Moskwie gościli Romain Rolland z żoną. Cytujemy jej wspomnienia: „W 1935 roku nas z mężem zaproszono do Stalina. Rozmowa zeszła na ruskie cerkwie, które u was rozbierano na cegłę. Pan Rolland był przeciwny. I nazwał jedną z cerkwi w Kijowie, która ma związek z Francją, bo zbudowana przez krewnego francuskiego króla, i prosił zachować ją od zniszczeń”. Książę Jarosław, którego córka Anna została francuską królową, dziewięćset lat chronił swoje dzieło. Naprzeciw głównego wejścia do soboru ciemnieje kamienna stela. Na niej wyryto słowa z kroniki, które w tłumaczeniu Iwana Franki wysławiają księcia, który „siał w sercach ludzi księgi słowa”. A w samej świątyni w białym marmurowym sarkofagu wiecznie spoczywa proch Mądrego księcia. Przykro, ale przy sarkofagu nigdy nikt nie kładzie kwiatów... Starsza córka Jarosława Elżbieta była królową Norwegii. I do dziś żyje, znana nam pieśń. Uslawił w niej żonę i córkę – norweski król Harald szanowali Annę Komnenę za jej wysoką uczoność i religijne cnoty. Anna Jarosławna została królową Francji. Zachował się dokument, na którym zamiast podpisu niepiśmiennego francuskiego monarchy, król krzyżykiem potwierdził, a obok Anna, córka Jarosława, napisała dumnymi, pisanymi cyrylicą słowami „Anna Regina”. Uczoną była kijowska księżniczka! Zachowuje się przywiezione z Francji Ewangelie, też pisane cyrylicą. Przez wieki francuscy królowie przysięgali podczas koronacji na kijowską Ewangelię. Węgry do dziś wznoszą się ściany dwóch klasztorów, zbudowanych przez trzecią córkę Jarosława – Anastazję, kiedy została węgierską królową. I żyje atrakcyjna romantyczna legenda o portrecie, na którym widać postacie z „portretu Jarosławowiczów”. Naukowe poszukiwania trwają: kto został namalowany na tych czterech postaciach? Rentgenowskie promienie dowiodły, że na nich były inne twarze. Wiele tajemnic skrywa jeszcze Sofia, w której murach rozpuszczają się cienie epok i ludzi, a w centrum, w apsydzie, wiecznie trwa Oranta.
Męskie czapki. Zatem, gdzie są córki, gdzie są żony mojego świątyni przed modlącymi się, zwłaszcza przed synami Jarosława. Ale dlaczego jest ich tylko czterech? Szeroko otwarte drzwi przed wiernymi synami, która wybiera ekskursantami. Nie tylko kijowianami, a jej... Wizerunek namalowany odrodzenie Soboru Zachował się turystami z całego świata. Jedenaście postaci, jedna w książęcym stroju, trzyma w rękach... w Zofii, jak i w... zapisano: wieków, datowanym na XVII w., widzimy ratowanie naszych przodków? W jednym z... Minie niewiele lat i Sofia Kijowska... swoje tysiąclecie... panowania Jarosława... rysunek uroczystej ceremonii... tak malowali świątyń, czyli... wszystkich, rok... historyków, jedenaście... których zbudowano świątynię... w Zofii kozackiego sztandaru... Niestety, w życiu soboru były i te, kiedy... Przerzucimy strony... Sobór był... kijowskim metropolitą stał się jeszcze jeden wybitny oświeciciel – Rafał... Paweł UTEWSKA, Dmytro GORBACZOW
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
sb uindw Ż y
obr ia «CI PO bi
BR
dawnym „Krótkiej encyklopedii literackiej”, w słowniku „Pisarze radzieckiej Ukrainy”, wydanym
Staryćkyj, jak wiadomo, U
Słowo PROBWITY
no p - y o | cza
o b R - i acz cznо czok Ro Z
ZCh
o
nm
pn A
Lju | b
p Lju u m
j -t "jo
icz nu j oo
i czuju ja
pa czno
S y u
M nati
R cz cze - z cz
„Zb szcza
u tn Ro y l' - t Ju w
ot
szo Mono j yn szczo
isz aa no, - - sz -ob-bo o oo oju czy wol' p r i w'szozojosz
Li i R Ro
szczami ta bolami, horinniam.
Jednak, niestety, doszło do zerwania między Staryćkym a Kropywnyćkym. Zespół koryfeuszy rozpadł się, Staryćkyj doznał krachu materialnego. Ludmiła już w ósmej klasie gimnazjum została zmuszona zarabiać na chleb – udzielać prywatnych lekcji. Stało się to w 1885 roku. Mniej więcej w tym czasie przypada jej znajomość z Larysą Kosacz, która przerodziła się w wielką przyjaźń. Właśnie z nią oraz z jej starszym bratem Michałem Kosaczem (pseudonim literacki – Michaił Obaczny), Wołodymyrem Samijłenką, Jewhenem Tymczenką, Ołeksandrą Sudowszczykową (pseudonim literacki – Hryćko
winskim, Czerniachiwskim
Steszenką, Ołeksandrem (jej przyszłym mężem) Ludmiła Staryćka tworzy „Plejadę”, kółko postępowej młodzieży. Program tego towarzystwa znany jest z listu Leśi Ukrainki do jej brata Michała. W tym samym liście podano listę światowych autorów, których członkowie kółka mieli przetłumaczyć na język ukraiński.
Ludmiła tłumaczy Heinego, Lermontowa, współpracuje z galicyjskimi czasopismami „Zorja” i „Dzwinok”. Na przełomie wieków rozpoczyna się jej aktywne życie twórcze. Próbuje swoich sił w różnych gatunkach literackich: od drobnych wierszy po powieści. Powieści jednak, choć dotąd jest to mało znany fakt, pisała nie sama, lecz we współautorstwie z ojcem. Zachowały się brudnopisy powieści „Przed burzą”, „Ostatnie orły”, „Młodość Mazepy”, „Zbójnik Karmeluk”, „Ruiny”, w których część stron
Przekładała z innych języków na ukraiński dramaturgię, prozę, poezję i historyczne powieści ojca. Szczególnie wyróżniają się jej przekłady libretta oper „Cio-Cio-San” Pucciniego oraz „Aidy” i „Rigoletta” Verdiego, które Kijowska Państwowa Opera wykorzystała do przedstawień na swojej scenie.
Koniec lat dwudziestych naznaczony został umocnieniem kultu jednostki Stalina. Rozpoczynają się polityczne procesy sądowe-rozprawy z „wrogami ludu”. W sprawie „procesu SWU” pociągnięto do odpowiedzialności czterdzieści pięć osób z twórczej inteligencji i naukowców. Wśród nich byli Ludmiła Starycka-Czerniachiwska oraz jej mąż Ołeksandr Hryhorowycz Czerniachiwski. Oskarżano ich o wszystko: o działalność wywrotową, szpiegostwo, związki z zagranicznymi wrogami, o to, że chcą podzielić wszystkie ziemie między Ukraińców, przy czym każdemu miało przypaść nie mniej niż 50 dziesięcin. Ale przecież na wszystkich nie wystarczy! Powstanie zbrojne wybuchnie przeciwko tym, którzy to zaplanowali.
– Co więc trzeba było wtedy zrobić? – zapytał na sądzie oskarżyciel Starycką-Czerniachiwską.
– Aresztować czterdzieści pięć osób i zakończyć sprawę – z nieukrywaną ironią odpowiedziała ona.
Głośny proces. Uderzający wyrok: pięć lat pozbawienia wolności z utratą praw obywatelskich po odbyciu zasadniczej kary trzech lat. Nie prosiła ona o zmianę kary ani o skrócenie terminu, prosiła tylko o zdjęcie hańby z jej imienia, które pojawiło się w związku z tym procesem.
Nie wiadomo dlaczego wkrótce zwolniono Starycką-Czerniachiwską i jej męża.
Po tym Ludmiła Starycka-Czerniachiwska ODCHODZI od aktywnej twórczości dramaturgicznej, przechodząc głównie na inne odcinki pracy literackiej.
Ludmiła Starycka-Czerniachiwska –
Dziś już przywykliśmy do tego, że z niebytu powracają imiona utalentowanych ukraińskich pisarzy, naukowców, artystów, aktorów, uczonych, o których wcześniej nic nie słyszeliśmy. To ci ludzie, o których radziecka władza zabraniała wspominać prawie sto lat; wiernie służyli swojej Ojczyźnie, którą chcieli widzieć wolną i niepodległą.
Jedną z takich postaci jest utalentowana córka utalentowanego ojca, Ludmiła Staryćka-Czerniachiwska, która weszła do ukraińskiej literatury jako poetka i tłumaczka, powieściopisarka historyczna i działaczka społeczna, krytyczka, autorka wspomnień i dramaturg. Jednak jej imienia nie ma nie tylko w Ukrainie, ale i w najważniejszych źródłach, nawet pod koniec lat 80. XX wieku. Istnieje nadzieja, że wreszcie pojawi się ono w „Encyklopedii literackiej”, która obecnie jest drukowana. Czy zatem człowiek, który pozostawił po sobie tak znaczący ślad, może być zapomniany? Imię L. Staryckiej-Czerniachiwskiej wracamy z niebytu powoli, jakby niechętnie. Pierwszą nieśmiałą próbę zdjęcia z jej imienia tabu podjął czasopismo „Dniepr” w 1965 r., publikując jej wspomnienia o Iwanie Frankę. Nie podano jednak wyraźnego wyjaśnienia czytelnikowi tamtych czasów, który po prostu nie znał całej plejady działaczy ojczystej kultury, wpisanych na czarną listę „niebezpiecznych dla narodu”. Ludmiła Staryćka-Czerniachiwska – córka Mychajły Staryćkyja, pisarka. Znów ciemność. Przez prawie dwadzieścia pięć lat, aż do sierpnia 1989 r., kiedy zdjęto wyrok w mitycznej sprawie Spiłki Wyzwolenia Ukrainy.
Na kształtowanie światopoglądu Ludmiły Staryckiej, a zatem także na los dziewczyny, decydujący wpływ miało otoczenie rodzinne i atmosfera artystyczna w domu. Stałymi przyjaciółmi rodziców byli tak wybitni działacze kijowskiej „Hromady”, ukraińskiej kultury, jak Michał Drahomanow, Tadeusz Rylski, Pawło Czubynski, Włodzimierz Antonowycz, Mykoła Łysenko, jej wuj od strony matki.
W tym czasie Kijów był zrusyfikowanym miastem. Dlatego ojczystego języka uczyli dziewczynę ojciec i matka. Pod nadzorem Mykoły Witalijowycza uczyła się ona gry na fortepianie, a „ukraińskie dyktanda” z opowieści Nechuja-Lewyckiego. Pod wpływem ojca-dramaturga, w atmosferze teatralnej, pisała swoje pierwsze dziecięce sztuki o bajkowych królach, złych czarownicach i duchach. A na domowej scenie wraz z siostrami je wystawiała.
Ogromny wpływ na kształtowanie osobowości Ludmyły Staryckiej wywarły także znajomość i współpraca ojca z Markiem Kropywnyckim, Iwanem Karpenką-Karym, Mykołą Sadowskim, Panasem Saksahańskim. W 1883 roku objął kierownictwo ukraińskiej trupy teatralnej, biorąc na siebie wszystkie troski organizacyjne i koszty finansowe. Właśnie dlatego prawie codziennie [powieść] była pisana ręką córki. Jurij Lipa z pewną ironią skomentował to współautorstwo: «...pisali Staryccy swoją powieść z czasów Chmielnickiego «Przed burzą».
– Ty, córeczko, mówił Staryckij do swojej córki, – pisz dziś scenę miłosną i kończ szybciej, bo ja mam już bardzo dobrą batalię do opisania». Jednak tak czy inaczej, niemal równocześnie gazeta «Moskowskij Listok» zaczęła drukować po rosyjsku pierwszą część trylogii «Bohdan Chmielnicki» pod nazwiskiem ojca, a lwowski dziennik «Prawda», publikując to samo po ukraińsku, jako autorkę podaje Ludmyłę Staryćką. O współautorstwie można by się spierać, gdyby nie wspomnienia samej Ludmyły Michajłiwny i nie to, że w swoim testamencie M.P. Staryckij również to potwierdził.
Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska aktywnie uczestniczy w życiu społecznym; zajmuje ją idea utworzenia Biura zrzeszającego wszystkich ukraińskich literatów – naddnieprzańskich i galicyjskich; staje się aktywnym członkiem nowo utworzonego Stowarzyszenia Literacko-Artystycznego w Kijowie, które organizowało wieczory literacko-muzyczne, upamiętniało pamięć wybitnych poetów, popularyzowało twórczość współczesnych. We wspomnieniach Ludmyła Michajłiwna wspomina wieczory pamięci Szewczenki, Mickiewicza, Puszkina, Niekrasowa, Nadsona, Kotlarewskiego, Pantelejmona Kulisza.
Pole działalności L. Staryckiej-Czerniachiwskiej jest bardzo szerokie. Współpracuje z gazetą «Rada», pisze bardzo popularne dzieło «Dwadzieścia pięć lat ukraińskiego teatru» (1907), uczestniczy w pracach Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, w organizacji Kijowskiego Klubu Ukraińskiego, którego radę kierował Mykoła Łysenko.
Rewolucja lutowa. Obie siostry – Marię i Ludmiłę – wybierają do rady teatralnej. Potem – wojna domowa. Ludmiła Staryćka-Czerniachiwska sprzyja zakładaniu nowych teatrów, które tu i teraz się rozpadają, bo wraz z końcem jednej władzy zmienia się druga. Zajmuje się sprawami kultury przy Centralnej Radzie i w jej imieniu wita hetmana Skoropadskiego, ale wita go jako hetmana Ukrainy WOLNEJ i niezależnej, choć nie uznaje go jako osoby – prostego potomka tego Skoropadskiego, który zdradził Ukrainę. Upada stare, powstaje nowe, które również upada, by ustąpić miejsca innemu. Staryćka kieruje nowym Klubem Ukraińskim, który propaguje narodową kulturę.
Po ustanowieniu władzy radzieckiej Ludmiła Michajliwna pracuje w spółdzielczym związku konsumenckich towarzystw «Dniprosojuz», gdzie kieruje sekcją dramatyczną «Dniprosojuzu», skupia wokół siebie mistyczne siły rozproszone przez wojnę, wydaje zbiory ich utworów, wspiera je materialnie. Dlatego nie dziwi, że w tak niemistycznym związku pracowali obok niej Kyryło Stecenko i Pawło Tyczyna.
W latach 20.–30. Ludmiła Staryćka-Czerniachiwska pisze powieści, sztuki, wspomnienia o ojcu, dużo tłumaczy, przekłada, pisze wspomnienia. Pod licznymi pseudonimami ukazują się jej artykuły literackokrytyczne i publicystyczne. Okoliczności polityczne zmusiły pisarkę do powrotu do rozpowszechnionego w czasach przedrewolucyjnych środka autorskiego – podpisywania się pseudonimem. Zostawiła te same, którymi podpisywała się kiedyś. Warto dodać, że wiadomo o nich aż trzynaście: L. Petrenko; L. M.; L.S.; L. Swo LŹ ZO (var o ev LU d-r G. Gordon; Mała Muszka; Staruszka Mucha; Cień przeszłości; prof. M. Czubynski. A czasem podpisywała się imieniem swojej młodszej siostry Oksany Steszenko. Ale w styczniu nowe nieszczęście ją dotknęło. Aresztowano jedyną córkę Weronikę Czerniachiwską-Hanżę, tłumaczkę z wielu języków i poetkę.
Chmury nadal zbierają się nad głową L. Staryckiej-Czerniachiwskiej. 20 lipca 194? r. u niej przeprowadzono rewizję i aresztowano siedemdziesięciotrzyletnią gospodynię domu. Kilka dni później razem z młodszą siostrą, Ludmiłą Starycką-Czerniachiwską, wywieziono ją ciężarówką do Charkowa, a stamtąd do Walujek, dalej towarowym pociągiem do Akmolińska.
Serce nie wytrzymało. W drodze Ludmiła Michajłowna zmarła. Grobu, przy którym można by położyć kwiaty, nie ma — konwojenci po prostu wyrzucili ciało z wagonu.
Twórczość Ludmiły Michajłowny Staryckiej-Czerniachiwskiej do dziś nie jest gruntownie zbadana, jej nowatorska rola jest w ogóle nieznana i zupełnie nieomówiona w literaturze z zakresu teatrologii. Nie poświęcono jej twórczości żadnej monografii ani w naszym kraju, ani w ukraińskiej diasporze. A w prasie periodycznej (mam na myśli współczesną) artykułów poświęconych twórczości Staryckiej-Czerniachiwskiej jest mniej niż dziesięć. Należy jednak oddać sprawiedliwość L. Barabanowi, którego artykuł w czasopiśmie „Słowo i czas” był pierwszą próbą uogólnienia dramaturgicznego dziedzictwa pisarki, oraz W. Zarubie, który jako pierwszy usystematyzował wiadomości o życiu i działalności Staryckiej-Czerniachiwskiej. W czasopismach, które ukazały się drukiem przed 1930 r., często wspomina się jej utwory, ale bez szczegółowej analizy. Jest to tylko charakterystyka w kilku słowach.
Imię L. Staryckiej-Czerniachiwskiej było albo zupełnie wykreślone z historii literatury i teatru, albo wspominano je w (…) czasach, gdy rodzimej kulturze przywraca się imiona samobytnych działaczy. Nadszedł czas, by podejść z bliska do badania jej twórczego dziedzictwa: sztuk, powieści, wierszy, artykułów, wspomnień, uczynić jej spuściznę dostępną dla szerokiego ogółu — jako dług wobec tych, którzy bronili Ukraińskiego państwa, (…) wykreślono z kontekstu ze słowami „burżuazyjny nacjonalizm”. Bo przecież my w (…) kulturę, sztukę, naukę. Ten ciężki, straszny czas (…). Uczcijmy więc tych ludzi i ich pracę, bo tylko wtedy chwała naszej kultury zajaśnieje pełnym blaskiem.
Sokołobska
studentka Instytutu Dziennikarstwa
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Słowo Proświty
Były w dziejach ludzkości złote czasy, rozjaśnione niegasnącym niebiańskim światłem i harmonią jedności z przyrodą, kiedy wszystko, co żyje, śpiewało..
Raj, wymarzony przez wszystkich, nie był gdzie indziej, lecz, jak mówią, właśnie u nas, na ziemi. I nie tak wielka, jak się zdaje, wina w tym, że nasi praojcowie skosztowali zakazanego owocu, egzotycznie pociągającego dla nich, z drzewa poznania Dobra i Zła, a także w tym, że pozwolili bujnie wzrosnąć jadowitemu zielu Kaina, zawiści; na szalach ludzkości od tego czasu z jakiegoś powodu, niestety, przeważa właśnie to, co jest antypodą Dobra...
Ze skrywanym smutkiem wpatrujemy się my, ziemianie, w nasze ukraińskie niebo, rozpostarte pod znakiem zodiaku Byka, gdzie zwodniczym blaskiem mieni się nasze rodzime siedmiogwiazdie Wołosożar, znane astronomom powszechnie jako Plejady, przypominając nam o siedmiu niebiańskich nimfach-rusałkach, które od samych bogów urodziły bohaterów, założycieli sławnych mitycznych rodów.
Możliwe, że to właśnie ich dzieci podarowały Ukraińcom, rolnikom i pracowitym ludziom, złoty pług i inny cenny sprzęt, by na tej hojnej ziemi kwitło to, co od wieków rozkwita w niebiańskich, rajskich ogrodach, by śpiewały i świergotały tu ptaki wesołe, by mnożyło się wszelkie zwierzęctwo, by nasz dom napełniał się dziecięcą radością i dostatkiem...
Nie ustrzegliśmy tego wszystkiego, otruliśmy piekielnym czarnobylskim zielem, po-
porzuciły wesołe domostwa i zbudowały mrowiska-miasta ze szkła i betonu. Lecz dusza, wolny ptak, rwie się do pierwotnego piękna i tęskni za utraconą przestrzenią. I przez asfalt i beton nowoczesnych metropolii przebija się nam zagubiony raj, jak delikatny pęd, zielone źdźbło, barwą wesołą, na płótnie artysty.
Właśnie pędzlowi malarza dano, by przez przebłyski boskiej istoty, złożonej w każdym z nas, przynieść z głębin pierwotnej pamięci bujny kwiat piękna i harmonii tym, którzy w wirze codzienności i marności zdają się nigdy nie spojrzeć w górę, a co dopiero się zagłębić, choćby zajrzeć we własną duszę... Przynieść i rozpalić w nich smutek i tęsknotę za tym samym utraconym rajem, gdzie matka młodziutka z małym dzieckiem promieniują spokojem i pokojem, gdzie niestrudzony oracz czule rozmawia z ziemią-żywicielką, gdzie niebo wysokie i czyste, a kłos dorodny, złoty pod nim hojnie piją słońce pełnowidne. Plejady, ukraińskie gwiezdne siostry, które pojawiają się na naszym nocnym niebie w maju pod opieką niebiańskiego złotego Byka i zwiastują żeglarzom sprzyjającą porę, zawitały siódmego dnia ostatniego wiosennego miesiąca także tutaj, do nas, do miasta nad Sławutą, przez które przebiegał szlak „z Waregów do Greków”. W stolicy państwa, pod egidą centrum kulturalno-oświatowego Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego, w przededniu Dnia Matki, w sali konferencyjnej tej poważnej instytucji kulturalnej otwarto wystawę prac członkini Związku Artystów Ukrainy, kijowianki Swietłany Łiaszczuk-Łebihy, poświęconą świętu kobiet, o wymownym tytule „Plejady”. Tytuł wystawy jest, co znamienne, dość trafny, ponieważ głównym bohaterem jasnych, oryginalnych obrazów malarskich jest właśnie kobieta: matka, siostra, ukochana...
Kobieta to postać w Ukrainie niezwykła, bo cieszy się w naszym społeczeństwie szczególnym szacunkiem i poważaniem: to ona trzyma ów czwarty „kącik” w domu, bez którego ognisko domowe jest pełne sieroctwa i smutku. Ona jest wielka, ona jest carską...
„Siedniowskie dziewczęta”
…stwenna, ona jest boska; ale jest też tragicznie smutna, podobna do ogólnoukraińskiego smutku całego wszechświata, jak owe niebiańskie siostry-Plejady, prześladowane namiętnie i okrutnie przez myśliwego Oriona, który doprowadził je do zguby… i
To ona przez chwilę gruchocze gołąbkiem o modrych oczach i nosi w dziobku ambrozję swojemu rodzinnemu tyranowi-«Zeusowi», to za chwilę drugą pochmurnieje jak niebo przed burzą; to ona jest wojowniczą amazonką z wałkiem w ręku, to łagodną żoną i matką… Kokietka i wstydliwa, dostojna piękniśka i plotkarka-powietrznica, anioł i motowidło, miód i pieprz.
Córki Atlasa i Plejony, ukraińskie Plejady, pomagają utrzymywać na barkach niestrudzonego ojca ukraińskie niebo, a matce utrzymać porządek w podniebnym domu.
Cóż za wybuch barw, cóż za ekspresja w tych natchnionych obliczach, zrodzonych zręcznym pędzlem na płótnach artystki! Święta i grzeszna, pokorna i niepokorna, kochająca i zwiedziona, o ta wieczna kobieca odwieczność, niezmierzona głębio! Ile razy nie opiewaliby cię artyści, tak i pozostaniesz wielobarwnie niepojęta…
«Zaręczona» (1995) to wspaniała panna, obok której stoi matka, jasna jak los, przyjaciółka-siostra, jak świąteczna nadzieja, i przewiesiony przez ramię weselny ręcznik, przyciśnięty do serca jak dziecko, oraz okno na świat,
a nie omijać
wciąż bezchmurne, wszystko owinięte niebiańsko-błękitnym pokojowym blaskiem…
«Kołysanka dla syna» (1994) to oto raj pogodny pod sklepieniem wiernego nieba, pod którym kołyskę jak łódeczkę kołysze sama tęcza, a pieśń snuje się i płynie własnym nurtem z piersi…
«Słoneczniki dojrzały» (1995) w barwach obrazu zdaje się, że dojrzały pełnymi słońcami, i jest to błogosławione macierzyństwo; każda kobieta przytula do serca światłem napełnione po brzegi słońce słonecznika, a na tle pogodnego nieba dojrzewa ich coraz więcej: starczy dla wszystkich, kochających i czułych…
«Siedniowskie dziewczęta» (1994) czyż nie są to barwne sikorki, wylatujące spod tęczowego łuku jarzma, zdolne zapalić morze w poszukiwaniu nieuchwytnego szczęścia, choć ono, zdaje się, zgubiło się tuż tutaj, pod nogami?..
„Sen” (1993) – tam nasz antyświat, gdzie wszystko na opak, gdzie ani smutku, ani żalu, gdzie ciepłym skrzydłem ukołyszą, otulą cię, jak łaskawa matka...
„Czerwona kalina” (1994), „Noc nad Ukrainą” (1991), „W przededniu Spasa” (1998), „Gromniczna” (1995), „Bocian” (1991), „Zapraszamy na pierogi” (1996), „Zasmucona” (1993), „Pieśń fujarki” (1998)... – jakie jasne karty, odmalowane tutaj z Księgi Bytu narodu ukraińskiego... A ileż ich bezpowrotnie wyrwano bezlitosną ręką burzliwych lat nieszczęść i czasów naszego bezczasu... Artysto, wpatruj się uważnie, zrzucaj z nich zasłonę niebytu, niech grają klejnotami, niech cieszą serce, ogrzewają duszę. Jak choćby te kwiaty: ile zbawiennego piękna niosą płótna, na których perłowymi rozsypiskami lśnią niezliczone ich płatki! Cnotliwe lilie i skromne bratki, dostojne piwonie i zadziorne irysy, upajający bez i wielomowne astry, nieprzystępny cudzoziemiec kaktus i uległe polpany – od aromatów tych obrazów można się upoić; to chyba jedyne, co nam pozostało z tego, czego jeszcze nie ukradł „Złodziej z Bagdadu”..
I talentami, na szczęście, nie ubożeje nasza ziemia, okradziona przez obcych-przybłędów, „dolarowych”, – rośnie, mnoży się, ku zazdrości dzieciom Kaina, bo mają w sercu „to, co nie umiera...”
W kraju Lesi Ukrainki, w Nowogrodzie Wołyńskim, zapewne należy szukać źródeł sztuki Swietłany Laszczuk-Lebigi, bo tam są przodkowskie korzenie. I choć urodziła się (1965) i wychowała w Kijowie, gdzie ziemię zakuto w asfalt i beton, gdzie stalowe imadła rusyfikacji łapczywie ściskają gardło ostatniej ukraińskiej pieśni, pamięć genetyczna budzi w duszy młodej kobiety najjaśniejsze, przywołuje do białego płótna, by wypowiedzieć na nim harmonią barw najpełniejszą radość i smutek, nadzieje i oczekiwania,
Droga do samej siebie, do niepowtarzalnego twórczego samowyrażenia była długa,
Lata natchnionych artystycznych poszukiwań naznaczone są etapami nauki w Republikańskiej Szkole Artystycznej im. T. Szewczenki (1976–1983), w prywatnej pracowni wybitnego mistrza pędzla Wiktora Zarećkiego (1982–1983). Kolejnym szczeblem artystycznego doskonalenia była nauka na Wydziale Malarstwa Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki (1983–1991; pracownia malarstwa sztalugowego pod kierunkiem Wiktora Szatalina).
Twórczy rękopis artystki się wyraźniej zarysowuje, wypracowuje ona własny styl, w którym organicznie łączą się szkoły sztuki ludowej i rodzimej awangardy, a elementy symbolizmu i realizmu, przenikając się wzajemnie, nie tracą swojej pociągającej przekonywalności. Niewyczerpalnym źródłem inspiracji malarki są ludowe obyczaje, obrzędy, folklor. Ciche, nienarzucające się światło przenika utalentowane obrazy, budzi w sercu najjaśniejsze uczucia, rodzi muzykę w duszy, oczarowuje harmonią... Nie przypadkiem prace artystki wzbudzają autentyczne zainteresowanie wśród miłośników wysokiej sztuki. Stały się własnością prywatnych kolekcjonerów z USA, Kanady, Francji, Niemiec, Izraela...
Pani Swietłana jest uczestniczką międzynarodowych, republikańskich i miejskich wystaw. Trzy lata później (1995) przyjęto ją do Związku Artystów Ukrainy.
Profesjonalnemu kształtowaniu się artystki sprzyjało także otoczenie rodzinne. Matka, Ludmiła Ulianiwna Lebiha, jest wysoko wykwalifikowaną mistrzynią sztuki dekoracyjno-użytkowej, członkinią Związku Artystów Ukrainy. Kostiumy, panneau, haft, stworzone jej rękami, promieniują aurą światła i dobra. Od matki artystka przejęła również to wysokie rzemiosło, o czym szczerze wyznaje, dodając: «Sztuka ludowa powinna być obecna w ubiorze, w codziennym życiu», i ubiera się w wyszukane stroje „od matki” lub we własnym „designie”.
«Utalentowana artystka o wyglądzie gwiazdy filmowej — według słów krytyczki sztuki Hanny Jarowej — maluje obrazy lekko i prosto — od duszy, bo nie»
«Kołysanka dla dziecka»
może nie pisać”. Cóż, niech tak będzie i nadal. Niech plejady, nasze ukraińskie wergilie-siostrzyczki, oświecają jej wysoką drogę nowymi artystycznymi osiągnięciami, niech na morzu twórczego natchnienia artystki o każdej porze roku panuje tylko sprzyjająca pogoda. Latarnią bowiem świeci jej najwyższa — Ukraina,
Wołodymyr HERMAN
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Znajduję w swoich brudnopisach takie wersy.
Jak zacząć pieśń Mowczana o głodzie?
Oto tak właśnie zacznę: nie będę milczeć!
Czarne chmury wisiały nisko,
Więdły kwiaty, wiotczały,
Puchły we wsiach chlebodarzy,
A ich małe dzieci...
...pięciolatka będzie
...prawdziwego słowa.
Będą się dziwić ludzie
Chlebowi z plew.
Prawdziwym szczęściem będzie wtedy
...makuchy burta,
młodzi ludzie.
Kto słucha Mowczana?
To nie wymysł pieśniarza Kobzarza Jegora
W latach „mądrego ojca”
Ogólnonarodowa żałoba.
Na końcu przytoczonych wierszy zaznaczono: „w drodze z Puszczy”.
Przypomniało mi się, jak wracałem tramwajem z Puszczy-Wodycy
po gościnie u kobzarza Jegora Mowczana. Wracałem od kobzarza, który mieszkał wtedy już nie w Wielkiej Pysarówce na Sumszczyźnie, lecz w domu-pensjonacie dla starych aktorów.
Tam osiadł, kiedy jego siostra na Sumszczyźnie już zmarła i nikt nie mógł mu już pomóc ani się nim opiekować.
Tego samego roku 1961, 23 września, w Domu Nauczyciela w Kijowie uczczono mnie z okazji pięćdziesięciolecia. Na tym pamiętnym wieczorze, po występach chóru Ukraińskiego Komitetu Radiowego oraz narodowego artysty ZSRR Mychajły Stepanowycza Hryszki, kobzarz, zaproszony na wieczór, wykonał „Lament niewolnika”, „Śmierć kozaka w dolinie Kodymy”, „Iwan Pidkowa”, „W sadzie biała chata”.
Trudno wyrazić, jak ciepło przyjęto występ wspaniałego kobzarza. I oto po wieczorze odprowadzam go do domu, do Puszczy-Wodycy, a w ostatnich chwilach pożegnania w Puszczy Jegor Chomycz mówi:
— Widzi pan, jak się złożyło: wy z Maksymem Tadejowyczem przyjechaliście do mnie do Wielkiej Pysarówki na moje imieniny (w 1958 roku obchodzono jego sześćdziesiąte urodziny). Teraz na pana imieninach ja zaśpiewałem... Nie ma już naszego dobrego Rylskiego... Oto i na bandurze, podarowanej przez niego, gram... Jeśli pan zechce, proszę przyjechać do mnie, bo chcę jeszcze coś panu zagrać i zaśpiewać... Chociaż mam niewielkie chorobliwe... mam nie tylko pokój, ale jeszcze przyrodę. Tam, niedaleko, jest ławka pod wierzbą — piękne miejsce i nikt nie przeszkodzi ani nie podsłucha...
Skorzystałem z zaproszenia i po kilku dniach byłem już u niego w gościnie. Rozpoznał mnie po głosie i razem z nim oraz kobzarzem Piotrem Iwanowiczem Dupnym, który przybył nieco wcześniej ode mnie, idziemy do wspomnianej ławeczki pod wierzbą.
Z Jehorem Chomyczem zapoznałem się jeszcze w 1955 r. na naradzie kobzarzy w Instytucie Folkloru i Etnografii. Zachowało się zdjęcie grupowe z nim i jeszcze z kilkoma kobzarzami. Dlatego kobzarz okazywał mi pełne zaufanie.
Po kilku wykonanych pieśniach, które były mi znane, powiedział:
— A teraz, choć może nikogo blisko nie ma, będę śpiewał ciszej...
Ja i Dupny przygotowaliśmy się do słuchania.
Dopiero po pierwszych żałosnych dźwiękach strun zaczynam wsłuchiwać się w słowa, które słyszę po raz pierwszy. Szybko znajduję ołówek i zaczynam notować, używając skrótów... Możliwe, że niektórych pojedynczych słów nie zdołałem zapisać dokładnie, jednak w zasadzie jest to tekst, który był wykonywany:
Słuchajcie, dobrzy ludzie, bogatego kraju,
Jak żyło się i żyje się,
Ja wam zaśpiewam.
Jak kiedyś tu żyli
i wino krążyło,
Na zbory wszyscy szli — w dłonie klaskali
Oj, klaskali w dłonie, że doczekali się wolności,
To było nam smutno,
Bo wszystko robiliśmy panom
і пн - нти а У с а
п г о і Ха Ж
м - б ча ан й
ЗХ Мо 5 хо я чпола пор кулак цличи б - - пок п
ки и я
аб ба оо о о
Niedawno minęło sto lat od urodzin wybitnego ludowego kobzarza Jehora Chomycza Mowczana. Urodził się on we wsi Wielka Pysariwka na Sumszczyźnie. Od dzieciństwa był niewidomy. Sztuki kobzarskiej uczył się w swojej wsi u Stepana Pasiugi. W repertuarze Jehora Mowczana znajdowały się dumy «Niewolniczy płacz», «O braciach samarskich», pieśni historyczne i obyczajowe, a także żartobliwe. Miał dobre stosunki z Maksymem Rylskim, który kierował Instytutem Historii Sztuki, Folkloru i Etnografii Akademii Nauk Ukrainy.
Jeszcze przed wojną J. Mowczana przyjęto w poczet członków Związku Pisarzy Ukrainy.
Na międzynarodowym zjeździe slawistów w Moskwie w 1958 r. Jehor Mowczan wykonał «Niewolniczy płacz» oraz pieśni «Oj, nie smuć się, puhaczku», «Niwo moja, niwo» i «Na górze ogień płonie», ilustrując referat Maksyma Rylskiego o ukraińskim ludowym etosie.
Zmarł w 1968 r. Pochowany w Kijowie. Swoją kobzę zapisał Muzeum Tarasa Szewczenki w Kanewie.
Z okazji jubileuszu kobzarza w jego rodzinnej wsi odbył się uroczysty wieczór i złożenie kwiatów u stóp pomnika, wzniesionego tutaj w 1975 r.
W Kijowie na grobie Jehora Mowczana na cmentarzu Berkiwćiwskim złożono wieńce. Przywieźli je z odległej Wielkiej Pisarówki zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Wiktor Hontarenko, krewny kobzarza Włodzimierz Mprosztnik, a także Petro Niechwohlad, Serhij Tyszczenko i Ołeksandr Sandałow.
W uczczeniu pamięci wybitnego śpiewaka wzięli udział artysta ludowy Anatol Mokrenko, poeta Ołeksa Juszczenko, kobzarz Anatol Hryszyn. Dawny uczeń Jehora Mowczana, Mykoła Moszyk, z okazji jubileuszu swojego nauczyciela napisał do słów Ołeksy Juszczenki dwie pieśni. Rodacy zaś ofiarowali O. Juszczence portret sławnego kobzarza, namalowany przez miejscowego artystę Iwana Kuroczkę.
Dziś pisarz Ołeksa Jakowycz Juszczenko dzieli się wspomnieniami z trzech spotkań z wybitnym kobzarzem Jehorem Mowczanem.
Kaczanami, dyniami
Przezimowaliśmy,
Trzydziestego trzeciego wiosną,
Chociaż nie wszyscy doczekali.
Tak robiliśmy dla panów,
Że nigdy nie jedliśmy,
A teraz dla siebie robimy
I nic nie jemy.
W trzydziestym trzecim roku
Ludzie jedli lebiodę,
Od głodu puchli ludzie,
Umierali w biegu.
W trzydziestym drugim roku,
Ledwie doczekaliśmy,
Ludzie mieli bardzo dobrą sprawę
Z dyniami.
«Słowo Proświty». Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne.
Redaktor odpowiedzialny – Lubow Hołota
Szef redakcji – Pawło Mowczan
Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Anatol Żurawski, Anatol Pohrebnyj, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Szczuk
Indeks 30617
Adres redakcji „Słowa Proświty”: 252001, Kijów-1, zaułek ... Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30. E-mail: ...
Zam. nr 0331206
Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa».
Wygłodzeni ludzie umierali jak muchy,
Pokrzywą, łobodą,
Byle napełnić brzuch.
Chleb wywożono, wymiatano,
Lud smuci się, płacze, a wielki przewodniczący
Nie słyszy, nie widzi.
Wydaje wszystkie ukazy: prodnałog dawajcie!
Choćby z nieba bierzcie,
Z paznokci wydrapujcie!
— Skąd więc weźmiemy na te prodnałogi?
Chyba wyjść rabować
Na bitym trakcie.
Przy bitej drodze, wśród buksyrów ludu
Sporo już się przyuczyło
Do takiej roboty.
Jak wziął nagan do ręki,
Już nie jest bogaty.
Chłopa obnażył
I poszedł, przeklęty.
W Sozie, przy drodze, rozdają makuchę.
Chcesz żyć, idź do Sozu,
Nie stracisz ducha.
Na Ukrainie rozlały się wielkie łzy,
Gdy wielki przewodniczący
Gnał lud do Sozów.
Oto takie to, dobrzy ludzie:
Stało się nieszczęście,
Głód wybił chłopów.
Siedźcie w Sozie cicho!
Siedźcie w Sozie cicho!
Ta nieznana pieśń wstrząsnęła nami. Dziad ocierał łzy, ja zaś czułem przyspieszone bicie swojego serca: patrzyłem w milczeniu na zachmurzoną twarz kobzarza, który ostrożnie stawiał przy nogach kobzę. Myślałem: oto jaka jest ona, kobzarska dusza... Odzywa się jak membrana, wchłania w siebie żal narodu, by potem opowiedzieć go wam, ludziom, którzy spotkacie się na ludnych kobzarskich drogach.
— A czy śpiewaliście kiedyś pieśń przy ludziach?
— Na to właśnie składałem, żeby śpiewać. I w samym Charkowie, na Błagowieszczeńskim bazarze, gdzie było dużo ludzi, śpiewałem, o mało nie trafiłem do milicji... Taki już los nasz, ślepych kobzarzy: za Niemców śpiewających ganiali policjanci, a tu zaś SWO, milicjanci nie dawali wolności prawdzie, bo i wyższa władza zabraniała mówić o głodzie, nie tylko śpiewać, lecz nawet wspominać o nim słowem. A jak to tym buksyrom, którzy jeszcze żyją: czy nie wstyd za te wywózki chleba, ostatniego, nawet spod poduszki chorego dziecka? Jakby tego nie było.
Taka nasza historia... Może jeszcze dożyję, że pozwolą swobodnie śpiewać o wszystkim. Oto nadszedł czas, kiedy można
opublikować Mowczanową pieśń. A czy ktoś zapisał melodię? Być może, choć nigdzie w prasie jeszcze nie spotkałem nawet wzmianki o tej pieśni.
Muzykolodzy i badacze z Instytutu Folkloru i Etnografii w swoim czasopiśmie jeszcze nie „zasugerowali" o niej ani słowa!
Wracałem z Puszczy pod wieczór tramwajem
Wtedy właśnie zacząłem notować słowa
na kawałku papieru
Jak tu zacząć pieśń Mowczana o głodzie? A tak zacznę – Nie będę milczeć!
Kobzarz Jegor Mowczan nie mógł milczeć!
Na szczęście zachowało mi się cenne zdjęcie: właśnie tę pieśń śpiewa mi on
na ławeczce pod wierzbą
Ołeksa Juszczenko,
pisarz
Na fotografii Ołeksy Juszczenka kobzarz Jegor Mowczan (1955)
Muzealny
Nakład 3000
pójść.
Машинний переклад