Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №51 за 2017 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 34 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Haniebny akt wandalizmu. W 80. rocznicę urodzin W. Czornowoła

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 51 (947), 21–27 grudnia 2017 Haniebny akt wandalizmu W 80. ROCZNICĘ URODZIN W. CZORNOWOŁA W nocy z 17 na 18 grudnia w Czernihowie doszło do haniebnego aktu wandalizmu. Zniszczono i skradziono popiersie klasyka literatury ukraińskiej, założyciela czernihowskiej Proświty, Mychajła Kociubynskiego — prosto z grobu pisarza na Bołdynych Górach. Popiersie, ustawione w 1955 roku, rozbito i wywieziono w nieznanym kierunku. Halina PAHUTIAK Przed rokiem przestała mi odpowiadać czytelniczka z Charkowa, gdy w jednym ze swoich blogów napisałam, że nie potrzebujemy rosyjskich szkół na Ukrainie. Ta kobieta pisała do mnie po ukraińsku ciekawe, mądre listy, ale likwidację szkół z rosyjskim językiem nauczania uważała za coś absolutnie niedopuszczalnego. Na wschodzie i południu Ukrainy spotykałam bardzo miłych ludzi, którzy doskonale mówili po ukraińsku i… nie wstydzili się w mojej obecności rozmawiać ze swoimi dziećmi po rosyjsku. Nikt z nich nie wyjaśnił mi, dlaczego ich dzieci mówią po rosyjsku. Rozumiem, że nie chcą, aby rówieśnicy ich dzieci uważali je za białe kruki, obrażali i wyśmiewali. W Zaporożu, Chersoniu czy Kijowie to jest niebezpieczne. Wyrasta pokolenie, które czyta ukraińskie książki, ogląda ukraińskie filmy, zdaje egzamin ZNO z języka ukraińskiego, ale nie ma środowiska, w którym mogłoby swobodnie porozumiewać się po ukraińsku. To jeszcze dobre dzi- Społeczeństwo domaga się natychmiastowego śledztwa w sprawie przestępstwa i odbudowy popiersia na grobie Mychajła Kociubynskiego. Czy zdołamy szybko znaleźć złodziei-wandali i odtworzyć pomnik? Wyjaśnienie tego przestępstwa powinni wziąć pod osobistą kontrolę kierownictwo miasta i obwodu, a dla społeczności to kwestia honoru. DOBROSĄSIEDZTWO PO POLSKU JĘZYK UKRAIŃSKI: SPOJRZENIE Z POłTAWY

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„Horrory” ukrainizacji

ci z inteligenckich rodzin, a są rodziny, w których nienawiść do wszystkiego, co ukraińskie, przechodzi od starszego pokolenia do młodszego. To było rok temu. Teraz można spokojnie mówić o likwidacji rosyjskojęzycznych szkół, choć władze na to nie są gotowe, podobnie jak na zerwanie stosunków dyplomatycznych z krajem-agresorem czy ogłoszenie ATO wojną. Kursu na ukrainizację wciąż nie ma, choć społeczeństwo obywatelskie aktywnie wprowadza ją na poziomie nieformalnym. Infantylne zachowanie urzędników od kultury, językoznawców, a także pisarzy na tym tle jest bardzo widoczne. To także mogę wyjaśnić. Urzędnicy czekają na rozkaz, językoznawcy są bojaźliwi i leniwi, a pisarze boją się, że przylgnie do nich straszliwe piętno nacjonalizmu i nie dopuszczą ich do liberalnego koryta grantów. Wszyscy oni wyczekują. Historia uczy, że właśnie te kategorie rozstrzelają jako pierwsze, jeśli przyjdą bronić rosyjskojęzycznych – sami wiecie kogo. O byłych agentach KGB i obecnych FSB, których aż roi się w instytucjach oświatowych i kulturalnych, to osobna rozmowa. Ci mają już gotowe czarne listy i we Lwowie, i w Słowiańsku. I nie ma dokąd uciec, bo na zachodzie otworzył się drugi front. Jednak okno jest już wybite albo Anniczka rozlała olej, i nawet na górze rozumieją, że trzeba coś zrobić. Problem polega na tym, że wypuszczą nieco pary, urządzając pokaz, ale systemowych zmian nie będzie. Ani ulica, ani domy, ani instytucje, ani biznes nie „ucierpią” z powodu nacjonalistów. Dla obywateli rosyjsko-sowiecko-blatne stało się swojskie. Czują się tam komfortowo od Użhorodu po Sumy. Nie chcą się rozwijać, myśleć, a ich strefa komfortu to piwo przed telewizorem i szaszłyki w zaśmieconym lesie. Nie poddadzą się, dopóki nie zmądrzeją, a do tego potrzebne jest środowisko kulturalne, które ktoś musi stworzyć. Co do studentów, którzy płacą za oceny, to od nich trudno oczekiwać pasjonarności, a takich jest większość. Wrogowie ukrainizacji liczą na to, że jej zwolennicy w końcu się zmęczą i pójdą na kompromis. Jednych i drugich jest mało. Większość jest po prostu obojętna, bierna i infantylna. Dlatego rosyjskojęzyczni przewodnicy na Chortycy nadal będą obsługiwać ukraińskich uczniów. Tak samo jak we Lwowie. Ciągły obszar obojętności, nastrzępiony złotymi cebulkami cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego od Mukaczewa po Słowiańsk, które wyparły cerkwie huculskie, bojkowskie i kozackie i zmieniły ukraiński krajobraz. Oto co naprawdę łączy Ukraińców, a nie to, co wy myśleliście. No i oczywiście nienawiść do władzy. Władzę, prawda, można zmienić, ale bez systemowych zmian nie stanie się ona ukraińska. NA ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY ARCHITEKCI ŚWIATA

Машинний переклад

Przeżył swoje 60 lat jak 300 lat ukraińskiej historii

24 grudnia 2017 roku Ukraina będzie obchodzić 80. rocznicę urodzin wybitnego działacza politycznego i społecznego, wieloletniego lidera Ludowego Ruchu Ukrainy, Bohatera Ukrainy Wiaczesława Czornowoła. Z prośbą o podzielenie się wspomnieniami o Czornowole zwróciliśmy się do Dmytra Ponamarczuka, który był niezmiennym sekretarzem prasowym Wiaczesława Maksymowycza w Ludowym Ruchu. Od września 1999 roku kieruje Fundacją Wolnych Dziennikarzy imienia Wiaczesława Czornowoła. Dmytro PONAMARCZUK Wiaczesław Maksymowycz wyróżniał się zdumiewającą pamięcią, znał wszystkie daty, kto, kiedy się urodził i kiedy zginął. Dotyczy to przede wszystkim towarzyszy broni, poetów i wydarzeń. Na swoje 60-lecie błyskotliwie deklamował Wołodymyra Sosiurę — wstęp do poematu „Mazepa”: Jam syn twój, syn, co szedł za ciebie Na śmierć i śmiechy nie raz, Ten, co przeklął i Boga, i niebo, By tobie nastał słuszny czas. Dziwiłem się, jak można zdobyć taki intelekt, odbywszy 15 lat w łagrach radzieckiego GUŁAG-u! Wiaczesław Maksymowycz postrzegał historię ojczystą jak swoje życie — można było odnieść wrażenie, że przez swoje 60 lat przeżył 300 lat ukraińskiej historii. Dodam do rzadkiej zdolności dochodzenia do wszystkiego samodzielnie jeszcze umiejętności dziennikarskie — właściwie wszystko to zrodziło działacza-dysydenta, wydawcę samizdatowego „Ukraińskiego Wisnyka” oraz autora nie mniej słynnego „Licha z rozumu”, wyróżnionego szeregiem nagród na Zachodzie oraz Nagrodą im. Tarasa Szewczenki w 1996 roku. Na Zachodzie „Licho” ukazywało się pod tytułem „The Chornovil Papers” („Zapisy Czornowoła”). W latach 90. słyszałem, jak Wiaczesław Maksymowycz szczegółowo opowiadał premier Polski Hannie Suchockiej, gdzie dokładnie w Tarnowie (właśnie szliśmy tym miastem) pracował rząd URL Petlury na uchodźstwie i dlaczego warto otworzyć tam tablicę pamiątkową. To był czas wzajemnego zaufania. Wiaczesław Czornowił był apologetą pojednania. Formułę „Wybaczamy i prosimy o wybaczenie!” przejęli Polacy, ale fundamenty wzajemnego zrozumienia kładł właśnie Wiaczesław Czornowił, jeszcze gdy został przewodniczącym Lwowskiej Rady Obwodowej w 1990 roku. Klaus Kinkel, gdy był ministrem spraw zagranicznych Niemiec i interesował się Ukrainą, mawiał: „Mnie przede wszystkim interesuje, co mówi pan Czornowił, a potem — to, co piszą o Ukrainie gazety”. Kiedy pan Kinkel przyjeżdżał do Kijowa, zapraszał do przydzielonej mu rezydencji w Kijowie Wiaczesława Maksymowycza i świętej pamięci Mychajła Bojczyszyna (którego po porwaniu w styczniu 1994 roku do tej pory nie odnaleziono). U mnie pozostały czarno-białe fotografie z tamtego spotkania. Wiaczesława Czornowoła chętnie zapraszali zarówno Ronald Reagan, jak i Margaret Thatcher. Dlaczego nie został prezydentem Na świcie Niepodległości Wiaczesław Czornowił miał szansę zostać prezydentem Ukrainy. Może wtedy wszyscy kolejni prezydenci byliby zupełnie innymi ludźmi... Ciekawie jest porównać: w Czechach prezydentem został dysydent Havel i poprowadził kraj drogą reform, a Ukraina, której najlepsi przedstawiciele stanowili czasem do 70% więźniów radzieckiego GUŁAG-u, tak i nie znalazła swojego Havla. Jak myślicie, dlaczego? Odpowiem. Wiaczesław Maksymowycz należał do idealistów i władza sama w sobie nie interesowała go tak, jak niepodległa demokratyczna Ukraina. Pojęć „niepodległa” i „demokratyczna” nie rozdzielał. Oponentom, którzy mówili, że niech Ukraina będzie czerwona czy brązowa, byle niepodległa, dawał twardą odpowiedź: demokratyczna przede wszystkim! Bo demokracja, według jego przekonania, nigdy nie pozwoli komuś handlować Ukrainą. W 1991 roku na Wiaczesława Czornowoła zagłosowało prawie 24% wyborców. Wtedy też, tego samego dnia — 1 grudnia, odbywało się referendum i dla Wiaczesława Czornowoła ważniejszy był wynik głosowania w sprawie Niepodległości. Oprócz Wiaczesława Czornowoła byli też inni kandydaci na prezydenta od demokratów, którzy rozpraszali głosy. Czasem zdarzały się straszne przypadki: w jednym z rejonów obwodu odeskiego większość zagłosowała na Wiaczesława Czornowoła, a nie na Krawczuka, to ich wyniki nomenklatura zamieniła miejscami. Gdyby Wiaczesław Czornowił głośno wystąpił przeciwko fałszerstwom swojego wyniku, to postawiłby pod znakiem zapytania wyniki referendum. Oto w czym tkwi niuans, ale wtedy Niepodległość była ponad wszystko! O 1 grudnia 1991 roku świadczy naoczny świadek ze wschodu Illa Szutow: „Pracowałem jako prawnik w Kijowskim rejonowym komitecie wykonawczym miasta Doniecka. Zaraz po wyborach podchodzi do mnie emerytowany wojskowy („podśnieżnik”), który pracował w komitecie wykonawczym na zasadach społecznych, i proponuje, żebym wszedł na dach i zmienił flagę na budynku. Szczerze powiedziałem, że czerwono-błękitną szmatę mogę zamienić tylko na żółto-błękitną flagę, a on znowu nalegał, by wykazać się inicjatywą i mimo wszystko odnowić starą. Taka wytrwałość mnie zaintrygowała i zgodziłem się... Wszedłem z nową flagą na strych. Strych był wypełniony biuletynami za Wiaczesławem Czornowołem. (Podobnie było w Siewierodoniecku, potem tam działacz Ruchu został przewodniczącym miasta). Zadzwoniłem do Ruchu. Wiaczesław Maksymowycz odmówił zaskarżenia wyników, motywując to tym, że nie chce stawiać pod znakiem zapytania wyników referendum o Niepodległość Ukrainy, wszak wybory odbywały się tego samego dnia”. Głosy oddane na Lewka Łukjanenkę, Ihora Juchnowskiego, Leopolda Taburianskiego — to wszystko głosy na Wiaczesława Czornowoła w drugiej turze. Zwycięstwo było całkiem realne, tym bardziej, że po referendum narodził się nowy kraj. Dlatego aparatczycy partyjni rozumieli, że wszystko trzeba rozstrzygnąć w jeden dzień. Już nie mówię o tym, że Wiaczesława Czornowoła komunistyczna propaganda przedstawiała jako radykalnego działacza, który, gdy dojdzie do władzy, to wszystko zniszczy i połamie. Nawiasem mówiąc, mało kto pamięta, że kandydat na prezydenta Ihor Juchnowski miał jako zaufaną osobę w tamtych pierwszych wyborach Leonida Kuczmę! A później, kiedy Leonid Danyłowycz został premierem, uczynił akademika Juchnowskiego pierwszym wicepremierem. Ukraina mogłaby znaleźć swojego Havla — właśnie spośród więźniów sumienia, którzy przeszli nie czeskie więzienia, które w porównaniu z radzieckimi są prawie jak kurorty, a straszny GUŁAG. Jednak trzeba wziąć pod uwagę setki tysięcy najlepszych ludzi, którzy zginęli, zamordowani głodem i wojnami. W rezultacie wykrwawienie narodu okazało się katastrofalne — wybranie swojego Havla Ukrainie nie wystarczyło sił. Mimo wszystko oficjalne wyniki Wiaczesława Czornowoła na wszelkie sposoby bezczelnie zaniżano. Wstępne obliczenia wskazywały na to, że nasz kandydat zdobywał ponad 30%, a to oznaczało, że dwa tygodnie po 1 grudnia powinna odbyć się druga tura. Gdyby do niej doszło, mielibyśmy szanse na sukces, bo w nowym kraju naród zażądałby nowego lidera. Dlaczego nie został premierem Wiaczesław Maksymowycz nie załamał rąk po przegranej, ponieważ nastała Niepodległość. Mówił, że Ludowy Ruch powinien stać się przykładem demokratycznej opozycji, która poprowadzi Ukrainę drogą, jaką ówczesna władza poprowadzić nie mogła. I Ruch w wyborach parlamentarnych w 1998 roku zajął drugie miejsce. Ruch stał się Ruchem — siłą polityczną w grudniu 1992 roku, kiedy IV Zgromadzenie Ogólnoukraińskie wybrało Wiaczesława Maksymowycza przewodniczącym. Cokolwiek by nie mówiono o rozłamie w 1999 roku, Ruch był gotowy iść dalej i pozostawał najsolidniejszą siłą demokratyczną. Mimo strat i morderstw. Na początku 1994 roku przestępcy porwali zaufanego współpracownika Wiaczesława Czornowoła — Mychajła Bojczyszyna. Przewodniczącego sekretariatu Ruchu uprowadzono prosto z miejsca pracy w sobotę, przewidując, że do poniedziałku nikt się nie zorientuje i nie zacznie poszukiwań. Uprowadzenie i zwlekanie ze śledztwem ze strony władz sparaliżowały Ruch jako partię i w pewnym stopniu pozbawiły energii ruch społeczny. Strata odbiła się na wynikach wyborów parlamentarnych i prezydenckich w 1994 roku. Ludowy Ruch nawet nie wystawił swojego kandydata na prezydenta. Podczas obchodów 60-lecia Wiaczesława Czornowoła w 1997 roku w przepełnionej sali kijowskiego teatru imienia Iwana Franki Iwan Dracz powiedział: „Czornowół nie został prezydentem, ale Czornowół stał się Czornowołem”.

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

Блаженніший Святослав: «Я все-таки вірю, що ті добрі, шляхетні риси, які є і в польському, і в українському народі, переможуть!»

Справді, у нас уже шостий президент, а Чорновіл залишається один! Він керував Рухом лише шість років. Дехто керував удвічі більше й мав час, щоб довести, хто кращий. Але чи хтось доріс до В’ячеслава Чорновола? Останніми роками я чую з різних “демократичних” вуст, що перший президент Леонід Кравчук хотів запропонувати Верховній Раді кандидатуру В’ячеслава Чорновола на посаду прем’єра 1992 року. Так, Кравчук робив пропозиції. Але на пропозицію стати представником президента у Львівській області В’ячеслав Чорновіл реагував з гумором, адже посів друге місце на президентських виборах — з ідеєю декомунізації України. Було би смішно, казав, стати представником Кравчука, в якого був опонентом на виборах. Конкретною була також пропозиція поїхати першим послом України у будь-яку країну світу, навіть у Париж. Сьогодні я певен, що Кравчук не зробив пропозицію очолити уряд, бо боявся, що В’ячеслав Чорновіл погодиться. Але міт про прем’єрство гуляє політичними кулуарами, як привид ув опері. Міт живить оточення Кравчука, щоби звинуватити В’ячеслава Чорновола заднім числом у боягузтві. Це було би правдою, якби Кравчук оголосив про свій намір після виборів президента, а так це — просто дурні вигадки. І про вбивство Хтось скаже, що це не доведено. А я спитаю: а що доведено за ці роки? ДТП — ні, випадок — ні, падіння метеориту — ні. Зате, вивчивши справу, стверджую: однозначно це — спланована, добре продумана із залученням фахівців операція з ліквідації В’ячеслава Чорновола. Спланована заздалегідь. Попередні замахи, щонайменше тричі, за моїми підрахунками, не вдалися: змінювався час, маршрут чи обставини. Тодішній міністр внутрішніх справ Кравченко наступного дня заявив, що це звичайна ДТП, але майже за 19 років, які сплинули від дня трагедії, можна було б це довести на фактах. Але не доведено. Причина вбивства — це те, що В’ячеслав Максимович мав великий вплив. Влада на той час уже не була комуністичною. А над президентськими виборами 1999 року висіла загроза об’єднання реваншистів. Симоненко, Мороз і Ткаченко могли домовитися на висування одного кандидата з-поміж себе. Наприклад, я розумів для себе: якщо Леонід Кучма виграє вибори ціною боротьби В’ячеслава В’ячеслав Чорновіл і Клаус Кінкель Чорновола з комуно-соціалістами, то В’ячеслав Максимович може претендувати чи не на половину складу Кабміну від національно-демократичних сил. Тож деякі “орли” зрозуміли, що В’ячеслава Чорновола треба ліквідувати, ніж чекати свого кар’єрного кінця. Щодо шансів розкриття... Перша складність у тому, що будь-хто, включно з генпрокурором, хто забажав би досконально розібратися та знайти замовників і організаторів, потрапляв “під роздачу”. Один із учасників тієї “ДТП”, лиш як почав говорити, одразу помер... у сорок років. Навіть достеменно не з’ясовано, хто саме з трьох людей сидів за кермом КамАЗу. Один казав, що спав, бо перед тим випив і нічого не бачив. А чи саме Куделя кермував, чи хто? А що за автівка стояла поперед КамАЗу, коли він чатував на наше авто? Але де міністр транспорту Кирпа, який керував усіма автошляхи країни? Там, де і міністр Кравченко… Цікаво, що всі інші, причетні до так званого розслідування справи загибелі В’ячеслава Чорновола, пішли вгору кар’єрною драбиною. Я почав працювати з В’ячеславом Чорноволом із 1991 року як прес-секретар Народного Руху, практично завжди під час поїздок В’ячеслав Максимович зазвичай сідав попереду. Сісти на його місце я міг, лише коли В’ячеславові Максимовичу треба було поговорити з кимось, і співрозмовники розташовувалися на задньому сидінні. Загалом я доволі добре відчував В’ячеслава Максимовича, який казав, що зі мною комфортно. 25 березня 1999 року перед поїздкою в Кіровоград В’ячеслав Максимович рано-вранці (о четвертій!) заїхав за мною під самий будинок на Сирці. Активістка Молодого Руху Олена Бондаренко напередодні, 6 березня, народила мені сина. Вранці на з’їзді Руху Лесь Танюк оголосив з трибуни: “У прес-секретаря нашого голови вночі народився син і він назвав його (вся зала завмерла)... В’ячеславом!” Усі довго плескали. Я запросив В’ячеслава Максимовича стати хрещеним батьком. Мабуть, через те вранці 25 березня голова Руху заїхав по мене додому. Ще раніше він передав породіллі конверт із грошима на пелюшки для В’ячека. Завжди В’ячеслав Максимович для мене значитиме набагато більше, ніж хрещений батько мого сина... Днями один добродій висловив думку, а чи раптом не залякали мене, щоб я мовчав про обставини вбивства. Ні, ніхто не лякав, інакше я би вчепився лякальнику в горло, щоби дізнатися правду. Богдан ЗАЛІЗНЯК, керівник прес-центру наукової журналістики ЗНЦ НАНУ і МОНУ, член НСПУ і НСЖУ, м. Львів Директор Міжнародного інституту освіти, культури та зв’яз ків із діаспорою НУ “Львівська політехніка” Ірина Ключковська зазначила: “Опитування серед студентів Львова, Києва, інших міст показують, що молодь сьогодні ніби дещо розгубилась, дезорієнтувалась і понад 80 % не бачить себе в Україні — хоче виїжджати. Тож треба дати їм таку духовну точку опори, щоб допомогти зорієнтуватися в цьому нелегкому світі”. Розмову Глави Української Греко-Католицької Церкви з академічною спільнотою університету було присвячено 30-річчю польсько-українського прощення та примирення. Адже питання українсько-польських відносин особливо актуальне нині, коли Україна є живим щитом від російської агресії для усієї Європи та світу. Глава УГКЦ Святослав Шевчук сказав: “У жовтні минає 30 років від початку офіційного діалогу примирення між представниками Синоду Єпископів УГКЦ та Єпископату Польщі. Ця історична зустріч двох єпископів відбулася під натхненним проводом Папи Римського Івана Павла ІІ. Тоді прозвучали слова, які є ключем і гаслом: “Прощаємо і просимо прощення”. Було ще багато зустрічей. 2008 рік. Львів. Рік Св. Євхаристії в ГКЦ. 2001 рік. Візит до Львова Папи Івана Павла ІІ. Виникла ідея: проголосімо молитву для при- Сергій ЧИРКОВ Обидва усвідомлювали марність гучних заяв. Обом вони потрібні були для піднесення особистої значимості в очах загалу, верховодами якого вони себе вважають. Підконтрольні дончани мали заніміти від міжнародних вершин, на які вирулив їхній Сашко. А мешканці наметового хутірця — повірити, що одеського губернатораневдаху українська влада має за серйозного гравця. Різниця між Сашком і Міхо така: один співає з голосу кремлівських кураторів, а другого веде жага помсти колишньому товаришеві по університету. І заради дрібної особистої помсти грузинський вигнанець ладен перевернути країну, що прихистила його у важку хвилину. Помста засліпила. Приглушила здоровий глузд, здатність до аналізу. Саакашвілі, схоже, нині не здатен усвідомлювати: він для українців — колишній грузинський президент. І навряд чи стане чимось більшим. Похід в українську політику був і є помилкою. Створений “Рух нових сил” — типова партія одного лідера, де за його постаттю ніхто йне проглядається. Вулична буза, яку він затіяв, не могла стати Майданом із простої причини. Міхо вийшов говорити не про болі народу, виснаженого бездарною або й злодійською політикою влади. Він підняв на гасла те, що мало найбільше дошкулити особисто Петру Порошенмирення. І поляки у Варшаві відповіли: “Амінь! Най буде!” У Львові на Сихові це саме сказав Євхаристичний делегат із Польщі. Десятки тисяч львів’ян, українців, відповіли на цей заклик до примирення згодою — “Амінь!” Блаженніший Святослав зазначив, що рух, який Папа Іван Павло ІІ проголосив, — це був уже третій крок до примирення. А про попередні два — німецько-український і польсько-український — Предстоятель УГКЦ розповів детальніше. А вже 2016 року, з приходом до керівництва Польщі нової влади, ситуація почала погіршуватись. Навіть більше. У червні 2016-го в польському сеймі ухвалили декларацію, яка проголосила Волинську трагедію “геноцидом поляків”. Словом, роз’ятрювання ран, на жаль, триває. “Виступаючи 2016 року в Гнєзні, я запропонував українцям і полякам, — нагадує Блаженніший Святослав, — зробити все, щоб християнський клич став частиною сучасної культури. Тобто: способу думання, способу діяння кожного українця і кожного поляка. Ми, українці, щоб стати рятівниками нашої об’єднаної Європи, мусимо залишатися християнами і бути довіреними Папи Івана Павла ІІ. Сьогодні в Україні триває інформаційна війна. Росія думає: “Україна — це проект війни. Доки буде Україна, доти Європа буде мати війну на сході”. А я пояснюю: “Україна — це проект миру!” Чи готовий хтось із поляків з нами говорити? З польським ку. Демонструючи при цьому не лише незнання людських проблем, а й політичне невігластво. У мстивому ражі Саакашвілі вирішив, що про імпічмент президента треба говорити з президентом, а не з депутатами Верховної Ради, які мають розробити й ухвалити відповідний закон. Від Порошенка ж він має намір вимагати повернення всього вкраденого за роки незалежності всіма “баригами” при владі. Навіть не натякаючи при цьому, у який спосіб має відбуватися процес, за якими міжнародно визнаними законами, і хто має стати новим власником капіталів, конфіскованих “перед телекамерами” і під його “чесним оком”. Хоча, можна припустити, при зміні власності буде запозичено досвід, за яким проти Саакашвілі відкрито на батьківщині кілька кримінальних проваджень. Дивна виходить річ. Ходить Києвом людина без громадянства і російською мовою з непозбувним грузинським акцентом закликає українців негайно скинути у законний спосіб обрану владу. Ми маємо багато претензій до своєї влади. Знаємо вітчизняних “ба-католицьким екзархатом можна говорити про польсько-українське порозуміння. Все-таки є польські церковники, які хочуть примирення. Я був би дуже радий, якби ви, студенти, були на моєму боці! Молодь має велику силу ламати стереотипи. Молодіжна дипломатія є найефективнішою у світі. …Сьогодні молодь у Європі відчуває себе маргіналізованою. Ав Україні молодь діяльна… Європу опанував популізм. Це сценарій хвороби європейської політики, яка будує свою діяльність на роз’ятрюванні найгірших стосунків. Це не лікує. Наш народ спливає кров’ю. До історичних ран додаються воєнні, сучасні рани. Чи маємо ми ліки? Маємо! Наша Церква — Благодать Божого Духа. Коли хтось намагається завоювати світ, поширюючи ненависть, їх необхідно стримувати і вчити любити. Я на песимістичні запитання відповім оптимістично: ми не вимірюємо силу нашого прапора відсотками довіри. Примирення не знаходить підтримки? Але мета Церкви — йти проти течії… Примирення неможливе без правди… Чи вірю я в поляків? Я вірю в Бога!.. І все-таки вірю, що ті добрі, шляхетні риси, які є і в польському, і в українському народі, переможуть!.. Справа примирення — не лише ідея, а й справжній духовний рух, котрий розпочався у Римі 30 років тому”. риг” поіменно, не любимо їх лютою ненавистю. І дедалі частіше позираємо на вила — через ті ж комунальні тарифи, накинуті на народну шию смертельною удавкою. Проте ми самі зрештою вирішимо, коли і в який спосіб призвати своїх владців до відповіді. А невдячним гостям, які дедалі нахабніше зловживають українською гостинністю, слід вказати на двері. Як давно б зробили на Кавказі. Поки не пролилася через їхню байдужість до української долі невинна кров. Цієї неділі ми були від цього за короткий крок. Саакашвілі повів наелектризований і невідомо чим підігрітий натовп на штурм Жовтневого палацу столиці, — де у цей час відбувався концерт і перебувало багато дітей. Зупинив засліпленого помстою грузинського гостя рішучий протест послів Канади і Великої Британії в Україні Романа Ващука і Джудіт Гоф. Чи буде кому зупинити провокатора наступного разу? Не знаю, як складатиметься зі справою про російські гроші Міхомайдану, а на нові ґрати Саакашвілі цієї неділі заробив. На реальні ґрати. В актовій залі НУ “Львівська політехніка” відбулася зустріч Блаженнішого Святослава зі студентською молоддю університету. “Ця зустріч, — сказав ректор Львівської політехніки професор Юрій Бобало, — є продовженням спілкування з духовними лідерами, які започаткував МІОК. Адже тільки базована на християнських засадах професійна й суспільна діяльність молодих людей дасть добрі результати в майбутньому для розвитку нашої держави, суспільства, родини”. Цієї неділі Саакашвілі готовий був пролити українську кров Минулого тижня пролунало два емоційно схожих звернення у верховні інстанції. Ватажок самозваної “ДНР” Олександр Захарченко зажадав переговорів з ООН, а самозваний лідер псевдомайдану Міхеїл Саакашвілі — з президентом України.

Czy stare myślenie może doprowadzić do nowego stanu rzeczy?

Mirosław LEWYCKI, członek NSŻU Historyczne stosunki między narodem ukraińskim a polskim należą do trudnych. Tego, jak się wydaje, nikt nie będzie kwestionował. Przyczyną są różne, często dalekie od rzeczywistości mity, które, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stały się częścią narodowej mentalności. Ze względu na brak miejsca w gazecie nie będę się na nich tutaj koncentrować. Było wielką nadzieją, że zaostrzone ostatnio stosunki między Polską a Ukrainą istotnie złagodzi wizyta robocza prezydenta Polski Andrzeja Dudy na Ukrainie, która odbyła się 13 grudnia 2017 roku. Przygotowywała się ona w trudnej atmosferze. Z jednej strony obecny kierownik polskiej dyplomacji nie raz zapowiadał, że nie będzie rekomendował Prezydentowi wyjazdu na Ukrainę, ponieważ Ukraina, według jego określenia, nie wywiązuje się ze zobowiązań wobec Polski w dziedzinie pamięci historycznej. Z drugiej strony podejmowano różne prowokacje, mające na celu zerwanie tej wizyty. Trzeba tu przede wszystkim wspomnieć o wysadzeniu polskiego autobusu na jednym z parkingów pod Lwowem. Temu wydarzeniu w Polsce poświęcono sporo czasu antenowego. Mimo wszystko wizyta się odbyła. A Ukraina, w osobie Prezydenta Petra Poroszenki, podczas jego wizyty poszła na szereg kroków, których domagała się Polska. Przede wszystkim w procesie polsko-ukraińskiego dialogu odsunięto „na boczny tor” osobę Wołodymyra Wiatrowycza, na którego obecnie mają „alergię” polscy politycy z obozu władzy oraz historycy, którzy temu obozowi służą. Teraz z ukraińskiej strony za segment historyczny stosunków ukraińsko-polskich będzie odpowiadać osoba, która na Ukrainie zajmuje się obecnie sprawami polityki socjalnej, — wicepremier Pawło Rozenko. W Polsce za ten segment będzie odpowiadać Piotr Gliński, który pozwolił sobie z ekranów polskiej telewizji stwierdzić, że na Ukrainie „odpowiedzialni za stosunki historyczne z Polakami ludzie na różne uroczystości historyczne zakładają mundury SS Galizien”. Prezydent Ukrainy, występując na wspólnym z Prezydentem Polski briefingu, powiedział, że w budowaniu relacji trzeba kierować się postaciami, które łączą. Taką postacią nazwał Józefa Piłsudskiego, czym wielu zaskoczył. Jednak ta postać została wybrana nieudanie. To na rozkaz Piłsudskiego z 16 listopada 1918 roku rozpoczęła się okupacja ZURL. To za czasów Piłsudskiego w latach 30. XX wieku przeprowadzano brutalne pacyfikacje Galicji i Wołynia. A może to swoisty gest wobec Polaków, który miał demonstrować gotowość Ukrainy do nowych kompromisów? Oczywiście kwestia stosunków historycznych podczas wizyty Prezydenta Polski na Ukrainie była jedną z wielu. Dla Ukrainy najważniejsze były kwestie bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej. A w komentarzu polskiej telewizji o wizycie Prezydenta Polski na Ukrainie (ten materiał został umieszczony na końcu wydania) kwestie bezpieczeństwa i współpracy gospodarczej zaliczono do kategorii „i inne”. Główną uwagę skupiono na kwestiach ekshumacji starych grobów, nad którymi, mówiąc szczerze, zamiast je ekshumować, powinna rozbrzmiewać modlitwa. „Po wizycie Prezydenta Polski na Ukrainie — powiedziano w głównym wydaniu polskich wiadomości telewizyjnych — pojawiła się iskierka nadziei, że Ukraińcy wreszcie pozwolą nam ekshumować stare groby”. Czy przy takim sposobie myślenia, który obecnie w Polsce stanowi część polityki państwowej, można mówić o nowej jakości stosunków? Stare polskie myślenie z nową aktywnością dało o sobie znać, a w związku z tym rozpoczęła się nowa fala, powiem delikatnie, krytycznych informacji o Ukrainie, po 15 października 2017 roku, kiedy na Przełęczy Wereckiej odsłonięto pomnik ku czci strzelców Karpackiej Sicz, których rozstrzelało polskie wojsko po przekazaniu ich przez Węgrów Polsce jako obywateli tego państwa. Obecnym polskim politykom bardzo nie spodobały się także słowa na nowym ukraińskim pomniku o polskich okupantach oraz to, że w uroczystym odsłonięciu tego memoriału wzięła udział wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy Ivanna Klympusz-Cincadze. Nie spodobał im się również udział w tej uroczystości Honorowej Warty Sił Zbrojnych Ukrainy. Dlatego już 17 października do MSZ Polski wezwano ambasadora Ukrainy Andrija Deszczycę, gdzie zastępca ministra spraw zagranicznych Polski Bartosz Cichocki (inicjator wezwania) wyraził zdziwienie zarówno udziałem wicepremiera w tej uroczystości, jak i użyciem słów „polscy okupanci”. Co odpowiedział ambasador Ukrainy na te polskie zarzuty? Być może dopiero z jego wspomnień się o tym dowiemy. Od siebie chcę powiedzieć, że w sprawie słów „polska okupacja”, które obecnie tak irytują władców Polski, istnieje literatura naukowa uzasadniająca użycie tych słów. Polacy w swojej interpretacji tego problemu powołują się na decyzję Rady Ambasadorów Ententy o włączeniu zachodnioukraińskich ziem do polskiego organizmu państwowego. Jednak ani słowem nie wspominają, że przed tą decyzją ówcześni polscy dyplomaci głośno przysięgali, że państwo polskie zapewni Ukraińcom szeroką autonomię narodowo-kulturalną. Lecz zamiast gwarantowanej autonomii rozpoczęła się brutalna denacjonalizacja z pacyfikacjami. Ukraińcy w toku procesu wersalskiego dowodzili, że Polska okupowała ZURL. A decyzję Rady Ententy na historycznym, brutalnie rozpędzonym we Lwowie ukraińskim wiecu, który odbył się w pierwszym dniu po „gwarantowanej autonomii”, nazwano uzakonieniem polskiej okupacji zachodnioukraińskich ziem. I od tego czasu termin ten jest głównym w ówczesnych ukraińskich dokumentach politycznych. A co do zdziwienia wiceministra Bartosza Cichockiego w związku z odsłonięciem pomnika na Przełęczy Wereckiej, to właśnie on zaskoczył Ukrainę i świat, oskarżając 11 listopada Ukrainę jeszcze o zbrodnię katyńską… Ten szczegół, jak wynika ze wszystkich danych, jest przejęzyczeniem, pokazuje poziom antyukraińskich emocji, które obecnie panują w środowisku władzy w Polsce. Podgrzewał je solidnie były prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Choć, mówiąc szczerze, nic szczególnego nie zrobił, by wywołać wybuch emocji. Jedynie postawił w jednym szeregu UPA i AK — jako formacje wojskowe, które walczyły o państwową niepodległość swoich narodów. W Polsce podniósł się krzyk: to jest niedopuszczalne, to godne kary… W polskiej telewizji pojawiły się komentarze o Ukrainie w stylu „najlepszych" wzorców putinowskich. W swoim dzienniku w związku z tym zapisałem: „Dziś, 2 listopada, w „TVP Wiadomości" był straszny i jak na wiadomości dość długi komentarz o Ukrainie. Ustami zarówno dziennikarzy, jak i senatora-prowokatora Jana Żarina Ukrainę nazwano państwem, które podąża kursem „faszyzmu", stanowiącego zagrożenie dla „polskiej przyszłości"!!! Słowa te padły na tle udziału Prezydenta Ukrainy w jakiejś konferencji czy międzynarodowym forum!!! Czas płynie, a myślenie zmienia się niewiele. Otóż terminy „ukraiński faszyzm" i „antysemityzm" były głównymi „argumentami", których używała polska dyplomacja (jak świadczą prace naukowe), aby nakłonić Zachód do tego, by w 1923 roku Rada Ambasadorów państw zwycięzców w pierwszej wojnie światowej przekazała Zachodnią Ukrainę Polakom. I tak się rzeczywiście stało — mimo że w „części austriackiej" stosunek Polaków do Ukraińców wynosił 800 tys. do 3,3 miliona, czyli Ukraińców było czterokrotnie więcej! W „części rosyjskiej" Zachodniej Ukrainy, czyli na Wołyniu, ten stosunek był jeszcze bardziej na korzyść Ukraińców. Co ciekawe, „oświadczenia" o ukraińskim „faszyzmie" składa się wtedy, gdy trzeźwi zachodni analitycy mówią o antyeuropejskim nacjonalizmie Kaczyńskiego i Orbána (na Węgrzech), który graniczy z nazizmem. Tak antyukraińskiego materiału w „TVP Wiadomości" dawno nie widziałem. Obawiam się, że ta dzikość nie skończy się dobrze!!!" Jakże wielkie było moje zdziwienie, gdy 4 listopada dowiedziałem się, że na tle takiej ataku informacyjnego z „oficjalną wizytą" (według wersji szeregu ukraińskich mediów) do Ukrainy przybywa minister spraw zagranicznych Polski Witold Waszczykowski. Nieco zdziwił mnie fakt, że głównym punktem podróży szefa polskiej dyplomacji do Lwowa było jego spotkanie z polskimi konsulami na Ukrainie. Dlatego postanowiłem sprawdzić informację o tym wydarzeniu na oficjalnej stronie MSZ Polski. Tam ani razu nie użyto zwrotu „oficjalna wizyta". Tylko raz wspomniano o wizycie na Ukrainie. A przeważnie pisano o wizycie we Lwowie… Z informacji MSZ Polski dowiadujemy się, że Warszawa zalicza Ukrainę do krajów o trudnym poziomie bezpieczeństwa dla pracy dyplomatów. Minister podziękował konsulom za to, że aktywnie odpowiadają na zainteresowanie Ukraińców pracą, nauką i życiem w Polsce. Tymi krótkimi słowami powiedziano to, co od dawna mówią analitycy, a czego zwykle unikają dyplomaci. Z podziękowania ministra wyraźnie wynika, że obecnie Ukraińcy są potrzebni Polsce jako wykwalifikowana, a jednocześnie stosunkowo tania siła robocza… I ta kwestia zasługuje na osobną analizę. Ponieważ przyjazd szefa polskiej dyplomacji do Lwowa, zwłaszcza drugi dzień jego pobytu, był bardzo emocjonalny i odbiegał od zaplanowanego programu, dlatego pokażę to wydarzenie przez pryzmat jego interpretacji przez główne postacie. Tym bardziej że jeszcze przed podróżą do Lwowa W. Waszczykowski w wyraźnie pouczającym stylu zdążył zareagować na komentarz MSZ Ukrainy z 3 listopada 2017 roku, że na Ukrainie nie ma nastrojów antypolskich. Cytuję słowa ministra Waszczykowskiego za nagraniem wideo z polskiej telewizji z 4 listopada: „MSZ Ukrainy dość niefrasobliwie (bezodpowiedzialnie, beztrosko, — red.) kopiuje pewną drogę, którą kiedyś zaproponowali polscy biskupi stronie niemieckiej…" (W komentarzu do tych słów powiedziano, że chodzi o historyczne słowa „przebaczamy i prosimy o przebaczenie", które nie raz, począwszy od 1987 roku, brzmiały także w oświadczeniach ukraińskich hierarchów kościelnych, a później stały się podstawą wspólnej deklaracji prezydentów Polski i Ukrainy, którą obóz Kaczyńskiego obecnie wyraźnie ignoruje). Słowa te są także w dokumentach, które podpisywali obecni prezydenci obu państw. Zatem w żaden sposób nie jest to „nieodpowiedzialna" nowinka MSZ Ukrainy, jak wynika ze słów Waszczykowskiego, którego w Polsce obecnie nazywa się głównym kandidatem do odwołania z rządu. Po chwili namysłu Waszczykowski kontynuował monolog: „Ale nawet jeśli odłożyć na bok, że to także dość niewłaściwa interpretacja, to gdzie są te spotkania historyków? Z naszej strony na pewno jest pełna otwartość…". Tu nasuwa się pytanie, czy słowa o „pełnej otwartości" ze strony polskiej to świadoma dezinformacja polskiego ministra, czy też jest on ofiarą manipulacji nieodpowiedzialnych środowisk. Rzecz w tym, że podczas wrześniowego pobytu we Lwowie odbyłem krótką rozmowę z dyrektorem Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy profesorem Mykołą Łytwynem. Twierdził on, że z inicjatywy strony polskiej wstrzymano wszystkie kontakty historyków. I wyjaśnił to „zjawisko". Obecnie ukraińscy historycy mają dokumenty, w tym także niemieckie, które poświadczają, że prawdziwe przyczyny konfliktu na Wołyniu w 1943 roku były zupełnie inne, niż przedstawia to propaganda Kaczyńskiego. A liczba ofiar jest pięciokrotnie mniejsza niż ta, którą z podszeptu budowniczej Ewy Siemaszko nazywają obecnie polscy historycy i politycy… 5 listopada minister spraw zagranicznych Polski W. Waszczykowski zadawał polskim dziennikarzom na Cmentarzu Łyczakowskim w dawnym staroukraińskim książęcym Lwowie w ramach jego „wizji lokalnej" (sprawdzenia na miejscu, — red.), jak sam nazwał przyjazd do Lwowa, kilka retorycznych pytań, na które, jako odpowiedzialny Ukrainiec, spróbuję udzielić zupełnie nieretorycznych odpowiedzi. „Po co sztucznie wszczyna się polsko-ukraińskie problemy, skoro tutaj ludzie żyją normalnym, pokojowym sposobem?" — pytał polski minister. To stylistycznie nieco niezgrabne zdanie — dosłowne tłumaczenie jego pytania. Zwróciły moją uwagę w nim słowa „wszczynać problemy" (zaczynać problemy). Stare słowniki, z których korzystam (nowe często podają tłumaczenia dalekie od rzeczywistości), pokazały, że słowo „wszczynać" zwykle łączy się ze słowami kłótnia, bójka, wojna. Trudno zrozumieć, dlaczego polskiego ministra poniosły emocje wojenne… Polska opozycja już nie raz dowodziła, że ten minister nie należy do ludzi wielkiego formatu i wszystko, co tylko można, przegrywa. I z jej inicjatywy już stawiano pytanie o jego dymisję. Ale bez powodzenia. A oto w zapowiedzianej w najbliższym czasie rotacji polskiego rządu osobę W. Waszczykowskiego nawet analitycy prorządowi nazywają główną kandydaturą do wyprowadzenia z rządu. Dalej „wojenne emocje" polskiego ministra o „wszczynaniu problemów" rozwinęli polscy dziennikarze, po raz kolejny w ciągu ostatnich kilku dni składając całą odpowiedzialność za problemy w dwustronnych stosunkach na stronę ukraińską, kładąc szczególny nacisk na „niechęć Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej do dialogu, na blokowanie przez niego polskich inicjatyw"… „Komu przeszkadzają ludzie, którzy leżą tutaj w grobach?" — pytał polski dyplomata dziennikarzy na Cmentarzu Łyczakowskim. Prawdę mówiąc, to pytanie nie jest aż tak retoryczne. Umarli nikomu z duszewnie zdrowych ludzi nie przeszkadzają. A co do żywych, to już osobna sprawa. Po opowieści mojego przyjaciela-grafika Ołeksandra Melnyka z Kijowa o groźbach oficera OBWE z Polski (przynajmniej rozmówca przyjaciela tak się przedstawił), które zabrzmiały wiosną 2016 roku w Mariupolu, że państwo polskie wkrótce przyjdzie się zemścić za wołyńskie ofiary, nie wydają mi się aż tak śmieszne rozmowy, które słyszymy we Lwowie od polskich grup wycieczkowych o „utracone miasto polskiej chwały, świadectwem której test ten cmentarz" (utracone miasto polskiej chwały, świadectwem którego jest ten cmentarz). Biorąc pod uwagę, że po oficjalnych oświadczeniach Jarosława Kaczyńskiego, iż Polska nie dopuści do Europy Ukrainy z Banderą, w Polsce gwałtownie wzrosła nie tylko słowna, ale i fizyczna (przypadki pobić) nietolerancja wobec Ukraińców, wszystkie rozmowy o „utracone miasto" budzą niepokój. Nikt bowiem nie może być pewien, że na nostalgicznych rozmowach wszystko się skończy. Rzecz w tym, że polscy dyplomaci wprost mówią o 41 polskich kościołach sprzed 1939 roku, które były we Lwowie i nie zostały zwrócone Polakom… Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

W 2018 roku staroukraińskie państwo Ruś obchodzi 1180 lat!

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Nowocześni badacze Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, w szczególności doktor nauk prawnych, profesor Ihor Bojko w artykule „Do kwestii założenia państwa ukraińskiego” oraz kandydat nauk historycznych, docent Olha Szczodra w rozprawie naukowej „Kiedy i gdzie powstała Ruś: problemy początkowego etapu formowania się ukraińskiej państwowości”, które zostały opublikowane w Biuletynie Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (2017, nr 58), wykorzystując źródła zagraniczne (bizantyjskie, arabskie i zachodnioeuropejskie), uzasadnili, że Ruś (Ruś Kijowska) była już znana na arenie międzynarodowej w 838 roku. Docent Olha Szczodra i profesor Ihor Bojko zwrócili uwagę na wiele źródeł. Wśród nich są następujące. Arabski autor Ibn Chordadbeh w dziele „Księga dróg i krajów”, napisanym nie później niż w 840 r., opowiadał o udziale Rusinów w handlu międzynarodowym. Zaznaczał on w szczególności, że Rusini dostarczali futra do Bizancjum i płacili za to dziesięcinę cesarzowi, oraz do krajów arabskich przez Chazarię, za co płacili dziesięcinę władcy chazarskiemu. Autor kroniki frankijskiej (bertińskiej) biskup Prudencjusz donosił, że po wizycie poselstwa Rusinów w Bizancjum w 838 r., którego celem mogło być zawarcie z imperium umowy handlowej, w następnym, 839 roku, ruscy posłowie przybyli do Ingelheim do króla Franków Ludwika Pobożnego. „Geograf Bawarski” — zachodnioeuropejskie źródło z IX w. — świadczy, że Rusini w połowie IX w. gospodarowali w Europie Środkowo-Wschodniej, byli głównym niezależnym ludem na ziemiach między Chazarami a Węgrami. Pod pojęciem „Ziemia Ruska” lub „Ruś” (staroukraińskie państwo) rozumiano terytorium Środkowego Naddnieprza, wyznaczone miastami Kijów—Czernihów—Perejasław (ziemie Polan, Drewlan, Siewierzan). „Tylko do tych ziem i miast używano terminu »Ruś«. Ani ziemia nowogrodzka, ani suzdalska (podobnie jak reszta przyłączonych do Kijowa ziem), zdaniem współczesnych, Rusią nie były” — podkreśla Ihor Bojko. W pierwszej kronice nowogrodzkiej można przeczytać o podróżach nowogrodzian „do Rusi” (czyli do Kijowa, Czernihowa lub Perejasławia). Tak samo „do Rusi” jeżdżono z Rostowa, Suzdala. Olha Szczodra słusznie podkreśla, że „nowoczesne próby udowodnienia północnego pochodzenia nazwy »Ruś«, jak i wersja początkowej północnej Rusi, z którą są bezpośrednio związane, nie mają przekonujących argumentów”. Zatem w 838 roku już w pełni istniało wysokorozwinięte, jak na tamte czasy, wczesne ukraińskie państwo Ruś — Ukraina. Rosowie, Rusini, Ukraińcy — to historyczne etnonimy jednego narodu, którego językiem jest ukraiński, znany jeszcze od VII w. Trzeba wiedzieć, że nie było jednego staroruskiego języka, jak to narzucali i narzucają manipulatorzy ogólnorosyjskiej jedności. Prawdziwymi spadkobiercami Rusi Kijowskiej stała się Ruś Halicko-Wołyńska, a nie protomoskiewskie księstwo włodzimiersko-suzdalskie. Włodzimierz Wielki chrzcił nie mokselców-moskali-Rosjan, nie Rosję, bo jej na świecie jeszcze nie było, a Ruś, czyli Rusinów. W IX—XII w. nie istniał naród rosyjski (Wielkorusowie). Na terytorium zaleskim (dzisiejsze terytorium północnej Rosji) żyły plemiona ugrofińskie (Muroma, Meria, Wepsowie, Meszczerowie, Moksza, Żarowa i in.). Nazywano je narodem Moksel, który z czasem stał się podstawą Moskali-Wielkorusów. Z plemion słowiańskich (Polanie, Drewlanie, Siewierzanie, Dulibowie, Tywercy i in.) w rozwoju historycznym uformował się naród ukraiński. Zatem Rusini-Ukraińcy i Moskale-Rosjanie nie są tego samego rodu-plemienia, to różne etnosy, a spadkobierczynią Rusi (Rusi Kijowskiej) jest Ukraina, a nie Moskwa-Rosja. Ale jako sąsiedzi — trzeba żyć w zgodzie, zrozumieniu i pokoju. Pokój między Ukrainą a Federacją Rosyjską zależy tylko od Rosjan oraz społeczności europejskiej i światowej. W 2018 roku mija 1180 lat od powstania staroukraińskiego państwa Ruś, które już w 838 roku było znane na arenie międzynarodowej. Z ponad 1180-letnią historią państwo ukraińskie wchodzi do grona najstarszych państw Europy. Logiczne jest, że tę wybitną datę należy uroczyście obchodzić na szczeblu państwowym, a dla mediów jest to niewyczerpane źródło intelektualno-estetycznych, moralno-duchowych, narodowo-patriotycznych publikacji, audycji telewizyjnych i radiowych. Czy wielkość 1180-letniej historii Rusi-Ukrainy uświadamiają sobie przywódcy państwa, politycy, deputowani Rady Najwyższej, działacze intelektualno-kulturalni, społeczni, dziennikarze?! Niech prawdziwa, moralno-narodowa pamięć historyczna zapanuje w duszy każdego obywatela Ukrainy! Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii odmówił spółce z o.o. „Fors Ukraina” wydania zezwolenia na wwóz na Ukrainę z terytorium kraju-agresora Rosji książki Jewgienija Satanowskiego „Zapisnyje kniżki duraka” (Wydawnictwo „E”, m. Moskwa). Nakaz odmowy wydano na podstawie decyzji rady eksperckiej Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii ds. analizy i oceny produktów wydawniczych w sprawie zaliczenia jej do takich, których rozpowszechnianie na terytorium Ukrainy jest niedozwolone. Autor „notatników”, który pozycjonuje się jako przedsiębiorca, dziennikarz i pisarz, próbuje, według jego własnych słów, „opisać wszystko, co widzisz, i wszystko, do czego, wygląda na to, wszystko zmierza”. Interesują go problemy pomników na Rusi: „Po zjednoczeniu Krymu z Rosją stosowniej byłoby w rzeczywistości postawić pomnik W.W.P. chociażby z tego Krymu z mapą w wyciągniętej brązowej dłoni”. I kwestia wolności słowa: „Rosyjska prasa w porównaniu z mediami zachodnimi jest najuczciwszą i najwolniejszą na planecie”. I niedawna przeszłość Rosji, kiedy „po upadku ZSRR i absolutnej zależności od przeklętego Zachodu… w latach 2000. do władzy doszedł Władimir Władimirowicz Putin i wszystko zmieniło się w jednej chwili. Nastał porządek i wszystko się podniosło, i zakwitło, i poszło, poszło wstawanie z kolan”. Ale jeszcze bardziej rosyjskiego „przedsiębiorcę, dziennikarza i pisarza” interesuje teraźniejszość i przyszłość Ukrainy oraz jej przyjaźń z „przeklętym Zachodem”, w opisie których autor używa całego zestawu propagandowych kremlowskich stereotypów: „faszyści, banderowcy, kijowska junta”. Wyobraziwszy sobie, że jest prorokiem Mojżeszem, Satanowski przepowiadał Ukrainie rozpad na enklawy i międzynarodową izolację. Ale sam przyznał, że jego prognoza się nie sprawdziła. „Czy autor jest tym zmartwiony? — pyta siebie. Współczesne procesy polityczno-ideologiczne, przede wszystkim informacyjna i wojskowa agresja Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, zaostrzyły dyskusję o historii formowania się ukraińskiej państwowości. Wielu historyków kiedyś i teraz powołuje się jedynie na „Powieść minionych lat” (Powieść lat minionych) — pierwsze zestawienie kronikarskie książęcego staroukraińskiego państwa Ruś, sporządzone przez Nestora Kronikarza w Kijowie w XI—na początku XII w. W tym dokumencie pod rokiem 852 odnotowano wiadomość: „W roku 6360 (852), indykcji 15, kiedy zaczął panować Michał, zaczęła nazywać się Ziemia Ruska”.

Машинний переклад

W Ukrainie będzie o jedną „Zapisną książkę głupca” mniej

Jewhen Satanowski sam sobie odpowiada. — Niewiele. Bo nie spodziewałem się od Amerykanów i Europejczyków aż takiej głupoty. Czy można coś zmienić? Wygląda na to, że nie”. Członkowie eksperckiej rady uznali, że treść wydawnictwa nie odpowiada kryteriom oceny produkcji wydawniczej dopuszczonej do rozpowszechniania na terytorium Ukrainy. Dotyczy to, w szczególności, obecności w książce propagandy imperialnych doktryn geopolitycznych państwa-agresora, usprawiedliwiania i uznawania za zgodną z prawem okupacji terytorium Ukrainy oraz innych kwestii. „Książka wyraźnie antyzachodnia i antyukraińska. Co więcej, bardzo prawdopodobne jest, że prokremlowska książka Żyda Satanowskiego ma na celu prowokację nastrojów antysemickich na Ukrainie. Kategorycznie sprzeciwiam się importowi kremlowskiej prowokacji — »Zapisnych książek głupca« Jewhena Satanowskiego” — uważa członek eksperckiej rady Witalij Dowhycz. „Moim zdaniem tytuł książki odpowiada jej treści — dodaje ekspert Walerij Hastynszczykow. — A deklarowane stanowisko »neutralnego« obserwatora szczególnie widoczne jest w pochwałach pod adresem Putina”. Na manipulacyjne techniki użyte w książce zwróciła uwagę także inna członkini eksperckiej rady Alla Kowtun: „Wydawnictwo wyraźnie przeznaczone jest do użytku wewnętrznego w Rosji — zawiera manipulacyjne, nieprawdziwe informacje dotyczące militarnego udziału Rosji w Ukrainie, szerzy rosyjski szowinizm, propaguje mit o supermocarstwie. Biorąc pod uwagę istniejące realia wojskowe, taka lektura jest nie do przyjęcia do rozpowszechniania na Ukrainie”. Przypomnijmy, że w maju weszła w życie uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy z 05.04.2017 № 262 „Niektóre kwestie wydawania (odmowy wydania, unieważniania) zezwolenia na przywóz produkcji wydawniczej, pochodzącej lub wytworzonej i/lub przywożonej z terytorium państwa-agresora, tymczasowo okupowanego terytorium Ukrainy”. Od teraz rozpowszechniający produkcję wydawniczą z Rosji i z tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy mają uzyskać zezwolenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii na przywóz produkcji wydawniczej. Decyzję o odmowie wydania zezwolenia podejmuje rada ekspertów Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii ds. analizy i oceny produkcji wydawniczej pod kątem zaliczenia jej do takiej, która nie jest dopuszczona do rozpowszechniania na terytorium Ukrainy. Od maja 2017 roku, stan na 5 grudnia, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii wydał podmiotom gospodarczym 7622 zezwolenia na przywóz produkcji wydawniczej, pochodzącej lub wytworzonej i/lub przywożonej z terytorium państwa-agresora, tymczasowo okupowanego terytorium Ukrainy, na obszar celny Ukrainy. Nakład wydawnictw, na które wydano zezwolenia, wynosi 60 106 384 egzemplarze. Ponadto Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii wydał 197 odmów wydania zezwoleń: 177 odmów na podstawie przedłożenia przez podmiot gospodarczy niekompletnego pakietu dokumentów, niezbędnych do uzyskania zezwolenia, lub stwierdzenia w przedłożonych dokumentach nieprawdziwych informacji; a także 20 odmów na podstawie negatywnych opinii rady ekspertów Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii ze względu na niezgodność wydawnictw z kryteriami oceny produkcji wydawniczej dopuszczonej do rozpowszechniania na terytorium Ukrainy. Prasa-centrum Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii

Машинний переклад

Laureaci Nagrody im. Wasyla Symonenki 2017 roku

Konkursowa komisja do spraw przyznania Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki, ustanowionej przez Radę Obwodową w Czerkasach oraz obwodową administrację państwową przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów, w celu upamiętnienia pamięci poety-humanisty Wasyla Symonenki, popularyzacji jego imienia i twórczości, zachęcania zawodowych i niezawodowych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych dzieł literackich o obywatelskim brzmieniu, skierowanych na budowę niezależnej demokratycznej Ukrainy, podsumowała wyniki konkursu na zdobycie nagrody w 2017 roku. Laureatami Nagrody im. Wasyla Symonenki zostali: w kategorii „За кращу першу поетичну збірку” (Za najlepszy pierwszy tomik poetycki) Ołeksij Byk (Połtawa), za zbiór wierszy „Wirszi na ruci”; w kategorii „За кращий художній твір” (Za najlepsze dzieło artystyczne) Switłana Koronenko (Kijów), za zbiór wierszy „Wirszi z osini”. Członkowie konkursowej komisji serdecznie gratulują laureatom i życzą im dobrego zdrowia oraz nowych twórczych osiągnięć. W. POLISZCZUK, przewodniczący konkursowej komisji

Машинний переклад

Andrij ILLJENKO: Odpowiedzialność karna za negowanie Hołodomoru to kwestia honoru naszego narodu

Jeśli w parlamencie pozostała choć kropla patriotyzmu — musi on poprzeć projekt ustawy dotyczący odpowiedzialności karnej za negowanie Hołodomoru i ustanowić wreszcie sprawiedliwość dziejową. To kwestia pamięci naszych przodków i naszego honoru jako narodu. O tym podczas briefingu w Radzie Najwyższej Ukrainy 6 grudnia 2017 roku oświadczył deputowany ludowy z ramienia WS „Swoboda” Andrij Illjenko. Przypomnijmy, że 28 listopada 2017 roku deputowani ludowi ze „Swobody” zarejestrowali w Radzie Najwyższej projekt ustawy dotyczący odpowiedzialności karnej za negowanie Hołodomoru. Odpowiedni dokument został zarejestrowany przez Aparat RN Ukrainy pod numerem 7343 (http://svoboda.org.ua/news/events/00119338/). Andrij Illjenko podkreślił, że odpowiedni punkt znajduje się w programie ochrony Ukraińców „Swobody” od początku jej powstania. Ponadto w poprzedniej kadencji swobodowiec Andrij Miszczenko już rejestrował podobny projekt ustawy. „To kwestia naszego honoru narodowego, godności, sprawiedliwości dziejowej. Większość cywilizowanych krajów przechodzi drogę, gdy jawne publiczne negowanie ludobójstwa uznaje się za przestępstwo kryminalne i wprowadza za nie karę kryminalną. Uważamy za niedopuszczalne usprawiedliwianie katów narodu ukraińskiego, a negowanie Hołodomoru jako ludobójstwa uważamy za przygotowanie nowych zbrodni wobec niego. Dzisiaj państwo ukraińskie, tak jak sto lat temu, walczy z moskiewską agresją. Część terytorium Ukrainy okupował wróg i tam już teraz odbywają się działania, które są ludobójstwem wszystkiego, co ukraińskie. Ten wróg jest gotowy powtórzyć te straszne zbrodnie XX wieku. Aby kaci zostali nazwani katami i nie byli usprawiedliwiani — swobodowcy żądają od parlamentu jak najszybszego uchwalenia naszego projektu ustawy” — podkreślił nacjonalista. Biuro prasowe Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”

Машинний переклад

Nowy i sprawiedliwy

Oleksandra POPELUK, honorowa przewodnicząca Czerniowieckiego Oddziału Związku Ukrainek. W 27. roku Niepodległości Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła, a Prezydent Petro Poroszenko podpisał ustawę „O oświacie”, zgodnie z którą językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński. Choć to dziwne, ustawa ta oburzyła naszych najbliższych sąsiadów i skłoniła do nieadekwatnych kroków. Prezydent Rumunii odwołał wizytę na Ukrainie w geście protestu przeciwko tej ustawie. A prezydent Mołdawii nazwał ustawę „O oświacie” „wstydem i lekceważeniem mniejszości narodowych”. Duma Państwowa Rosji martwi się, że taka ustawa może wyprzeć język rosyjski z Ukrainy. Chciałoby się przypomnieć szanownym przywódcom Mołdawii i Rumunii, że kiedy Ukraińcy z Bukowiny przez 22 lata (1918–1940) żyli pod okupacją rumuńską, nikt się z nimi nie cackał. W miejscach publicznych wywieszono tabliczkę „Vorbiți numai românește!”, czyli mów tylko po rumuńsku. Są jeszcze żywi świadkowie tego, jak dzieci Ukraińców szły do rumuńskiej szkoły, nie znając ani jednego rumuńskiego słowa. A uczyła ich nauczycielka, która nie znała języka ukraińskiego. Za język ukraiński, pieśń, książkę, strój rumuńscy policjanci (wachmani) bili. A tych Ukraińców, którzy próbowali bronić swojego, ukraińskiego, aresztowano, poddawano torturom, sądzono. Lepiej byłoby, gdyby nasi bracia-sąsiedzi spojrzeli na siebie i policzyli, ile mają szkół państwowych dla mniejszości ukraińskiej. Minister oświaty i nauki Ukrainy Lilija Hrynewycz oświadczyła: „W żadnym z krajów, które są zaniepokojone nową ustawą o oświacie, nie ma ukraińskiej szkoły”. Ukraińcom w Rosji, Rumunii stworzono takie warunki, że sami rezygnowali i rezygnują nawet z lekcji języka ukraińskiego w szkołach. Trwa całkowita asymilacja Ukraińców. W czasach sowieckich w szkołach rumuńskojęzycznych obwodu czerniowieckiego wykładano język rosyjski, realizując politykę całkowitej rusyfikacji. I po stalinowskich represjach, po strasznej tragedii 1 kwietnia 1941 roku w uroczysku Warnycia, w pobliżu wsi Biała Krynica, kiedy pogranicznicy rozstrzelali pokojową procesję oszukanych ludzi, których sprowokowano do pójścia z chorągwiami i ikonami do Rumunii, Rumuni chętnie posługują się rosyjskim nawet w swoich domach, choć nie ma tam tabliczek „Vorbiți numai rusește”. Dokładnie nie wiadomo, ilu zabitych i rannych zasypano w naprędce wykopanych mogiłach ziemią, która jeszcze długo „oddychała”, bo pod nią byli żywi ludzie. Jedni piszą o setkach, inni o tysiącach, choć już dawno należało przeprowadzić ekshumacje. Lecz ustalenie prawdy, widocznie, nikomu nie jest na rękę, ponieważ zawęzi przestrzeń dla politycznych spekulacji. Zatem nie oburzać się trzeba, a dziękować Ukrainie za sprawiedliwą, humanitarną ustawę, która nie pozwoli mniejszościom narodowym zapomnieć swojego ojczystego języka, kultury i zapewni znajomość państwowego języka ukraińskiego. Gdyby podobną ustawę uchwalono wcześniej, choć 10 lat temu, to dzisiaj nie byłoby wojny na Ukrainie, nie ginęliby ludzie przez to, że Rosja ze swoim nieadekwatnym prezydentem rzuciła się „bronić rosyjskojęzyczną ludność”. W Instytucie Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przechowywana jest unikalna mapa (1871 r.), która wskazuje, że Ukraińcy ze swoim ojczystym językiem zamieszkiwali terytoria znacznie większe niż teraz: od woroneszczyzny i Kubania po marmaroszyznę i Podlasie, od brzeszczyzny po Besarabię i Tawrię. Język ukraiński tam, u naszych sąsiadów, do dziś brzmi w życiu codziennym. Lecz nie dlatego, że ktoś go narzucał, zajmował się ukrainizacją, a tylko dlatego, że nasz język jest jednym z najstarszych języków świata. Jest on dany przez Boga. Ale brak państwowości spowodował mit o ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności na terytorium Ukrainy. Przez trzysta lat rosyjskiej okupacji język ukraiński doświadczył takich prześladowań i zakazów, jak żaden inny język świata. Czego wart jest osławiony cyrkularz wałujewski z 1863 r. o zakazie języka ukraińskiego, którego „nie było, nie ma i być nie powinno”. Wałujewszczyzna z powodzeniem działa i dzisiaj w Rosji. Tam 10 mln Ukraińców nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły. Była w Moskwie jedna ukraińska biblioteka. Zamknięto ją, książki wywieziono, personel zwolniono, a eks-dyrektor Natalii Szorinej zasądzono 4 lata w zawieszeniu. Była jedna cerkiew Kijowskiego Patriarchatu, Świętej Trójcy, w podmoskiewskim mieście Nogińsk. Ale sąd wydał wyrok zburzenia tej cerkwi. W rezultacie całej tej antyukraińskiej histerii na Ukrainie wykształciła się szczególna „rosyjskojęzyczna”, czyli rosyjskojęzyczna, narodowość, którą broni Rosja Putina, rozpętując wojnę, której końca nie widać. Putinowskie kule, pociski i miny nie rozróżniają, kto jest kim. Od nich giną i rosyjskojęzyczni. Szanownym naszym rosyjskojęzycznym chciałoby się przypomnieć wersy poezji współczesnego rosyjskiego poety Andrieja Orłowa (Orłuszy): A po Donbasie i naszych na Krymie / Myśl obnażam do istoty: / Rosyjski zapomniałbym już tylko dlatego, / Że mówił nim Putin. A nową ustawę o oświacie w języku państwowym trzeba nie zagadywać, a ściśle i z szacunkiem wykonywać. Pomóż nam wszystkim, Boże. Ta wojna powinna przekonać zrusyfikowanych Ukraińców, że mamy swój pokój, czyli świat, ukraiński, swoją ziemię, swoje słońce, swój dawny melodyjny język, swoje lasy, rzeki, jeziora, swoje marzenie, swoją religię, którą też kradną, swoją Cerkiew. Więc chrońmy ukraiński świat. Już spróbowali na Donbasie „ruskiego miru”, który przyniósł tylko ruinę, śmierć i kalectwo, łzy, przesiedleńców, bezdomnych, wdowy i sieroty — niezliczone nieszczęścia. Niech sąsiadom będzie „ruski mir” i „ruski język”, a nam — ukraiński świat i ukraiński język, chroniony nową i sprawiedliwą ustawą!

Машинний переклад

Do Prezydenta Ukrainy P. O. Poroszenki

Szanowny Panie Prezydencie! Zwracamy się do Pana jako do Gwaranta Konstytucji z prośbą o poparcie apelu do Pana 178 deputowanych ludowych Ukrainy z dnia 10 listopada 2017 roku oraz Komitetu ds. Kultury i Duchowości Rady Najwyższej Ukrainy z dnia 17 listopada 2017 roku z propozycją ogłoszenia roku 2018 „Rokiem utwierdzenia języka państwowego”. Strategicznym zadaniem państwa jest zapewnienie nieuchronnego przestrzegania gwarancji konstytucyjnych dotyczących wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Państwo musi zapewnić bezwarunkowe wykonanie ważnej normy konstytucyjnej. Temu sprzyjać będzie realizacja kompleksu działań w celu wykonania Pana Dekretu o ogłoszeniu Roku utwierdzenia języka państwowego. W warunkach hybrydowej agresji przeciwko Ukrainie wykonanie odpowiednich działań sprzyjać będzie konsolidacji społeczeństwa, formowaniu i ochronie narodowej przestrzeni językowo-informacyjnej, wzmocnieniu bezpieczeństwa narodowego oraz suwerenności Ukrainy. Z poważaniem 1. Iwan DZIUBA, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy; 2. Ołeksandr AFONIN, prezydent Ukraińskiego stowarzyszenia wydawców książek i księgarzy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; 3. Bohdan BENIUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 4. Dmytro BOHOMAZOW, główny reżyser Narodowego akademickiego teatru imienia Iwana Franki, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 5. Wasyl HERASYM’JUK, pisarz, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 6. Lubow HOŁOTA, szefowa redakcji ogólnoukraińskiej gazety „Słowo Proświty”, laureatka Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 7. Wołodymyr DANYŁENKO, pisarz, przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego związku pisarzy Ukrainy; 8. Iwan DRACZ, pisarz i działacz społeczny, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 9. Mykoła ŻULYNSKYJ, dyrektor Instytutu literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, akademik NAN Ukrainy; 10. Mychajło ZHUROWSKYJ, akademik NAN Ukrainy, rektor Narodowego technicznego uniwersytetu Ukrainy „Kijowski instytut politechniczny imienia Ihora Sikorskiego”, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; 11. Josyf ZISELS, przewodniczący stowarzyszenia żydowskich organizacji społecznych i wspólnot Ukrainy, wykonawczy wiceprezydent Kongresu wspólnot narodowych Ukrainy; 12. Raisa IWANCZENKO, pisarka, laureatka Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 13. Roman KUSZNIR, dyrektor Instytutu stosowanych problemów mechaniki i matematyki im. J. S. Pidstryhacza, członek korespondent NAN Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; 14. Iwan MAŁKOWYCZ, szef redakcji wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 15. Pawło MOWCZAN, pisarz i działacz społeczny, przewodniczący Związku społecznego „Proświta” im. T. H. Szewczenki, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 16. Ihor MRYHŁOD, dyrektor Instytutu fizyki układów skondensowanych, akademik NAN Ukrainy; 17. Dmytro PAWŁYCZKO, pisarz i działacz społeczny, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 18. Anatolij PAŁAMARENKO, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 19. Mykoła POLISZCZUK, kierownik katedry neurochirurgii NMAPO im. P. L. Szupyka, członek korespondent NAMN Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki; 20. Myrosław POPOWYCZ, dyrektor Instytutu filozofii imienia H. S. Skoworody, akademik NAN Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; 21. Jewhen SAWCZUK, kierownik artystyczny i dyrygent Narodowej kapeli chóralnej „Dumka”, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 22. Mychajło SYDORŻEWSKYJ, pisarz i działacz społeczny, szef redakcji gazety „Ukraińska gazeta literacka”, przewodniczący Narodowego związku pisarzy Ukrainy; 23. Wołodymyr SIRENKO, główny dyrygent Narodowej orkiestry symfonicznej Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 24. Myrosław SKORYK, kompozytor, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 25. Jewhen STANKOWYCZ, kompozytor, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 26. Marija STEF’JUK, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Bohater Ukrainy; 27. Mychajło SŁABOSZPYTSKYJ, pisarz, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 28. Bohdan STRUTYNSKYJ, dyrektor generalny Narodowego teatru operetki, przewodniczący Narodowego związku działaczy teatralnych, artysta ludowy Ukrainy; 29. Serhij TOMIŁENKO, przewodniczący Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy; 30. Wałerij FRANCZUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 31. Andrij CZEBYKIN, prezydent Narodowej akademii sztuk Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 32. Wołodymyr CZEPELYK, przewodniczący Narodowego związku artystów plastyków Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 33. Jewhen SZEWCZENKO, przewodniczący Rady koordynacyjnej Narodowych związków twórczych Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; 34. Jurij SZCZERBAK, pisarz i działacz społeczny, doktor nauk medycznych, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przewodniczący Komitetu Narodowej nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; 35. Ihor JUCHNOWSKYJ, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy; 36. Ołeś JANCZUK, reżyser filmowy, przewodniczący Narodowego związku kinematografów Ukrainy; 37. Jarosław JACKIW, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Narodowego obserwatorium NAN Ukrainy.

Машинний переклад

Język ukraiński: spojrzenie z Połtawy

Leonid CZOBYTKO, emeryt, były dyrektor Połtawskiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci im. Panasa Myrnego. Nie będziemy rozważać, jak zakazywała i poniżała język ukraiński na Połtawszczyźnie carska Rosja, wspomnimy tylko, jak nasz krajan, wybitny pisarz Panas Jakowycz Rudczenko zmuszony był, pracując jako urzędnik w Połtawskim Gubernialnym Skarbcu, ukrywać swój talent literacki, a utwory w języku ukraińskim wydawać pod pseudonimem Panas Myrny za granicą — we Lwowie, który wówczas wchodził w skład Austro-Węgier, oraz w Genewie (Szwajcaria). Stamtąd jego utwory nielegalnie przewożono do Imperium Rosyjskiego i potajemnie rozpowszechniano na Ukrainie. Antyukraińska polityka Imperium Rosyjskiego i gwałtowne narzucanie języka rosyjskiego nie przyniosły znaczących skutków, ponieważ przeważająca większość ludności była chłopami o wiekowym, patriarchalnym ustroju i nie poddawała się rusyfikacji. Według spisu ludności z 1897 roku w guberni połtawskiej było 2 miliony 778 tysięcy mieszkańców, z których 93% uznało za język ojczysty małoruski, czyli ukraiński, a w największym mieście guberni, Połtawie, mieszkało tylko 53 tysiące mieszkańców, z których za język ojczysty uznało ukraiński 30086 osób (56,7%), rosyjski — 11035 osób (20,8%), żydowski-jidysz — 10690 osób (20,1%). Z innych języków w Połtawie najbardziej rozpowszechnione były niemiecki, tatarski i cygański. Jednocześnie polityka zakazu języka w edukacji, sztuce, drukarstwie zadała niszczycielski cios duchowemu i kulturowemu rozwojowi narodu ukraińskiego. Wybitni uczeni, pisarze, aktorzy naszej ziemi swój talent nieśli w rosyjskojęzyczny świat, wysławiali państwo rosyjskie. W czasie walk wyzwoleńczych o naszą państwowość w latach 1917—1921 pojawiły się perspektywy odrodzenia narodu ukraińskiego, jego języka, kultury i gospodarki. Lecz wewnętrzne waśnie, rozbicie sił patriotycznych doprowadziły do kolejnej utraty państwowości. Nastała epoka radziecka w historii Ukrainy. W 1923 roku postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych Ukraińskiej Republiki Radzieckiej ogłoszono kurs na ukrainizację. Otwierano szkoły, średnie i wyższe uczelnie, bezpłatne kursy nauki języka ukraińskiego, po ukraińsku zaczęły mówić jednostki wojskowe, instytucje naukowe, prasa periodyczna, wydawnictwa książkowe itd. Ukraińcy oraz najlepsi przedstawiciele innych narodowości przyjęli ukrainizację jako przejaw sprawiedliwości dziejowej, mającej na celu realizację narodowo-językowych praw narodu ukraińskiego. Ukrainizacja wywołała wściekłość i złość ukrainożerców, od urzędników po partyjnych bonzów, a nawet wybitnych pisarzy, którzy rozpowszechniali w społeczeństwie bajki i anegdoty o nieudolności i prymitywizmie języka ukraińskiego, których echa do dziś słyszymy w leksyce współczesnych ukrainożerców. Uzasadniając ukrainizację, reżim bolszewicki miał na celu wykrycie świadomych, patriotycznie nastawionych przedstawicieli inteligencji narodowej, aby ich represjonować, a nawet fizycznie zniszczyć, by nie przeszkadzali w dalszym prowadzeniu totalnej rusyfikacji. Jako przykład — rozstrzelanie w 1937 roku w uroczysku Sandarmoch w Karelii 198 najwybitniejszych ukraińskich uczonych, pisarzy, działaczy kultury i duchownych. Ukrainizacja została przerwana postanowieniem KC WKP(b) i RKL ZSRR z 14 grudnia 1932 roku, w którym m.in. mówiono, że niebolszewicka „ukrainizacja” jest lekkomyślna i nie wynika z interesów kulturowych ludności, a daje legalną formę walki z władzą radziecką oficerom, kułakom, wrogo nastawionym kozakom. Nakazano natychmiast przenieść kancelarię, nauczanie w szkołach i placówkach oświatowych na język rosyjski oraz poprawić skład pracowników w „ukrainizowanych” rejonach. 15 grudnia 1932 roku J. W. Stalin i W. M. Mołotow wysłali telegram do wszystkich lokalnych organów partyjnych z żądaniem natychmiastowego przerwania ukrainizacji na Ukrainie i we wszystkich rejonach ZSRR, gdzie zwarcie mieszkali Ukraińcy: na Kubaniu (2 miliony), w obwodach kurskim (1,3 miliona) i woroneskim (1 milion), na Dalekim Wschodzie, na Syberii, w Turkiestanie (po 600 tysięcy). Po II wojnie światowej na Ukrainie rozpoczął się nowy etap rusyfikacji — wypieranie języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia. W organach partyjnych zjazdy, konferencje partyjne, zebrania partyjne w organizacjach podstawowych prowadzono tylko w języku rosyjskim, odpowiednio też dokumentację prowadzono po rosyjsku. Z edukacji język ukraiński wypierano stopniowo, ale pewnie: najpierw z uniwersytetów, instytutów, potem techników, szkół zawodowych. Jak grzyby po deszczu rosły rosyjskojęzyczne szkoły, najpierw w dużych miastach, potem w średnich, a dalej i w małych. Na Połtawszczyźnie nawet w Karliwce otwarto rosyjską szkołę. Co więcej, reforma edukacji z 1958 roku przewidywała prawo rodziców do wyboru języka nauczania dla swoich dzieci. W praktyce oznaczało to, że można uczyć się na Ukrainie i nie uczyć się języka ukraińskiego. Wielu nieświadomych obywateli, aby nie obciążać swoich pociech, zaczęło oddawać je do rosyjskich szkół i rezygnować z nauki języka ojczystego. Moje dzieci uczyły się w ukraińskiej 27. szkole w Połtawie, ale i tam wszystkie uroczystości prowadzono w języku rosyjskim, ogłoszenia pisano po rosyjsku, a sama dyrektorka rozmawiała tylko po rosyjsku — i na świętach, i na zebraniach rodzicielskich. Kiedyś w delegacji w rejonie wielkobahaczanskim zaszedłem w sprawach do wiejskiej szkoły, akurat była przerwa, i pedagodzy, zebrawszy się w pokoju nauczycielskim, coś żywo omawiali w języku rosyjskim. Zapytałem ich, jaką uczelnię kończyli. Połtawski Instytut Pedagogiczny — odpowiedzieli. Czy mogli tacy nauczyciele wychowywać w dzieciach patriotyzm i godność narodową? Dalej — armia. Ukraińców z reguły wysyłano daleko poza granice Ukrainy. Od trzech do pięciu lat służby w armii, gdzie panowała rosyjskojęzyczna komunikacja przy surowej dyscyplinie, robiło swoje — znaczna część służących rusyfikowała się na zawsze. Powszechne było „dyplomowe” przesiedlanie ludzi poza granice swoich republik narodowych. Ukraińców po ukończeniu wyższych uczelni i techników kierowano do pracy na Syberię, na Daleki Wschód, do Kazachstanu lub na Daleką Północ. Rosjan kierowano do pracy na Ukrainę. Mnie na przykład po ukończeniu Charkowskiego Instytutu Kultury skierowano do pracy w mieście Kustanaj, w północnym Kazachstanie. Radziecka machina propagandowa wyciskała z dusz ludzi najmniejszy ślad tożsamości narodowej, wpajała tezy, że wszystko ma być radzieckie, a zatem rosyjskie. W tym główną rolę odgrywało kino i sztuka pieśniarska. W filmach wysławiano wodzów partyjnych, ukazywano troskę partii o dobro narodu, demaskowano wrogów ludu, leni i złodziejaszków. Z reguły postać łotra miała ukraińskie nazwisko lub ukraińską wymowę. Wspomnijmy dla przykładu kilka zwrotów z popularnych patriotycznych pieśni: — najpierw myśl o Ojczyźnie, a potem o sobie; — wszędzie bliska sercu, rosyjska ziemia; — dobra jest Bułgaria, a Rosja najlepsza ze wszystkich; — mój adres — Związek Radziecki. Ludziom wbijano do głowy, że nie ma kraju lepszego niż ZSRR, że naszymi wrogami są nacjonaliści, i to koniecznie burżuazyjni, a naród rosyjski stworzony jest do kierowania innymi narodami. Pisano o tym otwarcie w podręcznikach i informatorach. Przytoczmy wyciąg z radzieckiego informatora encyklopedycznego: „Wśród socjalistycznych narodów ZSRR naród rosyjski jest najbardziej wybitnym narodem, który zasłużył na powszechne uznanie jako siła kierownicza”. Minęło 26 lat od ogłoszenia Niepodległości Ukrainy. A do tej pory nie ma ideologicznej doktryny odrodzenia narodu, której składowymi są język, kultura, stosunki gospodarcze wewnątrz państwa i poza jego granicami. W Konstytucji Ukrainy zapisano, że państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Jednak przez 26 lat niepodległości żadna zmiana w rozpowszechnianiu i rozwoju języka ukraińskiego nie nastąpiła. Nawet od wysokich urzędników państwo nie wymaga znajomości języka ukraińskiego. Środki masowego przekazu, które przeważnie są pod patronatem oligarchów, nie spieszą się z ukrainizacją. Do tej pory nie ma ani jednego kanału telewizyjnego, który w stu procentach nadawałby w języku ukraińskim. A ile różnych teleturniejów, programów rozrywkowych leci po rosyjsku? Wystarczy przypomnieć: „Ukraina ma talent”, „Głos kraju”, „Tańce z gwiazdami”, „Liga śmiechu”, „95 kwartał”. Prawie wszyscy członkowie jury są rosyjskojęzyczni, a dzieci śpiewają po angielsku i rosyjsku, jednostki przebijają się z ukraińską piosenką. Zaczęto wreszcie kręcić ukraińskie seriale, ale z jakiegoś powodu aktorzy ukraińskich teatrów, którzy tam grają, mówią w języku rosyjskim, tylko napisy piszą po ukraińsku. Dopiero po 25 latach niepodległości uchwalono ustawę, aby w radiu i w eterze telewizyjnym brzmiało 25% ukraińskiej piosenki i muzyki — oto takimi osiągnięciami się cieszymy! Wszystko robi się po to, aby nasunąć młodemu człowiekowi myśl, że język ukraiński jest drugorzędny, można się bez niego obejść, a za to rosyjski — jest dominujący w sporcie, sztuce, kinie, w biznesie i sieci internet. Całe enklawy, zamieszkane przez rosyjskojęzycznych ludzi, nadal stawiają opór przejściu na język państwowy. Ukraińskie szkoły są tam fikcją. Dzieci odpowiadają na lekcjach w języku rosyjskim, a nauczyciele flirtują z rodzicami, rozmawiając z nimi po rosyjsku. Moja wnuczka, która uczęszczała do ukraińskiego przedszkola w Charkowie w 2003 roku, wspomina, że wychowawczyni używała po ukraińsku tylko „Dzień dobry!” i „Smacznego”. Od tamtej pory niewiele się zmieniło. Tak jak wcześniej, Ukraińcy lekceważą i niszczą wszystko, co własne, a małpują obce. I dalej piszą własne nazwiska na rosyjską modłę: Woronienkow, Kowalow, Ławrinienkow, Kusznirow, Babienkow, Szczerbakow, Truszczilow, Szulgin, Pronin, Czebotkow. Dzieci nazywają: Nikita, Kirił, Alona, Daria, Kristina. Wstydzą się swojego ukraińskiego pochodzenia? Kiedy w letni dzień wolny od pracy idę ulicami wsi Stari Sanżary, z wielu podwórek dobiegają potężne dźwięki nagrań rosyjskiej pop-muzyki, a ulicami idą młode mamy z dziećmi, w trakcie nauki uczą maluchy mówić: „Korówka mu! Mleczka komu!”, a starsze zachęcają do bycia zdyscyplinowanymi: „Dienis, nie szalej, inaczej nie kupię lodów!”. To przyjechały do rodziców dzieci z Połtawy i demonstrują współmieszkańcom, że są „miejskie”. A co z Połtawą, nazwaną duchową stolicą Ukrainy, Połtawą, gdzie uformował się dialekt połtawsko-kijowski literackiego języka ukraińskiego, Połtawą, z której po raz pierwszy na cały świat wybrzmiał głos ukraińskiego słowika I. P. Kotlarewskiego? Miasto obfituje w szyldy i ogłoszenia w języku rosyjskim, w instytucjach i kantorach, nazwanych obecnie biurami, brzmi „język ogólnie zrozumiały”, w kawiarniach, restauracjach, centrach handlowych i na bazarach puszczają rosyjską pop-muzykę, dziennikarze przeprowadzają wywiady z urzędnikami i zwykłymi obywatelami na ulicach i nie dziwią się, że większość z nich nie włada potocznym językiem ukraińskim. Po nazwach kawiarni można uczyć się geografii innych krajów: „Palermo”, „Antalya”, „Koszalin”, „Kioto”, „Tiksi”, a po nazwach sklepów — pomyśleć, że jesteśmy gdzieś w rosyjskiej głębi: „Gospodyni”, „Czyścioszek”, „Urwis”, „Zabawkowy dom”, „Dom naczyń”, „Palce lizać”, „Na drogę”, „Echo wieków” itd. Na centralnej części ulicy Soborności ukraińskie nazwy organizacji i sklepów zamieniono na angielskie, czasami bez tłumaczenia w języku ojczystym — od „Versal” po „Aroma kava” — ponad 12 nazw. Ciekawe, czy połtawscy włodarze chodzą ulicami rodzinnego miasta i czy nie przyszła im do głowy myśl, by ukrainizować nasze dość popularne wśród turystów miasto? Ukraińska bezgraniczna tolerancja, chęć przypodobania się wszystkim, bratania się ze wszystkimi już doprowadziła do utraty państwowości i możliwości rozwoju narodowego po zmaganiach wyzwoleńczych w latach 1918—1921. Niestety, i teraz znaczna część Ukraińców jest pozbawiona poczucia godności narodowej. Język — to nie tylko środek komunikacji, to kod narodu, to wielka polityka. Brak dumy narodowej, puszczona samopas kwestia językowa i wychowanie wojskowo-patriotyczne doprowadziły do aneksji Krymu i tragedii Donbasu. Czy można usprawiedliwić człowieka, który wyrzeka się języka ojczystego? Ignorancja, nihilizm i obojętność są zakorzeniane w rodzinie, w szkole, w kręgu przyjaciół. Sentencja: „A jaka różnica?” — rozchwiewa jedność społeczną narodu, niweczy proces budowania państwa.

Машинний переклад

Anatomia duszy od Oksany Smoły. Smoła O. M. Żaglowiec w Bożych dłoniach: / Oksana Smoła. — Mikołajów: Litopys, 2016. — 368 s., il.

Oksana Smoła, pisarka, członkini NSPU, laureatka literackiej nagrody im. Iryny Wilde, laureatka nagrody im. Romana Fedoriwa, laureatka obwodowej kulturalno-artystycznej nagrody im. Mykoły Arkasa, laureatka Międzynarodowego Konkursu „Koronacja słowa”. W twórczym arsenale pisarki są cztery wydane książki: zbiór prozy „Pierwotwory”, powieść-mozaika „Ruch naprzeciw Światłu”, opowiadanie „Biały fortepian” oraz książka „Żaglowiec w Bożych dłoniach”, zgłoszona przez literacko-artystyczne czasopismo „Dzwin” do Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Prezentujemy Państwu wywiad z Oksaną Smołą, który przeprowadził dziennikarz Wasyl Honta, redaktor gazety „Hołos Basztanszczyny”. ...łożonych dłoniach” dość mocna nowela „Morze…”, ten utwór szczególnie przypadł mi do gustu. Poza tym temat wojny na wschodzie, temat zespołu stresu pourazowego jest aktualny i złożony, a Pani/Panu udało się prawdziwie pokazać istotę wojny. Wiem, że rozmawiali Państwo z uczestnikami ATO. — Zespół stresu pourazowego jest charakterystyczny nie tylko dla żołnierzy, którzy przeszli przez kataklizmy wojennej codzienności, utraty, porażki, nawet — zwycięstwa, niestety, podczas wojny całe społeczeństwo doznaje urazu świadomości. „Wojna to apopleksyjny udar głowy całego narodu” — to cytat z wewnętrznego monologu głównego bohatera. Wszystkie wojny prędzej czy później się kończą, mam nadzieję, że bliski jest czas, gdy ukraińscy obrońcy nie będą celem dla snajperów-najemników, ale po wszystkich konfliktach zbrojnych potrzebne będą lata, dziesięciolecia, aby w końcu upadł „berliński” mur i nastał prawdziwy, a nie nominalny pokój. Stary rybak w opowiadaniu Ernesta Hemingwaya próbuje ujarzmić rekina, który goni za nim, a głównego bohatera noweli „Morze…”, już na terytorium pokojowym, wciąż prześladuje wojna, i stara się uwolnić od wewnętrznego minotaura. Kilka cytatów, właściwie moja myśl: „Wojna to blizny na całe życie. Myślicie, że mówię tylko o sobie, nie, mówię o nas wszystkich…”. „Wojna to chaos, gdy zerwane są struny i rozbite harfy, a dookoła — nie tylko zbombardowane domy, ale zniszczone życie…”. — Podoba mi się, że nowela kończy się z nadzieją, optymistycznie, główny bohater jest pełen wiary w Ukrainę i gotów ją bronić, „jakby małą dziewczynkę o anielskich oczach”. Charaktery bohaterów w Pani/Pana utworach często ujawniają się w ekstremalnych sytuacjach życiowych lub ta ekstremalność, jeśli nie zewnętrzna, to wewnętrzna. Potrafi Pani/Pan znajdować ciekawe tematy, trzymać czytelnika w napięciu: a czym się to wszystko skończy? Również zakończenie w utworach często bywa nieoczekiwane. Nawet zwykłe zdarzenia życiowe bada Pani/Pan z innej perspektywy. Na przykład w dość lakonicznej noweli „Wybuch” mowa nie o wybuchu pocisku artyleryjskiego, nie o wydarzeniach na wschodzie Ukrainy, jak można by błędnie pomyśleć z tytułu, lecz o nieoczekiwanym ataku agresji ze strony kierowcy busa wobec studentki. — Ten nieoczekiwany wybuch też jest niszczący… Wewnętrzne psychologiczne tło studentki pierwszego roku nagle zmienia się z radości w zdziwienie, strach, bezradność, poczucie poniżenia… — Niezwykle dramatyczne, głębokie w podtekście opowiadanie „Biały fortepian”. Tragiczna historia muzyka. Porywająca fabuła i równocześnie — „temat duszy” we wewnętrznych monologach głównego bohatera; utwór czyta się za jednym tchem! — Dziś w literaturze i w świadomości społecznej panuje kult silnego, odnoszącego sukcesy indywiduum, bez kompleksów, bez świadomości własnej grzeszności. Głównemu bohaterowi Mychajłowi, z wyostrzonym poczuciem bólu, sprawiedliwości, pragnieniem piękna, bardzo trudno żyć, a tym bardziej być odniesionym sukcesem we współczesnym świecie absurdu. Tu konflikt tkwi już w tym, że Lusia dąży do materialnego, a Mychajło — do duchowego… Mają różne życiowe drogowskazy i potrzeby. Ze swoimi moralnymi zasadami i chrześcijańskim przebaczeniem muzyk w zglobalizowanym świecie duchowej pustki i miłości do pieniędzy jest skazany na porażkę, ale to może ten przypadek, gdy porażka zdolna jest przemienić się w zwycięstwo… — Do zbioru weszły także etiudy „Cisza koloru indygo”. — Napisane „z natury” podczas wypoczynku w Domu Twórczości Pisarzy. Cisza — to coś, czego brakuje współczesnemu człowiekowi, i to nie tylko w metropolii… „Na wschodzie — wojna. Wojna. To słowo — jakby ciemna, bez barw, a nawet odcieni noc. Wojna… Jej echo słychać w Irpieniu, a także na całej Ukrainie. A lipa kwitnie. Niepowtarzalnie. Niewzruszenie. Może nawet stoicko, jasno-słonecznie!” Irpieńska lipa nie po prostu kwitnie, jak tysiące, miliony innych lip, ona przebija stal wieczności! W puszystych lekkich kwiatuszkach — siła łamiącego kamienie! — Zbiór zamyka nowela „Vivat, życie!”. Została wydrukowana zarówno w „Literaturnej Ukrainie”, jak i w naszej gazecie rejonowej z Bałtanki. Główna bohaterka trafia na łóżko reanimacyjne… Tu już inna cisza. „Tak wyostrzona, jakby laserem — niezwykle przenikliwa”. Potrafi Pani poruszyć czytelnika do żywego, bo tematy-pytania w Pani utworach są aktualne dla każdego. „Tak oczywiste stają się zwykłe rzeczy. Każdy człowiek przychodzi na ten świat bez niczego i odchodzi, nic nie zabierając. Ale całe życie to zgarnianie kopek siana, a raczej — śmieci, czy choćby dóbr materialnych… Nieskończony łańcuch rzeczy, pragnień, marzeń, kompromisów… O-o-o, ilu zasadom trzeba się wyrzec, by nagromadzić wszelkiego mienia, dopiąć stanowiska, a potem na nim się utrzymać...” I mimo ciężkich i dramatycznych tematów, nawet z tragicznym finałem, jak w „Białym fortepianie”, wciąż pozostaje jasne poczucie zwycięstwa, duchowego wzlotu. — We współczesnym społeczeństwie i świadomości człowieka współistnieją i łączą się rzeczy niezgodne, co więcej, ludzie uważają, że wszystko na tym świecie jest względne: i teoria względności Einsteina, i prawda, i kłamstwo, i dobroć, i zło. A to, co nam wydaje się zwycięstwem, w rzeczywistości może być porażką… Starotestamentowy prorok Izajasz według miar współczesnego świata — nieudacznik. (Nawiasem mówiąc, jak i główny bohater opowiadania „Biały fortepian”). Czy odniósł sukces? Z punktu widzenia współczesnego świata — nie! Prorok Izajasz miał odwagę mówić władcom prawdę, za co często bito go kamieniami… Ale w jego sercu nie było nienawiści, co więcej, w jego duszy był spokój i radość — to najwyższe osiągnięcie w każdych okolicznościach życiowych. Największe zwycięstwo — zwycięstwo nad samym sobą, nad własnymi słabościami, iluzjami, wadami, nad stosunkiem do konkretnego człowieka, do bliźniego… Zwycięstwo — to także zaufanie Bogu, zaufanie wbrew obiektywnym i niesprzyjającym okolicznościom, gdy z punktu widzenia widocznych realiów wydaje się, że nie ma na co liczyć…

Машинний переклад

Tryksiążka gatunkowej różnorodności (Notatki na stronach powieści-performansu)

— Pani Oksano, czym dla Pani jest słowo artystyczne, jakim powinno być? — Rembrandt ma obraz „Lekcja anatomii doktora Tulpa”, tam rozcinają ciało, zdarza się, że destylowani esteci często odwracają wzrok. Literatura psychologiczna to też sekcja, czasem bezlitosna, bo demonstruje „zawartość” duszy, która nie zawsze bywa atrakcyjna... Ogólnie sztuka, a literatura w szczególności, próbują odgadnąć największą tajemnicę życia — samo życie... Czym jest człowiek, skąd jesteśmy i dokąd zmierzamy, jakie są nasze drogi, czym jest dobro i zło — dzisiaj, niestety, te granice są rozmyte, przede wszystkim w świadomości społecznej. Podstawowy materiał dla artystycznego badania to niewidzialna materia duszy! Oczywiście, proza psychologiczna to nie cukierek, nie uspokajające zioło do letargicznego snu, ona skłania czytelnika do współpracy, do myślenia, do samoanalizy — a to praca, niepokój serca, zdarza się, że w recepcjach głównego bohatera czytelnik czasem rozpoznaje siebie lub porównuje się z nim, i w ten sposób uczy się myśleć, odnajdywać odpowiedzi na ważne pytania. I muszą być, oczywiście, kryteria estetyczne, przy ich braku lub braku uwagi dla estetyki słowa, dla kunsztu pisania, literatura piękna przestaje być sztuką. I mimo wszystko, twórczość to nie żonglowanie słowem, niechby nawet kunsztowne, twórczość to nadmiar miłości, zew serca, poczucie odpowiedzialności — przed Bogiem, czytelnikiem, własnym sumieniem, obowiązkowo musi być obecny wewnętrzny cenzor. Dla mnie słowo artystyczne to ruch ku światłu. Twórczość, oprócz innych czynników, to także unikalna zdolność odczuwania cudzego bólu. Słowo ma leczyć, a nie zadawać niewidzialne radioaktywne napromieniowanie. — Otwiera zbiór „Żaglowiec w Bo- Wasyl NEWOŁOW, profesor, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Do napisania tak wielkiego objętościowo dzieła — a to 1200 stron — pisarkę, bez wątpienia, skłoniły insynuacje wokół imienia Wielkiego Kobziarza. Aby połączyć realne wydarzenia z osobistego życia Geniusza oraz jego filozoficzno-światopoglądowe motywy, Antonia Cwid sięgnęła po taką formę obrazowania, jak powieść-performans. I to pozwoliło jej dzięki umiejętnie wykorzystanej syntezie sztuk rozszerzyć ramy gatunkowe, połączyć w trylogii deklamację, tańce, śpiew, a także refleksje filozoficzne... W dziele „Ulubieniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki” — współczesne przewartościowanie przez autorkę artystyczno-estetycznego doświadczenia przyswajania świata Szewczenki. Biorąc w niewolę swojej twórczej fantazji, Antonia Cwid zaprasza czytelnika do dialogu o pięknie i wieczności... Uciekając się do swoistego stylu wykładu, dla którego charakterystyczne są takie magiczne cechy, jak przejrzystość, wyrazistość i gracja, autorka tryksiążki jednocześnie podkreśla majorowość i minorowość, co dodaje dziełu nieuchwytnego drżenia. Realizując swój twórczy zamysł, Antonia Cwid utalentowanie odtworzyła wszechogarniającą paletę życia naszego wielkiego Twórcy i Proroka. Pomimo ryzykowności tematu, ona śmiało, dzięki gatunkowemu zabiegowi performansu zdołała w obrazach i etiudach zwięźle i jaskrawo ukazać nam żywego, pełnego emocji poetę i branki jego serca. Każdą z ukochanych kobiet w powieściach wypisała z porażającą wiarygodnością. Czasem wydaje się, że pisarka sama żyła w tamtej epoce i była świadkiem wydarzeń. Dzięki trylogii czytelnik trafia na ówczesne bale, karnawały, salony literacko-artystyczne, wiejskie wieczornice, przejmuje się ich atmosferą. Dla pełności obrazu genialnego artysty autorka sięgnęła po naświetlenie tematów intymnych. I na swoją korzyść, jako wirtuozerska liryczka, bardzo delikatnie przeszła po cienkiej granicy, nie przekraczając granicy frywolności. W tryksiążce, która łączy powieści „Ulubieniec muz i gracji”, „I ciemne noce... i pieszczoty dziewczęce” oraz „Jak syreny księżyc łowią”, wszystkie historie miłosne Tarasa Szewczenki mają podstawy historyczne i nie są zmyśleniami, a ich artystyczne odzwierciedlenie — to przejaw obrazowego widzenia samej autorki, ponieważ dzieło jest artystyczne, a forma podania eklektyczna — performans. Poetyckie światopoglądanie Antonii Cwid tworzy dynamikę obrazu, wewnętrzne napięcie przeradza się w gwałtowny ruch. Harmonijna spójność kompozycji tryksiążki — to równowaga rytmiki ruchu drobnych detali opowieści oraz statyka większych elementów. W interpretacji tradycji autorka demonstruje subtelne twórcze wyczucie i artystyczny smak. Odtworzony wyobrażony świat — jaskrawy i poetycki, w nim harmonijnie połączone realia przeszłości i współczesności... Szczęśliwe chwile miłości Tarasa Szewczenki i jego nieudane swatanki pisarka opisuje w szczególny, tylko jej właściwy sposób: drżąco, z subtelnym wyczuciem tragizmu, a czasem i komizmu. Szczególnie udało jej się wypisać sceny spotkań poety z jego muzą Amalią Europeus, zakochaną w nim „do szaleństwa” księżniczką Barbarą Repniną, pięknością Anną Zakrewską oraz młodą Zabarżadą... Trylogia świadczy o jeszcze jednej jaskrawej W powieści-trylogii „Ulubieniec muz i gracji. Ukochane kobiety Tarasa Szewczenki”, która w tym roku ujrzała światło dzienne, znana ukraińska pisarka Antonia Cwid postawiła przed sobą dość niełatwe zadanie. Autorka dzieła podjęła się zrekonstruowania całej palety życia naszego Proroka — od jego pojawienia się na świecie Bożym aż do odejścia w Wieczność...

Машинний переклад

Petro Szkrabiuk: Nad przestrzenią i czasem

Olga JAWORSKA, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Lwowszczyzna Niedawno ukazało się nowe wydanie pisarza, naukowca, badacza, przenikliwego liryka, doktora nauk historycznych Petra Szkrabiuka „Nad Przestrzenią i Czasem”, w którym twórca wydobywa z historycznych schowków cenne perły chwil, które poruszyły jego wrażliwą duszę twórczą, przemyśla je i podarowuje czytelnikowi. Moim ikonostasem Jest Bóg i każda chwila. Nad Przestrzenią i Czasem Dzwoniąca dusza szybuje… (P. Sz.) Świat jest pełen tajemnic, w które zagłębiając się, autor wytrwale stara się przybliżyć czytelnika do Boga. Petro Szkrabiuk — pisarz o wysokim duchowym hartcie, którego twórczość odzwierciedla prawdę wieków, opierając się na konkretnych wydarzeniach i faktach. Jest ona jak lecznicza woda, którą czytelnik czerpie z oceanu opętańczej miłości do wszystkiego, co czyste, szczere i wieczne. Dominująca siła przyciągania ku światłu, zauroczenie pięknem Bożego świata pomaga utalentowanemu autorowi na najwyższym poziomie artystycznym odtwarzać epizody niewymyślonych wydarzeń, w których bohaterami są najbardziej utalentowane postacie. „I to nie są po prostu emocjonalne odczucia: to faktycznie rzeczywistość” (P. Sz.) Głęboka mądrość, rozwaga, analityczny umysł i gruntowna wiedza nie stały się przeszkodą dla szczerości i prostoty filozofa i naukowca Petra Szkrabiuka, badacza relacji międzyludzkich naszych przodków. „Miniona przeszłość zawsze urzeka” — pisze autor. „Bo duchowe czy intelektualne poszukiwania wczorajszego i przedwczorajszego świata, odnajdywanie go — to nie tylko poznanie i opanowanie nowej warstwy bytu; to także poczucie WSZECHobecności na ziemi — w czasie i w przestrzeni… Skąd zatem to poczucie, że się już kiedyś tu było, robiło to, powiedziało to i tamto? To, zatem, tajemnicza pamięć. Praojcowie, przodkowie na poziomie genetycznym, z pokolenia na pokolenie przekazują potomkom informację o tym, co działo się z nimi w ich życiu: gdzie mieszkali; co myśleli; co czynili. A potomkowie w pewnym czasie to „przypominają”…” (P. Sz.) Zagadkowe tezy o cykliczności, zakorzenieniu i powtarzalności na tej ziemi nie po raz pierwszy niepokoją ludzkość, poruszają „pamięć duszy”, dają nadzieję na nowe istnienie, bo „cóż wiemy o tajemnicy naszych narodzin i śmierci, o podświadomości?...” Niepojętość ludzkiej duszy dziwi i wymaga przemyślanej uwagi. „Nawet człowiek, grań literackiego talentu autorki — dramaturga. I okazuje się to bardzo stosowne i trafne. Jak wiadomo, Taras Szewczenko był niezwykle wrażliwy na muzykę, śpiew i sztukę sceniczną, co przejawiało się w jego naturze nawet na zesłaniu, gdzie grał w przedstawieniach w koszarach, oszałamiając tamtejszą publiczność talentem aktorskim. Szczególną uwagę zwraca język bohaterów — tak wiarygodny i barwny, że wydaje się, jakby autorka żyła właśnie w tamtych czasach. Dlatego słusznie chce się nazwać trylogię epopeją, tak wyraźnie oddano w tym dziele ducha epoki Szewczenki. Właśnie dzięki dialogom w tych powieściach odczuwa się jakąś bezpośrednią obecność w wydarzeniach. Przerzucając strony tego trójksięgu, czasem łapiesz się na myśli, że jesteś współuczestnikiem wydarzeń. Mając wrażliwą duszę, Taras Szewczenko zawsze postrzegał miłość jako przejaw boskiej siły i prawdziwej woli Wszechmogącego. Według twierdzeń współczesnych, kiedy Taras się zakochiwał, stawał się nieokiełznany, o czym czytelnik nie raz dowiaduje się ze stron trylogii. Zapewne właśnie takim miał być jego burzliwy duch. Parafrazując Leśkę, którą dobrze znasz, może zaskoczyć nieoczekiwanym czynem…” (P. Sz.) Lecz każda dusza podświadomie szuka Boga, „bo odnalezienie Boga — to zaprzeczenie absurdalności bytu” (Jurij Łućkyj). Nieogarniona piękność Galaktyki, tajemniczość Wszechświata, uznanie Pana jako siewcy życia łączą myśli najzdolniejszych myślicieli, przyciągając uwagę Piotra Szkrabiuka, któremu właściwa jest głębia subtelnego światoodczuwania. Dlatego w książce zogniskowano najjaśniejsze badania, które pisarz naświetla, powołując się na myśli i obserwacje wielu głęboko myślących, niezwykłych osobowości. Pisarz nie pomija tematu rodzimej przyrody, harmonijnej zdolności bohaterów książki do reagowania na jej wspaniałe piękno. „Przyroda budzi uczucie Wieczności…”. Lecz „koronę stworzenia” autor nazywa jednak człowiekiem, bo, jak pisał Pascal, „cała nasza godność polega na myśleniu”. „Tak więc głównym celem człowieka jest osiągnięcie przez niego doskonałości duchowej, aż jego świadomość oddzieli się od ciała fizycznego i złączy się z Chrystusem w ostatnim, najwyższym punkcie — punkcie Omega”. (P. Sz.) Pisarz nie tylko opowiada o sztuce dawnych czasów czy zgubności oportunizmu, lecz uważnie wpatruje się w oblicze czasu (przeszłego, teraźniejszego i przyszłego), emocjonalnie odsłaniając niepojęte, tajemnicze wydarzenia i momenty psychologiczne, zawsze powołując się na prawdziwe potwierdzenia. Piotr Szkrabiuk niezmiennie wierzy w misję człowieka na tej ziemi. Z pojęciem misji pisarz ściśle wiąże pojęcie ofiarności i poświęcenia w imię sprawiedliwości oraz mocną wiarę w to, że, jak pisał Goethe, „duch nasz jest niezniszczalny: on tworzy nieustannie od wieczności do wieczności. Przypomina słońce, które zachodzi, a wzrokiem ziemskim go nie widzimy; w rzeczywistości jednak ono nigdy nie zachodzi, lecz nieustannie świeci”. „Niestrudzonego poszukiwacza prawd” można nazwać Piotrem Szkrabiukiem, bowiem bada najsubtelniejsze poruszenia ludzkich dusz, interesuje się przepowiedniami przyszłości. W jego badawczej pracy ściśle splata się przeszłość z teraźniejszością, uwydatnia się niezniszczalna istota bytu i niezmienny ruch ku przyszłości, która, według słów mędrca Marka Aureliusza (121—180), „nie jest zdolna wyłamać się z tego porządku, według którego dzieje się wszystko obecne”, lub, jak twierdził Jewhen Małaniuk, „co ma się stać, już się stało…” Trylogia napisana jest z miłością do życia, rozświetlona tęczą prawdziwości, bo autor nigdy ani na jotę nie odstąpił od zasady honoru i uczciwości nawet wtedy, gdy pi- Ukrainkę, można powiedzieć, że poeta potrafił nie tylko nienawidzić, ale też bezgranicznie kochać... Dzięki poetyckości i kolorytowi językowemu utworu Antonii Cwid przed nami staje prawdziwy obraz „ukochanego muz i gracji”, jak nazwał poetę jego pobratymiec sav o tragedii starości. W książce wspomniano sztukę Karela Czapka „Sprawa Makropulosa” (1922), w której czeski klasyk poruszył problem długowieczności i nieśmiertelności. Główna bohaterka, przeżywszy 337 lat, zrezygnowała z dalszego życia. „To nie do zniesienia. Do stu, do stu trzydziestu lat jeszcze można wytrzymać, ale potem, potem… zaczynasz uświadamiać sobie, że … potem dusza umiera”. „Nieprzypadkowo Jezus Chrystus, niosąc krzyż, skazał Agasfera na wieczną tułaczkę po ziemi. Bo ten nie pozwolił Zbawicielowi odpocząć koło swojego domu i odepchnął… To jest najstraszniejsza kara. Bo życie jest piękne właśnie tym, że wcześniej czy później dobiega końca. Świadomość jego skończoności daruje szczególnie ostrą miłość do wszystkiego, co żywe, zmienne i wieczne. Jedyna nieśmiertelność — w niebie”. (P. Sz.) Przekonująco, lekko i pięknie pisze autor o starości jako „wieczornym świetle wieku”, bo, według słów niezapomnianej Iryny Żyłenko, „Wszelkie życie jest piękne i bezcenne…”. Człowiek w wirze pracy niepostrzeżenie wchodzi w starość z żalem za przeżytymi latami, z marzeniami o nieśmiertelności. Śmierć przeraża „duchowo pustych ludzi, pogoniących za dobrami, bo podświadomie czują, że gdzieś tam jednak trzeba będzie zdać sprawę ze swojego nikczemnego życia”. (P. Sz.) Pisarz opisuje, jak w nieludzkich warunkach więzień i obozów koncentracyjnych, pamiętając o ludzkiej i narodowej godności, nie schylając się przed wrogami, żyli i tworzyli nieugięci bojownicy o wolność i niepodległość państwa ukraińskiego. Po osiemnastoletnim pobycie w uwięzieniu i obozach koncentracyjnych uwolniony 71-letni metropolita Józef Slipyj przybył do Rzymu i „na cały świat oświadczył o prawie Ukraińców do samodzielnego, soborowego państwa”. Autor przytacza przykłady, kiedy, przekroczywszy 80-letni, a nawet 90-letni Rubikon, wielu pisarzy na wysokim poziomie artystycznym tworzyło i tworzy swoje arcydzieła. „Być może, że dla człowieka naprawdę twórczego nie istnieje starość, — przypuszczał Ołeś Hončar. — Twórczość — odmładza… Stan szczęśliwy, szczęśliwy jak w pierwszej miłości…” „Starość — to niewątpliwie nowa mądrość, spokój, przemyślenie przebytej drogi, a także twórcza aktywność, nierzadko drugi („trzeci”), a niekiedy i pierwszy rozkwit…” (P. Sz.) Petro Szkrabiuk nie przestaje podkreślać, że ludzkie życie ma sens tylko wtedy, gdy jest z Bogiem, bo, według słów Franza Werfla, „Wiara bowiem — nie jest funkcją duszy, lecz samą duszą w jej szczerej nagości”. Bóg wszędzie, Bóg blisko. Panko Kulisz. Objąwszy znaczną część materiału archiwalnego, autorka zdołała przekazać czytelnikowi prawdziwy obraz Tarasa Szewczenki przez pryzmat jego związków z kobietami, które były natchnieniem jego artystycznych arcydzieł, co pozwoliło odsłonić Idę do Ciebie — a Ty idziesz sam, I nie możemy się minąć… (P. Sz.) „Im wyżej przebywa dusza — powiedział święty Jan od Krzyża — tym głębiej wewnętrznie przenikają ją próby”. Człowiek chroniony wiarą nie boi się śmierci. „Starość to nie upadek, fizyczny czy duchowy, lecz nowe przemyślenie życia, jego istoty i przemijalności… Dlatego dla mnie, — pisze Petro Szkrabiuk, — drogocenny jest każdy dzień, każda chwila…” Wszystko nabiera pełnego znaczenia, I nawet dni minione nie umierają, Gdy płonie twoje istnienie Tym światłem, które daje Wszechmocny. Gdy uwierzysz też w biedzie I duchem zadzwonisz śmiało, Już nie pomylisz wtedy Cnoty i grzechu, czerni z bielą. I w ludziach znów odkryjesz to, Czego nie sposób zabić. I będziesz iść, kwitnąć, rosnąć — I nie skończy się droga… Bo to droga — do Boga. I do samego siebie. (P. Sz.) Takimi słowami utalentowany autor zakończył swoją książkę, w której obdarował czytelników ziarnami prawdy, wiary, nadziei i miłości. Wierzę, że głębia jego badań, wypełnionych treścią filozoficzną, nie pozostawi obojętnym nawet najbardziej wymagającego czytelnika. Język książki jest przystępny, melodyjny, barwny, elastyczny, sprężysty, duchowy, pozbawiony banalnych haseł, wyraźnie patriotyczny, rozświetlony nieśmiertelnym światłem Bożego błogosławieństwa. istota geniusza jako artysty i poety, człowieka i mężczyzny. Utwór wyróżnia się intrygującą fabułą, barwnym językiem bohaterów i zachwyca niepowtarzalnym kolorytem epoki Szewczenki. Wielu pisarzy podejmowało się przedstawienia tego drżącego tematu, jednak to właśnie Antoninie Cwid, jak twierdzi autor przedmowy do powieści, szewczenkolog Serhij Hałczenko, udało się w swojej trylogii wniknąć w intymną stronę życia poety i możliwie najbardziej obiektywnie podejść do przedstawienia wizerunku Geniusza. Jestem pewien, że artystyczny świat Antoniny Cwid to śmiałe i zadziwiające połączenie emocji i racjonalności, rzeczywistości i baśniowości, tradycji oraz niepohamowanych poszukiwań chwil harmonii. Jej szewczenkowska trylogia, o której mowa, promieniuje miłością, afirmacją życia i świątecznością. Dzięki wydaniu powieści-trylogii „Ukochaniec muz i wdzięków. Kochane kobiety Tarasa Szewczenki” mamy możliwość poświadczenia pojawienia się w naszej literaturze nowego gatunku. Moim zdaniem nowo powstały utwór Antoniny Cwid to wydarzenie przełomowe we współczesnej literaturze ukraińskiej. I zasługuje on na najwyższą ocenę naszego społeczeństwa i państwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Proświtańskie stulecie

Iwan WETROW, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Zakończenie. Początek w nr 50 za 2017 r. W Bereźnem w czasach okupacji polskiej towarzystwo „Proświta” założył Mykoła Buchowycz, proboszcz Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego cerkwi Narodzenia Matki Bożej. Pierwszą komórkę organizacji proświtańskiej „Ridna chata” w Ludwipolu (obecnie Sosnowe) założył Petro Kucharczuk, który zaangażował do pracy oświatowej Tarasa Bulbę-Borowcia, ten z kolei w 1932 roku stworzył młodzieżową organizację oświatową „Ukraińskie odrodzenie narodowe”. W latach 90. bereźnieńska „Proświta” była najliczniejsza, liczyła 405 osób w 22 komórkach. W odnowionej „Proświcie” od 1991 roku aktywnymi uczestnikami byli Hałyna Mowczanec, Ałła i Wiktor Kucy, Serhij Szabatiuk, Hałyna Nykytiuk, Łesia Cymbaliuk, Natalija Trochliuk, Witalij Łaszta, Stepan Tkaczuk, Hałyna Ostaszewśka. Dziś bereźnieńską „Proświtę” kieruje Natalija Bojczuk. Waraska „Proświta” powstała w styczniu 1989 roku z Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które zorganizowali Wołodymyr Weremczuk z towarzyszami. W 1991 roku „Proświcie” przewodniczył nauczyciel historii i prawa Jewhen Sytajło, później – Iryna Kusznir i Łudmyła Mełnyk. Od 2009 roku przewodniczącą organizacji miejskiej jest Łudmyła Hrekowa. Na włodzimierzecczyźnie w latach 1992–1996 „Proświcie” przewodniczyła Stefanija Budnik. Tylko w 1992 roku w rejonie zarejestrowano 76 komórek podstawowych. W latach 1996–2009 przewodniczącym został Kuźma Smołar. Komórki działały w szkołach wsi Antoniwka, Biłe, Chynoczi, Nowa Rafaliwka, Dowhowola i innych; także w centralnym szpitalu rejonowym. Od 2009 r. przewodniczącą rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. T. H. Szewczenki jest Łudmyła Bosyk. Hoszczańska „Proświta”. W latach 20.–30. XX wieku komórki „Proświty” organizowali bojownicy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wielką pracę państwowotwórczą prowadziły grupy proświtańskie w Rusywi, Syniowie, Majkowie, Buhryniu, Tuczynie, Riasnykach itp., które obejmowały nie mniej niż tysiąc aktywnych uczestników. Po raz drugi odnowiona „Proświta” działała do przyjścia czerwonych „wyzwolicieli” w 1939 roku. Po raz trzeci „Proświta” odnowiła się w latach 90. XX wieku. Rejonowym zjednoczeniem kierowali lekarz pediatra Ołeh Skulśkyj, Elwira Sydorenko, Mychajło Kaszperuk, Mychajło Matwijiuk, Hałyna Honczarowa. Odradzały się komórki we wsiach Łypky, Horynhrad, Babyn, Tuczyn. Tam aktywnie działali Bohdan Rodczyn, Petro Szołudko, Witalij Hupaliuk, Wałerij Bejlach. Od 2005 roku przewodniczącym Hoszczańskiej „Proświty” jest Ołeksandr Miszczuk. 31 grudnia 1920 roku zarejestrowano Dubieńskie Towarzystwo Powiatowe, jedną z filii którego była Demydiwska „Proświta”. Już w 1921 roku w wielu wsiach demydowszczyzny działały stworzone przez „Proświtę” zespoły chóralne, w szczególności we wsiach Wowkowiji, Rudka, Kniahynyn. W 1926 roku Demydiwską „Proświtę” kierował Iwan Nipruk. W 1932 roku, po zwolnieniu nauczyciela Ołeksija Mostowoho, Zołocziwską „Proświtę” formalnie (oficjalnie komórka została zamknięta) kierował Tadej Szepeliuk. W latach 30. siły proświtańskie na demydowszczyźnie skupiały się wokół Justyna Omelczuka. Po utworzeniu rejonu demydowskiego „Proświcie” przewodniczy Mykoła Krywićkyj, jego zastępcą zostaje Ołena Raszko. Aktywni członkowie „Proświty”: Serhij Iszczuk, Wasyl Smał, Wasyl Maksymjuk, Iwan Żukowśkyj, Ołha Kornijczuk, Ołena Raszko, Wałerij Stasiuk, Oksana Korolyk, Markijan Drahanczuk, Mykoła Rudkowśkyj. Z ich inicjatywy stworzono muzeum Wałeriana Poliszczuka przy szkole w Maliwie, zebrano środki na budowę pomnika Tarasa Szewczenki. Obecnie rejonową „Proświtą” kieruje Wałerij Stasiuk. Dubieńskie Towarzystwo Powiatowe „Proświta”, zarejestrowane 31 grudnia 1920 roku, wchodziło w skład Lwowskiej „Proświty”. Przewodniczącym rady przez kilka lat był senator Mychajło Czerkawśkyj, działacz społeczno-polityczny i publicysta; później – poseł polskiego sejmu. W 1941 roku przewodniczącym Dubieńskiej „Proświty” wybrano Antona Kamińśkoho. W latach 1941–1942 Dubieńska „Proświta” zorganizowała w mieście szkołę muzyczną, której dyrektorem został Łeonid Berezowśkyj, oraz Wołyński Instytut Muzyczny im. M. Łeontowycza. Pod koniec lat 80. członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki po raz trzeci odrodzili „Proświtę” w Dubnie. W różnych okresach Dubieńską „Proświtą” kierowali Mykoła Pszenycznyj (pierwszy przewodniczący), Ołeksandr Petruk, Mykoła Tymczak, Petro Wysznewśkyj, Ołha Kozłowśka, Iwan Szwed, Ołeksandr Dechtiarczuk, Lidija Szewczuk; później krajoznawca Ałła Semeniuk, od 2012 roku – Oksana Honczaruk. Najliczniejsze komórki proświtańskie były we wsiach Werba i Warkowyczi. Mykoła Pszenycznyj zapoczątkował serię książek „Nasz kraj”, razem z Mykołą Tymczakiem restaurowali Redutę Kozacką w Semydubach, są współtwórcami renowacji i ustawienia tablic pamiątkowych oraz wielu innych działań. W rejonie dubrowickim w latach 30. XIX wieku jedyną miejscowością, gdzie narodziła się i działała „Proświta”, było miasteczko Bereżnycia. Duszą miejscowej filii „Proświty” byli Musij Jurczuk, Tryfon Sikidin, Semen Jakoweć, Tetiana Wołkowa i inni. W 1964 roku w centrum wsi Bereżnycia został ustawiony pierwszy w rejonie pomnik T. Szewczenki, którego autorką jest wybitna rzeźbiarka Ukrainy, urodzona w Bereżnyci Teodozija Bryż. Inicjatorem był nauczyciel języka i literatury ukraińskiej Anton Antonczyk. Przewodniczącym „Proświty” w okresie nowożytnym był pedagog Petro Kuzin, dalej – Mychajło Hrynewycz, dyrektor wiejskiej szkoły w Lutyni. Proświcianie dubrowicczyzny szczycą się tym, że właśnie z Dubrowicy wyszło pierwsze zamówienie od ludności na słowo ukraińskie – pierwszą ukraińskojęzyczną książkę „Ewangeliarz Peresopnicki” i strzegą pamięci o oświatowczyniach Julianie Holszańskiej-Dubrowickiej oraz Anastazji Zasławskiej. Zarzeczeńszczyzna to ojczyzna rękopiśmiennego Czteroewangelii, napisanego w 1520 roku we wsi Nobel w rejonie zarzeczeńskim i znalezionego przez Petra Hiltebrandta wśród rękopisów Biblioteki Publicznej w Wilnie w 1865 roku. Proświcianie uważają za sprawę honoru dla państwa ukraińskiego zwrot poleskiej świętości lub wykonanie jej kopii faksymilowej. Z taką petycją oraz inicjatywą uczczenia w 2020 roku 500-lecia „Ewangeliarza Nobelskiego” na szczeblu państwowym zarząd towarzystwa obwodowego zwrócił się do pierwszego Prezydenta Ukrainy, naszego rodaka Łeonida Krawczuka oraz deputowanych ludowych Rady Najwyższej z Rówieńszczyzny. W okresie nowożytnym Zarzeczeńską „Proświtą” kierowała pedagog Switłana Sarycz, która wiele uwagi poświęcała wypełnieniu pracy dydaktyczno-wychowawczej w szkołach treścią narodową. „Proświta” w Dermaniu powstała podczas ukraińskiej rewolucji narodowowyzwoleńczej 1917—1920 lat, a organizacyjnie została sformalizowana w 1921 r. (istniała do 1932 r.). Jej pierwszym przewodniczącym został Iwan Mychajłowycz Martynjuk, inżynier-geodeta, zastępcą — Iona Hnatowycz Martynjuk”. Słynny dermański chór proświtański Dmytra Kotki, zespół taneczny Wasyla Awramenki, teatr Petra Pewnoho. W latach 1941—1943 w odrodzonej „Proświcie” wyróżniał się Ołeksandr Skoropada, kierownik dermańskiego chóru, który występował przed uczestnikami konferencji zniewolonych narodów Europy Wschodniej i Azji, odbywającej się we wsi Buderaż w rejonie zdołbunowskim. Wraz z rozpadem ZSRR „Proświtę” w Dermaniu odnawia Mykoła Semyryk. Aktywnymi działaczami towarzystwa zostali Hałyna Użwyn, Hałyna Dańkowśka, Fedir Jefymczuk, Dmytro Krawczuk. Od końca lat 20. do końca lat 90. sztafeta kierownictwa „Proświty” była przekazywana wewnątrz rodziny Kucharczuków. W latach 1999—2006 Wasyl Kucharczuk był członkiem „Młodej Proświty” Ujźców. Współcześni organizatorzy Zdołbunowskiej „Proświty” — Rajisa Macjuk, Myrosław Błaszczuk, Ołeh Matkowśkyj, Witalij Batałow, Mykoła Semyryk, Ołeksandr Poliszczuk, Iryna Hrynjuk. Wielkim osiągnięciem zdołbunowskich proświtan było wydawanie gazety „Dzwin”. Organizacją kierowali Wołodymyr Herszun i Żanna Misiura. Teraz — Zoja Witeń. Na początku 1920 roku na Korecczyźnie utworzono Międzyrzecki oddział „Proświty” (kierownik — Wasyl Horochowycz). Iwanowi Pidstryhaczowi, wybranemu w 1926 roku do składu komisji „Proświty” oraz sądu społecznego, udało się rozszerzyć sieć szkół na Korecczyźnie. Działały oddziały proświtańskie we wsiach Czernycia, Ustia, Hołownycia, Storożiw, Bohdaniwka, Newirkiw, Stowpyn, Zastawja, Horodyszcze, Dyweń, Szeczykin oraz miasteczku Korec. Osobno należy wspomnieć o międzyrzeckiej działaczce Antoninie Horochowycz, rodzinie Iwana, Wasyla i Paraskewy Pidstryhaczów, których życie było pełne ideałów chrześcijańskich i narodowych. Proces odnowienia Koreckiej „Proświty” rozpoczął się od utworzenia pod koniec 1988 roku na bazie szkoły nr 3 pierwszego Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego (do 1992 roku przewodnicząca — Nina Dyciak). W różnych okresach organizacją kierowali Anatolij Iwaszczuk, Tetiana Radkowśka, od 2000 roku — kierownictwo ponownie powierzono Ninie Dyciak. Kostopolska „Proświta” Działalność oddziału „Proświty” na terenie wsi Zołotolyn związana jest z nazwiskiem nauczyciela Antona Olijnyka (1913 r.). Pierwszym kierownikiem Kostopolskiej „Proświty” w latach 20. był felczer Ławrentij Serwetnyk. W styczniu 1942 roku na przewodniczącego Zarządu odnowionego powiatowego towarzystwa „Proświta” wybrano księdza Romana Danylewycza. W latach 1924—1938 znaczną działalność oświatową w Kostopolu prowadziło małżeństwo lekarzy — Petro i Hanna Roszynścy. „Proświta” na Kostopolszczyźnie odrodziła się na początku 1989 roku jako Towarzystwo Miłośników Języka i Kultury Ukraińskiej im. T. H. Szewczenki przy Kostopolskiej Fabryce Chleba, które zorganizował i któremu przewodniczył Bohdan Didycz. 20 lutego 1992 roku zarejestrowano Kostopolską „Proświtę”, której przewodniczył Swiatosław Prask, później — Paraskewa Wybacz. Dzisiaj aktywnie pracują proświtanie wsi Lisopil i Maszcza — rodzina Wołodymyra Stepaniuka, Hałyna Potarejko, Marija Kamińśka, Marija Nytka, Hałyna Nowak, Ludmyła Dubycz, Ołena Łesyk, Hanna Mosijczuk, Oksana Krasnowśka, Tamara Sałahan, Sofija Sawczuk; „Zołotolyńska „Proświta” (Rusłan Kruk). W ostatnich latach Kostopolską „Proświtę” kierowali Wiktor Kirsanow, Bohdan Prask, Deonysij Szarapa. Inicjatorami utworzenia „Proświty” na terenie Młynowszczyzny byli Tymofij Pucak i Tymofij Jewheniuk. Począwszy od 1921 roku w wielu wsiach, w szczególności w Bokijmie, Smordwie, Jarosławyczach, działały czytelnie, kółka, zespoły chóralne. Kierowali nimi miejscowi amatorzy, nauczyciele i księci, którzy propagowali wśród uczniów książki ukraińskich pisarzy. Za takie przekonania zostali ukarani i skazani oświeciciele M. Ja. Kudak, O. Nowak, M. Melnyczuk. W latach 90. skutecznym jądrem Młynowskiej „Proświty” byli aktywiści Jarosław Kuszpeta, Hałyna Mazurkewycz, Wołodymyr Paseka,

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Rusi, Dzień Godności i Wolności, Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych, Dzień Pamięci Ofiar Hołodomorów; rocznice bitwy pod Krutami, bitew pod Hurbami, pod Beresteczkiem, rocznice masowych rozstrzelań więźniów rówieńskiego więzienia w pobliżu wsi Wydumka, rocznice Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat i inne. Przeprowadzają wydarzenia poświęcone utworzeniu UPA, pamięci przywódcy OUN Stepana Bandery, artysty-grafika Nila Chasewycza, pisarza Ułasa Samczuka, założyciela UPA „Poleska Sicz” Tarasa Bulby-Borowcia, dowódcy „UPA-Północ” Kłyma Sawura (Dmytra Klaczkiwskiego), Jewhena Konowalcia, Wiaczesława Czornowoła oraz innych bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Jasną i niezwykle potrzebną stroną działalności „Proświty” jest praca nad narodowo-patriotycznym kształtowaniem, duchowo-moralnym formowaniem młodzieży szkolnej i studenckiej. Tradycyjnie z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka odbywa się Obwodowy konkurs literacki „Perła wielocenna”, utwory zwycięzców którego publikowane są w almanachu „Prórist”. We współpracy z organami zarządzania oświatą i kulturą przeprowadzane są obwodowe konkursy „Struna Kobzarza nie umiera”; „Żyj, Kobzarzu, w pamięci ludzkiej”; „Zjednoczmy się, bracia moi…” i inne. W 150. rocznicę od czasu pierwszego publicznego wykonania hymnu oraz 200. rocznicę urodzin Mychajła Werbyckiego po raz pierwszy przeprowadzono obwodowy konkurs na najlepsze wykonanie Państwowego Hymnu Ukrainy, w którym wzięło udział ponad trzy tysiące uczniów. Przez całą historię „Proświta” opiekowała się wychowaniem zdrowego pokolenia Ukraińców. Prawie 90% dzieci ma odchylenia w zdrowiu, wzrosła liczba nieletnich, którzy zażywają narkotyki, palą, piją. W celu profilaktyki zgubnych nawyków wśród młodzieży szkolnej i studenckiej wspólnie z organizacją społeczną „Instytut Ukraińskiej Idei Narodowej” przeprowadzono cykl wydarzeń, wśród których — film dokumentalny „Czarno-białe kino” i Ogólnoukraiński konkurs wideoklipów o tym samym tytule. Materiały te zostały rozpowszechnione we wszystkich 20 tysiącach placówek oświatowych Ukrainy. Rówieńscy proświcianie byli aktywnymi uczestnikami antyrządowych protestów jako reakcji na decyzję ówczesnej władzy o wstrzymaniu procesu przygotowań do podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską. Wielu z nich stanęło w obronie kraju po aneksji Krymu i okupacji wschodnich ziem. Proświcianie prowadzą pracę wyjaśniającą dotyczącą istoty rosyjsko-ukraińskich konfliktów zbrojnych, organizują spotkania z historykami-naukowcami, krajoznawcami, działaczami społecznymi, żołnierzami ATO. Udzielają możliwej pomocy materialnej wojskowym, rannym, rodzinom poległych podczas ATO, w szczególności umundurowaniem, odzieżą, obuwiem, produktami, medykamentami. Zbyt ciężko jest przyjmować kolejne wiadomości o śmierci naszych braci na podstępnej hybrydowej rosyjsko-ukraińskiej wojnie. I groza, i krew, i śmierć, i rozpacz, I skrzek drapieżnej hordy, Mały szary człowieczek Narobił czarnej biedy. To bestia obrzydliwej rasy, Loch Ness zimnej Newy. Dokądże patrzycie, narody?! Dziś my, a jutro — wy. Lina Kostenko Delegacja prośwician Rówieńszczyzny na X zjeździe „Proświty” zdecydowanie wystąpiła za niezwłocznym przyjęciem ustawy Ukrainy „O języku państwowym”, co jednogłośnie poparł Zjazd. Na długiej drodze Rówieńskiej „Proświty” zrobiono niemało, jednak działalność oświatowa nigdy nie bywa wystarczająca. Na wynik można liczyć, kiedy każdy na swoim miejscu — proświcianin, naukowiec czy przeciętny Ukrainiec — włoży do wspólnego skarbca wspólnych osiągnięć choćby kropelkę własnego wkładu, wydobytego z głębi swojego doświadczenia, ciężkiej pracy, cierpień czy dobrobytu. Dziś jest to realne, ponieważ naród ukraiński coraz mocniej stoi na naszej, na swojej ziemi. Trzyma ją, tę ziemię, i sam trzyma się jej, jak ostatniej nadziei. Wierzę, że się utrzyma, bo przecież — Ukrainiec. I utrzyma ją, bo — swoja, ukraińska ziemia, bo nasza samoidentyczność, samowystarczalność, państwowość zakorzenione są w napisach Kamiennej Mogiły, trypolskich miastach, scytyjskich kurhanach, kijowskich Złotych Wrotach, Zaporoskiej Siczy. Sława Ukrainie!

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

W Równem uczczono Borysa Tena

Wasyl Semeniuk, Jewhen Cymbaliuk, Wasyl Stoliarczuk. Przewodniczyli Wołodymyr Pojdun, Tetiana Stoliarczuk, Ihor Kuczer, Ludmyła Martynowa, obecnie — Ludmyła Tymczajuk. Ostrogskie rejonowe zrzeszenie „Proświta” jako jedno z pierwszych w obwodzie zorganizowało chór proświtański. Odrodzenie Ostrogskiej „Proświty” związane jest z Akademią Ostrogską. Kierownikami byli Wałentyna Szawronska, Marija Czubaj, Anatolij Kryłoweć. Aktywni proświtańcy: Nadija Zacharuk, Wołodymyr Ozymkowśkyj, Inna Hwizda, Hałyna Kochaniuk, Bohdan Denysiuk, Ołeksandr Mazur, Wasyl Krynyćkyj. Obecny kierownik Ostrogskiej „Proświty” Serhij Ałeksiejenko bronił granic państwa w strefie ATO. W latach 1920—1939 w Radywiłowie oddziałem „Proświty” kierował Fedir Bortnyk. Wśród działaczy-proświtańców, którzy rozsławili kraj radywiłowski, są takie wybitne postacie, jak lekarz Modest Łewyćkyj, lekarz-chirurg Petro Szepczenko. Oddziały proświtańskie działały we wsiach Oparypsy, Buhajiwka, Chotyn, Krupeć. Inicjatorzy odnowienia w rejonie — ukraiński krajoznawca, publicysta, pedagog Maksym Budźko, poeta Dmytro Suchanow. „Proświtę” na Radywiłowszczyźnie w latach 1988—1989 odrodził Dmytro Kraweć. Jego najbliższymi współpracownikami byli Jarosław Franciszkiewycz, Mykoła Patrykiejew, Ołeksandr Herasymow (został ranny na Majdanie w Kijowie w 2014 roku); później kierowali Mykoła Moszkun, Ihor Kyryczuk, Olha Kłymczuk, Wasyl Sowa. Utworzono 22 oddziały. Aktywnie współpracuje z ługańską „Proświtą” nauczyciel i deputowany rady wiejskiej wsi Płaszewa Pawło Hohol. Obecnie przewodniczącą towarzystwa w rejonie jest Hałyna Hnatiuk. W rejonie rówieńskim przed II wojną światową wyróżniały się swoją działalnością oddziały proświtańskie we wsiach Omelana, Ołeksandrija, Orżiw, Stawky, Kołodenka. Trzeci okres odrodzenia „Proświty” rozpoczął się od utworzenia w 1988 r. Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego. Aktywną przewodniczącą była Luba Łewczuk. W 1996 roku „Proświtę” objęła metodyk wydziału oświaty Ludmyła Nahliuk. W radzie pracowali Wasyl Chiłkowec, Jurij Dołhanow, Wiktor Tymczuk, Neonila Dybjak, Wołodymyr Marcynkiwśkyj, Wiktor Wereha, Wasyl Dobrydnyk. Na uwagę zasługują oddziały wiejskie pod kierownictwem Iwana Torhuna, Homona, W. Dobrydnyka, Zoi Lustiuk, Borysa Juszczuka, Oksany Sychnyk. Współczesną tradycją stało się coroczne obchodzenie święta języka ukraińskiego, kultury i duchowości we wsi Peresopnycia przy pomniku Ewangelii Peresopnickiej, wzniesionym staraniem Jewhena Szmorhuna. Przy oddziale „Proświty” w Biłej Krynyci ponad dwadzieścia lat temu utworzono szkolny zespół wokalny „Krynyczeńka” (kierownik — Anatolij Perenczuk). Obecnie rejonowym zrzeszeniem kieruje strażniczka muzeum ludowego w Biłej Krynyci Kateryna Nowak. W okresie przedwojennym na Rokitnowszczyźnie działały tylko pojedyncze oddziały, o których niewiele wiadomo. Od grudnia 1993 roku do końca 2010 roku Rokitnowskie rejonowe zrzeszenie „Proświta” kierowała Wira Wiwczar. Działała rada „Proświty” w składzie Marija Łubysz, Łarysa Szewczuk, Żanna Horanśka, Hałyna Weżyczanin, Kasinia Naumowycz, Nina Huczok, Wałentyna Szczerba, Hałyna Onyszkewycz. W tym czasie do szeregów zrzeszenia dołączyło ponad tysiąc członków. Od 2010 roku „Proświtą” kieruje Oksana Jarwisalowa. Marija Łubysz, nauczycielka Rokitnowskiej szkoły ogólnokształcącej nr 3, opracowała książkę „Święte uczucie patriotyzmu”, wydała 8 podręczników z literatury rodzinnego kraju, w których zbadano twórczość pisarzy Rówieńszczyzny Mykoły Berezy, Jurija Berezy, Lubowi Pszenicznej, Mykoły Pszenycznego, Mykoły Tymczaka, Jewhena Szmorhuna. Inicjatorem utworzenia „Proświty” w Sarnach w latach 30. był adwokat Iwan Sawczuk. Wokół niego zgromadziło się wielu zwolenników ukraińskiej państwowości, miłośników kultury narodowej: inżynierowie Mychajło Bereżniuk, Chyzniak, pracownik kolei Prochor Szałamaj, adwokat Borys Babajew, nauczycielka Warwara Sawczuk. Z nalegań „Proświty” do życia kościelnego wprowadzano język ojczysty. W 1937 roku „Proświta” zakończyła swoje oficjalne istnienie. Iwan Sawczuk trafił do polskiego więzienia. Po krótkotrwałym odnowieniu w 1939 roku rozpoczęły się szeroko zakrojone represje inteligencji wiosną 1940 roku. Na zesłanie trafili członkowie „Proświty” Iwan Sawczuk, Wołodymyr Czerednyczenko, Mykoła Horodniuk i inni. Dopiero w 1989 roku Sarnieńska „Proświta” wznowiła swoją działalność jako Towarzystwo Miłośników Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Organizację rejonową, która miała 22 oddziały, objęła Rajisa Bołkunewycz, w 2005 roku — Rajisa Tyszkewycz, a od 2009 — Ludmyła Ławor. Obecnie na przewodniczącą wybrano Nadiję Swyszewśką, członkinię Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Współczesny okres działalności obwodowej „Proświty” Obecnie proświtańcy kontynuują i pomnażają tradycje ruchu proświtańskiego. Organizują spotkania twórcze ze znanymi działaczami społecznymi, pisarzami, ukraińskimi naukowcami. Znaczną część działalności oświatowej zajmuje naświetlanie i czczenie heroicznej przeszłości i teraźniejszości narodu ukraińskiego. Proświtańcy, wspólnie z organami władzy, obwodowym muzeum krajoznawczym i muzeami rejonowymi, obwodową naukową uniwersalną oraz innymi bibliotekami miasta i obwodu, obwodowymi organizacjami Narodowych Związków Krajoznawców i Pisarzy Ukrainy, corocznie przeprowadzają tradycyjne wydarzenia proświtańskie, przywiązane do ważnych dat historii naszego kraju i państwa. Wśród takich pamiętnych dla Ukraińców dat — Dzień Jedności Ukrainy, Dzień Flagi Państwowej Ukrainy, Dzień Konstytucji Ukrainy, Dzień Bohaterów Niebiańskiej Sotni, Dzień Matki, Dzień Chrztu Kijowskiej Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem Borys Ten (Mykoła Wasyljowycz Chomyczewśkyj) urodził się 9 grudnia 1897 roku we wsi Dermań w rejonie zdołbunowskim na Rówieńszczyźnie. Ojciec — ksiądz, matka — nauczycielka. Uczył się w szkole w Dermaniu, Klewańskim seminarium duchownym, Wołyńskim Instytucie Oświaty Ludowej w Żytomierzu, Moskiewskim Instytucie Muzyczno-Pedagogicznym. Nauczycielował, pracował w pracy muzycznej, teatralnej i muzyczno-pedagogicznej, był księdzem, proboszczem Soboru Sofijskiego w Kijowie, proboszczem cerkwi Piotra i Pawła na Podolu w Kijowie, wykładowcą języka łacińskiego w Żytomierskim Instytucie Języków Obcych i instytucie pedagogicznym. Uczestnik II wojny światowej. W 1929 roku enkawudziści aresztowali go i skazali na dziesięć lat więzienia w stalinowskich obozach koncentracyjnych. Wina — przynależność do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Później był także więźniem hitlerowskich obozów koncentracyjnych. Od 1946 roku stale mieszkał w Żytomierzu. Zmarł 12 marca 1983 roku. Autor zbioru sonetów „Gwiezdne ogrody” (1970), przekładów dzieł Homera, Arystofanesa, Arystotelesa, Ajschylosa, Schillera, Mickiewicza, Goethego, Puszkina, Szekspira oraz wielu innych klasyków literatury światowej. Laureat nagrody im. Maksyma Rylskiego, członek Związku Pisarzy Ukrainy od 1957 roku. W Dermaniu na domu, w którym urodził się pisarz, ustanowiono tablicę pamiątkową. Imieniem Borysa Tena nazwano Rówieńską Obwodową Nagrodę Literacko-Artystyczną, ulice w Równem, Ostrogu, Dubnie, Zdołbunowie. Podczas wydarzenia zaprezentowano powieść-esej o Borysie Tenie autorstwa pierwszego laureata Rówieńskiej Obwodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Borysa Tena, mieszkańca Myrohoszczy Mykoły Pszenycznego. Przemyśleniami o życiu i twórczości Borysa Tena podzielili się: doktor nauk filologicznych, profesor Iryna Zacharczuk, przewodnicząca Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Iryna Bakowecka, pisarka Wiktorija Kłymentowska, artysta Wiktor Hwozdynśkyj, działacz Proświty Petro Dawydiuk, dyrektor Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Bułyha. Utalentowana rówieńska poetka Lidija Hołonko przy akompaniamencie gitary oczarowała obecnych własnymi pieśniami. Aby uczcić pamięć słynnego rodaka, do muzeum przybyli wraz ze swoją nauczycielką języka ukraińskiego i literatury uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej w Kustyniu w rejonie zdołbunowskim. To właśnie w ich wsi służył niegdyś jako ksiądz ojciec Borysa Tena. Dzieci czytały sonety Borysa Tena oraz własne utwory o pisarzu. W Muzeum Literackim Ułasa Samczuka w Równem zapalono Świecę Pamięci, poświęconą utalentowanemu pisarzowi-tłumaczowi Borysowi Tenowi z okazji 120. rocznicy jego urodzin.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Minęło 130 lat od dnia urodzin Iwana Kawaleridzego

Ta kompozycja rzeźbiarska już dawno stała się wizytówką i ozdobą stolicy Ukrainy. Turyści, goście miasta i kijowianie, zmierzając do Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, spacerując po placu Michajłowskim, obowiązkowo zatrzymują się, aby sfotografować się na tle lub po prostu podziwiać pomnik księżnej Olgi, świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego oraz oświecicieli Cyryla i Metodego. O. O. JUNIN, dyrektor Muzeum-Pracowni I. P. Kawaleridzego. Rzeźbiarz. Jednak nie wszyscy znają historię kompozycji rzeźbiarskiej i niełatwą drogę twórczą autora tego wspaniałego dzieła — Iwana Kawaleridzego. Minęło już ponad 100 lat, odkąd wraz z podobnie myślącymi rzeźbiarzami rozpoczął pracę nad stworzeniem tej kompozycji. Nad centralną rzeźbą księżnej Olgi oraz bocznymi — oświecicieli Cyryla i Metodego pracował Kawaleridze wraz z Walerianem Rykowem. A postać apostoła Andrzeja stała się dziełem rąk jego kolegi z roku z Kijowskiej Szkoły Artystycznej, Petra Snytkina. Pomnik wykonano wówczas z betonu. Jego odsłonięcie odbyło się 4 września 1911 roku. Było ono dość skromne, ponieważ w jednym ze szpitali Kijowa po zamachu umierał ówczesny przewodniczący rady ministrów, sekretarz stanu Piotr Stołypin. Pomnik przestał niedługo — w 1919 roku statuę księżnej Olgi zrzucono z cokołu, rozłupano na pół i zakopano. A potem nowa bolszewicka władza zdemontowała statuy apostołów i oświecicieli, a na miejscu kompozycji rzeźbiarskiej założono skwer. I dopiero za czasów niepodległej Ukrainy przypomniano sobie o pomniku. Pod koniec maja 1994 roku, w Dniu Piśmiennictwa i Kultury Słowiańskiej, na placu Michajłowskim w Kijowie wystawiono do publicznego wglądu pomniejszoną makietę i fotografie pomnika księżnej Olgi. W 1996 roku podczas prowadzenia wykopalisk odnaleziono części rozbitej rzeźby księżnej Olgi. Stary monument sklejono i ustawiono w parku rzeźb Iwana Kawaleridzego na Andrijewskim Uzwozie. Postanowiono odtworzyć pomnik w białym marmurze, na cokół wybrano różowy granit. Monumentalny zespół, poświęcony księżnej Oldze, pierwszej kobiecie — głowie państwa w historii Ukrainy, uroczyście odsłonięto 25 maja 1996 roku w Dniu Kijowa. Rekonstrukcję przeprowadzili rzeźbiarze Witalij Siwko, Mykoła Biłyk i Witalij Szyszow. Jednak zespół rzeźbiarski na placu Michajłowskim nie jest jedynym w dorobku twórczym rzeźbiarza. Obecnie trudno wyobrazić sobie kijowski Podół bez pomnika ukraińskiego oświeciciela-humanisty, filozofa, poety i pedagoga Hryhorija Skoworody, stworzonego przez Iwana Kawaleridzego i odsłoniętego 40 lat temu. Wśród dzieł rzeźbiarza są pomniki Wielkiego Kobziarza w Połtawie i Sumach, jeszcze jeden pomnik Hryhorija Skoworody w Łochwicy, Bohdana Chmielnickiego w Czernihowie (wspólnie z Hałyną Petraszewycz) i inne. Jednak rzeźba była tylko jedną z twarzy hojnie obdarzonego przez naturę artysty. Nie mniej wyraźny ślad pozostawił on także w ukraińskim kinie. Filmowiec. W 2002 roku na ścianie pawilonu zdjęciowego studia filmowego imienia Ołeksandra Dowżenki zainstalowano tablicę pamiątkową z napisem: „Założyciel ukraińskiego kina historycznego Iwan Kawaleridze pracował tutaj w latach 1934—1941 oraz 1957—1961”. Realizując się w rzeźbie, Iwan Kawaleridze postanowił spróbować swoich sił w kinie. I nie tylko spróbował: stworzone przez niego filmy stały się prawdziwym odkryciem ukraińskiej kinematografii. Oczywiście, praca w stalinowskich czasach w gatunku kina historycznego nie była łatwa, a czasami śmiertelnie niebezpieczna. Filmy „Ulewa”, który się nie zachował, „Szturmowe noce”, „Kolijiwszczyna” stały się znaczącym wydarzeniem w historii ukraińskiego kina. Ale wydawałoby się udany okres w twórczości filmowej zakończył się po tym, jak w 1935 roku światło dzienne ujrzał film „Prometeusz”. Otwarcie szedł on w poprzek poglądom na historię władzy bolszewickiej. Na polecenie Stalina gazeta komunistów „Prawda” w artykule redakcyjnym poddała film miażdżącej krytyce. Artykuł przez cztery dni omawiano w kręgu pracowników twórczych Kijowskiego Studia Filmowego (obecnie imienia Dowżenki). Był to początek kampanii walki z „antyahistoryzmem” prac Iwana Kawaleridzego. Faktycznie zabroniono mu kręcić filmy o tematyce historycznej, która była głównym powołaniem ukraińskiego artysty. Ale odsunięty od ekranu historycznego, Kawaleridze w latach 1936—1937 stworzył pierwsze ukraińskie opery filmowe: „Natalka Połtawka” oraz „Zaporożec za Dunajem”. Ekranizacja „Natalki Połtawki” otworzyła nowy gatunek w rodzimej sztuce filmowej. Obraz z triumfem demonstrowano w USA, w szczególności w Nowym Jorku pokaz trwał w przepełnionych salach przez trzy tygodnie. Powrócić do tematyki historycznej artysta zdołał dopiero w 1941 roku, kiedy doprowadził do rozpoczęcia zdjęć do filmu „Ołeksa Dowbusz”. W tym celu wraz z ekipą filmową wyruszył w Karpaty, gdzie zastała go wojna. Zamierzonego celu nie udało się zrealizować, a droga do domu trwała kilka miesięcy i tylko cudem pozostał przy życiu. W okupowanym Kijowie przez krótki czas kierował wydziałem kultury Kijowskiego Zarządu Miejskiego — pomagał przetrwać przedstawicielom miejscowej inteligencji. W szczególności uratował operatora filmowego Wołodymyra Wojtenkę, który później nakręcił film Leonida Bykowa „W bój idą tylko starzy”. Ale ówczesna władza nie wybaczyła Iwanowi Petrowyczowi przebywania pod okupacją — studio filmowe eksmitowało go z mieszkania służbowego. I tylko dzięki aktorce teatralnej Lubow Hakiebusz, która go przygarnęła, artysta nie znalazł się na ulicy. A do kina powrócił dopiero po 20 latach od premiery swojego ostatniego filmu i stworzył filmy „Hryhorij Skoworoda” oraz „Kurtyzana” z Ołeksandrem Haiem i Ludmyłą Hurczenko w rolach głównych. Ogółem przez 70 lat aktywnej twórczości Iwan Kawaleridze stał się autorem prawie 20 pomników, setek prac sztalugowych, nakręcił 10 filmów kinowych, wystawił 10 sztuk teatralnych, napisał książkę wspomnień i odszedł z życia, pozostawiając dziesiątki niezrealizowanych projektów. O wszystkich tych wydarzeniach z życia wielostronnego i niezwykle utalentowanego artysty, jego spuściźnie twórczej można dowiedzieć się ze wspomnień współczesnych, odwiedzając muzeum-pracownię jego imienia, która znajduje się w Kijowie na Andrijewskim Uzwozie. Jednak niedawno odkryto jeszcze jedną twarz życia Iwana Kawaleridzego, o której wcześniej ogół nawet nie przypuszczał. W przedmowie do książki „Iwan Kawaleridze: życie i twórczość”, która ujrzała światło dzienne 10 lat temu, jej autorzy pisali: „Do wielowymiarowych, monumentalnych osobowości należy także wybitny syn narodu ukraińskiego — człowiek, rzeźbiarz, malarz, twórca filmowy, który nie został odczytany przez swoich współczesnych, a i obecnie nie jest odczytany ani przez swoich następców, ani przez znaczną liczbę badaczy — Iwan Petrowycz Kawaleridze”. I jest to prawda. Dosłownie niedawno czołowy pracownik naukowy muzeum-warsztatu im. I. P. Kawaleridzego Ołeksandr Łohwyn odnalazł w archiwach byłego KGB dokumenty, które świadczą, że Kawaleridze był nie tylko utalentowanym artystą, ale także prawdziwym synem narodu ukraińskiego, patriotą, obrońcą języka i kultury ukraińskiej w czasach totalitarnego reżimu komunistycznego. W notatce opatrzonej klauzulą „ściśle tajne”, którą przygotowali funkcjonariusze ukraińskiego KGB dla pierwszego sekretarza KC KPU Szczerbyckiego, ówczesny szef tej organizacji Witalij Fedorczuk wskazywał w szczególności: „Według danych operacyjnych Kawaleridze przed wojną ojczyźnianą przejawiał w swoim otoczeniu antysowieckie nastroje nacjonalistyczne. Utrzymywał kontakt z ukraińskimi nacjonalistami Bahazijem, Sawczukiem i innymi. Po aresztowaniach ukraińskich nacjonalistów, przeprowadzonych przez okupantów, Kawaleridze wycofał się z pracy w zarządzie miejskim. W latach powojennych ze strony Kawaleridzego padały pojedyncze wypowiedzi o charakterze nacjonalistycznym. W kwietniu 1967 roku Kawaleridze podpisał list do Biura Politycznego KC KPZR, w którym autorzy próbowali dowieść istnienia rusyfikacji Ukrainy. Oprócz Kawaleridzego podpisali go: Taras Franko, kandydat nauk filologicznych; Lew Rewucki, kompozytor; Jewhen Krotewycz, pisarz; Borys Antonenko-Dawydowycz, prozaik; Karpo Trochymenko, malarz (zachowano interpunkcję). Następnie wspomniany list z oryginałami podpisów wyżej wymienionych osób został 23 lipca 1963 roku skonfiskowany podczas kontroli celnej na stacji Wadul-Siret u kanadyjskiej turystki Chrystyny Styranky, która próbowała wywieźć go za granicę”. W samym liście, adresowanym do kierownictwa komunistów ówczesnego Związku, jego autorzy podkreślali: „W miastach naszej republiki język ukraiński jest nieustannie wypierany przez rosyjski — w urzędach państwowych, w zakładach pracy, wydawnictwach literatury naukowo-technicznej, kinie, radiu i telewizji, w przedszkolach i szkołach, zawodowych szkołach technicznych, w specjalnych wyższych i średnich uczelniach”. Na potwierdzenie ukraińscy artyści przytaczali dane: „Nawet w stolicy Ukrainy, Kijowie, w roku szkolnym 1965—1966 na 207 szkół ogólnokształcących ukraińskich było zaledwie 57 (50 z nich to tak zwane szkoły mieszane, które mają klasy równoległe z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania), a rosyjskich 150 (jedna z nich jest mieszana). Z ogólnej liczby uczniów 166 411 w szkołach rosyjskich uczy się 128 112, czyli 77%. W ukraińskich — zaledwie 33 299. Przy tym znaczna część tych ostatnich uczy się w równoległych klasach rosyjskich. Jeszcze bardziej wymowny wskaźnik jest w innych miastach przemysłowych USRR. Na przykład w Doniecku do dziś pozostała zaledwie jedna ukraińska szkoła. Język ukraiński w dużych i wielu średnich miastach republiki stał się rzadkością, są one niemal całkowicie zrusyfikowane… Miasta Ukrainy stały się prawdziwymi zakładami rusyfikacji ludności ukraińskiej, która przybywa tutaj ze wsi do pracy i nauki… Jeśli do tego dodać przesiedlenia Ukraińców na wschód, a Rosjan na Ukrainę, to perspektywy rozwoju języka ukraińskiego, a zatem i narodu, będą skrajnie niekorzystne, wszak „bez języka ojczystego… i narodu naszego nie ma” — pisał w wierszu „Młodzieńcowi” sławny ukraiński poeta Wołodymyr Sosiura. Dlatego w obliczu realnego zagrożenia istnienia narodu nie możemy i nie mamy prawa milczeć”. Przypomnę, że list ten napisano 50 lat temu, ale aktualności nie traci on również dziś. A Kawaleridze, składając jako pierwszy swój podpis pod nim, przekonująco zaświadczył, że prawdziwy artysta koniecznie musi być patriotą swojego narodu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pieśni — w zbiorze „Najemnicze i zarobkowe pieśni” (1975), legendy — w książkach „Legendy Karpat” i „Chodzili opryszkowie”, a ludowe żarty — w książkach „Śmiechowinki” i „Dzień dobry, sąsiedzie”. W jego osobie huculska pieśń-kołomyjka ma wybitnego zbieracza i popularyzatora. Pierwszy zbiór własnych wierszy ukazał się dopiero w 1973 roku, kiedy wydawnictwo „Karpaty” wydało w Użhorodzie niewielką książeczkę Pipasza-Kosowskiego pod tytułem „Sinokis”, a w 1998 roku — „Zaspiw z połonyn”. Nie pretendując do wyjątkowości, poeta-kołomyjkarz w swoich wierszach opowiada czytelnikom o życiu i pięknie Rachowszczyzny, o przeżytym i doświadczonym. Wasyl Pipasz-Kosowski niestrudzenie i konsekwentnie dąży do wybudzenia rodaków z niebezpiecznej drzemki, demaskuje polityczny rusynizm. Nawet „poza granicami możliwego” (według I. Franki) elity intelektualne muszą dziesięciokrotnie zwiększyć siły, aby utrzymać niepodległość państwową. Na straży ojczystego kraju postawił Słowo, wydobyte z głębi własnego sumienia, z czystego serca ukraińskiego patrioty. Jego książki przenoszą w przyszłość tysiącletnią historię walki o ojczystą mowę i państwo; w szerokich szeregach jej obrońców, bez prawa do demobilizacji, już od ośmiu dziesięcioleci przebywa patriota-Ukrainiec Wasyl Pipasz-Kosowski. W świątecznym oczekiwaniu Bożego Narodzenia i nowego 2018 roku 95-lecie urodzin przywitał głęboki duchem człowiek — Wasyl Pipasz-Kosowski, znany działacz Proświty, literat, etnolog i regionalista, sumienny sługa w świątyni Słowa. Zdrowia i pomyślności, szczery przyjacielu-proświtianinie, niech żyje sto lat! Rachów—Lwów

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Pieśniarz zakarpackiej Huculszczyzny. Znany zakarpacki działacz Proświty Wasyl Pipasz-Kosiwski kończy 95 lat!

Skalę osobowości określają nie przeżyte lata, a jej czyny. Biblijne „po owocach ich poznacie je” daje jasny kod do zrozumienia istoty każdego człowieka i tworzy wielowymiarową matrycę, na którą nakłada się życie naznaczone sukcesem lub przeżyte na próżno. Jednym pobieżnym spojrzeniem nie da się ogarnąć skali wielce trudnych działań znanego folklorysty, poety-kołomyjkarza, działacza Proświty Wasyla Pipasza-Kosiwskiego. Ten zawzięty Hucuł na długiej, pełnej zakrętów drodze życiowej ani razu się nie potknął, nie upadł pod, zdawałoby się, nie do udźwignięcia brzemieniem, które dobrowolnie wziął na swoje barki, bo właściwie na takich jak on trzyma się sprawa ukraińska. Aleksander MASŁANYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Iryny Wilde oraz nagrody im. W. Czornowoła. Każde jubileuszowe przemówienie, zgodnie z dawno ustaloną tradycją, powinno zawierać wzmiankę o pierwszym spotkaniu z jubilatem. Powiem szczerze — nie pamiętam, ponieważ miałem wtedy zaledwie kilka miesięcy, a „przedstawił” nas mój ojciec — zakarpacki dziennikarz Iwan Masłanyk, który przez długi czas pracował z Wasylem Pipaszem-Kosiwskim w tiaczewskiej i rachowskiej gazetach rejonowych. Ich losy i biografie są ściśle splecione — obaj w pełni odczuli na sobie „uroki” kilku reżimów okupacyjnych, służyli w armii Horthyego i uciekli na stronę czerwoną, wielokrotnie byli naciskani przez rejonowych partyjnych popleczników. Podobnie jak Pipasz-Kosiwski, ojciec również badał zakarpacką Huculszczyznę, pieszo obszedł wszystkie połoniny Rachowszczyzny, znał się z flisakami, pasterzami, drwalami. W naszym domu wielokrotnie gościli przyszli klasycy ukraińskiej literatury zakarpackiej Iwan Czendej, Mychajło Tomczanij, Andrij Patrus-Karpatśkyj. Kochał kontakty z prostymi ludźmi, bronił górali przed samowolą możnowładców, czym wywoływał ich niezadowolenie i prześladowania. Swoim synom zaszczepił miłość do Ukrainy oraz wewnętrzny oportunizm i nieakceptowanie ówczesnej kłamliwej ideologii komunistycznej. W łemkowsko-werhowyńskiej rodzinie z szacunkiem odnoszono się do huculskich tradycji, a nawet więcej — tradycje te stały się rodzinnymi. Wasyl i Julia Pipaszowie w narodowo świadomym duchu wychowali swoje dzieci — córkę Natalkę i syna Wołodymyra — obecnie znanego historyka, który niedawno ucieszył ogół gruntowną rozprawą „Zakarpacka Huculszczyzna”. Z prostej huculskiej rodziny pochodzi Wasyl Pipasz-Kosiwski. Jego mała ojczyzna to malownicza wysokogórska wieś Kosiwska Polana (stąd dodatek do nazwiska — Kosiwski) na Rachowszczyźnie, która w latach walk wyzwoleńczych naszego wieku była Piemontem Ukraińskości w Karpatach, swoistym centrum walki o naszą niepodległość, o ukraińską państwowość. Huculszczyzna — to właśnie ona stała się jego największą miłością i powołaniem… Niewielki malowniczy zakątek, położony w pradawnych Karpatach, pokryty zielonymi lasami, spowity białymi mgłami-guniami, niczym pisanka w łonie przestronnej Ukrainy. Kraj szmaragdowych lasów, które przynoszą spokój i ciszę, uzdrawiają odurzającymi aromatami, kraj dźwięcznych potoków i bystrych rzek, które błyszczą niczym drogocenne perły. A przede wszystkim — gościnni ludzie, którzy żyją w harmonii z otoczeniem od wieków i do dziś budują, tworzą życie w całym jego pięknie, zachowują swoje oryginalne zwyczaje, tradycje, obrzędy, kulturę. Życiorys: Urodził się Wasyl Pipasz 17 grudnia 1922 roku, dzieciństwo i młodość wiejskiego chłopca mijały na tle czarującej górskiej przyrody wśród dumnych, pracowitych i wolnych Hucułów. To oni zaszczepili w nim wielką miłość do ojczystej ziemi, swojego narodu, jego języka i kultury. Początkowe wykształcenie zdobył w rodzinnej wsi, szkołę miejską ukończył w Wielkim Byczkowie, a gimnazjum ojców bazylianów — w Użhorodzie. Plastun. Jeszcze w latach młodzieńczych zafascynował się zbieraniem materiałów folklorystycznych i etnograficznych, zapisywał pieśni ludowe, podania itp. Pod wpływem to wesołej i żartobliwej, to smutnej i buntowniczej huculskiej pieśni-kołomyjki młodzieniec sam zaczął pisać wiersze i opowiadania. Od 1936 roku swoje wiersze, opowiadania i podania oraz materiały folklorystyczno-etnograficzne drukuje w czasopiśmie O. Markusza „Nasz ridnyj kraj”, a w latach okupacji — w „Literaturnij nedili”, „Rus'kij mołodeży” oraz „Błahowisnyku”. W 1941 roku w Tiaczewie wydrukował „Zbirnyczok hucułśkych kołomyjok”, a w 1942 roku — zbiorek opowiadań dla młodzieży „Dwi zirky…”. W latach okupacji język ukraiński na Zakarpaciu był zakazany, Madziarzy narzucali swoisty surżyk — „ugro-ruski język”. Uczestnik tamtych wydarzeń Wasyl Marko (W. Markus) w swoich „Spomynach” twierdzi, że „pojawienie się zbioru opowiadań W. Pipasza „Dwi zirky…” stało się wydarzeniem na Zakarpaciu, bo była to jeszcze „jedna próba publicznego przejawu literatury ukraińskiej na Zakarpaciu w latach 40. XX w.” i ona „jakoś podniosła ukraińską inteligencję, a zwłaszcza młodzież, i napełniła ją nowymi nadziejami”, wiarą w nieśmiertelność ukraińskiego słowa. Ewolucja poglądów światopoglądowych Wasyla Pipasza-Kosiwskiego, jak każdego myślącego człowieka, trwała kilka dziesięcioleci, płynnie przechodzi on od spontanicznie reflektującej do profesjonalnie ukierunkowanej twórczości. Jubilat w pełni wypełnił wysokie powołanie siania na Zakarpackiej Huculszczyźnie ziaren miłości do wszystkiego, co ukraińskie, i śladem naszego Proroka swoje słowo postawił w obronie ojczystego języka. Podobnie jak obecnie urzędujący przewodniczący Rachowskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wieloletni szef miejskiej komórki Ludowego Ruchu, nie męczy się mobilizowaniem rodaków do obrony matczynej pieśni i wiary praojców. Razem z synem — znanym historykiem Wołodymyrem Pipaszem — bada historię Republiki Huculskiej i Ukrainy Karpackiej. Właściwie etnologia, folklorystyka, kołomyjoznawstwo, działalność społeczno-polityczna u zarania odrodzenia ukraińskiej państwowości wyróżniły Wasyla Pipasza-Kosiwskiego, postawiły go w pierwszym szeregu zakarpackich oświecicieli, przewodników. Pozostawmy literaturoznawcom twórcze dyskusje wokół dorobku poetyckiego rachowskiego dziennikarza i literata — opinię publiczną bardziej interesuje i jest jej bliższa jego działalność polityczna jako działacza Ruchu, lidera lokalnej „Proświty”, Hucuła-patrioty, który pragnął przywrócić prawdę historyczną, wyrwać Srebrną Ziemię ze śmiertelnych objęć separatystycznej ośmiornicy i śladem Duchnowycza („zostawcie swój głęboki sen”) zabrał się za budzenie rodaków z letargu niepamięci. Życiorys: Jako folklorysta W. Pipasz-Kosiwski niestrudzenie zbiera i systematyzuje materiał pieśni ludowych. W latach 1962–1964 w wydawnictwie „Karpaty” w Użhorodzie pod tytułem „Trembita” opublikował zbiór kołomyjek, zapisanych w różnych wsiach drogiej jego sercu Rachowszczyzny. Napisane i literacko zapisane przez Pipasza-Kosiwskiego kołomyjki zostały również umieszczone w książce „Kołomyjky” (Kijów, 1969) oraz w zbiorach „Pisni Karpat” (1972), „Spiwanky-chroniczky” (1972), „Wid pyttia — nema żyttia” (1987), ludowe

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Szef „Proświty” na Połtawszczyźnie został laureatem obwodowej nagrody eparchialnej imienia Paisjusza Wieliczkowskiego

Dobrą tradycją eparchii połtawskiej UCP KP stała się organizacja corocznych wizyt w Połtawie Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta właśnie w Dniu pamięci świętobliwego Paisjusza Wieliczkowskiego. Z udziałem Patriarchy w Połtawskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. M. W. Gogola odbyła się uroczysta akademia oraz ceremonia wręczenia tegorocznym laureatom eparchialnej nagrody imienia świętobliwego Paisjusza Wieliczkowskiego. Za działalność pisarską i oświatową w nominacji „Literatura” Filaret nagrodził przewodniczącego Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, dysydenta-szestdziesiatnika, deputowanego Rady Najwyższej czterech kadencji Mykołę Kulczynskiego. W czasach ZSRR został aresztowany i oskarżony o rozpowszechnianie literatury samizdatu. Kulczynskiego oskarżono z cz. I art. 62 Kodeksu Karnego USRR o „prowadzenie antyradzieckiej agitacji i propagandy”. Władzom okupacyjnym nie podobało się, że rozpowszechniał niedozwolone listy ukraińskiej inteligencji w obronie powieści „Sobór” Olesia Honczara, przedrukowywał ukraińską literaturę samizdatu autorstwa szestdziesiatników, ukraińskich więźniów politycznych reżimu komunistycznego oraz był wśród autorów „Listu twórczej młodzieży Dniepropetrowska”, w którym potępiano politykę rusyfikacji Ukraińców. Do popełnienia przestępstwa się nie przyznał. W 1970 roku skazano go na dwa i pół roku więzienia w łagrach o zaostrzonym rygorze. Mykoła Kulczynski jest autorem książki poetyckiej „Zakratowane światło” oraz utworów prozatorskich w ogólnoukraińskim czasopiśmie literackim „Kurier Krzywbasu”, współautorem książki „Poeci połtawskiej „Proświty” oraz autorem przedmowy, redaktorem i wydawcą szeregu utworów literackich i historycznych z serii „Biblioteczka oświatowa”. Za znaczący wkład w odrodzenie świątyń miasta Połtawy w nominacji „Duchowe odrodzenie” nagrodę otrzymał malarz-ikonograf Petro Humeniuk. W nominacji „Sztuka” w tym roku jest dwóch laureatów. Za stworzenie prac graficznych o tematyce „Duchowa Połtawszczyzna” nagrodę otrzymał artysta-grafik Mykoła Hryban. Jeszcze jedna nagroda w tej nominacji została wręczona zespołowi twórczemu telewizyjnego filmu dokumentalnego „Powstała z niebytu”, poświęconego 20-leciu odrodzenia cerkwi Narodzenia Bogurodzicy we wsi Horbaniwka. Są to: autorka i reżyserka Alina Kwasza, producentka i redaktorka Ałła Husak, operator Mykoła Janko, montażyści Tetiana Dacenko oraz Natalia Czernysz — Połtawska Regionalna Dyrekcja „Ltava” NSTU. Za działalność wolontariacką i charytatywną w nominacji „Działalność społeczna” nagrodzony został założyciel sieci sklepów „Aurora” Taras Panasenko. Uroczysty wieczór zakończył się występem Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Poczajna” Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” pod dyrekcją artysty ludowego Ukrainy O. Żyhuny. W Soborze Katedralnym Zaśnięcia Matki Bożej odbyła się uroczysta Liturgia, której przewodniczył Patriarcha Filaret w koncelebrze episkopatu UCP. Dla uczczenia pamiętnego dnia do Połtawy przybyli arcybiskupi wielu eparchii nie tylko z Ukrainy, ale i z zagranicy. W uroczystościach brał udział arcybiskup biełgorodzki i obojański Joasaf (Szybajew), który przyjechał z Rosji. Patriarcha Filaret wręczył odznaczenia cerkiewne (ordery i gramoty patriarsze) darczyńcom Soboru Katedralnego Zaśnięcia Matki Bożej oraz medale „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy” dziesięciu duchownym eparchii połtawskiej — kapelanom i wolontariuszom, którzy podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej sprawowali opiekę duszpasterską nad żołnierzami Sił Zbrojnych i Gwardii Narodowej Ukrainy. Na podstawie materiałów internetowych przygotowało biuro prasowe Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w Instytucie Artystyczno-Technicznym; malowidła bojczukistów w klubie we wsi Katorżany w obwodzie odeskim. Lata 1929—1930 — malowidła w Domu Prasy im. M. Kociubynskiego w Odessie. 1931 rok — pierwsze wydanie „Kobziarza” Tarasa Szewczenki z ilustracjami Wasyla Sedlara; likwidacja Międzygórskiego Technikum Ceramiczno-Artystycznego. 1932 rok — uchwała KC WKP(b) „O przebudowie organizacji literacko-artystycznych”, unifikacja życia artystycznego, likwidacja ARMU. Lata 1932—1935 — malowidła w Teatrze Czerwonozawodzkim w Charkowie. 1937 rok — rozstrzelano Mychajła Bojczuka, Wasyla Sedlara, Iwana Padałkę, Iwana Łypkiwskiego, Sofiję Nałepynśką-Bojczuk; zniszczono lub przekazano do funduszu specjalnego dzieła Mychajła Bojczuka. 1945 rok — aresztowanie i zesłanie Marii Kotlarewskiej. 1948 rok — aresztowanie i zesłanie Jarosławy Muzyki. 1952 rok — zniszczenie dzieł Mychajła Bojczuka we Lwowskim Państwowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej. 1967 rok — pierwszy precedens publicznej ekspozycji dzieł bojczukistów po ich rehabilitacji politycznej. 1984 rok — pierwszy publiczny wieczór pamięci Mychajła Bojczuka i Iwana Padałki w Kijowie. 1990 rok — pierwsza wystawa retrospektywna „Bojczuk i bojczukiści, bojczukizm” we Lwowskiej Galerii Obrazów oraz Muzeum Ukraińskiej Sztuki Plastycznej. W nowej ekspozycji zaprezentowano prace Mychajła Bojczuka „Święty Jan”, „Symbol wiary”, „Głowa anioła”, „Matka Boska z dzieciątkiem”, „Dziewczyna przed drzewem”, „Płacz Jarosławny”. Obok znajdują się dzieła Antoniny Iwanowej — „Jarosławna”, „Portret kobiety”, „Strój ukraińskiej mieszczanki”. Tematyce wiejskiej poświęcono płótna Jewhena Sahajdacznego „Przewiewa ziarno”, „Gra na fujarce”, „Z wołami”, „Na podwórzu”, „Przygotowuje jedzenie”. Tutaj także obrazy z życia ukraińskiego Oksany Pawłenko „W szkole”, „Wieśniaczka z dziewczynką”, „Dziewczęta”, „Sprzedaje wiśnie”, „Smaruje chatę”. Tematyce duchowej poświęcono prace Jarosławy Muzyki „Głowa świętego” i „Zwiastowanie”. Osobny dział wystawy poświęcono Międzygórskiemu Technikum Ceramicznemu. Zaprezentowano tu wyroby technikum z początku XX wieku, lalki-głowy Międzygórskiego Teatru Lalek, karykatury do studenckiej gazetki ściennej. Można również obejrzeć książki, których okładki zilustrowali Mychajło Bojczuk, Iwan Padałka, Ołena Sachnowśka, Łeś Łozowśkyj i Maria Kotlarewska. A Kość Jełewa stworzył szkice do spektakli „Wolność” (Pierwszy Państwowy Teatr im. T. Szewczenki, m. Kijów) oraz „Biją progi” (Teatr Franki, m. Kijów).

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Budowniczowie Wszechświata

Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Według słów kuratorów jest to projekt o marzycielach, którzy zapragnęli zmienić świat. Jest to projekt o reformatorach sztuki, którzy zrezygnowali z tradycyjnego formatu. Jest to projekt o twórcach utopii, którzy sami stali się jej ofiarami… Nazwa stylu „bojczukizm” wiąże się z nazwiskiem artysty Mychajła Bojczuka, który w 1910 roku zadziwił Paryż, wystawiając swoje dzieła w „Salonie Niezależnych”. Tempera zamiast oleju, twórczość zbiorowa zamiast indywidualnej, powrót do dziedzictwa historycznego zamiast jego negacji, skondensowanie formy artystycznej zamiast realistycznego odtwarzania. W Kijowskim Instytucie Artystycznym w latach 20. XX wieku naśladowcy Bojczuka utworzyli średniowieczny cech, w którym wspólny był proces tworzenia — od wytwarzania farb i pędzli po gotowe dzieła. Nazywali siebie „budowniczymi Wszechświata”, którzy tworzą wielki styl narodowy. W pewnym stopniu bojczukizm stał się ostatnią próbą urzeczywistnienia wielkiego stylu narodowego na Ukrainie. Jego założyciel Mychajło Bojczuk zaprojektował całościowy model estetyczny, który odzwierciedlał istotę ówczesnej epoki. Wszak po I wojnie światowej na ruinach imperiów powstawały młode narody polityczne. Z zapałem zabierały się one do budowania nowych państw i rozwijania własnej kultury. Nieprzypadkowo zdumiewająca jest bliskość między dziełami bojczukistów a meksykańskich muralistów, zrodzona z podobnych okoliczności historycznych. Ukraińscy intelektualiści, którzy swoją działalnością oświatową przygotowali grunt pod powstanie Ukraińskiej Republiki Ludowej, wsparli Bojczuka już na początku jego kariery. Mimo porażki politycznej, w dalszej kolejności skorzystali z oficjalnie ogłoszonego przez Rosyjską Partię Komunistyczną „kursu korenizacji”. Tak bojczukiści włączyli się w rozwój ukraińskiej kultury lat 20. XX wieku i wzięli udział w bolszewickim eksperymencie społecznym. Ten wybór stał się względną satysfakcją za nieurzeczywistnioną niepodległość polityczną. „Projektowanie stylu” trwało przez prawie dziesięć lat — od paryskiego „Renovation Byzantine” do szkoły ukraińskiego monumentalizmu, zapoczątkowanej w grudniu 1917 roku wraz z Ukraińską Państwową Akademią Sztuki. Skupieni wokół Mychajła Bojczuka, jego uczniowie wierzyli w wielką siłę monumentalizmu, który miał wcielić zaprojektowany idealny model harmonijnego życia. W latach 20. XX wieku bojczukiści zajmowali wiodące pozycje w środowisku artystycznym Ukrainy. Rozwijali własne szkoły: Sofija Nałepynśka-Bojczuk i Iwan Padałka — graficzną, Wasyl Sedlar, Oksana Pawłenko i Serhij Kołos — wzornictwa przemysłowego, Hryhorij Komar — malarstwa monumentalnego. Jednocześnie ambicje dotyczące wcielenia „wielkiego stylu” mieli przedstawiciele większości nurtów awangardowych. W odróżnieniu od nich bojczukiści uciekli się do syntezy dziedzictwa artystycznego i odnowionej formy artystycznej. Tworzyli sztukę awangardową, jakby zwróconą ku przeszłości, lecz przepełnioną nowymi sensami. Rolnik przy pracy, kobiety przy jabłoni — codzienność ukraińskiej wsi bojczukiści przekształcili w sakralny obrzęd. Ale już na przełomie lat 20. i 30. XX wieku oficjalna propaganda przekształciła ukraińską wieś w synonim żywiołu burżuazyjno-kułackiego, a język bojczukizmu zaczął coraz bardziej drażnić władzę. Bolszewiccy ideolodzy szybko położyli kres różnorodnym poszukiwaniom formalnym i wprowadzili własny „wielki styl” na zasadach metody socjalistycznego realizmu. Za „wielkim stylem” podążał wielki terror, a odrodzenie ukraińskiej kultury przekształciło się w rozstrzelane. Dzieła monumentalne bojczukistów niszczono w ślad za autorami. Do dzisiaj z dziedzictwa projektowanego przez nich „wielkiego stylu” ocalały jedynie pojedyncze szkice lub prace kameralne. Nawet polityczna rehabilitacja artystów w 1958 roku nie dała podstaw do zrewidowania stosunku do bojczukizmu. Pierwsza wielka wystawa retrospektywna dzieł bojczukistów, przygotowana przez Ołenę Ripko, odbyła się dopiero w 1990 roku. Dzisiaj, po 27 latach, znów powracamy do bojczukizmu, aby rozpatrzyć go jako całościowy fenomen na tle ówczesnych okoliczności historycznych i dążeń artystycznych. Aby poprzez jego poznanie zbliżyć się do uświadomienia sobie samowystarczalności ukraińskiej sztuki, aby nie postrzegać własnej historii wyłącznie przez pryzmat cierpień, aby wreszcie pozbyć się postkolonialnego kompleksu niższości, który sto lat temu próbowali przezwyciężyć bojczukiści. Nad stworzeniem tej wystawy pracował wielki zespół — historycy sztuki, kulturoznawcy, historycy, muzealnicy, kolekcjonerzy i archiwiści. Projekt opowiada o historycznych kamieniach milowych bojczukizmu. W 1909 roku na „Salonie Jesiennym” po raz pierwszy zaprezentowano dzieła grupy „Re- novation Byzantine” / „Odrodzenie sztuki bizantyjskiej”. 1910 rok — 18 prac zbiorowych przedstawicieli grupy „Odrodzenie sztuki bizantyjskiej” wystawionych w „Salonie Niezależnych” w Paryżu; podróż Mychajła Bojczuka, Sofii Nałepynskiej i Mykoły Kasperowycza do Włoch; udział Sofii Baudouin de Courtenay i Jewhena Sahajdacznego w wystawie „Bubnowy Walet” w Moskwie. 1910—1914 lata – Mychajło Bojczuk i Mykoła Kasperowycz pracowali nad konserwacją dzieł ze zbiorów Muzeum Narodowego we Lwowie; Mychajło Bojczuk wykonał polichromie kaplicy Bursy Dyakowskiej we Lwowie. 1913 rok — podróż Mychajła i Tymka Bojczuków oraz Mykoły Kasperowycza do wsi Lemeszi na Czernihowszczyźnie w celu konserwacji ikonostasu. 1914 rok — Mychajło i Tymko Bojczukowie zostali internowani przez władze rosyjskie do Uralska. 1917 rok — Mychajło Bojczuk staje na czele pracowni ikony i fresku (później malarstwa monumentalnego) nowo zorganizowanej Ukraińskiej Państwowej Akademii Sztuki (UAS); współpraca Mychajła Bojczuka z Młodym Teatrem Łesia Kurbasa. 1919 rok — udział bojczukistów w dekoracji Kijowskiego Teatru Operowego na Pierwszy Wszechukraiński Zjazd Rad Wołostnych; udział w polichromiach Koszar Łuckich w Kijowie. 1920 rok — aresztowanie Mychajła Bojczuka przez organy Nadzwyczajnej Komisji. 1922 rok — pierwszy występ artystów-monumentalistów pracowni Mychajła Bojczuka w UAS. 1922—1923 lata — stworzenie przez bojczukistów portretów dla Kijowskiego Instytutu Spółdzielczego. 1922 rok — Sofia Nałepynska-Bojczuk objęła kierownictwo pracowni ksylografii w Kijowskim Instytucie Sztuk Plastycznych; powstanie Kijowskiej Szkoły Grafiki; początek pracy Oksany Pawłenko i Wasyla Sedlara w Meżyhirskim Technikum Ceramiki Artystycznej. 1925 rok — utworzenie Stowarzyszenia Sztuki Rewolucyjnej Ukrainy (SMRU) na czele z Mychajłem Bojczukiem w opozycji do Stowarzyszenia Artystów Rewolucyjnej Rosji (SARR); Iwan Padałka objął pracownię grafiki Charkowskiego Technikum Artystycznego; powstanie Charkowskiej Szkoły Grafiki. 1925—1926 lata — odeska grupa bojczukistów Hryhorija Komara wykonuje polichromie Wschodniej Izby Handlowej. 1927 rok — pierwsza wystawa SMRU; Wszechukraińska wystawa jubileuszowa „10 lat Października”; udział Sofii Nałepynskiej-Bojczuk w wystawie współczesnej grafiki we Florencji i Brukseli; Mykoła Rokycki objął katedrę malarstwa monumentalnego Kijowskiego Instytutu Artystycznego. 1928 rok — stworzenie przez bojczukistów fresków w Sanatorium Chłopskim im. Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego nad limanem Chadżybejskim w Odessie; udział Mychajła Bojczuka, Kyryła Hwozdyka, Kosti Jelewy w Biennale w Wenecji; spotkanie bojczukistów z Diego Riverą w Moskwie. 1929 rok — początek polemiki dziennikarskiej i prasowej przeciwko bojczukizmowi; początek pracy dydaktycznej Oksany Pawłenko w Moskiewskim Wyższym. W Narodowym Kompleksie Kulturowo-Artystycznym i Muzealnym „Mysteckyj Arsenał” czynna jest wystawa „Bojczukizm. Projekt »Wielkiego stylu«”. Kuratorzy projektu: Olha Melnyk, Wiktorija Wełyczko oraz Ihor Oksametnyj.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Kontynuator tradycji M. Łysenki

W Muzeum Mykoły Łysenki — oddziale Muzeum wybitnych działaczy kultury ukraińskiej — odbył się koncert pamięci wybitnego ukraińskiego kompozytora, działacza społecznego, pedagoga, narodowego artysty Ukrainy Witalija Kyrejki (1926—2016). Witalij Dmytrowycz był kontynuatorem tradycji Mykoły Łysenki, uczniem Ljewka Rewućkoho, wyjątkową postacią w ukraińskiej akademickiej szkole kompozytorskiej. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Heorhija ŁUKJANCZUKA — Rok temu, kiedy obchodziliśmy 90. rocznicę urodzin kompozytora, odbyły się dwa wielkie koncerty — w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego oraz w Narodowym Związku Kompozytorów Ukrainy. W tym roku koncert ma bardziej kameralny charakter. Biorą w nim udział nie tylko artyści, którzy zawsze wykonywali utwory Kiriejki, ale także zupełnie młodzi wykonawcy — studenci Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, uczniowie szkół muzycznych. I to wspaniale, to ciągłość tradycji — zaznaczyła popularyzatorka twórczości W. Kiriejki, kandydatka nauk o sztuce Iryna Szestereńko. — Przez całe życie Witalij Kiriejko był bliski naszej rodzinie. Po raz pierwszy przyszedł do domu Skorulskich przed moim urodzeniem. Mój dziadek Mykoła Skorulski przygotowywał go do wstąpienia do Kijowskiego Konserwatorium. Być może właśnie wtedy u Witalija Dmytrowicza zrodził się zamysł stworzenia opery „Leśna pieśń”. Bo właśnie w tym czasie M. Skorulski odtwarzał z brudnopisów partyturę baletu „Leśna pieśń”, a w 1946 roku odbyła się premiera tego baletu na scenie stołecznej opery. Witalij Kiriejko był wyjątkowym człowiekiem. A w wieku 90 lat tworzył piękną muzykę — podkreśliła kierowniczka Muzeum Mykoły Łysenki Roksana Skorulska. Pani Roksana opowiedziała także o historii powstania baletów W. Kiriejki „Cienie zapomnianych przodków” i „Orgia”, o kijowskiej i lwowskiej inscenizacji „Cieni zapomnianych przodków”. Przedstawiła również unikatowy dokument — klawir baletu „Cienie zapomnianych przodków”, którego większość stron to autograf Witalija Dmytrowicza. — Bóg Wszechmogący uczynił mnie znajomą Witalija Kiriejki przez ponad dwadzieścia lat. Napisałam o nim książkę „Twórca czarownych melodii”, którą pomógł wydać Walerij Babicz, ówczesny posł do Rady Narodowej Ukrainy. Z okazji 80. rocznicy urodzin kompozytora wydaliśmy książkę „Romanse”. Byłam redaktorką tego wydania, weszły do niego także pieśni na moje wiersze. Witalij Dmytrowicz miał wyrafinowaną duszę, był prawdziwym inteligentem. Zdumiewająco wszechstronna postać. Znał wiele języków, był niezwykle oczytany. A do tego bardzo tolerancyjny wobec ludzi, zawsze pomagał i wspierał. Razem stworzyliśmy ponad 20 utworów. To romanse, utwory chóralne, kantata „Na wieki zjednoczeni” — opowiedziała pisarka i działaczka społeczna Zoja Ruzyn. — Wierzę: zawsze będziemy wykonywać utwory Witalija Dmytrowicza, a świeca pamięci o kompozytorze nigdy nie zgaśnie. To klasyk, którego imię złotymi literami zostanie wpisane do skarbca ukraińskiej muzyki narodowej. Chciałoby się widzieć takie koncerty w dużych salach i żeby odbywały się na szczeblu państwowym. Wielkie podziękowania dla popularyzatorki twórczości W. Kiriejki Ireny Szestereńko — podkreśliła zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy Inna Andrijasz. Również tego wieczoru swoją sztukę widzom ofiarowały: narodowa artystka Ukrainy Ludmiła Łarikowa, docentka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Iryna Szestereńko, studentki Akademii Wiktoria Dnistrianowa, Kostiantyn Lenczyk, Wiktoria Cjupak, Anhelina Titiszowa, Olha Budżak, Iryna i Jelena Cyplük, a także zupełnie młode wykonawczynie Daryna Kriwenko i Anastasija Łukjanczuk. Podczas koncertu wykonywano utwory kompozytora: taniec „Czumak” z cyklu „24 dziecięce utwory”, utwór na fortepian na cztery ręce z cyklu „Kijowskie freski”, romanse „Nie bój się smutku” (sł. M. Rylskiego), „Wiosenny cud” (sł. Z. Ruzyn), „Pieśń o matce” (sł. B. Olijnyka), „Epigram” (sł. J. W. Goethego, przekład W. Kiriejki), „Świt” (sł. E. Dickinson, przekład M. Hubko), „Stałam i słuchałam wiosny” (sł. Łesi Ukrainki), a także prawykonania — „Bagatelę mi-dur” z cyklu „Sześć bagatel” i „Marsz kozacki”. Oprócz tego zabrzmiały „Elegia pamięci” M. Łysenki i „Wokaliza” J. S. Bacha. Koncert zakończył się walcem „Fantazje”, który W. Kiriejko zadedykował Irinie Szestereńko.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Oj, wyorzę niwkę szeroką»

Heorhij ŁUK’JANCZUK Zakończyła się jubileuszowa wystawa Niny Matwijenko „Oj, wyorzę niwkę szeroką”, która jest jednym ze składników wielkiego projektu artystycznego „Życie i scena”, poświęconego życiu i twórczości wybitnej artystki. Nina Mytrofanowna Matwijenko jest jedną z wyrazistych postaci ukraińskiej przestrzeni kulturowej drugiej połowy XX w. oraz pierwszej połowy XXI w., laureatką Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, artystką ludową Ukrainy, Bohaterem Ukrainy, której głos znają wszyscy, niezależnie od gustów, wieku, statusu społecznego. Ekspozycja ukazała widzowi stawanie się i formowanie oryginalnego talentu piosenkarki, utrwalone w kronice fotograficznej, artystycznych portretach fotograficznych oraz w wizerunkach scenicznych kostiumów koncertowych. Wystawa została rozlokowana w dwóch salach wystawowych „Muzeum Iwana Honczara”. W pierwszej sali, która nosiła nazwę „Życie. Źródła”, widz, stając na „ręczniku-losie”, jakby przechodził razem z artystką jej drogę życiową i twórczą: od progu rodzinnego domu do wielkiej sceny życia, utrwalonej w archiwalnych materiałach fotograficznych. Zaprezentowane w sali płótna malarskie Petra i Andrija Honczarów, a także wzory poleskiego autentycznego stroju i przedmiotów codziennego użytku ze zbiorów funduszowych Muzeum Iwana Honczara, pomagały widzowi zanurzyć się i poczuć charakter środowiska, w którym dorastała przyszła artystka. Archiwalne zdjęcia z wystawy naświetlają jej pierwsze kroki na scenie, pracę z różnymi zespołami chóralnymi i muzycznymi, szeroką działalność koncertową, tournée i spotkania z wybitnymi osobistościami, udaną pracę na scenie teatralnej i w kinie, działalność społeczną piosenkarki oraz jej postawę obywatelską podczas ważnych dla Ukrainy wydarzeń społeczno-politycznych. W dużej drugiej sali zwiedzający mieli możliwość obejrzeć wielką ekspozycję unikalnych kostiumów koncertowo-teatralnych piosenkarki. Kuratorem wystawy i autorem koncepcji projektu „Życie i scena” została artystka Hałyna Zabashta, a fotodesajn wystawy wykonał Kostiantyn Saczek. Wystawa Niny Matwijenko „Oj, wyorzę niwkę szeroką” z powodzeniem odbyła się dzięki „Muzeum Iwana Honczara”, Narodowemu Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej, Kijowskiemu Państwowemu Instytutowi Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej im. M. Bojczuka, Kijowskiemu Narodowemu Uniwersytetowi Technologii i Designu, Dziecięcej Szkole Sztuk nr 6 im. H. L. Żukowskiego przy wsparciu ESTA Holding oraz Kijowskiej Rady Miejskiej. „Poziom czerni” — eksperymentalny film Wałentyna Wasjanowycza, który w tym roku reprezentuje Ukrainę jako narodowy kandydat do zdobycia nagrody „Oscar” za „Najlepszy film obcojęzyczny”. Na ostatnim pokazie, zorganizowanym wspólnie z branżowym wydawnictwem The Wrap, który odbył się 7 grudnia w Los Angeles, był także Wałentyn Wasjanowycz — po filmie odpowiedział na pytania publiczności. Do obejrzenia obrazu zaproszono członków Amerykańskiej Akademii Filmowej oraz gildii kinematograficznych. We wrześniu wydawnictwo The Hollywood Reporter włączyło film Wasjanowycza do listy 15 prawdopodobnych pretendentów do znalezienia się na krótkiej liście nagrody. Kostiumy koncertowo-teatralne artystki ludowej

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Pokaz ukraińskiego kandydata do «Oscara» w Los Angeles

„Oscar” w kategorii „Najlepszy film nieanglojęzyczny” — dziewięciu finalistów zostanie ogłoszonych na początku 2018 roku. „Poziom czerni” to historia 50-letniego fotografa, który przeżywa kryzys wieku średniego. Film został uhonorowany nagrodą FIPRESCI na Odeskim Festiwalu Filmowym i wziął udział w konkursie głównym Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Chociebużu. Pokaz w Los Angeles zakończył kampanię oscarową tego filmu, który uzyskał wsparcie Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kinematografii, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Generalnego Konsulatu Ukrainy w San Francisco. Na ukraińskie ekrany „Poziom czerni” wszedł 31 sierpnia. Wśród innych narodowych kandydatów do Oscara, które firma Arthouse Traffic wprowadziła do ukraińskich kin, znalazły się: „Wierny. Namiętność i zbrodnia” (Belgia), „Ciało i dusza” (Węgry), „Kwadrat” (Szwecja). W 2018 roku ukraińscy widzowie zobaczą filmy „Happy End” Michaela Hanekego, reprezentujący Austrię, oraz „Na granicy” Fatiha Akina, narodowego kandydata Niemiec. Wł. inf.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Ukraińsko-niemiecka nagroda literacka im. Olesia Honczara w roku setnej rocznicy urodzin pisarza

Co wiosnę młodzi pisarze Ukrainy walczą o prawo do zostania laureatami prestiżowej międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody, ustanowionej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów — pisarkę Tatjanę Kuschtewską, przedsiębiorcę Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 3 kwietnia, w dniu urodzin Olesia Honczara, zostaną ogłoszeni zwycięzcy; otrzymają oni dyplomy oraz nagrodę pieniężną. Zwycięzców konkursu jury wyłoni w 5 kategoriach: 1. Proza – powieść lub opowiadanie. 2. Cykl opowiadań, nowel. 3. Poezja. 4. Praca literaturoznawcza, poświęcona twórczości Olesia Honczara. 5. Publicystyka. Termin składania książek i rękopisów upływa 15 marca 2018 roku. Wiek uczestników konkursu — do 30 lat. Książki i rękopisy należy przesyłać na adres: 03084 Kijów, ul. Koncza-Oziernaja 14-b. Ruslan Anatolijowicz Najda, komitet organizacyjny nagrody im. Olesia Honczara, tel. 259-18-14, [kontakt ukryty]

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

…I niebo się do nich przychyliło

Miłe dziecięce buzie, jasne oczka, ufnie wyciągnięte rączki… One, dzieci, zwłaszcza te najmniejsze — od 3 do 12 lat — czekały od Świętego Mikołaja nie po prostu prezentu, a cudu, który musi koniecznie wydarzyć się na ich oczach. Bo do dziś, jak opowiedział mi Ołeh Umiński, inicjator święta, niektóre z nich wierzą, że ich tatuś żyje, on po prostu jest teraz w niebie i niedługo wróci do nich, podniesie na ręce, wycałuje, mocno przytuli do siebie mamę i ich, najdroższych, najcenniejszych… O nich oni, żołnierze 95. brygady desantowo-szturmowej, innych jednostek wojskowych i batalionów ochotniczych, myśleli w ostatnich chwilach swojego życia tam, na froncie wschodnim. Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Heorhija LUKJANCZUKA I w przeddzień Świętego Mikołaja, być może nie cud, a cicha radość i odrobina szczęścia weszły w dusze ich osieroconych dzieci. Nad tym pracowali proświcianie z Kijowa razem z Centrum Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy, a także żytomierscy weterani z formacji społecznej BOK „UNSO-Polissia” razem z przedstawicielami miejscowego klubu lotniczego „Awiatik”, któremu przewodniczy Łeonid Kriher. Na święto zaproszono nie tylko dzieci, których rodziny mieszkają w Żytomierzu, ale także z najbliższych rejonów obwodu. Święto Mikołaja dla nich zaczęło się od wycieczki na lotnisko, gdzie zobaczyły i usłyszały ciekawe opowieści o lotnictwie, a potem wzbiły się w powietrze samolotami czy helikopterami. Trzeba było widzieć tę radość i zachwyt w ich oczkach. Potem rozpoczął się program koncertowy, z którym przyjechała proświcianka, zasłużona artystka Ukrainy Inesa Bratuszczyk ze swoimi wychowankami — 7-letnią Sołomiją i 11-letnią Sofijką. Dziewczynki uczą się w Kijowskiej Szkole Muzycznej nr 14 im. D. Kabalewskiego. Sofijka Poliszczuk, której mama jest Krymczanką, jest laureatką wielu międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów. Jej wykonanie kilku piosenek oczarowało dorosłych i dzieciarnię. 7-letnia córka Inesy Bratuszczyk również jest laureatką międzynarodowego konkursu. „Kiedy śpiewały, to w sali jakby anioły krążyły” — dzielili się później widzowie. Co tu mówić o występie Inesy Bratuszczyk! Jej żywiołowy występ, wspaniała, jak zawsze, maniera wykonania w połączeniu ze szczerym i dusznym kontaktem powoli roztopiły lód zamknięcia i smutku, które mimo wszystko były obecne na twarzach matek. Jeszcze cieplejsza stała się atmosfera, kiedy dzieci zaczęły otrzymywać prezenty od proświciańskiego Mikołaja — książeczki, które przekazał dla nich znany ukraiński pisarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwan Małkowycz. Na koniec z nieba opuścił się helikopter, z którego wyszedł do dzieci Święty Mikołaj z górą prezentów dla każdego malucha. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w grudniu — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na rok na rok 159 hrywien 20 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odesłanie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин