Fot. Tamara Fedyj
WOŁODYMYR JAWORIWSKI O DONBASIE
„PROŚWIATA” DAWNA I WSPÓŁCZESNA
Maschinelle Übersetzung
GORĄCY TEMAT
Walentyna DAWYDENKO
Kijów to ojczyzna pierwszej na terenie Europy biblioteki, założonej przez Jarosława Mądrego. Pisałabym o tym na billboardach czy banerach zamiast o natrętnej reklamie w naszym mieście, gdzie dziś jest 138 bibliotek. A także o najeździe rodem z rejderskiego przejęcia, które odbyło się w biały dzień: próbie zajęcia pomieszczeń wydziału nowych technologii komputerowych głównej publicznej biblioteki im. Lesi Ukrainki. Dlaczego po pierwszym sygnale w jej obronie stanęli przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, poeta-akademik Borys Olijnyk, i znany ukraiński pisarz Mykoła Som, którzy natychmiast przekazali list Prezydentowi, a nie władze miejskie, miałam nadzieję dowiedzieć się na konferencji prasowej, która odbyła się już po kilku próbach eksmisji biblioteki. Szefowa zarządu kultury Kijowa Switłana Zoryna, jak się okazało, zna wszystkie udręki tego zespołu w konfrontacji z napastnikami. I trafnie się wypowiedziała: „Nie możemy nazywać stolicy europejskim miastem, jeśli nie będzie w niej bardzo dobrej, nowoczesnej biblioteki. I rzeczywiście, w planie miasta przewidziana jest budowa biblioteki. Gdyby nie Euro-2012 (co również jest bardzo ważne dla Ki-
Fot. Tamara Fedyaj
Pisarz Myhajło Szewczenko argumentuje, przytaczając zapisy ustawy (…Ukrainy), że gdyby nie to, do 2012 roku ta biblioteka zostałaby już zbudowana. Od 1972 roku biblioteka mieści się w tym budynku, a w 1995 roku przyjęto ustawę o bibliotekach i bibliotekarstwie, ponieważ inaczej nie dałoby się zachować sieci bibliotek Kijowa. W ustawie zapisano, że w przypadku prywatyzacji budynków, budowli i pomieszczeń, w których znajdują się biblioteki, będących własnością państwową lub komunalną, a także w razie odmowy właściciela udostępnienia budynków zajmowanych przez biblioteki, organy podejmujące decyzje o prywatyzacji tych budynków i budowli zapewniają bibliotekom budynki i pomieszczenia wzniesione według specjalnych projektów lub inne przystosowane pomieszczenia, odpowiadające warunkom obsługi użytkowników bibliotek oraz przechowywania zbiorów bibliotecznych.
W 1996 roku spółka akcyjna „Ukrhazproekt” sprywatyzowała, mimo tej ustawy, pomieszczenia. W tym czasie Fundusz Państwowego Mienia mógł wydzielić bibliotekę i pozostawić ją we własności komunalnej. Ale prywatyzacja przebiegła w taki sposób, że mienie to również sprywatyzowała spółka „Ukrhazproekt”. Podpisano jednak umowę długoterminowej dzierżawy, zgodnie z którą biblioteka miała pozostać w tym pomieszczeniu do czasu, aż miasto zbuduje nowe. Dzierżawa ta trwała do grudnia 2007 roku. Wtedy też dyrektor otrzymała zawiadomienie, że umowa zostaje rozwiązana i biblioteka ma opuścić pomieszczenie. Spółka „Ukrhazproekt” kilkakrotnie zmieniała właścicieli i oczywiście narusza ustawodawstwo, ponieważ prywatyzacja została dokonana z prawem długoterminowej dzierżawy. Zwracamy się do wszystkich, aby biblioteka mogła działać tutaj, dopóki nie zostanie zbudowane nowe pomieszczenie”.
Sprawę wyjaśniał także, jak sam twierdzi, sekretarz Kijowskiej Rady Miejskiej Oles Dowhyj, który przyjechał na spotkanie z dziennikarzami: „Wczorajsze wydarzenie to kropla, która przelewa czarę goryczy. Jako przedstawiciel kijowskich władz dziesiątki razy spotykałem się z przedstawicielami wszystkich krajowych związków twórczych, zakazaliśmy wszelkiego wysiedlania nie tylko bibliotek, ale także warsztatów twórczych. Istnieje odpowiedni dekret Prezydenta, decyzja Kijowskiej Rady Miejskiej, że wszelkie przeniesienie, odebranie warsztatu, biblioteki, galerii, placówki o charakterze społecznym jest możliwe wyłącznie za pisemną zgodą przewodniczącego związku, przy zrozumieniu, że instytucja przenoszona jest do lepszych warunków. Mimo tych naszych decyzji wygląda na to, że działa jakaś prowokacyjna baza, grupa szkodników, która destabilizuje sytuację w celu zdyskredytowania władzy. Gwarantuję, że dopóki istnieje obecna władza i ja jestem deputowanym, żadne działanie wobec tej biblioteki ani wobec jakiejkolwiek innej nie zostanie podjęte. Jeśli będzie trzeba, będzie nasza ochrona — moja osobista, namioty naszej siły politycznej. Dziwne, że kiedy dzieją się takie rzeczy, nie ma ani jednego z opozycjonistów. A potem nagle się pojawiają, jak zawsze, z kamerami telewizyjnymi. Uważam to za prowokację. Wyjaśniłem sedno sprawy i choć Fundusz Państwowego Mienia uzgadniał tę sytuację, już skierowałem wniosek do szefa rządu i do przewodniczącego Funduszu Państwowego Mienia o zastosowanie weta, aby nie dopuścić do jakichkolwiek zmian w sytuacji bibliotek, z wyjątkiem tych na lepsze. Ja osobiście będę gwarantem tego. W materiałach dotyczących prywatyzacji, które przejrzeliśmy, jest bardzo wiele pytań do właścicieli budynku”.
Zakończenie swojego wystąpienia sekretarz Rady Miejskiej złożył propozycją, aby pracownicy biblioteki wysyłali wszystkich, którzy zamierzają sięgnąć po to pomieszczenie. Po chwili pauzy dodał wesoło: „Do mnie… Ja się tym zajmę”. Niestety, ani on, ani szef zarządu kultury nie czekali na pytania dziennikarzy, przekazując je dalej
Zakończenie na s. 8
OPALONY DYREKTOR GENERALNY CHORTYCI
SYN O OLEGU OLŻYCZU
Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 834 194 hrn 50 kop.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Sewastopola, Homla, Moskwy odtworzyli bitwę między armią Murawjowa a młodymi patriotami Ukrainy. Fotoreportaż O. SZEPNIWSKIEGO. Przewracam strony książki „Kruty” i stają przed oczami nie tylko młodzi bohaterowie, ale i ci, którzy nieśli na ukraińską ziemię śmierć, zniewolenie. Widzimy samolubnego i chełpliwego Murawjowa, który pragnął morza krwi. 6 tysięcy żołnierzy i marynarzy Murawjowa 7 lutego 1918 roku zajęło półmilionowy Kijów. I tylko garstka patriotycznej ukraińskiej młodzieży pod Krutami zagradzała im drogę. Nad tym faktem warto zastanowić się wszystkim przyszłym pokoleniom. Warto wsłuchać się w myśl Ułasa Samczuka z artykułu „Kruty”: „Ukraińska młodzież, która dnia 28 stycznia 1918 roku z pieśniami wyjechała ze stolicy Ukrainy pod stację Kruty, aby tam umierać, była pierwszą młodzieżą świata, która otwarcie, bez zastrzeżeń i zdecydowanie stanęła do walki z północną nawałą. Rozumie się, ona walczyła i ona padała pod kulami wroga nie tylko w imię obrony przed bolszewizmem. Jej ideałem była – własna państwowość, własne suwerenne życie, własna duchowość… Młodzież musi rozumieć, że historia każdej minuty może podarować nam nowe Kruty i byłoby bardzo nierozsądne, gdyby ta swoista naga heroika, bez wiedzy, bez przygotowania, bez twardego i konsekwentnego zorganizowanego pierwiastka przeszła do naszej tradycji. Nas, rozumie się, teraz zapytają, a coż trzeba robić, żeby tego uniknąć. Doskonalić się! Przede wszystkim uzbroić się w wiedzę o technice, w wiedzę o tym wszystkim, co daje całość życia. Budować wartości. Zajmować wszystkie miejsca, gdzie wcześniej nas nie było. Trzeba wiedzieć, że naród jest wtedy silny i wtedy gotowy na wszystko, kiedy w jego rękach znajduje się wszystko – od wiejskiej rączki pługa do ciężkiego przemysłu”. Nad tymi słowami wybitnego ukraińskiego pisarza-patrioty warto się zastanowić. Czcząc pamięć bohaterów Krut, przede wszystkim musimy krzepnąć duchem, strzec naszych wartości duchowych, wszystkiego tego, co otrzymaliśmy od poprzednich pokoleń. Póki cała ziemia, wszystkie wody i bogactwa naturalne nasze, dotąd jesteśmy gospodarzami na swojej ziemi.
Maschinelle Übersetzung
29 stycznia księża Patriarchatu Kijowskiego odprawili nabożeństwo za poległych pod Krutami. Z przemówieniami powitalnymi do zebranych zwrócili się kierownicy obwodu czernihowskiego, deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajec, Bohater Ukrainy Stepan Chmara, akademik Petro Kononenko i inni. Nina HNATIUK Młodzi i starsi ludzie, którzy wypełnili salę Domu Nauczyciela tamtego zimowego wieczoru, byli nastawieni na surową uroczystość, na uczczenie pamięci kilkuset ukraińskich śmiałków, którzy 90 lat temu pod stacją Kruty dzielnie stawili czoła bolszewickiej nawałnicy na Kijów, bronili honoru Ukraińskiej Republiki Ludowej. Prawie wszyscy oni polegli w nierównej walce. Lecz do historii państwa ukraińskiego trzystu młodych rycerzy weszło nie jako ofiary, a jako zwycięzcy. Bo to rzeczywiście było zwycięstwo ducha, wysokie poświęcenie w imię triumfu wolności narodu, utwierdzenia młodego państwa. I wezwanie, by nie tylko słowem, ale i bronią, własną krwią bronić go. Do zbioru „Kruty”, który opracowali Osyp i Nadija Zinkewyczowie (wydawnictwo „Smołoskyp”), weszły najróżniejsze materiały. Są to dokumenty historyczne i artykuły znanych działaczy państwowych i społecznych, pisarzy, badaczy historii, utwory literackie poświęcone bohaterom Krut, wspomnienia tych niewielu uczestników bitwy, którym udało się pozostać przy życiu. Wiele materiałów, zaczerpniętych ze źródeł diaspory, publikowanych jest po raz pierwszy. Książka zawiera unikalny opatrzony przypisami indeks nazwisk autorów materiałów oraz osób historycznych związanych z bitwą pod Krutami, a także najnowszą bibliografię materiałów o tym ważnym epizodzie ukraińskiej historii, który do dziś rozbrzmiewa w sercach milionów bólem, wezwaniem nie 2 lutego do pomnika w Krutach przybył Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Członkowie klubów wojskowo-patriotycznych Kijowa, Odessy, Se-
Maschinelle Übersetzung
Kampania deklarowania dochodów ma na celu zapewnienie zasad budowy i funkcjonowania systemu opodatkowania, takich jak równość, czyli jednakowe podejście do podmiotów gospodarczych w zakresie obowiązku płacenia podatków i zbiorów oraz sprawiedliwość społeczna w zakresie wsparcia socjalnego najuboższych warstw ludności dzięki terminowo i w pełnej wysokości uiszczanym podatkom.
Absolutnie wszyscy obywatele Ukrainy są zobowiązani do przestrzegania przepisów Ustawy Zasadniczej — Konstytucji Ukrainy, gdzie artykuł 67 określa płacenie podatków jako obowiązek obywatelski każdego wobec państwa i społeczeństwa.
Znacząco wyróżnia się wśród innych ustaw w sprawach opodatkowania Ustawa Ukrainy „O podatku od dochodów osób fizycznych”, ponieważ dotyczy wszystkich obywateli, którzy uzyskują dochody z różnych źródeł, dlatego ma największą liczbę płatników podatku i jest głównym podatkiem tworzącym budżet.
Zgodnie z przepisami Ustawy płatnicy są zobowiązani złożyć roczną deklarację podatkową o stanie majątkowym i dochodach lub mają prawo złożyć deklarację w celu uzyskania kredytu podatkowego.
Szanowni obywatele! Jeżeli w ciągu 2007 roku uzyskiwali Państwo dochody, z których przy wypłacie nie był potrącany podatek, w tym również wynagrodzenie „w kopercie”, mają Państwo możliwość zapewnienia sobie gwarancji socjalnych, składając deklarację o uzyskanych dochodach za 2007 rok i dokonując przeliczenia podatku od dochodów osób fizycznych.
Państwowa Inspekcja Podatkowa w dzielnicy Pieczerski m. Kijowa zwraca się do każdego z Państwa: szanujcie siebie, szanujcie swoich rodziców, dzieci, cenijcie państwo, realnie oceniajcie swój wkład pracy, nie zaniżając go i nie zawyżając, terminowo i w pełnej wysokości płaćcie podatki.
Roczna deklaracja o stanie majątkowym i dochodach (deklaracja podatkowa) składana jest przez płatnika podatku:
— w przypadku uzyskania przez niego w ciągu roku sprawozdawczego dochodów, z których przy naliczaniu lub wypłacie podatek nie był potrącany;
— w przypadku uzyskania dochodów od osoby, która nie jest płatnikiem podatku u źródła;
— w przypadku uzyskania dochodów zagranicznych;
— ma prawo złożyć deklarację w celu uzyskania kredytu podatkowego.
Deklarację należy złożyć do 1 kwietnia 2008 roku w inspekcji podatkowej według miejsca zamieszkania.
Formularz deklaracji można odebrać w inspekcji podatkowej bezpłatnie. Ponadto wykwalifikowani konsultanci-specjaliści udzielą niezbędnych konsultacji dotyczących wypełniania deklaracji.
Deklarację można złożyć osobiście lub wysłać pocztą.
Mieszkańcy dzielnicy Pieczerski m. Kijowa składają deklaracje o dochodach w inspekcji podatkowej pod adresem: ul. Łeskowa 2, pokój 021.
Pracownicy DPI w dzielnicy Pieczerski będą udzielać bezpłatnej pomocy przy wypełnianiu deklaracji. Konsultacje można uzyskać pod numerami telefonów: 201-13-61, 201-13-26.
Państwowa Inspekcja Podatkowa w dzielnicy Peczerskiej miasta Kijowa
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
nie tylko patetycznie kochać Ukrainę, ale i potrafić własną piersią bronić jej ziemi, honoru, miejsca na mapie świata. Założyciel wydawnictwa „Smołoskyp”, redaktor książki „Krути” Osyp Zinkewycz mówił o wysokiej patriotycznej misji 300 bohaterów-krutian. Czyż tych trzystu młodzieńców, którzy mieli po 15–18 lat, nie chciało żyć tak, jak inni? Czyż nie chcieli się uczyć, by potem służyć ojczyźnie państwu, zakochiwać się, by dawać życie następnym pokoleniom, osiągać szczyty w nauce, literaturze, sztuce, karierze wojskowej? Ale oni poczuli swoją historyczną misję, wezwanie wieków, uświadomili sobie, że Krути, pod którymi stoczyli bitwę, to pierwsza po Połtawie bitwa z Moskwą. Dobrze wiedzieli, że za nimi nie stoją żadne ukraińskie armie, że ich garstka nie odniesie realnego zwycięstwa nad sześciotysięczną bandą Murawjowa. Lecz byli przekonani, że dla narodu, uciskanego przez stulecia, ich śmierć stanie się sygnałem alarmowym, że ma poruszyć sumienie, dusze zwykłych obywateli i politycznych przywódców. Krutianie wypełnili swoją misję przed historią. Szkoda tylko, że nawet po 90 latach współczesne pokolenia w pełni nie uświadomiły sobie, za jaką Ukrainę zginęli ci nieustraszeni młodzieńcy. W stolicy Państwa Ukraińskiego prawie nie usłyszysz języka ukraińskiego. W większości programów telewizyjnych — ani jednej ukraińskiej piosenki, kolędy. W kioskach z gazetami często chowa się jak najdalej ukraińskie gazety i czasopisma. Zbiór „Krути” ma pomóc współczesnej młodzieży zrozumieć, jaka powinna być, jakie jest jej powołanie i przeznaczenie w świecie. Jeśli pokolenie Osypa Zinkewycza nie zdołało tego doprowadzić do końca, to musi to zrobić pokolenie Olesia Donija. Obrońca praw człowieka, przewodniczący Ukraińskiego PEN-Klubu Jewhen Swerstiuk opowiedział, jak w obozach uczcili pamięć Bohaterów Krut sowieccy więźniowie polityczni. Wyczyn tych młodzieńców wzmacniał ducha, pomagał przezwyciężać głód i zimno, wszczepiał wiarę w zwycięstwo idei narodowej. Krute — to symbol tego, jak trzeba bronić świętości narodowych, cytadeli ducha, nie dopuścić, by moskiewscy najeźdźcy deptali świątynie naszych dusz. Deputowany Ludowy Ukrainy Oles Donij podkreślił, że dziś należy pamiętać o lekcjach Krut, czyli dbać o bezpieczeństwo informacyjne i gospodarcze Ukrainy. Ci, którzy twierdzą, że czarnomorska flota sąsiedniej Rosji nie opuści terytorium Ukrainy po 2017 roku, są wrogami ukraińskiej niepodległości. Łużkow otworzył 10 filii moskiewskich uniwersytetów w Sewastopolu i na Krymie. Czy troska o podniesienie poziomu oświaty ukraińskiej młodzieży to właśnie dyktuje? Chodzi o zdobycie dusz, umysłów naszej młodzieży, o rusyfikację przyszłości. Oto nad czym powinna się zastanowić ukraińska władza. Doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk poinformował, że udało mu się odnaleźć w archiwach nazwiska czterech uczestników boju, którzy pozostali przy życiu. Losy tych ludzi są zdumiewające i wymagają osobnej opowieści. Podczas prezentacji wystąpili także dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp” Rostysław Siemkiw i naukowiec Ihor Hyrycz. W artystycznej części wydarzenia zabrzmiały wiersze, pieśni o tematyce heroicznej.
Maschinelle Übersetzung
Komitet z Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki na swoim pozaplanowym posiedzeniu rozpatrzył sytuację konfliktową związaną z wykreśleniem z listy nominowanych jednego z trzech monospektakli Haliny Stefanowej, zgłoszonych do uzyskania Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Komitet informuje, że stało się to wbrew decyzji, podjętej na posiedzeniu 21 grudnia 2007 roku, i oświadcza o przywróceniu na liście przedstawienia „Badania terenowe nad ukraińskim seksem”. Komitet przeprasza aktorkę Halinę Stefanową. Komitet z Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Żanna BEZPIATCZUK
Na obecnym etapie historycznego postępu Ukraina jest geopolitycznie i geokulturowo samotna jak nigdy dotąd. Ta teza na pierwszy rzut oka brzmi pretensjonalnie i prowokacyjnie. Ale już przy drugim i trzecim spojrzeniu okazuje się, że to dotkliwa prawda naszej współczesności, o której zwykle się nie mówi, zasłaniając się melodyjnymi hasłami o niepewnych perspektywach ukraińskiej integracji europejskiej i natowizacji. W wielkiej geopolityce dnia dzisiejszego Ukraina, dzięki swemu geostrategicznemu położeniu, stokrotnie znieważonemu i wysławianemu zarazem w niekończących się naszych dyskusjach o priorytetach polityki zagranicznej, znalazła się w osamotnieniu ze swoimi licznymi problemami gospodarczymi i społecznymi. Okazuje się, że w epoce globalizacji i regionalnego grupowania się państw historycznie i kulturowo bliskich Ukraina nie może szczególnie z nikim się łączyć z wielu powodów. A jednak nasz kraj musi mieć schronienie, gdzie mógłby godnie przetrwać swoją geopolityczną samotność, musi mieć swój „ogród boskich pieśni”…
PESYMIZM I REALIZM UKRAIŃSKIEJ GEOPOLITYKI
Oczywiście można kwestionować taki pesymistyczny pogląd na ukraińskie realia geopolityczne i geokulturowe. A jak wygląda nasz prozachodni kurs? A co z naszymi perspektywami w Brukseli i Waszyngtonie? A może jeszcze zwrócimy się ku Moskwie, kto wie? Za zasłoną uproszczonych propagandowych haseł, którymi wypełniono nasză przestrzeń informacyjną, trudno dostrzec, na ile Ukraina znalazła się na uboczu współczesnych procesów regionalizacji, globalizacji i integracji. I nie jest to ani źle, ani dobrze — to fakt, który trzeba uświadomić sobie. We współczesnym świecie można wyodrębnić kilka potężnych, rozległych obszarów kulturowo-cywilizacyjnych: zachodniośrodkowoeuropejski, wschodnioeuropejski, euroazjatycki, północnoamerykański, łacińskoamerykański, południowo-wschodnioazjatycki, chiński, południowoafrykański. Oczywiście ten wykaz nie jest wyczerpujący. Do którego z nich należy Ukraina?.. Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Ważne jest, że w zglobalizowanym świecie jednoczenie się ludzi i umacnianie ich tożsamości dokonuje się w znacznym stopniu na podstawie przynależności nie tylko czysto narodowej, lecz także ponadnarodowej, kulturowo-cywilizacyjnej. Na ulicach Kopenhagi, Amsterdamu, Brukseli, Londynu, Sztokholmu uderza to, jak etnicznie i rasowo zróżnicowany będzie tłum ludzi. Idea tzw. Euro-Arabii lub Euro-Afryki, gdy ludność Europy Zachodniej dzięki imigracji z krajów Bliskiego Wschodu, Afryki, Chin i Indii ulegnie jakościowej i rasowej zmianie, tracąc swoją autentyczność, otrzymuje praktyczne urzeczywistnienie. Ale nie mniej uderza to, że drogami Europy Arab idzie obok Araba, Chińczyk — obok Chińczyka, a przedstawiciel przestrzeni postradzieckiej mówiący po rosyjsku najprawdopodobniej — obok swojego rodaka z przestrzeni postradzieckiej. Tożsamość kulturowo-narodowa i językowa wcale nie przekształca się w relikt przeszłości, spróchniały anachronizm epoki nowoczesności. Przeciwnie, odradzają się. Lecz globalizacja mimo to wywiera swoje piętno: ludzie z różnych krajów jednego kulturowo-cywilizacyjnego obszaru stają się sobie bliżsi. Tak, dziś dla Duńczyka wyjazd z rodzinnej Danii do Holandii, by tam żyć i pracować, to zupełnie nietraumatyczne, zwyczajne wydarzenie bez zagrożenia szokiem kulturowym i kryzysem własnej tożsamości. Chociaż jeszcze sto lat temu byłoby to postrzegane jako całkowita zmiana sposobu życia, nawet wyzwanie dla własnej tożsamości. Jak we współczesnej Europie, na przykład, Niemcy wyjeżdżają żyć do Holandii, tak w ZSRR Ukraińcy wyjeżdżali na przykład do Rosji czy Kazachstanu. Ale jeśli dla europejskiej Europy EWG to teraźniejszość, to dla Ukrainy transnarodowa mobilność ludzi jest przeszłością. I od chwili utraty radzieckiej transnarodowości Ukraina nic nowego w tej sprawie nie zyskała.
STARE ILUZJE I NOWE REALIA: OD EUROPY ZACHODNIEJ DO EUROPY WSCHODNIEJ Dalej mur UE, który wyrósł między Ukrainą a Polską i Węgrami od maja 2004 roku, kiedy ci ostatni stali się członkami Unii Europejskiej, dobudowano jeszcze od południowej strony Europy w styczniu 2007 roku, kiedy do UE weszły Bułgaria i Rumunia. We Wschodniej Europie poza UE pozostały Ukraina, Mołdawia, Białoruś i Rosja. Wyczerpana swoją sowiecką przeszłością Ukraina na początku 2008 roku wciąż nie otrzymała zaproszenia z Brukseli do klubu zamożnych i stabilnych. Magicznie kuszący Zachód zarówno w czasach sowieckich, jak i dziś jawi się Ukraińcom jako wymarzona, pożądana ziemia, gdzie skupione są niebywałe skarby, gdzie dobrobyt i pomyślność są gwarantowane od narodzin. W dużej mierze taki obraz Zachodu podsycała sowiecka żelazna kurtyna, która sprzyjała wytworzeniu aury tajemniczości i wielkości wokół nieosiągalnego Zachodniego Świata. Iluzja szczęścia, oddalonego właśnie geograficznie, opanowuje ukraińską młodzież już w niepodległej Ukrainie. W rezultacie młodzi Ukraińcy torują sobie drogi na ziemiach niemieckich, holenderskich, belgijskich, amerykańskich. Ale należy pamiętać, że wewnątrz samej UE nagromadziło się wiele problemów i wyzwań, poczynając od niskiej efektywności pracy brukselskiej biurokracji, a kończąc na masowym bezrobociu i masowym ateizmie, szczególnie w Europie Zachodniej. UE w Europie Zachodniej i UE w Europie Wschodniej to faktycznie dwie różne Unie Europejskie. Zamiast wdawać się w rozważania różnych teorii politologicznych, neomarksistowskich kategorii centrum i peryferii, chciałbym opowiedzieć o jednym życiowym przykładzie. 31 kwietnia Holendrzy obchodzą Dzień Królowej. To wielkie ogólnonarodowe święto, które można porównać pod względem znaczenia symbolicznego do Dnia Niepodległości Ukrainy. Setki tysięcy Holendrów wychodzą na ulice stolicy i innych miast, wesoło i hucznie świętują. W zeszłym roku z okazji Dnia Królowej na centralnym placu Amsterdamu zbudowano cały park atrakcji i rozrywek. Tamże, na centralnym placu, Dam Square, znajduje się Nieuwe Kerk, jeden z centralnych kościołów miasta. Jednak kościołem Nieuwe Kerk trudno go nazwać, ponieważ nabożeństwa w nim dawno się nie odprawiają: jego budynek przekształcono w świecki muzeum. A teraz wyobraźmy sobie, że przenosimy się do Budapesztu, stolicy jednego z krajów Europy Wschodniej. 1 maja Węgrzy obchodzą Dzień wstąpienia kraju do UE. To również wielkie ogólnonarodowe święto dla Węgier. 1 maja 2007 roku na centralnym placu Budapesztu przed bazyliką św. Stefana odbyła się parada orkiestr wojskowych, które wykonywały muzykę klasyczną. Bazylika św. Stefana to czynna świątynia, jej drzwi były otwarte dla odwiedzających w świąteczny dzień. Ta właśnie różnica w podejściu do świętowania jest metaforą fundamentalnego rozdźwięku między Europą Zachodnią a Wschodnią. Park atrakcji, orkiestry wojskowe i muzyka klasyczna, kościół-muzeum i działający kościół, którego drzwi są otwarte… Totalna sekularyzacja i najazd masowej kultury rozrywki z jednej strony oraz żywa religijność i żywa pamięć totalitaryzmu i masowej przemocy — z drugiej strony Europy. Dlatego trudno wyobrazić sobie paradę orkiestr wojskowych na centralnym placu Niderlandów. Parady wojskowe to prerogatywa Europy Wschodniej, gdzie zagnieździło się samo dno życia ludzkiego, obejmujące wszystko, co najstraszniejsze: od masowych represji, obozów koncentracyjnych po jedno z największych ludobójstw we współczesnej historii ludzkości. Ukraina jawi się jako organiczna, niezbywalna część świata, który rozpoczyna się od Pragi i Budapesztu; w muzyce Liszta na centralnym placu stolicy Węgier już słychać Ukrainę, choć wydaje się to nietypowe. Twarze budapesztańskich dzieci-żebraków również wydadzą się Ukraińcowi znajome. W tym rodzimym cywilizacyjno-kulturowym świecie Ukraina mogłaby budować swój nowy kod geopolityczny i geokulturowy. Ale właśnie tutaj pojawia się mur… Mocny mur Unii Europejskiej. Ukraińscy eurooptymiści będą dowodzić, że tego muru w rzeczywistości nie ma, że strefa wolnego handlu, którą uda się wreszcie stworzyć po przystąpieniu Ukrainy do WTO, to poważny krok ku Europie itd. Nie będę polemizował z takimi argumentami, a zamiast tego przytoczę przykład z życia. Pewna Chinka, studiując w Europie Zachodniej, postanowiła poznać Europę Wschodnią i pojechać na Ukrainę. Jednak trudność procedury uzyskania wizy na Ukrainę dla niej, obywatelki Chin mieszkającej w UE, która chciała wyjechać poza jej granice, była taka, że w końcu dziewczyna pojechała zamiast do Kijowa do Pragi. I nie żałowała. Żałować powinniśmy my, bo nasz kraj się omija, bo w opisanych okolicznościach wizę do unijnych Polski i Czech uzyskać znacznie łatwiej.
ALTERNATYWNE DROGI Poza UE dziś jedyną realistyczną alternatywą dla geopolitycznego zbratania pozostaje Rosja. Oczywiście priorytety polityki zagranicznej obecnego kierownictwa politycznego Ukrainy nie pozwalają poważnie rozważać takiej alternatywy. Nawet nie dotykając kwestii polityki rządu Julii Tymoszenko i prezydenta Wiktora Juszczenki, nie warto uważać Eurazji za aktualną przestrzeń dla naszego geopolitycznego i geokulturowego łączenia się. Na obecnym etapie rozwoju historycznego rosyjski i ukraiński bieguny geopolityczne są od siebie oddzielone co najmniej reanimowaną pamięcią ukraińskiego bólu lat 1932—1938 oraz 1986 roku. Rządy będą się zmieniać, odbywać się będą nowe wybory, ale ta pamięć nigdy nie zniknie. Co zaś do perspektyw Ukrainy w regionie czarnomorsko-kaspijskim, ogólnie uznanej alternatywie wobec tradycyjnych kierunków ukraińskiej geopolityki, to bezsprzecznie istnieją. Temat geopolitycznego potencjału Ukrainy w tym regionie jest bardzo popularny do pisania udanych rozpraw doktorskich z nauk politycznych. I takie udane prace naukowe pisze się bez końca, wydaje się książki, organizuje konferencje, lecz w rzeczywistości żadnych zmian nie ma.
DRAMAT UPOKORZONYCH I ZNIEWAŻONYCH W CIENIU BOSKICH PIEŚNI
Samotność jednych czyni słabymi, innych — silnymi. Podobnie Ukraina w swojej geopolitycznej samotności ma wielkie szanse albo stać się słabszą, albo przeciwnie, silniejszą. I nigdzie nie szukać nam prawdziwego i pewnego oparcia, poza nami samymi: ani w iluzjach integracji europejskiej, ani w bezimiennym kotle globalizacji. W tym właśnie tkwi jeden z największych dramatów naszych czasów, który nie trafia w ogniskową kamer telewizyjnych i nie bywa przedmiotem konferencji prasowych. Ale im bardziej niezauważalne, tym bardziej niebezpieczne jest jego niszczycielskie, korozyjne działanie. Kryzys kultury narodowej i nauki — oto ten dramat. Nasze społeczeństwo stoi na krawędzi przepaści bezsensu i całkowitej negacji fundamentalnych podstaw pełnowartościowego istnienia każdego narodu.
Kiedyś obserwowałam, jak młody naukowiec-biolog, pracujący w odpowiednim instytucie naszej Narodowej Akademii Nauk, wziąwszy do rąk książkę Fiodora Dostojewskiego „Upokorzeni i poniżeni”, wykrzyknął: „O, to przecież o nas, o naszych naukowcach!” Za wesołą ironią kryje się ciężki smutek naszych czasów. Kiedy na głowy naukowców światowego poziomu w miejscu pracy sypie się tynk, lepszego nagłówka do stwierdzenia nieatrakcyjnych realiów nie sposób znaleźć.
Podczas gdy w Związku Radzieckim Ukraina, z wyjątkiem lat 60. – początku lat 70., nigdy nie miała należytych warunków do niezależnego i pełnokrwistego intelektualno-kulturalnego rozwoju, a po zdobyciu niepodległości nie zdążyła choćby częściowo odrobić utraconego, bo nadeszła nowa i znów niesprzyjająca epoka ze swoim generalnym rachunkiem pieniężno-komercyjnym. Na miejsce dominacji ideologii weszła dominacja pieniądza. W słabym, jeszcze niezahartowanym, głęboko skorumpowanym państwie z niezadowalającymi standardami socjalnymi możliwości poważnego wsparcia państwowego dla rozwoju kultury narodowej, nauki, intelektu są nikłe, często zaś nie ma ich wcale.
W rezultacie — w przypadku mało kosztownych finansowo sztuk, jak literatura czy malarstwo, powstała próżnia międzyczasu zapełnia się produktami ludzkiej próżności i ambicji. Tak zwana współczesna ukraińska literatura postmodernistyczna z całym kalejdoskopem jej brudów i patologii jest jaskrawym przykładem. W przypadku natomiast sztuki wielkobudżetowej, wysokokosztownej, jaką jest kinematografia, powstała próżnia pozostaje niezapełniona. Taka swoista pustka, niemal grobowa cisza, którą jedynie od czasu do czasu przerywają desperackie, altruistyczne próby jakiegokolwiek przebicia się. Dzięki temu pojawiają się pojedyncze, w większości rosyjskojęzyczne rezultaty takiego przebicia.
Nie jest tajemnicą, że na przykład dzieła współczesnych ukraińskich artystów, zwłaszcza kompozytorów i reżyserów filmowych, łatwiej znaleźć za granicą niż w Ukrainie. A wszystko to na tle komercjalizacji wszystkiego i wszystkich. Kraje Europy Zachodniej, Skandynawia również przeszły taki etap rozwoju, jednak nigdy nie miały za sobą trzystuletniej kolonialnej niewoli i pięciomilionowego ludobójstwa. Dla nich więc nie było tak niebezpieczne całkowite komercjalizowanie się.
Czym zatem jest niebezpieczna komercjalizacja? Przede wszystkim tym, że kultywuje uproszczenie, powierzchowność, masowość i nieodpowiedzialną globalną standaryzację wszystkiego, a także często unika odwołania do prawdziwych wartości ludzkiego życia. Dokąd zmierzamy, jeśli młody ukraiński reżyser teatralny, kończąc uniwersytet imienia I. Karpenki-Karego, nie może obronić swojego dyplomowego przedstawienia z tego powodu, że jest w nim wszystko zbyt moralne: brak przemocy i pornografii? W rezultacie jesteśmy zmuszeni żyć w epoce ksero-kopii, fonogramów i reżyserii klipowej. Kultura ksero-kopii jest szczególnie niebezpieczna swoją nieautentycznością. A sensu prawdziwego, niestety, nie da się wyksero-kopiować. Można go tylko przeżyć.
ZAMIAST WNIOSKU Zatem gdzie jest nasz ogród boskich pieśni, w którym Ukraina mogłaby przetrwać swoją geokulturową i geopolityczną samotność i samoutwierdzić się, wzbogacając się o nowe zrozumienie swojej narodowej, historycznej, duchowej istoty? Nie uprawia się go, nie pielęgnuje, nie sadzi. Tysiące ukraińskich talentów ginie albo za granicą, albo w biznesie, w jedynej pod względem materialnym praktycznie perspektywicznej w Ukrainie sferze działalności; słowem, trzeba jakoś przetrwać, by „nadzieje narodu” mogły żyć. Pod żadnym pozorem kraj nie może rozwijać się pełnowartościowo i postępowo wyłącznie dzięki gospodarce, biznesowi, bez życiodajnej, silnej kultury narodowej, nauki i intelektu, zwłaszcza gdy ten kraj znalazł się na marginesie globalnych procesów integracyjnych i jest geopolitycznie oraz geokulturowo osamotniony. Jeśli wszyscy pójdą w menedżerowie średniego szczebla i agenci reklamowi, to nikt nie będzie pielęgnował tego Ogrodu, bez którego pozostajemy bezdomni, zagubieni, bez przystani w tym świecie. Zimno, głodno i bardzo samotnie w naszym Ogrodzie boskich pieśni… Pieśni też prawie nie słychać. Chciałoby się mieć nadzieję, że jednak na razie — nie słychać…
Maschinelle Übersetzung
“Червоний терор був не менш диким, ніж білий. Особливо це виявлялося на козацьких землях на сході Донбасу”. · S. 4Originalseite ↗ Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
ліка сподівалася, що, проголосивши неза* лежність від України, вона захистить себе від окупації німецької армії, яка, згідно з Брест*Литовським договором, підписаним з Україною, прийшла зайняти українську територію. (З таких причин була створена в ті часи і Донська Радянська Республіка). Такі сподівання не виправдалися: у квітні йна початку травня 1918 року більша части* на Донбасу була окупована, і республіки не стало”. Карикатурність маріонеткової Донецько-Криворізької республіки очевидна й зрозуміла. Та, як виявилося, її нежиттєздатність, як у метелика-одноденки, нічого не навчила наших авантюрних сучасників, які спробували повторити цей фарс у XXI столітті у Сєверодонецьку. І завдяки безхребетності української влади вони не лише ходять на волі, а й “возсідають” у законодавчому органі суверенної України. Тож у рубали шаблями на вулиці разом із кілько* ма схопленими білими офіцерами. Серед них був полковник “Кровопивця” [бив своїх денщиків]. Офіцерам випала страшна смерть. Один із них, вродливий, ставний, сильний, із чорним волоссям і гордовитим обличчям, намагався закрити голову рука* ми, але його зап’ястки розрубали навпіл. Упавши обличчям на землю, офіцер кри* чав, розмахуючи обрубаними зап’ястками; він наче плив у власній крові, змішаній із дорожньою курявою. Отаман сидів, приту* лившись спиною до похиленого тину перед своєю хатою. Він притискав свої широкі до* лоні з розчепіреними товстими пальцями до розрізаних грудей, немов бажаючи втримати душу в понівеченому тілі. Очі на блідому обличчі з густими вусами були ши* роко відкриті. Сльози рікою лилися з них і стікали по вусах. Обличчя полковника “Кровопивці” було кривавим місивом, рот,
чі, то весь період більшовицького режиму для українського народу й українців особливо був періодом геноциду. Куромія це досліджує безстрашно. “Із закінченням громадянської війни настав суворий голод, який виник внаслі* док того, що економіка була зруйнована, радянська влада конфіскувала зерно… Найсильніше голод ударив по Волзькому басейні, проте тяжко постраждала і значна частина України, зокрема Донбас. За сло* вами свідка Н. Бородіна, “люди мерли, як мухи восени”. Коти і собаки “зникли з ву* лиць: або їх з’їли, або їх тримали під зам* ком ті з небагатьох, у кого була їжа. З річки Донець навіть зникла риба, казали, що во* да отруєна трупами, які скидали в річку… За шматок хліба часто вбивали”. Скрізь хо* дили чутки про торгівлю людським м’ясом. Наприклад, у колишньому Олександрів* ську*Грушевському, перейменованому в
Wołodymyr JAWORIWSKIJ
Ciąg dalszy. Początek w nr 50, 51 za 2007 r.
ANARCHICZNE POCZUCIE WOLNOŚCI Tylko dwa razy w życiu schodziłem do najgłębszej w Donbasie kopalni imienia Zasiadki. Tragicznej kopalni, krwawej: pochłonęła ona najwięcej ludzkich istnień w ciągu ostatnich piętnastu lat. Tysiąc dwieście metrów głębokości. A do tego kilometr drogi pieszo i jazdy na leżąco na transporterze do przodka. Możliwe, że górnicy, którzy schodzą do tego piekła codziennie, mają przytępione odczucie kilometrowej warstwy skały nad głową, niebezpieczeństwa, które czai się w każdym metrze pokładu węglowego. A do tego zimna podstępność tysiącleciami sprasowanego węgla, jego czarno-mory, jak żałobna wstążka, połysk. Ty, twoje życie, twoja osobowość w takich głębinach — to zaledwie niezabezpieczona drobina materii, która zabłądziła w głąb wieków. Kręte zakręty szyn wagonikowych, przeciągi gorącego powietrza, brudne kałuże, ślizganie się świateł latarek po już wybranych chodnikach, cienie ludzi w ciemnych niszach, huk wagoników i transporterów. Trzeba wytężać wyobraźnię, by przekonywać siebie, że tam, na powierzchni, prawie półtora kilometra w pionie — jest inne życie. Pamiętacie: “Górnik do kopalni schodzi, z białym światem się żegna”. Tutaj, w węglowym piekle, w ziemskich głębinach, gdzie co chwila za plecami stoi śmierć, górnik zarabia na życie sobie i rodzinie, ale ileż tego prawdziwego życia zostaje mu na powierzchni? I czy w ogóle ono istnieje? Stąd, bracia Ukraińcy, bierze się charakter i zachowanie Donbasu. Stąd też skuteczność tego zawołania-symbolu: “Swój!”. A jeśli swój, to choćby nie wiadomo jaki był — trzeba go wesprzeć! Stąd też odpowiedź na to, dlaczego Donbas głosuje na regionalnych, wiedząc, że oni, a dokładniej ich polityczna wierzchowina, dawno sprywatyzowała wypracowane przez nich dobro i bezczelnie ich okrada. Wiedzą. Ale oni są swoi, donieccy, im można wybaczyć nawet zbrodnie. Nawet ciężkie zbrodnie, bo… komu się nie zdarza… Ależ ja się rozgadałem. Przecież czeka na słowo nasz mądry, wysoko wykształcony Japończyk Hiroaki Kuromiya, który podarował nam, Ukraińcom, w naszym ojczystym języku swoją polityczną i etnograficzną historię Donbasu. Słuchajcie go, bracia. “Dyrektorem kopalń (w Eristowie) był człowiek o nazwisku Konoplannikow. Pracowało tam około pięciu tysięcy górników. Było to centrum rewolucyjne. Zdołał on przekonać górników, że “on, Konoplannikow, i tylko on jest ucieleśnieniem rewolucji, prawdy i sprawiedliwości”. Przekonywał górników, że każda partia, w tym bolszewicy — to “wrogowie ludu i rewolucji”. Konoplannikow z okna dwupiętrowego budynku wygłasza przemówienie przed sześcio-siedmiotysięcznym tłumem górników. “Na kolana, całujcie ziemię!” — krzyknął władczo donośnym głosem dzielnego dowódcy Konoplannikow. Sześciotysięczna masa, jak skoszona trawa, padła na kolana. “Podnieście ręce i przysięgajcie, powtarzając moje słowa”. — “Przysięgamy!” — wyrywa się z sześciu tysięcy górniczych gardeł i donośnym echem jeszcze raz odbija się w lesie. “Przysięgamy! Wszyscy zginiemy za Konoplannikowa. Wszyscy zginiemy! Nikomu nie wyjawimy. Nie zdradzimy. Zginiemy!”. Okazało się, że była to próba: wiec został zaatakowany przez “uzbrojony oddział Rządu Tymczasowego”. Górnicy wiernie bronili swojego atamana i odparli atak. Po tym, jak w Piotrogrodzie wydarzyła się Rewolucja Październikowa, Donbas znalazł się pod krzyżowym ogniem z Nowoczerkaska i Kijowa. Kijów stał się centrum ruchu na rzecz niepodległości Ukrainy, który reprezentowała Centralna Rada, a Nowoczerkask, stolica Donu, przyjął rolę stolicy kontrrewolucji, czyli rosyjskiej Wandei. Kijowski “nacjonalizm” skłonił Donbas do oddzielenia się od Ukrainy. Aby przeciwstawić się utworzonej w Kijowie Centralnej Radzie, która w styczniu 1918 r. ogłosiła niepodległość Ukrainy, w lutym 1918 r. przemysłowo najbardziej rozwinięta wschodnia część Ukrainy oraz przemysłowy rejon Donu utworzyły Doniecko-Krzyworoską Republikę Radziecką ze stolicą w Charkowie. Ta republika była biurokratycznym tworem. Nawet W. Lenin występował przeciwko formowaniu republiki, ponieważ podzieliłoby to ukraiński front. Republika
Maschinelle Übersetzung
Znów powracam do Donbasu, do wczorajszego Dzikiego Pola — czyli do udręczonej praukraińskiej ziemi z zadziwiającym, śmiałym, wolnomyślnym, choć hajdamacko nieprzewidywalnym, nadmiernie intuicyjnym i nastrojowym konglomeratem narodowym, którego świadomość gorliwie wypłukiwało Imperium Rosyjskie, a później i komunistyczna młockarnia. Emocjonalna wybuchowość, nadmierna reaktywność Donbasu, specyfika wartości duchowych i moralnych, zrodzonych z podziemnych ryzyk, pogardy dla bezpieczeństwa, a nawet dla samego życia — to jego górniczy charakter. Kogo jeszcze nie minął konfederacki czy też „samostijny” świerzb — niech czytają Hiroaki Kuromiję. Słuchajcie i ci, którzy jesienią 2007 roku oddali głosy na komunistów, ściślej mówiąc, na tych, którzy uważają się za spadkobierców autorów ludobójstwa na Ukraińcach. Słuchajcie bezstronnego Japończyka: „Czerwony terror był nie mniej dziki niż biały. Szczególnie uwidaczniało się to na kozackich ziemiach na wschodzie Donbasu. Czerwoni grabili kozackie stanice, chwytali miejscowych mieszkańców, wysyłali ich do Ługańska i tam zabijali. Odcinano im uszy i nosy, wykuwano oczy, rozczłonkowywano. W Ługańsku Czeka (sowiecka tajna policja) rozstrzelała wszystkich byłych oficerów znalezionych w mieście. W Kamieńsku, na wschód od Ługańska, wiele ciał leżało na ulicach przez kilka dni, aż do momentu, gdy je uprzątnięto. Świadek opowiedział taką przerażającą historię: „Pewnego dnia powstali czerwoni kozacy i górnicy-czerwonoarmiści wyciągnęli miejscowego gubernatora — atamana — z domu i po... Melnikow na sądzie. Krasnodon, 1965 r. rozcięty uderzeniem na ukos, niby przerażająco się uśmiechał. Jeden kozak zaklął: „To ty się śmiejesz, sukinsynu”, i mocno uderzył go kolbą karabinu. Po tym uderzeniu pułkownik zaczął rżeć jak koń. — Dobijcie ich! — wykrzyknął ktoś z tłumu. W odpowiedzi usłyszano: „Zamilcz, brudna psino! Chcesz, żeby i ciebie tak ukarano?”. Ja znów przypominam: wszystko, co mówi w swojej książce „Wolność i terror w Donbasie” japoński historyk Hiroaki Kuromija, jest ściśle udokumentowane, oparte na konkretnym dokumencie z archiwum lub z prac rodzimych, a zwłaszcza zagranicznych badaczy. Każda strona jego, Kuromiji, historii Donbasu usiana jest odnośnikami do źródeł, przypisami. Zatem ten, kto spróbuje podważać Kuromiję, będzie podważał historię, podważał prawdę. Oczywiście, następny fakt napotykano w archiwach, czytali go sowieccy historycy, ale w swoich pracach omijali go jak pole minowe. Słuchajcie: „Wspólną mogiłę wykopali już sami skazani. Była długa jak transzeja, ale niezbyt głęboka i nie szeroka. Pod górną warstwą gruntu była jaskrawożółta glina. Po deszczu glina stawała się lepka i ciężka, a w niektórych miejscach do mogiły ściekały strumyki żółtej wody. Panowała cisza, którą przerywały jedynie strzały z karabinów plutonu egzekucyjnego. Wydawało się, jakby i wykonawcy wyroku, i skazani byli skazani na jakąś brudną i nudną robotę i spieszyli się, by jak najszybciej z nią skończyć. Kiedy nadchodziła jego kolej, każdy skazany szybko, po żołniersku rozbierał się i, położywszy złożone rzeczy na ziemi, szedł w znoszonej, brudnej bieliźnie do swojego ostatniego przytułku, starając się nie wstąpić bosymi stopami w zimne deszczowe kałuże. Na skraju mogiły niektórzy mówili coś szeptem i nikt nie wiedział, czy to było ostatnie przekleństwo, czy ostatnia modlitwa. Niektórzy po prawosławnemu żegnali się, a potem wszyscy szybko wpadali do mogiły”. Przez siedemdziesiąt lat uczono nas, że rewolucyjny proletariat Donbasu powitał Wielką Socjalistyczną Rewolucję Październikową jak wschód słońca po bardzo długiej nocy. My dzisiaj uznaliśmy Hołodomor 1932—33 lat za ludobójstwo. Jednakże, jeśli patrzeć prawdzie w oczy, w lutym 1920 r. w Szachtach, na rynku w pobliżu stacji kolejowej zatrzymano starą kobietę, podejrzewając ją o to, że sprzedawała ludzkie mięso. Według słów N. Borodina (który spuchł z głodu i kupował u niej oraz jadł przygotowane mięso, o czym później złożył zeznania), jej dom przeszukano i „znaleziono dwie beczki, w których leżały posortowane i zasolone części dziecięcych ciał, a także oskalpowane głowy”. Borodin pisze, ludzie opowiadali, że „ci sprzedawcy ludzkiego mięsa wabili bezdomnych włóczęgów z pociągów, które przejeżdżały obok stacji, prowadzili do siebie do domu i zabijali; wykryto ich dopiero wtedy, gdy zaczęli bezczelnie kraść dzieci sąsiadom. Uciekłem stamtąd, kiedy tłum zaczął bić starego mężczyznę i jego żonę. Ostatnie, co widziałem, to mężczyzna, który stał na kolanach na śniegu, czerwonym od krwi. „Zabijcie ich! Wybijcie im mózgi!” — krzyczał tłum, a ofiary piszczały jak świnie”. W Kamieńsku sądzono ludożerców. W Makiejewce sytuacja była taka sama. Ojciec Neve, który przeżył ten straszny okres w Makiejewce, pisał w lutym 1922 roku: „Widzimy sceny, które przypominają opis oblężenia Jerozolimy u Józefa Flawiusza. Matki zabijają swoje dzieci, a potem odbierają sobie życie, żeby więcej nie cierpieć. Wszędzie widzimy ludzi ze zwiędłymi twarzami i spuchniętymi ciałami, ludzi, którzy ledwo wleką nogi, którym przychodzi jeść zdechłe koty, psy i konie. Prawie czujemy się winni, kiedy jemy kawałek chleba, i widzieliśmy tak wiele strasznych rzeczy i słyszeliśmy o nich od innych, w szczególności o ludożerstwie, że nasze uczucia stępiły się. A do żniw jeszcze długie dwa miesiące...”. W guberni donieckiej tylko w pierwszej połowie kwietnia 1922 roku odnotowano, że 1075 dzieci i 1038 dorosłych zmarło śmiercią głodową. W Jenakijewem szpitalna podwoda co wieczór jeździła ulicami, zbierając trupy i półżywych ludzi, których rzęsy jeszcze drżały. Tak samo polityka korienizacji (lub, w przypadku Ukrainy, ukrainizacji) zadowoliła przynajmniej niektórych ukraińskich nacjonalistów. Ta polityka miała zachować pokój obywatelski wśród Ukraińców, których ideologia narodowa, według słów Trockiego, była „siłą wybuchową ogromnych rozmiarów”. Według Franka Sysyna, po 1917 r. na Ukrainie miała miejsce „rewolucja postrzegania”, czyli „została uznana idea bytu politycznego z wyraźnie wyznaczonymi granicami i nazwą „Ukraina”, a masy zamieszkujące to terytorium uświadomiły sobie, że są „Ukraińcami”. Dzięki nowej polityce pojednania ta rewolucja zdołała, przynajmniej częściowo, powstrzymać wybuchową
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
naturę ideologii narodowej. Ukraińcyzację oficjalnie zatwierdzili i poparli ukraińscy komuniści. Ukraińcyzacja wprowadzała ukraińską kulturę i język w edukacji, wydawnictwach i organach państwowych. Od tej pory pozwalano nawet, aby Kościół prawosławny na Ukrainie miał własnego zwierzchnika (powstał Kościół Autokefaliczny). Ukraińcyzacja pomagała Moskwie zachować spokój społeczny na Ukrainie. Jak wyraził się pewien znany Ukrainiec, bez ukraińcyzacji „mielibyśmy na Ukrainie wojnę domową pod nacjonalistycznymi hasłami”. W Donbasie zamknięto osiem cerkwi w Artemiwśku (Bachmucie) i w okolicznych wsiach, pięć — w Petriwśkomu (Gorłówce), osiem — w Rykowem (Jenakijewem) i w jego okolicach — w sumie przynajmniej czterdzieści dwie (wszystkie cerkwie były prawosławne). Oprócz tego przestało działać sześć synagog, trzydzieści wanny Kuromiji, waszymi myślami, myślami dzisiejszego ukraińskiego ludu. Spróbujmy. Lubow Chimicz, nauczycielka-metodyk, specjalistka wyższej kategorii, wieś Ołeksandriwka w rejonie marjińskim obwodu donieckiego: „Dzień dobry, wielce szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! Jestem nauczycielką języka i literatury ukraińskiej z czterdziestopięcioletnim stażem pedagogicznym. W styczniu 1994 roku, przebywając w Kijowie na republikańskich kursach podnoszenia kwalifikacji nauczycieli, byłam na placu Sofijskim w Dniu Jedności Ukrainy. Uważnie słuchałam Pańskiego wystąpienia o odrębności naszej nacji i narodu ukraińskiego, a także o drogach budowy państwa ukraińskiego. Główne założenia Pańskiego przemówienia dobrze zapamiętałam. Słuchając Pańskiej autorskiej audycji radiowej, często nagrywam ją na kasetę, wykorzystuję na lekcjach w klasach 8—11. Taka metodyka daje pozytywne rezultaty. Pańska audycja radiowa jest aktualna i, moim zdaniem, to logiczna kontynuacja Pańskiego wystąpienia na placu Sofijskim. To wysoce patriotyczne rozważania, niepokój o teraźniejszość Ukrainy. Tworzenie Ukrainy to sprawa każdego z nas, każdego świadomego obywatela. Pańskie idee, myśli, dążenia w pełni popieram. Mnie, filologa, głęboko niepokoi kwestia językowa. Nadawanie językowi rosyjskiemu statusu regionalnego to nowe niebezpieczeństwo, nowe imperium, pętla na szyi Ukraińców — na wieki! Czy do tego dążyliśmy, tracąc najlepszych synów i córki ojczystej Ukrainy?! Więc wielce szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowyczu, szczerze dziękuję Panu za humanistyczną audycję, w niej jest zwycięstwo! Żadna siła nie wykorzeni z naszego narodu prastarych ukraińskich korzeni, są one wielowiekowe, mocne! Jesteśmy narodem ukraińskim, byliśmy nim i będziemy! Życzę Panu dużo zdrowia, twórczej inspiracji, niegasnącego zapału, niewyczerpanej mądrości!”. I Pani, pani Lubo, stalowej czułości w miłości do Ukrainy „na długie i błogie lata”. Taki jak Pani głos z Donbasu rozbrzmiewa w całej Ukrainie, w każdym ukraińskim sercu. Ale jest też inny głos z ukraińskiego Donbasu. Młody głos zdesperowanego dzisiejszego przedsiębiorcy. Czy uwierzycie, że obok niego, w tym samym regionie, żyją z miliardów czy milionów dolarów Rinat Achmetow, Wołodymyr Bojko, Ołeksandr Taruta, Borys Kołesnikow oraz dziesiątki innych? Iwan Czajka, uczeń 10 klasy, miasto Drohobycz w obwodzie lwowskim: „Dzień dobry, panie Jaworiwski! Pisze do Pana stały słuchacz Iwan Czajka ze starego i bardzo pięknego miasta Drohobycza. Mam 16 lat, od dzieciństwa zacząłem pasjonować się historią, brałem udział w miejskiej olimpiadzie z historii, gdzie zdobyłem drugie miejsce. W tym roku mam nadzieję zająć pierwsze, gdyż cały rok starannie się przygotowywałem, przeczytałem wiele książek historycznych. Szczególnie wśród okresów historycznych podoba mi się era kozaków i rozkwit Cesarstwa Rzymskiego.”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «GEOPOLITYKA», S. 4
Choćby jaki bogacz, ryj mu skręcę w tył. Niektórzy z dawnych kozaków otwarcie okazywali swoją wrogość wobec bolszewików i patrzyli na Ukrainę jak na raj: My — heroji-kozaky, Komunisty — duraky. My komunu rozabjom — Na Wkrainu żyt pojdom. Donosy, jak wspomina Borodin, „stały się zabójczą i bardzo wygodną bronią dla tych, którzy byli zbyt brzydliwi, by splamić własne ręce krwią swoich osobistych wrogów. Obydwa obozy zachęcały do donosów i bardzo łatwo rozstrzeliwały „wrogów”, na których wskazywali im palcem „wiernopoddańczy”. Następny rozdział książki Hiroakiego Kuromiyi o szczycie komunistycznego ludobójstwa na Ukraińcach — Hołodomorze lat 1932—33. W Donbasie. W tym Donbasie, który dzisiaj ma swoją partię, uważającą, że na Doniecczyźnie. Sąd nad roztrwonicielem w Stalino, 1934 r. Słuchając Państwa audycji, bardzo zainteresowałem się książką „Ukraina — ziemia kozaków” Pawła z Aleppo (i Mykoły Riabego), ale wyszła ona w bardzo małym nakładzie. Czy nie pomogliby Państwo w jej nabyciu, abym mógł dowiedzieć się więcej o moich legendarnych przodkach? Będę zdawał na wydział historyczny, ale rodzice mi nie pozwalają, mówią, że zawód historyka jest nieperspektywiczny. Ja jednak uważam, że to moje powołanie. Ktoś musi nieść prawdę ludowi, tak jak Pan, panie Jaworiwski, wszak przez 350 lat imperium niszczyło nas milionami, korzystało z naszych bogactw. Nawet dzisiaj, kiedy Ukraina jest niepodległym państwem, przybysze łakomią się na nasze prawa i wolności. Czytałem „sowieckie książki”, w nich Rosja pisała ukraińską historię dla siebie. Tak nie powinno być. Oto dlaczego koniecznie będę historykiem”. Wierzę, młody Iwanie, że naszą audycję słuchają wykładowcy wydziałów historycznych i Drohobycza, i Lwowa. Dlatego proszę ich, aby zapamiętali to piękne imię maturzysty — Iwan Czajka. Chcę, Iwanie, abyś stał się takim ukraińskim historykiem, żeby nawet Twoi rodzice przekonali się, że ukraiński historyk to superprestiż. A książka „Ukraina — ziemia kozaków” wkrótce wyjdzie drukiem i będzie w księgarniach. Kateryna Marczenko, m. Sewastopol: „W jednej z audycji poruszyli Państwo kwestię bazowania rosyjskiej floty w Sewastopolu. Jakim antyukraińskim duchem przesiąkniętych jest wiele artykułów o sławie Sewastopola niektórych polityków i dziennikarzy! Ukrainą tutaj nawet nie pachnie i nie będzie „pachnieć”, dopóki będzie tu bazować rosyjska flota. A rosyjscy szowiniści będą propagować swoją moskiewską politykę: niby Krym podarowano Ukrainie. Zbyt słaba jest propaganda wyjaśniająca ze strony ukraińskiej. Wyjaśniajcie częściej, że Moskwa nie darowała Ukrainie Krymu! Wyjaśniajcie częściej naszym obywatelom, jakie najlepsze czarnoziemy, najżyźniejsze stepy odeszły do Federacji Rosyjskiej wraz z trzema wielkimi obwodami odwiecznej Ukrainy. A ilu rodaków zakatowali enkawudziści?! Oto przyczyna pierwotna, która zrodziła Ukraińską Powstańczą Armię, która nie chciała ani faszyzmu, ani bolszewizmu! Przypomnijcie sobie powieści Michaiła Szołochowa „Cichy Don”, „Zaorany ugór”, gdzie pisarz-realista pokazał, jak walczyło południe przeciwko bolszewickiemu zaborowi. Przeciwko takiemu samemu bolszewickiemu zaborowi walczyła i Zachodnia Ukraina, i UPA. A rosyjskich szowinistów, którzy propagują wrogość między narodami, nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego, i w końcu wykończą ostatecznie język ukraiński, czas pociągnąć do odpowiedzialności! Dopóki nie zamienili Krymu w gorący punkt!” Wierzę, pani Kateryno, że nowy, prawdziwie ukraiński (a nie małorosyjski Janukowycza!) rząd Julii Tymoszenko będzie pracował nad tymi kwestiami, a my w parlamencie poprzemy jego proukraińską politykę.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
pięć domów modlitwy (przeważnie baptystycznych), dwa kościoły rzymskokatolickie i trzy klasztory. Wspomina ojciec Neve: „Całe duchowieństwo miasta zebrano w miejscowej radzie, gdzie poinformowano nas, że władza konfiskuje kościołom, świątyniom i synagogom wszystkie naczynia liturgiczne oraz cenne przedmioty i zapłaci nimi za zboże, które kupi za granicą. Jedyną cenną rzeczą, jaką miałem, był krucyfiks, ale nie wzięli go, ponieważ nie był wykonany w stylu rosyjskim: na dole, w stopach Zbawiciela, był tylko jeden gwóźdź zamiast dwóch”. Anarchiczne, bezsystemowe poczucie wolności Donbasu i jego mieszkańców zeszło do podziemia, jedynie od czasu do czasu, raczej po kieliszku, dając o sobie znać. Jak w tej przyśpiewce, którą przytacza Hiroaki Kuromiya: Szachtior chodit po noczam, Nie uw ażajet bogaczam; nie, ludobójstwa nie było. Kuromiya stwierdzi jednoznacznie: było! W Donbasie — wprost sadystyczne. HISTORIA — NAUKA PERSPEKTYWICZNA Wierzę, że mnie zrozumiecie, moi drodzy Ukraińcy, którzy pod koniec 2007 roku, w siedemnastym roku (wreszcie!) wyimaginowanej wolności narodowej, zdobyliście się na patriotyczną, państwowotwórczą i proukraińską większość w parlamencie. Po raz pierwszy w historii ukraińskiego parlamentaryzmu. Wierzę, że zrozumiecie mnie, jeśli przerwę wywód ukraińskiego Japończyka, czy też japońskiego Ukraińca, a najdokładniej — japońskiego znawcy Ukrainy Hiroakiego Kuromiyi i oddam głos wam. To musi być interesujące: naświetlić historię ukraińskiego Donbasu, już opanowanego Dzikiego Pola, w bezstronnym traktowaniu. Strona z protokołu przesłuchania KaDołby, 19 listopada 1937 roku
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pod carską władzą, organizowały się inaczej niż galicyjskie, ponieważ w podrosyjskiej rzeczywistości nie było możliwości założenia jednego centralnego towarzystwa, które koordynowałoby ruch oświatowy na całej Ukrainie. Rozumiejąc, że taki stan nie był korzystny dla wspólnej sprawy, czołowi działacze oświatowi Naddnieprza starali się rozwiązać tę kwestię. Tak oto w artykule „Nasze instrukcje” redakcja Kalendarza kijowskiej „Proświty” na 1908 r. zwróciła się do wszystkich organizacji oświatowych o przesyłanie corocznych sprawozdań ze swojej działalności, aby określić perspektywy dalszej pracy dla wspólnego dobra: „Jeśli nie możemy wkrótce zjednoczyć się w jedno ogólnoukraińskie towarzystwo kulturalno-oświatowe, to przynajmniej możemy jakoś się porozumieć i uporządkować swoją działalność tak, aby praca każdej „Proświty” była wykonaniem jakiejś części lub części ogólnego planu”24. Działalność każdej z „Proświt” wyróżniały uwarunkowane miejscowymi okolicznościami cechy szczególne, jednak łączył je wspólny cel — wspieranie rozwoju ukraińskiej kultury, przede wszystkim oświata narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku. Jedną z pierwszych na Naddnieprzańskiej Ukrainie powstała „Proświta” w Jekaterynosławiu (oficjalna nazwa — „Literacko-Artystyczne Ukraińskie Towarzystwo „Proświta”) jeszcze w przededniu rosyjskiej rewolucji 1905 r. Jekaterynosławska „Proświta”, według słów jednego z jej aktywnych działaczy, historyka D. Doroszenki, prowadziła „żywą działalność”, jednocząc około 400 członków ze środowiska narodowo świadomych, szczerych i energicznych obywateli. Wśród nich — D. Jawornycki, W. Bidnow, M. Jemeć, Je. Wyrowyj, P. Narieżnyj, A. Kaszczenko, Isaak Mazepa, P. Domanickyj i inni. W Towarzystwie aktywnie pracowało niemało kobiet: siostry Harkawcewy, L. Bidnowa, W. Truba, N. Szczogolewa, A. Tkaczenko (siostra B. Hrinczenki), N. Doroszenko (żona D. Doroszenki). W różnym czasie Jekaterynosławska „Proświta” miała 15 filii w okolicznych wsiach (Manuyliwka, Dijiwka, Pereszepene, Hupaliwka, Petrykiwka itp.)25. Ciąg dalszy nastąpi. 15Zworski S. Wydawnictwa „Proświt” Galicji: książki i produkcja arkuszowa (1868—1938). Indeks bibliograficzny. — Kijów, 1996. — S. 5—7. 16Encyklopedia ukrainoznawstwa. Część słownikowa. — Nowy Jork, 1970. — T. 6. — S. 2366—2367. 17Janiw W. Wym. praca. — S. 154. 18Ridna szkoła. Zbiór wspomnień byłych uczniów — „ridnoszkilnykiw”. — Lwów, 1999. — S. 6. 19Siropolko S. Wym. praca. — S. 586. 20Kowal F. „Proświta” — „matka chrzestna” galicyjskiej kooperacji // „Proświta”: historia i współczesność (1868—1998): Zb. materiałów i dokumentów, poświęconych 130-leciu WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. — Kijów, 1998. — S. 68. 21Łysenko O. „Proświty” Naddnieprzańskiej Ukrainy w okresie przedpaździernikowym. — Kijów, 1990. — S. 6. 22Łysenko O. Znaczenie ukraińskich „Proświt” dla sprawy nauczania szkolnego // Ridna szkoła. — 1992. — №3—4. — S. 20. 23Łysenko O. „Proświty” Naddnieprzańskiej Ukrainy w okresie przedpaździernikowym. — Kijów, 1990. — S. 7. 24Waśkowycz H. Szkolnictwo na Ukrainie (1905—1920). — Kijów, 1996. — S. 41. 25Szkice historii ukraińskiego szkolnictwa. 1905—1933: Podręcznik / O. W. Suchomłynśka i in. — Kijów, 1996. — S. 67—68.
Maschinelle Übersetzung
Ludmiła BOŻUK, autorka rocznika „Ukrainoznawstwo”
Ciąg dalszy. Początek w nr 5 z 2008 roku.
Rozpowszechnianiu idei oświeceniowych sprzyjała również potężna działalność wydawnicza, która zawsze była jednym z priorytetowych kierunków pracy „Proświty”. Jeszcze na pierwszym Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa postanowiono wydawać książki w języku ukraińskim bez polskich, rosyjskich i cerkiewnosłowiańskich słów, w prostym i przystępnym stylu. Najpoważniejsze osiągnięcia w działalności wydawniczej na ziemiach zachodnioukraińskich miała lwowska „Proświta” i jej filie. Pod jej kierownictwem w ciągu 70 lat istnienia (1868—1939) ukazało się drukiem ponad 1 000 wydawnictw (nie licząc czasopism): książki, broszury, małe książeczki (tak zwane „motyle”), 22 pierwsze podręczniki szkolne w języku ukraińskim, pocztówki, mapy, nuty, portrety wybitnych działaczy Ukrainy itp., których łączny nakład przekracza 5 mln egzemplarzy15. Wydawanie książek nie ustawało ani na rok, nawet w ciężkich czasach I wojny światowej i zmagań o niepodległość narodową w latach 1917—1921. Wśród organizatorów, autorów, redaktorów i kompilatorów wydawnictw „Proświty” byli znani działacze literatury i nauki ukraińskiej: J. Fedkowycz, J. Romanczuk, O. Ohonowski, J. Cełewycz, W. Łewycki, I. Franko, B. Hrinczenko, I. Krypjakewycz, H. Chotkewycz, M. Hałuszczynski i inni. Właśnie dzięki wydawnictwom „Proświty” Ukraińcy, którzy przebywali pod władzą austro-węgierską, moskiewską, polską i rumuńską, w większości po raz pierwszy otrzymali możliwość czytania w języku ojczystym utworów T. Szewczenki, I. Kotlarewskiego, P. Hrabowskiego, M. Gogola, L. Tołstoja, A. Mickiewicza, V. Hugo i wielu innych ukraińskich i zagranicznych pisarzy, poznawania historii Ukrainy, zdobywania wiedzy z zakresu agronomii, ekonomicznie efektywnego prowadzenia gospodarstwa chłopskiego itp. Tylko w ciągu pierwszych 50 lat (1869—1918) wydano 348 popularnych książeczek w nakładzie 2 941 115 egzemplarzy. W osobnej serii „Ruska (później Ukraińska) Piśmienność” w latach 1904—1928 ukazało się 25 tomów utworów klasyków literatury ukraińskiej (172 tys. egzemplarzy). W serii „Biblioteka Gospodarcza” pojawiło się w latach 1907—1927 8 książek (23 tys. egzemplarzy)16. Z różnych przyczyn organizacyjnych, narodowych i społecznych Towarzystwo zmuszone było kilkakrotnie udoskonalać swój statut, ale od samego początku pozostawało na pozycjach obrony godności narodowej ludu, języka ojczystego, nauki, oświaty. Z początkiem lat 90. XIX w. czytelnie „Proświty” zaczęły organizować kursy dla niepiśmiennych, amatorskie kółka teatralne i chóralne, orkiestry, tworzyć spółki rolniczo-gospodarcze i przemysłowe, kasy pożyczkowe i oszczędnościowe. „Proświta” wytrwale zajmowała się kwestiami politycznymi, gospodarczymi, opiekowała się organizacjami społecznymi, które powstały na jej podłożu. Ogłosiwszy zadanie „poznania i oświecenia ludu”, Towarzystwo zapoczątkowało zbieranie i naukowe opracowywanie wzorów ustnej twórczości ludowej i ogólnie wszystkiego, co sprzyjało wszechstronnemu badaniu ludu i jego historii. Tym samym dano impuls do założenia w 1873 r. Towarzystwa im. T. Szewczenki, które od 1893 r. przemianowano na Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki (NTSz). Po Halyćko-Ruskiej Matyci to właśnie „Proświta” wzięła na siebie zobowiązanie pielęgnowania piśmiennictwa ukraińskiego i nauki ukraińskiej, stając się, według trafnego określenia prof. I. Rakowskiego (wieloletniego przewodniczącego NTSz), „prekursorem” Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki17. Wraz z pojawieniem się „Proświty” rozpoczyna się także systematyczna praca na niwie oświatowo-szkolnej. Dotyczy to przede wszystkim druku książek szkolnych. 22 podręczniki, które wydało w latach 1869—1876 Towarzystwo, były pierwszymi książkami szkolnymi w języku ukraińskim dla gimnazjów i szkół ludowych18. Towarzystwo nie ograniczało się tylko do wydawania podręczników gimnazjalnych, opracowało dostosowany do nowych wymogów „Elementarz” oraz czytanki dla klas II—IV, doprowadziło do wprowadzenia języka ukraińskiego jako wykładowego w czterech niższych, a potem także w wyższych klasach gimnazjum akademickiego we Lwowie. Wypełniwszy swoją początkową rolę na niwie szkolnictwa, „Proświta” stworzyła warunki do pojawienia się w 1881 r. Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego (od 1926 r. oficjalna nazwa „Ridna Szkoła”) — osobnej społecznej instytucji szkolnej, która zajmowała się rozwiązywaniem pilnych zadań szkoły ukraińskiej.
Maschinelle Übersetzung
30 listopada 1880 r. z inicjatywy W. Barwińskiego zwołano pierwsze ukraińskie ludowe wiec we Lwowie, które stało się swoistą formą działalności politycznej Towarzystwa, gdyż ostateczny cel pracy oświatowej miał wyraźnie polityczny kierunek. Przypomnijmy, że już przy zakładaniu „Proświty" podkreślono: samodzielność przychodzi w wyniku długotrwałego procesu oświatowego, na początku którego stoi powszechne wykształcenie najszerszych mas. Uświadamiając sobie, że walka polityczna mogłaby mieć dla „Proświty" nieprzewidziane skutki, członkowie wydziału O. Ohonowski, J. Romanczuk, O. Stefanowicz, I. Beley, K. Lewicki postanawiają utworzyć pierwsze stowarzyszenie polityczne „Rada Narodowa", które przekształciło się później w Narodowo-Demokratyczną Partię. Uwzględniając rosnące zubożenie ukraińskiego chłopstwa, zacofanie w działalności organizacyjno-handlowej i rzemieślniczej ukraińskiej ludności miejskiej, „Proświta" postanawia obok pracy oświatowo-kulturalnej aktywnie zajmować się gospodarczym podniesieniem kraju. Odtąd działalność gospodarcza staje się ważnym ogniwem w pracy Towarzystwa, a jego zadania nabierają wyraźnie społecznego kierunku. Ten kierunek pracy Towarzystwa miał na celu nie tylko podniesienie „dobrobytu ukraińskich chłopów", lecz miał sprzyjać jego uusamodzielnieniu. „Proświty" pomagały chłopom w ich działalności gospodarczej, propagując najnowsze osiągnięcia w rolnictwie, spółdzielczości i handlu. W celu podniesienia kultury rolniczej chłopów Towarzystwo organizuje Pierwszą Wystawę Rolniczą w Stryju, wysyła stypendystów na studia z zakresu rolnictwa, mleczarstwa i gospodarstwa domowego do Austrii i innych krajów (łącznie w latach 1907–1914 było ich 40)19. Pewnym podsumowaniem czterdziestoletniej działalności „Proświty" było przeprowadzenie w 1909 r. Pierwszego Ogólnoukraińskiego Kongresu Oświatowo-Ekonomicznego, na który zaproszono także Ukraińców z Naddnieprzańskiej Ukrainy. Aktualna również dla dzisiejszości pozostaje teza, która zabrzmiała na Kongresie w wystąpieniu młodego spółdzielcy z Połtawy Andrija Żuka: „Kiedy rozproszona obecnie masa ludowa zostanie zorganizowana w instytucje ekonomiczne i oświatowo-kulturalne, kiedy cała sieć naszych instytucji zostanie złączona w narodowe związki i federacje — wtedy nasz naród przybierze formę organizmu, narodu. A kiedy ten proces samoorganizacji narodu się zakończy, wtedy nastąpi najważniejszy akt narodowo-politycznej walki. Wtedy postawimy dach na naszym narodowym gmachu, wtedy wzniesiemy kopułę, na której postawimy sztandar samodzielnego narodu"20. Zatem zarówno galicyjscy, jak i naddnieprzańscy działacze „Proświty" głęboko uświadamiali sobie: poza granicami narodowości nie może być żadnego rozwoju, żadnej kultury — to po pierwsze. Po drugie, idea narodowa musi opierać się na mocnym gospodarczym fundamencie,
Budynek czytelni „Proświty” w m. Mikulińce, bo inaczej nie będzie ona miała żadnych szans na realizację. Nawiasem mówiąc, w 1909 r. na Naddnieprzu działało już 102 spółdzielnie rolnicze21. Wobec groźby głodu w kraju rząd rosyjski wydaje w 1897 i 1898 r. tzw. „normalne statuty”, które otworzyły przestrzeń dla rozwoju ukraińskiej spółdzielczości wiejskiej. Ponieważ spółdzielnie miały status legalny, to właśnie w nich ukraińska inteligencja Naddnieprza rozpoczęła pracę narodowo-kulturalną. Tak było na Połtawszczyźnie, gdzie w spółdzielniach, oprócz chłopów, członkami stali się nauczyciele, duchowni, lekarze, agronomowie; po wsiach zakładano składy narzędzi i maszyn rolniczych, sklepy gromadzkie, kasy pożyczkowo-oszczędnościowe i kredytowe. Dla szerzenia oświaty wśród ukraińskiego chłopstwa organizowano przedstawienia, odczyty, tworzono biblioteki-czytelnie, zakładano domy ludowe. Co ciekawe, na terytorium Imperium Rosyjskiego pierwsza ukraińska „zamaskowana” „Proświta” rozpoczęła działalność już w 1898 r. w Petersburgu pod oficjalną nazwą „Благотворительное общество для издания общеполезных и дешевых книг” i istniała przez 20 lat. Założone przez znanego pisarza Danyła Mordowcewa, Towarzystwo ze swojej istoty w pełni odpowiadało „Proświcie”, ponieważ główną uwagę poświęcało wydawaniu i popularyzacji ukraińskich książek. Jednym z pierwszych był „Ukraiński elementarz” S. Rusowej. Od 1898 do 1912 r. wydało ono 67 tytułów książek i broszur w języku ukraińskim, co miało ogromne znaczenie dla rozwoju kulturalno-oświatowej działalności na ziemiach ukraińskich, które znajdowały się w składzie Imperium Rosyjskiego: na Naddnieprzu bowiem ukraińskie słowo było okrutnie prześladowane. Przeszedłszy w petersburskim towarzystwie poważną szkołę legalnej działalności wydawniczej, Je. Czykalenko, B. Hrinczenko, M. Zahirnia, O. Konyskyj, M. Komar, M. Lewyćkyj, S. Rusowa, D. Doroszenko, P. Cholodnyj i inni działacze ukraińskiego ruchu narodowego kontynuowali ją na Naddnieprzu po rewolucji 1905 roku. Głównymi ośrodkami ruchu proswiatiańskiego na Naddnieprzańskiej Ukrainie stały się Katerynosław, Kijów, Odessa, Kamieniec Podolski, Mikołajów, Czernihów, Żytomierz. „Proświty” istniały także w niewielkich miastach prowincjonalnych (Melitopol), miasteczkach (Kozelec, Niżyn), a nawet we wsiach (Manujłiwka, Diiwka, Pereszczepyno w guberni katerynosławskiej). Według danych kijowskiej „Proświty”, podanych w Kalendarzu na 1908 r., na Naddnieprzańskiej Ukrainie działało 14 „Proświt”. Towarzystwa i ich filie zakładały w wsiach biblioteki-czytelnie. Tak na przykład Kamieniecka „Proświta” założyła w wsiach pięć bibliotek, a jej filia w Mohylewie-Podolskim — osiem23. Jednak już od samego początku „Proświty”, które działały na ziemiach ukraińskich, znajdujących się
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
występowali przed Ukraińcami, i nie tylko przed nimi, w Petersburgu, Moskwie, w Serbii, gdzie podobne do naszych towarzystwa kulturalno-oświatowe przekazały nam niemałą bibliotekę. To znaczy, że zespół ma znaczne doświadczenie w zagranicznych tournée, współpracy z diasporą. A jeśli chodzi o Chiny, to jest to ciekawy i wielki projekt. Na naszym uniwersytecie uczą się studenci z Chin. Są to obywatele Chin oraz potomkowie Chińczyków, których carski rząd wywiózł z Mandżurii na Donbas jeszcze przed I wojną światową. Są w naszym mieście także Persowie, Turcy. Uniwersytet Ługański ma umowy o współpracy z Chinami, wymieniamy się studentami. Przy uniwersytecie działa Instytut Konfucjusza, który sprzyja nauce języka i kultury chińskiej. Ponad dwumiesięczną podróż twórczą zespołu „Cantabile” do Chin zorganizował i sfinansował pan Xu Zhi Zhong, prezes jednej z chińskich firm biznesowych.
Maschinelle Übersetzung
Nasz zespół proświtański dał w Chinach 40 koncertów w trzydziestu miastach, między innymi w Pekinie i Kantonie. Program nosił nazwę „Europejskie wieczory muzyczne”, rozbrzmiewała w nim muzyka ukraińska oraz utwory znanych europejskich kompozytorów. Organizator projektu, pan Xu Ji Zhong, wysunął ciekawą ideę: chce, aby Europa stała się bliższa Chinom właśnie poprzez Ukrainę, poprzez naszą Ługańszczyznę. — Czyli proświtańcy nawiązali kontakty także na Dalekim Wschodzie? — Nasi artyści nawet umówili się na stworzenie swoistych filii Ługańskiej „Proświty” w Chinach. Nowi chińscy przyjaciele naszych artystów nie tylko z przyjemnością słuchali ukraińskich pieśni, ale też próbowali śpiewać razem z nimi, chętnie uczyli się ukraińskich słów. Twierdzili, że język ukraiński bardzo im się podoba. Rozmawiał Petro ANTONENKO święto — spojrzeć na obraz, do którego modlili się przodkowie. Jechali na spotkanie z ich świętością. Przygotowywaliśmy swoje dusze do kontemplacji obrazu ołtarzowego kałuskiej świątyni. Przecież tutaj, w Polsce, tworzył on tę atmosferę i tęsknotę za Ukrainą, którą żyli wysiedleńcy. Umówiliśmy się, że wejdziemy do kościoła ze śpiewem „Przez pola Ukrainy…”. Lecz kiedy przed nami otwarto drzwi, wszyscy jak jeden, bez słowa, padli na kolana i szli do obrazu ołtarzowego Matki Boskiej, jak do Całunu. Śpiewaliśmy i płakaliśmy”. Po nabożeństwie ksiądz wezwał Polaków do szanowania naszej wiary, przecież ich wiary nie zakazywano. A jesienią 2008 roku wspólnota Gryfina odwiedzi kościół w Kałuszu i pomodli się przed kopią obrazu Matki Boskiej.
Maschinelle Übersetzung
Towarzystwo „Proświta” ma spore kontakty międzynarodowe, przede wszystkim z Ukraińcami z zagranicy. O tym w wywiadzie dla gazety opowiada przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha.
— Panie Wołodymyrze, o ługańskich proświtianach wiedzą na Kubaniu, w Moskwie, w Sankt Petersburgu, na Kaukazie, w Kazachstanie, w Serbii i w wielu innych krajach. Jak nawiązywały się kontakty międzynarodowe? — Na Ługańskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. T. Szewczenki prowadzę kurs „Historia diaspory ukraińskiej” na wydziałach humanistycznych i przyrodniczych. Wykłada się w nim historię Ukraińców zza granicy jako odrębny temat. Sprzyja temu fakt, że przy naszym uniwersytecie już od 15 lat działa Ukraińsko-kanadyjskie Centrum „Widrodżennia”, nawiasem mówiąc, pierwsze wśród takich centrum bibliotecznych na Ukrainie. Zgromadzono tu sporo literatury z tej tematyki. Do nas, proświtian, często przyjeżdżają goście z diaspory, m.in. prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Askold Łozynski. W Centrum studenci przygotowują referaty na tematy diaspory ukraińskiej. Co ciekawe, niektórzy piszą na przykładzie własnej rodziny, przodków. Jeden student napisał o wysiedleniu jego przodków z Ukrainy do Kazachstanu. Ługańska „Proświta” utrzymuje kontakty z Ukraińcami obwodu woroneskiego, ze Towarzystwem „Pereweslo”, które działa w Woroneżu. W kantemirowskim rejonie tego obwodu organizujemy wspólne festiwale ukraińskie. Wydajemy czasopismo „Bachmucki Szlak”, które rozsyłamy Ukraińcom do obwodów woroneskiego, rostowskiego, biełgorodzkiego, orenburskiego,
Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk
Polska mniejszość Kałusza na Iwano-Frankiwszczyźnie jest znacznie mniejsza niż rosyjska czy białoruska, ale w życiu kulturalnym i kościelnym rzymscy katolicy miasta są znani nie tylko w naszym obwodzie, lecz także za granicą. Od kilku lat sami zbierają środki i odnawiają miejscowy kościół św. Walentego, który za czasów sowieckich był i magazynem, i sauną, i warsztatem. Gdy tylko proświtanie dowiedzieli się, że wysiedleni w 1945 roku Polacy zabrali ze sobą obraz Matki Bożej patronki kościoła oraz fragmenty obrazu „Droga krzyżowa”, zaczęli szukać tych, którzy budowali kościół. W miasteczku Gryfino pod Szczecinem opi-
Krasnodarski i Stawropolski kraj. Nawiązaliśmy kontakty z ukraińskimi organizacjami Ameryki, Kanady, Brazylii, mamy zestawy ukraińskich gazet, które one wydają. — Tak się złożyło, że wielu naszych rodaków obecnie wyjeżdżało na zarobki za granicę, zwłaszcza do Rosji. Czy utrzymujecie z nimi kontakt? — Wielu Ukraińców z Ługańszczyzny pracuje obecnie na szybach naftowych północnej Rosji, zwłaszcza w obwodzie tiumeńskim. Tam również działają nasi proświtanie, przekazujemy tam literaturę, prasę, w tym gazetę „Słowo Proświty”. — Jak ługańscy proświtanie dotarli do Chin? — Proświtiański zespół „Kantabile” jest zwycięzcą IV Ogólnoukraińskiego Festiwalu Zespołów Twórczych „Proświty”, laureatem międzynarodowych konkursów. Obecnie ten wspaniały rodzinny zespół na zawodowej podstawie pracuje w Ługańskiej Państwowej Filharmonii. Kierownikiem rodziny i zespołu jest Jurij Kołomojcew, w zespole występuje jego żona Natalia i syn Iwan. Ojciec ukończył Ługański Instytut Kultury i Sztuki, syn się tam uczy. Pani Natalia studiowała w konserwatorium w Niżnym Nowogrodzie. Jest Rosjanką, ale doskonale włada językiem ukraińskim i jest zakochana w ukraińskiej pieśni. Zespół propaguje ukraińską sztukę u nas i za granicą. Zwłaszcza wystę-
Maschinelle Übersetzung
Jarosław JASIŃSKI, członek NSŻU i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
„Сльоза калини” — tak nazywa się opowieść dokumentalna członka NSPU, NSŻU, byłego dysydenta, przewodniczącego Kołomyjskiej Miejsko-Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Dmytra Hryńkiwa, która niedawno ukazała się jako osobna książka w wydawniczym centrum „Proświta”. — To nie jest zwykła opowieść, to żywa historia naszej Ukrainy, którą pisała swoim życiem ukraińska patriotka Maria Mykołiuk — powiedział podczas prezentacji książki w Muzeum Historii Miasta Kołomyi przewodniczący kołomyjskiej „Proświty”, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, kandydat nauk historycznych Wasyl Hlacholuk. Przewodnicząca miejsko-rejonowej organizacji Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Olha Rudanec, która dobrze zna twórczość D. Hryńkiwa, uważa, że pisarz powinien dalej pisać portrety ukraińskich bohaterów; udaje mu się to, bo sam przeszedł przez radzieckie więzienia i zna prawdziwą cenę niepodległości i wolności słowa. Na prezentację zaproszono samą Marię Mykołiuk, która ukończyła osiemdziesiąt lat, ale jest wciąż pełna sił, by żyć dla Ukrainy, o którą walczyła. Mieszka we wsi Rudniki w rejonie śniatyńskim — jest sąsiadką pisarza i wydawcy Wasyla Kliczaka, którego wierszem otwiera się dokumentalna opowieść, nastrajając czytelnika na zaufany ton. — Wierzyłam i wierzę w Ukrainę! — dziarsko powiedziała kołomyjanka pani Maria, która przeżyła zamachy na życie i śmierć w obozach koncentracyjnych reżimu komunistycznego. Bohaterka opowieści ma niezłomednego ducha. Jak on się hartował, czytamy w książce: „Marijka rozumiała, że jest tą niezbędną cząstką wielkiego ruchu, bez której nie można się już obejść. Wysoki obowiązek przysięgi złożonej na Dekalog i Biblię wymagał codziennej wytrwałości i hartowania ducha u młodej dziewczyny. Ona zaś przysięgła nigdy nie zdradzić postawionego celu i wytrzymać dla niego najokrutniejsze tortury. Słyszała z opowiadań zaufanych ludzi, że kto wpada w ręce przeklętych wrogów, tam jest okrutnie bity i torturowany. Wielu od nieludzkich katuszy i cierpień umiera. Przygotowywała się na najgorsze — moralnie i duchowo. Modliła się codziennie. O tym nieraz mówili jej współmyślący i twierdzili, że lepiej nie wpadać wrogowi w ręce — a kiedy już się to stało, trzeba stało wytrzymać i nie złamać przysięgi”. W książce „Sльоза калини” zamieszczono szereg fotoilustracji, na których widzimy urodziwą Marię Mykołiuk, jej wieśniaków, uczestników ukraińskiego patriotycznego podziemia Pawlinę Iwanczuk, Marię Stefiuk, Jewdokię Marczuk, Dmytra Żowtiaka i innych. W zakończeniu podano informację o patriotach wsi Rudnik i sąsiedniego Dżurowa, którzy brali udział w ruchu powstańczym, jest słowo o autorze Dmytrze Hryńkiwie — honorowym obywatelu Kołomyi, którego czytelnikom miłośnikom dokumentalistyki przedstawia poeta i dziennikarz Wasyl Riabyj. Ilustracje artystyczne do książki, która ukazała się nakładem 1000 egzemplarzy, wykonał Andrij Wyszniewski. To wydanie przyjęły w darze od „Proświty” biblioteki Kołomyi.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
nie zamieszkali się wysiedleńcy-Polacy i umieścili obraz ołtarzowy w miejscowym kościele. Kałuszanie jednomyślnie chcą mieć taki sam w swoim odrestaurowanym kościele. Ukraińska artystka Maria Andrijiszyn obiecała, że odtworzy go dla rodzinnego miasta. Przez ponad dwie godziny kobieta wpatrywała się w obraz w kościele Grifina i pewnie powiedziała: „Namalujemy jeszcze lepszy!” Ksiądz zaprotestował: „Lepszego być nie może!” Nie wiedział, że obraz Matki Bożej z kałuskiego kościoła jest wyjątkowy. Malował go znany w owym czasie ukraiński malarz Chacewicz specjalnie dla Kałusza. Na obrazie przedstawiono, jak małemu Jezusowi przyszli oddać pokłon i przynieśli swoje dary: górnik z odrobiną soli, adwokat, lekarz i chłop — przedstawiciele głównych warstw ludności miasteczka w owym czasie. To była swoista wizytówka miasta w czasach przedsowieckich. W kościele słuchano muzyki organowej Ukraińcy, a Polacy śpiewów chóru cerkwi obrządku bizantyjskiego. I do dziś w mieście jest wiele małżeństw mieszanych. „Ta podróż różniła się od poprzednich — mówi ksiądz kościoła Krzysztof Panasowca. — Spotykaliśmy się z rodakami, poszerzyliśmy horyzonty. Za dziesięć koncertów zebraliśmy kilka tysięcy dolarów, które przeznaczyliśmy na renowację kościoła. Ale tym razem jechaliśmy jak na
Maschinelle Übersetzung
7–9 marca, w 194. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki oraz w 140. rocznicę założenia „Proświty” w Doniecku, odbędzie się VI Międzynarodowy konkurs „Źródło talentów”. Celem konkursu jest odkrywanie utalentowanej młodzieży, popularyzacja i rozwój ukraińskiej sztuki narodowej, twórcza wymiana oraz wzajemne wzbogacanie się kulturowymi obyczajami i tradycjami regionów Ukrainy i zagranicy. Organizatorami konkursu są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Donecka Obwodowa Administracja Państwowa oraz Donecka Rada Miejska.
Konkurs ma charakter wielogatunkowy i będzie przeprowadzany w pięciu kategoriach: soliści-wokaliści, zespoły taneczne, zespoły muzyki współczesnej, zespoły instrumentów ludowych oraz sztuki plastyczne, w trzech kategoriach wiekowych (7–12 lat; 13–18 lat; 19–33 lata).
Obowiązkowe warunki: w pierwszych czterech kategoriach wykonuje się dwa utwory ukraińskie; do udziału w piątej kategorii przyjmowane są prace o tematyce ukraińskiej, wykonane dowolną techniką.
Zgłoszenia do udziału w konkursie prosimy składać do 20 lutego 2008 roku w postaci materiałów wideo i audio. Przejazd na koszt własny, wyżywienie i zakwaterowanie na koszt organizatorów.
Szczegółowych informacji można udzielić pod numerami: dyrektor konkursu Mykoła Prysiażniuk: 8-0622-66-00-05, 8-[kontakt ukryty], 8-062-345-29-17, 8-[kontakt ukryty]; zastępca przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Maria Oliinyk: 8-[kontakt ukryty]; członek jury Witalij Moroz: 8-[kontakt ukryty].
Komitet organizacyjny
Maschinelle Übersetzung
Dekretem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z 22 stycznia 2008 r. „O przyznaniu państwowych odznaczeń Ukrainy” za znaczący osobisty wkład w sprawę jednoczenia narodu ukraińskiego, budowę demokratycznego, społecznego i prawnego państwa oraz z okazji Dnia Soborności Ukrainy wyróżniono m.in. działaczy Proświty:
Orderem „Za zasługi” III stopnia odznaczono Ołeksandra Anatolijowicza Wołoszczuka — zastępcę przewodniczącego Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Medalem „Za pracę i waleczność” odznaczono Anatolija Pawłowicza Nosenkę — koszowego atamana Ukraińskiego Prawosławnego Kozactwa, obwód dniepropetrowski.
Nadano honorowe tytuły:
„Zasłużony artysta Ukrainy”: Tetianie Dmytriwnie Niehrij — śpiewaczce, m. Kijów;
„Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”: Mychajłowi Pantelejmonowiczowi Sopiwnykowi — kierownikowi wydziału sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Kijów;
„Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy”: Wołodymyrowi Fedorowiczowi Siemistiazie — przewodniczącemu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
tura. Ale bądźcie czujni, szanowni koledzy, nie wiemy, z której strony spodziewać się ataku. A tym, którzy wysłali tych rajderów, powiedzmy, że jeśli dalej będą tak działać, trzeba będzie ujawnić ich nazwiska. Dlatego musimy się porozumieć i tym, którzy przyjechali z innego państwa, wyjaśnić, czym jest Ukraina, bo nawet w kontekście praw człowieka, kiedy wszystkie możliwości zostały wyczerpane, naród ma prawo się bronić”. W tej historii kryminalne oznaki pojawiły się jeszcze przed pierwszymi próbami eksmisji. W czasie prywatyzacji pomieszczenia z jakiegoś powodu zniknął nakaz, na podstawie którego wprowadziła się biblioteka. Mamy nadzieję, że dla detektywów nie jest to najtrudniejsza sprawa, bo według pisarza Mychajła Szewczenki rada miejska ma wystarczające podstawy, by zainicjować wszczęcie sprawy karnej w sprawie kradzieży mienia. “Nie zgadzam się z Olesiem Dowhym — ludzie, którzy mają zamiar tu wejść, pójdą nie tam, gdzie wy ich poślecie, a tam, gdzie sobie umyślili. Dlatego do tej kwestii nie można podchodzić lekkomyślnie. Było postanowienie, które podzieliło mienie na państwowe i komunalne, dlatego wszystko, co otrzymaliście na podstawie nakazu, przeszło w mienie komunalne. I po to, by Fundusz Mienia Państwowego mógł sprywatyzować to pomieszczenie dla “Ukrhazprojektu”, potrzeba odpowiedniej decyzji Rady Kijowskiej. Jeśli jej nie ma, to dzisiaj powinna ona zainicjować wszczęcie sprawy karnej o kradzież jej mienia. I wtedy problem z kupnem pomieszczenia nabierze innego charakteru, akt kupna-sprzedaży zostanie uznany za nieważny. Mienie komunalne należy do was zgodnie z nakazem. Każdy przestępca popełnia zbrodnię w ciszy, bo nikt nie widzi i nie bije po rękach. Trzeba od razu upubliczniać te nazwiska, żeby wszyscy wiedzieli, kto to rozpoczął i co zamierza zrobić”. I ostatnia rzecz, która zdaje się wlewała nadzieję w dyrektora i pracowników w tej złowieszczej sytuacji — wsparcie czytelników, którzy przyszli na konferencję prasową razem z dziennikarzami i obiecali stanąć w obronie ulubionej placówki. Moja propozycja jest niezmienna: poprzez banery na budynkach rozpocząć dostępny kurs edukacyjny dla rajderów. “Kijów — ojczyzna pierwszej w Europie biblioteki”. ograniczone stosowanie rosyjskiego w sferze konstytucyjnego priorytetu państwowego obiektywnie nie jest korzystne również dla rosyjskiej wspólnoty etnicznej. Oczywiście, miło jest słyszeć swój język wszędzie, ale dla zachowania odrębności rosyjskiej wspólnoty etnicznej wystarczy, by język ojczysty pielęgnowali przedstawiciele tej wspólnoty. Zawsze znajdą się prowokatorzy, którzy nie dadzą spokojnie żyć obywatelom pochodzenia rosyjskiego i zrusyfikowanym Ukraińcom ze wschodu czy południa, prowokując ich do walki o rozszerzenie stosowania języka rosyjskiego na Ukrainie. Pewnie wielu ukraińskim Rosjanom jest wstyd za tych polityków, którzy krzyczą o ochronie języka rosyjskiego jako języka zagrożonego, powołując się na ustawę o ratyfikacji Karty języków mniejszości. Ta ustawa jest zbyt kontrowersyjna, lepiej, żeby Rada Najwyższa ją niezwłocznie przejrzała i doprowadziła do normy. Choć od uregulowania kompleksowego statusu języka rosyjskiego zależy spokój społeczeństwa, stabilność i zorientowanie parlamentu wyłącznie na interesy narodowe, a w rezultacie — światowa konkurencyjność i samodzielność Ukrainy. Od tego zależy jedność społeczeństwa i dobrobyt wszystkich obywateli.
Maschinelle Übersetzung
Dokończenie. Pocz. na s. 1. ich dyrektorowi biblioteki, która rzekomo zna sytuację lepiej od wszystkich, a sami opuścili konferencję prasową, powołując się na zajętość. Rzeczywiście tak jest, przeżytymi chwilami mogli podzielić się tylko naoczni świadkowie, bo przez wszystkie te napięte dni pracownicy biblioteki bali się opuścić pomieszczenie, aby nie włamali się tam napastnicy. Ale dlaczego przy pełnej świadomości władze miejskie nie podjęły skutecznych środków ochrony placówki od razu przy pierwszych próbach i groźbach, a dopiero zdecydowany krok przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury zwrócił uwagę najwyższych władz na problem — to pytanie zawisło w powietrzu i powrócił do niego później w swojej replice pisarz Mychajło Szewczenko. Lecz najpierw dyrektor biblioteki publicznej Ludmyła Kowalczuk opowiedziała o historii placówki, której oddała 43 lata życia. „Decyzją kijowskich władz 17 grudnia 1943 roku utworzono pierwszych osiem bibliotek publicznych w Kijowie — w czterdziestym dniu po wyzwoleniu miasta od wroga, kiedy jeszcze cały Chreszczatyk i centrum miasta były zrujnowane. Są wspomnienia naszych czytelników, jak trafiły tu pierwsze książki — z dachów zniszczonych domów. Kiedy wracali z ewakuacji głodni ludzie, przynosili książki do wydziałów oświaty ludowej — tak został założony księgozbiór naszej biblioteki. Chcę napisać jej historię. Zespół jak wosk pszczeli lepił nasze wielkie gospodarstwo. W 1974 roku na bazie biblioteki po raz pierwszy przeprowadzono eksperyment z centralizacją bibliotek, co pozwoliło świadczyć więcej usług użytkownikom. A w 1972 roku, kiedy przygotowywaliśmy się do tego eksperymentu, potrzebowaliśmy dodatkowych pomieszczeń. Władze Kijowa wydały bibliotece nakaz na pomieszczenie, które znajdowało się w budynku resortowym Instytutu „Sojuzgazprojekt”. Nakaz przekazaliśmy instytutowi i stał się on podstawą pierwszej umowy na obsługę gospodarczą. Z tym zespołem od 1972 roku mamy przyjazne stosunki — wspólna działalność artystyczna, stworzyliśmy chór, który zawsze był gościem biblioteki. Nasza umowa o współpracy została zaprezentowana na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej ZSRR i otrzymaliśmy nagrodę. Ustawa dzisiaj określa podstawy... Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Rozpowszechnienie języka rosyjskiego na Ukrainie jest znaczne. Do rosyjskojęzyczności etnicznej dodaje się rosyjskojęzyczność wymuszoną i urzędową, związaną z obiektywną potrzebą posługiwania się tym językiem jako jednym z języków komunikacji międzynarodowej. Różne sfery zastosowania języka rosyjskiego ustawowo, na poziomie świadomości społecznej i politycznie prawie nie są rozróżniane. Jedni nad tym po prostu się nie zastanawiają, inni robią na tym wielką politykę, korzystając z niedoskonałości prawnego nieuregulowania statusu języka rosyjskiego. Zastosowanie rosyjskiego jako języka zwarcie zamieszkującej grupy etnicznej określa Konstytucja, ale ustawodawstwo językowe reguluje to tylko koncepcyjnie. Niepewność statusu prawnego rosyjskiej zwartej grupy etnicznej pozwala manipulatorom zaliczać tam również rosyjskojęzycznych etnicznych Ukraińców. Po pełnym prawnym uregulowaniu statusu języka rosyjskiego politycy-państwowcy i obywatele będą mogli wreszcie merytorycznie krytykować konkretnych zainteresowanych propagandystów niszczycielskiej dla państwa geopolityki.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Czytelnicy rozstawią namioty», S. 1
funkcję biblioteki — realizować konstytucyjne prawo obywateli do wolnego dostępu do informacji. Jest to norma międzynarodowa. W artykule 19 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka każdemu człowiekowi na Ziemi zagwarantowano wolny dostęp do informacji. Nasz księgozbiór posiada ponad 270 tysięcy egzemplarzy na nośnikach papierowych, bezpłatnie zapewniamy dostęp do całej bazy legislacyjnej Ukrainy zaraz po zarejestrowaniu dokumentu, do anglojęzycznych i ukraińskich czasopism. Od 1992 roku biblioteka zaczęła wprowadzać nowe technologie. Jest ona obecna w sieci Internet, całodobowo zapewniono dostęp do naszych systemów informacyjnych. Bazy danych innych bibliotek łączą się w naszą sieć. W naszych zbiorach przechowywane są bogate kolekcje i istnieje potrzeba korzystania ze wszystkich ośmiu pomieszczeń. W dziale sztuki, na przykład, znajduje się bezcenna kolekcja Serhija Lifara, Iwickiego, Kytastego. Dlatego mamy czego bronić. W 1996 roku miała miejsce prywatyzacja pomieszczenia przez „Ukrnaftohaz” i wraz ze zmianą kierownictwa zaczęły się problemy: albo eksmisja, albo wygórowane opłaty. Przedwczoraj sześciu nieznajomych najpierw badało pomieszczenie od strony podwórza, a potem zaczęli dobierać się do drzwi, planując wyjęcie zamka szyfrowego. Przestraszona dziewczyna-dyżurna zadzwoniła do sekretariatu, wybiegliśmy, wezwaliśmy milicję, powiadomiliśmy zarząd kultury i w ten sposób powstrzymaliśmy zamach na bibliotekę. Mamy nadzieję na dalszą spokojną pracę, gdyż zapewniamy wysoki poziom usług. Proszę, nie zostawiajcie nas, rozwiążcie problem, aby biblioteka mogła pracować tak długo, dopóki nie przeniesie się do nowego pomieszczenia. W przeciwnym razie zatrzyma to dostęp użytkowników do światowych zasobów informacyjnych, elektroniczną ewidencję czytelników. Biblioteka pełni funkcję ochrony socjalnej, ponieważ bardzo wielu ludzi nie ma dostępu do komputera lub nie może opłacić gazety. A biblioteka otrzymuje 650 tytułów”. Jak zawsze delikatny, ale zdecydowany w swoim stanowisku Borys Olijnyk był lakoniczny: „Sprawia to wrażenie celowej akcji. Dobrze rozumiem Switłanę Zoriną i Olesia Dowhoho, którzy uważają, że to przerzucanie odpowiedzialności na radę miejską, ale przecież wtedy rada miejska powinna od razu reagować na każdy incydent. Na pierwszy sygnał wraz z Mykołą Somem napisaliśmy list do Prezydenta, wręczyłem go Jurijowi Petrowyczowi Bohuckiemu, który ze zrozumieniem podszedł do problemu i od razu przekazał go do Sekretariatu Prezydenta. Ale dochodzi do tego, że Prezydent musi niemal codziennie sam powstrzymywać wandali, żeby nie eksmitowali artystów, pisarzy. Wydaje się, że to linia frontalnego, celowanego uderzenia w kulturę. Nie jestem histerykiem i wiem, że jesteśmy przecież na swojej ziemi. Możliwe, że ktoś tego nie rozumie, to trzeba wyjaśnić, czym jest ukraińska kultura. Zdjęcie Tamary Fediaj. Pilnego uregulowania wymaga porządek stosowania na Ukrainie języków komunikacji międzynarodowej. Chodzi nie tylko o rosyjski, ale także angielski i inne języki. Jest całkowicie oczywiste, że nieuważne i nieuregulowane stosowanie języków komunikacji międzynarodowej z przyzwyczajenia rozszerza się na sferę priorytetu języka państwowego. W rezultacie dochodzi do zawężenia sfery stosowania języka państwowego w działalności publicznej, dążenia do oficjalnego lub państwowego statusu języka rosyjskiego. Obecnie wszystko sprowadza się do emocjonalnych wzajemnych oskarżeń i zniewag. Teleturnieje na ten temat sprawiają upokarzające dla ukraińskiego społeczeństwa, przykre i dość przygnębiające wrażenie. Ustawa powinna pragmatycznie uregulować porządek stosowania języka rosyjskiego przez obywatela — przedstawiciela etnosu w celu zachowania etnicznej odrębności, a to, bez wątpienia, pomoże przywrócić odrębność także zrusyfikowanym Ukraińcom. Głównym kryterium jest pielęgnowanie narodowych, odrębnych tradycji, wiary, kultury, ustroju życia. Tutaj są poważne problemy. Dawne dominujące położenie rosyjskiego etnosu negatywnie odbiło się na zachowaniu przez niego własnej odrębności na terenach byłych republik związkowych. Etniczne cechy Rosjan na tych terytoriach. Przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk: „Jesteśmy przecież na swojej ziemi”.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
zgodnie z artykułem 11 Konstytucji. Państwo nie może w pełni tego wspierać, dopóki status terytorium, na którym zwarcie mieszka mniejszość etniczna, pozostaje prawnie nieokreślony. Moim zdaniem powinna to określać ustawa, ponieważ dotyczy ona terytorialno-administracyjnego podziału Ukrainy według cechy etnicznej. Ustawa powinna zawierać wyczerpujące cechy rosyjskiej wspólnoty etnicznej, aby wykluczyć zaliczanie do niej Ukraińców etnicznych i obywateli innego pochodzenia wyłącznie na podstawie ich używania języka rosyjskiego. Potrzebny jest ogólnoukraiński standard zachowania i okazały się dość rozmyte, a pozostała wyraźnie widoczna rosyjskojęzyczność. W rosyjskiej etnokulturze w przestrzeni informacyjnej Ukrainy dominują gotowe wzorce z Federacji Rosyjskiej. Prawdziwe życie etniczne rosyjskiej i innych wspólnot etnicznych wymaga szczegółowego badania i analizy. Ostatecznie należy uchwalić ustawę o trybie określania terytoriów zwartego zamieszkania mniejszości narodowych, a także ustawę o każdym z wyznaczonych terytoriów zwartego zamieszkania mniejszości: rosyjskiej, węgierskiej, rumuńskiej, greckiej itd.
ności. A ponieważ językiem powszechnie używanym w międzynarodowej komunikacji w naszym regionie jest rosyjski, dochodzi do wypierania języka ukraińskiego z wielu sfer działalności społecznej, nastawionych na eksport i ścisłe kontakty biznesowe z Rosją, a nawet z Polską. Jeżeli w najbliższym czasie nie zostanie uchwalona pragmatyczna ustawa o obowiązkowym porządku stosowania języków komunikacji międzynarodowej, zawężenie sfery stosowania języka państwowego osiągnie krytyczny poziom. Całkowicie oczywista jest pilna potrzeba jednoczesnego uchwalenia ustawy o języku państwowym. Nie-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «GORĄCY TEMAT», S. 8
li jego deputowani, a Ołeksandr Kuzmin, zastępca mera miasta, który siedział obok mnie, szepnął mi do ucha: „Толковый парень, молодец!” Szczerze powiedział, czy chciał przypodobać się „człowiekowi Prezydenta”? Podczas kolejnego krótkiego wyjazdu na Chortycę, do osady na zboczu opadającym ku Staremu Dnieprowi, a zwłaszcza na naradzie w obwodowej administracji państwowej, przekonałem się, jak „przypadkowym” w naszym problemie jest szanowny pan Ołeszczenko! Na Chortycy ciągle mnie dręczył: „I co pan zrobi z tą ziemią, kiedy dostanie pan ją cała do swojej dyspozycji? Po co panu tyle? Zrobiliby rezerwat w plawniach, a tu niech ludzie gospodarują!” (Wyróżnienie moje — K.S.). Wszystko stało się dla mnie jasne przy takim specjaliście… „Niech ludzie gospodarują…” A reszta terytorium wyspy dla kogo, czyż nie dla ludzi? Ale ma ona być posprzątana, zadbana, maksymalnie zbliżona do swojego błogosławionego pierwotnego stanu. Nie należy na niej nic szczególnego stawiać, bo ta ziemia jest SAMODZIELNA. Powiedziałem tylko, że do realizacji generalnego planu rozwoju rezerwatu nie wystarczy nam cała ziemia wyspy. W odpowiedzi pan Ołeszczenko zafrasowany zmarszczył brwi. Nie dał mi odpocząć także stołeczny prawnik na naradzie w obwodowej administracji państwowej. W prezydium — I. Wasiunyk, J. Artemenko, Je. Karcaszow, W. Ołeszczenko, D. Babmindra, S. Szczerbyna, K. Suszko, na sali — prokuratorzy, sędziowie, geodeci, szefowie administracji rejonowych, prawnicy, przedstawiciele środków masowego przekazu. Wszyscy wypowiadali się dość wyraźnie, tylko stołeczny prawnik — zygzakami. Dodatkowo „najechał” na Szczerbynę, rzekomo swoimi protestami społeczeństwo destabilizuje sytuację w mieście. Nie wytrzymałem i zauważyłem, że sytuację w mieście i kraju destabilizują kłamstwo i zło, i nie należy obwiniać protestujących, bo ich działania są skierowane właśnie przeciwko kłamstwu i złu. To był punkt kulminacyjny przygotowań do ostatecznego rozwiązania kwestii ziemi. Dalej w tej sprawie pan Karcaszow odbył kilka podróży (na wezwanie „z góry”) do Sekretariatu Prezydenta Ukrainy, po czym 9 listopada 2005 roku sesja Zaporoskiej Rady Miejskiej podjęła uchwałę (spośród 50 obecnych deputowanych „za” zagłosowało 45) o przekazaniu całej ziemi Chortycy, a także wszystkich przyległych wysp i skał — Bajdy, Dubowego, Rozstebynego, Trzech Stogów, Serednioj, Bliźniaków, a także części urocziszcza Wyrwy na prawym brzegu — rezerwatowi. A 16 stycznia następnego roku Je. Karcaszow w obecności dużej grupy telewizyjnych i gazetowych dziennikarzy wręczył mi (nie osobiście, lecz jako kierownikowi rezerwatu) Państwowy akt o prawie stałego użytkowania całą ziemią Chortycy oraz przyległych do niej wysp i skał (łącznie — 2359,34 hektara). Na konferencję prasową Jewhen Hrygorowycz nie został (choć znana jest jego miłość do takich imprez), na pytania dziennikarzy odpowiadałem ja. Wtedy oficjalnie podziękowałem wszystkim uczestnikom półrocznego „procesu ziemskiego”, dyplomatycznie nazywając jego finał NASZYM WSPÓLNYM ZWYCIĘSTWEM. Jednocześnie podkreśliłem, że Chortycki Rezerwat stał się pierwszą w Ukrainie odpowiednią placówką, która otrzymała całą potrzebną ziemię do własnego rozporządzenia.
Maschinelle Übersetzung
Kostantyn SUSZKO, m. Zaporoże. Zakończenie. Początek w nr 5 z 2008 roku. Podkreślam stopień bezinteresowności autorów wsparcia finansowego, jednocześnie (dla argumentacji) zwracam się do pisma (nr 92/998 z 26.08.05 r. — czyli już po wizycie W. Juszczenki w Zaporożu), adresowanego przez przewodniczącego zarządu otwartej spółki akcyjnej „Zaporoski kombinat metalurgiczny „Zaporożstal” W. Sackiego do mera miasta Je. Kartaszowa. W piśmie było niemało zastrzeżeń, przytoczono cytaty z niektórych ustaw, a cel tkwił w prośbie pana Sackiego: „Przyznać OAO „Zaporożstal” (użytkownikom ziemi) w dzierżawę na okres 49 lat działki ziemskie o łącznej powierzchni 24 ha”. (Tam wchodzą też 6 ha wyspy Bajdy). Bohater Ukrainy tak się zapędził, uwierzywszy w swoją wszechmoc, że w ostatnim punkcie swoich próśb proponuje „zobowiązać narodowy (cytuję bez zmian) rezerwat „Chortyca” (strukturę, która bezpośrednio podlega Ministerstwu Kultury i Sztuki Ukrainy) lub inny organ wykonawczy (od kiedy ogólnopaństwowa placówka kulturoznawcza stała się organem wykonawczym? Dla kogo?) zawrzeć umowy dzierżawy ze stronami trzecimi użytkującymi ziemię”. Zrozumieliście, co się działo, szanowni czytelnicy? Cytowane pismo to nie wyjątek, a reguła. Ile podobnych posłań, nieznanych nam — niekompetentnych, absolutnie bezradnych i zbędnych, nawet szkodliwych w aspekcie prawnym, wypełnia ojczystą przestrzeń pocztową i wpływa na nasze życie! Wpływa, bo stopień ich żywotności określa się znowuż nie poziomem kompetencji, nie prawomocnością dokumentów, a jedynie społeczną wagą autorów pism (stanowisko, tytuły, regalia, status, powiązania itp.). Tak właśnie żyjemy. Ile razy los biednej Chortycy znajdował się w rękach ludzi, którzy nie znają się na problemach ochrony przyrody, a jednocześnie przez nikogo i niczym nie zostali delegowani do jej zagospodarowania!? Ile szkody jej przez to wyrządzono! Dlatego korci mnie, by wykrzyknąć teraz, skoro wszyscy zawzięcie (ciekawe dlaczego?) milczą: „Gdyby w 2005 roku na stanowisku dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu „Chortyca” nie było Kostantyna Suszki…”. Co, szanowni czytelnicy, przesadziłem, wykazując „skłonność do bonapartyzmu” przez własne uświadomienie sobie osobistej niezastąpioności? Wybaczcie, milknę. Ale proszę was, nie bądźcie leniwi, porównajcie, co działo się (i jak!) w rezerwacie przed moim niespodziewanym przyjściem i czym zaznaczył się okres mojego dyrektorowania. A porównawszy, wyciągnijcie wnioski. To teraz tak swobodnie wszystko wykładam, a wtedy, ponad dwa lata temu, do upragnionego aktu na prawo stałego użytkowania całej ziemi Chortycy poruszaliśmy się na rozklekotanym wozie, zaprzężonym w niewiarygodnie leniwe woły. Łańcuch narad, konsultacji, uzgodnień, które odbywały się to w radzie miasta, to w obwodowej administracji państwowej, to w rezerwacie (w szczególności na „plenerze”), nie miał końca, zabierając miesiąc po miesiącu cenny czas i nie dawał możliwości rozluźnienia się ani na chwilę. Równolegle z sukcesami zagospodarowywaliśmy terytorium, wzmacnialiśmy służbę ochrony, remontowaliśmy budynki administracyjne, umacnialiśmy brzeg, otrzymaliśmy od mera Kijowa Ołeksandra Omelczenki (dokładniej, od Rady Miasta Kijowa, przy wsparciu San Sanycza) milion hrywien subwencji (jedna z nielicznych reakcji na apel o przeprowadzenie „Ogólnoukraińskiej akcji „Odrodzimy Chortycę!””). Jeszcze jeden odzew nadszedł z Ługańska: ówczesny przewodniczący Ługańskiej obwodowej administracji państwowej Daniłow zorganizował na Chortycy desant studentów tamtejszego uniwersytetu: w ciągu trzech tygodni chłopcy i dziewczęta „ze wschodu” oczyścili pławy wyspy (347 ha) z wieloletnich śmieci, od tamtej pory ta część rezerwatu wyróżnia się niemal idealną czystością. Dziękuję wam, młodzi przyjaciele! Słowem, powodów do optymizmu nie brakowało, ale wystarczyło mi spojrzeć na mapę-schemat, na której, z inicjatywy rady miasta, dokładniej — sterników Zaporoskiej Rady Miasta, Chortyca wyglądała jak patchworkowa kołdra, a radosny nastrój całkowicie pryskał. Nic tak nie niepokoiło, jak możliwa utrata przez Chortycę swojej rezerwatowej integralności. Najbardziej burzliwy okres mojego dyrektorowania… Nie chciałbym przeżywać go jeszcze raz, mimo że zdarzały się w nim momenty, które dawały możliwość głębokiego odczucia swojej obywatelskiej i zawodowej ważności. Dla ilustracji zwięźle, według zapisów w dzienniku, przedstawię kilka znaczących wydarzeń. Pytanie o ziemię Chortycy z porządku obrad sesji później zdejmą i odeślą do poprawki. 26 sierpnia „Ziemska” narada u Ju. Artemenki. My z Prokopenką weszliśmy do przestronnego gabinetu, który znajduje się obok poczekalni przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, na kilka minut przed rozpoczęciem narady i oniemieliśmy: za stołem, oprócz zaproszonych depeszami uczestników wydarzenia — zastępczyni przewodniczącego obwodowej administracji państwowej O. Zajkowskiej, mera miasta Je. Kartaszowa, jego zastępcy W. Czerkaski, przewodniczącej rejonowej administracji Zawodskiej O. Kasjan, naczelnika obwodowego zarządu zasobów ziemskich D. Babmindry, dyrektora instytutu „Zaporożcywilbud” O. Szałatałowa oraz naczelnika obwodowego zarządu kultury M. Pryhary — siedziało jeszcze z dziesięciu mężczyzn. Kto? Kilku pracowników miejskiego komitetu wykonawczego i niektórych jego zarządów — swoista „grupa wsparcia” pana Kartaszowa, jak nietrudno było się domyślić. Wszedł Artemenko. Milczący, ponury, zapewne przedtem otrzymał od kogoś solidną porcję „bardzo pozytywnych impulsów”. A tu takie reprezentacyjne zgromadzenie!.. I młody „gubernator” cicho, ale wyraźnie i stanowczo powiedział, patrząc przed siebie, zwracając się, oczywiście, do Kartaszowa: — Jewhenie Hryhorowyczu, kiedy będzie pan organizował naradę z tego czy innego powodu, to pan będzie wyznaczał jej uczestników oraz ich liczbę. Tymczasem ludzi zebrałem ja, zawczasu zdecydowałem, kogo dokładnie zapraszać, więc proszę wszystkich zbędnych o opuszczenie gabinetu. — Nie ma pytań, Juriju Anatolijowyczu — z gotowością odpowiedział niezatapialny doniecki podróżnik. — To ludzie przyszli, myślałem, może ktoś coś podpowie… I „grupa wsparcia” zgodnie ruszyła do wyjścia. Narada była niełatwa, a przez to bezowocna. Gdzie wprost (O. Kasjan), a gdzie poprzez zakamuflowane słowotoki (Je. Kartaszow) „tamta strona” dawała do zrozumienia, że rada miasta nie zamierza oddawać całej ziemi rezerwatowi.
15 września Jak należało się spodziewać, dzisiaj sesja rady miejskiej „odrzuciła” kwestię gruntową, za to przyjęła tekst bardzo ciekawego dokumentu o wspólnych działaniach władz, wielu organizacji, osób fizycznych itd., skierowanych na „dalszy rozwój” rezerwatu. Nazwano ten dokument memorandum, a o nim i jego sygnatariuszach — nieco niżej. A sama sesja? Nie była całkiem zwyczajna, już choćby dlatego, że wzięli w niej udział Iwan Wasiunyk oraz przedstawiciel służby prawnej Prezydenta Ukrainy Witalij Ołeszczenko, którzy przybyli do Zaporoża dzień wcześniej. Rano oni, wraz z J. Artemenką, wiceprezesem stowarzyszenia „Chrońmy Chortycię!” S. Szczerbyną oraz jeszcze kilkoma przedstawicielami innych miejscowych organizacji społecznych, zawitali do mojego gabinetu roboczego, gdzie z marszu przeprowadzili naradę przed sesją. Ja jasno i przejrzyście rozstawiałem akcenty w kwestii „gruntowej”, podkreślając, że jej złożoność jest wydumana. Popierał mnie Artemenko, gotów był zgodzić się z nami Wasiunyk, jednak wszystkich (naprawdę wszystkich czy tylko mnie ze Szczerbyną?) poraził pan Ołeszczenko. Zaczął rozprawiać o tym, że „nie należy ciąć z ramienia”, „wszystko trzeba uważnie zbadać i starannie zważyć”, niby mówimy o rezerwacie, „wszystko chcemy podporządkować jego interesom, a rezerwatu ja (on, Ołeszczenko — K.S.) na Chortyci nie widzę…” I — tym podobne. Słuchałem i myślałem: czy to nie ten dobrodziej przyłożył rękę do stworzenia już wspomnianego Dekretu Prezydenta z 29.04.05 r.? Do tego wygląda na to, że ze stołecznym prawnikiem dzień wcześniej w Zaporożu ktoś dobrze porozmawiał… Na sesji rady miejskiej występował I. Wasiunyk. Dobrze wystąpił, problemy chortyckie i wokółchortyckie przedstawił w kontekście ogólnoukraińskim, organicznie wszystko przeplatając. Widziałem, jak z zainteresowaniem słucha-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w swoim dzienniku o pobycie Puszkina w domu, w którym i on się zatrzymał, jednak wielki ukraiński poeta nawet nie wspomniał o wielkim rosyjskim poecie. Prawda, te wątpliwości nie mogły przekonująco i ostatecznie obalić twierdzenia zwolenników wygodnej i atrakcyjnej wersji, że w jednym domu mieszkali w różnym czasie i Puszkin, i Szczepkin, i Szewczenko. Przynajmniej ta wersja panuje w Moskwie do dziś. Jednak nie odpowiada ona rzeczywistości. Udowodnić to nietrudno. Wiadomo, że dom nr 12 należał do gubernialnej sekretarzowej Agrafeny Iwanowej, o czym jest wyraźny zapis w „Alfawitnom ukazatiele k płanu Srietenskoj czasti”: „Iwanowoj Agrafeny Iw. Gubern. Siekrietarszy, w Worotniczeskom pier.”. Ale przecież wiemy, że domem, w którym mieszkał Szczepkin i zatrzymywał się Szewczenko, władała zupełnie inna właścicielka, a mianowicie Szczepotiewa. Jednak rzetelnych dowodów na to, że znalezione przeze mnie właścicielki Anna, Piełagieja czy Aleksandra Szczepotiewy były właśnie tymi, które posiadały, oprócz wskazanych w dokumentach, także posiadłość w zaułku Worotnikowskim, nie było. Co więcej, intuicja historyka podpowiadała, że właśnie tej Szczepotiewej jeszcze nie znalazłem. I wtedy trzeba było zanurzyć się w dokumentach archiwalnych. W Centralnym Archiwum Dokumentacji Naukowo-Technicznej m. Moskwy znalazł się „Ukazatiel k płanu goroda Moskwy, pieczatannomu Moskowskoj gorodskoj rasporiaditielnoj Dumoj w 1868 godu”, a w nim — bezcenna dla mnie „Wiedomost gorodskich i wła-dielczeskich imuszczestw po płanam 1849—1854 godow i po okładnym knigam 1867 goda”. W tej „Wiedomosti” w części Srietenskiej znalazłem posiadłość nr 411 „Szczepotiewoj, poruczicy, żeny kancielarista”. Tej samej, o której pisał Szewczenko! Na miejscu tej posiadłości znajduje się obecnie dom nr 8, a obok (na rogu zaułków Worotnikowskiego i Staropimienowskiego) zachował się dom nr 6 z XVIII—XIX wieku, obok którego niechybnie przechodził Taras Hryhorowycz.Ciąg dalszy nastąpi.1Centralne Archiwum Historyczne Moskwy, f. 16, op. 47, spr. 130, ark. 15. 2Historyk i archiwista Aleksiej Malinowski w książce „Istoriczeskoje obozrienije Moskwy”, ukończonej w czasach puszkinowskich, pisał, że w Moskwie było 40 hoteli. Ale tutaj wliczał on także zajazdy, podwórza. Powiedzmy, w Kitaj-gorodzie, gdzie nie było hoteli, zrównał z nimi 15 podwórek. Łącznie w połowie lat 50. w Moskwie naliczano ponad pół setki podwórek, które miały 1300 pokoi i około 500 zajazdów. 3Za 5 rubli w srebrze można było zrobić roczną prenumeratę redagowanych przez Osipa Bodianskiego „Cztenij w Impieratorskom obszczestwie istorii i driewnostiej rossijskich pri Moskowskom uniwiersitietie”, a to stanowiło cztery czasopisma o łącznej objętości ponad 100 arkuszy wydawniczych. 4 ruble 50 kopiejek kosztowała roczna prenumerata bardzo ciekawej „Moskowskoj medicinskoj gaziety”. 4Centralne Archiwum Historyczne Moskwy, f. 16, op. 47, spr. 130, ark. 11. 5Kniga adresow żitielej Moskwy sostawlenna po oficjalnym swiedienijam i dokumientam K. Nistriema. 1858. Kniga czinownikow służaszczich. — Moskwa. W tipografii t.t. Wołkowa i komp. 1858. — S. 184. 6Koperta z tym adresem przechowywana jest w archiwum Państwowego Centralnego Muzeum im. A. A. Bachruszyna (f. 312, jedn. zb. 74361). 7Wspomniani autorzy wymieniali trzy Szczepotiewe, a jeszcze kilka wpadło mi w oczy w dokumentach historycznych; w nekropolii Monasteru Dońskiego znalazłem nawet grób radcy tytularnego i kawalera Michaiła Szczepotiewa (1790—1848). Jednak w kontekście powiedzianego zainteresowanie mężczyznami Szczepotiewami znika. 8Zaułek Worotnikowski znajdował się w północnej części centrum Moskwy. Nazwa powstała w XVII wieku, od XV wieku znajdowała się tu słoboda Worotnikowska, w której mieszkali worotnicy — strażnicy przy bramach Kremla, Kitaj-gorodu i Białego miasta. Stąd też nazwa zaułka.
Maschinelle Übersetzung
W marcu mija 150 lat od czasu najdłuższego pobytu w Moskwie Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — 11—26 marca 1858 roku. Poeta mieszkał wtedy u Mychajła Semenowycza Szczepkina i razem z nim „przyglądał się Moskwie”, poznał wielu przedstawicieli „moskiewskiej sławy naukowo-literackiej”. Począwszy od tego numeru, będziemy drukować cykl artykułów dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, nominanta do zdobycia Nagrody Narodowej, doktora nauk historycznych Wołodymyra Melnyczenki o pobycie Szewczenki w Moskwie w marcu 1858 roku.
Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych
TARAS SZEWCZENKO: „ZAMIESZKAŁEM U SZCZEPKINA W DOMU SZCZEPOTIEWEJ” Wracając z zesłania do Petersburga, Taras Szewczenko na pewien czas zatrzymał się w Niżnym Nowogrodzie. W informacji gubernatora wojskowego guberni niżnonowogrodzkiej Murawjowa na ręce moskiewskiego wojskowego generał-gubernatora Zakrewskiego, odnalezionej przeze mnie w Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy, pobyt Szewczenki w mieście oraz jego wyjazd do Moskwy podsumowano w dwóch zdaniach: „…We wrześniu 1857 roku Szewczenko przybył do Niżnego Nowogrodu i pozostawał tutaj pod nadzorem policji do miesiąca marca… W miesiącu marcu (9 dnia) Szewczenko wyjechał z Niżnego Nowogrodu do S.-Petersburga, lecz, według prywatnych informacji wiadomo, dojechawszy do Moskwy, zatrzymał się w owej, z powodu dotknąwszy go choroby”1. Jeśli być dokładniejszym, to Szewczenko wyjechał z Niżnego Nowogrodu 8 marca, a do Moskwy przybył dzień później — 10 marca o godzinie 11 wieczorem. Zatem zacznijmy od pierwszego moskiewskiego zapisu Szewczenki w dzienniku: „O 11 godzinie wieczorem przyjechałem do Moskwy. Wziąłem numer za rubla srebrem na dobę w jakimś wspaniałym hotelu. I ledwo mogłem doprosić się herbaty, ponieważ było już późno. O Moskwo! O karawanseraju! Pod głośną firmą — hotel. Tak jeszcze i ze szwajcarem”. W jakim hotelu zatrzymał się poeta? Odpowiedzieć na to pytanie z absolutną dokładnością jest niemożliwe. Znawcy Moskwy piszą, że „z siedmiu moskiewskich hoteli w czasach puszkinowskich sześć znajdowało się na Twerskiej”. Na czas przyjazdu Szewczenki sytuacja zmieniła się, ale nie istotnie. Według moich wyliczeń, w Moskwie było wtedy ponad półtora tuzina hoteli, przynajmniej oficjalnie wpisanych do rejestru miejskiego2. Za najlepsze uważano hotele Wargina, Szewałdyszewa i „Drezno” na ulicy Twerskiej, „Londyn” w Ochotnym Rzędzie, „Francja” na Pietrowce, Chevalier — we własnym domu w zaułku Gazetnym. Wśród innych, mniej znanych — hotel Filimona Goriaczewa we własnym domu na ulicy Spiridonowskiej w dzielnicy Arbackiej, w którym, nawiasem mówiąc, nie było numerów dla przyjezdnych, „Jarosław” Mariamiany Fiodorowej na ulicy Srietience w domu Pietrowej, „Moskwa” na bulwarze Trubnym, hotel Pierre’a Bardena w dzielnicy Miasnickiej. Ale większość hoteli, jak i wcześniej, była w dzielnicy Twerskiej, przede wszystkim na ulicy Twerskiej, w Ochotnym Rzędzie i na Moście Kuznieckim. Widocznie Szewczenko umyślnie zatrzymał się w tej okolicy, bliżej domów, w których mieszkali jego przyjaciele Bodianski i Szczepkin. Dlatego następnego dnia szybko znalazł mieszkanie Szczepkina. Poeta wziął niedrogi numer, z reguły ceny wynosiły od 1,5 do 5 rubli na dobę3. Wprawdzie w hotelu Wargina były luksusowe numery w cenie 30 rubli na dobę, w których spełniano wszystkie zachcianki lokatorów. Współczesny poecie znawca Moskwy Piotr Wistengof wspominał również o numerach za 50 rubli. A Taras Szewczenko zatrzymał się w niedrogim hotelu, być może był to hotel moskiewskiego kupca Pieczkina „z numerami dla przyjezdnych i wspólnym stołem, w domu pani Koźminej, na ul. Twerskiej”, niedaleko od Nieglinnej. W hotelu Szewczence strasznie się nie podobało i opuścił go rano: „O 7 godzinie rano opuściłem karawanseraj ze szwajcarem i ruszyłem odszukiwać swojego przyjaciela M. S. Szczepkina. Znalazłem go u starego Pimena w domu Szczepotiewej i u niego zamieszkałem…” 12 marca Taras Hryhorowycz jeszcze raz zanotował swój adres w liście do Mychajła Łazarewskiego: „Siedzę u Mychajła Semenowycza Szczepkina, blisko ulicy Sadowej w parafii starego Pimena, w domu Szczepotiewej”. „Obok starego Pimena, w domu Szczepotiewej” — Szewczenko nie wskazywał nawet nazwy zaułka, ale nie miejcie wątpliwości, że w tym przypadku adres był dokładny i zrozumiały. Cerkiew świętego Pimena, która znajdowała się niedaleko, była znana całej Moskwie. Zatem w połowie XIX wieku żadnych problemów z odnalezieniem domu Szczepotiewej nie było. Za to pojawiły się one sto lat później, kiedy badacze chcieli dokładnie ustalić, gdzie właśnie znajdował się dom Szczepotiewej. Zaczęło się od tego, że nie potrafili porządnie poszukać właścicielki domu o dość rzadkim dla Moskwy nazwisku. Autorytatywny moskiewski biograf Szczepkina Borys Ziemienkow pod koniec lat 50. XX wieku oświadczył, że w żadnym informatorze tamtych czasów nie udało mu się wykryć nazwiska właścicielki domu Szczepotiewej. Trzydzieści lat później autorzy książki „Szewczenko w Moskwie” I. Karabutenko, O. Marusycz i M. Nowochatski powtórzyli to twierdzenie i wyrazili przypuszczenie, że Szewczenko mieszkał, najwyraźniej, w domu Szczepotiewa, ale nie wiedząc o gospodarzu, znał tylko jego żonę. Między innymi, wtedy jeszcze nikt nie wiedział, że nawet moskiewska policja meldowała przełożonym właśnie o „domu Szczepotiewa”. W „Raporcie” moskiewskiego oberpolicmajstra księcia Kropotkina do wojskowego generał-gubernatora Zakrewskiego mowa była o tym, że „emerytowany szeregowy Taras Szewczenko przybył z guberni niżnonowogrodzkiej przejazdem do S.-Petersburga i zatrzymał się w części Srietieńskiej 1 kwartału w domu Szczepotiewa”4. Wprawdzie były to lekkomyślne oświadczenia, spowodowane, z jednej strony, powierzchownym podejściem ówczesnej moskiewskiej policji, a z drugiej, niedokładnym zbadaniem sprawy przez radzieckich historyków. Wystarczy otworzyć „Księgę adresów mieszkańców Moskwy” z 1858 roku tam,
gdzie znajdują się adresy artystów, i przeczytać: “Szczepkin Michaił Siemionowicz, Sretenskaja czast, na Małej Dmitrowce, w Worotnickim pierieułkie, dom Szczepotiewoj”5. Ten adres widniał na listach, które otrzymywał wielki artysta. Powiedzmy, w papierach ówczesnego moskiewskiego generał-gubernatora hrabiego Arsenija Zakrewskiego znajduje się koperta z adresem artysty: “Sretenskoj czasti na Małej Dmitrowce Worotnikowskom pierieułkie w d. Szczepotiewoj”. Sam Szczepkin, przebywając na gościnnych występach w Jarosławiu w kwietniu 1858 roku, czyli zaraz po wyjeździe Szewczenki z Moskwy, pisał do żony Oleny Dmytriwny Szczepkinej: “W Moskwu w prichod Starogo Pimena w dom gospodyni Szczepotiewoj”6. Postawmy więc kropkę w wymyślonej wersji o braku właścicielki domu Szczepotiewej i na zawsze zakończmy nieuzasadnioną rewizję zadziwiająco dokładnego zapisu dziennikowego Szewczenki. W rzeczywistości, tak jak on to odnotował, dom uważano nie za Szczepotiewą7, a właśnie za Szczepotiewej. Inna sprawa, że poszukiwania właścicielki domu Szczepotiewej z Worotnikowskiego zaułka nie były proste. Nazwisko Szczepotiewej udało mi się wykryć od razu, już w dokumentach popożarowej Moskwy. W szczególności w 1818 roku w Nikoło-Kuznieckim zaułku Piatnickiej dzielnicy miasta była wdowa po poruczniku Hanna Ołeksijiwna Szczepotiewa, która posiadała spalony dom (“obgorełoj ziemloj”). Jeszcze większą uwagę przyciągnęła gubernialna sekretarzowa Szczepotiewa Pełahija Petriwna, która w tym samym roku mieszkała na Priesnienskiej ulicy w Priesnienskiej dzielnicy miasta. Jednak najbardziej prawdopodobną “bohaterką” naszego wątku miała zostać znaleziona w mało znanym “Ałfawitnom ukazatiele k płanu Chamowniczeskoj czasti” tytularna radczyni Szczepotiewa Ołeksandra Petriwna, której posiadłość znajdowała się w Połuektowskim zaułku (obecnie Sieczenowski), między Ostożenką a Preczystenką. Czy nie była ona młodszą siostrą wspomnianej Pełahiji Szczepotiewej? Ponieważ innej właścicielki domu o tym nazwisku nie udało się więcej wykryć w książkach adresowych, nasuwał się wniosek, że tytularna radczyni Ołeksandra Szczepotiewa mieszkała w rejonie Arbat, a dom w Worotnikowskim zaułku8 wynajmował od niej Michaił Szczepkin. Ten dom dawno został zburzony, ale wokół niego nie cichną namiętności. Portret M. S. Szczepkina. 1858 r. Rzecz w tym, że o kilka kroków od mieszkania Szczepkina znajduje się dom, w którym w maju 1836 roku podczas ostatniego przyjazdu do Moskwy mieszkał u swojego przyjaciela Pawła Naszczokina poeta Ołeksandr Puszkin. Jest to dwupiętrowy ceglany dworek z drewnianym mezzaninem, zbudowany w latach 1817—1820. W 1838 roku zamiast mezzaninu nadbudowano trzecie piętro. Dom nr 12 zachował się i nazywa się teraz “Domem Naszczokina”, na nim umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą Puszkinowi. Często bywał tu Gogol, a Naszczokin stał się pierwowzorem jednego z bohaterów drugiego tomu “Martwych dusz” — Chłobujewa. Tak więc, w latach 60.—80. ubiegłego wieku w literaturze historycznej i moskwioznawczej utrwalił się pogląd, że właśnie dom nr 12 wynajmował Szczepkin i właśnie tutaj w marcu 1858 roku mieszkał Szewczenko. Wspomniany już Borys Ziemienkow jeszcze w 1966 roku pisał w książce “M. S. Szczepkin w Moskwie”: “Szczepkin przeprowadził się do domu nr 12 w Worotnikowskim zaułku… Kilka lat wcześniej w tym domu mieszkał bliski przyjaciel Puszkina — Paweł Woiniowicz Naszczokin…” Tę wersję popierał docent Uniwersytetu Moskiewskiego Michaił Zozula, który w 1974 roku pisał: “Dom, w którym Szczepkin przyjmował wtedy Szewczenkę, był do pewnego stopnia sławny. Ten dom znał Puszkina i Szewczenkę, Szczepkina i Gogola, Granowskiego i Turgieniewa, wielu uczonych, artystów i muzyków”. W “Szewczenkiwśkom słownyku” (1977 rok) do artykułu Zozuli “Moskwa” włączono nawet fotografię numeru dwunastego: “Dom, w którego mieszkaniu M. S. Szczepkina mieszkał T. H. Szewczenko. 1858”. Tak samo jeszcze dzisiaj w “Komentarzach” do szóstego tomu Pełnego zbioru dzieł Szewczenki twierdzi się: “Współczesny adres ówczesnego mieszkania M. S. Szczepkina — Worotnikowski zaułek, 12”. Znany moskwioznawca Serhij Romaniuk w książce “Iz istorii moskowskich pierieułkow” (1988 rok) również nalega, że właśnie w tym domu mieszkał aktor M. S. Szczepkin: “Dom nr 12 w tamtym czasie… należał do A. I. Iwanowej… W latach 1847—1858 dom wynajmował aktor M. S. Szczepkin. Tutaj też w 1858 r. zatrzymał się T. H. Szewczenko”. Pierwszymi, którzy wyrazili wątpliwość w tej sprawie, byli autorzy książki “Szewczenko w Moskwie” I. Karabutenko, O. Marusycz i M. Nowochaćkyj. Słusznie wskazali oni na to, że Szewczenko nie mógł nie odnotować w
Maschinelle Übersetzung
O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ Nina HNATIUK O znanym ukraińskim poecie Anatoliju Bortniaku, którego zbiory wierszy „Trudne szczęście” i „Anioł stróż” zostały dopuszczone do udziału w konkursie o Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, pisać mi zawsze przyjemnie i odpowiedzialnie. Nie potrzebuje on szczególnych rekomendacji, gdyż należy do pokolenia Wasyla Stusa i Wasyla Symonenki nie tylko z racji wieku, ale i światopoglądu. O czymkolwiek pisałby Anatolij Bortniak — o pięknie i wielkości rodzinnej podolskiej ziemi czy języka ukraińskiego, o samospaleniu na Górze Czernieczej ukraińskiego patrioty Ołeksy Hirnyka czy o pieśni ludowej — zawsze jego słowo jest celne, wyraziste, wyważone, niczym ziarno na ojcowskiej dłoni. Niełatwo znaleźć poetę, który tak wsłuchiwałby się w każdy wers, każdą rymę, tak jubilersko, precyzyjnie i skrupulatnie pracował w warsztacie słowa. Trudno znaleźć współczesnego artystę, który tak ceniłby sumienie i honor, tak karał się za niezrobione i niewypowiedziane, tak wyznawał prawdę. Boli go każde zapomniane prastare słowo, każda zrujnowana świątynia, każda zniszczona ludzka dusza. Zwracając się do swojego niebiańskiego patrona, w wierszu „Anioł stróż” poeta mówi: Chroń od gorzkiej niewiary, od żrącego popiołu samobiczowania, co we mnie, jak dziury ozonowe, powstają od czasu do czasu. Nie wiadomo, jak długo odtąd jeszcze będę deptać rdesty — ty nadal broń od pychy, a także od lenistwa duszy. Szczera prawda — życiowa podstawa. Nie pozwól, opiekunie, ani-ani! — na kłamstwo i na fałsz ani słowa, jak kiedyś pozwalałeś mi. W tych wersach nie ma słownej pozy, nie ma pustego okrzyku, a szczere wyznanie człowieka, który w swoich poważnych latach żyje według słów Tyczyny: „Poeto, bądź sobie sędzią!”. W wierszu „Apel na książce” po przeczytaniu powieści „Złom” Pawła Zahrebelnego Anatolij Bortniak zwraca się do każdego z nas: Czuwajmy, Ukraińcy, na miłość boską, żeby naszych dusz ostatnich barykad nie rozebrano na złom. Mam nadzieję, że szanowni członkowie Komitetu Szewczenkowskiego przeczytają i należycie ocenią zbiory Anatolija Bortniaka, nominowane do najbardziej prestiżowej nagrody Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Ciąg dalszy. Początek w 2003–2006 r., nr 4, 15, 20, 25, 28, 34, 44, 52 z 2007 r.
Bajowski P. R., m. Lwów 100,00 Karapata T. Ju., m. Lwów 50,00 Kwycz W. M., m. Lwów 100,00 Korotynska H. I., m. Kamieniec Podolski, obw. chmielnicki 20,00 Kredens A. W., m. Lwów 100,00 Kriwecki I. I., m. Lwów 100,00 Melnyczenko W. W., m. Lwów 100,00 Mecznyk W. W., m. Lwów 50,00 Nakonecznyj R. I., m. Lwów 100,00 Panyk M. M., m. Lwów 100,00 Radi R. E., m. Lwów 100,00 Ronaniw S. B., m. Lwów 100,00 Sarwański N. W., wieś Z. Woda, obw. lwowski 100,00 Tarabrina L. W., wieś Orłowe, rejon meliotopolski, obw. zaporoski 20,00 Jaworiwski W. O., m. Kijów 3000,00
UKRAINA, ARBAT, 9
Jurij BEZKROWNY
Otwierając uroczysty wieczór, dyrektor generalny Centrum, doktor nauk historycznych, członek-korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Wołodymyr Melnyczenko opowiedział zgromadzeniu o Zjednoczeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej 22 stycznia 1918 roku. Poza tym tego dnia Ukraina obchodzi 90. rocznicę przyjęcia IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady, którym proklamowano niepodległość Ukrainy. Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Oleg Diomin, witając Ukraińców Moskwy z tym wielkim świętem, podziękował im za wkład w odrodzenie i zachowanie ukraińskiej kultury w Rosji i wręczył państwowe odznaczenia Ukrainy przewodniczącemu Towarzystwa Kultury Ukraińskiej „Sławutycz” Wasylowi Antoniwowi (Order „Za zasługi” III stopnia) oraz szereg legitymacji dla obywatela zagranicznego pochodzenia ukraińskiego. Znamienne jest to, że zastępcy dyrektora generalnego Centrum Polikarpowi Tkaczowi, który wiele lat poświęcił pracy w tej instytucji, nadano honorowy tytuł „Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy”. Order Księżnej Olgi III stopnia wręczono Antoninie Kożemiako, kierowniczce Ludowego Muzeum Krajoznawczego we wsi Jaropolec w rejonie wołokołamskim obwodu moskiewskiego, gdzie znajduje się grób hetmana Ukrainy Petra Doroszenki oraz posiadłość rodziny Gончarowów. Pani Antonina swego czasu zainicjowała i aktywnie uczestniczyła w tworzeniu tej placówki kultury, zachowała dla potomnych unikatowe popiersie ukraińskiego męża stanu, dzieło włoskiego mistrza XVIII wieku.
Do Centrum Kultury zawitał znany ukraiński poeta i tłumacz, przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Roman Łubkiwski. Podkreślił on znaczenie ukraińskości w rozwoju rosyjskiej kultury i państwowości: „Nieopodal
Dmytro Stus
Maschinelle Übersetzung
Centralnym styczniowym wydarzeniem w życiu ukraińskiej diaspory Moskwy są obchody Dnia Jedności Ukrainy. Dzień ten z roku na rok gromadzi Ukraińców miasta na wspólnej modlitwie za Ukrainę, którą tradycyjnie kończy wielki koncert w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Roman Łubkiwski: „W tym domu zatrzymywali się, spotykali z przyjaciółmi Taras Szewczenko, Mychajło Hruszewski, Symon Petlura, Wołodymyr Wynnyczenko. Ukraińska obecność w Rosji oraz wkład rosyjskich Ukraińców w budowę demokracji, wzbogacenie rosyjskiej kultury — to aksjomat. I żyć nam trzeba wiarą w to, że progi bólu przeszłości nie będą nas dzielić, nie będą pozbawiać możliwości, którą daje nam demokracja, polityczna tolerancja, wzajemny szacunek i wspólne pragnienie tworzenia dobra na wielkiej europejskiej i światowej przestrzeni”. U podstaw świątecznego programu legł występ Międzynarodowej Kapeli Chóralnej „Sławutycz” Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Jest to profesjonalny zespół, stworzony w 2001 roku przy wsparciu Moskiewskiego Towarzystwa „Sławutycz”, które w tym miesiącu przeprowadziło w centrum kolejne posiedzenie. Kierownictwo artystyczne kapeli sprawuje utalentowany chórmistrz, absolwent Odeskiego Konserwatorium Państwowego i Kijowskiego Państwowego Instytutu Pedagogiki Muzycznej, zasłużony artysta Ukrainy i Rosji, dyrygent i reżyser Ołeksandr Siomaka. W repertuarze „Sławutycza” znajdują się różnorodne utwory — od klasyki i muzyki duchowej po słowiański folklor. Oto i tego dnia „Sławutycz” podarował gościom Centrum szereg wspaniałych ukraińskich pieśni, autorskich i ludowych, duchowych i lirycznych. Solo na bandurze — absolwentka Kijowskiego Konserwatorium Państwowego im. P. Czajkowskiego, pracownica centrum Łarysa Bondaruk. Wybitnym datom w historii Ukrainy poświęcone były również ekspozycje książkowe ze zbiorów Biblioteki Informacyjno-Dokumentacyjnej, które otwarto w przeddzień w Centrum Kultury Ukrainy. Na Dzień Pamięci Bohaterów Krut, który obchodzony jest corocznie 29 stycznia, oraz na Dzień Jedności Ukrainy zaprezentowano wydania Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, szereg fotografii oraz kopii dokumentów. Jasną stroną w życiu Centrum stało się otwarcie wystawy prac ukraińskiej artystki z Kijowa Marjany Abramowej. Jej malarstwo dzięki stylistycznej różnorodności łączy subtelne wyczucie piękna i wyrafinowany romantyzm. Pracuje ona także w dziedzinie grafiki i artfotografii. Tą wystawą zainaugurowano nowy projekt „Młodzi twórcy w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie”. Druga połowa stycznia zaznaczyła się również innymi nieprzeciętnymi wydarzeniami. Jest to przede wszystkim wieczór poświęcony genialnemu ukraińskiemu konstruktorowi Serhijowi Korolowowi, którego wkład w światową naukę jest nieoceniony. Goście Centrum mieli okazję obejrzeć ukraińsko-rosyjski film fabularny „Korolow”, który nakręciła Pierwsza Wideokompania oraz studio filmowe „Master” w 2007 roku. W rolach — Serhij Astachow, Natalja Fatiejewa, Wiktorija Tołstoganowa, Serhij Jurski. Życiowej drodze Korolowa poświęcona jest również wielka wystawa fotograficzna, zorganizowana przy pomocy Ambasady Ukrainy w Federacji Rosyjskiej. Jeszcze jeden nowy projekt — „Ukraińskie ziomkostwa w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie” — rozpoczęto w styczniu. Moskiewskie stowarzyszenie „Łuhan” stało się inicjatorem przeprowadzenia w Centrum wieczoru pamięci ludowego artysty Ukrainy i ZSRR Jurija Bohatykowa, poświęconego jego 75-leciu. Dla wielbicieli twórczości piosenkarza stało się to okazją, by zebrać się razem, posłuchać pieśni we wspaniałym wykonaniu Dżulietty Jakubowycz, Włada Byłyka, Maryny Semenowej, Ołeksandra Cyłynka i porozmawiać z żoną mistrza. Szczególny rezonans wywołał wieczór poświęcony 70-leciu od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego poety Wasyla Stusa. Do Centrum Kultury zawitał jego syn — literaturoznawca, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Stus oraz aktor Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki Roman Semyzad. Zaplanowawszy wieczór jako muzyczno-teatralizowane widowisko, Dmytro Stus rozpoczął go od tematu miłości w poezji ojca, mowa była również o utworach społeczno-politycznych. W wielkiej sali Centrum Kultury Ukrainy brzmiało nagranie głosu Wasyla Stusa. Odbyła się premiera dwóch wzruszających romansów do słów poety, które wykonał Roman Semyzad. Było zauważalne, że dla większości obecnych ta niezwykle emocjonalna liryka nabrała zupełnie nowego brzmienia. Pod gościnnym dachem Centrum wielbicieli ukraińskiej pieśni po raz kolejny zebrał Ukraiński Salon Muzyczny, odbyło się twórcze spotkanie uczniów i wykładowców placówek muzycznych Ukrainy i Rosji, które noszą imię R. Gliera. Łącznie w ciągu stycznia w Centrum przebywało około 2 tysięcy osób.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
życia. Choć, w opinii Olżycza, był to zastój, on pragnął czegoś więcej. — Czy utrzymuje Pan kontakt z rodziną w Ukrainie? — Krewni ze strony ojca, z którymi utrzymywaliśmy kontakt, już zmarli. Rodzice mojej żony byli robotnikami przymusowymi, mama ze wsi Suchyny w pobliżu szewczenkowskich Moryńców, a ojciec — ze Zdołbunowa na Rówieńszczyźnie. Z tymi krewnymi utrzymujemy kontakt. Dla mnie każda podróż do Ukrainy to droga do domu, swoisty hołd dla świętej ziemi. — Kim jest Pan z zawodu? Czy poszedł Pan śladami ojca, dziadków? — Trudno mi przeskoczyć ojca czy dziadków w dziedzinie literatury czy historii. Uczyłem się na fizyka stosowanego, pracowałem w dziedzinie aerodynamiki, techniki komputerowej, sztucznej inteligencji, systemów kosmicznych i obronnych. I muszę powiedzieć, że jestem najlepszym fizykiem stosowanym w naszej rodzinie. Interesuję się literaturą ukraińską. Wychowała mnie niezwykła osoba — kurs ukrainoznawstwa prowadziła Ołeksandra Tkacz. Ona, pełna miłości do Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie, tak łatwo i szczerze przekazywała ją nam, studentom, że miało to na nas niezwykły wpływ. I dopełniło moje wychowanie rodzinne. Jako hobby — piszę ukraińskie piosenki, komponuję melodie. — To proszę nam przekazywać, będziemy wykonywać. — Moim największym utrapieniem jest to, że edytor muzyczny, z którego usług korzystam, wydaje się, że w poprzednim życiu był osłem, bo jest strasznie uparty i nie chce robić tego, co ja chcę (śmieje się). Tutaj polegam na znajomych, którzy mogą pomóc w opracowaniu muzycznym. U nas w Ottawie Iryna Smiszna, dyrygent chóru prawosławnego, pomogła mi jedną z piosenek — „Marsz młodych patriotów” — opracować na trzy głosy i nauczyła mój kureń młodzieżowy (jestem jego łącznikiem) śpiewać. Nawet występowaliśmy na festiwalu muzycznym. — Dziękuję za rozmowę! Dowiedzieliśmy się wiele nowego o Pana rodzinie. P. S. Wydawnictwo „Smołoskyp” wydało „Wybrane utwory” Ołeha Olżycza. Proponujemy kierownictwu miast, rejonów, obwodów i całej Ukrainy zakup tych książek dla bibliotek oraz księgozbiorów bibliotecznych placówek oświatowych.
Maschinelle Übersetzung
Marija USCOWA, zastępczyni przewodniczącego Kremenczuckiej organizacji rejonowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wy, co wiedliście bój, Wierni Symonie, Jewhenie, Wy, bez liczby i imion, Ty, krystaliczny Ołehu, – Wszystkich skrzydłem was przykryj, Michale święty, Boży strategu! Ołeksandr Stefanowycz „Modlitwa” W wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki „O uczczeniu 100-lecia od dnia urodzin Ołeha Olżycza” przeprowadzono szereg działań na całej Ukrainie. Również w naszym Kremenczuku i rejonie kremenczuckim odbyły się spotkania i wieczory w placówkach oświatowych i bibliotekach, były audycje w radiu o poecie i bojowniku o wolność Ukrainy, który jest uosobieniem prawdziwego ukraińskiego rycerstwa. Oddać hołd swojemu heroicznemu ojcu przybył na Ukrainę z Kanady także syn Ołeha Olżycza, Ołeh Kandyba. Spotykał się on ze studentami i wykładowcami Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, uczniami i nauczycielami Kijowskiej średniej szkoły ogólnokształcącej nr 104 im. O. Olżycza. Ołeh Kandyba przebywał w Żytomierzu, gdzie urodził się jego ojciec, oraz w rejonie biłopolskim obwodu sumskiego — w ojczyźnie dziadka Ołeksandra Olesia. W stolicy, w budynku Centralnej Rady (Domu Nauczyciela) odbył się jubileuszowy wieczór, poświęcony 100-leciu „krystalicznego Ołeha”. Przed uroczystościami udało się przeprowadzić ekskluzywny wywiad z panem Ołehem Kandybą. — Proszę opowiedzieć o swoim tacie i mamie. Jak się poznali — legendarny Ołeh Olżycz i Katria Biłećka? — Poznali się, kiedy mama miała pięć lat. Była córką profesora Leonida Biłećkiego. W tamtym czasie wykładał on w Instytucie Drahomanowa w Pradze, a ojciec słuchał jego wykładów i przychodził nie raz do profesora na konsultacje i dyskusje. Ojciec był bardzo wybitnym studentem, wszyscy widzieli jego intelekt, a profesor Biłećki szanował go. Dziewczynka
Maschinelle Übersetzung
Syn Olega Olżycza, Oleg Kandyba, i Maria Uscowa. Katrusia biegała po mieszkaniu i poznała gościa. Ale różnica wieku była znaczna, więc nie zainteresowali się sobą nawzajem. Spotkali się, kiedy mama już studiowała na uniwersytecie, a ojciec był archeologiem, jeździł na ekspedycje. Mama opowiadała, że ojciec był interesującą osobowością: bardzo łagodny dla innych, ale wobec siebie był niezwykle wymagający. Żył niemal ascetycznie. Nie był zbyt silny fizycznie, choć wysoki wzrostem. Lubił wędrować po lasach, stepach i prowadził swoich przyjaciół-studentów na wszelkie ciekawe ekspedycje, w nieoczekiwane miejsca. Za każdym razem było niespodzianką, dokąd ich poprowadzi. Ojciec był plastunem, jeździł na Zakarpacie na obozy plastuńskie — początkowo jako plastun, a potem, kiedy dorósł i uformował swoje poglądy polityczne — jako wychowawca. Kiedy rozpoczęła się wojna i przeniósł się na Ukrainę, zaczął myśleć o założeniu rodziny. Odnowił znajomość z mamą. Potajemnie pobrali się we wsi Jabłonki Wyżne między Turką a polską granicą 2 sierpnia 1943 roku. Niemcy nie powinni byli wiedzieć, że Kateryna Bilećka jest żoną członka OUN, dlatego ślub utrzymywano w tajemnicy. Dopiero po wojnie mama powiedziała, kim naprawdę jest jej mąż i skąd dziecko. — W dzieciństwie nosił Pan nazwisko matki? — Tak. Ale po wojnie mama przedstawiła świadectwo ślubu (teraz jest u mnie). Napisane jest w języku polskim, widnieje urzędowa pieczęć — ksiądz dopełnił wszystkich formalności. Bardzo wzruszająco jest widzieć oryginalne podpisy rodziców. Mama była utalentowaną pisarką, szczególnie dobrze udawały jej się utwory dla dzieci — sztuki, wierszyki. Ojciec — utalentowany literaturoznawca, historyk. Było im ciekawie we dwoje. Czy na rodzinnych polach, Czy w obcej stronie, Czy jesień przyszła, czy nie. Świętochrzestne ramię — Wam wszystkim, którzy polegliście Za trójzębowy sztandar, – Wieczna pamięć! Członkowie OUN starali się izolować swoje żony od pracy politycznej — zarówno dla ich własnego bezpieczeństwa, jak i dla sprawy. Nie wiedzieli, co dokładnie robią ich mężowie, a zatem nie mogli ani pod torturami zdradzić, ani wygadać się przez nieostrożność czy łatwowierność. Tak postępował też ojciec. Mama przez pewien czas mieszkała z nim we Lwowie, ale nie wiedziała, z kim się spotyka, gdzie, dlaczego. Nawet mieszkali w osobnych mieszkaniach. — A po wojnie co robiła Pana mama, zostawszy wdową? — Mama była jeszcze młoda, 25—26 lat. Całkowicie poświęciła swoje życie mnie. Byliśmy wtedy w obozie w Neu-Ulm. Był to obóz UNRA — organizacji, która opiekowała się uchodźcami. Tam tętniło ukraińskie życie, i mama, oczywiście, brała w nim udział, tak jak dziadek Leonid Bilećki, babcia Nadia Bilećka. Długo czekaliśmy na wyjazd z Niemiec. A potem Ukraińcy wypisali nas do Kanady, gwarantując dziadkowi pracę w gazecie „Ukraiński głos”, gdzie on, profesor, literaturoznawca, autor wielu prac, czytał korektę. — Co Panu opowiadano o drugim dziadku — Aleksandrze Olesiu? — Aleksander Oleś żył zupełnie innym życiem. To nie ascetyczny bojownik, ale też człowiek głęboko duchowy. Jego duszę piekł ogromny żal, że musiał żyć poza granicami Ukrainy. Między nim a jego żoną Wierą Agafonowną nie wszystko było w porządku i znajdował romanse gdzie indziej. Może Pan wie o nieślubnym synu. Aleksander Oleś pisał poezje w kawiarniach. Praska ukraińska społeczność bardzo kochała i szanowała Aleksandra Olesia. Przyznano mu nawet honorowy doktorat Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, świętując 40-lecie jego pracy twórczej. W Pradze zebrali się ludzie wysokiego intelektu: Oksana Laturynśka, Dmytro Doncow, Jewhen Małaniuk, Ułas Samczuk, Nina i Mychajło Mychajłewyczowie, Ołena Teliha… Działał teatr, tętniło życie polityczne
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK. Poruszające były czytania stusowskie w Obwodowej Bibliotece Naukowej im. K. Timiriaziewa. Pod pomnikiem Wasyla Stusa w Winnicy złożono kwiaty. Były dyrektor biblioteki Andrij Łuczko już po raz dwudziesty zapalił tradycyjną świecę pamięci przy portrecie poety. Zaprezentowano zbiór materiałów metodyczno-bibliograficznych „Życie złożone na ołtarzu Ukrainy” oraz zbiór „Gdzie siła i nacisk — tam opór nieustanny” (wspomnienia kręgu Stusa). Obecni, a była to głównie młodzież szkolna i studencka oraz pracownicy kultury, z zainteresowaniem słuchali tych, którzy mieli szczęście obcować z Wasylem Stusem i należeć do jego kręgu. Obrończyni praw człowieka Ryta Dowhań opowiedziała o tym, jak wraz z żoną poety Walentyną Popeliuch jeździła do obozu w Permie na widzenie ze Stusem. Lecz został on już zamęczony — zobaczyły jedynie tabliczkę z numerem „9” na cmentarzu. Rodzina Dowhaniów święcie strzeże pamięci o tym wybitnym człowieku. Pomnik w Rachniwce to dzieło rąk i serca znanego kijowskiego rzeźbiarza, laureata nagrody im. W. Stusa Borysa Dowhania. Poeta Anatolij Bortniak opowiedział o seminarium młodych literatów w Odeskim Domu Twórczości w 1962 roku, gdzie przez miesiąc obcował ze Stusem. A zasłużony działacz sztuki, pisarz i aktor filmowy z Kijowa Wasyl Dowżyk wspomniał zajęcia w studiu literackim w Gorłówce, na których omawiano wiersze młodych autorów, wśród których był także Stus. Z inicjatywy rady Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie przygotowywany jest do druku zbiór „Z rodzinnym krajem się zbratam”. Znajdą się w nim nie tylko wspomnienia rodaków, krewnych i bliskich Wasyla Stusa oraz utwory o nim, ale także dwie dziesiątki wierszy Wasyla, poświęconych rodzinnej wsi, matce, ziemi, która zrodziła jego ducha i wykarmiła swoim cierpiętniczym chlebem: Wróć do mnie, pamięci moja! Niech na serce legnie ciężarem moja ziemia z łagodnym żalem, niech wschodzi śpiewem gardło słowika w gaju nocnym. Pamięci, wróć z tymianku, z lipcowym żarem. Niech jabłka jesiennej dojrzałości w moje czerwonobokie zwisają sny. Uczestnicy czytań stusowskich w Winnickiej Bibliotece Obwodowej
Maschinelle Übersetzung
Olega Ольжycza przesłuchiwało trzech ludzi: obersturmbannführer, radca rządowy do spraw ukraińskich, kierownik IV wydziału w urzędzie Heinricha Himmlera Wolf; hauptsturmbannführer, radca kryminalny z Berlina Schulze; Niemiec bałtycki Wilhelm Wirzing, okrutny kat, który podawał się za Łotysza, lecz — jak świadczą pewne fakty — był ukrytym funkcjonariuszem NKWD. Ciągali O. Ольжycza na przesłuchania za dnia i w nocy, godzinami wymuszali zeznania, poddawali torturom. On z nimi rozmawiać kategorycznie odmówił. Ołówkiem, którego nie mogły utrzymać spuchnięte palce, napisał oświadczenie: o swoich przyjaciołach ani o swojej pracy w OUN mówić nic nie będzie. Gestapowska „trójka” nalegała, gniewała się. Stosowała najskuteczniejsze, z punktu widzenia sadyzmu, „środki wpływu”. O. Ольжycz tracił przytomność. Przywracano go do życia i znowu katowano. Ostatni raz zabrano go na przesłuchanie 9 czerwca. W nocy wniesiono do celi półmartwe ciało. Jewhen Kuncewycz, jakkolwiek nasłuchiwał, nie usłyszał ani jęku, ani brzęku łańcucha. Nazajutrz rano dozorcy wykryli w celi nr 14 martwego O. Ольжycza. Leżał rzucony na cementową podłogę, stężał, nie odzyskawszy przytomności. O godzinie 19.45, dokładnie zgodnie z rozkładem, zmarłego zaniesiono do krematorium. Wszystko stało się niemal tak, jak on błagał w dawnym, z 1931 roku, wierszu „Przysięga”: Pośli mi, modlę się, jeden dar: W imię Jej mężnie przyjąć katusze I w groźne dni żelaznej odpłaty W szynelu szarym umrzeć od granatu. Leonid Czerewatenko. „Jestem kamieniem z Bożej procy”
ŚMIERĆ WBREW PRZECIWNOŚCI Między 8 a 10 czerwca 1944 r. Ольжycza zabrakło. 22 lipca zmarł jego ojciec. 31 lipca urodził się syn.
Kateryna Biłećka-Kandyba. „Ольжycz, jakim go pamiętam”.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…wać bez zbędnych kłopotów, że ludzkość pochodzi od Adama i Ewy. A „po naukowemu” — że w Afryce pojawił się pierwszy człowiek, a potem przez oazy, tam gdzie dziś jest Jerozolima, przyszedł do Europy i pozostawił wyraźne ślady jako neandertalczyk. Czy zaś naprawdę jest to nadmiernie uciążliwe — podjąć trud, by się rozejrzeć i ustalić, że nie jakiś tam wybrany zakątek planety, lecz Ziemia — kolebka ludzkości? Zastanówmy się: czy odkrycia archeologiczne, zwłaszcza ostatnich dziesięcioleci i na różnych kontynentach, nie prowadzą właśnie do prawdy? A mianowicie — że w pewnym okresie człowiek pojawił się w różnych zakątkach Ziemi, na niezmierzonych przestrzeniach, a nie w jakimś zapadłym kącie. Kultura trypolska — praprzodkini ukraińskiej duchowej istoty. Od jej rozkwitu pochodzi dźwięk kalendarzowo-obrzędowej poezji, zachowanych do dziś kolęd i szczedriwek, wiosnianek, kupalnych, żniwnych — pieśni, których nie sposób wymienić wszystkich. A także przysłowia, przypowieści, przyśpiewki, niegasnące wyrażenia obrazowe, zaklęcia, wróżby, szepty, wierzenia, zabobony… A w ogóle — zawiązek światopoglądu, wierzeń, obyczajów. Duchowa podstawa, fundament ludowej duszy i serca — z kultury trypolskiej. Bez tej mocnej zakorzenionej w wieczności mógłby nasz naród raz po raz odradzać się, podnosić się do życia jak nieśmiertelnik spod kopyt mongolskich koni, wielbłądów, osłów i innego bydła.
Autorskie stanowisko w książce Wasylaszka jest wyraźnie określone. To synowskie podejście do przeszłości, synowski spojrzenie na historię rodzinnej Ukrainy, szczere troski o jej los, o jej dalszy rozwój. Wyznawana i przedstawiana przez autora prawda tkwi w starannie dobranym materiale faktograficznym. Jest on bogatym. I wszystko to jest nie do obalenia, poszerza horyzonty poznania, przysłuży się czytelnikom o patriotycznym nastawieniu i skłoni uprzedzonych do rewizji błędnych wyobrażeń. Radziłbym nauczycielom, wykładowcom średnich szkół specjalistycznych i wyższych uczelni sięgać po książkę, o której mowa, gdyż nie zawsze pod ręką jest rarytasowe źródło, by zaczerpnąć z tego, co zawarte w tym wydaniu: „Kluczewski, znany rosyjski historyk, na pytanie: »Jakim językiem mówiono w Rusi Kijowskiej?« — odpowiedział: »Takim, jakim dziś mówią Małorosjanie«”. Wart jak najszerszego upowszechnienia fragment z pracy „Древность малороссийского языка” wydanej w 1880 r. w Odessie, autorstwa orientalisty M. Krasuckiego, którego w żaden sposób nie można oskarżyć o nacjonalizm: „Zajmując się przez długi czas badaniem języków aryjskich, doszedłem do przekonania, że język ukraiński jest starszy nie tylko od wszystkich języków słowiańskich, nie wyłączając tak zwanego staro-cerkiewnosłowiańskiego, lecz także od sanskrytu, greki, łaciny i innych języków aryjskich”.
Nie mniej bolesne są wydarzenia nie tak odległe. „W latach 30. XX wieku władza zamordowała ponad 200 kobzarzy, nosicieli muzyczno-pieśniowej pamięci narodu…” Albo z jednego z wystąpień akademika K. Sytyka: „Byłem w muzeach Rosji, Europy, Ameryki, Afryki i nigdzie nie widziałem takiego stenda jak w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy: »Spośród 325 ukraińskich pisarzy, drukowanych w 1930 roku, po 1938 roku drukowano tylko 36«”… A między tymi datami — straszniejszy od zarazy rok 33. Przedstawiając niezbite fakty ludobójstwa, bezpośrednim winowajcą którego była władza, autor z niewypowiedzianą goryczą podsumowuje: „Zatem kiedy słyszę zaprzeczanie Hołodomorowi w »spichlerzu Europy«, usprawiedliwianie stalinowskich represji, potępianie ukraińskich nacjonalistów jako wspólników faszystów, wydaje się, że stalinowcy, ukrainofobi i antydemokraci wciąż bezkarnie chowają się w cieniu Stalina”. Choćby jak okrutna była ziemska dolina, istnieją ideały, które nie blakną. W tym wysoko świecącym gwiazdozbiorze — patriotyzm, oddanie rodzinnemu narodowi, rodzinnej ziemi. I to jest wieczne. Właśnie dzięki niemu uszlachetnia się ludzkość i utwierdza się godne życie na białym świecie.
Maschinelle Übersetzung
Wadym PEPA, m. Kijów. Poruszające fakty patriotyzmu błyskają w historii ludzkości. Rzymski młodzieniec Gajusz Mucjusz Scewola spalił prawą rękę na ogniu, aby pokazać wrogom męstwo osobiste oraz swoich współplemieńców. Trzystu Spartan pod wodzą legendarnego króla Leonidasa zatrzymało w wąwozie termopilskim wielotysięczną armię Persów i, wierni przysiędze, nie zachwiali się, walczyli do ostatniego tchu. A nasza epoka kozacka! Podżegana i podsycana przez kręgi panujące całej Europy Zachodniej, polska szlachta chwytała za gardło odwiecznych gospodarzy ziemi, gdzie, jak sobie wyobrażała, rzeki płyną mlekiem i miodem. I coż pozostawało miłującym wolność? Odradzali się po nieustannych najazdach koczowniczych hord z bezdennych wnętrzności Azji, po drapieżnym najeździe huńskim, po inwazjach Gotów, po napadach Awarów, po zdominowaniu przez Waregów, po wężowych wpełznięciach w samą duszę Cesarstwa Bizantyjskiego, podnieśli się, jak nieśmiertelnik, po trzystuletnim deptaniu przez tatarsko-mongolskich koczowników. Nie dali się na pastwę zwierzęcemu zaborczości pogan Imperium Osmańskiego. Zmartwychwstawali, jak feniks z popiołów, wbrew najstraszniejszym nieszczęściom w okrutnym padole ziemskim. I coż? Znowu zginać głowę? Już w znienawidzone szlacheckie jarzmo? Na placach miast i wsi, na bazarach, gdzie tłumy, rozbrzmiewa z ust śmiałków, którzy odważyli się wejść w samo piekło, wezwanie: “Kto chce za wiarę chrześcijańską być posadzonym na pal, kto chce być ćwiartowanym, łamanym kołem, kto gotów wycierpieć wszelkie męki za święty krzyż, kto nie boi się śmierci — przystawaj do nas. Nie trzeba bać się śmierci — od niej się nie uchronisz. Takie kozackie życie”. W ostatnim czasie takie bluźniercze fale antynarodowej propagandy zalewają Ukrainę, że rozmywa się nawet święte pojęcie patriotyzmu. W innych państwach jest ono na wszelkie sposoby utwierdzane, a w naszym dyskredytowane. Urzędnicy najwyższych rang, w rękach których jest zarządzanie sferą duchową, nie przepuszczą przez usta słowa, by nie zganić świetlanych narodowych porywów jakichkolwiek czasów. Rycerze wolności, wylatując z orlich gniazd — Siczy Zaporoskich — uchronili ukraińską ziemię, jej naród od zguby, od podboju pogan. Komu obróci się język zaprzeczyć, że bez kozackiego oporu zniknęłaby pamięć o Ukrainie? A pod ręką obecnej władzy, która od dawna jest w pierwotnym Kijowie, nie byłoby ani węglowego Donbasu, ani krzyworoskich złóż rudy żelaza, ani chersońskich gruntów, ani wód Mikołajowa dla szkutnictwa, ani leczniczych krymskich uzdrowisk… Z Siczy Nikityńskiej, z Niżu, gdzie Liman, Bohdan Chmielnicki podnosił uciemiężony lud na samostanowienie w swoich świętych prawach, rozbił ogrodzenia kolonialnej egzystencji, zapewnił samozachowanie Ukrainy i, patrząc szerzej, jej obecne prawo do samostanowienia. I jakiż pokłon pamięci godnych heroicznej sławy przodków? Zaślepieni zyskiem łapownicy napełniają sakiewki miliardami z eksploatacji kopalin, ogłaszając chronioną ofiarną odwagą ukraińskiego narodu ziemię już nie Ukrainą, a beznarodowym konglomeratem. Nie pojmują krótkowzroczni, że bez Ukrainy sami zginą, jak Obrowie. Było przecież, że w 1917 r. międzynarodowy kapitał. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Wasyl Wasylaszko przywiózł w zaplombowanym wagonie przywódców na jedną szóstą kuli ziemskiej. Przez nieprzemyślenie rdzennych warstw międzynarodowym szalbierzom udało się rozdmuchać choć nie światowy pożar, to nie mniej krwawe wojny domowe. Wpuścili “wężową żmiję waśni” i całe stulecie zamulali głowy nierozumnych. Lecz ponad przebiegłe wysiłki pękło, jak mydlana bańka. Spada bielmo z oczu. W wirze globalizacji, jeśli nie przejrzeć, to pociągnie na dno. Spójrzmy, za słowem wielkiego Kobziarza, “śmiałym orlim okiem”. Czyż nie z tego jedna z przyczyn naszych nieszczęść, że w Moskwie, Petersburgu — Piotrogrodzie — Leningradzie przez wszystkie wieki władcy byli, delikatnie mówiąc, nie prosłowiańscy. A raczej na odwrót. To jakże mogło spełniać się prorocze szewczenkowskie — “Żeby wszyscy Słowianie stali się Dobrymi braćmi”? Za równoprawnym samostanowieniem sąsiadów — przyszłość. A zamachy na zwierzchność za nie własnej natury namowami podrywają siły obopólnie. “Gdybyż, — myślę, — gdyby Nie pochylili się niewolnicy…” Już przecież dwudziesty pierwszy wiek. Rozwiewa się mrok. Odstępuje ciemność. Nabiera sił epoka rozumu. Czy nie pora już masom nie pokazywać palcami tylko na władzę, a na siebie spojrzeć w lustro? Na co stać nas w definicjach swoich świętych praw, to mamy. Kto się nie chyli, tego nie zegną. Po Bohdanie Chmielnickim rozdarta i podzielona Ukraina żyła pod cudzą zwierzchnością. Jej narzucano nieprawdę i niesprawiedliwość we wszystkich sferach bytu. Życie ze swej natury jest surowe i skomplikowane. A pod piętą ciemiężycieli — nie do zniesienia. Aby nie cierpieć bez wyjścia, wykrzeszmy wszystkie siły dla samorządności. Nasz światopogląd zniekształcają nieustanne potoki antyukraińskiej na naszej własnej rodzimej ziemi propagandy. Wbrew obłudzie musimy uświadamiać sobie, że dla Ukrainy ratunkowa jest tylko prawda. Każdy jej przejaw — jak łyk ozonu w burzę. Zatem zwracam uwagę na książkę laureata nagrody imienia Łesi Ukrainki W. Wasylaszki “Odradzajmy się — nie przeistaczajmy się”, którą niedawno wydało kijowskie wydawnictwo “Witchyzna”. Przedmowa — szczery apel do czytelników akademika NAN Ukrainy M. Żułynskiego podkreśla ważność przedstawionego przez autora i odkrywa główne: “Przyjacielu! Jeśli boli cię los kultury, przyszłości ukraińskiego narodu, dotknij sercem wycierpianych, Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn”
Edukacyjno-poznawcze czasopismo o Ukrainie i Ukraińcach diaspory „Ukraiński dom” wydaje Centrum Współpracy Humanitarnej z Ukraińską Diasporą Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mikołaja Gogola. Ponad pięćdziesiąt ukraińskich ośrodków w Rosji i na Białorusi, na Łotwie i w Kazachstanie, na Litwie i w Estonii, w Australii, Ameryce i Kanadzie, w Argentynie i Niemczech raz na dwa miesiące z zainteresowaniem czyta wiadomości o życiu w etnicznej ojczyźnie. Numer 27—28 za 2007 rok otwiera rubryka „Sylwetki ukraińskich osobistości”, która zapoznaje z wybitnym potomkiem ukraińskich kozaków, urodzonym w Niżynie Jurijem Lisianskim. W czasach radzieckich jego szczerych rozważań Wasyla Wasylaszki o języku, do żywego pulsu jego energetycznych wierszy, ciekawego badania o fenomenie Tarasa Szewczenki, przejmij się utwierdzeniem ojczystego języka, zainspiruj się niezłomnością Wasyla Stusa, cudownym światem czarodzieja słowa, niezapomnianego Dmytra Biłousa”. Znamienne, że uczony z Narodowej Akademii Nauk podkreśla: „Niech na patriotyzm, z lekcjami zwycięstw i porażek, lepiej popracuje i historia kraju”, wskazując na unikatowy zabytek archeologiczny „z archiwum ściennych malowideł w 62 grotach Kamiennej Mogiły XII—III tysiącleci p.n.e.” oraz na przejawy „zdumiewającej, prawdopodobnie i praukraińskiej, kultury trypolskiej”. Te dawne okresy do tej pory nie zostały zbadane i ocenione w należyty sposób. Ustawodawcy oficjalnej mody nie chcą widzieć praukraińskich śladów w najodleglejszej przeszłości. Biedna wysoka nauka, zaćmiona obłudnymi metodologiami, które wpajali przyboczni fałszu, przewożonego za srebrniki międzynarodowego kapitału przez granice do odurzonej Rosji. A jakże zbliżyć się do prawdy? Czy nie nasuwa się samo przez się obiektywne? I, oczywiście, na podstawie wspólnych osiągnięć historii, archeologii, antropologii, językoznawstwa, etnografii, folklorystyki, krajoznawstwa. Od pierwszego pojawienia się człowieka na dotąd etnicznych ukraińskich ziemiach, nieprzerwanie i niezniszczalnie snuje się nić ukraińskiego rodu. A wraz z nim nieoddzielnie i nieodrywalnie rozwija się jego język. Czyż nie odgaduje się tego w pozostałościach mezyńskiego obozowiska człowieka późnego paleolitu? A temu siedlisku — ponad dwadzieścia tysięcy lat. Zasób słownikowy języka ukraińskiego jest tak bogaty, różnorodny, rozwinięty, doskonały, że dochodzisz do wniosku, iż nasz język — to zdumiewająco hojny owoc tysiącleci rozwoju z ust niezniszczalnego narodu, który od wieków jest na swojej, nikomu nie odebranej, nie zagrabionej ziemi. Według chytrego zamysłu Cesarstwa Bizantyjskiego wprowadzany za podpowiedzią Rzymian przez władzę mających wariackiego rozlewu język cerkiewnosłowiański chwytał za gardło ludowy ukraiński. I udusiłby, gdyby korzenie od natury danego nie chłonęły soków potomka świata. Tylko jakże do tego skłonić się tym filarom naszej oficjalnej nauki, na spróchniałych postulatach których dotąd trzymają się szkolne i uczelniane podręczniki, a także tytułowane wydania akademickie. Oczywiście, prościej wyznawać-
Maschinelle Übersetzung
Literacka nagroda „Dźwięk pajęczynki” (im. Wiktora Bliźniecia), którą kilka lat temu ustanowił Fundusz Oświatowy im. Jarosława Mądrego, przeszła w ręce Ligi Ukraińskich Mecenasów oraz redakcji gazety „Osvita Ukrainy”.
Nagrodę przyznaje się za te utwory dla dzieci i młodzieży, które stały się prawdziwymi odkryciami artystycznymi. Imię laureata nagrody ogłasza się co roku przed dniem urodzin Wiktora Bliźniecia — 10 kwietnia. Wysokość nagrody ustala się co roku osobno.
Współprzewodniczącymi jury nagrody są Jurij Kuzniecow, członek-korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, redaktor naczelny gazety „Osvita Ukrainy”, oraz Myhajło Słaboszpyćkyj, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, sekretarz rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
Prasowe Biuro Ligi Ukraińskich Mecenasów
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
przedstawiano go jako rosyjskiego żeglarza, uczestnika pierwszej rosyjskiej wyprawy dookoła świata w latach 1803–1806 na okrętach „Nadieżda” i „Newa” wraz z Iwanem Krusensternem. Jednak dokumenty archiwalne potwierdzają ukraiński rodowód rosyjskiego oficera, który właśnie w Nieżynie przekazał swoje wspomnienia z tej wyprawy, i gdzie można dziś zobaczyć zaznaczone przez niego miasto jego urodzenia w rodzinie nieżyńskiego protoiereja Fiodora Łysiańskiego. Nie mniej barwna jest postać mistrza ukraińskiego słowa Panteleimona Kulisza, którego powieść „Czarna rada” jest historycznie związana z naszym miastem. Miłośników poezji zainteresuje „Świat tajemnicy Pawła Romaniuka”, Ukraińca żyjącego w Rumunii. „W piersiach Pawła Romaniuka gra organ, ponieważ należy on do poetów, którzy rodzą się, żyją i zamykają oczy wyłącznie w świecie tajemnicy” — pisze o nim Stepan Tkaczuk. 100-lecie urodzin poświęcona jest publikacja wyboru wierszy Ołeha Ołżycza. O Ukraińcach w Gruzji opowiada Hanna Matwiejewa, dyrektorka tbiliskiej szkoły publicznej nr 41 im. Mychajła Hruszewskiego — tbiliskiego kolegium Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”. Jest to pierwsza zagraniczna placówka, która wychowuje młode ukraińskie pokolenie na obcej ziemi.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nim Ukrainy i wreszcie — na odkrycie jej samej w sobie i w tym wszechplanetarnym świecie, gdzie wcale nie jest jej ciasno, ale gdzie rozrzucone i rozproszone jest mnóstwo naszego kwiatu, z którego mamy prawo być dumni i który trzeba z drżeniem chronić”. I oto nowa książka Ołeksandra Bałabki „Z Nicei do Mougins. Od Baszkircewej do Wynnyczenki”, która ukazała się pod koniec ubiegłego roku w wydawnictwie „Fakt”. O bohaterach tego utworu nie można powiedzieć, że ich biografie są mało zbadane. Jednak autor przedstawił nam ten odcinek czasu z życia każdego z nich, który był poświęcony sztukom plastycznym, i rozmyśla nad wiecznym dylematem twórcy, który musi zawsze przezwyciężać życiowe kolizje: niedostatek pośród królewskiej przyrody Prowansji oraz wymuszone zapomnienie na emigracji politycznej — to w przypadku Wynnyczenki, a chaos życia rodzinnego i ciężka choroba — u rzadko obdarzonej talentem dziewczynki Marii Baszkircewej. A jeszcze ich losy połączyło Lazurowe Wybrzeże, gdzie Maria zaczęła prowadzić swój słynny dziennik i zafascynowała się malarstwem, a Wynnyczenko znalazł w tych miejscach swoje ostatnie schronienie i, pomimo ciężkiej pracy fizycznej, tworzył jako pisarz i malarz. Dla autora książki tak ważne są wszystkie okoliczności życia jego bohaterów, że obok reprodukcji prac zamieszcza współczesne zdjęcia miejsc, gdzie biegły ścieżki tych ukraińskich artystów. A w notatkach z podróży z uśmiechem opowiada, jak nie raz dziwił czy wręcz niepokoił szczęśliwych mieszkańców Prowansji, wyskakując z aparatem fotograficznym z jakichś egzotycznych zarośli. I w tym też cały Ołeksandr Bałabko, dociekliwy i namiętnie zakochany w swoich bohaterach, który patrzy na nich, słowami M. Słaboszpyckiego, „widząc tylko zalety, — naprawdę jak na słońce!”. Ale tą miłością przesiąka też czytelnik, podróżując razem z autorem nie tylko Lazurowym Wybrzeżem, ale i malowniczą Połtawszczyzną, gdzie był majątek rodziców Marii Baszkircewej i gdzie przyszła artystka wchłonęła w siebie barwy ukraińskich krajobrazów. Ciekawe, że własna twórcza droga do zgłębiania fenomenu Baszkircewej dla Ołeksandra zaczęła się właśnie od gatunku artystycznego: najpierw napisał sztukę „Sen Marii Baszkircewej”, która jest zawarta w książce, a później pojawiło się pragnienie, by samemu przemyśleć dzienniki artystki, podróżując jej śladami na Ukrainie i za granicą. I dokonuje własnych odkryć, uzupełniając obraz tamtego czasu i środowiska, w którym żyła i tworzyła Baszkircewa. Można spierać się z autorem: miejscami w rozumieniu kobiecej natury bohaterek, jak dla mnie, czyta się czysto męskie spojrzenie autora na kolizje przeżyć duchowych, ale bez wątpienia podróż od Nicei do Mougins na stronach tej książki pozostawia tak samo głębokie wrażenie, jakby czytelnik odbył ją naprawdę. I mimo wszystko celem autora nie jest egzotyczna podróż, a powrót imion dwojga artystów do ojczyzny. Maria Baszkircewa jest sławna jako artystka we Francji. I ani jednej wystawy jej prac na Ukrainie. Jeśli zaś jesteśmy zdolni do drogich projektów współczesnej sztuki zagranicznej, które prezentowano w stolicy i które miały niejednoznaczną ocenę, to czyż nie szlachetniej byłoby pokazać wystawę wysoko cenionej na świecie artystki rodem z Ukrainy? Dzieła Wynnyczenki zwrócone ojczyźnie również chciałoby się widzieć w stale działającej ekspozycji. Na jednej z martwych natur artysty kwiaty, najwyraźniej z jego ogrodu, który twórca odnawiał z chaszczy („łopata, …sekator i piła nie wypadały z rąk autora „Słonecznej maszyny”). Ołeksandr Bałabko kontynuuje zgłębianie również dziedziny jeszcze nieodkrytej — ukraińscy artyści na świecie. Czasową próżnię wypełnia ruchem życia i historii.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna DAHYDENKO. Samolot odczuwalnie trzęsie na dziurach powietrznych. Być może gdzieś istnieją takie same próżniowe wyrwy na spiralnej taśmie czasu, niezapełnione twarzami, ruchem życia i historii. Zawsze przychodziło mi to na myśl nawet w odniesieniu do czyjejś drogi życiowej, wszak w twórczości najsłynniejszych postaci są tajemnicze strony, nieprzebadane przez biografów. Często stają się one swobodnym obszarem dla literatury pięknej, można dopuścić i takie wypełnienie czasowej próżni domyśloną stroną, jeśli pisarz ma wystarczająco dużo intuicji i sumienia. Dwie zdumiewające hipostazy połączyły się w osobie mojego kolegi z roku, kijowskiego pisarza i dziennikarza Ołeksandra Bałabki. Jest on podróżnikiem-poszukiwaczem, a jego badania prowadzone są przede wszystkim w zbiorach bibliotecznych i archiwach. Poprzez oryginały listów i dzienników, książki innych badaczy pragnie odtworzyć kontekst, historię i środowisko, w którym pracowali jego ulubieni pisarze Mykoła Hohol i Mychajło Kociubynski. I dlatego w swoich esejach jest skrupulatnie wiarygodny. Ale jest w nich także ozonowy wiatr prawdziwych podróży, zachwycone wrażenia i soczyście opisane krajobrazy innych krajów, gdzie przebiegały ścieżki wybitnych Ukraińców. Ponieważ autor z kamerą wideo i aparatem fotograficznym przeszedł trasami, niestety, często nieznanymi zagranicznym przewodnikom, na własne oczy zobaczył domy w Rzymie i na Capri, gdzie żyli i tworzyli „signor Niccolò i signor Michele”, sfilmował te księżycowe ścieżki na południowych morzach, które nie starły się i nie wyblakły od upływu wieków, więc jakby zobaczył fantastycznej urody panoramę oczami swoich bohaterów. Dwie książki Ołeksandra Bałabki, wydane dwa lata temu, „Signor Niccolò i signor Michele. Rzym Hohola i Capri Kociubynskiego” oraz „Malwy w Wiecznym Mieście” od razu przyciągnęły uwagę krytyki i wywołały znaczny rezonans w kręgach czytelniczych. Pisarz Mychajło Słaboszpycki tak określił znamienną cechę tego autora: „On ukazał nam tę kulturową rzeczywistość, która jakby zmartwychwstała. Ponieważ istnieje taka prawidłowość: jeśli coś na świecie było, ale nie zostało opisane (a są to ludzie, wydarzenia, inne realia), to umarło. I Ołeksandr Bałabko jest jednym z tych, którzy wskrzeszają. Wskrzesza ukraińskie ślady, ukraińskie imiona, ukraińskie wątki poza Ukrainą”. A Wiktor Baraniw podkreślił znaczenie pisarskich poszukiwań: „Odkrywanie świata przez Ołeksandra Bałabkę obraca się w poszukiwania
Maschinelle Übersetzung
Halina LEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
„Politycy kradną narodowi ideały, a sztuka je zachowuje”.
Prawdziwość tego stwierdzenia potwierdza ogólnonarodowa wystawa sztuki „Ukraina od Trypillia do współczesności”, na której zaprezentowano przede wszystkim prace o tematyce historycznej. Wystawy te odbywają się co dwa lata. Pierwsza zgromadziła zaledwie trzydziestu artystów, którzy tworzyli w gatunku historycznym. Obecna, otwarta w Domu Artysty, liczyła ponad setkę uczestników. Niezmiennym organizatorem wystaw „Ukraina od Trypillia do współczesności” jest kijowski artysta Ołeksandr Melnyk. Ekspozycja w Kijowie to dopiero pierwszy jej etap. W lutym wystawę „Ukraina od Trypillia do współczesności” będzie można zobaczyć we Lwowie. Od 1 marca zostanie eksponowana w Donieckim Muzeum Sztuki. Że ukraińskie płótna poświęcone przeszłości historycznej wyruszą na Doniecczyznę, zawdzięczamy Ministerstwu Kultury – podkreśla kurator wystawy O. Melnyk. To jedna z cech współczesnej Ukrainy. Bez zgody z Kijowa nikt w Doniecku nie odważy się przyjąć wystawy, na której widz będzie mógł zobaczyć wiele niezwykłych prac. Gdy na Doniecczyźnie aktywnie rozbrzmiewają apele do wielbienia rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II, obraz z jej hulankami może wielu wydać się nietypowy. Oto płótno z ukrzyżowanym, lecz nie zabitym duchem obrońcą umiłowanego Baturyna. Nie mówiąc już o portrecie Romana Szuchewycza. Podczas otwarcia wystawy przedstawiciele Ministerstwa Kultury wyrażali życzenie, aby wystawę pokazano także w innych miastach Ukrainy, gdyż powinna stać się ważnym elementem samoświadomości narodu ukraińskiego. Dyrektor Baturyńskiego Muzeum-Rezerwatu wyraziła chęć nabycia wszystkich prac poświęconych 300-leciu tragedii Baturyna. Na wystawie wiele prac dotyczy Hołodomoru oraz strasznej rozprawy, której car Piotr I dokonał z Baturynem – centrum ukraińskiego dążenia do samodzielności. Wiadomo, że w okresie radzieckim robiono wszystko, aby gatunek historyczny, wyrażany środkami artystycznymi, jeśli nie zupełnie zniszczyć, to przynajmniej zepchnąć na margines. „Żyjemy w czasach, gdy na nowo odradza się tematyka historyczna” – powiedział na otwarciu wystawy ukraiński historyk sztuki i działacz społeczny Bohdan Horyń. Podkreślił on zwłaszcza, że przez setki lat Ukraińcy żyli w podwójnej świadomości: malarze malowali obrazy, poeci pisali wiersze. Ludzie o podwójnej świadomości nazywali Mazepę zdrajcą, nie mieli prawa wspominać o Kałnyszewskim. „W końcu obrabowano nas materialnie i duchowo, a wiele z naszych wartości znajduje się obecnie w muzeach poza granicami Ukrainy” – stwierdził historyk sztuki. Według Horynia neobaroko, które rozkwitło za czasów Mazepy, ma swoich kontynuatorów. Jednym z nich jest Mykoła Storożenko. Jego praca „Święta Olga” jest jedną z najwybitniejszych w twórczości tego artysty – powiedział historyk sztuki. Publiczności przypadły do gustu prace charkowskich artystów. W pełnym tego słowa znaczeniu stworzyli oni odrębną szkołę, a Hontariw – ich wykładowca – pokazał, jak można łączyć rzeczywiste przedmioty z fantastycznymi i tworzyć prawdę duchową, przedstawioną w naturalistycznym wyrazie. Według historyka sztuki do dzieł realizmu fantastycznego należą zarówno praca Muraszkiny, jak i praca Serdiuka oraz innych autorów. Bohdan Horyń zauważył: na wystawie są prace, które kontynuują szkołę Bojczuka. Podkreślił też, że wiernym tradycjom bojczukistów pozostaje kijowski artysta Ołeksandr Melnyk. Według historyka sztuki wystawiona praca Melnyka „Rozpięty Baturyn” jest zarazem symbolem wystawy i symbolem tragedii Baturyna. Zwrócono uwagę na prace kolejnego kijowskiego artysty, Ołeksandra Iwachnenki, ze względu na jego wyszukany styl oraz doskonale opracowaną kompozycję i obraz. I chociaż ogólnonarodowa wystawa sztuki „Ukraina od Trypillia do współczesności” właśnie się otworzyła, jej organizatorzy już planują następną.
Maschinelle Übersetzung
Alla DYBA, literaturoznawczyni, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
„Teraz możesz iść do domu i pisać. To stanie się celem twojego życia i będzie moim darem. Niech twoją bronią będzie słowo” — tak chyba kiedyś szepnął do ucha anioł Norweżce Evie-Marii Lund. Ta kobieta — głęboka znawczyni języków — tłumaczy z francuskiego (i na francuski!), angielskiego, włoskiego, niemieckiego, flamandzkiego, szwedzkiego i duńskiego. Historyczka sztuki, teatrolog, muzykolog. Autorka badań naukowych. A w 2004 roku Eva-Maria Lund podarowała czytelnikom dość dziwaczną powieść „Porywacz aniołów” (przekład na ukraiński Haliny Kyrpy, opracowanie graficzne Kateryny Miszczuk). Zawrotna, głęboko współczesna i jednocześnie zanurzona w odległych minionych wiekach, niezwykle porywająca fabuła. Ta książka jest debiutem pisarki w literaturze dziecięcej. Dlaczego ja, dorosła, wydawałoby się, obciążona wiedzą, problemami i troskami, tak szczerze płaczę nad jej kartami i tak pogodnie cieszę się sukcesami głównego bohatera i jego przyjaciela-anioła? Może dlatego, że każdy z nas gdzieś głęboko w duszy na zawsze pozostaje dzieckiem? A może dlatego, że to prawdziwe dzieło? Na jego wyjątkowość zwróciła uwagę autorka posłowia do ukraińskiego przekładu, literaturoznawczyni Zoja Żuk: „…osobliwością „Porywacza aniołów” jest to, że w tej powieści zupełnie nie ma przeciwstawienia świata dziecięcego i dorosłego, jak jesteśmy przyzwyczajeni widzieć w wielu współczesnych książkach dla młodzieży. Natomiast wyraźnie pokazano wieczne wartości rodzinne — przytulność domu, wzajemną miłość i zaufanie w rodzinie, życiową potrzebę pamiętania o swoich korzeniach, przeciwstawianie się wszelkim próbom współczesnej cywilizacji, by zamienić człowieka w bezojcowca”. Zatem w powieści celowo w ogóle nie kultywuje się (przeciwnie — w sposób uzasadniony, lecz nienarzucający się zostaje to zaprzeczone) problemu antagonizmu rodziców i dzieci, opiewanego w literaturze niezliczoną ilość razy.
Bohaterami „Porywacza aniołów” są dwunastoletni Fabian Ringer, jego koledzy z klasy Pontus, Roza i Rajn oraz ich rodzice — dzwonnik, rzeźnik, piekarz, nauczyciel. Zwykli ludzie. Jako chłopak-łobuz na kartach powieści pojawia się Feliks Fuks — dobry anioł Fabiana. Owiany potężną energią duchową wyłania się przed nami ksiądz-mędrzec — pastor Lind, strażnik wielowiekowej kultury swojego narodu, rodzinnego miasta i kraju. Niezwykle mistrzowsko są skonstruowane linie fabularne, epizody, fantasmagoryczne wizje starego zamku; stworzono wyraziste, niezwykle współczesne alegorie ludu „zagłuszonego” futbolem. Niezapomniane sceny cynicznego rejderstwa, dewastującego rabunku świątyni i „bojowej” codzienności przyjacielskich rodzin, które zabarykadowały się w skromnym domku Ringerów, przemienionym w twierdzę, ponieważ ludzie zdołali nawet bez broni stać się nieugiętymi. Idolami pisarki Lund są Ibsen i Szekspir. I choć te nazwiska nigdzie w powieści nie są wspomniane, to mocne duchowe podstawy są dostatecznie przejrzyste i odczuwalne wszędzie. Niezwykle ważne jest to, że tłumaczka Halina Kyrpa nie tylko mistrzowsko interpretuje sam tekst powieści, ale także stara się dla nas, czytelników, rozszyfrować pewne ważne pojęcia. Na przykład rozszyfrowanie nazwiska dzwonnika, przezwiska anioła czy anielskiego okrzyku. Zwróćmy uwagę na jeszcze jeden wyrazisty szczegół — nazwisko pastora w powieści Lind z norweskiego tłumaczy się jako „lipa”, a nazwisko autorki powieści Lund oznacza nie jedną lipę, jesion czy sosnę, lecz cały gaj — potężna metafora zawarta w samym nazwisku. I jeśli tę grę nazwisk można nazwać przypadkową, to mimo wszystko bez czynnego udziału anioła się tu nie obeszło, i Eva-Maria Lund, sama o tym nie wiedząc, czarownie przemienia się w baśniową wróżkę. Imię jednej z głównych bohaterek — matki — Wita (życie) jest tradycyjne dla kobiet jej rodu. W większości krajów świata są kobiety o takim imieniu, bo jest to naprawdę imię-amulet. Eva-Maria Lund to zauważyła i odtworzyła. „Porywacz aniołów” to bardzo patriotyczna powieść, uczy człowieka kochać swoje miasto czy wieś, strzec i szanować jego historię, przekazywać potomkom, nie niszcząc ani nie gubiąc tych skarbów, które przypadły w udziale od przodków. A wszystko to przedstawiono w powieści nie w jakimś natrętnie moralizatorskim kluczu, lecz przeciwnie — nienachalnie, sprawnie, po ludzku, dokładnie tak, jak matka może opowiedzieć o tym swojemu ukochanemu dziecku. Matka współczesna, głęboko i wszechstronnie wykształcona, o czystej, kochającej duszy. Opowiedzieć tak, by po ciele przeszły ciarki, gdy w pewnej chwili rozumiesz, że rycerz, który żył siedem stuleci temu, jest twoim — choćby odległym, ale tak bliskim — praojcem, wybawcą, obrońcą, aniołem. I te ruiny starego zamku, porośnięte krzewami, i te unikatowe stare księgi i dokumenty z ogromnej biblioteki — pamięć twojego rodu i narodu, twoje najdroższe skarby, twoja przyszłość. I kościół z unikatowymi ikonami, witrażami, rzeźbami, które kiedyś stworzyli twoi dalecy przodkowie, a które dziś tworzy twoja matka-artystka. I ta muzyka organów i dzwonów od wujka-organisty Ptachospiwa i twojego ojca-dzwonnika — to twoja i twojej rodziny wieczność. Język przekładu jest czysty, wyszukany, żywy, za którym bezbłędnie odgaduje się błyskotliwy tekst oryginału, bo przecież z słabego fundamentu nawet najbardziej wprawny, najbardziej genialny tłumacz nie zrobi arcydzieła. Książkę czyta się jednym tchem, jak porywający kryminał, nie wypuszczając czytelnika ani na chwilę z objęć mistrzowsko skonstruowanej fabuły. Fantastyczna, nawet mistyczna kolizja wibruje na krawędzi możliwej katastrofy i nieustannie wyprowadza czytelnika i bohatera z oszałamiających labiryntów bytu ku światłu, ku zwycięstwu. Siły ziemskie i siły niebiańskie, ludzie, anioły, przestępcy, rodzinne miasto — wszystko to tu splotło się w utalentowanie nakreśloną przez pisarkę rozbudowaną alegorię współczesnego bytu. Eva-Maria Lund niestrudzenie wyznaje szlachetność myśli i czynów, to prawdziwe rycerstwo, które zawsze było bliskie także ukraińskiej tradycji duchowej. Tak samo, jak autorka wywodzi rodowód swoich bohaterów od waleczny rycerzy, tak jej duchowy rodowód jako pisarki, która odważyła się pisać dla młodego pokolenia, dostrzegamy w estetyce H. Ch. Andersena i Astrid Lindgren. Ale właśnie tym cenny jest prawdziwy nowy pisarz, że jest inny, oryginalny.
znaczącą prezentacją drugiego tomu almanachu „Słoneczna Malwia” (Radosyńcy — dzieciom), wspólnego dziecka członków Ogólnoukraińskiego Literackiego Zrzeszenia „Radosyń”, działającego przy NSPU pod kierunkiem Dmytra Czerednyczenki, oraz wydawnictwa PVP „Zadruha”. Do drugiego tomu almanachu weszły nowe utwory radosyńców oraz członków honorowych zrzeszenia — Petra Zasjonka, Tamary Kołomijec, Ljubow Hołoty, Dmytra Biłousa (świętej pamięci) i innych wybitnych mistrzów słowa. Prezentacja odbyła się w przyjaznej atmosferze. Świąteczny wieczór otworzył redaktor almanachu Dmytro Czerednyczenko: — Oto powstała hojna książka dla dzieci do czytania, dla jasnego dorastania. Dzieci będą czytać i marzyć o (mieście? kraju?) rodzinnej słonecznej Malwii, gdzie spełniają się najskrytsze marzenia. Ze sceny rozbrzmiewały wiersze, piosenki i dowcipy w wykonaniu radosyńców. Z powitalnym słowem wystąpili szanowni goście z Obuchowa: Walentyna Szymonenko — zastępczyni przewodniczącej Rady Miejskiej w Obuchowie, Alla Tarasewycz — wiceprezes funduszu charytatywnego „Odrodzenie Ukrainy” oraz Zoja Piwtorak — kierowniczka przedszkola „Ruszniczok”, metodyczka Olha Korzun. Z „Ruszniczkiem” radosyńcy od dawna utrzymują dobre stosunki. Dzięki wsparciu Rady Miejskiej w Obuchowie (przewodniczący W. O. Melnyk) oraz funduszu charytatywnego „Odrodzenie Ukrainy” (wiceprezes A. W. Tarasewycz) ujrzało światło dzienne nie jedno wydanie obuchowskich pisarzy-radosyńców. Tak bardzo chce się uwierzyć w optymistyczne słowa Dmytra Czerednyczenki:
Będą wabić magiczne palce,
Kosmiczne szlaki i dalekie drogi.
Lecz zawsze było i będzie wieczne —
Dziecko z książką w ręku!
Na zawsze i wiecznie.
Maschinelle Übersetzung
Iryna KOWAŁ-FUCZYŁO
Obecnie na Ukrainie wiele wydawnictw dąży do stworzenia ciekawej książki dla dzieci. Nie pozostaje w tyle winnickie wydawnictwo „Teza”. Jego produkcja jest przeznaczona przede wszystkim dla czytelników-uczniów, a także, oczywiście, dla ich rodziców, którzy decydują, czy kupić książkę, czy nie. Najczęściej decyzja jest pozytywna, jeśli chodzi o utwory znanej umańskiej pisarki Mariny Pawlenko. „Rusałeczka z klasy 7-B, czyli Klątwa rodu Kułakiwskich” to współczesna baśń o niezwykłych i porywających przygodach rozsądnej i odważnej uczennicy z Wyszniopolia, Zofijki. W pierwszej książce Zofijka próbuje rozplątać złowieszczą tajemnicę związaną z losem jej kolegi z klasy, Wadyma Kułakiwskiego. „U mnie, jeśli chcesz wiedzieć, ród jest przeklęty. Pieniądze się trzymają, szczęścia — ani grama!” — wyznaje on koleżance. Trzeba więc zdjąć klątwę. Ale jak to zrobić? Pomocna okazuje się stara, staroświecka szafa, która okazała się maszyną czasu i może przenieść w różne epoki historyczne, jeśli wejdzie się do niej ze starym zdjęciem. Na pomoc przychodzi wierny przyjaciel Zofijki, Saszko, który zawsze trzeźwo, po dorosłemu potrafi przeanalizować sytuację i podjąć właściwą decyzję, a musi to robić dość często, ponieważ jest zmuszony pomagać matce wychowywać trzy siostry-bliźniaczki, porzucone przez ojca na pastwę losu. Druga książka opowiada o przygodach Zofijki w starożytnym zamku w Leśkowie, dawnej posiadłości rodziny Daszkiwskich. Tam błąka się duch dziecka, który co noc gra „Sonatę księżycową”, czym już nie straszy miejscowych mieszkańców, przyzwyczajonych do znanej melodii. A ponadto duch uratował zamek przed bezlitosnym niszczeniem przez ludzi, którzy nieodpowiedzialnie, dla własnego zysku odsprzedają majątek zamku, bezmyślnie go niszczą: „Jakie tu były żyrandole! … Gdzie się podziały? No dobrze, meble — na opał, rury — na złom, ale dokąd wywieźli żyrandole, droga Sofi?!” — szczerze oburza się duch. Zofijka poznaje ducha, który okazał się nieszczęśliwym dzieckiem, dorastającym bez miłości rodziców. Jego tułaczkę można zakończyć, jeśli wyjdzie na jaw, czyją częścią duszy jest dusza ducha. Dziewczynka kładzie wszelkie wysiłki, by rozwikłać tę tajemnicę. Chyba najbardziej charakterystyczną cechą pisarskiej maniery Mariny Pawlenko jest umiejętność zachwycania czytelnika — zarówno dorosłego, jak i małego. Fabuła baśni-powieści przypomina detektywistyczną przez dynamizm, tajemniczość, napięcie. A do tego wspaniały język, lekki, barwny. Trafne repliki każdej postaci, czyli mowa bohaterów jest spersonifikowana. Mam tylko jedno życzenie — jak najszybciej zobaczyć „Rusałeczkę” na ekranie — nadaje się do tego bardzo dobrze. Wspomnę tu jeszcze o jednej książce umańskiej pisarki. To zbiór dwunastu baśni „Półtora życzenia (Baśnie ze skrzyni Jałosowiety)”. Książka ma tak zwane obramowanie: wszystkie baśniowe historie są wplecione w jedną fabułę. Okazuje się, że każda baśń mieszka w skrzyni tajemniczej babci Jałosowiety, która od czasu do czasu wypuszcza je, by polatały po świecie. Aż pewnego razu baśnie zbuntowały się i rozleciały. Niektóre z nich, najciekawsze, zebrano pod jedną okładką. Czytanie ich to ogromna przyjemność. Charaktery bohaterów, ich zachowanie, działania i czyny, a także opisane sytuacje dają podstawy twierdzić, że dla baśni Mariny Pawlenko charakterystyczna jest głęboka ludowość, która wdzięcznie splata się z autorskim kunsztem pisarki. Książkę jasno i z miłością zilustrowała sama autorka.
Maschinelle Übersetzung
Hennadij HOROWYJ
… Piszczą słuchawki i „magi”, ekrany wdzierają się w duszę ze wszystkich stron… Ale patrz, gdzieś zwróci uwagę dziecko z książką w ręku – i świat się zmienia. D. Czerednyczenko
Książki czytane w dzieciństwie wpływają na kształtowanie się osobowości. Niestety jednak współczesny rynek książki oferuje dzieciom literaturę, która jest droga w cenie, a przy tym tania i niskiej próby pod względem językowym, ponieważ odzwierciedla wszystkie stereotypy niepoprawnej „dorosłej” mowy i kształtuje językową „nieświadomość” ukraińskiego dziecka, zły smak w jego stylu życia, wzorcach zachowania i komunikowania się, w odczuwaniu świata. W świetle współczesnych realiów ukraińskiego świata książki wydaje się
Maschinelle Übersetzung
PIEŚŃ LUDOWA
15 lutego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki organizuje w Muzeum Hetmanatu (Kijów, ul. Spaska, 16DB) „okrągły stół” na temat „Lekcje historii oczami współczesnych” — w 90-lecie pokoju brzeskiego. Początek o godz. 16.00.
Maschinelle Übersetzung
Oleh DOŁHYJ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik artystyczny i dyrygent Ukraińskiego Ludowego Chóru «Łybid»
Jesienią 2007 roku Ukraińskiemu Ludowemu Chórowi «Łybid» Pałacu Kultury Otwartej Spółki Akcyjnej «NVP «Biłszowyk»» stuknęło 35 lat.
Główny cel chóru «Łybid» od chwili jego założenia i do dziś to zachowanie i popularyzacja ukraińskiej pieśni ludowej. U początków powstania zespołu stali miłośnicy twórczości pieśniowej: inżynier produkcji Mychajło Jermolenko oraz obecnie narodowy artysta Ukrainy Bohdan Antkiw, który kierował chórem przez pierwsze 10 lat. Za lata pracy twórczej chór osiągnął znaczące wyżyny i otrzymał zaszczytny tytuł ludowego. «Łybid» jest laureatem międzyrepublikańskich i ogólnoukraińskich konkursów i festiwali twórczości ludowej, dyplomantem Drugiego Międzynarodowego Festiwalu Folkloru w Kijowie, dyplomantem Pierwszego Narodowego Zgromadzenia w niepodległej Ukrainie. Chór jest członkiem zbiorowym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta». Zespół twórczy zwyciężył w republikańskim telewizyjnym turnieju «Słoneczne klarnety», 35-minutowy film telewizyjny «Śpiewa «Łybid»» trzykrotnie emitowano w ukraińskiej telewizji. Chór jest często zapraszany na miejskie i ogólnoukraińskie imprezy kulturalno-artystyczne. Pochlebne recenzje i pozytywne opinie łybidczanie otrzymali w prasie francuskiej. W repertuarze chóru znajdują się pieśni z epoki przedchrześcijańskiej, pieśni chrześcijańskie i pieśni okresu kozaczyzny, pieśni autorskie oraz pieśni narodów świata. Chór jest bazą praktyk dla studentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. W czasie swojego istnienia twórcza droga zespołu wiodła przez miasta krajów bałtyckich i Rosji. Chór wys-
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
przedstawiciele organizacji i instytucji. Każdy miał możliwość wyrazić swój stosunek do chóru oraz wręczyć nagrody i upominki. Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Z mową powitalną w imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wystąpił jego odpowiedzialny sekretarz Mykoła Dyżurny redaktor Wałentyna DAWŁDENKO Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301206 Nakład — 16000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Nesterczuk. Nagrodził on pracowników Pałacu Kultury oraz chórzystów medalami, Honorowymi Dyplomami oraz Dyplomami towarzystwa „Proświta”, życzył zespołowi nowych osiągnięć i twórczej długowieczności. Artystom gratulowali: artysta ludowy Ukrainy profesor Iwan Hamkało, zasłużona artystka Ukrainy profesor Lina Prochorowa, zasłużony pracownik kultury Ukrainy profesor Petro Andrijczuk oraz inni. Z utworami artystycznymi wystąpiły zespoły twórcze Pałacu Kultury i miasta: zasłużona kapela chóralna „Orijana”, chóry „Żajwir”, „Homin”, chór Witalija Łysenki i inne. Z jubileuszowym programem koncertowym, w skład którego weszły utwory ukraińskich autorów, opracowania pieśni ludowych, pieśni narodów świata, wystąpił jubilat — chór „Łybid”. Najwięcej gromkich braw otrzymały „Pieśń z Ukrainy” (muzyka Kosti Kostenki), „Macierzyński ogród” (muzyka Mykoły Chałamaja), „Oj, czego ty poczorniłо…” (wiersz Tarasa Szewczenki), a także wiosenne pieśni obrzędowe i pieśni weselne. Chór wykonywał program koncertowy a cappella. Zespół, liczący 60 uczestników, brzmiał zgodnie i natchnienie, gdyż pokonując swoje 35-lecie, otwiera przed sobą nowe twórcze horyzonty, z wielkim zapałem i twórczym natchnieniem podejmuje wszystkie idee kulturalno-artystyczne, skierowane na budowę i umocnienie niepodległej Ukrainy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny 0 8 0 0 6 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
występował w miastach i wsiach obwodu kijowskiego, Bukowiny, Polesia, Galicji oraz innych regionów Ukrainy. Nie ominęły go ukraińskie miasta Lwów, Jaremcze, Odessa, Sewastopol, Symferopol, Kałusz i Kelmenci. Lybidzianie gościli przyjezdnych z Krymu, Bukowiny oraz z zagranicy: Holandii i Francji. W 1991 roku w gościnie przebywał chór Ratusza Tuluzy (Francja); w 1997 roku przyjmowaliśmy u siebie chór „Muzyka” z miasta Grenada oraz chór „Rondo vocale” z miasta Tornefeuille (Francja). W 2006 roku lybidzianie spotykali się z „Chórem Słowiańskim” z Tuluzy. W 1993 roku na zaproszenie ratusza Tuluzy chór wziął udział w obchodach „Dni Kijowa w Tuluzie” (Tuluza jest miastem partnerskim Kijowa). W 1996, 1998 i 2005 roku „Lybid” odbył koncertowe tournée po jedenastu miastach południowej Francji: Tuluza, Grenada, Castelnau, Tornefeuille, Marsiak, Cahors, Larra, Montauban, Seya, Saint-Jean i Sapiak. Zespół otrzymał zaproszenie od łotewskiego chóru „Vaiva” do odwiedzenia miasta Tałsi. Mamy zatem doświadczenie, a z propozycji na pewno skorzystamy. Pod koniec 2007 roku na scenie Pałacu Kultury OAT „NWP „Biłszowyk” odbyło się świąteczne wieczorem poświęcone 35-leciu powstania ukraińskiego chóru ludowego „Lybid”. Na uroczysty wieczór przybyli znani artyści, zespoły artystyczne, wykonawcy, poeci, kompozytorzy,
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung