Minęło czterdzieści dni żałoby po Niebiańskiej Sotni, która jest już liczniejsza niż Sotnia: zmarło jeszcze kilku bojowników Majdanu, którzy nie wyszli z ran, niezgodnych z życiem. Na kijowskich ulicach Hruszewskiego, Instytutskiej, Chreszczatyku, na Majdanie wciąż płoną znicze i leżą wiązanki kwiatów, ludzie przychodzą do improwizowanie urządzonych miejsc pamięci, aby uczcić tych, których życiowy czyn i śmierć dały nadzieję Ukrainie i jej obywatelom na godne życie. Stolica unosi swoje oblicze ku wiosennemu słońcu, kijowianie są gotowi ozdobić jej ulice klombami i drzewami, po wielkanocnemu uporządkować swoje miasto. Jak uczcić pamięć wojowników Niebiańskiej Sotni, zachować ziemskie ślady tych, którzy dziś nie są z nami? Ministerstwo Kultury ogłosiło konkurs na najlepszy projekt pomnika pamiątkowego w miejscu walk, gdzie zginęli aktywiści: ważne jest stworzenie naprawdę artystycznego projektu, który pomieściłby całą głębię pamięci o poległych i wdzięczności żyjących wobec swoich bohaterów.
Dziś nasz tygodnik publikuje fragment jednego z projektów zgłoszonych do konkursu, który, jak mamy nadzieję, będzie maksymalnie otwarty (w zakresie dyskusji) dla opinii publicznej: bo przyszły pomnik to przecież ukraińska ściana oporu, pamięci, łez, godności. Bez wątpienia każdy z nieobojętnych ma własne wrażenia i przemyślenia. Redakcja jest gotowa do dyskusji – piszcie do nas o tym, jaki wyobrażacie sobie pomnik Niebiańskiej Sotni.
Redakcja „SP”
KONFERENCJA PRASOWA „PROSWITY”
SZEWCZENKOWSKIE
MYŚL I SŁOWO
10-11
„NIE ZNAŁAM WARTOŚCI TYCH LISTÓW”
Maschinelle Übersetzung
Zbrojna agresja Rosji przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się 27 lutego 2014 roku siłowym zajęciem budynku Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu, była połączona z okupacją półwyspu przez rosyjskie regularne i nieregularne formacje zbrojne. Wołodymyr WASYŁENKO, prawnik-międzynarodowiec, zasłużony prawnik Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, doktor nauk prawnych, profesor. 16 marca 2014 roku w warunkach okupacji wojskowej odbyło się tam nielegalne pseudoreferendum w sprawie wejścia Krymskiej Autonomii w skład Federacji Rosyjskiej, 17 marca Rada Najwyższa ARK, rozwiązana postanowieniem Rady Najwyższej Ukrainy, ogłosiła Krym niepodległym państwem, a 18 marca samozwańczy jego przedstawiciele podpisali z prezydentem FR Władimirem Putinem umowę o włączeniu go w skład Rosji. Innymi słowy, doszło do nielegalnej i pospiesznej transakcji, mającej na celu stworzenie pozorów legalności siłowego oderwania przez Rosję części terytorium Ukrainy. Geneza. Bezpośrednimi czynnikami, które sprowokowały zbrojną agresję Rosji oraz aneksję przez nią części terytorium Ukrainy, były słabość krajowego sektora bezpieczeństwa oraz zbyt tolerancyjny stosunek wiodących państw zachodnich do rewizjonistycznej neoimperialistycznej polityki FR na obszarze poradzieckim. Przestępcze i długotrwałe niedofinansowanie ukraińskich Sił Zbrojnych w czasach prezydentury Łeonida Kuczmy i Wiktora Juszczenki zakończyło się ruiną całego sektora bezpieczeństwa narodowego za reżimu Janukowycza. Działania kierowanej przez niego ekipy, która nie tylko okradała kraj, ale i niszczyła jego zdolności obronne, należy rozpatrywać jako zdradę stanu. Degradacja armii i floty, wywiadu zagranicznego i kontrwywiadu, Służby Bezpieczeństwa, RBNiO odbywała się nie bez udziału służb specjalnych i agentów wpływu Rosji, którzy byli szeroko infiltrowani w struktury zarządzania państwowego wszystkich szczebli i działali bez przeszkód oraz bezkarnie. Rozpoczynając zaplanowaną agresję przeciwko Ukrainie, kierownictwo Rosji doskonale wiedziało o niezadowalającym stanie ukraińskich Sił Zbrojnych oraz innych komponentów bezpieczeństwa narodowego. Jednakże agresja przeciwko Ukrainie stała się również skutkiem całkowitej bezradności zachodnich demokracji w przeciwdziałaniu ekspansjonistycznej polityce FR, co najjaskrawiej objawiło się podczas jej agresji przeciwko Gruzji. Bezkarność Rosji za przestępcze działania w sierpniu 2008 roku zrodziła nową zbrodnię — agresję przeciwko Ukrainie w marcu 2014 roku. Do rosyjskiej inwazji ani na Gruzję, ani na Ukrainę nie doszłoby, gdyby oba państwa były członkami NATO lub przynajmniej posiadały Plan Działań na rzecz Członkostwa w Sojuszu (MAP). Wydawało się, że powinny go otrzymać w kwietniu 2008 roku na szczycie NATO w Bukareszcie. Jednak w wyniku stanowiska kanclerz Niemiec Angeli Merkel, prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy’ego (w tekście błędnie podano nazwisko Mitterrand, co w tłumaczeniu zachowano zgodnie z wymogiem wierności oryginałowi) oraz premiera Islandii Geira Haarde do tego nie doszło. W celu zablokowania kursu Ukrainy i Gruzji na członkostwo w Sojuszu Rosja zmobilizowała cały arsenał swojej dyplomacji oraz służb specjalnych i osiągnęła sukces. Występując 29 stycznia 2009 roku w Moskwie na rozszerzonym posiedzeniu pracowników Federalnej Służby Bezpieczeństwa, prezydent FR Dmitrij Miedwiediew powiedział: „W szeregu sąsiednich państw utrzymuje się niestabilna sytuacja społeczno-polityczna, nie ustawały próby rozszerzenia NATO, w tym także kosztem tak zwanego przyspieszonego wstąpienia do Sojuszu Gruzji i Ukrainy. Wszystko to, co całkowicie zrozumiałe, wymagało jasnej i skoordynowanej pracy wszystkich specjalnych struktur siłowych, organów ochrony porządku prawnego oraz bardzo wysokiego poziomu koordynacji ich działalności. Muszę od razu powiedzieć, że Federalna Służba Bezpieczeństwa w ogólnym rozrachunku z powodzeniem wykonała postawione przed nią zadania”. Głęboka przyczyna zarówno nieodpowiedzialności ukraińskich władz w gwarantowaniu bezpieczeństwa kraju, jak i bezradności Zachodu w przeciwdziałaniu rosyjskiej ekspansji tkwi w ignorowaniu motywów kierujących ukraińską polityką FR, a co za tym idzie w niezdolności do adekwatnej oceny jej celów geopolitycznych oraz uwarunkowanej nimi strategii wobec Ukrainy. W historii Rosji Ukraina odegrała szczególną rolę, dlatego jej niezależne istnienie jest wyzwaniem dla rosyjskiej świadomości imperialnej i psychologicznie traumatyzuje współczesnych rosyjskich impero-szowinistów. Przez pewien czas w przeszłości była ona potężnym duchowym, kulturowym i zasobowym donatorem, a zarazem motorem transformacji Carstwa Moskiewskiego w imperium. Po przyłączeniu jej terytorium rozszerzyło ono swoje granice do granic Europy Wschodniej, a z czasem ogłosiło się imperium, zaadaptowało dla siebie nazwę starożytnego państwa ukraińskiego — Ruś — i przywłaszczyło całą historię Ukrainy-Rusi przed najazdem mongolsko-tatarskim. Odrodzenie niezależnej państwowości Ukrainy jest nieuchronnie związane z przywróceniem jej pamięci narodowej i odrębnej historii narodowej, czyni historię Rosji okrojoną, niszczy mit o tysiącletniej państwowości oraz odwiecznej przynależności tej ostatniej do europejskiej przestrzeni cywilizacyjnej. Rosyjscy impero-szowiniści rozumieją, że bez Ukrainy (z jej terytorium, zasobami i potencjałem ludzkim) wszelkie próby Rosji odzyskania swojego imperialnego statusu są bezperspektywiczne. W rezultacie tamtejsza elita polityczna i większość obywateli uważają, że: — Ukraina jest częścią Rosji i nie powinna istnieć w oderwaniu od niej;
— Ukraina jest winna dezintegracji imperium sowieckiego i spowodowanych tym kłopotów Rosji; — Rosjanie i Ukraińcy są jednym narodem, ich zjednoczenie w jednym państwie powinno zakończyć się uformowaniem potężnego nadetnosu oraz utworzeniem „Ruskiego miru” z jednym kościołem, jednym językiem i jedną kulturą; — niepodległa państwowość Ukrainy jest anomalią geopolityczną i stanowi strategiczne zagrożenie dla Rosji; — Rosja bez Ukrainy jest geopolitycznie niekompletna i nie może odrodzić się jako światowe supermocarstwo. Zakorzenione w rosyjskiej mentalności antyukraińskie ideologemy oraz rewizjonistyczne dążenia określają treść ukraińskiej polityki zagranicznej Federacji Rosyjskiej, której ostateczny cel strategiczny zakłada totalne zniszczenie Ukrainy jako rzeczywistości geopolitycznej, jednostki narodowej i podmiotu prawa międzynarodowego. W związku z tym, pod fasadą relacji właściwych dla cywilizowanych stosunków między suwerennymi państwami, Rosja prowadzi wobec Ukrainy operację specjalną, w której dominują trzy kluczowe imperatywy: 1) przeciwdziałanie polityce integracyjnej Ukrainy w kierunku zachodnim, ponieważ jej członkostwo w NATO i UE czyni samą ideę odrodzenia rosyjskiej (pod maską euroazjatyckiej) neoimperium niemożliwą do zrealizowania; 2) wykorzenienie wszystkiego, co ukraińskie, w granicach i poza granicami Rosji, ponieważ tylko zniszczenie ukraińskiej tożsamości może stać się przesłanką stworzenia i gwarancją istnienia takiego imperium; 3) ciągłe utrzymywanie na Ukrainie stanu sterowanego chaosu i prowokowanie ruchów separatystycznych, skierowanych na osłabienie instytucji państwowych, rozczłonkowanie kraju i zniszczenie jego państwowości. Realizacja tych imperatywów odbywa się w ścisłej współpracy rosyjskiej dyplomacji i służb specjalnych z wykorzystaniem sowieckich tradycji. Głównymi metodami w ich arsenale są działalność wywrotowa agentury i agentów wpływu, dezinformacja i szantaż, groźby i naciski, przekupstwo oraz angażowanie do operacji specjalnych elementów kryminalnych. Ważnym czynnikiem wpływającym na treść, metody i sposoby prowadzenia ukraińskiej polityki przez Rosję jest osobowość Władimira Putina, który ma czekistowską przeszłość, pretenduje do roli dożywotniego „przywódcy narodowego” i demonstruje paranoiczną nienawiść oraz pogardę wobec Ukraińców i Ukrainy. Nie jest przypadkiem, że wraz z jego wyborem w 2000 roku na stanowisko prezydenta ukraińska polityka Rosji stała się bardziej brutalna i podstępna, bardziej zakrojona na szeroką skalę i systemowa. Oprócz przeciwdziałania kursowi Ukrainy na integrację europejską i euroatlantycką, FR wkroczyła na drogę rozszerzania agresji humanitarnej, realizowanej za pomocą agentury i piątej kolumny w sferach informacyjnej, językowej, kulturowej, historycznej i wyznaniowej. W ten sposób Rosja dąży do zniszczenia tożsamości Ukraińców, która jest systemotwórczym składnikiem Ukraińskiego państwa narodowego, oraz zapewnienia „ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej” w kontekście tradycyjnych rosyjskich dążeń imperialnych. Kontrolowana przez Kreml ukraińska władza, na której czele stanął Wiktor Janukowycz, przedłużyła termin stacjonowania Floty Czarnomorskiej Rosji na Krymie, zrezygnowała z kursu na integrację europejską i euroatlantycką oraz występowała jako współuczestnik rosyjskiej agresji humanitarnej przeciwko Ukrainie. Cel Upadek reżimu Janukowycza i odsunięcie go od władzy oznaczały, że nowa ukraińska władza przywróci kurs na integrację europejską i euroatlantycką, będzie przeciwdziałać rosyjskiej ekspansji humanitarnej, skierowanej na zniszczenie państwowości Ukrainy poprzez unicestwienie jej tożsamości narodowej, oraz podejmie działania na rzecz przywrócenia praworządności, wzmocnienia demokratycznych instytucji państwowych i zachowania jedności kraju. Odczuwszy utratę kontroli nad Ukrainą, Putin uciekł się do zbrojnej agresji, której skutkiem było oderwanie Krymu od Ukrainy. Była to zemsta na Ukraińcach za Majdan i jednocześnie zakrojona na szeroką skalę operacja specjalna, skierowana na ujarzmienie Ukrainy raz na zawsze. Agresywna akcja Rosji na Krymie krytycznie pogłębia konfliktowy składnik stosunków ukraińsko-rosyjskich i ma cel bardziej dalekosiężny niż pozbawienie Ukrainy części jej terytorium. Potwierdzeniem tego jest próba rosyjskiej dyplomacji zaproponowania niszczycielskiego dla państwowości i jedności Ukrainy planu uregulowania konfliktu ukraińsko-rosyjskiego oraz zaangażowanie do jego realizacji państw zachodnich. Jeszcze 5 marca 2014 roku minister spraw zagranicznych FR Siergiej Ławrow podczas negocjacji z sekretarzem stanu USA Johnem Kerrym przedstawił jego główne elementy, a mianowicie: niepodpisanie przez Ukrainę Umowy stowarzyszeniowej z UE, rezygnację z przystąpienia do NATO, przeniesienie daty wyborów prezydenckich z 25 maja 2014 roku na późniejszy termin, opracowanie nowej Konstytucji, federalizację Ukrainy, nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. W bardziej rozbudowanej i nieco zmodyfikowanej formie plan Ławrowa został przedstawiony w oświadczeniu MSZ Rosji o Grupie wsparcia dla Ukrainy, opublikowanym 17 grudnia 2013 roku. W swojej treści i ukierunkowaniu jest to plan nie uregulowania, a pogłębienia konfliktu, ponieważ pozbawia on Ukrainę prawa do udziału w euroatlantyckim systemie bezpieczeństwa, pozostawia ją sam na sam z Rosją i stwarza podstawy do jej ingerencji w wewnętrzne sprawy ukraińskie. Plan Ławrowa to program międzynarodowej izolacji Ukrainy, fragmentacji i rozłamu, rusyfikacji oraz zniszczenia tożsamości narodu ukraińskiego, a co za tym idzie – likwidacji jego państwowości. Program ten przewiduje odroczenie wyborów prezydenckich — najwyraźniej Kreml jeszcze nie znalazł podobnej do Janukowycza marionetki, której można powierzyć jego realizację. Chce się wierzyć, że ten plan odrzucą zarówno ukraińska władza, jak i zachodnie demokracje. Należy rozumieć, że siłowe oderwanie Krymu od Ukrainy nie zaspokoi apetytów Rosji, a będzie zachęcać kremlowskiego dyktatora do dalszych akcji ekspansjonistycznych, skierowanych nie tylko na fragmentację Ukrainy i zniszczenie jej państwowości, ale także przeciwko innym krajom. Świadectwem tego jest koncentracja rosyjskich wojsk na wschodnich granicach Ukrainy oraz wiece pod separatystycznymi hasłami, które w centrach obwodowych poszczególnych wschodnich regionów starają się organizować rosyjskie służby specjalne przy pomocy przywiezionych tam z Rosji politycznych prowokatorów. Władimir Putin, występując na Kremlu 18 marca 2014 roku, oświadczył, że w składzie Ukrainy znajdują się „znaczące terytoria Południa Rosji”. Zatem można przewidzieć, że wkrótce FR podejmie próbę oderwania również ich. Nie jest wykluczone także, że w pewnym momencie rosyjska agentura może zostać użyta do stworzenia chaosu i wysunięcia bezprawnych żądań w krajach europejskich, na terytorium których obecni są rosyjscy lub rosyjskojęzyczni „rodacy”, pod pretekstem ochrony ich praw.
Sposoby przeciwdziałania W tej sytuacji władze ukraińskie muszą wykazać się determinacją w neutralizacji i ukaraniu winnych zamachu na integralność terytorialną Ukrainy oraz podsycania separatyzmu. Jednocześnie p.o. prezydenta Ukrainy Ołeksandr Turczynow musi publicznie ogłosić rozkaz Siłom Zbrojnym Ukrainy użycia broni w przypadku jakichkolwiek prób rozszerzenia agresji Rosji poza granice Półwyspu Krymskiego. Jako państwo, które doświadczyło zbrojnego ataku, Ukraina ma prawo do indywidualnej i zbiorowej samoobrony zgodnie z art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych. Oznacza to, że wobec Rosji jako państwa-agresora mogą i powinny zostać zastosowane indywidualne oraz zbiorowe sankcje o charakterze wojskowym, politycznym, dyplomatycznym i gospodarczym. Pierwotną rolę w przeciwdziałaniu rosyjskiej agresji musi odgrywać sama Ukraina. Dopiero wtedy można liczyć na pomoc innych państw i organizacji międzynarodowych. Niestety, ze względu na brak determinacji i woli politycznej u nowego kierownictwa Ukrainy oraz podstępność działań Rosji, struktury siłowe Ukrainy nie zdołały szybko zneutralizować marionetkowych liderów krymskich separatystów i stłumić agresji
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
do europejskich wartości cywilizacyjnych, zasad demokracji oraz zachowania fundamentalnych praw i podstawowych wolności człowieka. Potężnym bezpiecznikiem rozwoju sytuacji według takiego scenariusza powinno stać się rozszerzenie zakresu i intensywności politycznych, dyplomatycznych oraz gospodarczych sankcji, które USA i ich sojusznicy już zaczęli stosować wobec Rosji jako państwa agresora. Radykalnym środkiem hamowania ekspansjonistycznej polityki Rosji oraz zagwarantowania bezpieczeństwa zarówno Zachodowi, jak i Ukrainie, powinno stać się nasze pełnoprawne członkostwo w Unii Europejskiej i NATO. Polityczna część Umowy stowarzyszeniowej z UE, podpisana 21 marca 2014 roku, oraz późniejsze sumienne jej wykonywanie przez Ukrainę będą tworzyć niezbędne przesłanki dla jej członkostwa w Unii Europejskiej i otrzymania Planu działań na rzecz członkostwa w Sojuszu w dającej się przewidzieć przyszłości. Prawne konsekwencje Siłowe oderwanie Krymu nie pozbawia Ukrainy tytułu prawnego do Półwyspu Krymskiego, który prawnie jest częścią jej terytorium. Tym bardziej, że zarówno Ukraina, jak i społeczność międzynarodowa zakwalifikowały krymskie referendum jako nielegalne i nie uznały jego wyników. Z punktu widzenia prawa wyniki nielegalnego referendum, jak i akty, którymi sformalizowano aneksję Krymu, są prawnie bezskuteczne. W planie praktycznym oznacza to, że państwo ukraińskie ma wszelkie podstawy, by żądać przywrócenia swojej suwerenności terytorialnej wobec Krymu i w przyszłości podjąć działania na rzecz realizacji takiego żądania. Zgodnie z Rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 (XXIX) „W sprawie definicji agresji” z 14 grudnia 1974 roku oraz art. 5 Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego akt zbrojnej agresji Rosji przeciwko Ukrainie jest ciężką zbrodnią międzynarodową. Taka zbrodnia nie ulega przedawnieniu i pociąga za sobą międzynarodową odpowiedzialność wszystkich osób, które należą do jej najwyższego kierownictwa politycznego i wojskowego oraz które są współwinne przygotowania, planowania, rozpętania i prowadzenia agresywnej wojny przeciwko Ukrainie. Ukraina jako państwo poszkodowane przez agresję ma prawo żądać od Rosji zaprzestania tej agresji, wycofania sił okupacyjnych ze swojego terytorium i naprawienia wyrządzonych szkód, a także pociągnięcia do odpowiedzialności prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina, ministra obrony FR Siergieja Szojgu, ministra spraw zagranicznych FR Siergieja Ławrowa i innych jako zbrodniarzy wojennych. Współuczestnikami popełnionej przez Rosję zbrodni agresji należy traktować także krymskie marionetki, które zorganizowały nielegalne referendum w celu legalizacji siłowego oderwania Krymu od Ukrainy. Dzisiaj takie postawienie sprawy wydaje się nierealistyczne. Ale należy pamiętać, że w swoim czasie poplecznicy Hitlera, którzy bezkarnie dokonywali zbrodni agresji przeciwko państwom europejskim, ostatecznie znaleźli się na ławie oskarżonych. Hitler uniknął takiego losu, popełniając samobójstwo. Zatem Władimir Putin ma wybór. Materiał wydawnictwa drukowanego „Ukraiński Tydzień” nr 12 (332) od 20 marca budowa wielkiego obiektu atomowego w strefie aktywności sejsmicznej z wysokim prawdopodobieństwem trzęsień ziemi, na dodatek na brzegu morza, będzie ignorować wszystkie współczesne wymogi dotyczące bezpieczeństwa jądrowego i ekologicznego, a także światowe doświadczenie. Do jakich strasznych skutków może to doprowadzić, niedawno pokazała katastrofa atomowa w „Fukushimie” w Japonii. Dla rewizjonistycznego kierownictwa Kremla interesy tak zwanych rosyjskich „rodaków” nie mają w rzeczywistości żadnego znaczenia. Ci obywatele są potrzebni Putinowi jako pretekst do imperialnej ekspansji. Ci mieszkańcy Krymu, którzy pod wpływem zwodniczej putinowskiej propagandy wystąpili za poparciem jego aneksji przez Rosję, jeszcze nawet nie wyobrażają sobie, co ich naprawdę oczekuje w łonie „mateczki Rosji”. Zamiast kurortowego raju Kreml wybrukuje dla nich drogę do militarystycznego piekła. Zamiar rządu dotyczący faktycznego podwójnego obywatelstwa mieszkańców Krymu jest skrajnie niebezpieczny dla istnienia państwa ukraińskiego Gabinet Ministrów Ukrainy oświadczył pod koniec ubiegłego tygodnia, że rząd będzie zapewniał w anektowanym przez Rosję Krymie prawa społeczno-ekonomiczne obecnym mieszkańcom półwyspu poprzez nadanie faktycznej możliwości podwójnego obywatelstwa dla tych, którzy otrzymają rosyjski paszport. Rząd wychodzi z założenia, że przyjęcie rosyjskiego obywatelstwa przez mieszkańców Krymu będzie odbywać się pod przymusem Rosji. Jednak takie podejście Gabinetu Ministrów rażąco narusza Konstytucję Ukrainy w części dotyczącej zapisanej w niej zasady jedynego obywatelstwa, a także konkretne postanowienia Ustawy „O obywatelstwie”. Ta Ustawa traktuje uzyskanie obywatelstwa obcego państwa jako podstawę do utraty obywatelstwa Ukrainy. Zgoda ukraińskich władz na samą możliwość takiego wyłączenia z fundamentalnych zasad konstytucyjnych i ustawowych jest skrajnie niebezpieczna dla istnienia państwa ukraińskiego. Taki precedens stworzy pokusę domagania się podwójnego obywatelstwa w innych regionach Ukrainy i będzie stymulować ruchy separatystyczne. Jeśli państwo ustąpi w tak zasadniczej kwestii, jak jedyne obywatelstwo, to w dalszej perspektywie otrzymamy kolejną interwencję Rosji na Ukrainę pod pretekstem ochrony już nie rosyjskich „rodaków”, a rosyjskich obywateli. Szlachetne pragnienie, by nie pozostawiać na pastwę losu ludności okupowanego Krymu, nie może być realizowane kosztem poświęcenia fundamentalnych interesów Ukrainy, zasad konstytucyjnych, samego istnienia państwa. Poszukiwanie odpowiednich mechanizmów i instrumentów ochrony naszych ludzi musi leżeć w innej płaszczyźnie i musi orientować się na tych, którzy nie przyjmą rosyjskiego paszportu. Ta ochrona musi bazować na różnorodnych możliwościach istniejących w prawie międzynarodowym, bez podważania bezpieczeństwa narodowego Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Rosji w zarodku. Publiczne oświadczenie Turczynowa o dokonaniu przez Rosję aktu agresji oraz ogłoszenie mobilizacji wybrzmiały niemal trzy dni po tym, jak 27 lutego 2014 roku rosyjscy wojskowi bez znaków rozpoznawczych zajęli budynek krymskiego parlamentu, w którym zostały podjęte nielegalne decyzje o odłączeniu Krymu od Ukrainy. Szewczenkowski sąd miasta Kijowa zaspokoił wniosek Głównego Zarządu Śledczego SBU o zatrzymanie nielegalnie mianowanego premiera krymskiej autonomii Serhija Aksionowa oraz spikera Rady Najwyższej ARK Wołodymyra Konstantynowa. Stało się to 5 marca 2014 roku, czyli już wtedy, gdy przebywali oni pod ochroną rosyjskich sił okupacyjnych. Oczywiste jest, że w razie terminowego zatrzymania liderów separatystów, aktywnych działań Służby Bezpieczeństwa oraz szybkiego rozlokowania pododdziałów Sił Zbrojnych Ukrainy na Krymie na początku rosyjskiej agresji Władimir Putin nie odważyłby się na jej kontynuację. Od czasu odzyskania niepodległej państwowości Ukraina dążyła do rozwijania z Rosją dobrosąsiedzkich stosunków i traktowała ją jako strategicznego partnera, a nie potencjalnego przeciwnika. Z góry zaplanowana zbrojna agresja, która jest jedynie elementem zakrojonej na szeroką skalę operacji specjalnej, skierowanej na zniszczenie Ukrainy, okazała się momentem prawdy i postawiła na porządku dziennym konieczność zasadniczej przewartościowania postulatów i priorytetów Strategii bezpieczeństwa narodowego i Doktryny wojennej Ukrainy. Dokumenty te powinny zapisać, że Rosja jest realnym, a nie potencjalnym wrogiem Ukrainy, który pod przykrywką haseł o rozwijaniu przyjaźni z bratnim narodem jest gotowy rozpętać przeciwko niemu bratobójczą wojnę. Zgodnie z tym ukraińskie władze muszą podjąć zdecydowane kroki, skierowane na systemowe odrodzenie całego sektora bezpieczeństwa narodowego oraz jego należyte i stałe finansowanie. Dla wzmocnienia i reformowania poszczególnych elementów sektora bezpieczeństwa narodowego zgodnie ze współczesnymi wymogami konieczne jest porozumienie w sprawie udzielenia Ukrainie konsultacyjnej, technicznej i materialnej pomocy przez państwa, które są gwarantami jej bezpieczeństwa zgodnie z Memorandum Budapeszteńskim, a także NATO i UE. Państwa zachodnie, jeśli dbają o własne bezpieczeństwo, powinny stanąć ramię w ramię z Ukrainą w jej przeciwdziałaniu najeźdźcy. Rosyjska agresja narusza światowy porządek prawny, zagraża globalnemu bezpieczeństwu i podważa reżim nierozprzestrzeniania broni jądrowej, a zatem stwarza zagrożenie dla każdego członka społeczności międzynarodowej, w tym zwłaszcza dla zachodnich demokracji. Bezpieczeństwo Zachodu nie może zostać osiągnięte drogą udobruchania agresora i zaspokajania jego bezprawnych kaprysów kosztem uzasadnionych interesów Ukrainy. Dla zagwarantowania swojego bezpieczeństwa i ochrony swoich żywotnych interesów Zachód nie powinien dopuścić do powstania na geopolitycznym terenie byłego ZSRR rosyjskiej neoimperii, która z definicji będzie agresywnym totalitarnym tworem, wrogo nastawionym. Elektrownia atomowa na Krymie oznacza jego dalszą militaryzację jako bastionu Rosji przeciwko Europie oraz upadek sfery uzdrowiskowej. Według informacji mediów rosyjski „Rosatom” już rozważa możliwość budowy elektrowni atomowej na Krymie. Symbolika tego zamiaru Moskwy jest wymowna. Dla zaspokojenia potrzeb społeczno-ekonomicznych półwyspu z jego stosunkowo niewielką populacją i gospodarką elektrownia atomowa jest niepotrzebna. Dla uzdrowiskowej specjalizacji Krymu pojawienie się na nim elektrowni jądrowej jest skrajnie niebezpieczne i szkodliwe. Takie zamiary Kremla po raz kolejny potwierdzają, że Putin rozpatruje przyszłość Krymu głównie z pozycji wojskowo-politycznych. Putin potrzebuje całego Krymu jako twierdzy, wojskowego bastionu przeciwko Europie. Nawet w większej skali, niż miało to miejsce za czasów ZSRR. Aby zbudować taki status Krymu, rozbudować potężną infrastrukturę wojskową, Kreml musi posiadać autonomiczne zaopatrzenie energetyczne półwyspu. Innej możliwości dla osiągnięcia wyznaczonych celów wojskowych nie ma. Populacja Krymu, która już dawno jest zorientowana na inne kierunki rozwoju półwyspu, w ten sposób stanie się zakładnikiem militarystycznych i rewanżystowskich planów Moskwy. Elektrownia atomowa na Krymie będzie niezwykle niebezpiecznym obiektem jądrowym. Budowa. Iwan Zajec, deputowany ludowy Ukrainy 5 kadencji, minister ekologii Ukrainy (2000—01 r.):
Maschinelle Übersetzung
Walentyna SEMENIAK
Wygląda na to, że UPC MP zaczyna „przejrzeć” na oczy po totalnym „russkiego mira”, który przez ostatnich kilka lat próbował nam wraz ze swoją świtą wyeksportować Cyryl. „Wstyd mi za Pani, Walentyno Matwijenko”, — napisał w swoim apelu do rodaków z Czerkas, zajmujących wysokie stanowiska we władzach państwowych Rosji, w szczególności do przewodniczącej Rady Federacji FR, która legislacyjnie poparła apel prezydenta Rosji o wprowadzenie wojsk na terytorium Ukrainy — metropolita czerkaski i kaniowski Sofronij (w świecie Dmytruk). „Przecież ja z Panią się spotykałem, kiedy przyjeżdżała Pani do Czerkas, obrażony jestem za Pani krewnych, którzy mieszkają w Czerkasach. Tu jest Pani szkoła, technikum medyczne, powietrze znad Dniepru — przecież wyrosła Pani na tym, jak więc mogła Pani tak podle postąpić wobec swoich ziomków, wobec wojsk? Chciałbym spojrzeć w oczy ministrowi kultury Rosji ze Smiły (miasta w obwodzie czerkaskim) Władimirowi Miedinskiemu. Jaka on ma kulturę? Ludzie dobrzy, opamiętajcie się! Komu wy służycie?”. Wiecie, mnie też jest wstyd. Przecież i ja pochodzę z Czerkaszczyzny. I zawsze, gdzie tylko występuję, opowiadam o Tarasie Szewczence, którego ta ziemia podarowała światu, o rodaku z ziemi zwenigorodzkiej (obecnie rejon katerynopolski) Wiaczesławie Czornowole… Ziemiacy — od słowa ziemia, bo na tej ziemi „zakopany jest pępowina” takich, jak Matwijenko i jej podobnych.
To nie są tylko patetyczne słowa. Pępowina biologiczna jest przemijalna, ale pozostaje energetyczna. Ta ostatnia zawsze się aktywizuje na zmierzchu lat. Wtedy człowieka niewypowiedzianie ciągnie tam, gdzie się urodził, bo tam jest „ładunek”, który wzbogaca i inspiruje do pozytywnych impulsów w dalszym życiu. Ten ładunek-impuls przekazywany jest dzieciom dzieci — wnukom. Odbywa się karmienie ENERGII RODU. Czym będzie karmić swoje RODOWE DRZEWO Walentyna Matwijenko? A niczym. Bo ziemia rodzinna energetycznie już odwróciła się od niej. W odpowiedzi na swoje działania otrzymała znaczny (nieprzymuszony) negatywny przekaz-reakcję od swoich rodaków. A jeśli wziąć pod uwagę, że zawłaszczenie terytoriów nastąpiło w pierwszy dzień Wielkiego Postu… Naruszone zostały dwa główne przykazania: „nie zabijaj” i „nie pożądaj domu bliźniego swego”. „Jeśli jesteście tacy mądrzy i wasz mózg pracuje na więcej niż 4 procent, to opamiętajcie się. Naprawcie swoje straszne i zbrodnicze błędy wobec swojego narodu, bo Bóg wam tego nie przebaczy!” — wzywa w swoim apelu do winowajców ojciec Sofroniusz. W tej chwili pomyślałem, czy Bóg przebaczy czyny tych ludzi, którzy w okresie kampanii przedwyborczych agitowali pieniędzmi i gryką za reżim bandy Janukowycza? Znany rosyjski dziennikarz telewizyjny i publicysta (nawiasem mówiąc, pochodzący ze Lwowa) Posner ze smutkiem poinformował, że jest zmuszony opuścić Rosję: „Żal mi się rozstawać, ale jestem człowiekiem”. A kim więc są wszyscy pozostali? Małpami? A jak bardzo chciałoby się wierzyć w lepsze!
Maschinelle Übersetzung
Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia «Swoboda», posłanka...
Poprawka: poniżej właściwe tłumaczenie.
Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”, deputowany ludowy Ukrainy Oleh Pankiewycz apeluje do członków rządu, aby nie dopuścić do tego, by kryminskie arcydzieła okresu scytyjskiego, obecnie eksponowane w Amsterdamie, trafiły w ręce okupantów. W związku z tym 24 marca 2014 roku Oleh Pankiewycz zwrócił się do ministra kultury Jewhena Niszczuka oraz p.o. ministra spraw zagranicznych Ukrainy Andrija Deszczyci z apelem o zadbanie, aby wystawę zwrócono do Kijowa, a nie na Krym. Według słów Olega Pankiewycza kryminskie muzea niedawno przekazały Muzeum Amsterdamskiemu do ekspozycji najlepsze arcydzieła okresu scytyjskiego, kryminskie zabytki i artefakty, w tym złote ozdoby. „W maju eksponaty wystawy «Krym: złoto i sekrety Morza Czarnego» mają wrócić do kryminskich muzeów. Jednak w warunkach okupacji Krymu przez Rosję zwrot eksponatów będzie oznaczał przekazanie ich agresorowi”, — zaznaczył członek «Swobody». I wezwał urzędników rządowych do rozpoczęcia negocjacji z kierownictwem Muzeum Amsterdamskiego w sprawie zwrotu eksponatów wystawy «Krym: złoto i sekrety Morza Czarnego» do Ukrainy oraz do rozstrzygnięcia kwestii umieszczenia eksponatów tej wystawy w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w Kijowie.
Biuro prasowe Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”
Maschinelle Übersetzung
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: — Zanim przejdziemy do kwestii dotyczących represji, które mają miejsce dzisiaj na okupowanym terytorium Ukrainy, w szczególności na Krymie, wspomnijmy historię. W książce kijowskiego cenzora Serhija Szczohołewa „Ukraiński ruch jako współczesny etap południoworosyjskiego separatyzmu” mówi się o tym, co należało zrobić z Ukraińcami na okupowanych terytoriach w 1914 roku, kiedy Galicję okupowało Imperium Rosyjskie. Dzisiaj, tak jak 100 lat temu, powtarza się ten sam algorytm na Krymie, gdzie faktycznie Towarzystwo przeszło do działalności podziemnej. Zabroniono nam jakichkolwiek kontaktów, nie mamy żadnych połączeń, chociaż Putin ogłosił, że język ukraiński będzie trzecim językiem państwowym. W rzeczywistości obecnie można stwierdzić, że jest on wykorzeniany. Ponieważ jedyny ośrodek, który kontynuował język ukraiński, jedyna gazeta, która należała do ukraińskich Krymian „Krymska switłycia”, obecnie przestała funkcjonować. Będziemy wydawać ją tutaj, w Kijowie, i wywozić nakłady na terytorium Krymu. Ale zanim przejdę do konkretnych palących problemów, chciałbym zwrócić uwagę na postać, która z jakiegoś powodu wypadła z naszego pola widzenia: tego, kto formował całą tę ideologię, która wydała tak złowrogie plony. To postać byłego ministra oświaty, człowieka, który fundamentalnie opracował wszystkie środki rusyfikacji Ukrainy i które bardzo konsekwentnie wdrażał. Zapomnieliśmy już o tym, że jest on autorem wielu podręczników, które sam opracowywał. Moskwa go wspierała i były one realizowane, poczynając od wydawnictwa „Folio” w Charkowie. W swoich „pracach” używa „perełek”: „fuhrerzy Ukrainy”, „mirowaja z Miedwiediewem”, „galickij szlach ot wielikoj pobiedy”. To niezwykle aktualna książka, która dzisiaj jest oskarżeniem. Zapominamy o tym, kto formował wewnątrz Ukrainy piątą kolumnę, uzbrajał ją i dlaczego na Krymie był on bardzo popularną postacią. Zapytajcie jakiegokolwiek Krymianina, a powie wam, ile razy Dmytro Tabacznyk odwiedził półwysep, ile tam takich jego prac rozprowadzono, na Wschodzie i Południu Ukrainy tak samo. Piątą kolumnę hodowali u nas przez długi czas swoi, tak zwani państwowcy. To człowiek, który poniżał naszą godność narodową, naszych wybitnych działaczy, pisarzy. Nie wiadomo dlaczego dzisiaj żyje w dobrobycie i nikt nie pociąga go do odpowiedzialności sądowej za formowanie „raszyzmu”. Ten nowy termin wprowadzamy, bo innego nie mogę znaleźć na to, co robi dzisiaj Putin i co zaplanował. Jego ostatecznym celem, bez wątpienia, jest cała Ukraina. I wszędzie się o tym mówi, w różnych pracach. W szczególności w pracy Romana Wasyłyszyna, gdzie poucza: „W czym siła, brat? Siła w prawdzie, brat? Siła w sile, brat”. Co rekomendował — wszystko to jest w arsenale Władimira Władimirowicza. „Odtworzyć kontrolę przestrzeni poradzieckiej i w pierwszej kolejności doprowadzić do ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej. Chodzi o to, aby oderwać Ukrainę od projektu liberalnego i przyciągnąć do wspólnej realizacji projektu rosyjskiego”. Ta książka była również wielokrotnie wydawana w różnych wydawnictwach Moskwy, Sankt Petersburga, Niżnego Nowogrodu, Woroneża, Rostowa nad Donem, Jekaterynburga, Samary, Nowosybirska, Kijowa, Charkowa, Mińska. Mam wydanie z 2011 roku. Te książki jeszcze dzisiaj są produkowane w Rosji. Na półkach księgarskich na Arbacie możecie kupić nie tylko tę. Zwracam waszą uwagę na prace, które są niezwykle ważne dla zrozumienia tego, co dzieje się u nas dzisiaj. Kwestię językową z jakiegoś powodu tak spokojnie spychamy na dalszy plan, nie uświadamiając sobie, że język jest czynnikiem konsolidującym. Dzisiaj patrzę na ekrany telewizorów, gdzie na wszystkie sposoby chwali się frazę naszego premiera o tym, że w jego rodzinie mówi się różnymi językami i nie wywołuje to nieporozumień. Nie będę jej krytykował, ale zmuszony jestem zrobić tylko jedną uwagę: czy w jego rodzinie, czy w innych można rozmawiać w jakimkolwiek języku. To osobista sprawa. Ale jeśli mamy język państwowy, to nie może on być rozdwojony. Rozdwojenie świadomości doprowadziło do tego, że wielu na Wschodzie i Południu Ukrainy nie odczuło, że żyją w niepodległej Ukrainie. Nie skonsolidowano tego, co jest głównym czynnikiem nie tylko dla Ukrainy, ale i dla każdego innego państwa, przede wszystkim dla Rosji. Dlatego Putin stale podkreśla, że „język rosyjski i terytorium języka rosyjskiego oraz terytorium interesów Rosji” jest tam, gdzie funkcjonuje język rosyjski. To jednoznaczne rzeczy, nie można ich podważać. I dlatego każdy wysoki urzędnik powinien ostrożnie obchodzić się z językiem ukraińskim. Absolutnie nieuzasadnione było uchylenie ustawy K-K, która poniżyła język ukraiński, naród ukraiński, doprowadziła do długotrwałej konfrontacji na pierwszym zeszłorocznym Majdanie. Jednym z czynników, który doprowadził do obecnego Majdanu, jest poniżenie godności narodowej. Nie można jej deptać, poczynając od najważniejszego. Wiktorija Putilina zaznacza: „Do czasu, kiedy Europa stanie się wielka, my już przyjdziemy do Rosji, ponieważ w stosunku do niej jesteśmy mali. To prawa życia. Abyśmy nie weszli do Rosji jako Małorosja, konieczne jest wewnątrz swojego kraju oczyścić się i zjednoczyć”. To zostało wyniesione na czoło książki. Tutaj główny postulat: język to nic, zwykłe drgania dźwięków. „Przekształcanie języka w atrybut narodowy, w środek do walki o władzę jest bluźnierstwem”, — pisze autorka. Ale nikt przecież nie walczy o władzę dla języka, walczy się o to, aby organizm narodowy przetrwał na tych przeciągach, które są niezwykle potężne. Nazywam je przeciągami globalistycznymi, ale to już inny temat. Dlaczego na Krymie pozostały tylko te ośrodki ukraińskości, które były zjednoczone wokół „Proświty”? Dlatego, że państwo nic nie robiło. Z ogromnym trudem „Proświcie” udało się dołączyć do gazety „Krymska switłycia” Ministerstwo Kultury, aby częściowo ją finansowało. Bo nakłady rosły, papier i usługi poligraficzne drożały, i to wydanie, założone na początku niepodległości, mogliśmy stracić. 22 lata temu „Krymska switłycia” była bardzo popularna i opozycyjna wobec wszystkiego, co rosyjskie, szowinistyczne. Była jedynym oponentem wobec kwitnącego na półwyspie szowinizmu, którego ludzie, którzy jeździli na Krym głównie na wypoczynek, nie zauważali. Jak tam żyło 700 tysięcy Ukraińców, państwowców nie interesowało. Państwo nigdy się nimi nie zajmowało. I dlatego nie jest przypadkiem, że mieliśmy najbardziej haniebne pomieszczenie w piwnicy, które przydzielała nam rzekomo nasza poprzednia władza, nie zrealizował się projekt „Ukraiński dom”, wynajmowaliśmy go. Środki zbieraliśmy od ludzi. W miarę możliwości pomagali gospodarze, którzy mieli sentyment do ukraińskości. Oni właściwie trzymali ukraińskość na północy Krymu, jednoczyli ją w jedną całość, która obecnie jest rozproszona, zagubiona, nie wie, jak będzie żyć dalej. Bo jak mają być, na przykład, Ukraińcy, którzy od wieków żyją na tej ziemi, jeśli odłączą wodę czy prąd? Mówiono nam jedno: jeśli jesteś proświcianinem, jesteś nacjonalistą. I tak jest wszędzie. Czy to w Charkowie, gdzie zbombardowano pomieszczenie, wyniesiono książki, spalono dokumentację, archiwum, bibliotekę. Kto to zrobił? Mówimy — piąta kolumna. Ale nie, to dobrze zaplanowane, wyreżyserowane akcje, które miały miejsce jeszcze sto lat temu. Kiedy przyszła rosyjska armia na galicyjskie nie-rosyjskie ziemie, zniszczyła wszystko. Tak samo, jak robili bolszewicy, kiedy zajęli Kijów i całą Ukrainę. Niszczyli wszystko, co ukraińskie, ukraińskie centra, a przede wszystkim naszą ukraińską organizację społeczną. Bo rozumieli: partie mogą się przekształcać, a segmenty społeczne są niezwykle wpływowe, poważne; bo „Proświta” współpracuje ze wszystkimi proukraińsko zorientowanymi, państwowotwórczymi partiami. Właściwie z łona Towarzystwa wyszły obecne ukraińskie partie, naładowane duchem macierzystej „Proświty”. Przypomnijmy wypowiedź wielkiego rosyjskiego filozofa Iwana Iljina: „Problem prawdziwego nacjonalizmu jest rozwiązywalny tylko w związku z duchowym rozumieniem ojczyzny. Albowiem nacjonalizm jest miłością do ducha swojego narodu i przy tym właśnie do jego duchowej odrębności”. Oto tak rosyjski filozof definiuje termin, który „przypinają” nam w wypowiedziach Miedwiediew, Putin, Kisielow: nacjonaliści. Jak możemy przetrwać w te dni próby? Wzywają nas: zapomnijcie tymczasowo o problemie językowym. Mówią, oto my się urządzimy, a potem przejdziemy do jego rozwiązania… Jesteście świadkami tego, ile razy już „rozwiązywano” problem językowy, tak samo jak kościelny, ile razy mówiono: dajcie nam trochę oprzeć się… W 1994 roku Leonid Kuczma mógł podpisać Ustawę o języku. Do tego jeszcze działała radziecka ustawa językowa. W czasach radzieckich język ukraiński został ogłoszony państwowym. Kuczma nie rozwiązał tego problemu. Na tym gruncie zostali wyhodowani tacy jak Tabacznyk. Jest ich na Ukrainie setki. Nierozwiązane tematy i problemy językowe dzisiaj obrócą się przeciwko nam kolejnymi starciami i kolejnymi napięciami narodowymi. Trzeba je rozwiązywać w porę. Dlatego robię pewne zastrzeżenie tym, którzy mówią: „Nie ma znaczenia, w jakim języku rozmawiać”. Język jest niezwykle ważny, dlatego tak zawzięcie karczują wszystko, co ukraińskie na Wschodzie, Południu. Ale najważniejsza obecnie jest problem Krymu. Musimy być z tymi ludźmi, którzy są i pozostają Ukraińcami.
Dmytro ŁOMACZUK, reżyser filmowy: — Polityka informacyjna stoi obok językowej na pierwszych miejscach w każdym szanującym się państwie. Zanim agresor zajął Krym, wyłączono wszystkie ukraińskie kanały i zaczęto narzucać swoją politykę, swoje programy, skierowane przeciwko państwu ukraińskiemu. Ukraińskie kanały od rana do wieczora transmitują, jak przejmują nasze okręty, blokują nasze jednostki. Dlaczego nigdzie nie pokazano, jak jeden oddział wojskowy odparł agresora od zajętych obiektów? W państwowych kanałach telewizyjnych w języku rosyjskim — „Wiesti”, „Jedinaja strana” i tym podobne. Nawet ukraińskojęzyczni politycy w tych kanałach mówią wyłącznie po rosyjsku. Chcę powiedzieć o proświtańskim serialu „Logos”. Jest on godny tego, aby pokazywać go na różnych kanałach i trzeba to robić. Rosyjscy agresorzy ogłosili, że Krym przechodzi na ich warunki nauczania. I będą narzucać Krymczanom zmyśloną historię Rosji. My naszym serialem pokazujemy, jak rozwijała się nasza historia, nasz język. Dlaczego nasze kanały nie chcą brać tych prac? To jedyny projekt, który zrobiono na Ukrainie w czasach niepodległości. Chcę zwrócić się do naszych ludzi mediów: pokazujmy swoje. Polityka informacyjna jest nie mniej ważna niż broń wojskowa, prawdopodobnie nawet silniejsza. Ihor KIRIUSZCZENKO, proświtanin: — Nigdy nie myślałem, że po wystąpieniu przy pomniku Szewczenki, kiedy świętowaliśmy 200- Tematem jednej z konferencji prasowych, które w minionych dniach przeprowadziło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, były „Porewolucyjne realia organizacji społecznych na Wschodzie i Południu Ukrainy oraz represje wobec Towarzystwa „Proświta”. Chociaż przekonuje się nas, że na pierwszym miejscu stoi gospodarka, to jednak po raz kolejny przekonaliśmy się, że niezwykle aktualna jest także kwestia językowa, którą bardzo często się manipuluje. Jedna z najstarszych, najpotężniejszych ukraińskich organizacji „Proświta” jest tego przykładem: jak bardzo właśnie przez obecne wydarzenia zaczęła ona w swoim państwie, na Ukrainie, doznawać represji. I dlatego mówiono o tym, jak chronić przed Moskwą już nie tylko ukraińskojęzyczną ludność na Ukrainie, ale także rosyjskojęzyczną. Reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk, naukowczyni Iryna Olijnyk, doktor nauk pedagogicznych Heorhij Filipczuk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...rocznicy od dnia jego urodzenia, następnego dnia do mojego mieszkania przyjdą rosyjscy faszyści, wyrzucą mnie nie tylko z mojego domu, ale i z Krymu. Wspominano tu, że po zajęciu Krymu wyłączono ukraińskie kanały. Ukraińskie kanały wyłączono już 9 marca. Korespondowałem przez internet z rosyjskimi przyjaciółmi, napisałem: jutro przyjdą do mnie do domu. Odpowiedzieli: a co ty, nic się nie stanie, to nieprawda. Jednak przyszli i w grubej, ultymatywnej formie oświadczyli: „Precz!”. Najpierw powiedzieli: idźcie z nami na posterunek, z was będą wyciągać zeznania. „Za co?” — „Byliście na Majdanie?” — „Tak, byłem”. — „Za to was właśnie będą bić”. Próbowałem im wyjaśnić, że tam ludzie walczyli nie przeciwko Rosjanom, lecz przeciwko tej władzy, która dopuściła do tego, że mamy deficyt budżetowy 66 mld, bo trzeba skądś wziąć te pieniądze. Nie słuchają, milcząco odwracają się. Coś się stało, że część tych ludzi z białymi opaskami na rękawach „Русский блок” (nazywam ich rosyjskimi faszystami) gdzieś pobiegła: „Teraz przyprowadzimy jeszcze dwóch majdanowców”. Ci, którzy zostali, powiedzieli mi: „Precz z Krymu, zbierajcie się natychmiast”. Wrzuciliśmy do plecaka to, co wisiało na wieszaku, i wyjechaliśmy stamtąd 10 marca. Przyjechawszy do Kijowa, zwróciliśmy się do prokuratury, zasięgnęliśmy porady. Ten czyn podlega dwóm artykułom: 129 i 146 Kodeksu karnego Ukrainy. Napisaliśmy zawiadomienie o przestępstwie, czekamy na odpowiedź. Byłem przewodniczącym inicjatywnej grupy, zorganizowaliśmy Komitet Uchodźców Krymu. Przyjechali jeszcze ludzie i zaczynamy tu swoją działalność. Pierwszy cios przyjęliśmy na siebie my, ukraińscy aktywiści. Teraz będziemy szukać, jednoczyć wszystkich, którzy nie zgadzają się z okupacją Krymu.
Olena KIRIUSZCZENKO, działaczka Proświty: — Przez cały czas, gdy mieszkaliśmy w mieście, Ukraińcy czuli się jakoś odłączeni od kontynentu. Wielkich ukraińskich projektów nigdy nie było. Przeciwnie, z Rosji przyjeżdżały wystawy objazdowe, odbywały się różne spotkania, przyjeżdżali działacze państwowi. My nie mieliśmy niczego podobnego. Być może to był jeden z powodów, dla których środowisko było bardziej w rosyjskim duchu niż w ukraińskim. Nasi przyjaciele-Rosjanie (mamy ich bardzo wielu), którzy wcześniej byli nastawieni przychylniej do Ukrainy, przed referendum zmienili zdanie. Dobrze się przyłożyła Duma Państwowa Rosji: jej przedstawiciele praktycznie nie wyjeżdżali z Sewastopola, nieustannie prowadzili rozmowy, zmieniali się nawzajem, opowiadali, jak świetnie będą żyć mieszkańcy Krymu w Rosji, jak będzie się o nich troszczyć państwo. Tak się właśnie stało. Pierwsza nasza greckokatolicka parafia została założona w moim własnym budynku, poprosił mnie o to ksiądz. Były pewne porozumienia, marzyliśmy, że obok powstanie nasza świątynia. Przez wszystkie lata nie udało nam się tego osiągnąć. Po 15 latach powstała tu rosyjska cerkiew. Rozumiem, że państwo nie powinno ingerować w sprawy religijne, ale jakieś wsparcie powinno być, wtedy mogłoby być inaczej.
Naszego księdza również represjonowano. Aresztowano go dwukrotnie. Za drugim razem został zmuszony do wyjazdu.
Gieorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, członek-korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: — Istnieją analogie, których dziś nie możemy ominąć. Dokładnie 100 lat temu, gdy rozpoczęła się I wojna światowa, w Ukrainie, która w wyniku długotrwałej polityki imperialnej Rosji została pozbawiona własnej państwowości, powstała niemal ta sama sytuacja, jaką mamy dziś w związku z zbrojną agresją Federacji Rosyjskiej na Krym. Wtedy, w 1914 roku, wszędzie zamykano i niszczono «Proświty», zakazano wszystkich ukraińskich organów drukowanych… Zakazano nawet obchodzenia 100. rocznicy urodzin ukraińskiego geniusza Tarasa Szewczenki. A dwa lata wcześniej ukazała się niesławna książka-donos Siergieja Szczoholewa na ruch ukraiński i Ukraińców, o której już wspominał Pawło Mowczan. To wydarzenie jako retrospektywa historyczna jest bardzo aktualne w odniesieniu do już rzekomo dzisiejszego, państwowego czasu. Znany ukrainofob i nienawistnik Ukrainy Siergiej Szczoholew, dopatrując się w zupełnie zgodnym z prawem prawie narodu ukraińskiego do własnej kultury i ojczystego języka etapu separatyzmu „juznorusskiego”, wzywał rosyjskiego cara do bezlitosnego rozprawienia się z Ukraińcami. Aby zniszczyć ukraiński separatyzm, a to znaczy — ukraińskość, trzeba, pisał ten mizantrop, zrobić cztery rzeczy: po pierwsze, zlikwidować narodową edukację i narodową szkołę; po drugie, zakazać ukraińskiego drukarstwa książkowego; po trzecie, zakazać ukraińskiego Słowa Bożego w cerkwiach i w ogóle odzwyczaić ukraińską młodzież od ukraińskiego słowa. Oto jakimi były cztery „recepty”-stanowiska znanego ukrainofoba, kijowskiego cenzora Siergieja Szczoholewa, dla ówczesnych władz rosyjskich. I one nie zwlekały, by natychmiast tego użyć do niszczenia Ukraińców. Nakładam tę sytuację na obecne czasy, na XXI wiek. I widzę te same dążenia, za którymi stoją zarówno siły zewnętrzne, jak i wewnętrzne, aby zrealizować dziś, w niezależnej Ukrainie, ten sam scenariusz sprzed stulecia. Ukraińcy zaś muszą pamiętać, że żadna armia nie zdoła chronić, obronić integralności terytorialnej państwa, swojego narodu, jego honoru, godności i niepodległości, jego ducha, jeśli dziś zapomnimy o świętościach — o języku, narodowej przestrzeni informacyjnej, wierze i narodowej szkole. Nie tylko z tego powodu Ukraina i my, Ukraińcy, potrzebujemy dialogu obywatelsko-państwowego. Nie po to, by budować na przyszłość miękkie, lojalne społeczeństwo obywatelskie, lecz po to, by natychmiast móc reagować na to, co się dzieje. Bo nadszedł czas, gdy musimy podejmować decyzje codziennie, co godzinę, a nawet — co chwilę, i działać z wyprzedzeniem. To pomoże nam zminimalizować te strategiczne przeliczenia się, błędy, które były popełniane i, być może, mogą być popełniane w przyszłości. W związku z tym chciałbym powiedzieć o jednym niezwykle ważnym dla Ukrainy problemie strategicznym. Omijamy go już nie jeden rok (w 2007, 2010, 2012 roku i do dziś), dlatego też przez długi czas nie mogliśmy go pokonać. A to leży w interesie narodu ukraińskiego, jego bezpieczeństwa narodowego, przede wszystkim energetycznego. Chodzi o ukraiński szelf, a dokładniej — o szelfową część o powierzchni 12 960 km², obfitującą w ogromne zasoby gazu, Przykerczeńską. W 2007 roku cenne złoża minęła ukraińska władza, oddając je oligarchom, którzy natychmiast ulokowali je w offshorowych strefach Bermudów i Wysp Dziewiczych. Wokół tego przez kilka lat trwała desperacka walka. Bo to nie było po prostu terytorium z poligonem wojskowym. Według najskromniejszych szacunków ekspertów, w jego głębinach znajduje się 1,5 biliona metrów sześciennych gazu. Zatem jest to problem dalekiej, bardzo dalekiej energetycznej bezpieczeństwa Ukrainy, a w szerszym ujęciu — jej niepodległości. Wartość przykerczeńskiej działki według cen z 2006 roku wynosiła ponad 250 mld dolarów, a obecnie wzrosła trzykrotnie. Dziś rozumiemy — terytorium szelfu zostało utracone. Nie tylko martwi mnie los „Czornomornaftohazu”, nawet nie te 40 statków, które tam są, i nawet nie platformy wiertnicze Bojki. Bo jeśli porównać wartość tych aktywów, które zostały zbrodniczo oddane oligarchom i ukryte w strefach offshorowych, a w konsekwencji utracone przez naród ukraiński i Ukrainę, to realnie uświadamiasz sobie ogromne straty materialne, jakie zadał nam marionetkowy rząd Janukowycza pod kierownictwem Moskwy. O tym najważniejszym utraconym bogactwie Ukrainy, które pozostaje bolesnym tematem, mężowie stanu wolą nie wspominać albo mówią bardzo mało i to pobieżnie. Zapewne uświadamiają sobie niebezpieczeństwo tego tematu dla dyskusji, ale i tak prędzej czy później będzie on wymagał głębokiej i szerokiej debaty na poziomie zawodowym, politycznym i prawnym. To, że ktoś zasłania sobie i państwu oczy dłonią, żeby nie widzieć rzeczywistej sytuacji, sama ta problem wielkiej ukraińskiej perspektywy nie zniknie. Druga kwestia — zachowanie jedności, narodowej zgody, patriotyzmu i ducha ukraińskiego nie może zostać rozwiązana żadnymi werbalnie uspokajającymi pociągnięciami pędzla, żadnymi pastelowymi tonami, żadnymi zmianami i upiększaniem tego czy innego ustawy językowej. Dopóki nie będzie u nas uchwalony jasny i zrozumiały, zgodny z międzynarodowymi normami prawnymi stan-
Ihor i Olena Kiriuszczenkowie lotkami, ale uzgodniona z własnymi narodowymi interesami koncepcja polityki etnicznej. Ta koncepcja, u podstaw której powinna leżeć idea ukraińska, ideologia ukrainoznawcza. U jej podstaw musi być położona zasada Konferencji ONZ ds. zrównoważonego rozwoju z 2012 roku w Rio de Janeiro, w której wzięło udział 192 kraje świata. Jej główna teza brzmi tak: każda kultura i każdy naród musi być wysłuchany. I oto, jeśli będziemy wychodzić z tych zasad, z syntezy humanitarnego połączenia tego, co ogólnonarodowe, ogólnoludzkie i osobowe, to my, Ukraińcy, na swoim terytorium będziemy w stanie dać odpowiedź nie tylko na wojskową agresję Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy i aneksję Krymu, ale także na wybuchy szowinistycznej epizootii separatyzmu w dowolnym regionie Ukrainy, które już są zarażone tym wirusem. Trzeci problem to konieczność naszej jedności. Chcę, abyśmy my, prosvityanie, wraz z wszystkimi siłami społecznymi i politycznymi propagowali i podejmowali realne kroki ku zjednoczeniu całego narodu ukraińskiego. Nie z krymskimi separatystami, nie z tymi zdrajcami i wrogami naszego narodu i państwa ukraińskiego, lecz z ludźmi szczerymi w uczuciach przyjaźni i wzajemnego szacunku.
Musimy powiedzieć naszemu narodowi: nie można historii Krymu śledzić od 1784 roku, kiedy carska Rosja w chorobliwej żądzy podbojów i podporządkowania sobie cudzych ziem, bogactw i narodów pojawiła się na Krymie i w miejscu dawnej osady „założyła” Sewastopol. Nie można dziś rozpatrywać ukraińskiego Krymu nawet od XIII wieku, kiedy pojawili się tam Tatarzy. Bo Krym to Taurowie, Antowie, Rusicze – przodkowie dzisiejszych Ukraińców. To właśnie mówił wybitny historyk Imperium Osmańskiego z drugiej połowy VII wieku, kiedy przeprowadzono unikalne badania na Krymie. Wtedy okazało się, że autochtonicznej ludności – Rusów-Ukraińców na Krymie w VII wieku(!) było 920 tysięcy. Z nich 200 tys. dzieci i 120 tys. kobiet. Oznacza to, że była to pełnokrwista, żywotna nacja na terenach Krymu. To nie my mówimy, to woła do nas wystrzępiona historyczna prawda. Dziś trzeba otwarcie mówić również o tym, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Bo kiedy nas, Ukraińców, a zwłaszcza prosvityan, oskarża się, że nagle staliśmy się na niezrozumiałą, konfrontacyjną drogę, to jest to wielkie i cyniczne kłamstwo. Chcemy przekazać politykom, naszemu narodowi i międzynarodowej wspólnocie ten niezaprzeczalny fakt, że nie ukrainizacja zagraża przedstawicielom mniejszości narodowych na Ukrainie, lecz denacjonalizacja naszego narodu i utrata tożsamości narodowej. Dziś na Krymie, gdzie mieszka jedna trzecia Ukraińców (spośród nich 571 tys. uznało język ukraiński za ojczysty), tylko 0,2 % dzieci ma możliwość uczenia się w ojczystym ukraińskim. Jak więc zakwalifikować przestrzeganie praw i wolności Ukraińców na Krymie zgodnie z duchem i literą prawa ukraińskiego i międzynarodowego?
Zwracam się do Ukraińców, przede wszystkim do swoich prosvityan: tę sytuację etnopolityczną musimy starannie i obiektywnie śledzić i analizować, a nie w tym wariancie ani w tych przekazach, które od czasu do czasu wysyła nam Kreml. My, niestety, tylko przyzwyczailiśmy się coraz bardziej się bronić, a nie godnie, ofensywnie bronić swoich praw. Dlatego proponuję mówić o dialogu państwowo-społecznym. Towarzystwo „Proświta” na poziomie swoich godnych ludzi, ukraińskiej inteligencji, wojskowej, humanitarno-pedagogicznej, artystycznej elity musi wziąć aktywny udział w radach społecznych przy wszystkich ministerstwach i organach państwowych obecnej ukraińskiej władzy. Trzeba, abyśmy byli obecni w kolegiach, abyśmy mieli możliwość wpływania i kształtowania punktu widzenia nie tylko de-biure – biurokratycznie – lecz abyśmy mogli uzyskać tę niezbędną dyfuzję, tę syntezę obywatelskiego stanowiska i władzy państwowej. Wtedy dopiero będą podejmowane decyzje, które będą odzwierciedlać interesy narodu ukraińskiego jako nacji, będą odzwierciedlać i reprezentować nasze interesy oraz wcielać w życie ukraińską ideę narodową.
O niej nikt nie mówi, ale wiele problemów w naszym państwie wiąże się właśnie z jej przemilczaniem. Została ona zatwierdzona w latach 2001–2002 w narodowej doktrynie rozwoju narodowej edukacji Ukrainy. A od tego czasu została zepchnięta przez poprzednią antyukraińską władzę na margines. I od tamtej pory idea narodowa poszła obok ukraińskiej historii, państwowego postępu… Co więcej, zaczęto nas oskarżać o grzechy, których praktycznie nie mieliśmy. Dlatego problem nie leży w idei narodowej, nie w ukrainizacji. Leży on w płaszczyźnie ukraińskiej edukacji narodowej, ukraińskiej książki, naszej przestrzeni informacyjnej, która zdoła ukształtować ten duch patriotyzmu, zdolny stać się silniejszy od wszelkich dywizji, armii i wojsk uzbrojonych po zęby.
Znany filozof Danton, kiedy wiedziono go na szafot, powiedział: „Po chlebie najważniejszą rzeczą jest oświata”. Dodamy: i szerokie oświecenie, które ożywia i umacnia narodowego ducha naszego narodu. Na tych trwałych fundamentach trzeba wychować choćby dwa pokolenia. Dopiero wychowani w patriotyzmie i idei narodowej obywatele mogą stać się niezawodnym filarem mocnego, niepodległego i naprawdę demokratycznego państwa. I choćby jakie kataklizmy wstrząsały światem, potrafimy je przetrwać godnie, z honorem i stać się jeszcze silniejsi.
Materiały przygotowali Nadija KYRIAN, Mykoła TSYMBALIUK. Zdjęcia Switłany FESZENKO
Maschinelle Übersetzung
Chodzi o to, że obecna ukraińsko-rosyjska konfrontacja na Krymie jest również skutkiem przegranej Ukrainy z Rosją na polu informacyjnym, co przeszło niezauważenie i wcale nie zaniepokoiło rodzimego społeczeństwa na początku lat 90. ubiegłego wieku. Innymi słowy: ogłosiwszy Niepodległość, pozostawiliśmy obywateli Ukrainy w radzieckiej przestrzeni agitacyjno-propagandowej, którą Federacja Rosyjska chciwie i łatwo przekształciła zgodnie ze swoimi odwiecznymi ofensywnymi doktrynami i planami wielkomocarstwowymi (najwięcej przerzutów ma z nich, bez wątpienia, kremlowski projekt „Russkij mir” — zakrojony na szeroką skalę zamiar odrodzenia radzieckiego imperium w postaci euroazjatyckiej Rosji. Co więcej — wzywają nas do powrotu w czasy mongolsko-tatarskiego jarzma Złotej Ordy: do niewolnictwa, zniszczenia wszystkiego, co ludzkie w ludziach, ucisku narodowego). Dziś brzmi to paradoksalnie, ale ani przywódcy państwa, ani czołowi specjaliści branży obronnej — nikt przez dwie dekady Niepodległości nie wziął pod uwagę zmian w charakterze prowadzenia współczesnych wojen. A przecież były (i są!) dość solidne programy współpracy Ukrainy z NATO, był udział naszych wojskowych w międzynarodowych siłach pokojowych. Wreszcie, nie siedzieli bezczynnie także naukowcy badający problemy sfery militarnej. Wniosek jest smutny: po 1991 roku przywódcy narodu utonęli w międzypartyjnej (ściślej — międzyklanowej) walce o władzę, o utrwalenie oligarchicznego zawłaszczenia w życiu Ukrainy. W rezultacie spuścizna byłej radzieckiej armii (uzbrojenie, poligony, wojskowe uczelnie, potężny system obrony przeciwlotniczej (kierunek zachodni był pod nieustanną, stałą kontrolą liderów ZSRR)) była totalnie rozkradana. Dość powiedzieć, że nawet Flota Czarnomorska, która na mocy porozumień między Ł. Krawczukiem a B. Jelcynem (każda republika ogłaszała się właścicielem wszystkiego, co znajdowało się na jej terytorium) przypadła Ukrainie, ostatecznie została podzielona (a dziś moskiewscy okupanci zagarniają część okrętów należących do Sił Morskich Ukrainy). Władza ukraińska przez wszystkie te lata była daleka także od zrozumienia, że wojny trzeciego tysiąclecia absolutnie nie przypominają minionych konfliktów militarnych. Armia USA, wojskowi Izraela, irańskie, chińskie siły zbrojne oraz krajów NATO stosują dziś w działaniach wojennych cyberbroń, elektromagnetyczne rodzaje uzbrojenia itp. Rosja deklaruje, że kończy formowanie swoich cyberwojsk i ich wyjście na poziom pełnej gotowości bojowej, co przewidziano w strategii bezpieczeństwa narodowego FR do 2020 roku. Rewolucja technologiczna doprowadziła do pojawienia się broni informacyjnej, której głównym zadaniem jest przede wszystkim dezinformacja przeciwnika, wywieranie na niego presji psychologicznej. Priorytetowym celem wykorzystania wspomnianych środków jest kontrola nad przestrzenią informacyjną kraju-antypoda. Wraz z przyjściem do Kremla W. Putina media stały się skuteczną bronią jego ekipy w zdobywaniu lebensraum — przestrzeni życiowej dla żarłocznego północnego sąsiada (termin niemieckojęzyczny użyty tu nieprzypadkowo: kto teraz wątpi, że dla W. Putina jako polityka wzorem i przykładem do ślepego naśladowania stał się osławiony duet „Stalin—Hitler”). Ale jeśli o Siły Zbrojne dziś się modlimy, to przestrzeń informacyjna Ukrainy pozostaje poza uwagą społeczną. I co w ogóle niezrozumiałe — nawet władzy, od której decyzji obecnie zależy wszystko. Przekonują o tym ostatnie nominacje rządowe (poparte przez parlament) oraz decyzje kadrowe (lub odwrotnie — bezczynność) w branży informacyjnej Ukrainy. Witalij ABLICOW
„To nie jest odpowiedni czas... Poczekajmy jeszcze... Moskwa nas nie zrozumie...”. Jesteśmy przekonani, że właśnie na przełomie tysiącleci Ukraina miała szansę opanować rodzimą przestrzeń informacyjną (w każdym razie wprowadzić radykalne zmiany w jej rozwoju). Jednak z czasem stało się jasne, że nawet prezydent-patriota, pochłonięty kolejną małostkową kłótnią — konfliktem z wczorajszymi sojusznikami w walce o rządowe fotele, nie zdołał wyjść poza granice wyznaczone przez swoich poprzedników. Na okres prezydentury L. Krawczuka w 1991 roku przypadł okres przejściowy w rozwoju ukraińskich mediów: wczorajsze radzieckie gazety, telewizja i radio musiały przekształcić się w tubę propagandową ideologii państwowej, ochrony interesów narodowych Ukrainy. Pomimo tego, że L. Krawczuk odpowiadał w Komitecie Centralnym Komunistycznej Partii Ukrainy za sferę ideologiczną, do reformowania mediów nie doszedł. Działania kosmetyczne dotyczyły jedynie zmian organizacyjnych i częściowo kadrowych. L. Kuczma również nie interesował się stanem rodzimych mediów. Podobnie jak L. Krawczuk, przypominał sobie o telewizji przed kolejnymi kampaniami wyborczymi. Ale wśród jego zwolenników byli aktywni orędownicy komercjalizacji telewizji, radia i wydawnictw prasowych. Nie posiadając wystarczających środków, nowo kreowani właściciele komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych, przy wsparciu protektorów „na górze”, wykorzystywali państwowe zasoby techniczne, faktycznie nie płacąc za świadczone usługi koncernowi RRT (przedsiębiorstwo zapewniające rozpowszechnianie sygnału telewizyjnego i radiowego na Ukrainie). Lecz najaktywniejszą rolę w wojnie informacyjnej (była ona prowadzona już wtedy, ale władza obojętnie obserwowała jej wydarzenia i skutki) o ukraińską przestrzeń informacyjną grała Moskwa. Wystarczy wspomnieć, że wśród założycieli otwarcie prorosyjskiego kanału telewizyjnego „Inter” było nie tylko kierownictwo rosyjskiego kanału ORT, ale także struktury wojskowe. Z udziałem kapitału zagranicznego rodziły się i wchodziły w rodzimą przestrzeń informacyjną kanały telewizyjne „1+1”, „Nowyj”, STB i inne. Zrozumiałe, że sprzyjało temu to, iż w tamtych latach prezydentury L. Kuczmy oligarchowie stali się najważniejszymi osobami w otoczeniu liderów państwa. Ich „sukcesy biznesowe” bazowały nie na modernizacji przemysłu czy sektora rolnego (ogólnie kompleksu gospodarki narodowej), i nie na wdrażaniu najnowszych technologii, inwestowaniu w nowe produkcje, zwiększaniu rynku pracy. Los Ukrainy „tłustych kotów” nie interesował. Taktyka oligarchów była prymitywnie pragmatyczna: media były im potrzebne do kampanii wyborczych, do promowania w Radzie Najwyższej „swoich deputowanych”. A dalej wszystko było, jak przewidywano: zależni od właścicieli worków z dolarami „politycy” gromadzili się w parlamentarną większość i w ten sposób oligarchowie uzyskiwali bezpośredni dostęp do budżetu państwa, który wykorzystywali nie na rozwój biznesu narodowego i rozkwit Ukrainy, był on źródłem nadmiernego osobistego wzbogacenia członków kilku klanów (później klany zostały wyparte przez Jedną doniecką rodzinę). Tak ukraiński naród zaczął pracować nie na dobro Ukrainy, nie na wzrost ogólnego dobrobytu, a na wzbogacenie tysiąca „wybranych” rodzin. W rezultacie narodowa przestrzeń informacyjna, jak i cała Ukraina, została podzielona między oligarchów, a państwowej telewizji i radiu, których programy w znacznej mierze odpowiadają swojemu przeznaczeniu bycia źródłem informacji społecznej, wyznaczono skromne miejsce w eterze (kanały komercyjne obecnie mają niemal stuprocentowy zasięg rozpowszechniania swoich programów na terytorium Ukrainy, a narodowy kanał telewizyjny — nie (?!). Będąc gospodarzami w parlamencie i rządzie, oligarchowie ukształtowali odpowiednie dla ich konsumpcyjno-egoistycznych interesów ustawodawstwo dotyczące rodzimych mediów. Rynek reklamowy zwyciężył rynek informacyjny. Zyski szły nie na rozwój narodowej branży informacyjnej, a na wzbogacenie nowych „właścicieli Ukrainy”. Dziś w naszym kraju praktycznie brak jest niezależnych mediów. W eterze dominują rosyjskojęzyczne firmy telewizyjno-radiowe, kioski w centralnej i południowo-wschodniej Ukrainie oferują wyłącznie nieukraińskojęzyczne gazety i czasopisma. Obywatele naszego państwa żyją w obcym — obcojęzycznym środowisku informacyjnym, pozostają pod totalnym wpływem obcej naszemu narodowi ideologii, tradycji kulturowych i moralności. O jakim wychowaniu patriotyzmu czy duchowym doskonaleniu społeczeństwa może być mowa? Oponent powie: „Konsument dyktuje warunki rynkowi”. Widocznie L. Kuczma i jego zwolennicy dobrze wiedzieli, czego potrzebuje ten konsument. Ale jeszcze więcej wiedzieli o nastrojach na Kremlu i moskiewskim dyktacie. I dlatego, kiedy I. Dracz (w latach 2000—2002) i jego zwolennicy spróbowali podjąć zdecydowane kroki w kierunku podporządkowania przestrzeni informacyjnej interesom Ukrainy, L. Kuczma zaczął reagować na większość inicjatyw Państwowego Komitetu ds. Polityki Informacyjnej, Telewizji i Radia Ukrainy tymi, wyniesionymi do podtytułu, frazami. Mówiąc, że nie będziemy drażnić Kremla...
„Izwiestija w Ukrainie” zarejestrował charkowski kołchoz, a „Komsomolskaja prawda w Ukrainie” oficjalnie zadeklarowała swoje wyjście także w wariancie ukraińskojęzycznym. Pierwszym krokiem I. Dracza i jego otoczenia była próba przeprowadzenia przerejestrowania zarówno mediów drukowanych, jak i elektronicznych. Nie w celu zamknięcia otwarcie moskiewskich gazet oraz kanałów telewizyjnych i radiowych – o czytelnika czy słuchacza-widza trzeba walczyć jakościowym produktem telewizyjnym, radiowym lub drukowanym. Ale „goście” powinni wypełniać wymogi obowiązującego ustawodawstwa i płacić podatki za obecność (osiąganie zysków) w Ukrainie. Należało zaprowadzić elementarny porządek w narodowej przestrzeni informacyjnej, którą do tego czasu wielu uważało za przechodni dwór, pole, na którym można zbierać po kilka zbiorów rocznie. Podczas zapoznawania się z dokumentami rejestracyjnymi okazało się, że znaną moskiewską gazetę „Izwiestija” zarejestrowano na prośbę zarządu jednego z charkowskich kołchozów (?!). Redakcja „Komsomolskiej prawdy” obiecywała podczas rejestracji ukazywać się w wariancie dwujęzycznym, ale nadal pozostała rosyjskojęzyczna. I tak wypaczony był ogólny obraz. Ale Moskwa w Ukrainie rozwiązywała nie tylko zadania ideologiczne. Finansowe również. Czy nasza przestrzeń informacyjna jest dochodowa? Bez wątpienia. Przykład charkowskiego przedsiębiorcy B. Łożkina jest tego dowodem – obecnie wchodzi on w skład najzamożniejszych obywateli Ukrainy (70. na liście setki miliarderów i milionerów). Zarejestrowane z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa rosyjskie wydawnictwa prasowe przynosiły (i przynoszą!) ich właścicielom niemałe zyski. Zatem walka o Ukrainę (a dokładniej, jej zniszczenie) była i jest prowadzona nie tylko w rozumieniu militarnym, ale także ekonomicznym. Oto dlaczego oficjalna Moskwa nie zwlekała z odpowiedzią. „Ukraina zamyka rosyjskie gazety” – podobnymi nagłówkami zaroiły się kijowskie i moskiewskie wydawnictwa. Ale my kontynuowaliśmy swoją pracę. W programie działań Państwowego Komitetu Informacji stworzono nowe ogólnoukraińskie wydawnictwa drukowane, przywrócono media w pole prawne Ukrainy, zaprzestano nielegalnego przewozu (przemytu) na terytorium naszego państwa rosyjskich gazet i czasopism, zmieniono obowiązujące ustawodawstwo w celu wzmocnienia pozycji i rozwoju rodzimych wydawnictw drukowanych oraz radia i telewizji. Zaledwie kilka miesięcy po dniu mianowania I. Dracza szefem Państwowego Komitetu Informacji, 19 lipca Duma Państwowa Federacji Rosyjskiej przyjęła uchwałę „w związku z dyskryminacją języka rosyjskiego w Ukrainie”. Uchwałę kończył apel do prezydenta Putina o zainicjowanie podjęcia odpowiednich kroków w sprawie naruszenia przez ukraińskie władze partnerstwa między krajami w sferze humanitarnej (?!). Moskiewski nacisk był tak potężny, że działalności Państwowego Komitetu Informacji poświęcano ponad 60 (a nawet 70) publikacji miesięcznie. W podobnym ostrzale znajdowały się chyba tylko struktury, którymi opiekowała się wtedy wicepremier ds. energetycznych J. Tymoszenko. Państwowy Komitet Informacji atakowały nie tylko moskiewskie wydawnictwa, ale także rosyjskojęzyczne, które ukazywały się w Ukrainie. Ciekawe, że „bohaterowie” wszechogarniającej ofensywy na ukraińską przestrzeń informacyjną i dzisiaj, jak to mówią, „są przy robocie”. Aktywnymi uczestnikami programu telewizyjnego „Swoboda słowa” na ICTV (prowadzący A. Kułykow) pozostają i dzisiaj J. Sokołowska („Izwiestija w Ukrainie”), O. Musafirowa („Nowaja Gazieta”) i inni bojownicy o „rosyjską Ukrainę” (w ich rozumieniu – Małorosję). Prezydent Ł. Kuczma oraz jego otoczenie wstrzymywali wszelkie próby wzmocnienia pozycji ukraińskich wydawnictw drukowanych oraz mediów elektronicznych. Za to rozkwitły, niczym chwasty na śmietniku, różne komercyjne kanały telewizyjne i radiowe. Większość z nich istnieje do dziś, karmiąc konsumentów erzacem – niskiej jakości
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zamiennikiem prawdziwego produktu telewizyjnego. Ukraiński telewidz ma zakorzenione przekonanie, że cały świat ogląda te pseudoshow czy inne nieudolne produkcje, które oferują mu krajowe komercyjne kanały. Nie! Wszystko jest inaczej. Prawdziwe media w demokratycznym społeczeństwie spełniają swoje bezpośrednie przeznaczenie: rozpowszechniają informacje mające znaczenie społeczne i sprawują monitoring działań władzy. Dlatego powtarzam, że to właśnie utrata przez nas narodowej przestrzeni informacyjnej doprowadziła do wojennej konfrontacji (oczywiste jest, że trzeba tu powiedzieć, iż wszystko, o czym mówimy, działo się na tle zaostrzenia kryzysu gospodarczego w Ukrainie, nieustannej walki o elektorat — naród, w okresie częstych kampanii wyborczych, niepewności polityki państwowej wobec głównych kierunków rozwoju ukraińskiego społeczeństwa, szczególnie wobec orientacji polityki zagranicznej). Wojna jest logicznym końcem zamiarów ukrainofoba W. Putina, który zawsze demonstrował swoje maniakalne nieprzyjmowanie ukraińskiej Niepodległości. Dlaczego przywódcy Ukrainy nie przeciwstawili się temu przez ponad dwie dekady? Ostatni gospodarz prezydenckiej rezydencji na Bankowej, jak sądzę, udzielił na to pytanie odpowiedzi: władza w niepodległej Ukrainie była przez większość urzędników postrzegana jedynie jako gwarancja własnego bezgranicznego, jak ocean, wzbogacenia.
„Język francuski jako język państwowy, zgodnie z Konstytucją, jest istotnym składnikiem tożsamości dziedzictwa narodowego Francji” W 1994 roku Zgromadzenie Narodowe i Senat Francji, zgodnie z decyzją Rady Konstytucyjnej, uchwaliły ustawę, której wiersz wyżej jest wydrukowany. Naród francuski przyjął to ze zrozumieniem i jednomyślnym poparciem. I nikt nie podnosił wrzawy w sprawie ograniczania praw mniejszości narodowych, których we Francji nie jest mniej niż w Ukrainie. Ponieważ społeczeństwo francuskie jest monolityczne w swoim dążeniu do zajęcia godnego miejsca we wspólnocie międzynarodowej narodów. Ponieważ we Francji brakuje „piątej kolumny”, która oddanie służy wrogom Francji. W Ukrainie po 1991 roku wszystkie problemy, które pojawiały się i pojawiają w naszym życiu, opozycja i jej moskiewscy lalkarze wykorzystują wyłącznie do kolejnego podburzania społeczeństwa, podsycania wrogości międzynarodowej. Czy tak by było, gdyby nasza przestrzeń informacyjna była niezależna i samowystarczalna, nie podzielona na regiony, elektoraty partyjne, obozy o wzajemnie przeciwstawnej orientacji polityki zagranicznej? Dlatego stanowisko rządu wobec krajowej branży informacyjnej jest niezrozumiałe i budzi wiele pytań. Szef Gabinetu Ministrów podąża ścieżką poprzedników. Ale dziś nadszedł czas zmian, który daje szansę na radykalną odnowę sytuacji (w każdym razie na podjęcie poważnych kroków w tym kierunku). Jeśli chcemy, aby nasze media rozwijały się w ramach prawdziwej demokracji, aby w Ukrainie wreszcie powstały niezależne media, państwo musi całkowicie wycofać się z ingerencji w branżę informacyjną. Państwo — partner dla pracowników mediów. Środowisko dziennikarskie pewnie zademonstrowało nie tylko swoje oddanie europejskiej Ukrainie, ale także swoją twórczą i społeczną dojrzałość, zdolność uporządkowania własnego domu. Potrzebny jest cywilizowany model krajowej przestrzeni informacyjnej, a nie kolejne przestawianie pionków na szachownicy (co ciekawe, większość obecnych „kierowników” mediów w strukturach rządowych wyszła z centralnego komitetu komsomołu i struktur z nim związanych: byli Z. Kulik i O. Zinczenko, obecnie jest M. Tomenko — przewodniczący parlamentarnej komisji ds. mediów, O. Nalywajko — nowo mianowany przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radia). Nie państwowe komitety, komisje i inne podobne organy powinny rozwiązywać problemy rozwoju informacyjnej i ogólnie humanitarnej dziedziny Ukrainy. Oczywiście trzeba skorzystać z doświadczeń europejskich i na początek utworzyć niepaństwową Ukraińską Radę ds. prasy i mediów elektronicznych (istnieją na przykład Brytyjska i Niemiecka Rada ds. prasy). Do kompetencji wspomnianych rad należy, pod warunkiem pełnego braku ingerencji w działalność mediów, w szczególności wykrywanie i usuwanie uchybień w ich działalności, przeciwdziałanie procesom, które mogą zagrozić swobodzie informowania obywateli i swobodnemu kształtowaniu opinii publicznej, rozpatrywanie skarg na poszczególne wydawnictwa i tym podobne, zgodnie z obowiązującym w tych krajach prawodawstwem. Ukraina nie potrzebuje Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, Krajowej Komisji Ekspertów ds. ochrony moralności publicznej i innych reliktów komunistycznej przeszłości, które pasożytują na środkach budżetowych (premier A. Jaceniuk szuka dodatkowych milionów hrywien na zapełnienie państwowej skarbony — usunięcie z struktury rządu przestarzałych podziałów pomoże mu w tym). Nową treścią należy wypełnić działalność Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i innych związków twórczych. W NZDU przede wszystkim trzeba utworzyć związek zawodowy pracowników mediów, który broniłby praw i interesów dziennikarzy — nie kieszonkowy, lecz realną gwarancję zapewnienia wolności mediów. Drugą, nie mniej ważną decyzją, jest utworzenie przy NZDU wykwalifikowanej służby prawnej (z członkowskich składek), która zagwarantowałaby dziennikarzom bezpłatną pomoc prawną w przypadkach sporów sądowych lub prześladowań. Nie trzeba wynajdywać koła na nowo. W USA nie ma ministerstwa kultury, za to istnieją dwie federalne agencje — Narodowy Fundusz Sztuki i Narodowy Fundusz Humanistyczny oraz wiele obowiązujących programów wspierających rozwój sfery duchowej. W ostatnich latach darowizny charytatywne amerykańskich filantropów na różne programy w dziedzinie kultury od osób prywatnych przekroczyły 300 miliardów dolarów. Teraz kolej na krajowych mecenasów, których działalność charytatywną powinno uregulować nowe odpowiednie ustawodawstwo Ukrainy. Spodziewamy się, że odnoszący sukcesy biznesmeni rozumieją, że żyć trzeba nie dla złotych batonów, odnalezionych w Mieżyhirii, lecz dla nowych utalentowanych książek, przedstawień teatralnych, filmów, arcydzieł architektonicznych i rzeźbiarskich, wreszcie — dobrych czynów, które zapiszą się w pamięci narodu.
Maschinelle Übersetzung
Drodzy współobywatele! Ukraina dziś znajduje się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. W śmiertelnym niebezpieczeństwie jest cały jej 45-milionowy naród. Perfidna wojskowa agresja Rosji, aneksja Krymu stały się dokonanym faktem brutalnego niszczenia przez Rosję międzynarodowego systemu bezpieczeństwa, co stanowi bezpośrednie zagrożenie wybuchem Trzeciej wojny światowej. Czym prezydent Rosji uzasadnia swoją agresję wobec Ukrainy i Autonomicznej Republiki Krymu? Ochroną praw i interesów etnicznych Rosjan, obywateli Ukrainy. Zgodnie z tą logiką zamierza dopuścić się takiego samego rażącego naruszenia integralności terytorialnej Ukrainy we wschodnich i południowych regionach państwa. Oczywiste jest, że doprowadzi to do działań wojennych na spokojnej ukraińskiej ziemi, ze wszystkimi krwawymi skutkami dla każdego z naszych obywateli, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego. Drodzy nasi Rosjanie, głosując w 1991 roku w Ogólnoukraińskim referendum za niepodległością Ukrainy, wszyscy wzięliśmy na siebie, oprócz praw, także wielką odpowiedzialność za budowę suwerennej, demokratycznej i ekonomicznie prosperującej Ukrainy. W naszych nadziejach na szybki wzrost dobrobytu, sprawiedliwości i praworządności było wiele romantyzmu. Przez te 22 lata, z powodu obiektywnych i subiektywnych przyczyn, tak szybkiego postępu nie dało się realnie osiągnąć, biorąc pod uwagę spuściznę radziecką. Jednak każdy z nas w pewnym stopniu ponosi winę za władzę, którą wybieraliśmy i której pozwoliliśmy ustanowić bezprecedensową korupcję, bezprawie, niski poziom życia społecznego, poniżyć naszą godność ludzką. Wszyscy my, obywatele Ukrainy, ponosimy wady budowy demokratycznej Ukrainy na przełomie. Musimy nabierać doświadczenia, rozumu, tolerancji we wzajemnych relacjach. I wszystko będzie dobrze. Można by jeszcze wypowiedzieć wiele gorzkich słów pod adresem naszych przywódców, lecz dziś w porządku dziennym jest kwestia pokoju i integralności naszej wspólnej Ojczyzny. Tak się złożyło, że właśnie dla was, Rosjan, nadeszła chwila Prawdy w tym czasie historycznego wyzwania dla Ukrainy. Musicie uświadomić sobie, że staliście się nie tylko drobnym pionkiem w rękach agresora, który prowadzi niebezpieczną grę geopolityczną, lecz także przyciskiem uruchamiającym wojnę nuklearną. Tak cynicznie okazuje swoją miłość do współplemieńców dyktator XXI wieku Władimir Putin, narażając ich na śmiertelne niebezpieczeństwo, pozbawiając ich prawa do pokojowej i szczęśliwej przyszłości. Dlatego, drodzy nasi rosyjscy obywatele, prosimy was, byście niezwłocznie zwrócili się do prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina z prośbą, aby pod pretekstem ochrony waszych praw i interesów nie wtrącał się w budowę naszego kraju, nie niszczył pokoju i spokoju w naszych rodzinach, nie zrywał tych przyjacielskich stosunków, które przez wieki kształtowały się między naszymi narodami. Jednocześnie prosimy o przekazanie naszego stanowiska organizacjom międzynarodowym, zwłaszcza ONZ i OBWE. Dzięki tak prawdziwemu i szczeremu apelowi pozbawicie Putina jego głównego argumentu do dalszej agresji na terytorium naszej rodzinnej Ukrainy. Wierzymy, że wasza misja pojednawcza zakończy się sukcesem dla dobra zarówno Ukrainy, jak i Rosji.
Z głębokim szacunkiem i nadzieją na powodzenie, w imieniu proświan
Natalia GUMNICKA, m. Lwów
Maschinelle Übersetzung
Takim był leitmotiv konferencji prasowej w UNIAN ukraińskiej grupy monitoringowej, która od dwóch tygodni śledzi sytuację w zakresie praw człowieka na Krymie.
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
Ci mężni ludzie pracują na półwyspie w konspiracji, mimo że mają mandat od Pełnomocnika ds. praw człowieka przy Radzie Najwyższej Ukrainy. Ale o czym tu mówić, skoro nawet sama Pełnomocniczka Walerija Ługowska niedawno przedostała się na Krym jako osoba prywatna, i to tylko dlatego, że obecni „strażnicy” Krymu jej nie rozpoznali. Na półwyspie sparaliżowane są wszystkie instytucje państwowe, służby państwa ukraińskiego znajdują się pod kontrolą okupantów. Obrońcy praw człowieka na Krymie nie mieli do kogo się zwrócić w sprawie stwierdzonych licznych naruszeń praw człowieka. Przecież nie do okupantów. Mimo to monitoring trwa w tych praktycznie frontowych warunkach i zebrano dość solidny materiał, który przekazuje się naszym władzom, przede wszystkim do centralnego biura tego samego Pełnomocnika.
Kierownik misji monitoringowej, koordynator projektów centrum informacyjnego „Majdan Monitoring” (m. Tarnopol) Wołodymyr Chanas zaznaczył na konferencji prasowej:
— Putin oświadczył, że krymskie referendum, rzekomo, odbyło się zgodnie z normami i konwencjami ONZ. Ale tu warto mówić tylko o jednej konwencji ONZ — o przestrzeganiu praw człowieka w warunkach wojny. O wszystkim innym trudno mówić, jeśli półwysep jest dziś terytorium władzy i prawa automatu, terytorium uzbrojonych band ludzi. Trudno cokolwiek powiedzieć o prawie dziennikarza do wykonywania zawodu na półwyspie, jeśli dziennikarze muszą chować głęboko swoje legitymacje redakcyjne, dyktafony, aparaty fotograficzne i kamery wideo. Konduktora pociągu kowelskiego pobito tylko za to, że miał znaczek w niebiesko-żółtych barwach. A to jest służbowy znaczek państwowych Ukraińskich Kolei. Zamiast jakiejkolwiek wolności wyznania — poniżanie wiernych innych wyznań, a wobec Żydów — zwykły antysemityzm, właśnie „rozgulem” którego w Ukrainie straszą swoich widzów rosyjskie kanały telewizyjne.
Podobnie wypowiedzieli się w swoich wystąpieniach przedstawiciel biura Ombudsmana Bohdan Kryklywenko oraz dziennikarka z Odessy Ołena Bałaba. Misja przybyła na Krym na kilka dni przed referendum. Na własne oczy widziała, co działo się w te dni i w dzień tak zwanego „głosowania”. Puste ulice stolicy autonomii Symferopola, Sewastopola i innych miast, gdzie zwykli mieszkańcy woleli się nie pokazywać, a maszerowali wyłącznie uzbrojeni ludzie w kamuflażu, a później już otwarcie w rosyjskich mundurach. Praktycznie puste lokale wyborcze w dniu „referendum”: rano pod ochroną zwożono tu grupy Krymian, dla „obrazka” na rosyjskie kanały telewizyjne, a potem lokale wyludniały się. Choć frekwencję i głosy „za” okupanci namalowali po prostu fantastyczne: odpowiednio — „zagłosowało” 83%, a „za” było aż 97. A w Sewastopolu ponad 120%, więcej niż wynosi ogólna liczba mieszkańców miasta.
Uczestnicy misji opowiedzieli o licznych przeszkodach przy wjeździe na półwysep i wyjeździe z niego, o upokarzających rewizjach ludzi na punktach kontrolnych, których dokonują bliżej nieznane osoby, na podstawie jakich uprawnień — nie wiadomo. Dziennikarze zapytali, jakie są nastroje zwykłych Krymian, z którymi uczestnikom misji mimo wszystko udało się porozmawiać, pomimo nieufności ludzi. Otóż ci, którzy rzeczywiście tak bardzo pragnęli uciec z Ukrainy do Rosji, nie raz za główną przyczynę podawali pieniądze: rzekomo w Rosji będziemy więcej zarabiać. To kolejny mit, ale nic dziwnego, skoro przez cały czas przegrywaliśmy na Krymie przestrzeń informacyjną — zaznaczyli uczestnicy konferencji prasowej. Krymianie wymieniali też drugą przyczynę — niestabilność, a nawet jakiś, ich zdaniem, „bałagan” w Ukrainie. Choć czym jest bałagan i bezprawie po krymsku, Krymianie szybko odczują i już odczuwają.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zdjęcie Hanny Oborskiej narodu: „Żegnaj, niemyta Rosjo, / Kraju niewolników, kraju panów, / I wy, mundury błękitne, / I ty, jej oddany narodzie”, albo: „Kraina pusta, biała i otwarta / Jak zgotowana do pisania karta. / Czyż na niej pisać będzie palec Boski, / I ludzi dobrych używszy za głoski, / Czyliż tu skryśli prawdę świętej wiary, / Że miłość rządzi plemieniem człowieczem, / Że trofeami świata są: ofiary? / Czyli też Boga nieprzyjaciel stary / Przyjdzie i w księdze tej wyryje mieczem, / Że ród człowieczy ma być w więzy kuty, / Że trofeami ludzkości są: knuty?”, albo: „Od głębokiego więzienia / Aż do wysokiego tronu — / Wszyscy w złocie i nadzy”.
Nawet szkolny kurs literatury może nauczyć wielu rzeczy. 200-lecie urodzin Szewczenki zbiegło się z ukraińską antykryminalną, antykomunistyczną i antyimperialną, według określenia A. Ilarionowa, rewolucją, która wyraźnie ujawniła najistotniejsze proroctwo poety: jeśli zło Imperium Rosyjskiego nie zostanie ukarane, zniknie Ukraina i ludzkość. Mistycznie, ale rosyjski upadek, który rozpoczął się na kijowskim Majdanie, zbiegł się z Olimpiadą na terenach ludobójstwa, skąd wypędzono resztki Adygów i Czerkiesów, na ziemiach, do których Rosjanie do dziś nie wpuszczają potomków wygnańców, na ziemiach, o których myślał Szewczenko w poemacie „Kaukaz”.
Już w XIX wieku artysta doskonale rozumiał, że węzłem rosyjskiej polityki imperialnej są Kaukaz i Ukraina. Szewczenko pokazał, że światowym korzeniem zła są rosyjscy carowie, z ich ideą imperialną, tyrani, którzy później będą nazywać się sekretarzami generalnymi i prezydentami demokracji sterowanej. Pisząc o ówczesnych rosyjskich władcach, poeta brał za wzór biblijnych Dawida, Saula, a także kronikarskiego Włodzimierza Wielkiego. Dzięki temu obraz odrażającej, nieograniczonej władzy rosyjskich monarchów od Piotra I do Aleksandra II, władzy, która przeczy zdrowemu rozsądkowi i temu, co ludzkie w człowieku, pod piórem Szewczenki nabiera rozmachu i rozciąga się także na współczesną rosyjską dyktaturę.
To do nas, współczesnych, zwraca się poeta: „O ludzie! ludzie nieszczęśni! / Po co wam carowie? / Po co wam psarze? / Przecież jesteście ludźmi, nie psami!”
Od tego, czy ludzkość zrozumie złą naturę Imperium Rosyjskiego i jego carów, od tego, czy ukarze to zło, zależy, według poety-proroka, istnienie rodu ludzkiego i samej ziemi: „Czy będzie prawda między ludźmi? / Musi być, bo słońce wstanie / I splugawioną ziemię spali”.
Pamiętajmy też o innym proroctwie Szewczenki: „bezwierzchi” kozak rozbije tron, rozedrze purpurę, zdepcze bałwana „dziadów ojczyzny obcej” bez siekiery. Częściowo się ono już spełniło: bohaterowie Niebiańskiej Sotni, którzy szli ulicą Instytutską 20 lutego tego roku, nie mieli w rękach żadnej broni poza drewnianymi tarczami. Nie było nawet koktajli Mołotowa. Zdumiewające, ale poeta wiedział o naszych bohaterach już 154 lata temu, kiedy napisano wiersz „Bywały wojny i wojskowe swary”. Dziś Szewczenko przemawia do nas bardzo wyraźnie. On jest z nami. Potwierdził to Majdan 2014 roku.
Maschinelle Übersetzung
Bohdan ZALIŻNIAK
Niedawno we Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, z udziałem Maryi Ludkewycz, która od 25 lat prowadzi studio literackie „Dżerelce”, odbył się konkurs literacki „Obejmijcie się, bracia moi…” oraz prezentacja zbioru poezji, zorganizowane przez Lwowskie Krajowe Towarzystwo „Rodzima Szkoła” z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Młodych poetów, uczestników konkursu, witali honorowy prezydent LKT „Rodzima Szkoła” akademik Wołodymyr Panasiuk, prezydent LKT profesor Petro Sikorski, Maryja Ludkewycz, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej Jarosław Kamineckyj. Szewczenko — to Ukraina, prawda i słowo, duch walki i sprawiedliwość. O tym wszystkim w utworach młodych literatów, którzy wzięli udział w konkursie. Oto wiersz Bohdany Synjakewycz, uczennicy klasy 11-B Lwowskiego Kompleksu Edukacyjno-Wychowawczego im. W. Stusa:
Kobzarzowi
Wybacz, że nie umiemy krzyczeć,
Że cierpliwość ściela nam mogiłę,
Że sami ogłosiliśmy egzekucję
Nad bólem siwej, nieznanej Ukrainy.
A w muzeum naszego narodu
Wciąż tak wiele niemych bożków.
Do uwagi czytelników „SP” wywiad błyskawiczny z Bohdaną Synjakewycz.
— Bohdano, kiedy zaczęła Pani pisać wiersze?
— Od dzieciństwa. Mama czytała bajki, wiersze, słowem — inspirowała. Już od pięciu lat jestem w studiu literackim „Dżerelce”. Od tego czasu mój świat się zmienił.
— O najbardziej bolesnym. Gdzie dziś jest Ukraina?
— Śledzę wiadomości. Przeraża mnie to, co dzieje się w Ukrainie, zwłaszcza na Krymie. Do kijowskiego Majdanu przekazywałam leki. Agresję wobec naszego kraju sprowokowano. Teraz przyszłość państwa zależy od nas…
х х х Rzeczywiście, sytuacja na Ukrainie jest trudna. I młodzież to odczuwa. Najważniejsze, co młodzi wzięli od Szewczenki: „Borykajcie się – a pokonacie”. Świadczą o tym wiersze, które odczytali uczniowie i studenci na konkursie, a także poezje zawarte w książce, którą przygotował Literacki Klub Twórczy „Rodzima Szkoła” (Petro Sikorski, Maria Ludkiewycz) wspólnie z Lwowską Obwodową Małą Akademią Nauk (Iwanna Borodczuk). Akademik Wołodymyr Panasiuk w wystąpieniu zaznaczył: „Najważniejsze – poczuć wielką siłę słów Szewczenki skierowanych do ludzi pracy, do ojczystego kraju. Staramy się wypełnić naszą misję oświatową i wznieść naszą młodzież na wyżyny szewczenkowskich ideałów”. Maria Ludkiewycz powiedziała: „Mamy na celu zainteresować wszystkich uczniów twórczością Tarasa Szewczenki, dążymy do odkrywania utalentowanych dzieci. Mamy już bazę danych twórczych dzieci obwodu. Warto byłoby zorganizować seminaria, na przykład festiwal młodego poety, zebrać utalentowane dzieci i porozmawiać o teorii literatury, usłyszeć, co młodzi poeci dziś myślą o Szewczence”.
Maschinelle Übersetzung
Niedawno w artykule T. Hundorowej pojawiło się twierdzenie o „dwustu latach bez Szewczenki”. Prawdopodobnie autorytatywna literaturoznawczyni chce przez to podkreślić, że ukraińskie społeczeństwo do dziś nie rozumie swojego poety-proroka. Sądzę, że nie jest to do końca prawda. Najpierw trzeba wprowadzić pewne uściślenie: chodzi o „sto siedemdziesiąt cztery lata bez Szewczenki”, ponieważ pierwszy „Kobziarz” ukazał się w 1840 roku. Właśnie od tego czasu można mówić o wpływie Szewczenki na Ukraińców, wpływie, który w XIX w. rosyjska władza ograniczała wszelkimi możliwymi sposobami. Roksana CHARCZUK Utwory T. Szewczenki w Imperium Rosyjskim w większości były zakazane: albo rozpowszechniano je w odpisach, albo wydawano za granicą, przynajmniej te, w których bezlitośnie wyśmiewano rosyjskich carów i absurdalne imperialne porządki. Obraz zmowy chciwych i nieodpowiedzialnych rosyjskich arystokratów, rzekomo chrześcijan, pod butem „batiuszki-samodzierżcy” w „komedii” „Sen” opisano tak przekonująco, że obraz ten, znany dzięki lekkiej ręce I. Franki jako scena „generalnego mordobicia”, rozciąga się także na współczesnego rosyjskiego dyktatora i na jego marionetki. W czasach sowieckich propaganda zrobiła wszystko, co możliwe, aby przekształcić żywe słowo Szewczenki w muzealne, zakurzone naftaliną. Tworzono iluzję: jeśli nie ma takiego zjawiska jak car, to i słowa poety o carach straciły aktualność. Jednak przestroga Szewczenki: „rosną i wznoszą się carowie” ostatecznie nie została zapomniana. Z jednej strony poeta opanowywał umysły i dusze Ukraińców stopniowo. Z drugiej strony towarzyszy on Ukraińcom na wszystkich etapach formowania się ukraińskiego narodu, aż do współczesnego modelu narodu politycznego. Nie bez powodu na Majdanie „Kaukaz” czytał Samweł Nihojan, Ormianin, który czuł się nie po prostu Ukraińcem, a obywatelem Ukrainy, odpowiedzialnym za wszystko, co się w niej dzieje. Kiedy patrzysz na czystą twarz i głębokie oczy Nihojana, myślisz o Chrystusie. Zawsze wiedzieliśmy, że „Kaukaz” to słowo Boże. Współcześni literaturoznawcy, w szczególności szewczenkolodzy, dokonują kompleksowej analizy tekstów Szewczenki, rozważają najdrobniejsze niuanse treści, ale przy tym, pisząc o poemacie „Kaukaz”, twierdzą, że mowa w nim o kaukaskich ludach — dobrze, że chociaż nie o osobach kaukaskiej narodowości. Świadczy to o tym, że sowiecka faza szewczenkologii, być może profesjonalna z punktu widzenia literaturoznawstwa, nie skończyła się. Wciąż żywa jest tradycja odczytywania Szewczenki przez pryzmat rosyjskiej historii i rosyjskiej duszy. W rezultacie takiego odczytania w XIX w. uformował się obraz Szewczenki jako folklorystycznego kobziarza, chłopskiego poety, w XX w. — piewcy najmitów, prekursora bolszewików i stalinistów, wreszcie hipostaza Szewczenki-internacjonalisty w czasach rozwiniętego socjalizmu. Teza o „dwustu latach bez Szewczenki”, niestety, nie odkrywa mechanizmu konstruowania obrazu Szewczenki-ateisty, najlepszego przyjaciela rosyjskich rewolucjonistów-demokratów, który wzywał Ukraińców do krwawej rewolucji i zemsty. Właśnie taki kłamliwy obraz tworzyła sowiecka, czyli rosyjska maszyna propagandowa. Obecnie, gdy jesteśmy świadkami niezawoalowanej, brutalnej pracy tej maszyny, warto zwrócić uwagę na przekręconego, przerobionego Szewczenkę, którego w czasach sowieckich faktycznie przekształcono w ukraińskiego Lenina. Imperium Rosyjskie zakazywało pomników poety, ZSRR, przeciwnie, stawiał je wszędzie, ale przy tym niszczył autorytet moralny Szewczenki, wyznawane przez niego chrześcijańskie ideały miłości oraz jego obraz jako proroka. Szewczenko w rzeczywistości nie prorokował rewolucji społecznej ani wojny domowej. Prorokował koniec Imperium Rosyjskiego, koniec bezgranicznej władzy jego tyranów, którzy opierają się na masach rosyjskiego narodu, oraz przyszłe zwycięstwo ukraińskiego braterstwa: „Objmijcież, bracia moi, / Najmniejszego brata”. Rosyjska propaganda robiła wszystko, co możliwe, aby zamaskować proroctwo Szewczenki, zakorzenione w jego głębokim rozumieniu fenomenu Rosji, jej imperialnego mechanizmu. Wśród współczesnych Szewczenki głęboko zrozumiało Rosję niewielu ludzi. Po pierwsze, markiz de Custine, autor słynnej książki „Rosja w 1839 roku”, który bez upiększania pokazał mikołajowską Rosję i postać oświeconego monarchy Mikołaja I, który uwieńczył rosyjskie społeczeństwo niewolników-możnowładców i niewolników-plebsu. Custine’a Szewczenko nie czytał, natomiast jego ulubieńcami i braćmi w duchu byli A. Mickiewicz i M. Lermontow — poeci, którzy wyczuli strach Rosji przed wolnością i wolnym wyborem. Ich wiersze są pełne przerażającego poczucia jej skazania na niewolnictwo. W tym przypadku mowa nie tylko o elitach rosyjskiego społeczeństwa, ale i o samym rosyjskim narodzie, bo każdy kolejny rosyjski tyran-samodzierżca nie jest przypadkiem. Każdy z nich to zbiorowy wytwór i zbiorowy wybór rosyjskiego Żywy naród — bo z imieniem Tarasa. On pośród nas — w myślach i pieśniach. Po świecie idzie wszechmocna i piękna Jego dwusetna sprawiedliwa wiosna. Idziemy do ciebie i niesiemy, Kobziarzu, W dni świąteczne, w porze niedoli W spragnionych duszach mimo bólu i swarów — Twój okrzyk: „Swoją Ukrainę kochajcie!” Nasz wieczny geniuszu prawdy i wolności. Walczył. Cierpiał. Nie kajał się, — a tworzył. Taras — to sumienie naszego narodu. On widzi wszystko z Czernieczej Góry. Nie zapominaj: ty — Ukrainiec, póki Na rozstajach wzburzonych stuleci Jeszcze „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” I nasz Taras nad urwiskiem stoi! Witalij MICHALEWSKI Taras
Maschinelle Übersetzung
Anna MUKAN, zdjęcia Wołodymyra MUKANA, centrum prasowe Instytutu Filologii. Pracownicy naukowi Instytutu Ukrainistyki Tbiliskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Dżawachiszwilego — Iwano Mchedelidze oraz Sofiko Czchataraszwili poświęcili życie profesjonalnemu studiowaniu języka i literatury ukraińskiej. Po ukończeniu studiów licencjackich w ramach programu „Wzajemne powiązania literackie” przed Sofiko i Iwano pojawiła się możliwość kontynuowania nauki w nowo utworzonym Instytucie Ukrainistyki (2007). Dlatego na studiach magisterskich kształcili się już na wydziale kontaktów między literackich ukraińsko-gruzińskich. Równolegle ze studiowaniem przedmiotów obowiązkowych Sofiko i Iwano uczęszczali do ukraińskiej szkoły im. M. Hruszewskiego przy Uniwersytecie Tbiliskim, aby czytać badanych pisarzy w oryginale. Obecnie języka ukraińskiego dwójki pracowników Instytutu może pozazdrościć wielu obywateli Ukrainy. Sofiko, doktorantka wydziału nauk humanistycznych, planuje obronić dysertację na temat „Poeci-szestdziesiatnyky i temat gruziński”. Krąg zainteresowań naukowych Iwano to teoria postkolonialna i literatura poradziecka. Właśnie na ten temat zamierza pisać dysertację, gdy rozpocznie studia doktoranckie jesienią tego roku. Przybywszy do Kijowa, goście z Gruzji od razu udali się na Majdan Niepodległości. Do hotelu Sofiko i Iwano wrócili z mieszanymi uczuciami solidarności i współczucia dla poległych wojowników Niebiańskiej Sotni. „Bardzo ciężko patrzeć na tysiące kwiatów złożonych w miejscach tragicznej śmierci ludzi. Niedawno sami przeżywaliśmy podobne chwile w związku z wojną w Abchazji” — mówi Sofiko. Gruzińscy pedagodzy opowiedzieli o działalności naukowo-kulturalnej w murach swojej uczelni. Instytut Ukrainistyki Tbiliskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Dżawachiszwilego starannie przygotowywał się do obchodów 200-lecia Tarasa Szewczenki. „Przygotowaliśmy trzeci dwujęzyczny zbiór poświęcony Tarasowi Szewczence — „Prorok”. Poprzednie dwa — „Kaukaz” i „Za górami góry” — zostały wydrukowane w poprzednich latach. Do trzeciego zbioru weszły przekłady wierszy i poematów pisarza na język gruziński autorstwa różnych twórców — opowiada Iwano. — Po naszym powrocie do Tbilisi odbędzie się Międzynarodowa konferencja naukowa „Literatura narodowa i komunikacje międzykulturowe”, poświęcona jubileuszowi Tarasa Szewczenki. Jej materiały również zostaną opublikowane w zbiorze. Takie wydarzenia potwierdzają tysiącletnią przyjaźń między naszymi narodami”. Zaznaczmy, że Instytut Ukrainistyki wydał już dwa dwujęzyczne zbiory oryginalnych wierszy i przekładów na język gruziński Łesi Ukrainki oraz Andrija Malyszki. Wśród najbliższych projektów gruzińskich ukrainistów znajduje się stworzenie akademickiego słownika ukraińsko-gruzińskiego. Do pracy nad wydaniem zaangażowany jest Iwano. Iwano i Sofiko wyrazili nadzieję na dalszą, ściślejszą współpracę między Uniwersytetem Kijowskim a Tbiliskim, która pozwoli na organizowanie wspólnych wydarzeń kulturalnych i naukowych oraz wprowadzanie programów wymiany studentów i wykładowców. Goście z Gruzji odwiedzili Bibliotekę Naukową im. M. Maksymowycza oraz Narodową Bibliotekę Ukrainy im. W. Wernadskiego, aby popracować z literaturą ukraińskojęzyczną. Międzynarodowy kongres szewczenkoznawczy, zorganizowany przez Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki, połączył naukowców z różnych krajów wokół wspólnego celu — utwierdzenia aktualności i głębi artystyczno-twórczego dziedzictwa Szewczenki. W kongresie wzięli udział przedstawiciele USA, Japonii, Korei, Gruzji, Polski, Rosji. Delegacja z Gruzji już nie po raz pierwszy odwiedza Uniwersytet Kijowski, czym potwierdza stałe zainteresowanie językiem i kulturą ukraińską.
Maschinelle Übersetzung
Aktywiści Pawłodarskiego Towarzystwa Kultury Ukraińskiej im. T. H. Szewczenki co wiosnę zwracają się do postaci Wielkiego Kobzarza. T. H. Szewczenko jeszcze nie został do końca przeczytany i zrozumiany… I nam jeszcze iść i iść ku jego ludzkiemu zrozumieniu.
Michajło HOŁOWANCZUK, m. Pawłodar
Począwszy od 1993 roku szewczenkowcy z Pawłodaru co roku składają hołd swojemu znanemu rodakowi. Ale w 2014 roku, w 200. rocznicę urodzin duchowego olbrzyma Ukrainy, miasto z inicjatywy miejscowej społeczności ukraińskiej, która z honorem nosi imię Wielkiego Kobzarza, wspólnie z Sekretariatem obwodowego Zgromadzenia Narodu Kazachstanu opracowało roczny cykl wydarzeń pod hasłem: „Szewczenkiana maszeruje Nadirtyszszem”. Szczególnie intensywna była pierwsza dekada marca: w szkołach i placówkach oświatowych obwodu przeprowadzono lekcje szewczenkowskie; w bibliotekach zorganizowano wystawy książek, konkursy recytatorskie, programy literacko-muzyczne. Jako pierwsze w tym swoistym maratonie kulturologicznym wystartowały zespoły twórcze i aktywiści obwodowego towarzystwa ukraińskiego. Na początku marca na antenie obwodowego radia wyemitowano audycję „Ukraińska rodzina” z opowieścią o drogach Kobzarza i piosenkami na jego wiersze. W świetlicy towarzystwa urządzono wystawę książek, w każdą sobotę organizowano pokazy dokumentalnych i fabularnych filmów wideo ku czci Kobzarza. W szkołach artystycznych obwodowego centrum ogłoszono konkursy na najlepszy rysunek tematyki szewczenkowskiej. Ciekawe wydarzenia przygotowali studenci Pawłodarskiego Państwowego Uniwersytetu im. S. Toraigyrowa. W konkursie recytatorskim utworów T. Szewczenki w językach ukraińskim, kazachskim i rosyjskim wzięli udział studenci różnych narodowości. Zwycięzcy otrzymali dyplomy, pamiątkowe portrety T. Szewczenki oraz cenne upominki obwodowego towarzystwa ukraińskiego. A w programie literacko-muzycznym „Szewczenko i Kazachstan” przypomniano lata pobytu Kobzarza w kraju kazachskim, jego twórczość z tego okresu, wspomnienia kazachskich literatów i uczonych o postaci jubilata. Odbył się konkurs recytatorski wśród uczniów sekcji ukraińskiej szkoły narodowego odrodzenia „Jun” oraz przedstawicieli młodzieżowego skrzydła towarzystwa ukraińskiego pod hasłem: „Szewczenkowskie słowo nie starzeje się w wiekach”. Rozbrzmiewały tu utwory Kobzarza, a także wiersze o nim licznych autorów z diaspory w USA, Kanadzie i innych krajach. Najmłodsza z uczestniczek, Dasza Lwowa, ma zaledwie pięć lat. W przerwach między recytacjami uczniowie i młodzież śpiewali piosenki na jego poezje i grali na bandurach. Interesujące były także okrągłe stoły: „Dzień urodzin Szewczenki obchodzi cały świat” (dla dzieci) oraz „Szewczenko i Kazachstan” dla dorosłych i młodzieży. W dniu urodzin Tarasa w jednym z największych pałaców kultury miasta im. Jestaja odbył się program literacko-muzyczny „I mnie w rodzinie wielkiej…”. Przed rozpoczęciem programu wszyscy chętni mogli obejrzeć wystawę książek „Tarasowe drogi”, na której eksponowano wiele książek z utworami Tarasa oraz utworami o nim. Samych wydań „Kobzarzy” z różnych lat i różnych wydawnictw było dwanaście. Wystawiono tu także wiele obrazów z życia Szewczenki i inspirowanych jego utworami. Szczególnie barwne są pejzaże tematyki szewczenkowskiej członka towarzystwa, 86-letniego malarza amatora Myhajły Tkacza. W przytulnej sali koncertowej pałacu rozbrzmiewały pieśni na słowa jubilata. Obok portretu Poety na scenie obecne były słowa jego „Testamentu”: „I mnie w rodzinie wielkiej, / W rodzinie wolnej, nowej, / Nie zapomnijcie wspomnieć / Niezłym, cichym słowem”. Ludowy chór towarzystwa ukraińskiego wraz z młodzieżowym wokalno-instrumentalnym zespołem bandurzystów „Czarowne struny” wykonali „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, „Moje dumy”, „Po dąbrowie wiatr wyje”, „Cicho nad rzeką”. Z powitalnym słowem do obecnych zwrócił się zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący miejscowej społeczności ukraińskiej Myhajło Paryps. Podziękował Ukraińcom oraz przedstawicielom innych narodowości i grup etnicznych za miłość i uwagę do Wielkiego Szewczenki. Blisko tysiąc uczestników święta uczciło minutą ciszy ofiary ukraińskich majdanów. Pałeczkę przejęły dzieci i młodzież, śpiewając piosenki o Tarasie, a jego utwory poetyckie wykonywali zwycięzcy konkursu recytatorskiego Kostiantyn Pawłow, Ariny Borodychiny i Żamil Żumachan. Uczestników szewczenkowskiej imprezy powitał zastępca przewodniczącego obwodowego Zgromadzenia Narodu Kazachstanu Sesembaj Żetpisbajew, zaznaczając, że postać Tarasa jest znana na świecie. A Kazachom szczególnie bliski jest Kobzarz, gdyż to właśnie on swoimi poetyckimi i artystycznymi utworami opowiedział światu o kazachskiej ziemi, jej stepach i aułach oraz życiu prostych Kazachów. Dziecięce zespoły wokalne „Barwinek” i „Wiewiórka” podarowały uczestnikom święta piosenki „Mamin amulet” i „Pieśń słowika”. Jak zawsze, z twórczym uniesieniem i barwą głosów wystąpiły znane już w obwodowym centrum młodzieżowe zespoły „Czarnobrywcy”, „Kalinowe koraliki”, „Świt” oraz zespół choreograficzny „Jesteśmy wesołymi Ukraińcami”. Dziewczęta z młodzieżowego zespołu „Czarnobrywcy”, trzykrotne laureatki Grand Prix obwodowych festiwali pieśni patriotycznej w języku kazachskim, zadedykowały jubilatowi kazachską pieśń „Otan-Ana”. Zwieńczeniem tego niezwykłego programu była pieśń pawłodarskich autorów, poety Myhajły Hapona i kompozytora Olega Lenkiego, „Mowa i pieśń Tarasa”, którą wykonał połączony chór. Dwugodzinny program przebiegł na jednym oddechu. Życzliwi widzowie z wdzięcznością oklaskiwali amatorskich artystów, kierowniczkę artystyczną chóru Halinę Hryhoriadi, zespół wokalno-instrumentalny bandurzystów „Czarowne struny”, choreografkę Switłanę Diaczenko, kierowniczkę młodszej grupy twórczej Julię Jefimową oraz autora scenariusza Myhajłę Paryps. Przyglądając się temu świątecznemu wydarzeniu, pomyślałam: oby Wszechmogący dał, by przykazanie Tarasa Hryhorowycza na pewno się spełniło: I na odnowionej ziemi / Wroga nie będzie, nieprzyjaciela, / Będzie syn i będzie matka, / I będą ludzie na ziemi.
Maschinelle Übersetzung
W ukraińsko-tureckim centrum kulturalnym „SIAJWO” przy wsparciu współorganizatorów — Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Platformy „Dialog Eurazji” odbyła się uroczysta akademia, poświęcona 200-leciu od dnia urodzin Szewczenki. Demir GIOKHAN, dyrektor ukraińsko-tureckiego centrum „SIAJWO”. Uczestników ukraińsko-tureckiego zgromadzenia połączyły wspólne uczucia obywatelskie. Spotkanie prowadził honorowy przewodniczący Międzynarodowej organizacji społecznej Platforma „Dialog Eurazji” Wołodymyr Serhijczuk, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Szewczenki. Uczniowie Międzynarodowej szkoły „Meridian” recytowali „Testament” Tarasa Szewczenki w językach tureckim, kirgiskim, azerskim, angielskim oraz koreańskim. Brzmiały przekłady w języku tureckim w wykonaniu studentek katedry turkologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Nadiji Witiuk, Uliany Kyryczuk oraz Maryny Sydorenko. Szczególnie odbierany był występ ukraińskiego krymskotatarskiego wirtuoza-gitarzysty, kompozytora, ludowego artysty Ukrainy Enwera Izmajłowa. Słowa uznania wypowiedzieli przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Baranow, pisarze Jurij Buriak, Pawło Wolwacz, Iwan Korsak, Andrij Kurkow, Pawło Mowczan, Wsewołod Tkaczenko. Przemyśleniami dzielili się przedstawiciele najpotężniejszych uniwersytetów Ukrainy, naukowcy, literaturoznawcy: prof. Bohdan Andrusyszyn, prorektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa; prof. Mykoła Ryżkow, Instytut Stosunków Międzynarodowych KNU imienia Tarasa Szewczenki; doc. Iryna Pokrowska, doc. Iryna Pruszkowska, doc. Dora Arnaut — katedra turkologii KNU imienia Tarasa Szewczenki; prof. Wołodymyr Samojłenko, Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia M. P. Drahomanowa; Ołeksander Szokało — eseista, kulturozof, orientalista, Kateryna Nikołajenko — przewodnicząca komisji socjalnej rady studenckiej Instytutu Humanistycznego Kijowskiego Uniwersytetu imienia B. Hrinczenki. Wołodymyr Serhijczuk zaznaczył, że już od kilku lat z rzędu ukraińska inteligencja stara się uzyskać pozwolenie organów państwowych Ukrainy na postawienie pomnika Tarasowi Szewczence w Stambule, że strona turecka jest gotowa zrealizować ten zamiar i wybrano nawet miejsce na zboczach Bosforu. Dyplomata Ihor Turianski podzielił się wspomnieniami o trudnych czasach radzieckich oraz obchodach 100-lecia i 150-lecia od dnia urodzin Kobziarza w warunkach zakazu Szewczenki. Dyplomata Bohdan Serhijczuk podzielił się nowymi badaniami ukraińsko-tureckich relacji, przeprowadzonymi na bazie archiwów Turcji. Ukraińsko-tureckie centrum kulturalne „SIAJWO” jest wdzięczne wszystkim uczestnikom akademii za wkład we wspólną kulturę programu i wyraża nadzieję na dalszą owocną współpracę.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Gdy je usłyszy!.. Znać, od Boga I głos ten, i te słowa Idą między ludzi!.. Taras Szewczenko (1848)
Czy możliwa jest działalność umysłowa, która nie opiera się na języku? Istnieją trzy typy myślenia: obrazowe, konstrukcyjne i pojęciowe. Jak wskazuje nazwa, myślenie obrazowe to działalność umysłowa, która nie opiera się na technologii słownej (jest pozajęzykowa) i operuje obrazami. W ten sposób rozwiązywane są problemy twórcze, powiedzmy, malarzy i rzeźbiarzy (z pewnymi zastrzeżeniami można to powiedzieć o pisarzach). Konstruktor-wynalazca czy mechanik samochodowy, rozwiązując swoje zadania dotyczące konstrukcji nowego silnika czy naprawy motocykla, myślą pewnymi wyobrażeniami przestrzenno-technologicznymi; myślenie konstrukcyjne również jest pozajęzykowe. Jeśli mowa o pracy architekta, to myślenie obrazowe i konstrukcyjne ściśle się przeplatają. Pozajęzykowy charakter tych typów działalności umysłowej potwierdza okoliczność, że ani malarz, ani wynalazca nigdy nie mogą odpowiedzieć na pytania w rodzaju: „Jak udało się panu namalować „Giocondę” czy wynaleźć zasadę silnika odrzutowego?” Jeden odpowie: „Taką ją zobaczyłem”, inny: „Myślałem o tym”, ale to, co jest pozajęzykowe, nie może zostać ujawnione w słownych sformułowaniach.
1. Myślenie obrazowe i konstrukcyjne jest właściwe także niektórym zwierzętom (powiedzmy, psom czy małpom), o czym świadczy ich zachowanie w pewnych sytuacjach. Na tym szczeblu pozostaje dziecko (człowiek), które wyrosło wśród zwierząt (fenomen Mowgliego). Ale w normalnych warunkach Homo sapiens opanowuje trzeci typ myślenia — pojęciowy, najwyższy i właściwie ludzki. Czy nie próbował pan, szanowny czytelniku, prześledzić, jak pan myśli — słowami czy bez słów? Kiedy ktoś układa wiersz czy projekt listu służbowego, odpowiedź jest oczywista: słowa są nieodłącznymi składnikami myśli. A jeśli, powiedzmy, mowa o wspomnieniach z dzieciństwa, rozwiązaniu zadania matematycznego czy rozważaniach o planach na jutrzejszy dzień? L. S. Wygotski (1934): „Myśl nie realizuje się w słowie, lecz w słowo przechodzi. Myśl zawsze pragnie połączyć coś z czymś, ma ruch, objętość, rozwijanie. Wszystko to nie pokrywa się bezpośrednio z potokiem językowym, jego podziałem na poszczególne słowa. Jednostki (elementy) myśli i jednostki (elementy) języka nie pokrywają się. Dwa procesy są nierozerwalne, jednak nie są tożsame. Słowo, pozbawione myśli, jest martwe. Ale i myśl, nieucieleśniona w słowie, pozostaje cieniem, mgłą, dzwonem i pustką”. Myśl realizuje się tylko poprzez działanie myślącej istoty lub za pomocą jej słów i — nijak inaczej.
Osobnym tematem są problemy językowe osób głuchoniemych. Najważniejsze jest to, że komunikacja z ludźmi, którzy władają zarówno normalnym językiem, jak i językiem gestów, pozwala osobom niepełnosprawnym przyswoić językowe zasady komunikacji, a poprzez nie — myślenie pojęciowe. Bez takiej komunikacji/nauki myślenie głuchoniemych pozostaje obrazowo-konstrukcyjnym (ten sam fenomen Mowgliego). Zatem w łańcuchu myślenie-język-słowo mamy złożoną pionową hierarchię procesów oraz ich poziome uzgodnienia. Obrazowy, konstrukcyjny i pojęciowy nurt myśli odbywa się nie sekwencyjnie, nie na zmianę, nie w izolacji, a jednocześnie; trudno to pojąć, jednak jeszcze trudniej wyobrazić sobie coś innego. Paradoksalnym („normalno-patologicznym”) jest fenomen ejdetyzmu, w wieku dziecięcym właściwy wielu, a w dorosłym — tylko niektórym ludziom. Chodzi o wysoką intensywność postrzegania i zachowania w pamięci obrazów realnego świata (greckie ei- dos — obraz) oraz o znaczący wkład komponentu obrazowego w myślenie. Eydetycy lepiej zapamiętują, na przykład, numer telefonu, uprzednio zapisawszy go i utrwaliwszy obraz w pamięci. Jest to zrozumiałe, gdy weźmie się pod uwagę, że łączna objętość struktur mózgowych związanych ze wzrokiem jest sześciokrotnie większa niż ich słuchowy odpowiednik. Jeśli mówić o troistej strukturze myślenia, to u eydetyków każdemu słowu może odpowiadać stały obraz wzrokowy, niezwiązany z realną figurą wzrokową tego obiektu, który tym słowem jest oznaczany. W rezultacie eydetycy mają wzrokowe obrazy słów, które oznaczają nie tylko rzeczywistość, ale i abstrakcyjne pojęcia (powiedzmy, śmiałość, przerażenie, wstyd itp.). Chodzi o wzajemne nakładanie się funkcji analizatorów wzrokowego i słuchowego. W tej dziedzinie mam osobiste doświadczenie, do dziś zachowując w pamięci tuzin (z mnóstwa) figur eydetycznych; reszta stopniowo zniknęła gdzieś po 10. roku życia. Trudno to zrozumieć ludziom, u których eydetyczne stadium rozwoju mózgu zakończyło się we wczesnym dzieciństwie. Podam przykład: słowo „Platon”, oznaczające imię mojego ojca, ma formę wyciągniętego prostokąta, którego kontury są nakreślone złotem, a powierzchnia zalana błękitem. Ta oraz jakiekolwiek inne konstrukcje eydetyczne nie podlegają logicznej interpretacji. Dla psychologów i neurofizjologów znaczenie ma ich istnienie, sam fakt możliwości wzrokowego odzwierciedlania słów. Zatem słowo może być postrzegane jako samodzielna rzeczywistość, niezależna od pierwotnej istoty obiektu czy zjawiska, które temu słowu odpowiadają. Mówiąc o poznawczej potędze wzroku, nie możemy pojąć jakiegoś jej zwiększenia poprzez eydetyczne rysunki słów, dlatego trudno znaleźć temu zjawisku miejsce w psychologii czy psychopatologii. Dyskutowana jest literacka (i w ogóle artystyczna) uzdolnienie eydetyków. Ta teza nie ma należytego potwierdzenia statystycznego, ponieważ część eydetyków nie pamięta o dziecięcej osobliwości swojej psychiki.
2. Niektórzy językoznawcy negują wyłącznie informacyjno-poznawczy charakter języka, natomiast akcentują jego związek z uczuciami (emocjami). Sądzę, że to błąd. Wiele słów — podobnie jak inne składniki świadomości — może mieć uczuciowy tembr. Czasami jest on słaby, a w pewnych okolicznościach ze słowa kapie krew lub łzy. Jednakże nie wchodzi to tyle w istotę słowa, co jest irracjonalną otoczką, w którą owija je ten, kto mówi, lub ten, kto słucha. Chodzi w szczególności o relacje między Językiem a Sztuką. O ten ich aspekt, który nawet w epoce informatyzacji i matematyzacji pozostaje niesformalizowany i zrozumiały jedynie na poziomie intuicyjnym. Człowiek nieczęsto przebywa w polu intelektualnym czystej nauki i abstrakcyjnego myślenia, pisze E. Sapir (1921), w związku z czym raz po raz zanurza się w gorący strumień emocji, chwyta się uczuciowych barw słów, w ten sposób wzbudzając w sobie aurę przynależności do nieabstrakcyjnego bytu. Zatem (cytuję), „język to wyłącznie ludzki, nieinstynktowny środek przekazu idei, emocji i pragnień za pośrednictwem systemu dowolnie wybranych symboli”. Zrozumiałe, że uczuciowy tembr wykorzystują artyści słowa. Jednocześnie dla każdego z nich kryje się w nim pułapka. Słowa, których emocjonalne zaangażowanie przez przygnębiającą jednostajność użycia (oraz percepcji) staje się wyblakłe, są szkodliwe, jak fałszywe pieniądze. Prawdziwy artysta (w odróżnieniu od grafomana) musi i pragnie przywrócić słowom świeże brzmienie, osiągając ten efekt poprzez wynalezione konstelacje pojęć i obrazów. Literaturą nie jest po prostu tekst między okładkami książek, a to, co będąc napisanym, „nabiera niezwykłego stopnia znaczeniowości” (E. Sapir). Opierając się na rozumieniu słowno-obrazowej unikalności talentem napisanego tekstu literackiego, nie musimy się dziwić, że jego tożsame odtworzenie w innym języku (przekład) jest praktycznie niemożliwe. Ale — takie przekłady są szlachetną odmianą pracy literackiej, a pewna ich część jest niezwykle doskonała. Znamy błyskotliwych tłumaczy na język ukraiński i z języka ukraińskiego. Każde utalentowane dzieło literackie jest strzałem z dubeltówki, ponieważ posiada składnik znaczeniowy, do odtworzenia którego wystarczy znajomość dwóch języków i talent literacki, oraz specyficzny składnik językowy, który adekwatnemu przekładowi nie podlega. Daremnymi byłyby ich poszukiwania w „czystej”, rozdzielonej postaci. Jednakże, przyjmując tezę o tajemnym współistnieniu dwóch składników, możemy mówić o mistrzach słowa takiego szczęśliwego obdarowania, które pozwala pisać genialne utwory „po prostu”, słowami, jakby świadomie wybranymi dla takiego przekładu, w którym „same z siebie” łączą się składniki znaczeniowy i językowy. Ograniczę się do odniesień do Szekspira i jego umiejętności „dopasowania swoich najgłębszych intuicji do normalnego brzmienia potocznej mowy” (E. Sapir). Czytając Szekspira, mamy iluzję, że cały świat mówi po angielsku, a nam w przekładzie niczego nie brakuje. Pisarz powinien korzystać ze wszystkich zasobów estetycznych właściwych językowi, jednak jego właściwości — to nie jego zasługa. Każdy język jest gotowy odzwierciedlić indywidualność twórcy. Jeśli w literaturze on się nie rodzi, to nie język jest przeszkodą. Chodzi o to, że kontekst społeczny nie zawsze sprzyja rozwojowi osobowości, która pragnie potężnej indywidualnej interwencji w kulturę wspólnoty. U nas, Ukraińców, przez długi czas główną cechą ukraińskości był przede wszystkim melos pieśni ludowych. Ich językowy akompaniament (teksty), będąc produktem twórczości zbiorowej (i mając pewne różnice regionalne), nie nosił na sobie indywidualnych autorskich faksymile. Pierwszą, można by rzec, „autorką pieśni ludowych” stała się Marusia Czuraj. Szewczenko dopełnił tę (pieśniarską) sprawę, poza tym dając genialne wzorce zindywidualizowanej twórczości literackiej, jednocześnie bliskiej żywiołowi folklorystycznemu i od niego zdystansowanej. To jeden z twórczych paradoksów: im bliższy jest artysta ogólnonarodowych źródeł, tym ważniejsze są osobiste składniki jego Słowa. Angielska pisarka Ethel Lilian Voynich (1864—1960), autorka znanej powieści o walce Włochów przeciwko austriackiemu panowaniu, całym sercem przychyliła się do Ukrainy. Nauczyła się naszego języka i zabrała się za przekład wierszy Tarasa. W 1911 roku ukazała się drukiem książeczka, do której weszło sześć poezji i szkic o poecie, w którym E. Voynich stawia Szewczenkę w pierwszym rzędzie światowych liryków. Najlepszymi z jej przekładów są „Testament” (najdoskonalsza ze wszystkich anglojęzycznych interpretacji), „Gwiazdo moja wieczorna”, „Mnie wszystko jedno, czy będę…”. Z poczuciem wdzięczności musimy wspomnieć „niezwykłą ambasadorkę Ukrainy w literaturze anglojęzycznej” Verę Rich (1936—2009). Urodziła się w Londynie, uczyła się w Oksfordzie, pisała wiersze — i opanowała (można by rzec, niespodziewanie dla siebie) język ukraiński. W 1957 roku ujrzał światło dzienne Frankowy „Prolog” do poematu „Mojżesz”. W 1961 roku ukazał się drukiem zbiór utworów Szewczenki i wreszcie — w całości „Kobziarz”. Pióru Very Rich przypada około stu publikacji o Szewczence oraz o piśmiennictwie ukraińskim w ogóle, w szczególności rozprawa o ukraińskim przekładzie szekspirowskiego „Hamleta”.
3. Wilhelm von Humboldt (1767—1835), założyciel Uniwersytetu Berlińskiego, należy do potężnej kohorty niemieckich filozofów; jednym z duchowo najbliższych mu był sławny Kant. Imię Humboldta znaczy pojawienie się językoznawstwa ogólnego (lingwistyki). Jego koncepcja języka została wyłożona w trzech tomach, które ujrzały światło dzienne w latach 40. XIX wieku pod wspólnym tytułem „O języku (plemienia) kawi na wyspie Jawa”. Pierwszy tom został wydany ponownie jako osobna książka „O różnicach w budowie języków ludzkich i o wpływie tych różnic na duchowy rozwój ludzkości”. Humboldt należy do tych myślicieli, których osiągnięcia naukowe są bardziej zgodne z późniejszymi epokami niż ze współczesnymi. Przed Humboldtem panującym w lingwistyce był logicyzm, metodologia logiki formalnej: język to słowa (imiona przedmiotów i zjawisk); myślenie operuje pojęciami; każde słowo wyraża określone pojęcie, a związek między językiem a myśleniem jest jednoznaczny i bezpośredni, nawet mechaniczny. W. Humboldt: „Współzależność myślenia i słowa wyraźnie zaświadcza o tym, że język jest nie tylko środkiem do nazywania już znanych prawd, lecz także metodą odkrywania prawd jeszcze nieznanych. Różnica języków nie polega na różnicy powłoki dźwiękowej i znaków — określa ją różnica światopoglądów. Każdy człowiek może zbliżyć się do obiektywnego świata jedynie w zgodzie ze swoim sposobem poznawania i odczuwania, czyli drogą subiektywną. Każdy osobny język jest właśnie jedną z takich subiektywnych dróg poznania”. Gdyby ludzkość stworzyła tylko jeden język, jego „subiektywność” (a język jest zawsze „subiektywny” w tym sensie, że nie jest uniwersalny) raz na zawsze określiłaby drogi poznawania rzeczywistości. Mnogość i różnorodność języków to jedna z gwarancji łącznej mocy gnoseologicznej ludzkości. Ale: czy realnie istniejące formy i kategorie istniejących języków kierują myślenie właśnie w najlepsze koryto poznawcze? Czy takie realia językowe, jak podmiot i orzeczenie, liczba pojedyncza i mnoga, rzeczownik i czasownik nie mogą stać się potajemnymi twórcami koncepcji światopoglądowych, pobudzaczami poszukiwań intelektualnych określonego (i być może nieudanego) typu? Czy można uważać za przynależne do języka jedynie kierunki poznawcze, a realia przedmiotowo-obiektywne, tworzone przez człowieka, są niezależne od zdolności językowych mózgu? Czy, przeciwnie, Homo sapiens przystosowuje wszystko, co może, pod kontrolę struktur mózgowych, które są tym potężniejsze, im bardziej są związane z funkcjami językowymi? „Nie ty mówisz językiem, a on mówi tobą” — oto treść problemu, który odzwierciedlają przytoczone pytania. Ich ostrość ma głównie sens publicystyczny. W rzeczywistości nie chodzi o to, że język dyktuje człowiekowi swoje „egoistyczne” prawa. Rozmowa dotyczy tego, że myślenie i język, z definicji, są ściśle sprzężone z funkcjami mózgu. Rozważając ich możliwą konkurencyjność, badacz świadomie upraszcza sytuację, bo nie rozumie, co właściwie stoi za tą sprzężonością; współczesna neurofizjologia i neurolingwistyka mają błyskotliwe perspektywy. Na tym kończąc zapoznanie się z niezwykle skróconym wykładem lingwistyki filozoficzno-światopoglądowej Humboldta i przygotowując się do rozmowy o innym językoznawcy, krótko zatrzymamy się na pojęciu (nad)złożonego systemu. Jego najlepszym wzorcem jest ludzki mózg, zdolny do regulacji wewnętrznych problemów organizmu (1), postrzegania, analizy oraz operacyjnej i strategicznej oceny czynników zewnętrznych (2), twórczości artystycznej i naukowej (3). Pomimo przepaści wszystkiego, co nam wiadomo o mózgu i mechanizmach, za pośrednictwem których realizuje on każdą z trzech nazwanych form działalności, wiemy
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
mało. Działającym narzędziem w tej dziedzinie jest budowa tego, co nazywa się modelem: uproszczone logiczne (czy logiczno-matematyczne) odtworzenie zasad działania umysłu. Uproszczenia pozwalają swobodnie czuć się na polu niepewności. Stąd na jedno pytanie różni badacze otrzymują przeciwstawne odpowiedzi, lecz każda z nich (w granicach swojego modelu) jest prawidłowa. Tak powstają antynomie logiczne, których liczbę we współczesnej filozofii odkrył Kant, a w językoznawstwie kontynuował Humboldt. Wygląda na to, że siedem antynomii tego ostatniego pozostaje wiecznym powodem naukowych dyskusji, choć językoznawstwo po berlińskim metrze nie stało w miejscu. Niewiele wiemy o żytomierskim rabinie Zeewie Wolfie, który za życia był znany wśród chasydów. W 1798 r., gdy zmarł, Humboldt miał 30 lat i mogliby się spotkać. Zeew Wolf dobrze interpretował Torę, poświęcając temu księgę „Or ha-Me’ir”. Humanistyczna dominanta w światopoglądzie żytomierskiego rawina określiła jego filozofię języka. Każde z czterech zdań (które mam możliwość nie przytaczać za słowami interpretatorów, lecz cytować dosłownie) zasługuje na obszerne omówienie. Razem jest to taki koncept języka (taki jego model), który obejmuje i niektóre motywy Humboldta, i coś — bardzo ważnego — poza nimi. Zeew Wolf: „Myśl w istocie jest nieskończona. Jednak ogranicza ją wypowiedziane słowo. Po co więc człowiek dąży do mówienia? Ponieważ przeznaczeniem słowa jest nadanie myśli ludzkiej istoty”. A zatem: słowo wyznacza granicę dla myśli, dlatego język przypomina rzeczywiste stwarzanie świata. Wszechmocny musi ograniczyć samego siebie: takie jest zadanie i moc ludzkiego języka. Komentarz E. Bormaszenka (2013): „Żydzi zrozumieli, że dla człowieka Wszechmocny najpełniej objawia swoją istotę w Słowie i w Prawie. Lecz ich synteza jest problemem. Idealne prawo dąży do jednoznacznej interpretacji, a słowa (język) nie są jednoznaczne”. Jest to jedna z głównych antynomii językoznawstwa (niezależnie od tego, czy mowa o języku Żydów, chrześcijan, muzułmanów, czcicieli ognia czy ateistów).
4. Na koniec — najciekawsze w lingwistyce: przegląd osobliwości różnych języków, za pośrednictwem których ludzie szukają chleba, szczęścia i wiary. W szachy można grać drewnianymi, plastikowymi czy złotymi figurami — nie wpływa to na istotę gry. Pozwoliwszy pionkowi chodzić na trzy pola (a nie na 2), będziemy mieli „szachowy dialekt”, który niewiele różni się od podstawy. Liczbę modyfikacji dzięki innym figurom można zwiększyć i zradykalizować tak, że „dialekty” staną się samodzielnymi „językami”. Gra będzie, jak dawniej, toczyć się na 64 polach i liczba figur na planszy (32) się nie zmieni. W tym sensie szachy pozostaną szachami, jednak nawet arcymistrzowie gry według różnych zasad nie będą mogli się porozumieć. Utrwalanie językowych modyfikacji, zakreślając to pole, na którym pracują językoznawcy, raczej zakrywa prawa lingwistyki, niż je ujawnia. Tymczasem zachwyca zdolność Człowieka do mówienia i tak, i inaczej, i jeszcze tak — bez liku, lecz przy tym do zachowania zdolności do wzajemnego porozumienia.
1. Leksyka — najbardziej ruchomy składnik języka; trudno wskazać choćby jeden, wolny od zapożyczeń obcojęzycznych. Ale ilość obcojęzycznych domieszek bardzo się różni, dajmy na to, w angielskim i islandzkim. Jeśli Anglicy się nie ograniczają, to Islandczycy na wszelkie sposoby unikają obcojęzycznej interwencji i nie przyjmują do swojej leksyki nawet tzw. słów międzynarodowych, opartych na korzeniach łacińskich i greckich. W szczególności słowa rewolucja, telefon, telegraf, filozofia, materializm, bakteria, chemia, zoologia, pesymizm, guma, teatr, film, pomidor, fryzjer mają własne islandzkie brzmienie. Takie leksykalne odpowiedniki opierają się na dowcipnych kombinacjach: słowu „telefon” odpowiada połączenie „rozmowa+sznurek”, „telegraf” — „list+sznurek”, „pesymizm” — „zły+spojrzenie”, „guma” — „ciągnący się+skóra”, „fryzjer” — „włosy+ciąć”. Według takiej zasady unikają zapożyczeń obcojęzycznych różne języki. Dajmy na to, niemiecka terminologia medyczna zawiera dziesięciokrotnie mniej łaciny, niż muszą się uczyć studenci medycyny w innych krajach (włącznie z Ukrainą).
2. Pojęcie „smutek, żal” w języku różnych afrykańskich plemion oznacza się różnymi połączeniami wyrazowymi: „mieć chorą wątrobę” (plemię bambara), „mieć czarne oko” (hąbbe), mieć ciężki żołądek (udukk) i nawet „mieć zgniłe serce” (mossi). Co ciekawe, popularny w średniowiecznej europejskiej medycynie termin „melancholia”, oznaczający smutek i żal, w tłumaczeniu z greckiego brzmi jako „czarna żółć”.
3. Do przeciągnięcia nitki mamy w igle krawieckiej dziurkę. W języku plemienia amuzgos (Meksyk) nazywa się ona właśnie — dziurka igły. Natomiast u Indian kekczi mamy twarz igły, u plemienia pirro (Peru) — nozdrze igły, u hakagin (Birma) — usta igły. Anglicy mówią oczko igły, a my, Ukraińcy, — uszko igły. Wszędzie — od Birmy przez Europę do Ameryki Południowej — igła jest żywa. Być może to nie przypadek, lecz wyraz szacunku dla „pani igły”, której wynalazek zmienił na lepsze życie naszych praojców.
4. W kilku językach australijskich są nie dwie, a cztery liczby: liczba pojedyncza, „dwójna”, „trójna” i mnoga. Zatem nie „ja” i „my”, lecz „ja”, „nas-dwoje”, „nas-troje” i „my” (czyli „nas-wielu”). Taka szczegółowość udoskonala język tutejszych Aborygenów, zwłaszcza gdy chodzi o ważną rolę niewielkich zbiorowisk przy polowaniu czy rybołówstwie.
5. We współczesnym języku angielskim czasownik ma 12 form czasu, w niemieckim 6, w ukraińskim i rosyjskim 3, w arabskim 2, a w niektórych językach czasownik w ogóle nie ma form czasu (na przykład w plemieniu wai, Liberia). U niektórych narodów formy czasu nie są koniecznie związane z czasownikiem. W języku eskimoskim (Alaska) ningla (zimno, mróz) ma czas przeszły ninglithluk i czas przyszły nin-glinlak; zrozumiałe, że dla Aborygenów „przeszłe zimno” i „przyszłe zimno” są zasadniczo różne. W języku hupa (Indianie Ameryki) przyrostek neen oznacza czas przeszły i łączy się zarówno z czasownikami, jak i z rzeczownikami: xonta-neen — „ruina domu, dawny dom”; xont-neen — „jego zmarła żona; żona w przeszłości”.
6. W starożytnym indyjskim teatrze wszyscy mężczyźni posługują się bazowym indoeuropejskim sanskrytem, a kobiety (koniecznie!) prakryt. W plemieniu Karaibów mężczyźni mówią językiem własnego plemienia — po karaibsku, ale kobiety — po arawacku (językiem cudzego plemienia). Również u ałtajskich Turków istnieją męski i żeński dialekt; nawet wspólny skarb, dziecko, nazywają różnie: mężczyźni — bala (jak u wszystkich narodów mówiących językami tureckimi), a kobiety — „uran” (wariant miejscowy).
7. Specjalne i tajne języki sztucznego pochodzenia lingwiści nazywają argo. Argotyzacja (lub jej wtrącenia) jest rozpowszechniona wśród różnych specjalistów, uczniów, wojskowych, prostytutek itd. Najbardziej wyrazistym wzorcem argo jest język przestępców (u Rosjan — „fienia”). Od zwykłego języka argo różni się przede wszystkim słownictwem, zachowując fonetykę, morfologię i składnię wyjściowej bazy. Leksyka przestępczego argo opiera się po pierwsze na zmianie znaczenia „normalnych” słów (pióro — nóż, musor — milicjant, kotły — zegarek, bakłan — młody kieszonkowiec itp.). Po drugie używa się dialektyzmów, archaizmów i zapożyczeń obcojęzycznych (często zniekształconych i dopasowanych do fonetyki języka-biorcy). Leksyka argo jest konserwatywna, jednak w zasadzie zdolna pozbywać się przestarzałych i przyswajać nowe słowa (co na swój sposób odzwierciedla procesy społeczne).
8. Ostateczną formą mieszania języków są tzw. hybrydowe żargony, z których każdy przypomina „normalny” język mniej więcej tak, jak karykatura przypomina oryginał. Do tej kategorii należą sabir, rozpowszechniony w portach Morza Śródziemnego; pidżin-angielski, używany w Japonii, Hongkongu, na wyspach mórz południowych; bisłamar służy mieszkańcom wysp Pacyfiku; kru-angielski rozpowszechniony jest w Afryce Zachodniej i Liberii; chinuk w Oregonie itd. Niestety do tej mało szanowanej kategorii możemy zaliczyć także nasz („niech go diabli”) surżyk. To paskudztwo najlepiej odpowiada definicji hybrydowych żargonów jako językowych erzacy, których istotą jest nie tylko mieszanie, ale i uproszczenie języka. Miejsce surżyku — na śmietniku, gdzie widzimy rzeczy jeszcze nadające się do użytku, lecz obrzydliwe.
Maschinelle Übersetzung
W głównym budynku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odbyły się XI Akademickie Czytania im. W. I. Strihy oraz Sprawozdawczo-wyborcza konferencja AN WSz Ukrainy, autorytatywnego społecznego stowarzyszenia naukowego, założonego w 1992 roku z inicjatywy profesora Witalija Strihy i jego zwolenników. W uczestnictwie w nich wzięło udział ponad 100 wiodących naukowców z Kijowa, Lwowa, Charkowa, Dniepropetrowska, Odessy, Iwano-Frankiwska, Czerniowiec, Ostroga, Zaporoża i innych ośrodków uniwersyteckich naszego państwa. Uczestnicy Czytań i Konferencji uczcili minutą ciszy świetlaną pamięć prezydenta Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Mykoły Drobnochoda, a także tych, którzy zginęli podczas ostrego kryzysu społeczno-politycznego, trwającego od kilku ostatnich miesięcy.
Maksym STRIHA, wiceprezydent AN WSz Ukrainy
Podczas akademickich czytań ku pamięci W. I. Strichy wykład „Mykoła Iwanowycz Drobnochod — uczony, człowiek, obywatel” otworzył akademik-sekretarz wydziału nauk o Ziemi Wasyl Zahnitko. Przedstawiono w nim wielostronny obraz uczonego-geologa i znawcy nauk społecznych, który całe życie poświęcił służbie Nauce i Ukrainie. Wiceprezes Akademii Maksym Strikha wygłosił referat „Stulecie nauki o półprzewodnikach — ukraiński wkład”. Przypomniał w nim: właśnie w 1914 roku niemiecki uczony Johann Königsberger po raz pierwszy sformułował ideę istnienia odrębnej klasy materiałów, których właściwości leżą pomiędzy metalami a dielektrykami, a w 1941 roku ukraiński naukowiec Wadym Łaszkarow (nauczyciel Witalija Strichy) odkrył przejście p4n, które stało się podstawą urządzeń współczesnej elektroniki. Akademik-sekretarz wydziału filologii Ołeksandr Czerednyczenko przedstawił referat „Taras Szewczenko w świecie frankofońskim”, w którym pokrótce przedstawił francuskie przekłady dzieł Kobzarza, które ukazały się w ciągu ponad stu minionych lat. Niestety, z powodu braku wsparcia ze strony ukraińskiego państwa Taras Szewczenko wciąż nie zajął w kanonie literackim świata frankofońskiego miejsca, na które obiektywnie zasługuje. Na zakończenie czytań znany uczony-prawnik, były sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, akademik-założyciel AN Wyższej Szkoły Ukrainy Wołodymyr Butkewycz opowiedział o systemowych problemach, które stoją nie tylko przed nauką prawniczą, lecz także przed całym systemem prawnym Ukrainy. Akademia poparła inicjatywę uczonego i jego współmyślicieli, którzy tworzą Społeczny Sąd, będący rozpatrywać różnorodne przypadki naruszeń praw obywateli Ukrainy przez urzędników i wydawać w tych kwestiach uzasadnione decyzje rekomendacyjne. Uczestników konferencji powitała przewodnicząca komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i edukacji Lilija Hrynewycz, która wyraziła wdzięczność Akademii za jej zasadnicze obywatelskie stanowisko, szybką reakcję na niedomagania w sferze naukowo-edukacyjnej, opowiedziała o współczesnym stanie nauki i edukacji, uwarunkowanym lekceważeniem tych kluczowych dziedzin przez rządzące elity, oraz zatrzymała się na wizji dróg wyjścia z ostrego kryzysu społeczno-politycznego w państwie. Prorektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki, akademik AN Wyższej Szkoły Ukrainy Serhij Wyżwa powitał uczestników konferencji w imieniu rektora stołecznego uniwersytetu, akademika NANU i AN Wyższej Szkoły Ukrainy Leonida Hubierskiego, i opowiedział o osiągnięciach naukowych uniwersytetu, który w tym roku będzie obchodził swoje 180-lecie. Do uczestników konferencji z słowem powitania zwrócił się znany działacz społeczny i państwowy, członek Prezydium NANU Jarosław Jaćkiw. Odbyło się uroczyste wręczenie nagród akademickich św. Włodzimierza i Jarosława Mądrego. Najwyższą nagrodę akademicką św. Włodzimierza za 2013 rok przyznano znanemu uczonemu-biochemikowi, akademikowi-założycielowi AN WSU Mykole Wełykyjowi, prezydentowi Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, akademikowi AN WSU Serhijowi Kwitowi, rektorowi Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki, akademikowi NAPN Ukrainy Wiktorowi Ohniewjukowi, znanemu ekonomiście-międzynarodowcowi, wicepremierowi AN WSU Antonowi Filipence oraz znanemu wyizowanemu uczonemu-otykowi, akademikowi AN WSU Ihorowi Szajkewyczowi. Nagrodą tą uhonorowano ich wielki osobisty wkład w rozwój narodowej nauki i szkolnictwa wyższego, umacnianie demokratycznych zasad organizacji szkoły wyższej. W rezolucji przyjętej przez czołowych uniwersyteckich uczonych czytamy: „Minione cztery lata stały się trudnymi zarówno dla Akademii, jak i dla społeczeństwa. W sferze oświaty i nauki przeprowadzano nieprzemyślane „reformy”, szczególnie zgubnymi wśród których okazały się: — decyzja o przejściu od tak i nie zrealizowanego 12-letniego kształcenia średniego do 11-letniego, co zniweczyło rezultaty ponad 10-letniej pracy przygotowawczej całej społeczności oświatowej, doprowadziło do konieczności pilnej wymiany wszystkich bez wyjątku podręczników na nowe (bardzo często niskiej jakości i z licznymi błędami), a w perspektywie będzie miało skutkiem obniżenie konkurencyjności absolwentów ukraińskich szkół; — przyjęta koncepcja kształcenia profilowego w klasach 10—11, której realizacja spowoduje zaprzestanie nauczania fizyki, chemii, biologii, geografii, literatury światowej i innych podstawowych dyscyplin w wielu szkołach począwszy od 2018 roku, co może doprowadzić do sytuacji, w której nie będzie kogo przyjmować na uczelnie przyrodniczo-naukowe, techniczne, medyczne, a wiejskim uczniom w ogóle zostanie zamknięta droga do zawodów wymagających gruntownego przygotowania fachowego; — zatwierdzenie nowego trybu uzyskiwania stopni i tytułów naukowych, które stawiają przed doktorantami niepotrzebny i w normalnych warunkach niemal niewykonalny wymóg druku 5 artykułów fachowych w ciągu trzech lat. W sytuacji blokowania w Radzie Najwyższej Ukrainy postępowego projektu ustawy „O szkolnictwie wyższym”, opracowanego przez grupę roboczą pod kierownictwem M. Z. Zgurowskiego, kierownictwo MON nadal realizuje kurs na ograniczanie uniwersyteckiej autonomii, przenoszenie do „trybu ręcznego” konkursów na uzyskanie finansowania budżetowego na prowadzenie badań naukowych. MON podejmuje decyzję o zmniejszeniu godzin dydaktycznych z 30 do 24 tygodniowo, co w ukraińskich warunkach nieuchronnie będzie skutkować pogorszeniem jakości kształcenia i zwolnieniem wielu wykwalifikowanych wykładowców. Przy tym nędzne pozostawało finansowanie sfery naukowej państwa (0,27 % PKB w budżecie państwowym Ukrainy na 2014 rok, co jest absolutnym minimum we wszystkich latach niepodległości). Na tle gwałtownego wzrostu finansowania struktur represyjno-karnych jest to świadectwem rzeczywistych priorytetów rządzących elit. Wreszcie na sytuację w nauce i oświacie wpłynęły wydarzenia w państwie pod koniec listopada 2013 roku, gdy po nagłej odmowie władz od kursu na integrację europejską, który sama wcześniej proklamowała, wybuchł masowy kryzys polityczny, któremu towarzyszyła brutalna przemoc wobec pokojowych obywateli. Ten kryzys pociągnął za sobą ofiary w ludziach i postawił państwo na krawędzi wojny domowej”. Uczestnicy konferencji wezwali Radę Najwyższą i Rząd Ukrainy, aby uczynili oświatę i naukę realnymi priorytetami swojej działalności. Oświata i nauka potrzebują nie tylko należytego finansowania, lecz także przemyślanych reform, które przewidywać będą wzmocnienie demokratycznych zasad ich organizacji, przejście do finansowania prac naukowo-technologicznych przede wszystkim na podstawie otwartego konkursu (przy jednoczesnym zachowaniu podstawowego finansowania dla utrzymania czołowych placówek naukowych), zbliżenie nauki akademickiej i uniwersyteckiej, dalszą integrację ukraińskich uczonych w międzynarodowy proces naukowy, podniesienie statusu społecznego wykładowcy i naukowca. Nowym prezydentem Akademii, która zrzesza obecnie 315 członków rzeczywistych ze wszystkich czołowych ośrodków naukowych Ukrainy i 30 akademików honorowych z różnych krajów świata, jednogłośnie wybrano znanego uczonego w dziedzinie informatyki i analizy systemowej, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki, kierownika katedry KNU im. T. H. Szewczenki, profesora, doktora nauk fizyczno-matematycznych Ołeksandra Nakonecznego.
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie studia „Master Vox Records” psychologicznie nasycony, przekonujący. Zewnętrznie niby spokojny, nie krzykliwy, a wewnętrznie nasycony, barwowo bogaty. Tak przeczytał niemal całego Szewczenkę — wiersze, poematy, utwory prozatorskie. Któż jeszcze z utalentowanych mistrzów słowa artystycznego odważył się na podobny wyczyn?! Radio Narodowe zrozumiało artystyczną i emocjonalną siłę tych odczytań i całą Szewczenkianę, przepuszczoną przez rozum i serce mistrza, nagrało do zasobów Radia Narodowego. Szczere podziękowania dla kierownictwa radia! Ostatnio w jego interpretacji brzmi „Dziennik”. Brzmi jak intymny testament Geniusza dla potomnych. Nigdy wcześniej i nigdzie nie został w całości udźwiękowiony. Słuchasz tych stron „Dziennika” i masz wrażenie, że on jest tuż obok ciebie i powierza ci to, co najskrytsze. Taka jest magiczna siła głosu Petra Todosowycza! Kiedyś zapytał mnie: „Czy jest to potrzebne narodowi?”, a ja odrzekłem: „Koniecznie potrzebne! Jako katharsis! Szewczenko jest jak nigdy dotąd aktualny i potrzebny do natchnienia, do walki ze straszną władzą!”. Petro Todosowycz to nie tylko żarliwy patriota, ale i niestrudzony działacz społeczny, propagator ukraińskiego słowa. Od pierwszego do ostatniego dnia był uczestnikiem znamiennego marszu z Kijowa do Petersburga i z powrotem — „Ostatnią drogą Kobziarza” z okazji 130. rocznicy powrotu prochów geniusza na Ukrainę i ponownego pochówku w Kaniowie na Czernieczej Górze, gdzie znalazł wieczny spoczynek. Ten marsz duchowo prowadził i szedł na przedzie ojciec Petro Bojko. Znaczną część drogi tego marszu przeszedłem także ja z chorymi nogami, doświadczyłem na sobie magii jego słowa, poczułem, jak Petro Todosowycz-pastor modlitwami i szczerymi kazaniami, litaniami inspirował uczestników marszu i miejscowych mieszkańców, obok których wsi przechodziliśmy, wzywając naród do miłości i zgody, błagał, by nie lękać się przeszkód, które czynili miejscowi urzędnicy na drodze, strasząc Szewczenką. Nie mówił — świętości dokonywał ojciec Petro w cerkwi w Keryliwce, którą poświęcił. „Jestem szczęśliwy, że po zdeptaniu przez komunistyczne kopyta religii i wiary Chrystusowej w Keryliwce prawnie odnowiłem wspólnotę cerkiewną” — cieszy się Petro Todosowycz. Jednym słowem, rola Petra Bojki w wieczności Kobziarza jest ogromna, nieprzemijająca i dawno już zasługuje na godne państwowe uhonorowanie tytułem artysty ludowego Ukrainy, wyróżnienie świętą Nagrodą im. Szewczenki oraz innymi zaszczytnymi odznaczeniami! Skromny, miłujący prawdę, przywykł uczciwie pracować, bo ma w sercu świętość — ojczyste słowo, któremu wiernie służy przez całe swoje świadome życie twórcze. Tegoroczna Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki, niestety, ominęła go, a on najbardziej, i to już dawno, na nią zasługuje! Daj, Boże, jeszcze długiego, długiego brzmienia głosu Petra Bojki w ukraińskim eterze! Jest potrzebny do przebudzenia i oczyszczenia dusz naszego narodu ze skazy!
Maschinelle Übersetzung
Ostap ČEREMŠYNSKYJ, założyciel i dyrektor Etnograficzno-memoriałowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek NSKU; Roma ČEREMŠYNSKA, współzałożycielka i starszy pracownik naukowy Wielesniwskiego Etnograficzno-Memoriałowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, członkini NSKU, NSŻU
Geniusz Tarasa Szewczenki towarzyszył Wołodymyrowi Hnatiukowi przez całe życie. Już jako mały chłopiec dowiedział się o naszym wielkim śpiewaku Ukrainy i uciśnionego narodu, bo ojciec był człowiekiem świadomym, jedyny we Wielesniewie prenumerował gazetę, czytał książki, a mały Wołodymyr wszystko uważnie słuchał i zapamiętywał.
Najwspanialsza książka Tarasa Szewczenki „Kobzar” dotarła do Galicji jeszcze za życia jej autora. Studiując na uniwersytecie we Lwowie, Wołodymyr Hnatiuk czytał w bibliotece Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki „Кобзарь” Tarasa Szewczenki (С.-Петербургъ, 1840. — 114 s. Тип. Е. Фишера) oraz ostatnie za życia autora wydanie „Кобзарь” Tarasa Szewczenki (С. Петербургъ, 1860. — 245 s.; 1 il. (portr. T. Szewczenki) rys. M. Mikeszyna). — Druk P. Kulisza; nakładem P. Semenenki).
Od lat 20. XX wieku autograf rękopisu poematu „Heretyk” (Jan Hus), dedykowanego Pawłowi Józefowi Szafarzykowi, który przechowywany był w prywatnym archiwum Wołodymyra Hnatiuka, a od 1964 roku — w Literacko-memoriałowym Muzeum Iwana Franki we Lwowie, którego fotokopia jest eksponowana w ekspozycji pierwszego pokoju domu uczonego. W 1863 roku przysłał go do Lwowa przyjaciel poety, Wasyl Biłozerski. W prywatnym księgozbiorze uczonego zachowało się kilka numerów rocznika „Prawda” z publikacjami utworów Szewczenki i o nim. W osobistym archiwum Wołodymyra Hnatiuka przechowywano oryginały dwóch fotografii Tarasa Szewczenki z 1859 roku oraz z 1860 lub 1861 roku.
Prawie 40 lat grób Kobzarza wieńczył wysoki biały żeliwny krzyż. Przypominał wszystkim o niezniszczalności miłości i wysokiego ducha ludzkiego. Ten krzyż został ustawiony na mogile Tarasa Szewczenki w 1884 roku z okazji 70. rocznicy jego urodzin. Taka fotografia mogiły Tarasa Szewczenki z tym białym żeliwnym krzyżem, a także fotografia z widokiem mogiły poety i wnętrzami pierwszego muzeum Tarasa Szewczenki na Czernieczej Górze, stuletnia pocztówka z autoportretem młodego Tarasa Szewczenki, wydana we Lwowie w 1914 roku z okazji 100. rocznicy jego urodzin, którą rozprowadzano, a dochód z niej przeznaczano na pomnik, który miano odsłonić na początku XX wieku, a odsłonięto pod koniec wieku, znajdowały się w archiwum uczonego.
Również „Mały Kobzar: Uczcie się, bracia moi!..” (Kremieniec, 1922. — 32 s.; 1 k. portr. — Wyd. Powiatowego Związku Kooperatorów na Wołyniu), „Маленький Кобзар” (Kijów: „Widrodżennia”, 1918. — 32 s.) oraz „Mały Kobzar: Wybór dla dzieci z obrazkami” (Lwów: „Świat dziecka”, 1923. — 63 s.) znajdowały się w prywatnym księgozbiorze naszego rodaka.
Wszystkie te unikalne eksponaty od 45 lat znajdują się w ekspozycji pierwszego pokoju domu uczonego, w jej dziale „Taras Szewczenko i Ziemia Tarnopolska”.
Maschinelle Übersetzung
Wydaje się, że urodził się z gorącą miłością do słowa artystycznego i przez całe życie pielęgnował ją w sercu. Ta miłość wytyczyła mu ścieżkę do opanowania sekretów piękna i siły właśnie rodzimego słowa ukraińskiego.
Mykoła Kaharlycki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, członek NSPU, członek NSTDU
Petro Todosiowycz Bojko od dzieciństwa miał słaby wzrok, więc świat uczył się poznawać za pomocą słowa mówionego. Po ukończeniu szkoły wstąpił do Lwowskiego Technikum Paliwowo-Górniczego, zwabiony romantyką, a także dlatego, że tam była najwyższa stypendium. Uczył się dwa lata, opanowując mądrości górnictwa, ale miłość do słowa nie zgasła. Często odwiedzał Teatr im. Marii Zankowieckiej oraz Teatr Młodego Widza. Nic dziwnego, że podczas ogólnozwiązkowego konkursu amatorskiej sztuki artystycznej w 1951 roku, w którym brał udział, poprosił znaną śpiewaczkę Walerię Wołodymyrówną Barsową, przewodniczącą jury, o zgodę na recytowanie poezji w języku ojczystym. Ona nie zaprotestowała: „Czytaj, dorogoj, ten język jest nam od dawna znany”. Wyjątkową czystością dykcji i szlachetną barwą miękkiego, jedwabistego głosu zdobył wśród licznych kandydatów drugie miejsce w konkursie — zabłysła mu gwiazda dyktora i w poszukiwaniu szczęścia i losu udał się do stolicy. Po przeprowadzce do Kijowa pomyślnie kończy technikum górnicze i w 1953 roku wstępuje na Uniwersytet im. T. H. Szewczenki. Pewnego razu usłyszał w radiu ogłoszenie o naborze na stanowisko dyktora. Udał się tam. Konkurs odbywał się w trzech turach. W pierwszej turze wzięło udział 400 osób, do drugiej przeszły dwie dziesiątki, w trzeciej pozostały tylko dwie. Zwyciężył pierwszoroczniak Petro Bojko. Zaproszono go do pracy jako dyktora Ukraińskiego Radia. Nauczycielami mieli prawdziwych, ukraińskich dyktorów — Andrija Jewenki, Ninę Sawycką, Ołeksija Watulę, Ihora Murasziko. „Ihor Murasziko potrafił przekazywać najdelikatniejsze związki znaczeniowe, logiczne i psychologiczne między słowami w zdaniu i między taktami frazy tak, jak nikt dotąd nie umie”, — wspomina Petro Todosiowycz. Zdobywał u nich praktyczne doświadczenie i wytrwale pracował nad sobą w czasie wolnym, bo uświadamiał sobie, że słowo artystyczne nie odezwie się w tobie, dopóki się nim nie przejmiesz, dopóki w tobie nie rozbłyśnie wszystkimi barwami. Petro Todosiowycz nigdy nie zapomina o swoich nauczycielach — Ambrozym Buczmie, Poliny Niatko, Dmytrze Franku, tych zdumiewających mistrzach, którzy urzekają słuchaczy pięknem i potężną siłą słowa. Spośród wybitnych dyktorów nieprześcignionym mistrzem słowa artystycznego był Jurij Wasylowycz Szumski, a z ogólnozwiązkowych — czarodziej żywego słowa Dmitrij Żuraw'iow. Uczył się u nich, ale ich nie naśladował, bo miał własną paletę dźwięków — swój tembr, swoje odczucie i brzmienie słowa, wreszcie własną wizję i interpretację słowa, zaszczepione przez ojców i matkę-naturę. Jego głos jest bardzo elastyczny, bogaty w barwę, bogaty w odcienie, tony i półtony. Przyjemnie go słuchać, zachwycasz się nim, ufasz mu, bo tworzy w nim święto, ponieważ wnika w duszę autora, którego tekst odczytuje.
W 1962 roku nadano mu tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Od tego czasu była praca nie tylko przed mikrofonem, ale także na katedrach dydaktycznych: wyraźne czytanie i kulturę języka ojczystego wykładał w instytucie pedagogicznym oraz na Uniwersytecie im. T. H. Szewczenki, na wydziałach filologicznym i dziennikarstwa. Kiedy na Ukrainie powstał Ruch za Niepodległość, Petro Bojko musiał szukać dróg do dusz i serc słuchaczy. I dyktor najwyższej kategorii został kapłanem Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Kijowskiego Patriarchatu. 24 sierpnia zadzwoniono do niego z Ruchu i zaproponowano poświęcenie sztandaru, który powiewał nad Radą Najwyższą. Poświęcenie odbyło się przy Soborze Mądrości Bożej, a następnie w procesji wszyscy udali się na Plac Niepodległości, gdzie odprawił modlitwę. Stamtąd ruszyli do Rady Najwyższej, a za nimi szedł prawie cały Kijów. Po obiedzie deputowani uchwalili „Deklarację o niepodległości Ukrainy”. Na prośbę arcybiskupa Wołodymyra Romaniuka Petro Todosiowycz odprawił nabożeństwo dziękczynne. Pojechał do Kanady, aby zdobyć wykształcenie teologiczne. Niestety, w Kanadzie wykryto u niego nowotwór oka i przez półtora miesiąca był napromieniany. Po powrocie na Ukrainę kontynuował pracę w Ukraińskim Radiu. Czytając materiały, które mu zaproponowano, doszedł do wniosku, że trzeba wykonać jeszcze niezrealizowane zadanie: nie zostały odczytane i ułożone w muzykę nie wszystkie wiersze Szewczenki, a także jego utwory prozą i najpiękniejszy duchowy dokument Poety — „Dziennik”. W tych dniach brzmi „Dziennik” jako zwieńczenie wieloletniej pracy Petra Todosiowycza nad uwiecznieniem poetyckiej i prozatorskiej spuścizny geniusza. Odczytał on i za zgodą kierownictwa Ukraińskiego Radia znacznie uzupełnił zasoby Narodowego Radia ogromną liczbą utworów ukraińskich klasyków i współczesnych w doskonałych interpretacjach, które będą wzorem dla przyszłych pokoleń czytelników. Ale szczególny jest jego wkład w szewczenkowskę. Niemal cały „Kobzarz” odczytał, dziewięć powiastek w rosyjskim przekładzie Borysa Antonenki-Dawydowycza („Najmiczka”, „Warnak”), Mykyty Szumyły („Księżna”, „Muzykant”), Iwana Riabokliacza („Nieszczęśliwy”), Iwana Wyrhana („Kapitansza”), Leonida Smiłjanskiego („Bliźnięta”), Ołeksija Kundzicza („Malarz”), Stepana Kowhaniuka („Spacer z przyjemnością i nie bez morału”). Obecnie w interpretacji Petra Todosiowycza brzmi „Dziennik” w doskonałym przekładzie Ołeksandra Konyskiego. Brzmi namiętnie, natchnienie, jak spowiedź samego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Słuchanie tego cyklu audycji bez wzruszenia jest niemożliwe. Dzięki nim Petro Todosiowycz rozwiera duszę genialnego Kobzarza, przekazuje jego intymne myśli i przeżycia. Genialne odczytanie, zgodne z myślami i nastrojami samego Tarasa Szewczenki! Wydaje się, że gdyby Taras Hryhorowycz nagle ożył i usłyszał, jak Petro Todosiowycz modlitewnie czyta jego utwory, pochyliłby przed czytelnikiem głowę w głębokim ukłonie i pobłogosławiłby jego wyczyn, bo on nie czyta Tarasa Hryhorowycza, lecz tworzy modlitwę.
Genialna Maria Kostiantynówna Zankowiecka szczerze wyznała: „Kiedy występowałam w roli Gali, zawsze wydawało mi się, że przebywam w jakiejś starożytnej świątyni. Kiedy wymawiam słowa, które wielki nasz ojciec włożył w usta swojej ukochanej bohaterki, wydaje mi się, że się modlę… Takie samo uczucie ogarnia mnie, gdy muszę występować na wieczorach poświęconych pamięci Szewczenki. Nie czytam, lecz modlę się. Inaczej nie mogę”. Podobne świętowanie tworzy także Petro Bojko — nie czyta Szewczenki, lecz modli się! Zdumiewający mistrz słowa, psy-
Maschinelle Übersetzung
W stołecznym wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ukazała się książka „Kyryło Osmak: autoportret w listach na tle Władimirskiego Centralu”. Są to listy Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryła Osmaka oraz dokumenty dotyczące losów tego wybitnego działacza narodowych zmagań wyzwoleńczych, dwukrotnie represjonowanego przez komunistyczno-sowiecki reżim i zgładzonego w więziennym odosobnieniu. Autorką i redaktorką książki jest córka Kyryła Osmaka, znana działaczka społeczna Natalia OSMAK. W wywiadzie dla „SP” opowiada ona o historii powstania książki oraz pracy nad badaniem nieznanych kart ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. — Pani Natalio, czy zamysł stworzenia książki jest dawny? — Po raz pierwszy ideę wydania listów Kyryła Osmaka z więzienia wyraziła redakcja „Litopysu UPA”, było to jeszcze w połowie lat 90. Jednak do druku nie doszło. Potem znalazłam wiele dokumentów, cztery sprawy śledcze, akta osobowe studenta Moskiewskiego Instytutu Rolniczego Osmaka, które odnalazłam w państwowym archiwum w Moskwie. W Kijowskim Państwowym Archiwum Historycznym wyszukałam dokumenty Frontu Południowo-Zachodniego, gdzie ojciec służył podczas I wojny światowej. Uzbierało się już tak wiele materiałów, że postanowiliśmy stworzyć zbiorczy tom dokumentów i listów. Pracowałam nad tym około czterech lat. Pomagała mi Ołena Syzoniwna Łukianczuk, profesjonalna redaktorka literacka. I w 2004 roku został wydany 41. tom „Litopysu UPA”, w którym znajdują się dokumenty i listy ojca. Do listów dodawałam przypisy, wyjaśnienia nieznanych miejsc dotyczących rodziny Osmaka. Ten tom posiada bardzo szczegółowy indeks osobowy. Jednak potem pojawiła się idea wydania listów osobno. Sfinansowała to ukraińska Fundacja „Buducznist” z Toronto w Kanadzie. Tę książkę chciałam uczynić odmienną od tamtego 41. tomu „Litopysu UPA”. Zwróciłam się do Mychajłyny Kociubynskiej z prośbą o napisanie przedmowy. Napisała błyskotliwą przedmowę. Była to jedna z jej ostatnich prac, pomogła mi również Roksolana Swiato. W połowie ubiegłego roku zwróciłam się do wydawnictwa „Jarosławiw Wał” i od jesieni rozpoczęła się bezpośrednia praca nad wydaniem książki. I oto niedawno publikacja ujrzała światło dzienne. Wydrukowana w „Kołosi” w Drohobyczu, poligraficznie bardzo ładnie wykonana. Oprócz „Buducznisti”, wsparcia finansowego w wydaniu książki udzieliło Środowisko UGRW (przewodniczący prezydium Jewhen Stachiw, przewodniczący rady politycznej Anatolij Kamiński). To Środowisko utworzono zaraz po wojnie, działa ono do dziś. Niestety, pod koniec stycznia Jewhen Stachiw zmarł. — Dlaczego zwróciła się Pani właśnie do „Jarosławiwego Wału”? — Wydawnictwo dba o promocję swoich książek, ich popularyzację, rozpowszechnianie, a to bardzo ważne. Ono też zorganizowało w stolicy udaną prezentację wydania, które liczy 600 stron i ponad 100 ilustracji. Postanowiłam nie ograniczać się tylko do zdjęć Kyryła Osmaka z czasów jego życia. Są tu także zdjęcia z obchodów rocznicy UGRW, które począwszy od 1992 roku odbywają się we wsi Sprynia w rejonie samborskim, gdzie utworzono organizację. Tę książkę zadedykowałam 70. rocznicy powstania UGRW, którą będą obchodzić w lipcu 2014 roku. — Chyba najtrudniej było znaleźć dawne zdjęcia rodzinne? — Takie zdjęcia u nas były. Większość z nich mama musiała zniszczyć ze względów konspiracyjnych. Jakieś zdjęcia znalazłam kiedyś u krewnych. Dorastałam z fotografią, na której ojciec jest młody, przystojny, kręcony, w wyszywanej koszuli. Nie zwracałam uwagi na to, że zdjęcie jest jakoś przycięte. Kiedy powiedziałam o tym zdjęciu młodszej siostrze pierwszej żony ojca, Wirze Wasyliwnie, ona powiedziała: „Przecież tam była Marusia”, czyli jej siostra. To zdjęcie z lat około 1923—1925. Przez długi czas nie wiedziałam o pierwszej rodzinie ojca, myślałam, że Lesia to moja siostra przyrodnia. Ojciec miał jeszcze syna Ołeha, który zmarł w 1936 roku. Ogólnie udało mi się znaleźć nawet dość dużo starych fotografii. Stare listy zachowała mama. Kiedy ojciec nas odnalazł i zrozumieliśmy, że nas wykryto, mama mimo wszystko zachowała listy. Jedne zaadresowane do mamy, osobno ojciec pisał do mnie. Później pisał listy do swojej młodszej siostry Hałyny Iwaniwny. Nam ojciec po raz pierwszy napisał w marcu 1954 roku, równo 60 lat temu. Do tego czasu nic nie wiedzieliśmy o jego losie. Ojciec szukał nas przez MSW. W 1953 roku, po śmierci Stalina, zwrócił się do ministerstwa. Na pierwszy list odpowiedzieli, że Ludmyła Ołeksijiwna Osmak nie figuruje wśród aresztowanych. Ale już na drugi list podano mu nasz adres. Choć mama, dla konspiracji, nieco zmieniła dane: figurowałam jako Bohdaniwna, w dokumentach zmieniono rok i miejsce mojego urodzenia. Tak więc od 1954 roku zaczęły przychodzić listy ojca do nas i do przybranej córki Wałentyny, która wspierała go przez wszystkie poprzednie lata, przesyłała pieniądze. Początkowo nie znałam wartości tych listów. Kiedy poznałam Wasyla Kuka i powiedziałam mu, że jestem córką prezydenta UGRW Kyryła Osmaka, dla niego było to wielkie zaskoczenie. Od razu nawet nie uwierzył. Zapytał, jakie mam dokumenty? Mówię, że mam listy ojca. Poprosił o przeczytanie. I poradził mi, jak mam pracować nad tymi listami, aby je upublicznić. To właśnie on dał impuls do tej pracy. Oprócz listów do rodziny, dodałam do książki korespondencję więzienną. I jeszcze tutaj, w Kijowie, przebywając pod śledztwem, oraz w więzieniu we Władimirze, składał on wnioski do władz więziennych. I charakterystyczne rezolucje na te jego wnioski. Oto na przykład list ojca do władz więziennych. W języku ukraińskim, właśnie tak zwracał się w Kijowie. „W więzieniu, którym Pan kieruje, jestem już 9 miesięcy, a ogólnie w odosobnieniu 3 lata i 1 miesiąc. Cały czas żyłem bez paczki. Potrzebuję pomocy materialnej, wsparcia produktami. Proszę powiadomić moją rodzinę pod adresem, który podaję poniżej, o mojej prośbie o pomoc”. To 12.10.1947 roku. Na liście, z lewej strony: „Zezwolić. Naczelnik więzienia”. Ale u góry druga rezolucja: „Oznajmić mu, że prośba została spełniona, ale faktycznie żadnego listu nie wysyłać”. I tak z drugim, trzecim listem… — Aresztowano go jeszcze w 1944 roku... — Śledztwo ciągnęło się aż 4 lata. Jak zdobyliśmy akta osobowe ojca? Z mężem w 1994 roku pojechaliśmy tam, do Władimira. Naszym celem było znalezienie grobu ojca. Weszłam do więzienia, graniczy ono z cmentarzem. Myśleliśmy, może w więzieniu zachowały się jakieś dokumenty. Pracownica więzienia znalazła kartę ewidencyjną, odczytała nam numer grobu ojca, obiecała znaleźć tego dnia jakieś dokumenty. Oczywiście żadnego grobu wtedy nie znaleźliśmy. A pracownica poinformowała, że w archiwum FSB obwodu władimirskiego są „Akta osobowe” ojca. Tam dano do wglądu dwie teczki tych akt. To był 1994 rok. Powiem, że za dwa lata już by mi ich nie dali. A sprawa śledcza ojca była w Kijowie. Szczerze mówiąc, początkowo obawiałam się szukać tych dokumentów i do nikogo się nie zwracałam. Ale kiedy świętowano 50-lecie UGRW w 1994 roku, poszłam do SBU. Oświadczyłam, że mój ojciec był represjonowany i chcę zapoznać się z jego sprawą śledczą. Zapytano mnie, czy ojciec jest zrehabilitowany? Mówię, że nie. W takim razie, mówią, proszę napisać wniosek o rehabilitację. Wtedy był Związek Radziecki, teraz niepodległa Ukraina, on wobec Ukrainy nie jest winny. Złożyłam taki wniosek i 5 grudnia tego samego roku w prokuraturze wręczono mi zaświadczenie o rehabilitacji ojca. I dopiero po tym zapoznałam się ze sprawą śledczą. — Dlaczego zajmowała się tym prokuratura?
— A ojca skazano nawet bez sądu. Było takie OSO, „osoboje sowieszczanije” (specjalna narada). Tak więc w styczniu 1995 roku zaczęłam zapoznawać się z aktami śledczymi. Jest w nich 6 tomów. Proszę zwrócić uwagę, oto w książce protokół przesłuchania ojca, czas przesłuchania — od 10 wieczorem do 6 rano. — Ośmiogodzinne nocne przesłuchanie… — Sporządziłam grafik wezwań na przesłuchania. Są miesiące w dwóch trzecich zaznaczone przesłuchaniami, niekończącymi się przesłuchaniami. Kiedy szukaliśmy dokumentów o ojcu, to i we Włodzimierzu, i w Riazaniu, i w Moskwie pracownicy archiwów, innych instytucji, na przykład kobieta z ukraińskim nazwiskiem Tkaczenko i inni odnosili się do nas z mężem z sympatią i współczuciem. Ale kiedy byłam tam w poszukiwaniu nowych dokumentów dwa lata później (w 1996 roku), Rosjanie powiedzieli: to, na co pozwalaliśmy dwa lata temu, obecnie już nie pozwolimy. Przypomnę, że mojego ojca aresztowano jeszcze podczas wielkiego terroru, w latach 30. na Riazanszczyźnie, gdzie pracował jako agronom. Młody pracownik FSB był zdziwiony takim zwróceniem się w 1994 roku w sprawie aresztowania Ukraińca aż w 1938 roku. Ale znalazł sprawę ojca i rozmawiał z nami z wyraźną sympatią. Zdziwił się, że sprawa ojca jest tak obszerna. Z reguły sprawy z tamtych krwawych lat są cienkie, kilka stron: areszt, wyrok, rozstrzelanie. A tutaj 370 stron. Mówi, że kiedy przeczytał, to zrozumiał, iż ojciec uratował się od śmierci tym, że nie przyznał się do żadnego oskarżenia. I w 1940 roku ojca zwolniono. Celowo nie podaję w książce imion tych porządnych ludzi z Rosji, bo nie wiem, jak by im się teraz powiodło. — Czy są jeszcze jakieś nieznane strony, „białe plamy” w badaniu politycznego losu Pani ojca, jego współpracowników? Czy ma Pani nad czym pracować? — Kiedy w 1944 roku wybrano Ukraińską Główną Radę Wyzwoleńczą, postanowiono, że stanie ona na czele wyzwoleńczej walki Ukraińców o państwowość i będzie działać tutaj, na Ukrainie. Ale później zdecydowano część ludzi wysłać za granicę, aby tam rozpowszechniali informacje o wyzwoleńczej walce na Ukrainie. 25 lipca odbyło się posiedzenie Prezydium UGRW, zgodnie z jego decyzją większość członków Rady wyjechała za granicę. Ci, którzy wyjechali, pozostali przy życiu. Na Ukrainie pozostali wtedy prezydent UGRW Kyryło Osmak i przewodniczący Rządu Roman Szuchewycz. Ich los jest znany. Ojciec wielokrotnie pisał wnioski do Prezydium Rady Najwyższej, Prokuratury Generalnej, KC z żądaniem rehabilitacji. Mamie napisał, że w jednym z takich wniosków na 9 stronach opisał, jak go torturowano. W aktach osobowych widnieje, że taki list otrzymano i wysłano, ale samego listu w aktach nie ma. Szukam tych listów. W Kijowie ich nie ma, przejrzałam całe akta śledcze. Pewnie są w Moskwie. — Doprowadziła Pani do pochówku Pani ojca na Ukrainie, w Kijowie. — Najpierw trzeba powiedzieć o Środowisku UGRW. Właśnie Wasyl Kuk zainicjował pochówek ojca na Ukrainie. Była długa epopeja. Napisałam do Rosji, odpowiedziano mi, że nie będą szukać miejsca pochówku ojca. W końcu udało nam się to zrobić. Pojechaliśmy do Włodzimierza w szczycie Pomarańczowej rewolucji. Znalazłam ciekawy dokument, zeznanie dozorczyni i administratora cmentarza Kniaź-Włodzimierskiego, Małyszewej, gdzie pisze ona, że właśnie tutaj 17 maja 1960 roku pochowano Kyryłę Osmaka. Przeszliśmy wszystkie instancje, otrzymaliśmy zezwolenia władz miejskich, jej służb. Pochowaliśmy ponownie 11 grudnia 2004 roku, też w szczycie Pomarańczowej rewolucji. Jestem wdzięczna za wsparcie Towarzystwu Więźniów Politycznych i Represjonowanych na czele z Jewhenem Proniukiem. Organizował on nabożeństwo żałobne za ojca w soborze Włodzimierskim, wiec przy pomniku Szewczenki. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Maschinelle Übersetzung
Iryna JURCZENKO, kierowniczka działu naukowo-badawczego «Literacki Kaniw» Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu
Kanewska studia literacka „Zorianka” została założona w 1967 roku. Członkowie studia prowadzą wielką pracę oświatową: regularnie występują przed kolektywami pracowniczymi i uczniowskimi miasta i rejonu, publikują w lokalnych, obwodowych i ogólnoukraińskich wydawnictwach periodycznych, co miesiąc organizują zebrania: czytają i omawiają wiersze, przygotowują je do druku. Wydano pięć zbiorowych zbiorów studia literackiego: „Ból i radość” (1996), „Zorianka” Kobzarzowi” (1999), „Zorzyste świty” (2008), „Kanewszczyzna — nasz gwiezdno-miodowy kraj” (2011), „Zorosad” (2012) oraz szereg indywidualnych zbiorów członków studia. Owocnym okazał się rok 2013 dla „Zorianki”. Ukazały się nowe zbiory: Wiry Nosenko „Moje źródło”, Liny Kuczerenko „Moje siódme niebo… Wyznaję się białej kartce”, Fedora Rudenka „Ziemio jesteś”. Książka W. W. Nosenko „Moje źródło” — hymn miłości do życia, do ojczystej Ukrainy, jej dzielnych, pracowitych i twórczych ludzi. „Ukrainо moja, ziemski raju, Całą miłość tobie oddaję!” („Malwy”) Wira Nosenko — człowiek aktywnej postawy życiowej: przewodnicząca Kanewskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, przewodnicząca Kanewskiego oddziału Towarzystwa Związków z Ukraińcami poza granicami Ukrainy, członek „Dobroczynnego funduszu „Tarasowa Ziemia”. Jest autorką poetyckiego zbioru „Czy można przeżyć bez miłości?” oraz pieśniowego „Mamin amulet”, laureatką Ogólnoukraińskiego Konkursu Poetyckiego im. Maksyma Rylskiego. Tematyka poezji W. W. Nosenko jest wielowymiarowa: problemy moralno-etyczne, społeczno-ekonomiczne, duchowe. Autorka wzywa do bycia gospodarzem w swoim domu, na swojej ziemi: „Ceń wszystko, co dane przez Boga, Tę ziemię, słońce, ojczystą mowę, Ścieżkę do swojego progu, I matczyną pieśń kołysankową!” („Cenij swoje”) Poetka Wira Nosenko zachwyca się ludźmi silnymi duchem i poświęca im swoje wiersze: wybitnemu ukraińskiemu śpiewakowi N. Jaremczukowi („Śpiewak świerkowego kraju”), operatorowi, reżyserowi filmowemu, scenarzyście, publicyście, politykowi J. Illenkowi („Biały ptak”), bohaterowi O. Hirnyka, który spalił się za Ukrainę 21 stycznia 1978 roku w Kaniowie („Pamięci Oleksy Hirnyka”), a także naszym współczesnym — N. Kapustian, przewodniczącej Kanewskiego miejskiego funduszu inwalidów („Niepowtarzalny walc”), I. Łytowczenko, inwalidce I grupy MPD, ludowej artystce („Jestem silna duchem”). Poezja Wiry Wołodymyriwny jest pełna mądrości, doświadczenia życiowego. Zawiera ocenę wypaczonych zjawisk naszego współczesnego życia: samotną starość, sieroce dzieciństwo przy żyjących rodzicach, narkomanię. Autorka uczy, jak powinien żyć człowiek na ziemi: „Żyjmy według Prawdy i Bożych Praw, Żyjmy według Sumienia, według Honoru w życiu”. („Życiowe priorytety”) Zbiór poetycki W. Nosenko „Moje źródło” wydano w Czerkaskim wydawnictwie „Introliga TOR” nakładem 1000 egzemplarzy. Nie mniej interesująca jest książka jeszcze jednej utalentowanej kanewskiej poetki L. Kuczerenko (ur. 1939) „Moje siódme niebo… Wyznaję się białej kartce”. Całe życie Liny Wasyliwny Kuczerenko związane jest z twórczością literacką. Od 1965 roku Lina Wasylijwna pracowała w redakcji gazety „Dniprowa Zirka”, zapoczątkowała i prowadziła studio literackie „Zorianka”. Członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy od 1973 roku. Poezja żyła w niej od dawna, a oto trzymamy w rękach zupełnie nową książkę. Składa się z dwóch części: poezji „Moje siódme niebo” oraz zapisków dziennikowych „Wyznaję się białej kartce”. Jest to pierwszy zbiór L. W. Kuczerenko. Cały rozdział w książce poświęcony jest rodzinnemu Kanewowi, Tarasowej Górze, która „…jest potężnym przejawem duchowości narodowej…” („I wierzy się”). Autorka jest dumna z ojczystej mowy, która trzyma naród i wzywa Ukraińców do jedności.
Odczuwa się wymagające podejście do każdego napisanego słowa, które dla niej jest na wagę złota, bo „zaśnie wiersz, strofa i nie obudzi się, nie rozbłysnąwszy myślą” („U-u-mko”). Potężnym akordem w zbiorze brzmi motyw miłości do ojczystej ziemi, do przyrody, do człowieka. Zbiór wydrukowano nakładem 250 egzemplarzy. Wydawca P. S. Androściuk. Czytelnika ucieszyła nowym zbiorem „Ziemia jesteś” F. M. Rudenko (ur. 1935) — utalentowana poetka, członkini Kanewskiej studni literackiej „Zorianka” od 1969 roku. Od 1969 do 1974 roku — przewodnicząca studni literackiej. Wydała trzy własne zbiory: „Rytmy serca”, „Czajeczka”, „Dniproema” i drukowała swoje utwory w zbiorowych zbiorach studni. Laureatka Kanewskiej Nagrody Literackiej im. O. Kobca oraz obwodowej Nagrody im. Mykoły Szutia (Dniepropetrowsk).
Pierwsze, co przychodzi na myśl po lekturze zbioru wierszy „Ziemio, jesteś”: „Jak wielostronna i wszechogarniająca jest dusza!”. Wiersze Fedora Mefodijowycza są przepełnione miłością do rodzinnej ziemi, jej pracowników, każdej żywej istoty. Ta miłość nie jest jedynie kontemplacyjna, lecz czynna; dotyka najskrytszych strun i skłania do zastanowienia nad odwiecznym pytaniem: „Kim jestem i po co na tym świecie?”. W poezji przewodnim akordem brzmi motyw pamięci, palącej, która „wydobywa duszę”, o dzieciństwie, matce, rodzinnej wsi („Ból pamięci”, „Znów przyśniły się malwy przy chacie”, „Na ojcowskiej ziemi”, „Krzew kaliny”, „Mamo, gęsi lecą”, „Wieczór pada w trawę na pachnące pokosy” i inne). Autorowi nie jest obojętna przyszłość rodzinnej ziemi, którą kochali, pielęgnowali i bronili nasi chwalebni przodkowie, Kozacy („Rodowód”, „Po ciężkiej i nienaturalnej pracy”), która przetrwała faszystowski najazd w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej Związku Radzieckiego (1941–1945) i zapłaciła za zwycięstwo życiem milionów swoich synów i córek („Nie nazywajcie świętem Zwycięstwa”, „Kombaty”, „Przetrwaliśmy — zwyciężyliśmy”). W poezji F. M. Rudenki obecne są filozoficzne rozważania o istocie człowieka, o jego potrzebach duchowych i poszukiwaniach („Błogosławiona i myśl, i marzenie”, „Żywa dusza boi się samotności”, „A kiedy już człowiek się wyrzeknie” i inne). Zbiór wierszy wydrukowano w Kanowskim wydawnictwie „Rodeń” w nakładzie 100 egzemplarzy. Wydanie tych zbiorów stało się zauważalnym wkładem w literacki skarbiec Kaniwszczyzny.
opisane rysy postradzieckiego miasta. Pod względem treści książka składa się z dziewięciu prozatorskich historii i trzydziestu wierszy-doprecyzowań. Wszystkie teksty dotyczą jednego środowiska, bohaterowie przechodzą z opowiadania do opowiadania, a następnie do wierszy. Autor używa w tekstach także fantastycznych obrazów, filozoficznych dygresji, metafor i specyficznego humoru. Prezentacja książki odbyła się już w wielu miastach Ukrainy, czekajcie na nią w swoim mieście.
Maschinelle Übersetzung
Wasyl RIABYJ, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
„Choćbyś się nie oszukiwał, lata wciąż płyną… Nie zatrzymasz rzeki” — przekonuje w poszukiwaniu prawdy Wołodymyr Frankewycz, z którym zetknąłem się pod koniec lat osiemdziesiątych. Przyniósł wtedy naręcze wierszy, które przeczytałem, a niektóre wybrałem do druku w miejscowej gazecie „Czerwony Prapor”. I rzeczywiście „nie zatrzymasz rzeki” poetyckiej twórczości, która nigdy go nie opuszczała.
Urodził się 11 czerwca 1955 roku w Ostapkiwcach na Kołomyjszczyźnie, ukończył szkołę średnią, uczył się w Kosiwskim technikum ludowych rzemiosł artystycznych, odbył służbę wojskową, pracował jako artysta plastyk, dyrektor Domu Kultury w Hwizdcu, instruktor walki wręcz, ochroniarz. Mimo to pasjonował się literaturą, nie rozstawał się z pięknym słowem, prowadził swoisty dziennik liryczny, w którym starał się wyrazić uczucia i myśli o świecie i człowieku. Pojmując nieubłaganą przemijalność, odsłania swoją duszę, odczuwając szybkoupływający bieg ziemskiego czasu, gdy trzeba być sam na sam z Bogiem, siać dobro, to co wieczne i mądre:
Słońce i cisza… Boję się oddychać!
Że wierzby w mig młodnieją.
I samotność piję — nie napiję się!
Od której, zdawałoby się, umarłbym!
Wołodymyr Frankewycz czyta klasyków i współczesnych poetów, czyta Biblię. Wybrał tradycyjne pismo, bo to jego naturalny poziom odwzorowania świata, gdzie wszystko ma być jasne, bez niedomówień, lecz może być sporo znaków zapytania i wykrzyknika. Według takiego założenia prowadzi dziennik, w którym nie może zabraknąć tego, co widziane, słyszane, przeżyte:
Można mieć dostatek, samochód,
I być biednym, nikczemnym w duszy.
Strasznie mieć dzieci i żonę,
Które są zimne, obojętne, obce…
Od obcych w dobrym słowie
Można znaleźć radość, wsparcie,
I poczuć smak łaski, miłości
W szczerze podanym kubku wody.
Autor ma skłonność do wydobywania z orzecha poznania filozoficznej moralności, pociąga go lakoniczność, aforystyczność wypowiedzi:
Jest ogień zdumiewająco zimny…
A jest jedzenie, które zjesz — i jesteś głodny!
Liryczny bohater, jak prawdziwy chrześcijanin, przejmuje się cudzymi troskami, bólami, sprzecznościami. Rozmyśla o swoim udziale od chwili narodzin na planecie Ziemia, a także zastanawia się nad udziałem artysty w społeczeństwie, w tworzeniu i obronie piękna duszy:
Stworzyciel dał nam nasze oblicze… Ktoś pozuje. Ktoś jest portrecistą.
Tylko mistrzowie abstrakcji, niech ich diabli!
Wszystko zniekształcają demonicznym talentem.
A ich wielbiciele nie są prości… Zamożni!
Chciałbym zapytać,
Czy chcieliby oni w życiu
Stać się bohaterami tych płócien?
Jeden z trzech rozdziałów autor poświęcił liryce intymnej, gdzie nie tylko opiewa uczucie świtu, lecz także pojmuje złożone wzajemne relacje między dwojgiem ludzi:
Wagą miłość naszą ważę,
Wszystko to, co było i co jest…
Tylko kogo w czymś przeważam —
Szala z innym sięga nieba.
Z duchem Wołodymyr Frankewycz jest prosviatianinem. Jako członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki kocha i strzeże ojczystego słowa. Niepokój o los języka przenika ten wiersz:
Co nam pozostało z mowy,
Która, ku zdziwieniu, wciąż żywa?
Gdy do każdej rozmowy
Pełzną okaleczone słowa?!
To okaleczenie — credo obcych!
Gdzież my, swoi?! Gdzie ja? Gdzie ty?
Obce z rodzimym — dziegieć z miodem:
Nie jedz! I wozu nie smaruj!
Wołodymyr Frankewycz nie wyobraża sobie życia bez książki. Długo pielęgnował rękopis przyszłej książki „Jak dym nad rzeką” (Kołomyja, „Wik”, 2012), którą sam artystycznie opracował i sam w niej uporządkował swoje wiersze. Zauważa, że książka dla niego to nie tylko źródło wiedzy, lecz samo życie:
Mądry księgę poznania otwiera,
A niemądry — przed okiem ukrywa;
Mądry wiary i nadziei naucza,
A nieuk — z niewiarą się wiąże.
Przypominam sobie, jak kiedyś Wołodymyr zaskoczył mnie własnoręcznie wykonanym tomikiem w twardej oprawie, w którym zwykłym piórem „wydrukował” własne utwory. Nawiasem mówiąc, ten skromny autor nie może pochwalić się częstymi publikacjami. Przyczyną tego jest długie ważenie słowa na wadze sumienia. Niektóre z jego wierszy opublikowały gazety. Poeta z przekonaniem dążył do udostępnienia swoich utworów w osobnym wydaniu, które zostało wyróżnione dyplomem nagrody imienia Tarasa Melnyczuka. Nie ma wątpliwości, że „Jak dym nad rzeką” to najlepsze ze świąt.
Maschinelle Übersetzung
Olga Smyk, Kijów
W tym roku pierwszą książką, którą zaprezentował znany poeta, prozaik i eseista Serhij Żadan, była jego „Mezopotamia”. Żadan jest już znany dzięki powieściom „Depesz Mod”, „Woroszyłowhrad” oraz zbiorom poetyckim „Cytatnik”, „Etiopia” i innym. „Mezopotamia” ukazała się nakładem Klubu Rodzinnego Wypoczynku. Ma ona nietypowy tytuł i w wyobraźni każdego czytelnika rysuje się własny obraz: ktoś przypomina sobie lekcje geografii, a komuś pomaga własna fantazja. W rzeczywistości „Mezopotamia” to książka o Charkowie. O współczesnym codziennym życiu ludzi w średnim wieku i o dostatku. Jak zauważył autor, jego ta książka jest o miłości. Łączy ona w sobie walkę dobra i zła, czułość i okrucieństwo, ucieczki i powroty, miłość i zdradę. Już z pierwszych stron staje się jasne, że Serhij Żadan przygotował gęstą mieszankę aluzji mitologicznych, literackich i zupełnie realistycznych. W każdym z tekstów obecny jest pewien wymiar mitologiczny, który nieoczekiwanie przytłumia
Maschinelle Übersetzung
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Cerkiew św. Katarzyny wita wszystkich, którzy wjeżdżają do miasta od strony stolicy. Ta cerkiew nie wchodzi do panteonu 5 świątyń z okresu przedmongolskiego, z których szczyci się miasto. Katarzynka, jak ją czule nazywają, jest młoda, według czernihowskich miar ma „zaledwie” nieco ponad 300 lat. Ale jest jedną z turystycznych pereł miasta. Ta długotrwała epopeja zaczęła się prawie 8 lat temu, kiedy wiosną 2006 roku ówczesny przewodniczący obwodowej administracji państwowej Mykoła Ławryk wydał rozporządzenie o przekazaniu cerkwi wspólnocie wiernych, wszak jeszcze na początku lat 90. wyższa władza państwowa Ukrainy postanowiła przekazywać wiernym pomieszczenia cerkwi. Przywracano sprawiedliwość historyczną. Nie mówiąc już o niszczeniu świątyń za reżimu komunistyczno-sowieckiego, wiele z tych, które ocalały, nie było czynnymi cerkwiami, w najlepszym razie — muzeami, w gorszym — magazynami lub stały puste. Jeśli chodzi o cerkiew św. Katarzyny, to mieściło się tu muzeum sztuki ludowej Czernihowszczyzny, oddział Narodowego Rezerwatu „Czernihów starożytny”. Więc nasuwa się pytanie: co zrobić z muzeum? Władze miasta i obwodu zapewniły opinię publiczną, że muzeum zostanie zachowane, będzie istnieć w innym pomieszczeniu. Do lata uzgodniono wszystkie aspekty prawne przekazania świątyni, zaczęto wywozić eksponaty muzeum. I nagle w przeddzień przekazania muzeum wiernym cerkiew zablokowali sami wierni. I tutaj warto wspomnieć o rozłamie ukraińskiego prawosławia. Jest ono podzielone, co najmniej, na dwie konfesje — Ukraińską Cerkiew Prawosławną Patriarchatu Kijowskiego oraz Ukraińską Cerkiew Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego, która dominuje w naszym prawosławiu, choć pokrętnie woli nazywać się po prostu UCP, bez wzmianki o moskiewskich gospodarzach konfesji. Ukraina zmierza do długo oczekiwanej odnowy. W tym trudnym okresie oczyszczenia państwa i każdego człowieka musimy głęboko uświadamiać sobie rolę duchowych świętości, w których zakodowana jest siła naszych przodków — narodowego Hymnu, Flagi, Herbu. Ukraińcy tradycyjnie nazywają swoją flagę żółto-błękitną. Zgodnie z zasadami weksylologii (nauki o flagach), pierwszym wymienia się kolor, który jest górnym. W żółto-błękitnej fladze żółty kolor jest główny, a błękitny — pomocniczy. Połączenie żółtej i błękitnej barwy ma na naszych ziemiach dawne pochodzenie. Tradycja ich używania sięga czasów przedchrześcijańskich. W światopoglądzie narodu ukraińskiego zostało to utrwalone w najdawniejszych kolędach o Stworzeniu Świata. Śpiewa się w nich, że z sinego morza (Woda) ptaki wyniosły złoty kamień (Światło), z którego powstało „jasne niebko, jasne słoneczko”. Żółto-błękitne flagi używane były w czasach kozackich, podczas rewolucji 1848—1849 r. w austro-węgierskiej części Ukrainy. W latach I wojny światowej 1914—1918 r. żółto-błękitne flagi były najbardziej rozpowszechnione na Zachodniej Ukrainie. 22 marca 1918 roku Centralna Rada w Kijowie uchwaliła „Ustawę o fladze państwowej Ukraińskiej Republiki Ludowej”, która była żółto-błękitna. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy 28 stycznia Wreszcie zniknął namiot pikietujących wiernych Patriarchatu Moskiewskiego obok cerkwi św. Katarzyny w Czernihowie. Zmiotła go Eurorewolucja na Ukrainie: nie, namiotu nikt nie niszczył, uprzątnęli go sami protestujący, zrozumiawszy, że żyjemy już w innej Ukrainie. Cerkiew zablokowali wierni właśnie Patriarchatu Moskiewskiego, to nie był zwykły pikietaż, tutaj wyrosła tak zwana „cerkiew polowa” — ogromny namiot pod północną ścianą świątyni, od strony centralnego Placu Czerwonego miasta. Protestujący przyczepili na drzwiach świątyni swoje kłódki, zakręcili je drutem i nikogo nie wpuszczali: ani wspólnoty cerkiewnej, której przekazano w użytkowanie świątynię, ani milicji, ani prawowitych gospodarzy pomieszczenia, struktury państwowej — Narodowego Rezerwatu. Główna przyczyna — protestujący uważają, że świątynię przekazano „nie tej cerkwi”. A przekazano ją wspólnocie prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Próżno dowodzić protestującym, że Patriarchat Moskiewski miał w mieście ponad 10 świątyń, a Kijowski — tylko dwie: cerkiew Piatnycką (za teatrem) oraz świątynię Michała i Teodora (nad Stryżniem). Nie mówiąc już o aspektach historycznych, o tym, dlaczego to ma przypaść Moskwie świątynia, którą zbudowali ukraińscy kozacy. „Stali” ponad siedem i pół roku, namiot-pikieta stał się centrum przyciągania dla radykałów od cerkwi i polityki, aż do przyjezdnych jawnych ukrainożerców i jurodiwych, którzy przez wszystkie te lata kręcili się wokół cerkwi św. Katarzyny. Dochodziło nawet do ekscesów. Pewnej zimy nie wiadomo dlaczego „świątynia polowa” spłonęła. Przez dwa lata do zablokowanej świątyni nie mogli dostać się nie tylko wierni wspólnoty, ale i dyrekcja rezerwatu. Tymczasem przenoszenie eksponatów byłego muzeum z jakiegoś powodu odbywało się powoli, a blokowali świątynię tak gwałtownie, że w budynku pozostało wiele cennych eksponatów. Zablokowana cerkiew nie była ogrzewana przez dwie zimy. W tym czasie zepsuł się system ogrzewania, znacznych uszkodzeń doznały zarówno sama świątynia, jak i eksponaty muzeum. Tej haniebnej epopei nie można uznać za zakończoną, choć już od kilku lat cerkiew św. Katarzyny jest otwarta jako czynna świątynia wspólnoty Patriarchatu Kijowskiego. Są pytania, które tak i pozostały bez odpowiedzi. Jakie to jednak straty wyrządzono świątyni i eksponatom muzeum w wyniku kilkuletniej blokady? Czy ktoś zrekompensował te ogromne straty, koszty remontu świątyni i renowacji eksponatów? Czy jest należyta ocena działań czernihowskich organów ścigania — przede wszystkim milicji, a także sądów, które wydawały szablonowe decyzje „o odblokowaniu świątyni” i nic nie robiły dla ich wykonania? Tak samo, jak ocenić działania prokuratury, która przez wszystkie lata obserwowała to bezprawie? Staniem „cerkwi polowej” naruszano mnóstwo norm i zasad. Począwszy od tego, że jest to w ogóle teren zabytkowy miasta, na którym kategorycznie zabronione jest wystawianie jakichkolwiek budowli. Tutaj nawet zabroniony jest wjazd transportu, poza specjalnym. A jeszcze są pytania do władz obwodowych i miejskich: gdzie jest obiecane odnowione muzeum sztuki ludowej Czernihowszczyzny? …Oto ona, wyzwolona piękność — cerkiew św. Katarzyny. Po raz pierwszy od siedmiu i pół roku można zrobić normalne zdjęcie. Swoją drogą, w normalnym państwie nie pozwoliliby brudzić podobnych terenów z uwagi nawet na to, że jest to obiekt turystyczny i ludzie powinni mieć możliwość podziwiania go. Wreszcie mamy taką możliwość. Jedyne — żeby takie groteskowe historie nie powtarzały się w przyszłości. Kocham, współczuję, nienawidzę Andrij BALYCKYJ, stary galicjanin (87 l.), uczestnik wojny, m. Zborów, obwód tarnopolski.
Kocham życie, choć dożywam swoich dni i było w nim mało radości, bo młodość i wczesne lata minęły w groźnych latach wojennych i powojennych, a potem ciężka praca, by zarobić na chleb powszedni. Kocham wiosnę, kiedy w przyrodzie wszystko ożywa, kwitną pierwsze przebiśniegi i śnieżyce, kiedy przylatują z ciepłych krajów bociany i słowiki, powietrze nasyca się zapachem sadów. Kocham też inne pory roku, bo każda z nich ma swoje piękno. Lubię obserwować z okna (na ulicę już nie wychodzę), jak młode matki prowadzą rano dzieci do przedszkola, a one drobią nóżkami, bo kroczek mają jeszcze mały, jak uczniowie z tornistrami na plecach idą do szkoły, i myślę, co one w nich niosą, bo wydaje się, że są ciężkie. W myślach życzę im dobra i szczęścia, to przecież młodzi obywatele Ukrainy. A jeszcze kocham pieśni ludowe, w których jest dusza narodu, a nie współczesne jednodniówki, w których nie ma ani treści, ani melodii, język ojczysty z jego dialektami, zwyczaje ludowe. Kolędy bożonarodzeniowe, wielkanocne hajiwki, kocham nasz strój narodowy, wyszywanki i wszystko, wszystko, co jest w rodzinnym kraju, a jeszcze pracowitych ludzi. Współczuję ludziom, inwalidom od dzieciństwa, którzy albo przez nieszczęśliwe wypadki stracili zdolność do pracy i potrzebują naszej pomocy, której nie zawsze mają, samotnym i starym rodzicom, od których wyparły się własne dzieci, dzieciom-sierotom i tym, które stały się nimi przy żyjących rodzicach-pijakach i narkomanach. Współczuję też tym młodym ludziom, którzy nie mogą znaleźć pracy i żeby jakoś przeżyć, poszli do struktur siłowych. Myślę, że w duszy pozostali ludźmi, a nie wilkołakami i janczarami, i nie pójdą przeciwko swojemu narodowi. Nienawidzę wszelkiej hołoty i raiderów, i killerów, łapówkarzy, złodziei, oszustów, sprzedajnych sędziów, fałszywych świadków, śledczych, którzy torturami wymuszają od zatrzymanych potrzebne im zeznania, miliarderów, którzy nie wiadomo skąd wzięli swoje kapitały i zrujnowali kraj, urzędników państwowych wysokiego i najwyższego szczebla „profesjonalistów”, którzy myślą tylko o sobie, a naród dla nich jest niczym. A jeszcze nienawidzę fałszywych proroków, którzy spekulują na uczuciach religijnych ludzi, „wypędzają z nich demony” i bezczelnie ich okradają, oraz tych, którzy topią swoje zdrowie w pijaństwie, narkomanii i paleniu, choć jak to dziwne, wielu jest wśród nich kobiet i młodych dziewcząt. Obecnie w naszym kraju panuje takie położenie polityczne i gospodarcze, jakie opisał w jednym ze swoich wierszy (zbiór „Wspomnienie”, str. 58) znany poeta i kompozytor Ołeksandr Biłasz: Wszystko się sprzedaje i kupuje, zapamiętaj Handlują rozumem, zdrowiem, ciałem, Zaufaniem, a nawet uczuciem, Ale komu do tego sprawa? Niech handlują handlarze, jedzą i piją. Na nich z pogardą patrzą wszędzie Oni jeszcze i Ojczyznę sprzedadzą I siebie nawzajem… Judasze! A my nie sprzedamy — Bo — jesteśmy ludźmi. Zatem pozostańmy ludźmi, obywatelami swojej Ojczyzny, nie bójmy się, nie milczmy, jednoczmy się, bo w jedności nasza siła i zwycięstwo!
Maschinelle Übersetzung
W 1992 roku Rada Najwyższa zatwierdziła jako flagę państwową niebiesko-żółty sztandar. Kolor żółty i niebieski symbolizują dwa kosmiczne żywioły — Ogień i Wodę. Ogień jest symbolem aktywnego, twórczego początku. Woda jest symbolem bierności, uległości, konserwatyzmu. Z punktu widzenia sakralnego przedstawienie niebieskiego (błękitnego) koloru nad żółtym oznacza przewagę bierności nad aktywnością, konserwatyzmu nad twórczością. Mówiąc obrazowo, żywioł Wody, przedstawiony na naszym narodowym stegu kolorem niebieskim, jakby zalewał Ogień, ucieleśniony w kolorze żółtym. O negatywnym wpływie przedstawienia niebieskiego koloru nad żółtym na fladze wielokrotnie mówili specjaliści. Tak więc chińska badaczka Mao-Mao twierdzi, że połączenie kolorów niebiesko-żółtego jest straszliwe i oznacza panowanie Ziemi nad Niebem, Ciemności nad Światłem. W tym okresie do władzy dochodzą siły najniższej warstwy, wszystko reakcyjne zaczyna działać, nie poddając się aktywnemu poznaniu. Nadchodzi okres kryzysu, kiedy siły ciemności osiągają maksymalny rozwój. Jeżeli pasy na fladze zamienić miejscami, umieszczając żółty nad niebieskim, sytuacja w państwie zacznie zmieniać się na lepsze. Przewaga będzie po stronie Sił Światła, nastanie czas wzajemnego zrozumienia jako uporządkowanego stanu społeczeństwa i harmonii między wyższymi i niższymi początkami, duchowym i materialnym, Niebem i Ziemią. Rozwój pójdzie naturalnym torem, pisze Mao-Mao, i Ukraina stanie się jednym z najbardziej pomyślnych państw świata, osiągnie pełny rozkwit. Ukraiński badacz Ihor Kahanec podkreśla, że niebiesko-żółta flaga symbolizuje nienaturalny, wypaczony światopogląd, który sprzeciwia się boskim wcieleniom. Zaszła potrzeba zaprowadzenia ładu w państwie dla życia i rozwoju narodu ukraińskiego, dlatego konieczne jest powrócenie do właściwego układu — żółto-niebieskiego — kolorów na fladze państwowej. Dzięki temu odnowi się harmonijny związek między boskim a ludzkim, niebiańskim a ziemskim początkiem. Wołynianin Feofan Muzyka, znany ze swoich proroctw dotyczących przyszłości Ukrainy, także proponuje zmienić kolejność kolorów na fladze państwowej: „Codziennie widzę żółto-niebieskie światło. Nasza flaga powinna być odwrócona. Żółty u góry — Duch Święty, niebieski na dole — Woda, Życie”. Wybitny ukraiński filozof Wołodymyr Szaian, rozważając ideowo-duchowe podstawy flagi Ukrainy, określił, że Żółty promień — to heroiczne postrzeganie świata Ukraińców, a Niebieski promień jest pochodny i wymaga uzupełnienia cech pierwszego. I dalej stwierdza: „W duszy Ukraińca żyje najdzielniejsza i twórcza Siła Kosmosu. Suwerenność — to przede wszystkim Moralno-Ideowa Samowystarczalność Narodu. Niewiele narodów świata spełniło tę wysoką misję”. Tylko powracając do właściwego układu kolorów, będzie można szybko dokonać niezbędnych zmian w Państwie Ukraińskim. Istnieje polityczny i dyskryminacyjny błąd ze względu na wiek w Hymnie Ukrainy. Za prezydentury L. Kuczmy w „Hymnie Ukrainy” w wersie „Ще нам браття-українці” słowo „українці” zostało zamienione na „молодії”. W ten sposób zniesiono narodową przynależność Hymnu i zdyskryminowano obywateli Ukrainy w wieku dziecięcym i starszym, ponieważ mowa jest tylko o młodych. W „Hymnie Ukrainy” należy przywrócić autorski wers Pawła Czubyńskiego: „Ще нам браття-українці” i będzie on dotyczył wszystkich obywateli, od najmłodszego do najstarszego.
Iryna NOWYCZENKO, członkini Narodowej Spilki Dziennikarzy Ukrainy; Wadym MYTSYK, etnolog, członek Narodowej Spilki Krajoznawców Ukrainy; Ołeksandr FYSUN, historyk sztuki, członek Narodowej Spilki Artystów Ukrainy; Halina JABŁOŃSKA, artystka ludowa Ukrainy
Maschinelle Übersetzung
Byłam na wielu licznie odwiedzanych otwarciach wystaw zasłużonego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Walerego Franczuka. Ale na tak kameralnej — po raz pierwszy. Jednak od tego nie zmalała, bo odbyła się w znamiennym czasie — dwusetną rocznicę urodzin Tarasa Hrehorowycza Szewczenki.
Olena LEONTOWYCZ, pisarka, członkini NSPU
Do Muzeum Szістдесятnictwa przyszli miłośnicy sztuki, aby pogratulować wybitnemu artyście jego 157. indywidualnej wystawy, poświęconej ukraińskiemu geniuszowi, w której połączyli się Szewczenko i Majdan. Wystawa ma znamienny tytuł — „Przeczucie Majdanu: stronicami Kobzarza”, ponieważ prezentując kwintesencję artystycznego projektu (ze względu na ograniczoną przestrzeń autorowi nie było łatwo wybrać obrazy), zawiera także instalację, która przenosi do burzliwych dni i nocy walki naszych śmiałków o wolność Ukrainy, do której wzywał Szewczenko, a w której zjednoczyły się zarówno nieokiełznane dążenie hajdamaków, jak i poświęcenie bohaterów Krut oraz wyczyn żołnierzy OUN—UPA. Wystawa jest przesycona poezją Szewczenki, gdyż wiersze Tarasa już w tytułach obrazów: „Modlę się do Ciebie, Boże miły”, „Ludzie widzą, a ludziom nie żal”, „Nie kłamałaś wobec mnie”, „Taka jak ty kiedyś lilia”, „Po dąbrowie wiatr wyje”, „Czy to niedola, czy niewola”, „I będą ludzie”, „W naszym Raju na ziemi”. Jego duch unosi się nad nią. Ona niewidzialnymi nićmi duszy artysty łączy leitmotiv wystawy z burzliwą teraźniejszością, w której spełnił się imperatyw ukraińskiego Proroka „Kajdany porwijcie!” oraz Jego przekonanie „Walczcie — zwyciężycie!”, wypowiedziane z ekranu przez Serhija (Samwela) Nihojana. Dlatego tak organiczna jest obecność na wystawie obrazu „Jak śnieg trzy ptaszki leciały”, poświęconego „Jasnej pamięci trzech bohaterów Serhija Nihojana, Mychajła Żyznewskiego, Jurija Werbyckiego” i stworzonego do wiersza Szewczenki właśnie jako przeczucie, jakie dane jest artystom wysokiej duchowości… Na wystawie prezentowane są grafika, malarstwo, rzeźba. W każdym dziele wrzą myśli i uczucia twórcy, który idzie przez życie z przykazaniami naszego proroka od tych pierwszych lat, gdy w rodzinnym domu obok ikony Matki Bożej zobaczył portret Szewczenki, usłyszał pieśni mamy na jego wiersze, dotknął ich duszą. W radości i w smutku „Kobzarz” był obok. I nieprzypadkowo Walerij Frantczuk stwierdza: „„Kobzarz” — proroczy zbiór dla Ukrainy, dlatego podchodzę do niego drżąco i serdecznie”.
„Modlę się do Ciebie, Boże miły...” . 2012 r.
W swojej twórczości artysta nie od razu odważył się zbliżyć do tej świętej księgi. „Do wizerunku Szewczenki — szczerze przyznaje twórca — szedłem długo, bo Szewczenko sam był wspaniałym malarzem, rysownikiem, akwarelistą”. Zbliżał się stopniowo, zagłębiając się we wszechświat Kobzarza. Powstał portret Szewczenki, pojedyncze płótna. I oto stało się! Lata 2011—2013 — z duszy wylało się do ludzi objawienie — Szewczenkiana! Do jej obrazów trzeba „wchodzić”, wchłaniając ich energię, przejmując myśli i uczucia artysty, którymi hojnie dzieli się z widzem. O wyjątkowości Szewczenkiany Franczuka i o swoim zachwycie nią mówili obecni na otwarciu poeci i tłumacze Wiktor Żenczenko, Wsiewołod Tkaczenko, doktor nauk filologicznych Ołeksandr Ponomariw, Borys Wojciechowski (twórca szewczenkowskich świetlic w wielu miastach), poeta Jurij Tytariew. Dzieła Szewczenkiany są świadectwem niezniszczalności ducha narodu ukraińskiego, jego stałości, męstwa, bezprzykładnej miłości do Ojczyzny, gotowości do poświęcenia w obronie jej prawa do budowy tej Ukrainy, do której wzywał nasz prorok Taras Szewczenko w swoim „Kobzarzu”, który jest, zdaniem Walerija Franczuka, dla czystych myślami Ukraińców Biblią na wszystkie czasy, na wszystkie wieki.
Maschinelle Übersetzung
9 lutego 2014 roku odszedł z tego świata znany na Ukrainie naukowiec, regionalista, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU), doktor nauk filologicznych, profesor Wiktor Antonowycz Czabanenko, który na świcie niepodległości Ukrainy odrodził zaporoską Proświtę i przez kilka lat skutecznie nią kierował. W. A. Czabanenko przez długi czas był dziekanem Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego, kierował katedrą językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego, jest autorem blisko 20 książek naukowych, popularnonaukowych i beletrystycznych, wśród nich „Sawur-Mohyła”, historyczno-toponomastyczny słownik „Wielki Ług Zaporoski”, dwutomowe dzieło „Przezwiska Dolnej Naddnieprzańszczyzny”, „Progowy Dniepr”, „Z wezwania sumienia”, „Ukraińska Atlantyda”, „Sobór duszy mojej”, „Duchowa Sicz”. Dla uczczenia świetlanej pamięci głębokiego patrioty ziemi ojczystej, sumiennego uczonego, Prawdziwego Ukraińca przygotowano książkę, którą krewni, przyjaciele i koledzy Wiktora Antonowycza, zważywszy na to, że nasze państwo nigdy, postanowili wydać sami, zbierając pieniądze od społeczności, tak jak niegdyś tołokoą budowali chaty nasi ojcowie, dziadowie i pradziadowie. Zbiórka pieniędzy została rozpoczęta. Prosimy o przyłączenie się do tej świętej sprawy. Pieniądze można przesyłać na emerytalne konto pisarza Kostiantyna Suszki w Zaporoskim oddziale „Privatbanku” 6762 4685 0169 3927 lub na jego zaporoski adres. Informacje pod numerami telefonów: (0612)62-68-39, ([kontakt ukryty]. Poczta elektroniczna: [kontakt ukryty]. Nazwiska wszystkich ofiarodawców zostaną podane w książce, a każdy darczyńca otrzyma egzemplarz wydawnictwa.
PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2 0 1 4 Cena prenumeraty Cena prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do «Słowa Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w marcu — 15 400
Maschinelle Übersetzung