Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №72 за 2000 рік

16 S. · 33 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 33 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

...kręceniu faktów, wywracaniu praw na głowę; nimi subtelnie i zręcznie kierują gebiści z Moskwy. Powiedzmy, dane statystyczne, które jak ulotki partyzanckie zamigotały we wszystkich środkach masowego przekazu na Ukrainie z lekkiej ręki obeznanego w rzeczach pana Władimira Malinkowicza, są bardzo podobne do „lipy”; natomiast tyrada zielonej studentki Inny Kosenko (gazeta „Stachanowskoje znamia” z 5 kwietnia 2000 r.), która twierdzi, że „cała Ukraina mówi po rosyjsku”, a sam język ukraiński nazywa „świeżo sklecono z mnóstwa dialektów”, to epatacyjne popisywanie się niedouczki. Młodej obrończyni „wielkiego i potężnego”, nawiasem mówiąc, mądrze i argumentowanie odpowiedziała w tym samym „Stachanowskim znamieniu” przewodnicząca miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Nina Gejko. Można się domyślić, jak zbierali swoje cyfry ankieterzy pana Malinkowicza: trochę, nawet sami przed sobą się do tego nie przyznając, pytali nie tam, gdzie trzeba… Powiedzmy, gdybym to ja zbierała te dane statystyczne, poszłabym na budowy, do „Zelenbudu”, na przedmieścia, do dzielnic sypialnych, a nie do urzędów władzy czy przytulnych kątów, gdzie tradycyjnie osiedlali się kagiebiści, i kolumny „języka przeważającego” miałyby u mnie zupełnie odwrotny wygląd. Za głęboko ukrytym porywem duszy można skorygować dowolne cyfry, nawet nie wchodząc w konflikt z etyką zawodową. A jeszcze gdy weźmie się pod uwagę wytresowaną długotrwałym statusem kolonialnym i naturalnym instynktem samozachowawczym naszą narodową, wprost wirtuozerską umiejętność przystosowywania się: do Ukraińca zwraca się po rosyjsku – on uniżenie odpowiada po rosyjsku, nawet jeśli to będzie na jego chutorze; dziś już do niego zwraca się po angielsku – proszę, sir, on wam odpowie także po angielsku, jeśli sam nie zdoła, wnuczka zawoła. Obywatele mówiący po ukraińsku znają co najmniej dwa języki. Dlaczego zaś rosyjskojęzyczni tak szaleńczo opierają się nauce ukraińskiego – języka państwowego kraju, którego są obywatelami? Wieje od tego jakąś zoologiczną nienawiścią kata do ofiary, której udało się wyrwać z jego rąk. Wróćmy jednak do konsultowania przez pana Filatowa rosyjskojęzycznych obywateli Donbasu, skrzywdzonych przez Państwo Ukraińskie. Powiedzmy, dla realizacji art. 25 Ustawy o językach – „wolny wybór języka nauczania jest nie- Początek czerwca naznaczony jest wzruszającą datą — Dniem Ochrony Dzieci. Ludzkość wzywa dorosłych, by się zjednoczyli w imię swojej kontynuacji, swojej przyszłości, dając dzieciom wszystko, co im należne — godne życie, ochronę zdrowia, edukację. Dla Ukrainy ten dzień jest również powodem do refleksji: jakie duchowe dziedzictwo zostawia nasze pokolenie swoim dzieciom, aby ci, którzy z tak wzruszającą ufnością patrzą nam w oczy, nie zapytali później: „Czyimi rodzicami jesteście?!” prawem odrębnym obywateli» — zaleca on z naiwną prostodusznością nieustraszonego szowinisty: «провести опрос родителей и на основании его результатов определить статус школ и их количество». Jeśli to jest demokratyczne podejście, to jak postąpić z tymi rodzicami, gdyby okazało się ich mniej, których nie zadowolą wyniki ankiety? A jeśli w każdej szkole, powiedzmy, tego samego Doniecka, wyniki ankiety będą jednakowe, co mamy zrobić z prawami mniejszości, której w skali miasta okaże się sporo? Naprawdę, aby zagwarantować wszystkim bez wyjątku, a nie tylko najbardziej agresywnej części społeczeństwa, prawo wyboru języka nauczania, w mieście powinno być dość, a nawet nieco więcej szkół z językiem nauczania państwowym: w ten sposób zostaną zaspokojone potrzeby nie tylko obywateli mówiących po ukraińsku, lecz także tych dalekowzrocznych rosyjskojęzycznych, którzy pragną dobra swoim dzieciom; bo hałaśliwa rosyjskojęzyczna mniejszość powinna uświadomić sobie, że Ukraina i język ukraiński — to już na zawsze. A także powinny być szkoły z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

28 czerwca — Dzień Konstytucji Ukrainy • Czy znamy nasze prawa? • Czy prawidłowo je interpretujemy? • Czy przestrzegamy ich w życiu?

«Liczą się z tymi, którzy znają swoje prawa» — tak lakonicznie i wyraźnie nazywa się artykuł w „rosyjskojęzycznej ogólnoukraińskiej” (właśnie tak!) gazecie „Donieckij kriaż” z 11–18 maja 2000 r., autorstwa przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Oddziału Rosyjskiego Ruchu (Russkoje dwiżenije) Ukrainy Wołodymyra Filatowa, który pretenduje do prawnego wyjaśnienia rzekomo naruszanych praw Rosjan, a zwłaszcza prawa do posługiwania się językiem rosyjskim. Rzeczywiście, „umysłem Rosji nie pojąć”. Zarówno Rosjan, jak i „rosyjskojęzycznych Ukraińców” — na takim swoim statusie upiera się pan Filatow. Zauważmy przede wszystkim: nie chodzi tu o stowarzyszenie, jak na przykład zrzeszenie przedstawicieli jakiejkolwiek innej mniejszości narodowej, lecz właśnie o „dwiżenije”, czyli wstrząs, ruch, poruszenie, a żeby było jeszcze jaśniej — o huśtanie praw. Cytuję „Donieckij kriaż”: „Od pewnego czasu język rosyjski stopniowo wypierany jest z systemów edukacji i wychowania, obiegu dokumentów, telewizji i radia…” — i chcę na Donbas, chcę wreszcie do rodzimego środowiska. Bo w Kijowie zewsząd atakuje mnie obca, ostra mowa agresora, i taka będzie jeszcze długo, aż ogień szowinizmu przestanie palić ненasytną utrobę moskala. Bywają takie godziny, że choćby się nie przełączało kanałów telewizyjnych, z ekranu dobiega tylko język rosyjski, choćby się nie szukało po radiu, poza „Lux-FM” nic rodzimego nie da się wyłapać. Otóż, skoro autorytatywna ogólnoukraińska gazeta stwierdza wyżej przytoczony kuriozalny fakt, to chcę do Donieckia. Odpocząć zmęczoną duszą terroryzowanego Ukraińca. Sarkazm. Jednak w odpowiedzi na to, łagodnie mówiąc, nieprawdziwe twierdzenie rozwija się cała seria bardzo osobliwych wyjaśnień i wezwań, bardzo podobnych do wezwań do nieposłuszeństwa obywatelskiego. Jak, zdaniem pana Filatowa, i, co najważniejsze, dlaczego, na jakiej podstawie łączy on w jednym kontekście prawnym ignorowanie, wojownicze odrzucenie, jak widać z przytoczonego cytatu, oraz bezpośrednie wezwanie, jak zobaczymy dalej, do sabotowania pierwszej części art. 10 Konstytucji Ukrainy, a mianowicie: „Państwowym językiem na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”, podkreślam od siebie — na całym terytorium Ukrainy! — oraz bezprawne, przesadnie dowolne tłumaczenie ostatniej części tego artykułu, którą jedynie autor przytacza w gazecie: „Na Ukrainie gwarantuje się wolny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy”? Z jednej strony zatem jedynie huśtanie praw, bez cienia jakichkolwiek obowiązków wobec państwa i jego Ustawy Zasadniczej, a z drugiej — „powinność” narodu tytularnego wobec tradycyjnie — no właśnie, „tak historycznie się złożyło” — rozwydrzonej mniejszości bez żadnych praw w swoim państwie? Wynika z tego, według pana Filatowa, że tak. Ale tak już nie będzie. Przeczuwając ten niedaleki czas, oni podnoszą lament z wyprzedzeniem wydarzeń. Jednak ani ich pyszałkowe „poruszenia”, ani rzekome apelacje do europejskich struktur prawnych nie pomogą ambicjom wielkorosyjskich szowinistów, gdyż te ambicje nie mają pod sobą podstaw prawnych, opierają się na kłamstwie, typowym dla tego rodzaju „sowiecików”, pere- …= “. 2

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

od wieków humanitarnym demokratycznym kraju i nikt nie narusza jego prawa do tego. Korzystaj na zdrowie. Konstytucja nie reguluje ani życia prywatnego, ani działalności organizacji obywateli, jeśli nie naruszają oni porządku. Co więcej: w żadnym wierszu nigdzie nie powiedziano, że w urzędach państwowych rosyjskojęzycznych obywateli należy zmuszać do zwracania się do urzędników państwowych w języku ukraińskim; jeśli są kulturalni, to będą to robić i bez przymusu, szanując własne państwo. Inna sprawa, że urzędnik jest zobowiązany mówić i prowadzić dokumentację w państwowym języku ukraińskim. To elementarny porządek. To oblicze państwa. Tego porządku przestrzega się w Rosji, Izraelu, Ameryce, wszędzie. Ale dalej u naszego autora następuje prawny fałsz: świadomie czy nieświadomie, a najpewniej to pierwsze, pan Fiłatow myli organizacje społeczne z organami państwowymi. Pisze: „Tak, jeśli zdecydowaliście się zarejestrować organizację lub przedsiębiorstwo, musicie przedstawić dokumenty tylko w języku ukraińskim, inaczej ich od was po prostu nie przyjmą”. I dalej przekonuje swoich zwolenników, w istocie podstawiając ich, jeśli znajdą się naiwni, którzy uwierzą w tę quasi-jurystykę, że jest to nielegalne, i apeluje do Konstytucji oraz Ustawy o językach: „Przestrzeganie Konstytucji w jednakowym stopniu jest obowiązkowe zarówno dla prezydenta, jak i dla zwykłego obywatela. Dla pracowników ministerstw — również”, — z patosem ogłasza lider Donieckiego „rosyjskiego ruchu”. A kto przeczy? A przeciw komu ten patos? 14 grudnia 1999 r. Sąd Konstytucyjny Ukrainy potwierdził, że język ukraiński „jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej, a także w innych sferach życia społecznego”. Skąd wynika, że praworządnymi są właśnie te „organy władzy państwowej”, które „po prostu nie przyjmują” od obywateli ani dokumentów do rejestracji przedsiębiorstw, ani żadnych innych papierów w języku niepaństwowym. A podburza obywateli do działań niezgodnych z prawem, faktycznie prowokując zamieszki i nie „przestrzegając” Konstytucji, właśnie pan Fiłatow. Czas, aby rosyjskojęzyczni zrozumieli: konfrontacją nie zyskają niczego poza kłopotami. Zwłaszcza gdy konfrontacja bazuje na grubym blefie i na dawnej sile imperialnej pięści. W rzeczywistości „rosyjskiemu ruchowi” rozsądniej byłoby walczyć o to, aby ich dzieci, które bez wątpienia znają i swobodnie władają językiem rosyjskim, — doskonale znały również ukraiński. O to na Donbasie rzeczywiście warto walczyć z całym rodzicielskim entuzjazmem — o nowe ukraińskojęzyczne podręczniki dla szkół, o wykwalifikowanych i w wystarczającej liczbie nauczycieli, o normalnie skompletowane klasy, czyli właśnie o jakość nauczania języka ukraińskiego. Bo co może być bardziej fascynujące i piękne niż poznawanie tego, czego nie znałeś z różnych przyczyn, a teraz otwiera się przed tobą w całym swoim atrakcyjnym majestacie i tajemniczości! Bo w końcu wiedza, jak wiadomo, nie ciąży, a przydać się może w każdej chwili. Szczególnie życiowo niezbędne każdemu są dodatkowe atuty w warunkach konkurencji rynkowej i bezrobocia. „Wywalczywszy” swojemu dziecku prawo do nieposługiwania się językiem państwowym w konkurencyjnym zakresie, co w rezultacie zyskają rodzice? Co najmniej wyrzuty swojego dziecka, kiedy dorośnie i będzie zmuszone nadrabiać braki w wiedzy na kursach. A być może, także złamany los tegoż dziecka. Przecież w państwowych uczelniach, mimo lamentów rosyjskojęzycznych, nauczanie stopniowo będzie w pełni przeniesione na język ukraiński. I każdy rodzic, u którego instynkt samozachowawczy przeważa nad wielkorosyjską pychą, wręcz przeciwnie, powinien szukać dla swojego dziecka właśnie szkoły z ukraińskim językiem nauczania, żeby później nie pojawiły się trudności z terminologią, a co za tym idzie problemy z egzaminami wstępnymi, no i podczas samej nauki. Ukraińcy to naród potulny i bezgranicznie delikatny. Nawał rozmów i oświadczeń o agresywności państwa ukraińskiego to oszczerstwa, które mnożą się pod reżyserią rosyjskich służb bezpieczeństwa w celu powrotu Ukrainy na łono imperium. Ale historia świadczy: imperia, które się rozpadły, nie odradzają się. Tendencje światowego rozwoju, które potwierdzają liczne konflikty na tle etnicznym i narodowym, całkowicie przeczą konwulsyjnemu „zbierackiemu” ruchowi Rosji. Ona już nie jest supermocarstwem, ma zbyt wiele problemów wewnętrznych i „podstawiwszy” rosyjskojęzycznych na Ukrainie, potem nie przyjdzie ich ratować. Jeśli macie, panie Fiłatow, ukraiński paszport, to nie myślcie, że wasze „wyłącznie” rosyjskojęzyczne dziecko z otwartymi ramionami przyjmie na naukę rosyjska uczelnia. Przyjmie, ale za duże pieniądze. A do tego na wieki wypali w jego świadomości piętno drugorzędności. Moskwa łzom nie wierzy. Rosja potrafi „wystawiać” i nie takich naiwniaków jak nasi, którzy „nabrali się” na jej szowinistyczną politykę zagraniczną. Halyna PAŁAMARCZUK z roku na rok słabnie wpływ Rosjan, coraz więcej Ukraińców ciągnie do ojczystego języka, kultury, otwierają się coraz to nowe szkoły, gimnazja, licea, kolegia, w których nauczanie i wychowanie prowadzone jest właśnie po ukraińsku. Oto co drażni, jak się okazuje, najnowszego „demokratę”. Żadnej krytyki nie wytrzymuje również twierdzenie o ucisku ludności rosyjskojęzycznej, naruszaniu wobec niej demokracji. Właśnie przeciwnie. Nikt u nas nie zamierza sięgać po konstytucyjne prawa i wolności jakiegokolwiek człowieka. A oto w Rosji Ukraińcy, choć mieszka ich tam ponad 10 milionów (a może i więcej), nie mają swoich szkół, gazet, programów radiowych i telewizyjnych. Minęły czasy rosyjskiego i bolszewickiego imperium, w którym Ukraińców prześladowano i wyniszczano. Ukraina zaś, jak żadne inne państwo, na własny koszt utrzymuje nie tylko rosyjskie, ale także polskie, węgierskie, rumuńskie, bułgarskie, krymskotatarskie szkoły, nie rozwiązawszy problemów swojej, narodowej. Zatem, panie Małynkowyczu, zwróć swój „demokratyczny” wzrok na Federację Rosyjską, gdzie rzeczywiście naruszane są językowe i kulturowe prawa Ukraińców. Panu zaś przypomnę słowa Tarasa Szewczenki: „W swoim domu — swoja prawda, i siła, i wola”. Iwan KUŹMUK, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki P. S. Od redakcji. Do gazety „Słowo Proświty” zwróciło się wielu ludzi, którzy nie tylko oburzają się tonem „sondażu ludności”, zorganizowanego przez „Interkanał”, ale także informują o tym, że bezskutecznie, przez kilka godzin, dodzwaniali się pod numer wskazany na ekranie, aby wyrazić swoją opinię w obronie języka ukraińskiego. Telefon był niezawodnie zablokowany, w odpowiedzi słychać było krótkie sygnały techniczne. W sumie nie jest to dziwne. „Inter” od dawna blokuje każdą informację, która świadczy o ukraińskich procesach na Ukrainie...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

…че…… . o%ч=2%* …= “. 1

w języku rosyjskim dla tych ograniczonych ortodoksów, którzy kiedyś rozbiją sobie czoła o własną ograniczoność. I że «wybór języka nauczania» polega właśnie na wyborze szkoły z takim czy innym językiem nauczania, a nie na głosowaniu przez rodziców nad statusem państwowej (!) szkoły. Zbyt wiele praw sobie przywłaszczacie, panowie, kosztem państwa, skorzystajcie lepiej z prawa do organizowania prywatnych lub niedzielnych szkół i tam uczcie się choćby po chińsku. To samo dotyczy przedszkoli i uczelni wyższych. Tym bardziej że i tu, i tam szaleńczo sabotowane jest ustawodawstwo językowe oraz tenże art. 10 Konstytucji Ukrainy: przy faktycznie rosyjskojęzycznym reżimie tych placówek, w wierszach statystyk przechodzą one jako ukraińskojęzyczne, a tą obłudną statystyką w pełni operują samozwańczy obrońcy rosyjskojęzycznej ludności w rodzaju klasycznego speca w swojej dziedzinie pana Malinkowicza, który doskonale zna zarówno cenę takiej statystyki, jak i realny stan spraw z językami na Ukrainie. Powtarzam: to uderzenie wyprzedzające, to strzał kontrolny w rannego. Ale ich naboje są ślepe, bo ich argumenty są przekonujące tylko z wyglądu, a nie w istocie. Tym, w których celują i którzy na poziomie genetycznym przywykli do nie byle jakiej prawdziwej kuli od ich brata w swój potylicę, najważniejsze — nie umrzeć ze strachu. Podstaw do tego nie ma. «Nasze prawo korzystania w życiu osobistym i społecznym z ojczystego języka rosyjskiego… — to nasze niezbywalne prawo konstytucyjne», — wojowniczo naciera pan Fiłatow. A dlaczego wojowniczo i dlaczego nacierać? Przecież nie jesteśmy w Rosji, jesteśmy w

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

CZY UKRAINA POTRZEBUJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO?

Jak zapewne państwo rozumieją, szanowne panie i szanowni panowie, to sformułowanie w tytule nie pojawiło się przypadkowo. Padło ono w programie „Interkanału” Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy 10 maja o godzinie 20:30. Podkreślam — kompanii telewizyjnej Ukrainy. Wnoszenie pod ogólną dyskusję pytania o celowość używania języka ukraińskiego w państwie ukraińskim jest nie tylko nieetyczne, ale i paradoksalne. Czyż nie zachęcaliśmy wszyscy razem Rządu, Rady Najwyższej i Prezydenta do utrwalenia w naszej Konstytucji statusu języka narodu tytularnego jako państwowego? I co z tego wyszło? A nic dobrego. Potrzebujecie takiego statusu — to go sobie weźcie! Ale jak uczono dzieci nasze obcym językiem rosyjskim (mam na myśli Wschód i Południe Ukrainy), tak i uczą, i to nie tylko w przedszkolach, szkołach ogólnokształcących i szkołach zawodowych, ale także na uniwersytetach i w instytutach! Według oficjalnych danych ponad 60 procent ukraińskich dzieci uczy się w języku „ogólnorozumianym”, jeszcze więcej jest ich w szkolnictwie wyższym — 70. A jakaż przyszłość czeka takie państwo? Czy nasze zrusyfikowane dzieci będą w stanie wychować swoje dzieci na Ukraińców? Zatem, szanowne panie i szanowni panowie, wychodzi na to, że pytań jest więcej niż odpowiedzi... Jednak odpowiedź mimo wszystko istnieje i jest ona jedna jedyna: państwo powinno inwestować pieniądze przede wszystkim w ukraińską szkołę średnią i wyższą, w ukraińskie wydawnictwa, władać i korzystać z języka ukraińskiego. Wtedy i wynik będzie zupełnie inny. „A skąd wziąć pieniądze?” — zapyta przeciętny urzędnik. „Rozsądne pytanie” — odpowiedzą państwo. Pieniądze są zawsze, potrzeba tylko chęci, by je znaleźć i zainwestować. Przynajmniej uważam za celowe obłożenie podatkami tych wydawnictw i agencji reklamowych, które drukują książki i zamieszczają reklamy w języku obcym, a jednocześnie znaczne zmniejszenie presji podatkowej na nasze, ukraińskie. A teraz bliżej wydarzeń na „Interkanale” 10 maja. Prowadzący program telewizyjny, jeden z nich, nawiasem mówiąc, z Równego — Ołeksandr Melnyczuk, przedstawili telewidzom (a ci w 2/3 składają się z tak zwanego środowiska rosyjskojęzycznego) CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK perspektywiczna, że lepiej, póki nie jest za późno, przejść na „ogólnorozumiany”. Co zaś posłużyło za przyczynę ataków na język ukraiński tego wściekłego ukrainofoba-„demokraty”? Śmiesznie nawet mówić — jedynie zamiar doprowadzenia ustawodawstwa o języku do zgodności z artykułem 10 Konstytucji Ukrainy, zgodnie z którym, jak wiadomo, język ukraiński ma status państwowego i obowiązkowego na całym terytorium państwa. To, że do tej pory nie jest tak, jak napisano, też dobrze wiadomo. Małynkowycz zaś, lekceważąc nasze prawa i broniąc praw jakiegoś chimerycznego tworu pod nazwą „rosyjskojęzyczna ludność”, żąda, aby ona, ta chimera, bez przeszkód mogła zdobywać wykształcenie po rosyjsku (czyżby dla wywozu ukraińskich „mózgów” do Rosji?), a urzędnik po rosyjsku drwił z mojego, niestety, uległego i zbyt miękkiego Ukraińca. Tak się chce... Czy wie o tym pan Małynkowycz? Pewnie wie, ale milczy. Patrzcie, zachciało mu się mieć na Ukrainie demokrację „po Małynkowyczowsku”, czyli nieład, anarchię nie tylko w kwestiach języka i kultury. Takie państwo, jak przekonuje doświadczenie wielu krajów świata, nie będzie w stanie przetrwać nawet dziesięciu lat. Czyż nie dlatego Polacy przyjęli ustawę o ochronie języka państwowego? Oto i wychodzi, że pan, panie Małynkowycz, wyrażając się naszym prostym, chłopskim językiem, po prostu k ł a m i e ! Na wskroś fałszywe jest twierdzenie, że Rosjanie, ucząc się po ukraińsku, staną się w naszym państwie ludźmi „drugiej kategorii”. Śmiesznie to wygląda, bo każde nasze dziecko może uczyć się języków obcych, w tym także rosyjskiego. Nieprzekonujące to, panie Małynkowycz. U nas mówią, że nauka nie prowadzi do głupoty. Pana, najwyraźniej, martwi co innego — na Ukrainie rok

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

odbywa się za pośrednictwem tłumacza, przy czym koszty ponosi osoba nieposługująca się językiem estońskim. W jednostkach samorządu, w których co najmniej połowa stałych mieszkańców jest przedstawicielami mniejszości narodowych, każda osoba ma prawo otrzymać, wraz z odpowiedziami w języku estońskim, także odpowiedzi w języku mniejszości narodowej. W jednostkach samorządu, w których językiem większości mieszkańców nie jest język estoński, językiem wewnętrznego urzędowania, na wniosek zgromadzenia samorządu lokalnego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

POLITYKA JĘZYKOWA REPUBLIKI ESTOŃSKIEJ KIEDY BĘDZIEMY DZIAŁAĆ JAK ESTOŃCZYCY?

Dzień dobry, szanowna redakcjo. Piszę o tym, co boli. Jestem Ukraińcem. Niedawno wróciłem do Ojczyzny z Jakucji. Moja młodość i wczesne lata dorosłości minęły w Krzyworoskim Zagłębiu Żelaznorudnym i Donbasie. Ogółem, nie licząc nauki w języku rosyjskim, przeżyłem w rosyjskojęzycznym środowisku 26 lat i uważałem język rosyjski za ojczysty. Prawda, niejednokrotnie moja rosyjskojęzyczność pękała, gdy moi dobrzy znajomi i przyjaciele Rosjanie drwili z mojej narodowości. Dla nich każdy, kto udawał się do pracy w Rosji z Ukrainy (w tym także „czyści” Rosjanie z Donbasu), był „chochołem” i „banderowcem”. Wszystko to przedstawiano niby żartem. Ale kiedy Ukraina w 1991 roku ogłosiła niepodległość, moi najlepsi przyjaciele wszczęli wrzawę: „Wy, chochoły przeklęte! My was od faszystów uratowaliśmy! My wam kulturę przynieśliśmy! Zdrajcy!”. Oto kiedy zrozumiałem znaczenie słów, że inteligencja Rosjan kończy się na kwestii ukraińskiej. Moja nieustępliwość doprowadziła do utraty wszystkich rosyjskich „przyjaciół”. Teraz nie wierzę, że Ukrainiec, który nie pozwala obrażać swojego narodu i Ukrainy, może mieć przyjaciół wśród Rosjan. Głęboki szowinizm wybitnych (w tamtym czasie) Rosjan A. Sołżenicyna, D. Lichaczowa, E. Limonowa i innych zmusił mnie do zasiądnięcia do rosyjskich książek historycznych i innych (bo ukraińskiej literatury znaleźć w Rosji nie sposób). Wtedy właśnie odkryłem, że język rosyjski to mieszanina dialektów fińsko-ugryjskich (meria, wieś, czudź, muroma i jeszcze z tuzin innych), dialektu sołuńskiego starobułgarskiego (cerkiewnosłowiańskiego), tatarskiego, ukraińskiego, francuskiego, niemieckiego i innych języków (zob.: „Słownik wyrazów obcych”, monografię Weskego, prace rosyjskich historyków O. Szachmatowa, P. Czaadajewa, W. Kluczewskiego, antropologa W. Aleksiejewa, pisarza A. Tołstoja i innych). Współczesny język rosyjski to swoiste azjatyckie esperanto, które „opanowało masy”. Moskiewska patriarchia oceniła swój język tak: „Współczesny żargonowo-zdeprawowany język rosyjski, którego nawet językiem nazwać nie można, do celów nabożeństw wykorzystać nie sposób, ponieważ JEST W NIM DUŻO ZŁA...” („Argumenty i Fakty”, nr 11, 1999). Więc po co nam taki język?! I ten język przez ponad 300 lat imperium wykorzystywało jako „zło”. „Ukraińska Gazeta” (nr 1, 2000 rok) poinformowała, że A. Sołżenicyn w artykule „Tragedia słowiańska” cynicznie i otwarcie proponuje wykorzystać rosyjską kulturę i język jako BROŃ MASOWEGO RAŻENIA: „...należy wielkodusznie zaproponować Ukrainie intensywną «wymianę kulturalną». Nacjonaliści się odsuną? Tym samym pokażą, że język rosyjski i rosyjska kultura są dla ich państwa groźniejsze od wszelkich rakiet”. Oto jak! Jednocześnie z imperialnym terrorem w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, media w Rosji od czasu do czasu wszczynają histerię o rzekomym prześladowaniu języka rosyjskiego w naszym kraju. To świadczy, że agresja przeciwko ukraińskiej kulturze i językowi trwa nieustannie ze wszystkich możliwych kierunków. Oto dlaczego języka, którego nie szanują sami Rosjanie, przestałem uważać za ojczysty. Teraz coraz głębiej nurkuję w niewyczerpane bogactwo odwiecznego słowikowego języka moich przodków. I wierzę, że nadejdzie czas, kiedy wszyscy Ukraińcy (oczywiście poza mankurtami czy janczarami) zrozumieją, że język rosyjski nie może być dla nas ojczystym, bo jest niekompatybilny z naszym kodem genetycznym i ukraińską mentalnością. Totalitarna Moskwa zmieniała skład demograficzny zniewolonych krajów poprzez przesiedlanie tam etnicznych Rosjan oraz wysiedlanie i rusyfikację miejscowych mieszkańców. W ten sposób imperium przekształcało rdzenne narody w mniejszości narodowe (Estończyków, Łotyszy, Kazachów, Tatarów, Jakutów, Białorusinów, Ukraińców itd.), a cudze ziemie na wieki czyniło „odwiecznie rosyjskimi”. Dlatego naród-zdobywca, wychowany w duchu pogardy dla ujarzmionych „obcych”, nie przyjmował miejscowej kultury i języka. Oto dlaczego można zrozumieć tych Moskali, którzy z zasady nie chcą uczyć się języka nowych niepodległych krajów, w których nagle znaleźli się nie jako naród panujący, a mniejszość. W nich wciąż żyje wirus typowych kolonizatorów i okupantów, którzy marzą jeszcze o jednym odrodzeniu hordy (imperium, związku, wspólnoty itd. — rzecz nie w nazwie) i o powrocie do swojego panującego stanowiska. Dlatego też chcą uczynić język rosyjski oficjalnym, bo byłby to pierwszy krok na drodze do kolejnego przekształcenia niepodległej Ukrainy w kolonię Rosji lub, co najmniej, choćby w jeszcze jedną Rosję — Małorosję. Kiedy zaś będziemy żyć jak Finowie, Belgowie czy Szwajcarzy, a wszystkie nasze mniejszości nauczą się języka państwowego i pomogą odrodzić Ukrainę i ukraińską kulturę (jak fińscy Szwedzi pomogli to zrobić Finom), to wtedy nadejdzie czas, by mówić o statusie języków mniejszości, które na to zasłużą. Wołodymyr WITENKO, m. Użhorod Przede wszystkim należy zrozumieć, że nadanie jakiemukolwiek językowi statusu państwowego tworzy niezawodną podstawę dla zachowania i rozwoju narodu będącego nosicielem tego języka oraz jego kultury. Mowa o tym w pierwszej Ustawie o języku, przyjętej w Estonii jeszcze 18 stycznia 1989 roku przez Radę Najwyższą Estońskiej SRR. Oprócz wszystkiego innego, Ustawa stanowiła, że językiem państwowym jest estoński. Zgodnie z Ustawą, każdemu zapewniano prawo korzystania z języka estońskiego. Język rosyjski, zgodnie z Ustawą z 1989 roku, traktowany był jako najczęściej używany po estońskim — języku ojczystym oraz jako język komunikacji ogólnozwiązkowej. Ustawa uznawała prawo obywateli wszystkich narodowości do rozwoju ich ojczystego języka i kultury. Językiem urzędowania uznano język estoński. Ustawa o języku stanowiła, że Estońska SRR zapewnia priorytet rozwoju kultury estońskiej, jednocześnie wspierając działalność kulturalną innych mniejszości narodowych. Ustawa z 1989 roku straciła moc 1 kwietnia 1995 roku, kiedy weszła w życie obecna Ustawa o języku. Obowiązująca Ustawa stanowi, że językiem państwowym Estonii jest język estoński, każdy inny język jest językiem obcym. Językiem mniejszości narodowych jest język obcy, którym obywatele Estonii — przedstawiciele mniejszości narodowych posługiwali się w Estonii jako językiem ojczystym. Zgodnie z ustawą, każdy człowiek ma prawo do prowadzenia spraw i komunikacji w języku estońskim w urzędach państwowych, samorządzie lokalnym, a także w stowarzyszeniach komercyjnych i niekomercyjnych. Wszystkim pracownikom musi być zapewnione otrzymywanie informacji służbowych w języku estońskim. Wszyscy urzędnicy państwowi zobowiązani są do władania językiem estońskim i używania go na poziomie niezbędnym do wykonywania obowiązków służbowych. W celu spełnienia wymagań stawianych sferze produkcyjnej i ochrony konsumentów, a także w interesie ochrony środowiska naturalnego, zdrowia i zapewnienia bezpieczeństwa, pracownicy organizacji komercyjnych i niekomercyjnych zobowiązani są, oferując towary, usługi i przekazując informacje, używać języka estońskiego na poziomie niezbędnym do wykonywania obowiązków pracowniczych. Istnieją trzy poziomy znajomości państwowego języka estońskiego: początkowy — ograniczona znajomość ustna i elementarna znajomość pisemna języka estońskiego; średni — znajomość ustna i ograniczona znajomość pisemna języka estońskiego; wyższy — znajomość ustna i pisemna języka estońskiego. Poziom znajomości języka estońskiego oceniany jest przez państwowe komisje egzaminacyjne na egzaminach w celu ustalenia poziomu znajomości języka estońskiego. Zdawanie egzaminu w celu określenia poziomu znajomości języka estońskiego nie jest wymagane od osób, które zdobyły wykształcenie podstawowe, średnie, średnie specjalne lub wyższe w języku estońskim. Językiem urzędowania jest język estoński. Osoby, które nie władają językiem estońskim, w komunikacji ustnej z urzędnikami mogą posługiwać się, za zgodą stron, także językami obcymi, którymi władają wspomniani urzędnicy. Jeśli strony nie osiągną porozumienia, komunikacja odbywa się za decyzją Rządu Republiki, obok estońskiego może być używany także język mniejszości narodowej, która stanowi większość stałych mieszkańców. Zgodnie z ustawą, szyldy, drogowskazy, ogłoszenia, komunikaty i reklamy w miejscach publicznych muszą być w języku estońskim, wyjątki dopuszcza się w strukturach, gdzie językiem wewnętrznego urzędowania jest także inny język, oraz w ośrodkach kulturalnych mniejszości narodowych, a także podczas przeprowadzania wydarzeń międzynarodowych. Na dzień dzisiejszy przez Rząd Republiki określono poziomy znajomości języka dla urzędników państwowych, a także lekarzy, farmaceutów i psychologów. Obowiązkowe poziomy znajomości języka dla pracowników sektora prywatnego, którzy nie są lekarzami, farmaceutami lub psychologami, zostaną określone oddzielnie. Tryb używania języków obcych dla informacji adresowanych do konsumentów, oprócz innego, ustala, że do oficjalnej informacji w języku estońskim, która jest używana w organizacjach świadczących usługi turystyczne, w przedsiębiorstwach usług bytowych i gastronomicznych, w biurach informacji, instytucjach bankowych, firmach ubezpieczeniowych i placówkach medycznych, mogą być dodawane tłumaczenia w języku obcym. Kontrolę nad przestrzeganiem Ustawy o języku i nadzór nad jej wykonywaniem sprawują pracownicy inspekcji językowej. CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK Obecnie w Estonii przygotowywane są poprawki do Ustawy o języku. Zostaną w nich doprecyzowane postanowienia artykułu o wymaganiach dotyczących znajomości języka estońskiego oraz jego używania. Z obecnej redakcji można zrozumieć, że wymagania dotyczące znajomości języka na określonym poziomie stawiane są wszystkim pracownikom sektora prywatnego. Należy doprecyzować, że wymagania dotyczące znajomości języka dotyczą tylko tych pracowników sfery oficjalno-prawnej, których działalność dotyczy interesu publicznego. Dotyczy to bezpieczeństwa publicznego, porządku publicznego, zdrowia publicznego, ochrony zdrowia, ochrony konsumenta, bezpieczeństwa pracy. Należy osiągnąć tak zwaną zasadę proporcjonalności, kiedy wymagania językowe są uzasadnione. Wymagania językowe dla określonych kategorii pracowników sfery prywatnej mogłaby ustalić Ustawa o zawodach, która znajduje się obecnie pod rozpatrzeniem w parlamencie Estonii. Znajomość języka państwowego można by zapisać do wymagań kwalifikacyjnych tego czy innego zawodu. Wymagania kwalifikacyjne ustalają natomiast w drodze negocjacji przedstawiciele pracodawców i pracowników. Problemem może być tutaj to, że państwo nie ma prawa przekazywać nałożonych na nie funkcji osobom trzecim. Język trzeba znać również przy chęci uzyskania obywatelstwa Estonii drogą naturalizacji, co jest sprawdzane na odpowiednim egzaminie. Człowiek, który pragnie zostać obywatelem kraju, musi rozumieć to, co usłyszał (oficjalny komunikat, komunikat o niebezpieczeństwie, wiadomości, opisy wydarzeń), umieć mówić (opowiadać, udzielać wyjaśnień, wyrażać opinię, życzenia), rozumieć to, co przeczytał (oficjalny komunikat, wiadomości, artykuły, instrukcje, zasady, protokoły) i pisać (podania, pełnomocnictwa, życiorys, wypełniać formularze itp.). Egzaminu nie musi zdawać osoba, która zdobyła w języku estońskim wykształcenie podstawowe, średnie lub wyższe. Bez zdawania egzaminu ze znajomości języka estońskiego obywatelstwo może zostać nadane za szczególne zasługi decyzją Rządu Republiki. Na konferencji mowa była o możliwości wprowadzenia instytucji dwóch języków państwowych. W związku z tym pragnę podkreślić, że system dwóch języków państwowych nie oznacza, że ktoś włada tylko jednym językiem, a ktoś — drugim, lecz to, że wszyscy obywatele kraju zobowiązani są do władania oboma językami. Eduard ODYNEĆ, doradca ministra ds. ludności Republiki Estońskiej Szanowne Kierownictwo Towarzystwa „Proświta”! Wyrażam Państwu głęboki szacunek i wdzięczność za daną mi możliwość wzięcia udziału w Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Idea narodowa. Lekcje ostatniego dziesięciolecia”. Przesyłam, na Państwa prośbę, tekst swojego wystąpienia z nadzieją, że doświadczenie Republiki Estońskiej w dziedzinie polityki językowej będzie przydatne także w sprawie ustanowienia języka ukraińskiego jako państwowego na Ukrainie. Z poważaniem, Eduard ODYNEĆ, doradca ministra

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

ZDOBĘDZIEMY PRACĄ

Ośrodek Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Tarnopolskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym imienia Iwana Puluja (wówczas filii Lwowskiego Instytutu Politechnicznego) został utworzony ponad dziesięć lat temu, pod koniec 1989 roku, na fali ogólnonarodowego uniesienia. Jego pierwszym przewodniczącym był obecny prorektor uniwersytetu ds. pracy wychowawczej, znany poeta i artysta Ołeh Mychajłowycz Herman. Następnie ośrodkiem kierowali wykładowcy Petro Mychajłowycz Wasyluk, Tymofij Iwanowycz Rybak, Romanija Stepaniwna Kozemczuk. Już od pierwszych dni ośrodek aktywnie włączył się w procesy rewolucyjne, które zachodziły wówczas w ukraińskim społeczeństwie. Członkowie ośrodka wzięli udział w Ogólnoukraińskim Łańcuchu Zjednoczenia 22 stycznia 1990 roku, w przygotowaniu i przeprowadzeniu wyborów pierwszej demokratycznej kadencji. Wtedy z naszego ośrodka wybrano trzech radnych miejskich i jednego radnego obwodowego. Wiele uwagi poświęcaliśmy przejściu na nauczanie dyscyplin akademickich w języku ukraińskim. W 1995 roku na bazie ośrodka Towarzystwa Języka Ukraińskiego został utworzony ośrodek Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Wtedy też u podstaw jego działalności, obok kwestii języka ukraińskiego, postawiono pytanie o konsolidację inteligencji oświatowej i naukowej regionów zachodnich i południowych Ukrainy i osiągnięto w tym pewne sukcesy. W szczególności dzięki staraniom ówczesnego przewodniczącego ośrodka, profesora Tymofija Rybaka, nawiązano ścisłe więzi twórcze między Tarnopolskim a Sewastopolskim uniwersytetami technicznymi. Co roku kilkunastu absolwentów sewastopolskich szkół zostaje studentami naszego uniwersytetu. W ostatnich dwóch latach skupiliśmy uwagę na następujących kierunkach: 1) aktywizacja i uporządkowanie działalności ośrodka poprzez przerejestrowanie, planowanie pracy, systematyczne przeprowadzanie zebrań, stworzenie „Młodej Proświty”; 2) stworzenie stoiska „Proświta”, poprzez które propagować ideę narodową, prawdziwie naświetlać historię Ukrainy, poruszać problemy duchowości, czystości języka ukraińskiego, terminologii naukowo-technicznej itp.; 3) przeprowadzanie wraz z wydziałem wychowawczym akcji duchowych, wieczorów szewczenkowskich; 4) reagowanie na ważne wydarzenia polityczne (zbieranie podpisów pod apelem do pierwszych osób w państwie); 5) stworzenie bazy materialnej ośrodka (pomieszczenie, środki, biblioteka). Wielu byłych prośwician nie wytrzymało próby bezinteresownej pracy na rzecz utrwalenia ideałów „Proświty” i odeszło od pracy proświciańskiej, jednak ci, którzy pozostali, kontynuują rozpoczęte dzieło. Za szczególne osiągnięcie ośrodka można uznać otrzymanie dobrze wyremontowanego i umeblowanego przestronnego pomieszczenia (czy wiele ośrodków może pochwalić się podobnym?), co stało się możliwe dzięki głębokiemu zrozumieniu roli „Proświty” i staraniom rektora naszego uniwersytetu, akademika Ołeha Mykołajowycza Szablija. Drugim ważnym naszym osiągnięciem jest ustanowienie stoiska „Proświta”, na którym wywieszane są w większości oryginalne materiały, poświęcone kwestiom historii, języka i kultury ukraińskiej. Wśród lepszych publikacji wyróżnia się rozprawa-esej aktywnego proświcianina, docenta Mychajła Petryka „Iwan Puluj i ukraińska idea narodowa”. Inicjatywnie pracują młodzi proświcianie. Studentki Iryna Soroka (gr. ES-31) i Wiktorija Hurnyk (gr. PM-21) z powodzeniem wystąpiły na wieczorze szewczenkowskim z oryginalną kompozycją według utworów T. Szewczenki, a na święta Bożego Narodzenia zorganizowały studencką szopkę. Student Andrij Hewko (gr. PM-21) zapewniał komputerowe składanie tekstów na stoisko „Proświta”. Co roku przed Wielkanocą zapraszamy księży do przeprowadzenia Drogi Krzyżowej, kazań i rozmów ze studentami. Wiele wysiłku w organizację i przeprowadzenie tych akcji wkłada starszy wykładowca Ołeksandr Mychajłowycz Rokicki. Zebraliśmy i wysłaliśmy do pierwszych osób w państwie setki podpisów w obronie sprawy ukraińskiej w ogóle oraz języka ukraińskiego w szczególności. Uniwersytecki ośrodek „Proświty” wystąpił z inicjatywą stworzenia słownika złożonej leksyki naukowo-technicznej, który zawierałby najczęściej używane terminy z dyscyplin studiowanych na uniwersytecie, byłby niewielki objętościowo i przystępny cenowo. Zespół proświciański naszego uniwersytetu jest niewielki, ale mimo to, w miarę swoich skromnych możliwości, stara się pracować na rzecz kształtowania świadomości narodowej, podnoszenia duchowości oraz poprawy kultury językowej studentów, ponieważ zdaje sobie sprawę, że według słów Iwana Franki: „Nam wszystkim jako narodowi nic nie przyjdzie za darmo, nam od nikogo żadnej łaski nie oczekiwać, tylko to, co zdobędziemy własną pracą, to będzie prawdziwie nasze nabycie”. M. MEDJUCH, członek ośrodka „Proświty” w Tarnopolskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym imienia Iwana Puluja

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Do Ministra Kultury Ukrainy, zasłużonego artysty, pana Bohdana Stupki

Wielce Szanowny Bohdanie Sylwestrowiczu! Petro HARCZEW, przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor. W pospiesznie wydanym Informatorze organizacji społecznych rejonu naprzeciw „Proświty” wpisano: „przewodniczący S. Bombik”. Tym samym organ władzy brutalnie ingerował w sprawy wewnętrzne stowarzyszenia społecznego. Lecz tego okazało się za mało: idą na jawną podróbkę i fałszerstwo. Tak, w gazecie rejonowej „Prydniprowśkyj komunard” pojawia się ogłoszenie: „Zagubioną pieczątkę rejonowej »Proświty« uważać za nieważną”. I już przygotowywano zezwolenie. Lecz Towarzystwo obwodowe wszczęło alarm. Ku czci rejonowego oddziału milicji, w porę zapobiegło ono temu bezprawiu: „... Obywatelce S. Bombik zalecono złożenie sprostowania w gazecie rejonowej w sprawie utraty pieczątki rejonowej »Proświty«”. Pedagog S. Bombik (Rozowa) takiego sprostowania nie złożyła. Autor tych słów był kiedyś we wsi Dniepro-Kamianka, na grobie żołnierza Ukraińskiej Republiki Ludowej. Grób cały w chwastach. Kiedy zwróciłem uwagę jednej „proświtowce” z grupy S. Bombik, zaczęła ona mówić językiem dalekim od „proświtowskiego”. A oto Mychajło wyjechał do wsi, uporządkował grób. On to poprzez prasę obwodową dopiął swego, że wierchniodnieprowscy zarządcy zmuszeni byli zdjąć ze ścian swoich gabinetów portrety „wodza”. * * * Piszę te słowa nie po to, aby szukać ochrony przed S. Bombik. Sprawa jest bardziej skomplikowana. Dzisiaj z wyrazistą ideologią narodową pozostaje tylko „Proświta”. Nie poszła ona na układ z „workami pieniędzy”. Wydarzenia w Wierchniodnieprowsku świadczą, jak niebezpiecznie jest być Ukraińcem, a jeszcze trudniej — patriotą. Nie poddać się naciskom, groźbom. W naszych czasach zarządcy uważają, że mogą robić wszystko. Powiedzmy, zachciało się im — i już organizacja społeczna jest w ich kieszeni. Nic z tego! Nie wszystko jest na sprzedaż, nie wszystko da się zastraszyć. „Nasza Ojczyzna — Ukraina”, kontynuuje wydawanie gazety rękopiśmiennej „Ridne słowo”. Annaly miejscowych archiwów przechowują materiały, jak na ulicy kilku napastników dopadło go i brutalnie pobiło. Oczywiście, przestępców we wszystkich przypadkach nie znaleziono. Pewnie są z UFO. Przylecieli — i odlecieli. I oto, ni z tego, ni z owego, w rejonie poza „Proświtą”, poza jej radą, poza przewodniczącym zaczęły pojawiać się „ogniska proświtowskie”, „ogniska inicjatywne partii politycznych (»Artemidy«)”. Kto za nimi stoi, nie warto łamać sobie głowy. 5 października (wtedyż, 1998 r.) przeprowadziliśmy wspólne posiedzenie Wierchniodnieprowskiej i obwodowej „Proświty”. Wołodymyr ZAREMBA, przewodniczący Dniepropetrowskiego obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Gazeta „Krymskaja prawda” przedstawiła kiedyś jako człowieka tygodnia nowego głównego reżysera Krymskiego ukraińskiego teatru muzycznego, zasłużonego działacza sztuki Rosji Leonida Kwinichidzego. Sam o sobie pan Leonid powiedział: „Jestem absolutnie wolnym człowiekiem”. Jak widać z wywiadu, jest on obywatelem Rosji w wieku emerytalnym, nigdy nie pracował na Ukrainie, nie zna języka ukraińskiego, teatru. Od 40 lat jest specjalistą rosyjskiej kinematografii i nawet teraz pozostaje reżyserem-inscenizatorem studia filmowego „Mosfilm”. Pracę głównego reżysera Krymskiego ukraińskiego teatru muzycznego w istocie zaczyna od zera. Dziwne, że po spotkaniu z niektórymi kierownikami Autonomicznej Republiki Krymu oraz arcybiskupem Łazarzem (UKP Patriarchatu Moskiewskiego) temu człowiekowi powierzono kierownictwo Krymskim ukraińskim teatrem muzycznym. Na pytanie korespondenta gazety, czy nie peszy go kierowanie właśnie ukraińskim teatrem, L. Kwinichidze odpowiedział, że jeszcze jak peszy! Jest on przeciwny nazwie i istocie „teatr ukraiński” i wyjaśnia: „Inaczej co wychodzi: jeśli teatr ukraiński, to jego artyści, jego widzowie są pozbawieni wartości innych narodów, ludzkości?”. „Krymskaja prawda” uprzejmie podaje listę spektakli z repertuaru rosyjskiego, które L. Kwinichidze planuje w najbliższym czasie: dla małej sceny Walentyna Bułatowa wystawia komedię „Pułapka” R. Thomasa, Wołodymyr Anosow kończy „Wesele Kreczyńskiego” według sztuki A. Suchowo-Kobylina. Sam L. Kwinichidze planuje wystawić musical „West Side Story” Bernsteina, spektakl muzyczny na materiale „Tarasa Bulby”, spektakl muzyczny według „Białej gwardii” Bułhakowa. Z repertuaru ukraińskiego proponowane są tylko jakieś wodewile, które przygotowuje Jurij Jatkowski. Pan Kwinichidze zamierza wystawić spektakl dla Tatarów krymskich o roli kultury rosyjskiej dla tego narodu. Tak właśnie powiedział: „Chciałbym, żeby do teatru chodzili także Tatarzy krymscy, dlatego myślę o wystawieniu aktualnego dla nich spektaklu, który przypomni o roli kultury rosyjskiej także dla tego narodu. Jest polityka, a są wartości moralne, o których nie można zapominać, których nie można zdradzać dla ambicji”. Czyżby w deportacji Tatarów krymskich z rodzinnej ziemi, której oni rzeczywiście nigdy nie zapomną, L. Kwinichidze upatrywał niezapomnianej roli rosyjskiej polityki i kultury? Niepokoją zasady kierowania teatrem w Symferopolu, o których oświadczył L. Kwinichidze: „W teatrze potrzebna jest dyktatura. Twórcza. Artystyczna”. O takich metodach pracy mówi człowiek, który przez 40 lat działalności nie pracował w teatrze, w szczególności ukraińskim. Można sobie wyobrazić rotację kadr teatru, którą rozpoczął L. Kwinichidze. Zamiast zachowania doświadczonych artystów, wykorzystania ich wiedzy i talentu w swojej pracy, planuje on wysłać na emeryturę nawet tych, którzy zachowali swój talent i mogliby uczyć młodzież, a także samego L. Kwinichidzego. Czyżby na Ukrainie zabrakło utalentowanych reżyserów i Krymskim ukraińskim teatrem muzycznym ma kierować obywatel Rosji, który pracował tylko w kinematografii i nie jest specjalistą sztuki teatralnej, w szczególności ukraińskiej? Ogólnokrymskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zwraca się do Pana z prośbą o wyjaśnienie tej sprawy, zachowanie Krymskiego ukraińskiego teatru muzycznego jako największego centrum kultury ukraińskiej na Krymie, wzmocnienie go kadrami kierowniczymi, udzielenie niezbędnej pomocy materialnej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Mychajło Symonenko

Mychajło Symonenko. „Za wieloletnią bezinteresowną pracę w sferze odrodzenia narodowego i duchowego, osobistą obsesję i wytrwałość, wyrazić podziękowanie przewodniczącemu rejonowej Proświty w Wierchniednieprowsku Mychajłowi Symonence i wpisać jego imię do obwodowej kroniki „Siczosławski patriota”. Tę decyzję jednogłośnie podjęła rada obwodowego Towarzystwa „Proświta” na swoim posiedzeniu 11 kwietnia bieżącego roku. Mamy niemało wspaniałych kierowników struktur proświtańskich, którzy z honorem niosą swój niełatwy ciężar. Ale u Mychajła i jego braci jest on szczególny, niewspółmiernie ciężki. Rejon wierchniednieprowski to „ojczyzna” osławionego rusyfikatora Szczerbyckiego. A stąd — zaduch wszystkiego, co narodowe. Prawie wszyscy „byli” pozostali u władzy także w czasach niepodległości, jedynie przesiadając się z jednych foteli na inne. Jedynym jasnym promieniem w tym „królestwie” pozostawała rejonowa „Proświta”. Niestety, jej praca „kuleje”. Przyglądaliśmy się inżynierowi jednego z miejscowych zakładów, Mychajłowi Symonence. Zapalczywy, inicjatywny, odważny w myślach. Z naszej rekomendacji w 1993 roku wybrano go na przewodniczącego rejonowego Towarzystwa. Od tamtej pory Mychajło niezmiennie nim kieruje. Dosłownie od pierwszych dni razem z współmyślicielami zmienił kierunki pracy. Zamiast „wieczorków”, „gadaniny”, które tak tu lubiano i które były zachęcane przez władze, opracowali programy celowe „Język ojczysty”, „Pamięć historyczna”, „Dzieci”. Wtedy M. Symonenko zwrócił się do miejscowych sterników: „Weźmy się za wprowadzanie ojczystego słowa. Rozpocznijmy wymianę starych nazw, symboliki”. A oni — w śmiech. Wsiada na swój środek transportu — rower i objeżdża wieś za wsią. Widzi, jak ciężko jest wieśniakom, nauczycielom, w jakiej pogardzie jest język ukraiński. Do władzy zwraca się po raz drugi. Pokazują mu drzwi. Przewodniczący rejonowej „Proświty” pisze ostre artykuły do gazet. Poprzez obwodowe Towarzystwo (i od swojego!) zwraca się do obwodowych władz. Wysyła wnioski do stolicy. Ostrzeżono go. Nie przestraszył się. Annaly miejscowych archiwów przechowują materiały o tym, jak ukradziono jedyny środek transportu Mychajła — rower (żeby nie jeździł po wsiach!). A on zwołuje wiece, pisze wnioski, organizuje konkursy wśród dzieci. Miejscowe annały przechowują materiały o zwolnieniu Mychajła z pracy. I to w czasie, gdy syn się uczył, matka była sparaliżowana, a żona pracowała dorywczo. Nie wystarczało nawet na chleb. Okazał się Mychajło zadziwiająco płodny pisarsko. Dziesiątki jego artykułów na temat najbardziej palących problemów teraźniejszości w różnych środkach masowego przekazu wywołały społeczny rezonans. Annały miejscowych archiwów przechowują materiały o podpaleniu drzwi wejściowych do jego mieszkania. Wierchniednieprowska rejonowa „Proświta” stała się jedną z najlepszych na Siczosławszczyźnie. Dwie kadencje z rzędu na obwodowych konferencjach sprawozdawczo-wyborczych Mychajła Symonenkę wybierają na członka rady. Organizuje zbiórkę funduszy na pomnik Tarasa Szewczenki, organizuje przeprowadzanie ciekawych konkursów wśród dzieci. Wyciąg z jego decyzji: „Tworzenie podobnych „ognisk” jest działaniem pozastatutowym. A zatem uznać ich nie można”. Dalej wymienialiśmy konkretne nazwiska inicjatorów. Zwracaliśmy ich uwagę na samowolę. Ale 14 października (wtedyż) otrzymaliśmy zaproszenie-ultimatum: przybyć na „przedterminową konferencję sprawozdawczo-wyborczą”. Ot co! Nie więcej, nie mniej — „przedterminową”. Po co, powiadają, procedura, po co Statut. Następnego dnia grupka osób (jedni — nie przeszli przerejestrowania, drudzy zostali wykluczeni, trzeci — nigdy proświtańcami nie byli) taką „konferencję” przeprowadzili. Jak w jakimś widziadle, legalnego przewodniczącego obalili, a postawili swoją S. Bombik (Rozową). Na swoim posiedzeniu 11 listopada (wtedyż) rada obwodowego Towarzystwa po zapoznaniu się z protokołem podjęła decyzję: „Grupa S. Bombik (Rozowej) żadnego związku z „Proświtą” nie ma”. Ten dokument wysłaliśmy pod adres rejonowej administracji państwowej. Reakcja bardzo dziwna: w po-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Rzeczywiście, dla matki Ukrainy jeszcze nie nastał zalany słońcem dzień, lecz jej cierpiący naród już podnosi się z kolan, by stanąć w pełnym wzroście, śmiało i dumnie obwieścić światu, kim jesteśmy i co znaczymy. Tymi nieśmiałymi pędami pozytywu zawdzięczamy prawdziwym ukraińskim patriotom, którzy zapalili „przedświtowe ognie”, nie zważając na silny opór wrogów Ukrainy i wszystkiego, co ukraińskie. Jednym z takich zdesperowanych bojowników o język, odrodzenie narodowych tradycji i kultury jest Anatolij Nosenko — generator postępowych idei, przewodniczący ordżonikidzewskiej organizacji Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego komitetu organizacyjnego ds. obchodów 500-lecia ukraińskiego kozactwa. Trudno wyliczyć wszystkie ogniwa tej ogromnej pracy, w którą jest zaangażowany. W ogóle tego człowieka można śmiało nazwać jasną gwiazdą, która nie gaśnie nawet wtedy, gdy wielu ogarnia mrok beznadziei i rozpaczy. Jakiekolwiek wydarzenie by się nie działo w mieście czy poza jego granicami, Anatolij Nosenko reaguje natychmiast. Jego publikacje, wiersze, ulotki znajdują ludzi o podobnych poglądach we wszystkich zakątkach Ukrainy, a, mówiąc delikatnie, tych o odmiennych poglądach rażą niczym ostry miecz... I oto znów smutne wydarzenie — 23 lutego 2000 roku na grobie naszego bohatera narodowego, koszowego atamana Iwana Sirki (w pobliżu wsi Kapuliwka) dokonano aktu wandalizmu. Zbezczeszczono również krzyż na Kurhanie Pamięci (krzyż ustawiono na cześć 500-lecia ukraińskiego kozactwa i poświęcono w sierpniu 1990 roku przez wszystkie ukraińskie cerkwie świata). Natychmiast przygotowano ulotki ze zdjęciami, chronologicznym wykazem wydarzeń, które miały miejsce w tych świętych miejscach, oraz ostrym tekstem-apelem Anatolija Nosenki do wszystkich, którzy nie uśpili swojego sumienia. W jednej z ulotek zamieszczono protest społeczności Nikopola przeciwko aktom wandalizmu, dokonanym na narodowych świętościach naszego kraju. ... - jeszcze w latach młodzieńczych Ołeksij dobrze przyswoił sobie, że dziewięćdziesiąt dziewięć procent całej pracy oświatowej stanowi walka o rozpowszechnianie i powszechne utrwalanie ukraińskiego słowa. Dlatego, jako były absolwent seminarium nauczycielskiego, z czasem eksternistycznie zdaje egzamin na uzyskanie prawa do nauczania języka ukraińskiego, historii i geografii w szkole miejskiej. A do tego czasu był postacią wyraźnie nastawioną na ukraińskość w komórkach „Proświty” oraz społeczności nauczycielskiej, co dało podstawy organom oświatowym do zatwierdzenia go na stanowisku sekretarza w okręgach szkolnych mukaczewskim i roswihiwskim. Walka o język ukraiński w warunkach bezwarunkowego wsparcia przez czechosłowacką władzę białej emigracji wydawała się trudna. Naśladując przykład starszych, Ołeksij Łyszak aktywnie występuje na konferencjach, w gazetach, potwierdzając swoje poparcie dla trzeciego, przerobionego wydania „Gramatyki języka ruskiego” (1936) I. Pańkewycza. Doświadczył prześladowań ze strony inspektora-rusofila, który doprowadził do wszczęcia przeciwko niemu śledztwa dyscyplinarnego za ukraińską postawę w sprawie wyboru języka nauczania w szkołach regionu. Ważne miejsce w utrwalaniu języka ukraińskiego na Podkarpaciu odegrał Pierwszy zjazd proświatowy regionu (1937), który przyjął ukraińską gramatykę I. Pańkewycza. Jednocześnie badaniem socjologicznym ustalono, że dwie trzecie całego nauczycielstwa już naucza lub przygotowuje się do nauczania uczniów mowy ustnej i pisemnej właśnie z tego podręcznika. Nasz młody nauczyciel w tamtych dniach aktywnie pracował w sekretariacie forum oświatowego. Miał co wspominać pan Ołeksij o nauczaniu w Packaniowie, w Kalnickiej szkole miejskiej. Lecz najbardziej zapamiętał burzliwy rok szkolny 1938/1939, kiedy pracował w inspektoracie szkolnym w Swalawie. W obliczu faszystowskiej okupacji regionu, na początku marca 1939 Anatolij Nosenko szybko przygotował wiec, który miał się odbyć 1 maja przy grobie Iwana Sirki, angażując do pracy kierownictwo Nikopola i rejonu, przedstawicieli partii, organizacji społecznych, znów Nikopola, Ordżonikidze, Krzywego Rogu, Dniepropetrowska, Synelnykowego i innych. ...Pierwszy maja. Prawie dwie godziny przed rozpoczęciem wiecu-requiem do mogiły koszowego atamana Wojska Zaporoskiego Iwana Sirki zaczęli przybywać uczestnicy wydarzenia: goście, mieszkańcy okolicznych wsi, delegaci organizacji społecznych, partii. Jako pierwsi przybyli tu przewodniczący Krzyworoskiej organizacji Ruchu Wiaczesław Lech, przewodniczący Terniwskiej organizacji W. Werszynin, członkowie „Proświty” i mieszkańcy m. Ordżonikidze, przewodniczący międzyrejonowej organizacji UNR (rejon Krynyczky) M. Marynyczenko z sympatykami, przedstawicielami Ukraińskiej Republikańskiej Partii Chrześcijańskiej na czele z członkiem centralnego zarządu Wołodymyrem Busztarenkiem. Delegacja z rejonu Krynyczky przywiozła wspaniałą literaturę z historii Ukrainy, o tematyce religijnej, artykuły dokumentalne. Historyk-krajoznawca Pawło Bohusz z Nikopola prezentował swoje rysunki i reprodukcje z historii naszego kraju, historii pięciu Siczy Zaporoskich. Wszyscy ciepło witali atamana Chortyckiego kurenia Wojska Zaporoskiego Niżowego „Sicz Zaporoska” Wiktora Foszczana, oboźnego Iwana Filczenkę, koszowego skarbnika Anatolija Sunycię, koszowego buńczucznego Mykołę Prochorenkę, pisarza Anatolija Mychajłowa. Jako dobrego towarzysza witano generała-chorążego Chortyckiego kurenia A. Jarosza. Wszystkim zapewne miło było spotkać się z Iwanem Szułykiem, przewodniczącym obwodowej organizacji UNR, człowiekiem wyważonym i rozsądnym, patriotą, niestrudzonym bojownikiem. Iwan Szułyk wchodził w skład Ogólnoukraińskiego komitetu organizacyjnego ds. obchodów 500-lecia ukraińskiego kozactwa. Przed rozpoczęciem wiecu-requiem, na schodach prowadzących na szczyt kurhanu, patriotyczna młodzież, obok średniego i starszego pokolenia, zdecydowanie przygotowywała się do walki przeciwko wrogowi w warunkach podziemia. W Swalawie taką komórkę kierował ówczesny naczelnik okręgowy Mykoła Ruszak. I już gdy niedaleko rozbrzmiewały wybuchy, jego aktywistom wystawiono paszporty zagraniczne i wraz ze swoim kierownikiem udali się na Słowację, a potem do stolicy Czech — Pragi. Pod zagrożeniem, które zawisło nad Europą, antyfaszyści różnych narodowości zjednoczyli się i stworzyli organizację SVO (Sowiecka organizacja wojskowa), na której czele stanął pułkownik o pseudonimie „Bałtycki”. Naszemu Ołeksie przypadł los pracować w jej północnej grupie — pod Bezdezem, a potem w południowej — nad Wełtawą. W latach wojny konfrontacja na Wschodzie stała się centrum światowej rzezi. Dlatego też podziemie, rozgałęzione niemal po całych Czechach i Słowacji, w 1941 roku zostało zreorganizowane w oddziały partyzanckie, które działały aż do pełnego wyzwolenia. Początkowo Ołeksij był w oddziale koło miasta Mlada Boleslav, a potem na południu Czech, w rejonie miast Czeskie Budziejowice i Czeski Krumlow. Biegła znajomość języków czeskiego, słowackiego, rosyjskiego i częściowo niemieckiego przez wszystkie lata wojny skazała Ołeksija na obowiązki tłumacza komunikatów „Sowinformbiura”, oświadczeń TASS, innych oficjalnych materiałów zarówno ze Wschodu, jak i ze strony niemieckiej na język czeski i słowacki. A jego teksty antyfaszystowskich ulotek wzywały do zdecydowanej walki przeciwko znienawidzonemu wrogowi nie tylko bojowników „niewidzialnego frontu”, one kształtowały wściekłą nienawiść do nu, gdzie wznosi się popiersie Iwana Sirki, w honorowej warcie ustawili się przedstawiciele kozactwa z flagami państwowymi, kozackimi i strzelców siczowych. Wiec otworzył Anatolij Nosenko. Podziękował zgromadzeniu patriotów Ukrainy i wszystkim, którzy przyszli pokłonić się pamięci naszych przodków. Wyraził nadzieję, że zdołamy obronić i rozbudować swoje państwo, uratować duchowość i żyć po ludzku — dumnie i niezależnie. Przy mikrofonie kierownicy rejonu nikopolskiego i miasta Nikopola: pierwszy zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej M. Krukowec, zarządzający sprawami miejskiego komitetu wykonawczego S. Tymoszenko, kierownik wydziału kultury, który zapewnił, że władza w Nikopolu wspiera politykę skierowaną na konsolidację sił patriotycznych. Wystąpienie Iwana Szułyka było krótkie, ale wyraziste i jasne: „Stąd zaczęło się odrodzenie ukraińskiego ducha, ruszyła fala wielkich świąt kozackich, czczenia bohaterów narodowych. Jeszcze, niestety, mamy haniebne fakty — niszczenie naszych świętości. To, co tu się stało w lutym tego roku, — to nie chuligaństwo, jak niektórzy zapewniają. To określona linia polityczna, skierowana na metodyczne niszczenie wszystkiego, co cenne i potrzebne nam, Ukraińcom. Chcemy, aby władza nie odnosiła się obojętnie do języka, naszych problemów, chce się, aby opamiętali się ci, którzy nie wiedzą, co czynią. Zapamiętajmy, nasza siła w jedności”. „Bez przeszłości nie będzie przyszłości, — powiedział generał-chorąży A. Jarosz. — I dzisiaj musimy wykonać zdecydowany krok — zwrócić się do struktur władzy i żądać przyjęcia odpowiednich dokumentów”. Kierownik kozactwa nikopolskiego, ataman Siczy Mykytyńskiej A. Smałuk, który wniósł niemały wkład w odrodzenie kozactwa, również wystąpił. Niezwykle ważnym momentem wydarzenia było przyjęcie rezolucji uczestników wiecu-requiem. Kiedy Anatolij Nosenko odczytywał ten dokument, obecni wsłuchiwali się w każde słowo. „My okupantów w szerokich kręgach ludności cywilnej — wielkiego rezerwu dla rozszerzenia szeregów partyzanckich. Ołeksij wspominał wiele kuriozalnych przypadków z partyzanckiej „pracy” swoich pobratymców-Ukraińców: J. Dołynycza, I. Drebitka, J. Czowbana, Czecha K. Bżichaczka, Niemca Sz. Gutmana i innych. A pod koniec wojny oraz w latach 1945—1947 pracował przy repatriacji swoich rodaków przez Komitet Ukraińców Karpackich. Do 26 listopada 1944 roku agitował ich, by wrócili w rodzinne strony, gdzie wszystko będzie tak, jak przed węgierską okupacją 1938—1939 lat. A po nim — na Ukrainę radziecką, do swojego rodzimego narodu. Bo ani on, ani inni repatrianci-aktywiści nic nie wiedzieli ani o polityce, ani o ekonomii, ani o systemie totalitarnego Związku Radzieckiego, w którym wtedy znajdowała się Ukraina. Przypominało się niemało mieszkańców gór, których z dobytkiem wysłał w swoje Wschodnie Karpaty. Wśród nich była i rodzina A. Nemesza — przyszłego głównego lekarza użhorodzkiego szpitala miejskiego. Udział Ołeksija Łyszaka w walce z niemieckim faszyzmem na terenach Czechosłowacji nie raz był odznaczany podziękowaniami, prezentami, i wreszcie w sierpniu 1999 roku rząd Republiki Słowackiej nagrodził odważnego partyzanta medalem Słowackiego Powstania Narodowego. Odnalazła swojego syna-partyzanta, choć nie na swojej ziemi, i niepodległa Ukraina, nagradzając go Orderem Wojny Ojczyźnianej, medalem „Partyzant Ukrainy”, znakiem pamiątkowym „50 lat wyzwolenia Ukrainy” i in. Częste eskorty repatriantów do Użho- potępiamy wandalizmu w jakiejkolwiek formie. My potępiamy wandalizm wobec naszego języka, kultury, pamięci historycznej. My potępiamy alkoholizację i narkotyzację społeczeństwa, które w czasie pokoju doprowadziły do ruiny środowiska życia Ukraińców. My potępiamy asymilację i komuno-rosyjską okupację”. I mnóstwo rąk uniosło się do góry — głosowanie było jednomyślne. Modlitwę żałobną odprawili księża Kozackiej Cerkwi Pokrowskiej w Nikopolu: protojerej Wiktor, jerej Mykoła i diakon Jurij. Chórem cerkiewnym kierowała Nadija Smał, mieszkanka Ordżonikidze, bandurzystka, śpiewaczka, nauczycielka szkoły muzycznej. Proste i piękne były wystąpienia wszystkich chętnych, bez fałszu i zbędnych ogólnikowych fraz. Uczennica czytała wiersz Tarasa Szewczenki „Rozryta mogiła”, który jest aktualny również w naszych czasach. Mówiła o ważności uzdrowienia środowiska naturalnego J. Staryczenko, przewodnicząca komórki Partii Zielonych w Ordżonikidze, nauczycielka historii i krajoznawstwa (Szkoła Średnia nr 5). Pawło Bohusz poinformował, że wkrótce zostanie zrekonstruowane centrum memorialne i ustawiony obok mogiły pomnik — kozak na narowistym koniu. Mieszkaniec wsi Kapuliwka J. Basanśkyj opowiedział o przeniesieniu prochów Sirki ze strefy zalewowej na obecne miejsce pochówku. Nawiasem mówiąc, odbywało się to przy jego aktywnym udziale. Obecnych wzruszyła scena, gdy weteran Ruchu Mykoła Wołkow z szacunkiem pokłonił się Anatolijowi Nosence i z głębi serca podziękował za jego pracę, uczciwość, umiejętność organizowania podobnych wydarzeń. Wyraził swoje myśli i życzenia przedstawiciel hetmana Ukraińskiego Kozactwa I. Biłasa w obwodzie dniepropetrowskim pułkownik W. Dobrochotow. Mieszkaniec Kapuliwki, podpułkownik w stanie spoczynku H. Frołow wystąpił razem z synem Tarasem. Chłopiec wyrecytował „Legendę o Ukrainie”. Wydarzenie zakończyło się hasłami „Sława Ukrainie i Ukraińcom sława!”. Lubow CZORNOKURENKO rodu, Czopa, Mukaczewa i innych miast skłaniały Ołeksija do pragnienia, by samemu na zawsze wrócić w rodzinne strony. Wszak było gdzie skłonić głowę w przestronnym ojcowskim domu, by stać się dobrym wsparciem dla rodziców po wyczerpujących w przeżyciach wojennych latach. Było gdzie przyłożyć i nie lada rozum oraz dobre serce, które jeszcze na partyzanckich ścieżkach ciążyły tylko do hałaśliwej dziatwy. ...Jak w warunkach Czechosłowacji, tak i rodzinnego Zakarpacia, jakby nie widział innego świata, oprócz ruiny, głodu i innych nieszczęść, które pozostawiła najstraszniejsza z wojen. Przed jego oczami stali niczyje dzieci, obdarci i umorusani małoletni żebracy. Potem Ołeksij Ołeksijowycz pracował jako inspektor obwodowego wydziału oświaty. Z jego inicjatywy budowano domy dziecka, szkoły z internatem dla sierot. W 1954 roku ukończył zaocznie Kijowski Instytut Pedagogiczny z wyróżnieniem. Pracował Ołeksij także w Użhorodzkiej szkole z internatem... Wiele zrobił ten człowiek na niwie oświatowej i jest zasłużenie szanowany. A w listopadzie 1989 roku Ołeksij bierze aktywny udział w zebraniu założycielskim Ludowego Ruchu obwodu, broni prawa do odnowienia obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Ołeksij Łyszak został odznaczony dyplomem honorowego członka Ogólnoukraińskiej „Proświty”, który wręczył mu przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan. O takich ludziach, o patriotach z powołania u nas na Zakarpaciu mówią: „Nasz Ołeksij”. Ciężko przeżyliśmy śmierć naszego Ołeksija na trzy dni przed początkiem 2000 roku... Pamięć o tym człowieku na zawsze pozostanie w naszych sercach. M. MOHORYTA, sekretarz odpowiedzialny Zakarpackiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

CZYTAJCIE UKRAIŃSKIE

Szanowna Redakcjo „Słowa Proświty”! W nr 9 z 1999 roku „SP” wydrukowała moją notatkę „Prenumerujmy ukraińską prasę”. Nie wiem, czy ktoś usłyszał naszą prośbę — aby prenumerować ukraińskie demokratyczne wydania dla wiejskich szkół i bibliotek. Jeśli są tacy świadomi Ukraińcy — prosimy o wydrukowanie ich nazwisk i, w miarę możliwości, adresów na łamach „SP”, myślę, że nie jest ich wielu. My, Winnikowski oddział Towarzystwa „Proświta”, staramy się prenumerować tak wspaniałe gazety jak „Słowo Proświty”, „Ukraińskie Słowo”, „Ukraińska Gazeta”, „Literacka Ukraina” dla nauczycieli głównie ze wschodnich obwodów Ukrainy. W 1998 roku prenumerowaliśmy 53 egzemplarze gazet, w 1999 roku — 50 osób otrzymało te wydania, na 2000 rok gazety te docierają zaledwie do 17 osób. A mamy ponad 150 adresów ludzi, którzy chcieliby czytać ukraińskie wydania, ale nie mają możliwości materialnych, by je prenumerować, a my nie możemy zaspokoić ich pragnienia. Oto fragmenty kilku listów: „Szczerze dziękuję za prenumeratę „Ukraińskiej Gazety”, za to, że przejmujecie się wschodnimi regionami” (W. Mazkun, obwód połtawski, wieś Petriwka); „Szczerze wdzięczni za dobry uczynek — prenumeratę postępowej prasy dla nauczycieli Wschodniej Ukrainy. Wasz szlachetny czyn ma wielkie znaczenie” (M. Iwanczenko, pisarz, obwód czerkaski, wieś Husakowe). Dziękują nam za paczki gazet i książeczkę Beresławskiego „Kto i jak okupował Ukrainę” p. Kuczer z obwodu rówieńskiego, wieś Hołubyne; p. J. Petrenko z miasta Tokmak w obwodzie zaporoskim; p. M. Zańko z obwodu charkowskiego, wieś Woskresenśke; p. I. Horbenko, nauczyciel z obwodu czerkaskiego; Ałła Tarasenko z miasta Wyska w obwodzie kirowohradzkim i wielu, wielu innych. A p. I. Radczence z Kowsjariwki w obwodzie charkowskim prenumerowaliśmy „Słowo Proświty” oraz „Ukraińską Gazetę”. List L. i W. Buriów przesyłam w całości. Za pośrednictwem naszej gazety „Słowo Proświty” jeszcze raz zwracamy się do oddziałów Proświty — prenumerujcie postępowe wydania dla szkół i wiejskich bibliotek, dzielcie się przeczytanymi książkami, które leżą na naszych półkach. Prenumeratę przyjmują wszystkie urzędy pocztowe na wszystkie adresy. Nie drzemmy, bo prześpimy Ukrainę. Teofanija KAŁYTOWSKA, członkini Towarzystwa „Proświta”, miasto Lwów CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK Wielce Szanowna Pani Teofanijo! Szczerze wdzięczni za Pani troskę — prenumeratę „Ukraińskiej Gazety” — wydania wielce interesującego, które chcielibyśmy czytać także w przyszłym roku. Przyjeżdżała moja siostra — bibliotekarka ze wsi Potoky — odebrała Pani list i pokwitowanie. Przekazałem jej poprzednie numery gazety, my, nauczyciele, już przeczytaliśmy, niech czytają koledzy, pracownicy kultury, specjaliści rolni w odległej wsi, gdzie przez pięć lat nie dotarła żadna książka, a aktywnymi czytelnikami biblioteki są nauczyciele, uczniowie miejscowej szkoły, inni specjaliści. Nauczyciele naszej szkoły przygotowali dokumenty do strajku, bo od sześciu miesięcy nie widzimy wypłaty. Rozumie Pani, że na książki, gazety nie da się odkładać. Księgarnię zamknięto trzy lata temu — wykupili ją komercjanci. Po ukraińską książkę trzeba jechać do Czerkas lub Kijowa, a to nie tak blisko. Na targu — tylko rosyjskojęzyczna makulatura. Pyta Pani, jakie książki są potrzebne dla wiejskiej biblioteki — w pierwszej kolejności, zgodnie ze szkolnym programem, który zmienił się znacząco (a co ma robić nauczyciel i uczeń?): „Welesowa księga” (o niej tutaj nawet nie słyszano), „Żółty książę” Wasyla Barki, W. Stus, W. Symonenko, L. Kostenko, O. Ołeś, Je. Małaniuk, I. Bahrianyj, H. Kosynka, T. Osmaczka, D. Humenna. A do tego ani jednego nowoczesnego słownika języka ukraińskiego, podręczników z biologii, chemii, metodyki nauczania, historii Ukrainy, historii literatury ukraińskiej XIX—XX wieku (nowe spojrzenie) — o tych wydaniach tutaj tylko marzą. Nowe nazwiska w literaturze — „biała plama” w naszych księgozbiorach. Nawet książki naszego ziomka W. Zacharczenki „Prybutni ludy” nie ma. Jakoś przypomniało się, to właśnie on pisał, że przed głodem w 33-im nasi ojcowie i dziadowie ratowali się w Waszym kraju, a teraz Wy ratujecie nas znowu od głodu duchowego. Jeśli coś z książek możecie przysłać, to najpewniej zrobić to na nasz adres, bo do wsi wiele rzeczy nie dociera. Życzymy Pani wszelkich dóbr. Z poważaniem Lubow i Wałerij BURIJ, 258602, obwód czerkaski, miasto Watutyne-2, prospekt Watutina, 42, m. 48 Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nie bez powodu nazywane jest matką ukraińskich organizacji społecznych: z jego środowiska wyszła większość narodowo-patriotycznych stowarzyszeń zarówno minionych, jak i obecnych. Tradycje „Proświty” — wieczne, styl pracy — nowoczesny! Rzecznik prośwician — gazeta „Słowo Proświty”! Zwracamy się do Was, naszych współmyślicieli, naszych doradców, naszego jedynego wsparcia: prenumerujcie „Słowo Proświty”! Nasz cel: państwo ukraińskie, język ukraiński, godne życie obywateli, godność ludzka, osiągnięcia ducha — ponad wszystko. Zatem bądźmy razem, bądźmy współtwórcami: czytajcie, popularyzujcie, prenumerujcie „Słowo Proświty”! To Wasza gazeta, ona jest o Was i dla Was! Nasz indeks 30617 Cena na 1 rok — 7,32 hrywny. Cena na 6 miesięcy — 3,76 hrywny. Wszyscy Ukraińcy, dorośli i dzieci — prenumerujcie „Słowo Proświty”!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«PODRÓŻNY DZIENNIK» D. KRMANA OCZAMI KRAJOZNAWCY

W ubiegłym roku w Kijowie, nakładem wydawnictwa «Proświta», w przekładzie O. Bułach i H. Bułacha po raz pierwszy ukazał się drukiem «Podróżny dziennik» (Itinerarium, 1708—1709) wybitnego słowackiego działacza religijnego Daniela Krmana. Przekład na język ukraiński dokonany został z języka słowackiego, chociaż oryginał «Podróżnego dziennika» napisano średniowieczną łaciną. Artykuł wstępny do książki napisał akademik I. Dziuba. Przedmowę, przypisy, indeks nazwisk oraz indeks nazw miejscowych sporządził Mykoła Niewrłyj. Książkę uzupełnia również streszczenie w językach słowackim, francuskim i angielskim. Autor książki to znany działacz religijny XVIII wieku, jeden z ideologów reformacji religijnej w Cesarstwie Austriackim. W 1708 roku stanął on na czele delegacji do szwedzkiego króla Karola XII, aby uzyskać jego poparcie dla kościoła ewangelickiego. Kwatera Karola XII znajdowała się w tym czasie na terytorium Rzeczypospolitej, w Mohylewie, a droga D. Krmana do tego miasta wiodła przez Polskę, Prusy Wschodnie, Litwę i Białoruś. Tutaj przyłączył się do kwatery króla i wraz z nią przeżył wszystkie perypetie ukraińskiej wyprawy oraz ucieczki przez Ukrainę, tureckie posiadłości i Mołdawię. D. Krman był bardzo spostrzegawczym człowiekiem, którego przede wszystkim interesowały wydarzenia polityczne i dyplomatyczne, których był świadkiem, a także przyrodnicze i geograficzne okoliczności, etnografia i religia ludów, w których środowisko zaniosło go los. Swoje notatki sporządzał pod bezpośrednim wrażeniem tego, co widział i słyszał. Dlatego stanowią one szczególnie cenne źródło dla dociekliwego badacza naszej rodzimej historii. Ta książka nie jest pełnym przekładem «Podróżnego dziennika», lecz jedynie tych jego części, które dotyczą Ukrainy. Dużą uwagę D. Krman poświęca hetmanowi Ukrainy I. Mazepie, zwierzchnikowi państwa «Kozakia», którego nazywa „kozackim geniuszem”. Obok najczęściej używanej nazwy naszego kraju «Kozakia» autor posługuje się czasem także nazwą Ukraina. Naród ukraiński nazywa on często „narodem kozackim”. Dla współczesnego czytelnika bardzo interesujące są świadectwa o takich państwowcach jak szwedzki król Karol XII (tak właśnie D. Krman nazywa króla) i hetman Iwan Mazepa, a także o ich współpracownikach — szwedzkich generałach i dworskiej arystokracji oraz ukraińskiej starszyźnie — pułkownikach, setnikach, duchowieństwie i administracji cywilnej. Wszystko to uważny czytelnik znajdzie w proponowanej książce. Na tę książkę warto spojrzeć także oczami krajoznawcy. Bo D. Krman na przełomie 1708 i 1709 roku wraz z kwaterami Karola XII i Iwana Mazepy przeciął Ukrainę z północy na południowy zachód i pozostawił wiele świadectw, które niekiedy zasadniczo zmieniają nasz pogląd na niektóre wydarzenia i fakty historyczne. 6 października 1708 roku Szwedzi, pokonawszy gęste lasy na wzniesieniach, albo — jak pisze D. Krman — «...góry, dzikości których trudno opisać jakimkolwiek piórem», trzema drogami (kolumnami) «...odeszli do Kozakii». Tutaj, niedaleko granic Hetmanatu, we wsi Drohi, Karol XII przebywał czternaście dni. Już tutaj, w warunkach początkowego etapu wyprawy, D. Krman zauważył szereg istotnych błędów popełnionych przez Karola XII w planowaniu kampanii, które później doprowadziły do tragedii pod Połtawą. Dopiero 8 listopada, gdy już nadeszła sroga śnieżna wczesna zima, Karol XII spotkał się we wsi Hirki, niedaleko miasta Nowogród Siwierski, z hetmanem, czy też, jak pisze D. Krman, «jaśnie wielmożnym księciem Kozaków Iwanem Mazepą», i wydał na jego cześć obiad w swojej rezydencji. Dalsze drogi Karola XII na Ukrainie prowadziły przez Baturyn, Romen (Romny), Hadziacz, Zienkow, Opisznię, Budyszcze, Połtawę, Nowe Sanżary, Biliki, Kobeliaki, Perewołoczną, Oczaków, Bender, Jassy, Suczawę, Chust, Mukaczewo. Tak szczegółowo wymieniam główne etapy tej trasy po to, by współczesny czytelnik zobaczył, że przez 300 lat, które upłynęły od tamtych wydarzeń, bardzo wyraźnie zmieniły się zarówno główne szlaki komunikacyjne, jak i znaczenie oraz rola szeregu miejscowości, kiedyś gwarnych i ludnych, a dziś mało znanych małych wsi czy osiedli. W Batyrynie, stolicy Hetmanatu, autor «Dziennika podróży» zapisał: «Ujrzeliśmy jedynie zadymione młyny, zrujnowane domy, ludzkie trupy, na wpół spalone i zakrwawione». Tłumaczenie dziennika dokonywano z łaciny na słowacki, a z niego na język ukraiński. Doprowadziło to do błędów, a niekiedy wprost do przekręceń nazw i pojęć. Na przykład wieś Hołinka, dzisiejszego rejonu bachmackiego, nazwano Hołenki, Mizin — Mezin i tym podobne. Możliwe, że te nazwy kiedyś tak właśnie brzmiały, ale przecież książkę przetłumaczono na współczesny język. A skoro tak, to powinna być zrozumiała dla tego, kto czyta ją dzisiaj, a przy zmianie nazwy trzeba było dać odpowiednie przypisy. Ogólnie rzecz biorąc, język tłumaczenia jest dość niedoskonały. «Dziennik podróży» powstał na początku XVIII wieku, a jego współczesne tłumaczenie powinno mieć pewien odcień archaiczności, być wzbogacone słowami tamtej epoki. Ale sprawa ta jest dalece niełatwa i wymaga wielkiego taktu i wielkiej wiedzy. Niestety, autorom tłumaczenia nie udało się rozwikłać wszystkich «zagadek» oryginału. A w ogóle — niewyczerpanym źródłem wiedzy dla regionalistów są zarówno «Dziennik podróży» D. Krmana, jak i kozackie kroniki Wełyczki, Hrabianki, Samowydca oraz wiele innych dokumentów historycznych. Wydaje się, że «Dziennik podróży» Daniela Krmana zwróci uwagę nie tylko regionalistów, lecz zostanie przeczytany przez wszystkich, którzy interesują się historią rodzinnego kraju. Nakład książki wynosi zaledwie 3000 egzemplarzy, więc byłoby dobrze, gdyby nasze muzea i izby muzealne przy szkołach i innych zakładach edukacyjnych, a także biblioteki miały egzemplarz tej książki. Ona na to zasługuje. B. KYRYCZOK, historyk, osiedle typu miejskiego Dmytriwka, rejon bachmacki, obwód czernihowski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

W Prawie Bożym znaleźć...

Naród ukraiński od wieków był i jest wysoce moralny. Okoliczności, w których musiał i musi przetrwać, są jednak niezwykle trudne. Przez stulecia język ukraiński, pieśń, teatr i książkę prześladowano, zakazywano ich, lekceważono je i nie uznawano ich za samodzielne. Podobne tortury przeszedł także Kościół ukraiński, ukrzyżowany przez wszystkich „władców” Ukrainy. Dlatego dziś proświtianie, zmieniając jedynie formy i metody swojej działalności w odniesieniu do dzisiejszych wymogów, nadal odradzają tradycje, historię i obyczaje wielkiego, miłującego wolność, mądrego narodu ukraińskiego. Uznawali to nawet rosyjscy satrapowie. Sam Piotr I przed senatem twierdził: „Naród małoruski jest bardzo mądry i bardzo chytry: jak pszczoła pracowita daje państwu rosyjskiemu i najlepszy miód umysłowy, i najlepszy wosk na świece rosyjskiego oświecenia, lecz ma też i żądło. Będzie wołem jarzmowym i świecznikiem państwa rosyjskiego, ale gdy tylko zamierzą się na jego wolność i język, wtedy z niego wyrosną smocze zęby!..” Zwróćcie uwagę: „najlepszy miód umysłowy i najlepszy wosk na świece”! Według Iwana Ohijenki wpływ kultury ukraińskiej odbił się w Moskwie „na architekturze, na malarstwie, na ubiorze, na śpiewie, na muzyce, na obyczajach, na prawie, na literaturze i nawet na samym języku moskiewskim”. Tak więc Moskale przywłaszczyli sobie ukraińskie arcydzieła: Ławrę Kijowsko-Peczerską, Ławrę Poczajowską, „Kijowsko-Peczerski Paterik”, sztuki F. Prokopowycza, światową sławę Gogola, Czechowa, Wernadskiego, kompozytorów Bortniańskiego, Berezowskiego, Wedla, architekta Zarudnego i wielu innych Ukraińców. Po przyłączeniu Metropolii Kijowskiej do patriarchatu moskiewskiego „wszelkim sprawom oświatowym ukraińskiego duchowieństwa nastał kres”. I dziś, niestety, choć nasza „Proświta” skierowała apele do Rządu i Wierchownej Rady, ukraińskie ławry nadal należą do patriarchatu moskiewskiego, a cerkwie UPC MP, świątynie protestanckie i katolickie wyrastają jak grzyby po deszczu na Ukrainie. Dlatego też jesteśmy zmuszeni przypominać sobie: „kim jesteśmy, dziećmi czyich ojców”, o własnej godności i dumie z ojczyzny. Statut Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki – następcy „Hromady” (1860 r. – początek XX w.), „Proświty” (1868 – 1939), Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (1989 — 1991) — wśród szeregu zadań ma ono właśnie na celu podnoszenie duchowości narodu ukraińskiego, utrwalanie w społeczeństwie zgody religijnej i obywatelskiej. W wypełnianiu swoich statutowych zadań proświtianie Tarnopola z pewnością przewidują udział duchownych, którzy błogosławią każdą imprezę. Wspólnie z kościołami miasta organizujemy ciekawe i treściwe wieczory literacko-artystyczne: „Boże Narodzenie”, „Wielkanocna rodzina”, „Wesele na Ukrainie”, święta Andrzeja, Malanki, Mikołaja, Michała, „Ukraińskie wieczornice”, „Wielki Post”, „Radość Zielonych Świąt” oraz inne. Wystawy o następujących nazwach poruszają proświtian swoją jaskrawością, niepowtarzalnością i wysokim kunsztem: „Cudowna nić starożytności” — hafty własnej rodziny; „Wielkanoc stoi na straży duszy” — pisanki, krasranki z mojego rodowodu; „Paska gotowa, odpukać” — upieczona samodzielnie, z mamą, z babcią; „Kalita” — przaśna i wesoła oraz wiele innych. Wieczory pytań i odpowiedzi: „Miłość, jak śmierć, jest wielką siłą, ponad nią jest tylko Bóg”, „Prawo do życia i śmierci”, „Spowiedź — zbawienie duszy”, „Nie samym chlebem żyje człowiek”, „Moje miasteczko — Boży raj”, „Nie szukaj drzazgi w oku brata swego” oraz inne przebiegają ożywiająco i wzbogacają obecnych wiedzą. Owocnie współpracujemy z miejskimi dziecięcymi chórami kościelnymi, Dружynami Maryjnymi, organizacją młodzieżową „Młodzież ukraińska — Chrystusowi”. Z nimi co roku jeździmy do Zarwanicy lub Hoszowa. Bierzemy udział w czuwaniach kościelnych. Niesiemy do ludzi w pierwotnych ogniskach, parafiach Słowo Boże w pieśniach, wierszach, jasełkach, scenkach teatralnych. Wzorowy dziecięcy teatr „Dywosvit” Szkoły Ogólnokształcącej nr 22 ma w repertuarze „Matkę-służącą” Tarasa Szewczenki, „Faraonów” oraz program koncertowy „Ukrainо, ty moje życie i miłości”. Konferencje naukowo-praktyczne, poświęcone duchownym-oświatowcom Andrzejowi Szeptyckiemu, Josyfowi Slipomu z udziałem ich krewnych, pozwalają zapoznać się z szlachetnością i wielkością ducha samoofiarnych duszpasterzy, wzbudzają pewność siebie, miłość, wiarę i nadzieję — trójjedność najwspanialszej formy współistnienia na Ziemi, skłaniają do twórczych i owocnych rozważań, czynów. Niezapomnianą była konferencja na temat „Historia Kościoła greckokatolickiego na Ziemi Tarnopolskiej”, którą przeprowadziliśmy wspólnie z inteligencją, Archiwum Obwodowym, z udziałem zrehabilitowanych ojców Mykoły Szawaryna, Michaiła Szewczyszyna, zilustrowaną materiałami archiwalnymi, fotografiami, które zachowały tarnopolskie rodziny. Jedynie fragmentarycznie można zatrzymać się na współpracy z harcerzami-plastunami, biurem wycieczkowym, szkołami sportowymi, dziecięcym centrum twórczości ludowej, organizacjami ekologicznymi, partiami, bibliotekami, środkami masowego przekazu. Tak więc wspólnie z Obwodowym Stowarzyszeniem Kobiet zorganizowano dobroczynne spotkanie z inwalidami, którzy odnaleźli swoje miejsce w życiu. Pierwotne ogniwa bibliotek miejskich organizują wystawy książek „Ścieżkami Bożych przykazań”, tematyczne spotkania z pisarzami, poetami, malarzami, kompozytorami „Bóg — sędzia nas wszystkich”. Proświtianie Marta Czopik i Wasyl Derij wydali książeczki dla dzieci, Nadija Opałko — „Metropolita Andrzej: mecenas, oświatowiec”, Daria Czubata — „Trójjedność”. W gazecie „Tarnopol Wieczorny” co miesiąc drukujemy rubrykę „Medyczne abecadło” (prowadząca D. Czubata), w której poruszamy kwestie duchowości, publikujemy wywiady z kapłanami. Rubryki „Berehynia”, „Kalina”, „Młodość”, „Prawo i porządek” oraz inne w miejskich i obwodowych gazetach drukują artykuły proświtian. Wspieramy rozpowszechnianie czasopisma „Boży siewca”. Muzea etnografii Wyższej Szkoły Zawodowej nr 11, Szkoły Ogólnokształcącej nr 14 „Chwała Kozaczyzny” oraz Szkoły Ogólnokształcącej nr 17 im. B. Lepkiego wspólnie z „Plastem” organizują spotkania poznawczo-oświatowe, które wzbogacają wiedzą z historii Ukrainy, piśmiennictwa, obyczajów. Przez radio i telewizję występujemy z okazji świąt religijnych, z okazji Dni Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki. Corocznie organizujemy „Godziny pamięci” przy pomniku Tarasa Szewczenki. Z okazji 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego planujemy uporządkować cmentarze, zorganizować wędrowną wystawę literatury teologicznej i historycznej, konkursy „Szopek”, festiwale zgodnie ze wspólnymi z miejscowymi władzami przedsięwzięciami. Daria Czubata, przewodnicząca Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki w Tarnopolu

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ MALEŃKA HANNUSIA ZWYCIĘŻYŁA, TERAZ SPRAWA NALEŻY DO WSPÓLNOTY

Jak informowała nasza gazeta (numer 2 (68) tego roku), do Mińskiego Sądu Rejonowego stolicy z pozwem o naruszenie jego praw obywatelskich zwrócił się pan Ołeksandr Kryżaniwski, któremu urząd stanu cywilnego Mińskiego Rejonu odmówił prawa zarejestrowania nowo narodzonej córeczki Hannusi jako Ukrainki. Służba urzędu stanu cywilnego powoływała się na ustawę o usunięciu w nowych „dwujęzycznych” paszportach wpisu o narodowości, obraźliwą dla każdego świadomego Ukraińca, a rodzina Kryżaniwskich kierowała się prawem rodziców do poświadczania narodowości dziecka, gdyż w metrykach rodziców wciąż figuruje taki oto „archaizm” jak „Ukrainiec”, „Ukrainka”. Małej Hannie się poszczęściło: metryki urodzenia jej rodziców, Ołeksandra Kryżaniwskiego i Julii Kryżaniwskiej, dały sędziemu, panu Mykole Tyszczukowi, podstawę, by w oficjalnym orzeczeniu zobowiązać służbę rejonowego urzędu stanu cywilnego do dokonania odpowiedniego wpisu — „Ukrainka”, przeciwko czemu tak gorąco i, co najważniejsze, z „państwową werwą” zbuntował się urzędnik niezależnej Ukrainy. 14 kwietnia 2000 roku małej Hannusi przyznano prawo wejść jako Ukrainka w trzecie tysiąclecie, lecz cieszyć się własnym statusem prawnym będzie mogła tylko do 2016 roku, czyli do pełnoletności, kiedy przyjdzie jej odebrać ukraińsko-rosyjski paszport bez oznak narodowości. Nikt nie zapytał przyszłej obywatelki Hanny Kryżaniwskiej, czy zechce zasilić wspólnotę mieszkańców Ukrainy, w której zrusyfikowana Rada Najwyższa odebrała prawo do nazywania się świętym słowem „Ukraińcy”, a słowo „naród” zastąpiono pojęciem „ludność”. Ojciec dziecka domaga się oficjalnych przeprosin ze strony Mińskiego biura urzędu stanu cywilnego, w przeciwnym razie będzie zmuszony zwrócić się do sądu z żądaniem odszkodowania za wyrządzoną krzywdę moralną. Czy pan Kryżaniwski wraz z żoną zdoła udowodnić, że odmowa statusu „Ukrainka” jest obrazą, trudno powiedzieć — biorąc pod uwagę przewagę urzędników-„serdiuczok”... Chyba że tysiące Ukraińców staną w obronie małżeństwa, a wraz z nim całego narodu, zbierając podpisy przeciwko paszportom z moskiewskim piętnem. A może będą czekać, aż mała Hannusia dorośnie i sama sobie poradzi, a wraz z nią cała ukraińska społeczność, która od wielu lat gorąco liczy na to, że „ktoś przyjdzie i coś zrobi”? Oles HRYB, współprzewodniczący KROH

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

POCZTA «SŁOWA PROSWIATY»

Otrzymaliśmy wiele odpowiedzi na obszerną publikację materiałów narady w sprawach językowych, którą zorganizowała i przeprowadziła w Sumach obwodowa administracja państwowa przy aktywnym wsparciu Sumskiej Obwodowej «Proświty». Proświtianie i kierownictwo obwodu dziękują za poparcie i popularyzację ich kroków na rzecz wprowadzania w życie ustawodawstwa językowego Ukrainy. Wokół kwestii językowej toczą się obecnie zacięte spory nie bez powodu; nie bez powodu ta kwestia jest kamieniem obrazy także w wielkiej polityce na postradzieckich przestrzeniach, gdzie Rosja nadal dąży do trzymania wszystkiego i wszystkich pod swoją kontrolą. Jeśli ulegniemy naciskowi otwartych szowinistów i zlumpenizowanej części społeczeństwa, to cofniemy się nie tylko w polityce humanitarnej — cofniemy się w budowie Państwa Ukraińskiego i w kształtowaniu narodowo świadomego, a zatem zdolnego do działania i żywotnego społeczeństwa. Niektórzy wątpią: czy to rzeczywiście właściwy moment, by przykładać tak wielkie znaczenie do języka i w ogóle do duchowości? Może najpierw zadbać o chleb? Oczywiście chleb na stole każdego człowieka ma bardzo wielkie znaczenie: czerpie się z niego siły i pewność jutra. Z czego może czerpać pewność jutra młode Państwo Ukraińskie? Ze spójności swoich obywateli, z ich patriotyzmu. Zgodna wspólnota poradzi sobie ze wszystkim, lecz jeśli jeden będzie patrzył na Krym, drugi na Rzym, a trzech — z kiełbasną nostalgią — za chutorem Michajłowskim, wózek naszych problemów utknie na długo w miejscu. Trudno w zdenacjonalizowanych masach, które ponadto są rozczarowane działaniami władzy, obudzić twórczy zapał. Przebudzić w ludziach świadomość obywatelską, poruszyć głęboko ukrytą w każdym ukraińskim sercu strunę — ty przecież jesteś Ukraińcem, twój wiśniowy ród jest unikalny pod słońcem, jak każdy inny, otrząśnij się, obejrzyj się, szanuj się! — można tylko tak delikatnym instrumentem, jak samo serce: słowem ojczystym. To niełatwa i długa droga. Na przebudzenie ojczystego słowa zgodnie pracują działacze Sumskiej «Proświty». Dzięki ich wysiłkom obwodowa administracja państwowa stawia kwestię językową w rzędzie priorytetów, rozumiejąc, że człowiek pozbawiony duchowości i ojczyzny nie podniesie ani gospodarki, ani rolnictwa, nie posadzi drzewa i nie oszczędzi rzadkiego kwiatu na stepie. Sumianie już wiele zrobili. Na obwodowej naradzie w sprawach językowych podsumowano wyniki i wyznaczono nowe zadania. Przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Szczerban wydał zarządzenie «O dodatkowych środkach na rzecz funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego w obwodzie», w którym określono plany, uregulowane zgodnie z konkretnymi życiowymi warunkami obwodu. Kolejna miła wiadomość nadeszła z Sum: w mieście zdemontowano pomnik krwawego wodza. Nasza ziemia się oczyszcza, ziemia się orze pod nowe bogate zasiewy. Tak trzymać, sławny sumski kraju!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

FUNDUSZ PAMIĘCI OLEKSY TYHEGO OGŁASZA KONKURS TWÓRCZY

W mieście Drużkiwka w obwodzie donieckim, gdzie mieszkał i pracował znany obrońca praw człowieka, patriota Ukrainy Oleksa Tyhyj, do swojego aresztowania i procesu, trzy lata temu z inicjatywy dyrektora wydawnictwa «Prima-Press» Serhija Bazanowa powołano Fundusz Dobroczynny Pamięci Oleksy Tyhego. Wśród fundatorów Funduszu znajdują się: towarzystwo ubezpieczeniowe «Asko-Donbas Północny» (dyrektor generalny Jewhen Matuszewski), drużkiwecki oddział Towarzystwa «Proświta» oraz kilka osób prywatnych. Fundusz wiele zrobił dla propagowania działalności ukraińskiej Grupy Helsińskiej, która była centrum ruchu obrony praw człowieka. Za środki Funduszu wydano kilka książek, zorganizowano szereg publikacji tematycznych i inne. W zeszłym roku Fundusz przeprowadził konkurs na najlepszą publikację o ukraińskim ruchu obrony praw człowieka i jego uczestnikach. Zwycięzcą uznano redakcję gazety «Doniecczyna» (miasto Donieck), a sześciu innych uczestników konkursu wyróżniono nagrodami pocieszenia. Założyciele Funduszu postawili sobie za cel wzniesienie w Drużkiwce pomnika Oleksy Tyhemu oraz wydanie zbioru jego dzieł. Konkurs twórczy postanowiono kontynuować. Na konkurs przyjmowane są materiały opublikowane w prasie w 2000 roku. Podsumowanie zostanie dokonane w styczniu 2001 roku. Wręczenie nagród zwycięzcom odbędzie się 27 stycznia, w dniu urodzin Oleksy Tyhego. Termin składania materiałów na konkurs upływa 30 grudnia 2000 roku. Zwycięzców czekają nagrody: — jedna pierwsza nagroda — 2000 (dwa tysiące) hrywien; — dwie drugie nagrody — po 1000 (jeden tysiąc) hrywien; — dwie trzecie nagrody — po 500 (pięćset) hrywien. Jury konkursu prowadzi przewodniczący rady Funduszu Pamięci Oleksy Tyhego Serhij Bazanow. Organizatorzy proszą o przesyłanie publikacji prasowych i czasopiśmiennictwa w oryginale oraz, najlepiej, elektronicznej kopii do umieszczenia na stronie internetowej na adres: 343260, miasto Drużkiwka, ul. Lenina 26, Fundusz Dobroczynny Pamięci Oleksy Tyhego, tel.: (06267) 4-56-68, faks: (06267) 4-24-97, e-mail: found @ primapress.donetsk.ua. CZERWIEC, nr 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w centrum stolicy Ukrainy, na początku bulwaru Tarasa Szewczenki, na skrzyżowaniu z głównymi ulicami — Chreszczatykiem i Wielką Wasylkowską (do niedawna — Czerwonoarmiejską), wznosi się pomnik. Pośrodku jego podium znajduje się wysoki cylindryczny cokół, na którym stoi dynamiczna postać rzeźbiarska. To pomnik «wodza światowego proletariatu» Lenina-Uljanowa. Wielu kijowian i przyjezdnych dziwi się, dlaczego ten pomnik — symbol radzieckiego totalitaryzmu — nadal zajmuje zaszczytne miejsce w stolicy już niepodległego państwa, Ukrainy. I wydaje się, że mają ku temu podstawy. Zanim jednak wyjaśnimy ten paradoks, poruszymy pokrótce coś innego, ale związanego z tym «zabytkiem». Samo miejsce i jego otoczenie nie są do tego odpowiednie. Pomnik Lenina stoi bowiem na bulwarze Tarasa Szewczenki, a więc w niewłaściwym miejscu. Co więcej, kiedyś był tu luterański cmentarz, a później miejski ściek. Również ta rzeźbiarska postać jest odbierana nieco «apolitycznie». Granitowy «Iljicz» z pasją zwraca się w stronę Targu Bessarabskiego, jednocześnie jakby podglądając sąsiedni sklep. A czy ktoś zwraca uwagę na to, że na tylnej stronie cokołu pomnika «skromnie» wyryto rok jego wzniesienia — 1946? Przecież był to rok powojennego głodu na Ukrainie. Czy nie była to wówczas kpina z narodu — stawiać pomniki «wodzom»? Do tego jeszcze tak monumentalne. To przecież otwarty cynizm ówczesnej totalitarnej władzy. Jednak przewyższa go jawne wyzwanie rzucone narodowi ukraińskiemu. Na cokole pomnika wyryte są słowa samego Lenina. Oto one w języku oryginału: «При едином действии пролетариев великорусских и украинских свободная Украина возможна, без такого единства о ней не может быть и речи». To jest prawdziwa kpina z Ukraińców. Czyżbyśmy więc byli jedynym narodem na świecie, niezdolnym do stworzenia własnego państwa? I czy nasz los zawsze będzie zależał od Rosji?.. Zresztą Lenin nie uważał Ukraińców za odrębny naród-nację. Do tego, że tak było, jeszcze powrócimy, odpowiadając na wcześniejsze pytanie, dlaczego ten pomnik jest tu «wywyższany» także dziś. W 1992 roku Kijowska Rada Miejska utworzyła specjalną komisję do określenia dalszych losów pomników i pamiątkowych znaków reżimu totalitarnego. Komisja składała się z naukowców odpowiednich profili oraz działaczy społecznych. Wchodziłem w jej skład także ja jako przewodniczący naukowo-konsultacyjnej rady ds. kultury i środowiska historycznego przy radzie miejskiej. Powierzone Komisji zadanie było trudne i odpowiedzialne. Co więcej, nasza decyzja miała stać się swego rodzaju wzorcem dla podobnych problemów w całej Ukrainie. A nasze zadanie komplikowało to, że w przeciwieństwie do «epoki» pyszałkowatego imperium rosyjskiego, kiedy pomników było niewiele, za władzy radzieckiej mnożono je w dużej liczbie. Szczególnie takim działaczom, jak Lenin, Stalin, a nieco wcześniej — Marks. Zrozumiałe, że oceny emocjonalne, nawet słuszne, nie mogły być decydujące. Ten problem wymagał najwyższej obiektywności i kryteriów naukowych. Wśród tych zabytków są bowiem i takie, które mają wartość artystyczną. Albo — szczególnie charakterystyczne dla tej «epoki», a więc «utrwalają» owe ideologiczne i smakowe upodobania. Dlatego podlegają zachowaniu, choć z pewnymi zastrzeżeniami. To „żywi” świadkowie reżimu radzieckiego. Takie pomniki, uznane do zachowania, stawały się swoistymi zabytkami owej «epoki». I miały być eksponowane w specjalnie utworzonych w tym celu alejach — «galeriach» pod gołym niebem w parkach, stałych wystawach itp. W Kijowie na ten cel wybrano dawną wystawę gospodarki narodowej. Ten teren odpowiadał także «ideologicznie». Pokazywano tam za czasów radzieckich zakłamaną potiomkinowską fasadę, tak zwane «osiągnięcia gospodarki narodowej». CZERWIEC, nr 6 (72), 2000 ROK Tam, z punktu widzenia historycznego, powinni przebywać także twórcy tej „epoki” i jej „dobrodziejstw”. Właśnie tam będą ich oglądać zwiedzający, turyści i każdy, kto zechce. Tak jest powszechnie w wielu krajach świata, które kiedyś były koloniami. Szczególnej uwagi Komisja powinna jednak udzielić dwóm pomnikom: pomnikowi Lenina na placu Bessarabskim, o którym już była mowa, oraz pomnikowi na dawnym placu Rewolucji Październikowej (obecnie — Niepodległości). Jeśli chodzi o ten ostatni, to nie miał on ani wartości artystycznej, ani historycznej. Był nawet bezmyślnie apolityczny jak na ten reżim. Przedstawiał sobą wielkoskalową „kompozycję”, pośrodku której wznosił się „wódz narodów Lenin”. A u jego stóp tuliły się, jak pigmeje, bohaterowie Rewolucji Październikowej — „lud”... Dlatego nie przypadkiem ten wielopostaciowy monument ludzie uważali za pomnik Lenina. I jego los jest znany: został „zrzucony”. A prawdziwy pomnik „ojca rewolucji” na Bessarabce Komisja zaleciła, przynajmniej na pewien czas, pozostawić na miejscu. Lecz z zastrzeżeniem jego „atrybucji” — napisu na pomniku jako szyderstwa z narodu ukraińskiego oraz kanibalskiej daty jego wzniesienia w czasie głodu na Ukrainie. Co najważniejsze, obok pomnika Lenina należy postawić wielką kamienną stelę z wykutym na niej krótkim tekstem adnotacyjnym. Należy w nim przedstawić co najmniej najbardziej zbrodnicze akcje „internacjonalisty” Lenina wobec Ukrainy. Oraz jego stosunek do narodu ukraińskiego. Świadczą o tym niezbicie dokumenty historyczne, jego osobiste artykuły, listy, telegramy. Przekonująco mówi o tym również książka „W. I. Lenin o Ukrainie”, wydana w 1957 roku. Czyta się ją przerażająco nawet teraz, tak cynicznie jest wyniosła i aż kipi jezuickimi faktami. Dlatego nawet za tego reżimu została wycofana ze sprzedaży i bibliotek. Na 752 stronach zawiera ona upiorne dokumenty dotyczące Ukrainy, napisane przez samego Lenina. I, co znamienne, słowo „украинец” [ukrainiec] pierwszy raz napotykamy dopiero na 304. stronie. I to jedynie dlatego, że zmuszony jest zwrócić się do ukraińskiego działacza Stepanjuka, pozyskując go jako zwolennika. Jednak także tutaj, mówiąc o robotnikach, przedstawia ich jako „russkich” (w większej części „wielkorusińskich”). A chodzi o Katerynosław (Dniepropetrowsk), gdzie, według Lenina, wszyscy są „russkimi”, a wśród nich — „wielkorusińskimi”. Zatem Ukraińcy to „russkie”... I to już w 1913 roku. A przedtem we wszystkich jego dokumentach nie ma Ukrainy, jest natomiast „Юг России” [Południe Rosji], „Юго-Запад России” [Południowy Zachód Rosji], „Юг” [Południe], „Окраина” [Peryferie], „Малороссия” [Małoruś] i po prostu „Россия” [Rosja]. Nawet czasopismo Katerynosławia „Южный рабочий” [Południowy Robotnik] Lenin zaproponował przemianować na „Русский рабочий” [Ruski Robotnik] (s. 202). A w swoim przeglądzie „Новые хозяйственные движения в крестьянской жизни” [Nowe ruchy gospodarcze w życiu chłopskim] posługuje się wyłącznie określeniami dotyczącymi Ukraińców: „русские крестьяне” [ruscy chłopi], „русское население” [ruska ludność], „русские поселения” [ruskie osady], „русские губернии” [ruskie guberni]... Choć mowa o Południu Ukrainy: guberniach Katerynosławskiej, Chersońskiej, Taurydzkiej. Są tam Niemcy, Grecy, Bułgarzy, Ormianie, a wszyscy pozostali — to „russkie” (s. 10—11). Choć rosyjskich chłopów tam nie było. W artykułach Lenina wspominane są problemy narodowe Polaków, Łotyszy, Żydów, Finów, Estlandczyków (Estończyków) – wszystkim im wytyka „separatyzm”. A Ukraińców tu nie ma. Pewnie uważa, że nie mieli oni problemu narodowego. Oto psychologia typowego dla carskiej Rosji mieszczanina-wielkorusa. No, niech to będą „błędy młodości”. Ale fragment przemówienia Lenina, wykutego w cokole jego pomnika, to już słowa „dojrzałego męża”. I to jest jeszcze tylko wierzchołek góry lodowej, bo nawet wtedy, gdy powstał tak zwany Związek Radziecki, Lenin pozostaje sobą. W artykule z 31 grudnia 1922 roku „K woprosu o nacyjonalnostiach ili ob »awtonomizacyi«” (ostatnie słowo w cudzysłowie!) wszystkie narody „Związku”, jak za czasów caratu, nazywa „inorodcami”, w przeciwieństwie do „wielkorosjan”. Choć żyją od wieków na swojej ziemi, zagarniętej przez imperium rosyjskie. Do problemu narodowego w „więzieniu narodów Rosji” Lenin odwołuje się dopiero w grudniu 1913 roku, gdy stał się on pierwszorzędny. Tak pojawiają się jego rozprawa „Krytyczne uwagi o kwestii narodowej”, artykuły „Jeszcze o nacjonalizmie” (1914), „K woprosu o nacjonalnoj politikie” (1914), „O prawie narodów do samookreślenia” (1914), „O narodowej dumie wielkorosjan” (1914). Zatem rok 1914 nie przypadkiem obfitował w artykuły Lenina dotyczące kwestii narodowej, bo stała się ona pilna. Lenin był jednak niezwykle niekonsekwentny. Nawet sam sobie zaprzeczał. Wszystko zależało od okoliczności i adresata, do którego się zwracał. Tak, w liście do redakcji pisma „Dzwin” Lenin, potępiając Jurkiewycza za „nacjonalizm”, pisze: „...Głęboko oburzony propagowaniem oddzielenia ukraińskich robotników w osobną organizację socjaldemokratyczną...”. A w liście do swojej zaufanej koleżanki – przyjaciółki Inessy Armand – otwarcie prowokacyjnie zapowiada jej: „Wysyłam projekt ukraińskiej odezwy (projekt Lenina. – O. S.) i bardzo proszę, abyś taktownie ją przedstawiła (nie w moim imieniu, oczywiście...), a jeszcze lepiej... przez parę Ukraińców... przepisz mój projekt... Niech Lola przetłumaczy go na ukraiński... gdyby mój projekt przekazać ukraińskim głosem... Już się zabieram... 1.IV.1914”. To są działania „Iljicza” przeciwko ukraińskim organizacjom narodowym. A 27.04.1917 roku, gdy niepodległość Ukrainy staje się rzeczywistością, Lenin w swoim artykule „Ukraina” udziela rad, jak z nią flirtować i obietnicami dezorganizować Ukraińców. Pisze: „Właśnie bezwarunkowe uznanie tego prawa (do oddzielenia. – O. S.)... daje możliwość agitowania za... dobrowolnym połączeniem dwóch narodów w jedno państwo”. I zaraz kończy przeciwnym stwierdzeniem: „Nie jesteśmy zwolennikami małych państw”. Taka podstępna polityka obietnic i oszustw. A zastąpił ją dyktat wojskowej Rosji wobec bezbronnej Ukrainy po „ultimatywnym żądaniu wobec Ukraińskiej Rady” ze strony Rosji z 16 grudnia 1917 roku. A 19 grudnia Lenin mianował już „nadzwyczajnym komisarzem Ukrainy” Sergo Ordżonikidze. Co więcej, nie w Ukrainie jako przedstawiciel Rosji, lecz jako jej „namiestnik”... Wtedy też od razu w Charkowie powstaje Sztab Sił Zbrojnych Rosji. I równocześnie tak zwane „ukraińskie”, a w rzeczywistości rosyjskie radzieckie „Centralny Komitet Wykonawczy” i „Rada Komisarzy Ludowych”. Ich kierownikami stają się wysłani z Rosji: Rakowski, Miežłauk, Joffe, Kwiring, Piatakow, Bubnow, Łacis, Kosior, Stalin, Frunze, Mołotow, Bosz. Surowo pouczał swoją ojczyznę – Ukrainę – Bronsztein-Trocki. Na ich adres bezpośrednio Lenin wysyła listy i depesze ze swoimi surowymi, a wręcz okrutnymi rozkazami dotyczącymi Ukrainy. Wszystkie mają jednakowy kierunek: całkowite podporządkowanie okupowanej Ukrainy i jej wyniszczające ograbienie. W tych telegraficznych rozkazach niezwykle krótko i natarczywie-ultimatywnie mowa jest o „wykachaniu” chleba, smalcu, soli, cukru, mięsa... A do tego – węgla, paliwa, wagonów, lokomotyw, broni, sprzętu wojskowego itd. O tym wszystkim groźnie, „wprost”. Książka „W. I. Lenin o Ukrainie” jest nimi, takimi „gromami” Lenina, wypełniona po brzegi. A za niewykonanie lub próbę oporu – „rozstrzelać na miejscu”. Tak, to są rozkazy „Iljicza”! I zaraz żądanie do swoich komisarzy na Ukrainie, rozkazy „meldować o wykonaniu”. Oto kilka takich rozkazów, tylko z января 1918 roku. „Do Morskiego Komitetu Rewolucyjnego. 15.01.1918” – „...natychmiast przydzielić do dyspozycji towarzysza Ter-Arutiunjana 2000 marynarzy do działań wojskowych przeciwko burżuazyjnej Radzie. Lenin”. To przeciwko Centralnej Radzie – Rządowi Ukraińskiej Republiki Ludowej, na czele którego stał M. Hruszewski. Po tym rozkazie od razu: „Telegram do Antonowa. 21.01.1918. »...na Boga, pogódźcie się z nimi i uznajcie ich najwyższą suwerenność. Lenin«”. To do Charkowa, do Centralnego Komitetu Wykonawczego Ukrainy –prosowieckiego, który jednak unikał krwawego rozboju rosyjskich komisarzy na Ukrainie. Dalej, następnego dnia: „Charków, dla komisarza Ordżonikidze. »...Kontynuujcie, na Boga, ze wszystkich sił zdobywanie żywności... zbiórkę i ssypkę zboża... podejmijcie środki do trzykrotnej ochrony szlaku... Lenin«”. Taki grabież został poddany Ukraina także w kolejnych latach. Tak: „Pilne. OKRĘG PołudniowyPrzedWCzK Dzierżyńskiemu. »...nasilenie walki z oszustwami na Ukrainie, które grożą zniszczeniem... dobrych wyników zaopatrzenia w zboże... Lenin«”. Stało się to 27.05.1921 roku. Po tych „dobrych wynikach” na chlebodajnym Południu Ukrainy nastąpił straszliwy Hołodomor, którego doświadczyła także moja rodzina. Ponad połowa jej członków wtedy wymarła. Ludzie jedli ludzi. I to na Tawrii... Tak: „Narkomprodowi Ukrainy Władimirowowi. Charków. 6.08.1921. »...dla pomyślnego ściągnięcia podatków potrzebne są oddziały wojskowe... i żeby te oddziały otrzymywały zwiększone wyżywienie kosztem miejscowych chłopów. Lenin«”. „M. Frunze. 18 maja 1921. »Plon na Południu wyśmienity. Teraz główną kwestią całej władzy sowieckiej... zebrać z Ukrainy 200–300 milionów pudów... A przede wszystkim – sól. Zabrać wszystko. Otoczyć potrójnym kordonem wojska wszystkie miejsca wydobycia... Ustawcie po wojskowemu. Przewodniczący Rady Pracy i Obrony W. Ulianow (Lenin)«”. A oto „programowy” rozkaz. „Charków.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

ODRESTAUROWANY POMNIK «PROMETEUSZ» W DNIERZYŃSKU MOŻE POZOSTAĆ ZE STARYM SYMBOLIZMEM. KTO BIERZE ZA TO ODPOWIEDZIALNOŚĆ?

UkrsoWtrudArm Stalinowi, kopia — Rewkomowi. «Bardzo się cieszę, że wzięliście 158 mln pudów... że wydzieliliście trzy pułki i cztery szwadrony UkrsoWtrudArmowi... Rada: 1) Chronić gotowy węgiel... 2) Chronić sól i, zajmując po jednej wołosti wokół Donbasu, pułkami i szwadronami, przeprowadzać rozwiorkę w całości... 3) Przeprowadzać robotę UkrsoWtrudArmu codziennie dowiezionego chleba, węgla. Lenin. 18.11.1920». I taka «programma» nie jest jedna. «Członkom Rady Pracy i Obrony. Czerwiec 1920 (po klęsce w Polsce i pochodzie na Kaukaz. — O. S.). 1) Wojska Frontu Kaukaskiego mają iść pieszo przez całą Ukrainę... (do każdej wołosti z 1900 na Ukrainie) zachodzić dwukrotnie dla wykonania, a następnie sprawdzenia wykonania następujących zadań: — zbiór żywności... — chłopi osobiście odpowiadają za wykonanie żywnościowych i innych zadań władzy... za niewykonanie — rozstrzelanie... — pełny zbiór broni... za nieoddanie broni — rozstrzelanie lub prace w kopalniach. 3) W «upornych» wołostiach i wsiach jednostki wojskowe albo organizują «trzecią wizytę», albo zostają na kwaterunek dłużej, dla ukarania i poprawy. Przewodniczący Rady Obrony W. Uljanow (Lenin)». Czyż to wszystko? I takie rozkazy oraz represje na Ukrainie wtedy, gdy ona jeszcze miała swój narodowy rząd. Na długo przed stworzeniem «Związku»... Tak oto jezuickie teorie wcieliły się w taką samą praktykę grabieży Ukrainy. Lecz jej wolnomyślna kozacka natura odpowiedziała oporem. Ukraina wybuchła powstaniami, tworzyły się nawet powstańcze republiki. Takie jak Hulajpolska genialnego ludowego dowódcy Nestora Machny. I Lenin był zmuszony kokietować go, wydając jednocześnie potajemne rozkazy swoim emisariuszom — Kamieniewowi, Rakowskiemu, Joffemu. Szczególnie 7—8—25 maja 1919 roku. Oto jeden z nich: «Z wojskami Machny tymczasowo trzeba być dyplomatycznymi. Lenin». Lecz kiedy machnowcy, zdobywszy perekopskie twierdze, utorowali czerwonym drogę na Krym, otoczono ich i poddano zniszczeniu... I przy tym Lenin kusił Ukraińców «Wszechświatową Federacyjną Republiką» («List do robotników i chłopów Ukrainy» z 28.12.1919 roku). To, co tutaj przytoczono, jest tylko cząstką licznych dokumentów podstępu i tyranii do niedawna panującego radzieckiego totalitaryzmu. Sławił on siebie na wieki, usławszy Ukrainę tysiącami pomników wodzom i wodzikom. Jesteśmy zobowiązani dać im wszystkim historycznie obiektywną ocenę. Na początku swojej «epoki» oni sami wyrazili taką samą ocenę rosyjskiemu caratu. Tak, w Piotrogrodzie na pomniku imperatora Aleksandra III (rzeźbiarz Paolo Troubetzkoy) wyryto słowa potępienia poety Demiana Biednego: Mój syn i mój ojciec za życia straceni. A ja zebrałem udział nieśmiertelnej niesławy. Sterczę tutaj straszydłem żeliwnym dla kraju, który na wieki zrzucił samowładztwo. I my nie powinniśmy po prostu i w całości niszczyć pomników totalitaryzmu. Trzeba zmusić je, by «przemówiły» swoim językiem. To znaczy niepodważalnym językiem ich własnych dokumentów. Fragmenty z tych «bardziej bezpośrednich» trzeba opublikować, wyryć je na stelach obok pomników. Przekształcając tym samym je w pomniki tamtej «epoki». I niech w ten sposób one same siebie oskarżają i sądzą. Priorytetowe «prawo» do tego przede wszystkim, oczywiście, ma samozwańczy «wódz światowego proletariatu» Lenin. I zaczynać tę sprawiedliwą i pouczającą sprawę trzeba w stolicy odrodzonej niepodległej Ukrainy — w Kijowie. Oles SYLIN, zasłużony architekt, zasłużony działacz kultury Ukrainy, główny ekspert Ogólnoukraińskiego Funduszu imienia Olesia Honczara, Honorowy członek Ukraińskiego towarzystwa ochrony zabytków historii i kultury. W 1920 roku bolszewiccy emisariusze Rosji ustanowili w naszym mieście pomnik przedstawicielom narodów Ukrainy, którzy walczyli po stronie rosyjskich bolszewików, pomagając im kolonizować dalej Ukrainę, i zginęli podczas wojny domowej. O tym świadczy nawet język, w którym nakreślone są imiona ofiar. Nazwa tego pomnika — «Prometeusz». Według starożytnej greckiej mitologii, Prometeusz — syn bogów, który świadomie, pod groźbą bycia okrutnie ukaranym, przekroczył ich zakaz i oddał ogień ludziom. Za co został natychmiast ukarany przez bogów — przykuty łańcuchami do skały w górach Kaukazu. Zesłany przez bogów kat-orzeł codziennie mu, według wyrażenia T. Szewczenki, «dłubie żebra i serce rozbija». Lecz okrutnemu torturowaniu w końcu nadszedł koniec. Prometeusz został wyzwolony, a kat-orzeł strącony przez wdzięcznych ludzi w postaci Heraklesa. Wyczyn Prometeusza tysiącleciami czczony był w pamięci ludowej jako symbol poświęcenia bojownika-męczennika dla ludzkiego dobra. Powstaje logiczne pytanie: co symbolizuje «Prometeusz» jako pomnik poległych bolszewików na Ukrainie? Zatem trzeba rozebrać «kto jest kim», gdzie tutaj «bogowie», a gdzie ich «ofiara»? Jaki ogień nieśli ukraińskiemu narodowi ci, których imiona szarzeją na postumencie pomnika? Moim zdaniem, bolszewicy nieśli na Ukrainę palący ogień. Za lata ich panowania na Ukrainie przez nich lub z ich winy zginęło co najmniej 30 milionów ludności — podczas wojny domowej, czerwonego terroru, represji, rozkułaczania, wielkich głodów, deportacji, wojen lokalnych itp. Im dalej zagłębiasz się w istotę symboli pomnika, tym bardziej bezsensownie on wygląda. Później, po II wojnie światowej, bolszewicy dodali na postumencie jeszcze szereg ofiarnych imion, którzy «wyzwalali» miasto, czyli Ukrainę, od faszystowskich okupantów dla drugiego okupanta, którego imię — ZSRR. O tych, którzy przelewali ukraińską krew, czy też inną, za interesy rosyjskiego imperium, nasz narodowy wielki prorok Taras Szewczenko tak powiedział: Nie za Ukrainę, A za jej kata przyszło przelać Krew dobrą, nie czarną. Przyszło wypić Z moskiewskiej czaszy moskiewską truciznę! Teraz, gdy pomnik jest restaurowany, należy przejrzeć jego symbole z perspektywy współczesnej niepodległej Ukrainy. Trzeba uwolnić się od tej „moskiewskiej trucizny”. W tym celu proponuje się następujące kroki: 1. Powalonemu orłowi pod stopami rzeźby Prometeusza dodać jeszcze jedną głowę, aby kat-orzeł miał wygląd dwugłowego — symbolu imperialnej polityki Rosji wszystkich czasów. 2. Uwolnić postument od rosyjskojęzycznych napisów ze wszystkich czterech stron. 3. Na trzech bokach postumentu zainstalować reliefowe przedstawienia historycznych wydarzeń wyzwoleńczych na Ukrainie w następującej kolejności: Wschodni — kozacka epoka wyzwoleńcza hetmanowania B. Chmielnickiego, I. Wyhowskiego oraz I. Mazepy. Południowy — walka wyzwoleńcza narodu ukraińskiego w dobie wielkiej smuty — wojny domowej 1918—1921 lat. Zachodni — walka wyzwoleńcza Ukraińskiej Powstańczej Armii w czasie II wojny światowej i w okresie powojennym 1938—1952 lat. Północny — tytułowy (choć logiczniej byłoby obrócić go o 180 stopni). Napisać: „Prometeusz. Pomnik bojowników o niepodległą Ukrainę”. W zaproponowanej kompozycji restaurowanego pomnika rzeźba Prometeusza będzie symbolizować bojownika o niepodległą Ukrainę, który zerwał łańcuchy kajdan niewoli na rękach i nogach skolonizowanego narodu, powalił pod stopy imperialnego dwugłowego orła i uniósł wysoko nad sobą światło pochodni — symbol wolnej, niepodległej, samodzielnej Ukrainy. Jeśli restauratorzy nie wprowadzą takich zmian w symbolice pomnika „Prometeusz”, to pozostanie on jako przypomnienie o tym, że „Nie za Ukrainę, a za jej kata przyszło przelać krew dobrą...”. A mieszkańcy miasta nigdy nie zgodzą się na to, aby za pomocą pomników-nieszczęść nadal wpływała na nich imperialna myśl i wola, że naród ukraiński nie jest godzien posiadać samodzielne państwo. Pozostawienie pomnika „Prometeusz” bez takiej korekty w jego symbolice oznacza poniżenie narodu Ukrainy w jego odwiecznej walce o swoje wyzwolenie. Kto weźmie odpowiedzialność za to poniżenie? Ołeksandr CZEREDNYCZENKO, członek rady miejskiego towarzystwa „Proświta”, m. Dnieprodzierżyńsk. Wielce Szanowna Redakcjo! Narodowo świadoma część społeczności miasta Dnieprodzierżyńska jest zaniepokojona tym, że władze obwodowe i miejskie przygotowania do obchodów 250-lecia miasta prowadzą w zamkniętym kręgu, nie angażując do tej sprawy partii politycznych o kierunku narodowo-demokratycznym oraz towarzystw społecznych. Na zewnętrzny wystrój miasta, w jego centralnej części, wydziela się wiele środków, jednak jego wewnętrzna treść pozostaje niezmienna! Dnieprodzierżyńsk — miasto kolonialne! Jego nazwa, place, ulice i zaułki zachowują nazwy i symbole Imperium Rosyjskiego oraz komunistycznej szatańskiej ideologii. Potwierdzeniem tego jest zachowanie pomników wodzów tak zwanej socjalistycznej rewolucji, zasobów kulturowo-bytowych i muzealnych. W administracyjnych, przemysłowych, edukacyjnych zakładach i instytucjach panuje język rosyjski. Cała prasa miejska i radio pracują na rzecz rusyfikacji ludności. Wszystkie gazety w mieście są rosyjskojęzyczne! Błagam: interweniujcie w sprawach naszego miasta. Z szacunkiem i nadzieją. O. CZEREDNYCZENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

SPRZECZNOŚCI KIJOWA

Niedawno miałam okazję odwiedzić naszą piękną stolicę, Kijów. Dwa dni to nie jest czas, w którym można ogarnąć wszystko, czym bogate jest to miasto. Jednak nawet ta piesza wycieczka (lubię to robić sama), którą odbyłam, skłoniła mnie do pewnych przemyśleń. Czarujący, odnowiony, a wieczorową porą oświetlony tysiącami świateł, Kijów w pełni może równać się z innymi europejskimi miastami. W końcu jestem bezgranicznie zakochana w tym mieście. I co jednak skłoniło mnie do przemyśleń? Idę na bulwar Tarasa Szewczenki. Czy geniusz narodu ukraińskiego myślał, że bulwar jego imienia będzie zaczynał się pomnikiem kata Ukrainy, Lenina? Czyż przez 10 lat państwowości nie można było przenieść tego historycznego „zabytku” w inne miejsce, nie mówiąc już o tym, by pod okna „towarzysza” Symonenki?! Śpieszę do Złotych Wrót, zachwycam się ich renowacją, podziwiam pomnik Jarosława Mądrego, ale znowu — ale... W zmroku pomnika już nie widać, żadnego podświetlenia, a skwer jest zupełnie ciemny. Przytulną ulicą schodzę do słynnej, niedoścignionej Sofii, jednak serce ściska się z tego powodu, że poza jej murami leży „zamurowany”, niechby w piękny, ale zimny kamień, ten, który wiele wycierpiał za wiarę — Patriarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Wołodymyr (w świecie Wasyl Romaniuk). Wieczór. Ze światłami Sofii mrugają do siebie światła Soboru Michajłowskiego, dumy współczesnego mera Kijowa, pana Omelczenki. Niepowtarzalne piękno! Z rozkoszą przechodzę przez plac Bohdana Chmielnickiego („Oj Bohdanie, Bohdaneczku, nierozumny synu...”) i śpieszę do nowego soboru. Właśnie bicie zegara, blask złotych kopuł i... po lewej stronie w klasztornym budyneczku — kawiarnia! „Szanowni, drodzy kijowianie! Czyniąc swoje miasto cudownym, pomyślcie trochę o tym, żeby nie było łączenia sprawiedliwego z grzesznym” — tak chciało mi się krzyknąć na cały Kijów. Kolejką linową zjeżdżam na Podół. Brak słów na opisanie wieczornego Podola. Drugiego dnia — Włodzimierska Górka, Rada Najwyższa, niedoścignione dzieło Rastrellego, park z letnią estradą i pięknymi pomnikami (kiedyś figurowały jako rzeźby) Łesi Ukrainki, Sofii Kruszelnyckiej (bez litery „a” na końcu nazwiska) oraz Glinki. Tutaj pełną parą idzie remont. To dlaczego na budynku Rady Najwyższej do tej pory jest herb nieistniejącej republiki? Sfotografujcie, odlejcie w brązie i oddajcie do muzeum historycznego, jeśli już tak boli serce pana Tkaczenkę, ale nie bądźcie obojętni, kijowianie! Ale tutaj warto byłoby powiedzieć swoje słowo także panu Prezydentowi. Chodzi o wygląd zewnętrzny Rady Najwyższej, jednak nie mogę nie poruszyć jej spraw wewnętrznych. O języku nie ma co mówić, dzięki Bogu, swoje słowo powiedział już Sąd Konstytucyjny, ale w sali siedzą jawni antypaństwowcy z obcymi nam myślami i marzeniami, odznakami na piersiach. Ci ludzie zachowują się wyzywająco, wrogo, a my milczymy. Czyż nie ma na nich prawa, władzy? Przecież oni jawnie przeszkadzają przeprowadzać te reformy, które są tak niezbędne naszemu państwu. Za ich „dobrych” czasów byliby uważani za dysydentów i dawno rąbaliby lasy na Syberii. Uważam, że organizacje społeczne muszą znowu wystąpić z potępieniem działań frakcji Symonenki, Moroza, Witrenko. A Kijowowi — jeśli ma pięknieć, to przemyślanie, serdeczniej i żeby było bez sprzeczności. Oksana SZARANEWYCZ, zastępca przewodniczącego Iwanofrankiwskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Mimo licznych przeszkód odrodzenie narodowe, u podstaw którego leży język ukraiński, posuwa się naprzód. Coraz więcej obywateli Ukrainy opanowuje język państwowy. Bezpaństwowy status języka ukraińskiego, trwający wieki, doprowadził do tego, że został on zrusyfikowany i zbliżył się do rosyjskiego. Tak zwane „zapożyczenia” i internacjonalizmy wypierały z naszego języka rodzime słowa ukraińskie. Oto przykłady: forma rodzima – forma narzucona: tubylec – aborygen; zgoda – harmonia; pozer (pройдисвіт) – awanturnik; obraz – image; zasada – zasada (princyp); zgoda – konsensus; wyborcy – elektorat; pierwszorzędny – priorytetowy; obiegowy (obіжник) – cyrkularz; źródła – początki. Wreszcie trzeba się zdecydować, których form używać: rodzimych czy zapożyczonych. Równoległe używanie dwóch form utrudnia naukę języka zarówno Ukraińcom, jak i cudzoziemcom. Słowa „wyborcy” i „pierwszorzędny” są zrozumiałe dla wszystkich, poza cudzoziemcami, a „elektorat” i „priorytetowy” – nie dla wszystkich. A słowo „konsensus”? Wychodzi na to, że w życiu codziennym używamy słowa „złahoda”, a w polityce – „konsensus”. Słowo „początki” (витоки), które niedawno pojawiło się w naszym języku i często zastępuje słowo „źródła”, pochodzi od rosyjskiego słowa „istoki”. Nasze słowo „ziemiacy” niemal wszędzie zostało wyparte przez słowo „współobywatele”, kalkę z rosyjskiego „соотечественники”. Co więcej, te „współobywatele” nie brzmią zbyt dobrze w naszym języku. Jeśli są ziemiacy, to jest ziemiactwo, a jak utworzyć podobną formę od słowa „współobywatele”? Słowo „ziemiacy” Rosjanie zapożyczyli od nas. Wychodzi więc, że wymieniliśmy się słowami. Prawda, taka wymiana jest dla nas niekorzystna. W niedalekiej przeszłości narzucono nam słowo „міроприємство”, które miało zastąpić nasze słowo „захід”. Ale to długie słowo się nie przyjęło. Podobnie, jak się zdaje, będzie ze słowem „współpracownictwo”, które jest kalką rosyjskiego „сотрудничество”. Wygodniej nam mieć własne słowo „współpraca”. Tak piękne nasze słowo jak „віншувати” niemal wcale nie jest używane. Zastąpiło je słowo „поздоровляти”. Są też pozytywne zmiany, gdy do naszego języka wracają wyeliminowane słowa: łupa, naboje, prawnik, prawiec (choroba), korkociąg, warsztat, soborny, wyszkolenie itd. Utrwalają się też słowa stworzone według ludowego wzoru: dowodzący – dowódca, sympatyzujący – sympatyk. Często zdarzają się też typowe błędy, na przykład: mówimy: należy mówić: zeszłoroczny, ubiegłoroczny wpływy, utarg następny, kolejny niesławny, osławiony udawać, robić wrażenie zbiegać się, pokrywać się dawny, były przeczyć, sprzeciwiać się ponosi odpowiedzialność, odpowiada ubogi, niezamożny bronić, wstawiać się trzęsie, tłucze odwołano, anulowano Wbrew logice, z języka rosyjskiego zapożyczono do języka ukraińskiego formy „datczanin” i „duński”. Powinno być jednak „данець” i „данський” (dańczyk i dański). A w rodzaju żeńskim – „данка”, mieszkanka Danii. Jak wiadomo, łacińskie dyftongi ai i ei oddaje się w naszym języku jako aw i ew, a nie jako au i eu, jak jest obecnie. Powinno być: авдиторія, a nie аудиторія; авдитор, a nie аудитор; авдієнція, a nie аудієнція itd. Rzeczowniki pospolite «депо», «бюро», «кіно», «метро» i inne warto wyłączyć z grupy nieodmiennych, do której trafiły wyłącznie dlatego, że w języku rosyjskim się nie odmieniają. Niemieckie dyftongi ei i ei należy oddawać jako aj i oj, a nie ej. Na przykład Ляйпціг (litera л – miękka), Фройд, a nie Лейпціг, Фрейд. Ostatnio u nas zaczęło się bezpodstawnie szerokie używanie wyrazów obcych. Oczywiście, należy ich używać, ale tylko tam, gdzie bez nich nie można się obejść. Proponuję listę wyrazów obcych, które – choć nie we wszystkich przypadkach – można zastąpić ukraińskimi: awangardny – przodujący aванс – zadatek, zaliczka автентичний – prawdziwy, niepodrobiony адаптувати – przystosować адекватний – tożsamy аеропорт – lotnisko акцент: робити акцент – podkreślać, nacisk kłaść na апелювати – zwracać się горизонт – widnokrąg, widnokrąg гарнізон – załoga генерація – pokolenie дефект – wada, skaza, usterka еквівалент – odpowiednik екземпляр – egzemplarz ексцес – wybryk, wyskok індекс – wskaźnik, spis, wykaz CZERWIEC, nr 6 (72), ROK 2000 klomba (rabata) – kwietnik kolekcja – zbiór zbiór – kolekcja kolizja – zderzenie pejzaż – krajobraz krajobraz – pejzaż manuskrypt – rękopis rękopis – manuskrypt skala – miara mennica – mennica monstrum – potwór potwór – monstrum nimb – wieniec oranżeria – cieplarnia panika – popłoch prewalować – przeważać postęp – postęp procent – odsetek synchroniczny – jednoczesny sporadyczny – pojedynczy termin – terminowy terminowy – pilny nakład – nakład unitarny – soborowy mundur – mundur fontanna – wodotrysk niepodzielny Na przykład w języku czeskim teatr nazywa się „divadlo”, a orkiestra – „hudba”. Czesi nie patrzą na to, jak te słowa tłumaczą się w językach europejskich. Wprowadzają swoje rodzime wyrazy. Nadmierne używanie obcych słów czyni nasz język mniej zrozumiałym dla przeciętnych obywateli Ukrainy. Bardzo wielu Ukraińców nie rozumie znaczenia takich słów, jak „kolizja”, „apelować”, „adaptować”, „iluzoryczny”, „autentyczny”, „elektorat” i innych. A co zrobić z takimi słowami, jak „image-maker”, „spiczrajter”, „providier”? Czy je także wprowadzać do naszego języka? W języku ukraińskim trzeba przywrócić nazwę gwiazdozbioru Wielki Wóz, który w rosyjskim nazywa się tak samo jak w ukraińskim – Wielka Niedźwiedzica. W starogreckim nazwa Grecji brzmi jako Hellas (w dopełniaczu Hellados), a w ukraińskim, według pisowni z 1928 roku, było Helláda. Według pisowni z 1933 roku (Kaganowicza – Posiszewa) stało się Elláda. Arabia – Arabią, chociaż istnieje wyraz „arabski”. W dziedzinie finansów też są błędy. Zamiast „niedopłata” – „niedoimki”, zamiast „skarbnica”, „skarbnik” – „kaznaczejstwo”, „kaznaczej”. Zupełnie bezpodstawnie do naszego języka wchodzi słowo „spротив” (sprotyw). Pochodzi ono z Galicji, z tak zwanego „moskwofilskiego języcznia” i jest rozpowszechnione w zachodniej diasporze. Słowo „sprotyw” utworzono od rosyjskiego słowa „sopротивление”. Wypiera ono z użycia nienaganną formę „opir”, pochodzącą od słowa „opierać się”. Dlatego słowa „sprotyw” nie należy używać. A jaka jest różnica znaczeniowa między słowami „protiagom” i „vpriodowż”? Z tych dwóch słów lepiej używać pierwszego, które brzmi melodyjniej. W zeszłym roku wydawnictwo „Dowira” wydało tak potrzebny nam nowy słownik rosyjsko-ukraiński pod redakcją S. J. Jermołenko i L. O. Pustowit. W nim do języka ukraińskiego wprowadzono i postawiono na pierwszym miejscu słowo „biieżeniec” (uchodźca), które pochodzi od rosyjskiego słowa „biegat” w znaczeniu uciekać. Wypiera ono nasze słowo „utikacz” (zbieg) i trzeba je usunąć z naszego języka jako bezpodstawnie zapożyczone. Życie wymaga, by rosyjskie słowo „gruzowik” tłumaczyć nie jako „wantażnyj awtomobil” ani „gruzowik” (co jest zupełnie nietrafne), lecz jednym słowem „wantażiwka”, które już jest używane w prasie i w radiu. Przecież słowo „gruzowik” pochodzi od słowa „gruz”, po ukraińsku – „wantaż”. Polacy i Rosjanie utworzyli swoje nazwy tego samochodu od „ciężar” – „ciężarówka”, „gruz” – „gruzowik”. Dlaczego więc my tak nie możemy? A słowo „wahowoz” używa się tylko w odniesieniu do koni. Niezrozumiałe jest tłumaczenie słowa „prowod” – „prowid, prowodu”. Słowo „prowid” oznacza kierownictwo, ale wyjaśnienia tego słowa brak, chociaż większość obywateli Ukrainy rozumie je w znaczeniu „drut”. Jeszcze w czterdziestych latach, kiedy żył „wódz narodów” J. Stalin, istniało takie hasło: „Pod sztandarem Lenina, pod przewodnictwem Stalina – naprzód do zwycięstwa komunizmu!” Ale ponieważ wtedy za granicą istniał prowid S. Bandery, radzieccy ideolodzy usunęli nasze słowo „prowid” z języka ukraińskiego i młodsze pokolenie nie znało jego znaczenia. Słowo zaś „prowidnyk” ma następujące znaczenia: 1. kierownik, głównie w literaturze historycznej; 2. konduktor w wagonie pociągu; w znaczeniu technicznym – przewodnik prądu elektrycznego. Na przykład miedź jest dobrym przewodnikiem elektryczności. Wraz z odzyskaniem niepodległości słowa „prowid” i „prowidnyk” powróciły do naszego języka i ich znaczenie trzeba wyjaśnić w słowniku. Nie można zgodzić się z tłumaczeniem słowa „kuryt” (palić tytoń) jako „kurytyty” i „pality”, bo od „kurytyty” pochodzi „kuriec” (ten, kto pali), a od „palyty” powstanie „palij”. A słowo „palij” ma zupełnie inne znaczenie. Dlatego lepiej używać słowa „kurytyty”. Według ukraińsko-rosyjskiego słownika z 1909 roku pod redakcją I. Steszenka w języku ukraińskim było przed 1933 rokiem, a stało się po 1933 roku: bieguń – biegun połus – biegun bołhar – bułgar bomba, bombuwaty – bomba, bombardować odskok – rykoszet hak – hak i bagor dopysuwacz – korespondent zawyjało – turban złeżeń – szpała kabat – kurtka korba – rękojeść kram – towar kuliszniця, ładywnyca – patronataż lasket, łaskaty – łaskotać i klaskać malyk – karzeł murołom – taran muszteрда – musztarda nosaj – długonos obiżnyk – cyrkulaż ohrzwati – ogrzewać pirnyk – piernik i pierník podwijnyj – dwojaki i podwójny prysktawka – pulwerizator prohin – średnica propahator – propagandysta rasztra – transparent riwnyk – równik supроть – kontrast teplomir – termometr tynkuwaty – sztukaturować i tynkować uriadnyk – urzędnik ceрата – kleonka i ceрата sztany – sztany i bryuki Wszystkie te słowa, z wyjątkiem pewnych wyjątków, zostały zarejestrowane w słowniku pod redakcją S. J. Jermołenko i L. O. Pustowit. Budzi wątpliwości tłumaczenie wielu rosyjskich słów w tym samym słowniku. Oto przykłady: spodnie – sztany i bryuki; dwojaki – dwojaki i podwójny (jakby istniała dwojaka moralność?); smażyć – żarić i smażyć; rodzynki – rodzynki i izium; kazna – skarbnica i (kazna); kleenka – kleionka i ceрата; lepianka – lepianka i liplanka; pielgrzym – pielgrzym; pieriен. pielgrzym; taca – taca, tałerz; szukać – szukać i szukać; sztopać – sztopać i cerować. Takich przykładów można przytoczyć znacznie więcej. „Zakupocznyj” tłumaczy się jako „zakupiwelnyj”. A dlaczego nie „zakupnyj”? Tak zaleca tłumaczyć takie słowa i tworzyć nowe formy znany filolog diaspory Swiatosław Karawanski. Słownik należy przerobić, błędy poprawić, a w tym celu do redakcji trzeba wprowadzić nowych ludzi. Niemało błędów jest także w słowniku języka ukraińskiego w rysunkach, opracowanym przez Mykołę Kołomijca (Oswita, K., 1995 r.). Na s. 81 czytamy: „Zębów dużo, a sam nie je: wszystko chwyta, a dla siebie nie zostawia; gdzie przeszło, tam czysto się zrobiło”. Co to za surzyk? Na s. 89–90 napisano „huma” (guma), a nie „ґuma”, chociaż oficjalnie przywrócono literę „ґ”. Na s. 101 czytelnika czeka zagadka. Przy wyjaśnianiu słowa „dzioб” napisano tak: „Pokryty rogowym naskórkiem dziób u ptaków i niektórych zwierząt”. Jak wiadomo, słowa oznaczającego dziób w języku ukraińskim nie ma. Na s. 125 zamiast słowa „chmyz” użyto rosyjskiego słowa „chworost”, a na s. 365 napisano: „Choć Masza mała, to umiała taka…” O tym, że w języku ukraińskim będzie nie „Masza”, a „Marijka”, pisał już Borys Antonenko-Dawydowycz. Najwyraźniej autor nieuważnie czytał jego książkę „Jak my mówimy”. A na s. 401 napisano, że roślina dzikiej róży ma „szipy”, a nie „kolczatki”, i że „szyp” to „kolczatka”. Jak dowodzą słowniki, słowo „szyp” w znaczeniu „kolczatka” w języku ukraińskim nie jest używane. To oczywiście tylko główne błędy. Dziwne jest to, że słownik Mykoły Kołomijca recenzował były dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor filologii O. Taranenko. Tacy recenzenci tylko podważają prestiż tej instytucji. Błędy trzeba poprawić, słownik wydać ponownie, a do recenzji zaprosić autorytetowych specjalistów. Taki słownik jest bardzo potrzebny dla naszych dzieci. Ponad wiek temu Panko Kulisz pisał: Ojczyznę zaś sobie gruntujmy w rodzimym słowie: Ono bowiem jedno od zguby ucieknie, Podtrzyma naród na praojcowskiej podstawie, Chwiać go będą polityki na próżno; Przeżyje ono głupie zabijanie mowy, Narodom i wiekom całą prawdę przepowie… W swoim „Zazywnym liście do ukraińskiej inteligencji” P. Kulisz wzywa: „Do gromady, panienki z chłopakami. Do gromady ratować swoje dziedzictwo – słowo! Ono przecież jest skarbnicą naszego ducha. Ono – wielki testament naszej przodkowszczyzny. Ono – prawdziwe proroctwo naszej przyszłości”. Ten apel jest aktualny i dziś. Jurij BATIUK, członek Towarzystwa «Proświta», m. Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ożywiły się handel i rzemiosło. W 1780 roku w Bojanach mieszkały 429 rodziny, działało pięć młynów, gorzelnia, dwie karczmy i zajazd. Odbywały się cotygodniowe targi i sześć jarmarków rocznie. W 1820 roku otwarto także pierwszą szkołę. Do 1845 roku Bojany pozostawały posiadłością rodziny Nekulcze, a później zostały sprzedane Stefanowiczom. Ciekawym momentem w historii Bojan stał się rok 1831, kiedy polscy powstańcy, ratując się przed carskimi prześladowaniami, szukali schronienia za granicą. Ówczesny naczelnik bojańskiej poczty, Ukrainiec Pawłusewicz, pomógł niejednemu powstańcowi potajemnie przekroczyć austriacką granicę. Jeszcze jednym bojownikiem o wolność ludu był bojański chłop Wasyl Kyrstia, wybrany do austriackiego parlamentu w niezapomnianym 1848 roku, kiedy przez całą Europę przetoczyła się fala ruchów wyzwoleńczych, a zachodnioukraińskie ziemie na czele z Główną Radą Ruską ogłosiły swoją narodową autonomię. Wasyl Kyrstia stał się jednym z najwierniejszych towarzyszy sławnego przywódcy opryszków Łukiana Kobyłycy, którego uwiecznił w swojej poezji Jurij Fedkowycz: Odezwał się Kobyłyca: Góry moje sine! Albo ja was wyratuję, Albo za was zginę! Nowym impulsem dla rozwoju miasteczka stało się wybudowanie w Bojanach w 1884 roku stacji kolejowej. Mniej więcej w tym samym czasie wieś otrzymała status handlowego lewobrzeżnego miasteczka sotennego, którego mieszkańcy podlegali kancelarii sotennej i ratuszowi. Działały dwie cerkwie, corocznie odbywały się trzy jarmarki — na święta Mikołaja Wiosennego, Pierwszej Przeczystej i Drugiej Przeczystej. „Ludzi na nich bywa niemało, — zaznaczano w opisach miasteczka z XVIII wieku. — Mieszczanie pędzą z sąsiednich wsi różnego rodzaju bydło, takie jak konie, owce i woły. Przywożą różne zboże — żyto, pszenicę, grykę, proso, jęczmień, owies i siano, a oprócz tego — handlują wódką i winem, solą krymską, połtawską, dziegciem i różnymi drewnianymi naczyniami”. Wśród rzemiosł rozpowszechnionych w Irklijewie wyróżniały się „tkackie, szewskie, folusznicze, krawieckie, muzykanckie i inne, do tych podobne”. Irkliewianie trudnili się także czumactwem, wyjeżdżając na Krym, a także chodzili na koszenie traw na ziemie zaporoskie. Pod koniec lat 60. XVIII wieku populacja Irkliewa wynosiła: 5 szlachciców (starszyzny kozackiej), 25 różnoczyńców, 6 osób duchownych i 4 cerkiewnych, 186 wybornych kozaków, 147 kozaków-podpomocników i 204 chłopów. Jak widzimy, w miasteczku, jak i wszędzie w Hetmanacie, wyraźnie przeważała ludność stanu kozackiego. Ratusz i kancelaria sotenna używały w swoim urzędowaniu wspólnej pieczęci z herbem miasteczka, którego symbolika również była wyraźnie kozacka: w tarczy — serce przebite mieczem i dwiema strzałami. Być może ten emblemat przypominał także o tym, że w dobie Ruiny na Irkliew niejednokrotnie napadały tatarskie hordy... miasteczka. Pojawiła się w Bojanach także pieczęć z herbem, na którym przedstawiono narzędzia pracy chłopskiej — skrzyżowane kosę, grabie i cep. Pod koniec XIX wieku miasteczko powiatu czerniowieckiego Bojany liczyło już około siedmiu tysięcy mieszkańców. Oprócz drobnych rzemiosł działała tu niewielka fabryka nawozów mineralnych. Tak jak wcześniej, sześć razy w roku odbywały się jarmarki. Działały trzy cerkwie, poczta, szkoła. Współczesne Bojany to zaciszna wieś niedaleko Nowosielicy, która niczym już, zdawałoby się, nie przypomina ani czasów wojen tureckich, ani epoki powstań opryszków... A jednak do dziś żyją w ludzie pieśni o Łukianie Kobyłycy i jego towarzyszach, a słowa poety Jurija Fedkowycza brzmią przez stulecia: Nasi ojcowie nie martwili się, I nam jeszcze niekoniecznie Martwić się! Nasza prawda Wielka, jak słońce! Po likwidacji kozackiego ustroju administracyjnego Irkliew został przypisany do powiatu horodyskiego namiestnictwa kijowskiego, a od 1802 roku — do powiatu złotonoskiego guberni połtawskiej. W 1859 roku w miasteczku liczono 312 chat z 2135 mieszkańcami, stację pocztową, gorzelnię, dwie garbarnie i fabrykę saletry (produkcja saletry na Perejasławszczyźnie znana była jeszcze z XVIII wieku). Znamienne, że nawet wtedy z 582 Irkliewian wpisanych do ksiąg rewizyjnych, 346 było zapisanych jako „kozacy”. Pod koniec XIX wieku w Irklijewie pojawiły się także punkt medyczny, biblioteka, jedna szkoła ziemska i dwie szkoły parafialne. Spoglądając w przeszłość, chce się zapytać: czy nie dlatego, że ten kozacki duch, duch rycerzy epoki Ostrianicy i Bohdana Chmielnickiego, nigdy nie umierał w ukraińskich sercach, my do dziś, mimo wszelkich życiowych przeciwności, wciąż pozostajemy dawnym, wolnym, niepokonanym narodem? I mimowolnie, kiedy rozmyślasz nad losem miasteczka Irkliew i jego mieszkańców, przychodzą na myśl prorocze słowa Wasyla Symonenki: Naród mój jest! W jego gorących żyłach Kozacka krew pulsuje i huczy! Wołodymyr PANCZENKO W najbliższych dniach ujrzy światło dzienne książka Wołodymyra Panczenki „Herby miejskie i miasteczkowe Ukrainy”, przygotowana do druku przez centrum wydawnicze „Proświta”. Mogą Państwo zamówić i nabyć książkę, zwracając się pod numer telefonu i adres redakcji. To rzadkie ilustrowane wydanie kosztuje 50 hrywien. CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Zakończenie. Początek w nr 7–11 z 1998 roku; nr 1–3, 5, 6, 8, 10 z 1999 roku; nr 1 bieżącego roku.

Historia byłego miasteczka, a obecnie wsi w Nowosielickim rejonie Czerniowieckiej Ziemi, sprawia, że Bojany można nazwać jaskrawą ilustracją całej historii ukraińskiej Bukowiny. Miasteczko musiało doświadczyć wszystkich tych zwrotów koła fortuny, które przypadły w udziale malowniczemu krajowi nad Prutem i Czeremoszem: były to zarówno rządy mołdawskich wojewodów, jak i wojna polsko-turecka na przełomie XVII wieku, napady tatarskich hord oraz niekończące się wojny rosyjsko-tureckie... A tajemnicza nazwa osady jeszcze bardziej pobudza wyobraźnię. Skąd pochodzi ta nazwa? Czy jest to pamiątka po sławnym ludowym pieśniarzu epoki książęcej? A może pamiątka po mołdawskiej władzy bojarskiej? Jeśli pierwsze przypuszczenie przypomina raczej legendę, to drugie ściśle wiąże się z realną przeszłością Bojanów. Tak, już pierwsze dokumenty z historii osady – nadania mołdawskich wojewodów Sztefanicy z 1523 roku i Raresza z 1528 roku – wspominają Bojany jako posiadłość rodów bojarskich. W XVI wieku wieś należała do rodu Tabuczów, a później do ich spadkobierców Starczów. W 1704 roku właścicielem Bojanów został książę Kantakuzino. Znaczącą kartą w dziejach wsi jest wojna polsko-turecka lat 70. XVII wieku. Jak wiadomo, nie najmniejszym czynnikiem w niej była próba hetmana Prawobrzeżnej Ukrainy Doroszenki, który chciał uwolnić ziemie kozackie spod władzy polskiej przy pomocy tureckiego sułtana. Tak więc w 1673 roku w Bojanach zatrzymało się wojsko polskie na czele z królem Janem Sobieskim, a na początku października 1685 roku odbyła się tu wielka bitwa, która zakończyła się całkowitą klęską Polaków. Na początku XVIII wieku Bojany od I znów przed nami Hetmanszczyzna, kraj kozacki, kraj rycerstwa i pieśni, kraj wielkości i poezji. Na Hetmanszczyźnie jest wiele wsi i miasteczek, w których przeszłości każda chwila zdaje się przesiąknięta duchem kozaczyzny. Takim jest i dawne sotniowe miasteczko Irkliiw, dziś wieś nad Dnieprem, w rejonie czornobajiwskim na Czerkaszczyźnie. Irkliiw pamięta czasy Chmielnicczyzny i te chwalebne dni, gdy był miastem pułkowym, i słoneczne dni wesołych, gwarnych jarmarków, i uroczyste odpusty, gdy do starych kozackich cerkwi schodzili się parafianie... Pierwsza wzmianka o Irkliiwie (jako o słobodzie w starostwie białocerkiewskim) pochodzi z 1601 roku. Właśnie wtedy Lewobrzeżną Naddnieprzańszczyznę trzymał w posłuszeństwie książęcy ród Wiśniowieckich. W posłuszeństwie... Lecz wolni kozaccy synowie nie chcieli poddawać się szlachcie. Już w 1616 roku w miasteczku liczącym ponad trzysta dwadzieścia rodzin co najmniej trzysta było kozackich («domów mieszczańskich posłusznych 20, kozackich więcej niż 300», — głosiła ówczesna lustracja Irkliiwa). Protoksiąstwa Kantakuzyno przeszły na własność rodu Neculce. Pierwszym właścicielem wsi, pochodzącym z tego rodu, został Ion Neculce (1672—1745) — wybitny mołdawski oświeceniowiec i kronikarz, autor dzieła «Kronika kraju mołdawskiego od Dabiży-Wody do Joanna-Wody Mawrokordatosa». Kronika Neculcego obejmowała wydarzenia historyczne od 1661 do 1743 roku: odzwierciedlono w niej także poszczególne momenty z przeszłości ukraińskiej Bukowiny. Nowym wojennym lichem dla Bojan stała się wojna rosyjsko-turecka 1735—1739 lat, podczas której wieś nie raz znajdowała się w epicentrum walk. Właśnie pod Bojanami wtedy rozegrała się krwawa bitwa wojsk rosyjskich z sojusznikami Turcji — Tatarami krymskimi, w wyniku której wieś została niemal doszczętnie zniszczona. Rok 1772, jak wiadomo, stał się datą ostatecznego przyłączenia zachodnioukraińskich ziem do Austrii. Bojany weszły w skład okręgu czerniowieckiego Królestwa Galicji, który później, w 1849 roku, został wydzielony jako osobny «kraj koronny» — Księstwo Bukowiny. Już w 1775 roku w Bojanach, leżących przy granicy, założono komorę celną, a później — inspektorat bukowińskich komór celnych. Pograniczne położenie Bojan sprzyjało pewnemu rozwojowi wsi: w ciągu kilku dziesięcioleci liczba rodzin kozackich sięgnęła już czterystu. Powstania lat 1630. obudziły wolnościowego ducha irkliiwian. Przystawali oni i do wojska Pawluka — sławionego przez Tarasa Szewczenkę jako «kozak Pawluga», i do szeregów hetmana Jakowa Ostrianicy. Z początkiem Chmielnicczyzny w Irkliiwie utworzono pułk kozacki pod dowództwem pułkownika Filona Dżałałija: wchodziło w jego skład wówczas pięć sotni. W 1649 roku wprawdzie pułkowy zarząd (znów, pod kierownictwem Dżalalija) została przeniesiona do miasteczka Kropiwna, a Irkliïw pozostał miastem setniczym — ośrodkiem trzech kozackich setni, którymi dowodzili Klim Semenowycz, Kuźma Wierhun i Iwan Woropaj. Największa z nich, Pierwsza Irkliiwska setnia, liczyła 323 kozaków. Po likwidacji puku kropiwniańskiego Irkliïw wszedł w skład puku perejasławskiego jako miasto setnicze (już wówczas jako ośrodek jednej setni). Setnikami w miasteczku byli Wasyl Zawojko (1685–1690), Taras Wierbynski (1711–1715), pochodzący z Serbii Sławuj Trebiński (1715–1739), jego syn Ołeksij Trebiński (1739–1753), syn Wasyla Zawojka, Petro (1754–1763), Semen Krasowski (1763–1779), syn Petra Zawojka, Pawło (1771–1777), oraz Pawło Juzefowycz (1779–1781). Jak widać, w Irkliïwie, podobnie jak na całej Hetmanszczyźnie, ukształtowały się swego rodzaju setnicze „dynastie”, spośród których szczególnie wyróżniały się rody Trebińskich i Zawojków. Irkliïw doby Kozaczyzny był typowym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

od razu zauważy spostrzegawczy czytelnik. Są w jego poetyckim warsztacie także rzeczy delikatniejsze, które wymagają wnikliwej lektury. Mówi się, że prawda otwiera się, gdy pojawia się szczerość — droga do prawdy... John Keats twierdził, że: „Zimna filozofia bez litości niszczy czar naiwnego, bezpośrednio-poetyckiego postrzegania świata, zdmuchując pyłek ze skrzydeł motyla, rozkładając tęczę na jej części składowe”. Możliwe, że jest tu wiele cytatów, wiele odniesień do autorytetów, ale poezja I. Rymaruka warta jest tego, by rozmyślać, dociekać i czerpać z tego duchową uciechę. Zatem nie powstrzymam się jeszcze od cytatu z książki Pierre’a Teilharda de Chardin „Fenomen człowieka”, gdzie pisze on, że: „...Człowiekowi, aby do końca odkryć człowieka, trzeba było (przejść) nieprzezwyciężony rozwój, który ukryty jest największą powolnością, krańcowe fermentowanie pod woalem spokoju... I wreszcie poczucie organiczności, które pod powierzchowną koleją zdarzeń i grup ujawnia fizyczne związki i strukturalną jedność...”. Uważam, że podobna metafizyczna „siatka” może tylko przybliżyć świadomego czytelnika do zrozumienia istoty strof Rymaruka (i nie tylko Rymaruka). Rozszerzy ramy skojarzeniowe, pojęcie o możliwościach skojarzeniowych i myślowych. Ihor Rymaruk pragnie przeżywać świat w jego prawdziwości. Zanurza się w temat i wydobywa z niego skupioną refleksją to, co przechowuje pamięć znaczeniowo-emocjonalna artysty. Krytyka nie raz zauważała dążenie wiersza Ihora Rymaruka do wiersza-znaku. I to prawda. Chciałoby się doprecyzować: ale nie w

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

WIOSNA NASZEGO NIEPOKOJU...

...Boli? Piecze? — Nic gorszego być nie mogło. Wspomnij tylko: Mazepa i Kulisz. Niech płomieniem huczą szalone wiersze I każda rym — jak święcony nóż... Jewhen Małaniuk Chcemy tego czy nie, żyjemy w czasach, kiedy to, co idealne — jest trywializowane, świętości — są opluwane, nawet życie wielkich ludzi staje się przedmiotem niezdrowych dyskusji. Zamiast powszedniego chleba idei niektórzy wieszczowie od idei narodowej oferują nam zakalec z łobody. Czasem odnosi się wrażenie, że pokolenie młodych ludzi w ogóle nie ma pojęcia o duchowości, o źródłach i tradycjach, które wiekami żywiły ducha narodowego. Korzyść i wyrachowanie przenikają nawet w najdelikatniejszą sferę ludzkiej działalności — w duchowość. ...I starzał się Mahomet, i mylił słowa... A «narodowi prorocy» utyli, roztyli się, stali się kłamcami u bram miejskich, zgubili niejedno pokolenie świadomych patriotów. Nie wychowali godnych mężów... Mimowolnie przypominają się frontowe strofy O. Honczara: Grzmią dnieprowe progi, Jedwabne śpiewają trawy: Nie zawsześmy padali do nóg Pokornie, jak psy gończe. Nie zawsze nas znieważali I rządzili nami kretyni, A teraz osłami stali Dumni synowie Ukrainy. Gorzka prawda tych wersów niepokoi nas i dzisiaj. Taka już jest natura Prawdy. Jak prawdą jest i to, że w wierszach wielu (nawet znanych) współczesnych poetów dzisiaj wyraźnie obecna jest orientacja na profesjonalną pozę, nawet na pozorność. Coraz częściej spotyka się profesjonalne wyszkolenie, formalną wykwintność, a rzadziej słowo, które płynie z serca, z potrzeby pisania. Traci się też pojęcie wartości jednej doskonałej rzeczy. Mało jest indywidualnego, osobistego głosu. Bywa, że trudno rozpoznać, kto jest autorem wiersza... Dla Arystotelesa środkowa droga, która biegnie pomiędzy pokorą a gniewem, — to stałość... ...Stałość przemyślana, plastyczna, nawet cyniczna, wyostrzone poczucie przynależności do dramatyzmu życia, niepokojąca koncentracja na nieprzystosowaniu ludzkiej duszy — to daleko nie wszystkie cechy poetyckiego wszechświata Ihora Rymaruka, które cały szereg «uczuć»... które wyodrębnia samą historię walki ducha. Poczucie przestrzennej nieogarniętości w wielkim i małym, które dzieli i rozróżnia wewnątrz nieskończonej sfery koła otaczających nas przedmiotów. Poczucie głębi, które starannie odpycha w nieskończoność, w nieogarnione czasy, wydarzenia, które pewna siła, podobna do ciężaru, nieustannie pragnie sprasować dla nas w cienki listek przeszłości. Poczucie ilości, które odkrywa i, nie drgnąwszy, ocenia straszną ilość materialnych i żywych elementów, które biorą udział w najmniejszym przekształceniu uniwersum. Poczucie propozycji, które — dobrze to czy źle — dostrzega różnicę w fizycznej skali, która odróżnia rozmiarem i rytmem atom od mgławicy, maleńkie od wielkiego. Poczucie jakości i nowości, które, nie naruszając fizycznej jedności świata, rozróżnia w naturze absolutne stopnie udoskonalenia i wzrostu. Poczucie ruchu, które zdolne jest postrzegać w symbolistycznym, a raczej w barokowym rozumieniu. Autor potrafi znanymi tylko jemu, magnetycznymi motywami «zaciągnąć» czytelnika w wir wzburzonych uczuć, zaproponować mu swoją moralno-estetyczną interpretację świata. Nie na darmo strofa z Jewhena Małaniuka została wyniesiona na czoło artykułu. Właśnie strofa Małaniuka (moim zdaniem) mogła być wzorcem dla Ihora Rymaruka. W każdym razie, wiele jest współbrzmiącego... I strofy Małaniuka, i Rymaruka są napojone jednakową temperaturą — sensu i emocji — treściwymi (historycznymi, kulturologicznymi, psychologicznymi) skojarzeniami. Co prawda, strofa Rymaruka jest świeższa pod względem emocji, pod względem znaczeniowo-emocjonalnej wielopiętrowości, pod względem bohemistyczno-egoistycznych (bolesnych, właśnie w opinii autora) wiedzy, w najlepszym rozumieniu tych słów. Ihor Rymaruk to «poeta tematycznej zdrady». On «zdradza» i temat, i czytelnika. On zawsze wie więcej od czytelnika. Poeta rozrywa psychologiczny świat ludzkich więzi (mostki, które sam buduje) i odpycha się od zbudowanego przez siebie świata (często świata zła), żeby iść dalej... Doradczynią na tej drodze jest u niego emocja, przeżywanie świata takim, jakim jest, a nie takim, jak podpowiada rozum. Poezja Ihora Rymaruka wyrosła nie na pustym miejscu. Czasami jest współbrzmiąca z nastrojami tematycznymi J. Płużnyka, W. Swidzinskiego, ze współczesnych — M. Winhranowskiego. Językowo-stylistyczna gracja wierszy I. Rymaruka przypomina bezbłędną grę, która spotyka się chyba tylko w poezji ludowej. Język jego utworów jest bliski najlepszym wzorcom języka neoklasyków. Poetycka lekcja Ihora Rymaruka — to przypomnienie wielu poetom o tym, jak można pracować nad jednym wierszem, nad strofami, wewnątrz strof, w wersie, w złączeniu słów, w jednym słowie. Można powiedzieć, że I. Rymaruk zreformował poetykę w kierunku ideału. Kiedy myśl poety nie znajduje dla siebie w wyimaginowanym świecie twardego oparcia (bo coś strasznego poeta widzi w głębi), wtedy struktura wiersza rozpada się i wersy, niczym ptasie skrzydła, migoczą wokół światła prawdy. Potopem rozumu nazywali filozofowie księgę nad księgami — Biblię. Niemało, właśnie w metodzie poznania, zaczerpnął I. Rymaruk również z tej księgi. A jeszcze w wierszach I. Rymaruka obecne jest odczucie kosmicznego przeciągu, społecznego nieprzystosowania, pewnego zdystansowania artysty od świata. Za tym wszystkim stoi niewidoczna ukryta myśl: suetne życie — to tylko pozór życia. Egzystencjalne jest u niego rozumienie piękna tego świata, w którego podstawie smutek można rozpatrywać jako rytm życia. Po bodlerowsku przejmujący stosunek ma I. Rymaruk do ludzkich relacji i do przejawów ludzkiego... Niepokojące i zarazem dumne uczucie z tego, że poezja — mimo wszystko — istnieje, przetrwa w naszym okrutnym świecie, otula nasze dusze. Eppur si muove! (wł.). A jednak się kręci! Właśnie te słowa, które powiedział Galileusz, kiedy wyszedł z sądu, przychodzą na myśl po przeczytaniu nowego zbioru Ihora Rymaruka «Diva Obyda», wydanego w Iwano-Frankiwsku w 1999 roku. Wasyl OSADCZYJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

MATERIAŁ O TODOSIJU OSMACZCE WRACA DO UKRAINY

Otwierając wieczór z okazji 105. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Todosia Stepanowicza Osmaczki w stołecznym Domu Nauczyciela, jego prowadzący, nie mniej wybitny współczesny prozaik Pawło Zahrebelnyj, tak obrazowo wypowiedział się o twórczym losie tego fenomenalnego talentu: «Został pochłonięty przez rzekę zapomnienia, ale nie utonął w ciemnej wodzie, bo jest wielki». I dalej, paradoksalnie na pierwszy rzut oka: «Wiejski syn, który przez całe życie chciał być szalony, ale życie mu nie pozwoliło; chciał uciec, ale nie zdołał, tak umarł uciekając… Z tragedii rodzi się wielkość — to jeden z sekretów twórczości». Dlaczego i przed kim wiejski syn przez całe życie uciekał? O „mrocznej wyjątkowości jego losu” mówił także jeden z pierwszych reanimatorów materika twórczości Todosia Osmaczki na Ukrainie, pisarz i literaturoznawca Mychajło Słaboszpycki. Stało się to możliwe i nadal się dzieje wyłącznie w latach niepodległości. Jego naprawdę wyjątkowa postać, jak góra lodowa, nie ujawnia się od razu. Wymaga ona przemyśleń, nowych, niestandardowych podejść do fenomenu właśnie twórczości, do tego, co banalnie nazywamy natchnieniem, nie zastanawiając się: kto i co inspiruje… W świetle ostatnich dokumentów, a mianowicie opublikowanych materiałów sprawy śledczej, stało się wiadomo, że przekonania utalentowanego rodaka ze wsi Kuciwki w rejonie smilańskim na Czerkaszczyźnie są interpretowane jednoznacznie: był członkiem «Proświty», walczył w szeregach „czarnych zaporożców” — elitarnych oddziałów armii UNR, bronił praw języka ukraińskiego, nauczał. W latach 30., w związku z tak zwaną sprawą SWU, jak pisze sam Osmaczka, «czuł, że i mnie nie minie ten kielich, i na wszelki wypadek zaczął obmyślać rolę szaleńca». Po raz pierwszy jego CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK aresztowano go w 1932 roku. Wtedy też rozpoczęła się ta niekończąca się ucieczka. Zamiast jechać, jak nakazano, do Swierdłowska, Todoś Osmaczka pojechał do siostry w rodzinnej Kuciwce. Nocował na polu w stogach, na cmentarzu. Tam napisał unikatowe w literaturze ukraińskiej dzieło — «Dumę o Zińku Samhorodskim», watażce ukraińskich chłopów-powstańców, który zginął z rąk bolszewików. Ukrywszy «Dumę…» w butelce, zakopał ją, przeczuwając, że lada chwila zostanie schwytany. Więzienia, badania lekarsko-sądowe, szpital psychiatryczny w Kirylówce, skąd wyszedł wraz z wkroczeniem Niemców do Kijowa. Teraz uciekał na Zachód, odkopawszy «Dumę…», którą wydał drukiem w 1943 r. we Lwowie. Pobyt Osmaczki we Lwowie był triumfalny i owocny twórczo, lecz Armia Czerwona się zbliżała, więc Osmaczka znów porzuca przytulne i wygodne miejsce, by udać się w obce strony. Już w Niemczech z nostalgią napisze: «…w Bawarii stałem się jak ostry kłos// albo jak strzała wypuszczona z chmury// z pragnieniem-tęsknotą usłyszeć głos// z dalekiej czerkaskiej wsi». Uczucie niemilknącej tęsknoty za Ukrainą, za rodzinną Czerkaszczyzną, nie opuszczało go przez całe męczeńskie — napędzane manią prześladowań — życie na obczyźnie. Co do obłędu Todosia Osmaczki, Michajło Słabошпицький postawi pytanie tak: «Czy Todoś Osmaczka był obłąkany, czy obłąkany był świat wokół niego..?» Kto zna kryteria normalności i czy normalność nie jest banalnym standardem? Talent Todosia Osmaczki to, dosłownie rozumiąc, talent od Boga. Sam czuł i pisał, że został obdarzony Darem, którego «jego posiadacz nie ma siły odczuwać wtedy, gdy zechce, i nie może dokładnie wyznaczyć mu granic». Świadczy o tym pierwsza książka młodego poety («Krucza», 1922), w której, mimo romantycznego rewolucyjnego entuzjazmu większości jego współczesnych, Osmaczka dostrzega przerażające, apokaliptyczne obrazy przyszłości swojej ziemi. Sądzimy, że to właśnie od tych wizji chciał uciec, właśnie przed nimi chciał się obronić, czy to udawanym, czy prawdziwym obłędem. «Od północnych lodów, //od głębokich, kudłatych, dalekich śniegów// jeszcze nieubitymi szlakami,// lecz krwawymi manowcami,// na szlaku nocnego ptaka// coś wielkiego, nieoborowego,// jak storęka okrutna udręka,// przeszumiało po Ukrainie// na niewidzialnym rydwanie». Triumf „czerwonej komuny” widzi tak: «Z jaskiń i nor,// z gąszczy, lasów// wilki wyszły…// Zwierz bankietuje!..» Poeta rozumiał, z kim staje do sporu — nie z pospolitym złem, lecz z apokaliptyczną bestią, ale musiał to uczynić. Jakiej nieludzkiej odwagi wymagało powiedzenie w tych strasznych dniach, które łamały całe dumne narody: «…niechaj w łapach waszej pychy// ziemia w otchłań drga, —// na bój z wami wystąpi odtąd// moja wyczerpana dusza!». Ciężar takiej transcendentnej wiedzy i takich przerażających wizji był zbyt wielki dla ludzkiej świadomości, która szukała ucieczki. W jednej z najlepszych swoich nowel — «Starszy bojar» — Todoś Osmaczka ukazał Ukrainę — Atlantydę, która znika, słoneczno-iskrzącą, wspaniałą, pachnącą, gdy nawet pojedyncze burzowe wyładowania nie budzą niepokoju. Pogoda jednak ma tę właściwość, że zmienia się bardzo szybko. Już w noweli «Plan dworu» widzimy, że czarna chmura egzystencjalnego zła nadciągnęła z północy nad Ukrainę i trwa w niej stopniowe wymieranie wszystkiego, co żywe, przede wszystkim źródła ukraińskiego ducha i moralności — wsi. Twórczość Todosia Osmaczki to dotąd niezbadany, a ściślej — badany fragmentarycznie, ukraiński kontynent filozoficzno-etyczny, związany geograficznie i duchowo zarówno z praukraińskimi głębiami, jak i z ówczesnymi europejskimi poszukiwaniami i tendencjami. Wydobycie go na powierzchnię z mułów historycznych uprzedzeń i zapomnienia — to zadanie dzisiejszej nauki o literaturze. Z okazji 105. rocznicy urodzin pisarza w jego ojczyźnie, w Czerkasach, odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa, w której wzięli udział uczeni — badacze jego twórczości, pisarze, wykładowcy Czerkaskiego Państwowego Uniwersytetu im. Bohdana Chmielnickiego. Cenne i ciekawe rozprawy naukowe, które zabrzmiały na konferencji, zostały szybko wydane dzięki wsparciu Ligi Ukraińskich Mecenasów (prezes — Petro Jacyk, dyrektor wykonawczy — Michajło Słabошпицький). Na wieczorze literackim w Domu Nauczyciela, który zgromadził szerokie grono wielbicieli twórczości Todosia Osmaczki, wystąpili, oprócz wspomnianych już pisarzy, zastępca przewodniczącego Czerkaskiej obwodowej administracji państwowej Anatolij Kuzmiński, syn Todosia Stepanowicza Ihor Todosiowycz Osmaczka, kierownik Katedry Literatury Ukraińskiej Czerkaskiego Uniwersytetu Wołodymyr Poliszczuk, badacz twórczości Todosia Osmaczki Mykoła Skorski, poeta (Szkoła Nowojorska) Bohdan Bojczuk, poeta Petro Perebyjnis. Wiersze o Todosiu Osmaczce odczytała aktorka Halina Stefanowa, aktor Wasyl Obruczow przeczytał fragment noweli «Starszy bojar». I, jak podkreślił Pawło Zahrebelnyj, pozostało nam zrobić zasadniczą rzecz — wydać twory pisarza dostępnymi nakładami i w pełnym zakresie, abyśmy mogli je czytać, odbierać, przyswajać i w ten sposób powracać z epoki wymuszonej kulturalnej nieobecności do normalnego ludzkiego kontekstu cywilizowanego świata. Halyna PALAMARCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Wydawałoby się, że Dmytra Biłousa spośród ukraińskich poetów mojego frontowego pokolenia, rodowitego słobożanina, znam i rozumiem najlepiej, ale czytając i odczytując jego intelektualny dorobek (a jest on w literaturze już ponad pół wieku), łapię się na myśli: jest w nim jakaś zagadkowość, fenomenalna swoistość, do której nie da się podejść zwykłym analitycznym kluczem. Jestem przekonany tylko o jednym: to wolicjonalna i niezwykle celowa, pracowita osobowość, głęboki erudyta, obdarzony ostrą pamięcią. Człowiek skromny, uczciwy, porządny i życzliwy, prosty, delikatny w kontaktach z towarzystwem, jednak twardy i nieustępliwy, gdy mowa o wewnętrznych przekonaniach. W tym tkwią źródła jego ciągłego twórczego doskonalenia i odnowy, rozkwitu niecodziennego talentu. Takim jawi się przede wszystkim Dmytro Hryhorowycz Biłous, dziwi i raduje, swoim przykładem ratuje od choroby pobłażliwego samozadowolenia. Mytko (tak nazywali go bliscy) był dziesiątym, przedostatnim dzieckiem w chłopskiej rodzinie Hanny Dmytriwny i Hryhorija Mykołajowycza Biłousów. Od wczesnego dzieciństwa „oczami pastucha” patrzył na rodzinne wieś Kurmany, rozlewną wiosną Sułę, na piękno sąsiednich miejsc Sumszczyzny, do których na wieki przyrósł wiernym sercem. A tak od małego przylgnął do słowa: Z dworu pieśń: „...gąski, na staw”, a u nas zamigotała lampka w chacie. Na głos ojciec „Kobziarza” czytał, na ścianach mierzchły cienie włochate. Czytać zaczynali o zmierzchu (na skraju słońce dogasało właśnie). I my niedolę najmitki gorzką opłakiwali rzewnymi łzami. W losie poety znaczącą rolę odegrał charkowski okres jego życia. Przechorowawszy tyfus plamisty i cudem przeżywszy, mały Dmytro uczył się w charkowskiej szkole średniej, gdzie literaturę wykładał brat P. Tyczyny, Jewhen Hryhorowycz. Zaprzyjaźnił się z jego synem Władysławem, zaczął bywać u nich w domu, w budynku pisarzy „Słowo”. Dmytro potem wspominał: „Same odwiedziny rodziny Tyczyny wywarły na mnie wielkie wrażenie. Przecież niedawno, dosłownie kilka lat temu, w tym mieszkaniu mieszkał sam Pawło Hryhorowycz i wszystko tu uświęcone jest jego imieniem. I zdjęcie poety na ścianie, i książki w szafie, z których korzystał”. Potem — uniwersytet: uczył się razem z Olesiem Honczarem, Hryhorijem Tiutiunnykiem. Kiedy na naszą ziemię wtargnęła wojna, we trzech zapisali się na ochotnika i trafili na front w składzie batalionu studenckiego. W walkach pod Kijowem D. Biłous został ciężko ranny i leczył się w szpitalu ewakuacyjnym w Krasnojarsku. Jak się później okazało, zimą 1942 roku tutaj leczył swoje rany także Ołeś Terentijowycz Honczar i ich sale szpitalne były pod wspólnym dachem, lecz nie dane im było się tam zobaczyć. Jeszcze jeden nieoczekiwany zwrot losu. Studiując na Uniwersytecie Kijowskim, D. Biłous pracował jako konsultant literacki w czasopiśmie „Witchyzna”, gdzie redaktorem w tamtym czasie był Jurij Janowśkyj. Z racji swoich obowiązków Dmytro czytał stosy rękopisów, dawał ich autorom odpowiedzi. I pewnego razu wpadła mu w ręce paczka — gruby, podobny do księgi rachunkowej zeszyt, zapisany znajomym starannym pismem. Ołeś Honczar przysłał pierwszą książkę przyszłej trylogii — „Alpy”. Przeczytał ten rękopis jednym tchem, zachwycony jasnym błyskiem talentu frontowego towarzysza. O swoich wrażeniach opowiedział Jurijowi Iwanowyczowi Janowśkiemu i rękopis, wsparty przez wybitnego mistrza prozy, który również ucieszył się z jego pojawienia, został wydrukowany na łamach czasopisma, a po publikacji czasopiśmiennej pierwsza książka „Sztandaronośców” wyszła jako osobne wydanie. Przetłumaczona na rosyjski, na wiele języków świata, przyniosła jej autorowi uznanie i sławę. Toteż po ukazaniu się książki na jednym z jej egzemplarzy widnieje autograf: „Pierwszemu czytelnikowi i uczciwemu obrońcy „Alp” Dmytrowi Biłousowi z miłością. Ołeś Honczar. 23. II. 48. Kijów”. A teraz wracam do wojennego 1943 roku, kiedy D. Biłous, wyzdrowiawszy po ciężkim zranieniu, pracował w rozgłośni „Radziecka Ukraina”, która prowadziła nadawanie dla partyzantów. Kierował nią nestor ukraińskiej literatury Petro Josypowycz Pancz. Pod jego ojcowskim okiem D. Biłous „zaczął się” jako satyryk. Oto przykład: Krąży na niebie „messerschmitt”, A w nim — faszystowski lotnik Schmidt. Przeciwlotnicze tu jak zakaszlą — Faszysta w tę i we w tę, Faszysta we w tę i w tę... Lecieć zaczyna „messerschmitt”: W jedną stronę — messer, W drugą — Schmidt. Takie satyryczne miniatury – „odłamki” weszły do pierwszej książki Biłousa „Odłamkowym!” (1948), której redaktorem był poeta-frontowiec Andrij Malyszko. A potem poszły humorystyczno-satyryczne „Bądźmy zdrowi!” (1951), „Dobrym ludziom na zdrowie, wrogom na bezgłowie” (1951), „Wesołe twarze” (1953), „Niektórym na pamiątkę” (1953), „Zygzak” (1956)... Swojego młodego „towarzysza broni”-śmiechotwórcę pierwszy zauważył i wsparł jego sławny krajan, żywy klasyk tego gatunku Ostap Wysznia. „Wyszniowe lekcje” dobroczynnie przysłużyły się Dmytrowi: wytrwale wyostrzał swoje wesołe pióro. Podlegają mu różne formy tworzenia śmiechu: fabularne humoreski, epigramy, parodie, a nawet satyryczne poematy (mam na myśli poemat „Nieboszczycy”) oraz sonety. Jak nowocześnie brzmią one, zwłaszcza wieniec sonetów – „Wieniec na groby obłudników – chciwców, samolubów i innych podłych”, który zaczyna się wersem: „A ja wieniec z osetów uplotę...”, a kończy: „Zmietziemy wszystkich bezlitosną miotłą!”. Uśmiechnięta dobroć Biłousa, zwrócona do ludzi dobrych i uczciwych, sarkastyczna, demaskatorska satyra, gdy mowa o nosicielach zła, to znamienne cechy ludzkiego i twórczego charakteru poety. Rok 1958 otworzył nową stronę w twórczej biografii Dmytra Biłousa. Związek Pisarzy oddelegował go do Bułgarii, by uczył się języka bratniego narodu, aby stał się łącznikiem między dwiema literaturami. I nie pomylił się w wyborze: pisarz stał się literackim „przedstawicielem” Ukrainy w Bułgarii. Przez sześć miesięcy delegacji tak głęboko opanował język bułgarski, poznał słowne zabytki narodu bułgarskiego, że swobodnie czuł się w tym oryginalnym słowiańskim morzu. Reżim dla siebie wybrał najtrudniejszy: słuchanie wykładów na Uniwersytecie Sofijskim, konsultacje u wybitnych filologów, podróże po kraju. Dlatego też stał się naszym czołowym bułgarystą, mistrzowskim tłumaczem z literatury bułgarskiej. Już sama lista przetłumaczonych przez niego utworów zadziwia swoją objętością. Bułgarscy pisarze uważają się za szczęśliwych, że tłumaczył ich Dmytro Biłous. Udział tego ostatniego w przygotowaniu i wydaniu dwutomowej antologii poezji bułgarskiej nazywają jego prawdziwym twórczym wyczynem: był on kompilatorem, redaktorem, tłumaczem znacznej części poezji tego fundamentalnego wydania. Rząd bułgarski nagrodził Dmytra Hryhorowycza orderami Cyryla i Metodego I stopnia, a później – „Jeźdźcem z Madary” I stopnia. Dmytro Biłous gruntownie zna to, o czym pisze. Wśród książek poświęconych dzieciom szczególnie wyróżniają się utwory o ptakach i zwierzętach: „Ptasie głosy” (1956), „O czworonogich, rogatych i bezrogich” (1959), „Szpital w zoo” (1962). Pierwsza z nich, która wyszła także w tłumaczeniach na język rosyjski, białoruski i bułgarski, zainteresowała nawet uczonych ornitologów świeżymi szczegółami zachowania ptactwa, zauważonymi przez autora. D. Biłous – poeta ciągłych twórczych poszukiwań, pełen pragnienia twórczej samorealizacji. Ta, być może główna, cecha jego charakteru jasno objawiła się, w szczególności, w nowych książkach wierszy „Cud kalinowy” (1988), „Czary barwinkowe” (1996), które ujrzały światło dzienne w kijowskim wydawnictwie „Weselka”; „Romen czyż nie krewny Rzymu?” („Ukraiński pisarz”, 1999). Ponieważ są one połączone jedną koncepcją poetyckiego ucieleśnienia idei narodowej, książki te można nazwać trylogią miłości do Ukrainy. Jak przysłowie cudowne, idzie z rodu do rodu, że naród – budowniczy języka, język – budowniczy narodu, – takim aforyzmem-epigrafem otwiera się pierwsza książka, a prawdziwość tych wersów potwierdza całą swoją treścią. Jeśli w niej autor z naukową dokładnością i poetyckim blaskiem odkrył cudowny świat ukraińskiego słowa, to w „Czarach barwinkowych” D. Biłous powierza młodemu czytelnikowi tajemnice słowotwórstwa, demonstrując barwne „wiązanki, wieńce połączeń słownych, przysłów, powiedzeń i fraz”. Wszak frazeologia – to dusza języka, jego układ krwionośny i nerwowy. Całą strukturą książki poeta i uczony (członek korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy) artystycznie potwierdza tę prawdę. Jesteśmy jakby obecni na czarodziejskim widowisku: zwykłe, „przetarte” od częstego używania słowa, frazy, idiomy („przeciw ościom przeć, włazić na ość”, „Pyłyp z konopi”, „widać pana po cholewach”, „brać nogi za pas” itp.) naświetlają się nowym znaczeniem, nieoczekiwanymi ścianami, kolorami i odcieniami. Dmytro Hryhorowycz posiada zdumiewający dar stereoskopowego widzenia i odczuwania ojczystego słowa. W książce – ani cienia autorskiej wyższości. Swoje myśli poeta-uczony adresuje do młodego miłośnika słowa nienachalnie, w formie ciekawej gry. Czytelników książki autor szczerze uważa za swoich kolegów („Czy wiesz ty, żeś ty – filolog, dziecię bystre i żwawe?”) i zachęca ich do pomóżdżenia nad znaczeniem tych czy innych słów, wyrażeń, połączeń słownych, stosując różne formy wiersza. Książka „Romen czyż nie krewny Rzymu?” organicznie związana jest z dwoma poprzednimi, jakby wykiełkowuje z nich. Mowa w niej o małej ojczyźnie poety: Piękno moje ty, Sumszczyzno, Sumszczyzno, gdzie nie rzucisz – barwnych słów rozkwit. Romen, Boromla, Łypowa Dołyna, Bereziw Jar, Łuka, Zełenyj Haj... Tak zachowuje język kalinowy na gronach dziwnych świeżości rosę, by w przyszłość muzyką słowa nieść duszy narodowej piękno. Główna myśl, która przenika trzecią książkę, – „Na białym świecie nie ma większych cudów, niż ziemia, która na świat zrodziła”. Zdaje się, do takiej książki poeta przygotowywał się całe życie, zaczynając od tego błogosławionego dnia, kiedy go „bocian na łące podrzucił rodzicom na wiosnę”. Już pisałem, że Dmytra Biłousa z pełnym prawem można uważać za fundatora rodzimej filologii poetyckiej, a z wyjściem w świat trzeciej książki chce się dodać – i poetyckiej toponimiki. Jeden z głównych południków ukraińskiej historii przechodzi przez małą ojczyznę poety. Stąd rozpoczął się pochód księcia Igora Światosławowicza na Połowców. Petro Kałnyszewski, ostatni koszowy Siczy Zaporoskiej, zburzonej przez Katarzynę II, z ciemnej nory Sołowieckiego klasztoru w gorzkich dumach „płynie siwym żurawiem na Romenowszczyznę”. Konotop („słyszymy „koni” i „topić” w złożonym słowie) ma wywoływać w pamięci Ukraińca klęski tatarskich hord w jego błotach, pogrom przez ukraińskiego hetmana Wyhowskiego agresywnego moskiewskiego wojska księcia Trubeckiego. Dmytro Biłous cienkim, dowcipnym filologicznym „kluczem” otwiera „zamki” nazw miast, wsi, ulic i zakątków Sumszczyzny, zaczynając od stron swojego dzieciństwa – Kurmaniw i Nedryhajłowa. Cała galeria ich założycieli, w większości kozaków, czumaków, rolników, staje przed nami. Poeta z miłością opiewa wybitnych krajan, którzy rozsławili rodzinne miejsca. Przy tym podkreśla: „Czytaj i myśl, przyjacielu mój, i nie wypieraj się swojego rodu. Ziemia – to książka, w której – historia twojego narodu”. Dmytro Hryhorowycz – natura działająca, obywatelsko aktywna, zdolna odkrywać i poznawać nowych ludzi, nowe „duchowe wyspy”. O nim tylko jako o kierowniku studia literackiego przy wydawnictwie „Mołod” w latach 50-60 można napisać ciekawą książkę. Takim jest i, wierzy się, takim będzie. Panie, pomóż mu w tym. Wiktor KOCZEWSKIJ P.S. Redakcja gazety „Słowo Proświty”, Centralny zarząd Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki radośnie witają Dmytra Hryhorowycza Biłousa z okazji dnia urodzin i darują mu swoją miłość i szacunek. CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

czy przygotowując śniadanie. Bo to, co macie powiedzieć, to kolejne wyznanie mu miłości. Odtąd kochacie go nie tylko za to, że jest sobą, lecz także jako ojca waszego dziecka. Przyjęliście od niego jego rodzinę, jego dziecko, a wy obdarzycie życiem jego potomka, który będzie kontynuował nie tylko was, ale i jego samego. Jeśli to — wasz wspólny pierworodny — pomyślcie, jakim darem los uhonorował waszą miłość! I nie spieszcie się od razu z wymyślaniem czegoś o nieporozumieniu. Mężczyzna jest pozbawiony tego uczucia, które teraz panuje w was. Przyjdzie ono do niego dzięki waszemu słowu, waszemu spojrzeniu, waszemu dotykowi, dzięki myśli o przyszłym dziecku. Dajcie mu możliwość zrozumienia waszej nowiny. Ucieszyć się nią. Niech fala ciepła ogarnie was troje — bo odtąd jesteście we trójkę, jesteście rodziną. A ojciec zawsze jest jej głową. Dajcie możliwość poczucia, że wy, dwoje, potrzebujecie ochrony i ciepła trzeciego. Nie odłączajcie się od niego. Wasza cielesna podwójna odrębność zyska piękny dach — wysoką kopułę męskiej siły, niezawodności, piękna. Odtąd wasz mąż jest ojcem. A jeśli jesteście tylko we dwoje, co dziś często się zdarza? Czy warto topić pierwsze dni swojego dziecka w łzach i przeżyciach, czy warto obracać je, bezbronne i bezradne, w broń, którą za wszelką cenę chcecie pokonać swojego — teraz już — przeciwnika, rzucić mu je do stóp, związanego obowiązkami, strachem, czymś jeszcze? Nie, nie warto. Chcieliście mieć dziecko. I macie je. Jeśli z jakichś powodów ojciec nie może być z wami albo wyrzeka się dziecka — cóż, to gorzkie i być może zupełnie niesprawiedliwe. Ale nie spieszcie się, by okrywać jego imię hańbą i oddawać

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Ciąg dalszy. Początek w numerze 3. Rozdział drugi: „TY — DUSZO DUSZY MOJEJ, SERCE SERCA MEGO”

Nie wiem, kto jest autorem tego pięknego wersu, adresowanego do dzieciątka, ale najpełniej wyraża on ten stosunek do dziecka, do którego kobieta dorasta w ciągu dziewięciu miesięcy, nosząc je w sobie. Jeśli wasze dziecię jest wyczekiwane, już jesteście wygrane, ponieważ zaczynacie na nie czekać jeszcze wcześniej. Jakoś zupełnie niepostrzeżenie pojawia się to jedna, to druga myśl o dziecku, które mogłoby się u was narodzić: chciałybyście obdarzyć je spojrzeniem ukochanego lub jego uśmiechem, chciałybyście, żeby było podobne do waszego ojca lub matki... Wyobrażając sobie przyszłe upragnione dziecko, chcecie tego czy nie, wyobrażacie sobie także siebie w ideale — taką, jaką mogłybyście być i chcecie się stać... Myśl o możliwym narodzeniu dziecka jest stała w świadomym życiu kobiety, chce ona tego czy nie. Tak urządziła ją Natura. Sama fizjologia zmusza nas do ciągłego dbania o siebie, obserwowania i poznawania siebie, przejmowania się myślą o celowości narodzin. Nawet te spośród nas, które są uważne wobec swojej kariery i widzą w niej nie tylko zaspokojenie osobistych ambicji, ale i ucieleśnienie duchowych radości oraz przejaw zdolności umysłowych, zawsze pielęgnują skryte marzenie o narodzinach dziecka, o czasie, kiedy ono obowiązkowo się pojawi — tylko moja radość, moja nadzieja, moje szczęście! I oto przychodzi owo wielkie coś, o którym nikomu jeszcze nie mówisz. Pojawia się komuś oczekiwanie, komuś — niespodziewanie. Coś takiego dzieje się z wami, co zmusza was do baczniejszego wsłuchiwania się w siebie, przyglądania się swojej twarzy w lustrze — jakby jakiś powiew dotknął waszych oczu, czoła, ust — coś nieuchwytnie zmieniło się w twarzy i w odczuciach: stałyście się bardziej czujne, wrażliwsze, subtelniejsze w uczuciach. Jeszcze kalendarz księżycowy CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK nie dał wam odpowiedzi na wasze milczące pytanie, a wy już czujecie, że owo coś się wydarzyło. 3. „TY — MOJA WIELKA TAJEMNICA” Pierwsze odczucie, które przyjdzie do was, kiedy świadomie czekacie dziecka, to odczucie ciepła. Fala ciepła będzie przetaczać się przez ciało, sygnalizując wam, że ono już zaczęło się zmieniać, już stało się siedliskiem dziecka. Wyjaśnić to z medycznego punktu widzenia jest bardzo prosto: przyspiesza się przemiana materii, organizm przygotowuje się do tych fizjologicznych zmian, które przyjdzie mu przeżyć w ciągu dziewięciu miesięcy, i, nie zapominajmy o tym, niektóre z nich — na całe nasze dalsze życie. Zatem, jeśli pojawiło się u was to niezwykłe odczucie — nie lekceważcie go, nie odkładajcie początku swojej macierzyńskiej troski o życie wewnątrz was na później, kiedy upewnicie się, z pomocą lekarza, że to rzeczywiście ciąża. Bądźcie uważniejsze wobec siebie, łagodniejsze i spokojniejsze. Uniknijcie możliwości wypicia łyka wina. Odstawcie szkodliwe nawyki, jeśli je macie, w szczególności palenie. Uprzedźcie domowników, że nie do końca dobrze się czujecie i chciałybyście wcześniej położyć się, pobyć w ciszy, pospacerować... Powitajcie w sobie ową ciepłą falę, która was otula, pomyślcie o niej — niech jej będzie przytulnie i swobodnie przetaczać się w waszym ciele, a niezwykłe ciepło szybko dotknie waszego serca, zapali w nim nadzieję, rozgrzeje tę świeczkę, którą ludzie nazywają macierzyńskim ciepłem i światłem, zapali ten niewidzialny dla świata ogień, na który z ciemności niebytu przyjdzie na świat człowiek — wasza córka czy syn. Nie bójcie się, że staniecie się w tych — tylko waszych, najskrytszych — chwilach sentymentalne, niepodobne do samych siebie, rozczulone i tkliwe. Być może przeżywacie te chwile, które na zawsze zwiążą wasze serca i dusze z dzieckiem. Usłyszcie je w pierwszych dniach, ucieszcie się nim, podziękujcie losowi i Bogu, a ono was też usłyszy! Ono nauczy się was słyszeć i słuchać. Zawiązuje się nie tylko jego ciało — zawiązuje się duchowa nić między wami. Nie zerwijcie jej, nie pokrywajcie jej supełkami wątpliwości — chcecie mieć dziecię, chcecie, żeby to ciepło stało się dziecięciem! I ono obowiązkowo się spełni. Dzisiejsza medycyna może zdiagnozować ciążę od pierwszych dni i nie warto tej możliwości lekceważyć. Zwróćcie się do poradni kobiecej: nawet bez badania, za pomocą nieskomplikowanych analiz lekarz da wam odpowiedź na wasze domysły, wątpliwości. I jeśli się nie pomyliłyście — jesteście kobietą w nadziei! Tak na Ukrainie nazywano ten stan, w który już zaczęłyście się zagłębiać. Zewnętrznie — jesteście wciąż takie same, nikt z otoczenia jeszcze niczego nie zauważa. Lecz w was samych żyje już wiedza o dziecku i żyje nadzieja na jego pojawienie się w dobru i szczęściu na biały świat. Czekać i mieć nadzieję — oto co znaczy być w nadziei. A nadzieja spełnia się w pełni wtedy, kiedy myślą o niej bez zamętu i narzekań. Nie chwytajcie od razu za ołówek, aby podliczyć możliwe wydatki, które oczywiście macie przed sobą. Na to jeszcze będziecie miały czas. Nie myślcie o niedopisanej pracy kandydackiej, przyszłej sesji, urlopie, jeszcze jakichś kłopotliwych i żmudnych sprawach. Nie obliczajcie, czyja mama pomoże niańczyć dziecko i jak teraz być z zakupem zimowego płaszcza, który jest skrajnie potrzebny. Zatrzymajcie się. Szerzej otwórzcie oczy i uśmiechnijcie się do samej siebie i istoty, która już patrzy i słucha was i poprzez was. W myślach, a kiedy macie okazję i nikt was nie słyszy, to i na głos zwróćcie się do niej. Słowa podpowie wam serce. I być może będą one brzmiały mniej więcej tak: — Witaj, dzieciątko! Cieszę się, że jesteś. Chcę ciebie i zawsze na ciebie czekałam. Nie odstąpię od ciebie i nie zdradzę cię nigdy, bo już kocham ciebie i będę kochać zawsze, jakiekolwiek próby nie spadłyby na nas w długim życiu. Kocham ciebie i postaram się tak czekać na ciebie, żebyś narodziło się pięknym, mądrym, dobrym dziecięciem i pokochało ten świat i mnie w tym świecie. Od dzisiaj będziemy często rozmawiać i będziemy wsłuchiwać się jedno w drugie. Ja — twoja mama. Ty — moje dziecko. Jesteśmy razem, my wszystko pokonamy w imię naszego życia. Póki co ty — moja wielka tajemnica, i te pierwsze tygodnie naszego wspólnego życia należą tylko do nas dwojga. Jeśli pomyślicie lub powiecie coś podobnego, to u was całkiem naturalnie odpadnie chęć opowiedzenia o swoim niezwykłym stanie wszystkim, nawet najbliższym przyjaciółkom czy współpracownikom — to tajemnica, która będzie was grzać, oświetli was na nowo, zmusi otoczenie do traktowania was inaczej. A bliscy ludzie? Jeśli w waszej rodzinie panuje zgoda, a dziecię jest wyczekiwane, bądźcie pewne, nie minie tydzień, jak wasz mąż zauważy, co się z wami stało. Wy same zdołacie mu to powiedzieć — oczywiście nie w drodze z pracy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wątpliwej jawności swoje przyszłe macierzyństwo. Na tym świecie — jak na długim łanie — nic nie dzieje się przypadkiem, a i dziecko wasze nie jest przypadkowe. Nie bójcie się, że ktoś ze złą ironią nazwie je „dzieckiem miłości”. Tak, to dziecko waszej miłości i kochacie je, tak jak kochałyście samą nadzieję na bycie szczęśliwą. Ono, to małe, niewidzialne dziecko, obroni was, pocieszy, ukoi. Tylko kochajcie je i pielęgnujcie w swoim sercu. Wasze błędy to błędy waszego życia, dlaczego więc ono miałoby płacić za nie swoim? Wasze grzechy nie spadną na nie, a swoim pojawieniem się ono was rozgrzeszy. Nie zostaniecie porzucone, bądźcie pewne — nawet w tym szalonym świecie, w którym wydaje się, że oboje jesteście niepotrzebni. Jesteście sobie niezbędni — a zatem potrzebni jeszcze komuś! I w każdym razie nie zapominajmy, że ojciec też ma prawo do dziecka. Zatem, będąc uważną wobec siebie i dziecka, myślmy też o nim, o tacie. A on jest naprawdę niezbędny — czasami mężczyźni dają bardzo słuszne rady swoim ciężarnym kobietom. I są zupełnie nieocenieni w gospodarstwie — kto teraz podniesie ciężką torbę, kocioł, wiadro? Kto was troskliwie przeprowadzi w deszcz i gołoledź? Kto, czekając na was z pracy, wyczuje wszystkie wasze pragnienia na odległość i ugotuje ziemniaki w mundurkach oraz oczyści przepysznego śledzia?! No właśnie! A póki co pozwólcie mu przeżyć wstrząs wywołany tą wieścią. Wiedzcie, że od tego, jak zakomunikujecie o swoim dziecku, zależy wiele w zachowaniu waszego męża. A on musi wiedzieć, że jego ojcowskie szczęście również się zawiązało i rośnie, i on sam — tylko on i nikt więcej — może być szczęśliwy w takim stopniu, jaki sam dla siebie wyznaczy. To także jego dziecko, jego radość, jego nadzieja... 4. POŁOŻNICZO PRZYWIĄZAĆ DO ŻYCIA Kto jeszcze ucieszy się z nami w niepokojące pierwsze tygodnie naszego macierzyństwa? Oczywiście, mama. W każdej kobiecie żyje położna, w każdej, która już rodziła, żyje pragnienie wspierania innej, młodszej położnicy, chce się pomóc jej radą i choćby słowem przeżyć nieporównywalne z niczym stany ciąży, porodu, wspomnieć pierwszą kąpiel i pierwsze powijanie... „Położna” (ukr. powytucha) pochodzi od słowa „powito” — teraz już mało kto wytłumaczy, co ono oznacza. A powitem nazywano specjalnie uprzędzioną nić, którą przewiązywano pępowinę noworodkowi, miała ona być szczególnie mocna, aby na zawsze przywiązać dziecko do życia. Teraz takie nici wytwarza się gdzie indziej, nie w rodzinie oczywiście. I rolę położnej pełni wykwalifikowana położna w szpitalu położniczym. I na moc powicia tylko ufamy — każdy od małego wie, jak ważne jest, aby pępek u dziecka był mocno i czysto zawiązany. Ale mimo to słowo „położna” nie zniknęło z naszego języka. I chcielibyśmy powrócić do tej myśli, że żyje ona w każdej kobiecie-matce. Inaczej skąd byśmy znali tyle pięknych przesądów, które czynią życie przez dziewięć miesięcy ciąży tak tajemniczym, poetyckim, znaczącym. Razem z ciążą do kobiety przychodzą jeszcze jakieś, nieznane dotąd jej wiedze, które przekazują jej inne, starsze kobiety, ostrzegając, radząc, tłumacząc sny i zjawiska. I w większości jest to matka i babcia przyszłej położnicy. Wy, przebudziwszy się, opowiadacie im, co wam się przyśniło, że posadziliście drzewo. Albo złapaliście dużą rybę. Albo znaleźliście prawdziwka. Albo przybłąkał się do was kotek. Albo że połknęliście groch. Albo... One niechybnie wieloznacznie obejrzą was i powiedzą, że sen — na bliską lub rzeczywistą ciążę... Zrobiło wam się bardzo duszno albo niespodziewanie dostałyście gorączki — też zaczną się przyglądać. Zachciało się nagle kwaśnego lub słonego, zapragnęło się arbuza w środku zimy — kto, jak nie mama, nawet jeśli mieszkacie osobno od niej, we własnym mieszkaniu, nie napomknie wam, że wczesna ciąża ma dziwne zachcianki... Nie odganiajcie się od jej uwag, nie irytujcie się tymi, wydawałoby się, bezsensownymi przesądami. Weszłyście w zupełnie inny świat, chodzicie widzialnymi i niewidzialnymi ścieżkami, to dlaczego tak bardzo chcecie chodzić z zamkniętymi oczami albo nawet celowo zakładać czarne okulary? Niech wasza intuicja będzie wymowna jak nigdy. Ufajcie jej i uważnie słuchajcie mowy swojego ciała. Spać będzie wam się rzeczywiście chciało więcej, a medycy też radzą ciężarnym spać o dwie godziny więcej — powiedzmy, o godzinę wcześniej kłaść się i o godzinę spać dłużej. Sny podczas ciąży zaczynają śnić się niezwykłe, przyjemne, jaskrawe. Wy je, niespodziewanie dla siebie, zaczynacie zapamiętywać. Jeśli zaś macie dobrą wyobraźnię, to możecie je sobie wytłumaczyć: one wam wiele podpowiedzą, wyjaśnią, będziecie lepiej rozumieć, co się z wami dzieje. Może wam się nawet przyśnić przyszłe dziecko. A jeszcze możecie nagle budzić się z niezrozumiałego niepokoju. Pomyślcie, jak spędziliście dzień, czy zdążyliście w zgiełku choć raz porozmawiać z przyszłym dzieckiem, i zrozumiecie: im bardziej będziecie na nie zwracać uwagę, tym lepiej będziecie się czuć. Jeśli zaś wy, pochłonięte pracą lub innymi kłopotami, prawie zapomniałyście o nim, to obowiązkowo obudzicie się w nocy i będziecie miały okazję poznać, co to jest bezsenność u ciężarnych. O przyszłe dziecko trzeba troszczyć się nie tylko, że tak powiem, mechanicznie — dbając o rację żywieniową, regularnie oddając analizy, odwiedzając poradnię kobiecą, ale i duchowo. Przypomnijmy, że jesteśmy kobietami w nadziei. Że dziecko nasze — pod sercem. Że gdzieś tam, w łonie, ono próbuje zrozumieć i odgadnąć nas. To czyż trudno, przebudziwszy się, przywitać się z nim. Łagodnie przejechać dłonią po brzuchu. Wyobrazić sobie, czego mu chce się dzisiaj, gdzie wy razem będziecie, co zobaczycie, usłyszycie. W myślach powiedzieć kilka słów. Razem umyć się, postać pod łagodnym prysznicem. Starannie, palec po palcu, wytrzeć ręce, jednocześnie masując. Podejść do okna, spojrzeć na słońce... Wdychać zapach świeżego chleba, dziwić się, że sklepowe mleko stało się smaczniejsze, a kawy wcale się nie chce... Drobnostki? Tak. Ale kiedy będziecie pamiętać o dziecku w tych drobnostkach, one nagle staną się niezwykle miłe i niezbędne, a wasza ciąża będzie lekka. Wasz uśmiech, radość, dobry nastrój będą płynąć do was z głębi waszego jestestwa — wy same zrozumiecie, że dziecko — źródło radości bycia. Że żyć — to wspaniale! Medycy nazwą to waszą psychiczną gotowością do zniesienia ciąży i porodu. Mąż powie: „Rozkwitłaś!”. A mama niechybnie poradzi na razie ukrywać swój stan przed otoczeniem. Zresztą dokąd się spieszyć? Przyjdzie czas — i wszyscy zauważą. (Piersi u was już i tak się powiększyły, warto zadbać o wygodną bieliznę.) W narodzie nie było przyjęte wystawiać swoją ciążę na pokaz: nie tyle się jej wstydzili, co nie chwalili się nią; kobietę chroniono przed cudzym okiem i słowem, a sama ona chroniła swoje łono: „żeby nie zauroczyli”, „żeby nie rzucili uroku”. Teraz my to wyjaśniamy obecnością biopola, pozytywnych i negatywnych energii. Więc niekoniecznie od pierwszych dni ciąży wchodzić do transportu przednimi drzwiami i ogłaszać, że macie prawo siedzieć... Lepiej uniknąć tłoku, a przy okazji i złego spojrzenia czy słowa, przechodząc się przystanek czy dwa — chodzić wam teraz po prostu trzeba. W ogóle starajcie się odciąć od drobnych otaczających wydarzeń, uczestniczkami których wcale nie musicie być. Zamiast tego niech wyrobi się w was nawyk wewnętrznego wzroku, niech otworzy się „trzecie oko”, zwrócone na wasze maleństwo — wasza intuicja, dotąd wiotka i uśpiona, stanie się ostra i bystra, podpowie, co robić, a czego uniknąć, co wam wypić i zjeść, co spodoba się przyszłemu synowi i córce, a co nie. Pragnienia znowu powracają do was razem z tym darem losu — ciążą. Będziecie ostrzej odczuwać smak i zapach, kolory staną się jaskrawsze, dźwięki — przenikliwsze. I wy nagle zrozumiecie, jak ostro, nieuchronnie pragniecie, aby wasze dziecko już teraz czuło i cieszyło się wszystkim, co kochacie — wszak ta wasza miłość teraz przemawia do niego, wywołując je na ten szeroki biały świat, przekonując, że życie jest piękne. Przypomnijmy jeszcze jedno ludowe powiedzenie: „Ona chodzi pierworodnym”. Albo „chodzi drugim dzieckiem”. Czyli wy łączycie w sobie dwie istoty, ale wasze zachowanie, wasze czyny są dominujące. Jesteście życzliwe dla ludzi — i oni są życzliwi dla was i dla waszego przyszłego dziecka. Wiedzcie — przyszłe dziecko będzie na tyle zdrowe, pełne życia, spokojne, zwycięskie, na ile wy mu tego życzycie. Nauką dokładnie udowodniono, że matki, które z przykrością odnosiły się do swojej ciąży, rozmyślały, w jaki sposób by się jej pozbyć, rodziły dzieci chorowite, psychicznie wrażliwe, u nich obserwowano trudności w adaptacji społecznej i skłonność do złych czynów. Tak że na próżno potem niektórzy biją rękami o boki, pytając niebo: „I w kogo ono takie, i dlaczego ono takie się urodziło?”. Taką matkę zawsze można zapytać: a czy wszystko zrobiłyście z tego, co zależało tylko od was? I jeszcze jedno wyrażenie znane wam: „Zaszła w ciężar”. Ciężar... ciężko. Tak, nosić dziecko nie jest łatwo fizycznie — to dodatkowe wyzwania dla organizmu. Ale kiedy jesteście gotowe na te nie takie znowu straszne wyzwania, wam będzie lekko. Stworzona przez naturę i niezauważalna dla otoczenia biologiczna i duszna, duchowa wspólnota, zlutowanie matki i dziecka mogą zrobić więcej niż najnowsze środki medyczne. Jeden uśmiech, zaadresowany do dziecka, wart jest przyjęcia cudownej pigułki. A kiedy jeszcze poczujecie, że wam odpowiadają... Ktoś z naszych czytelników sceptycznie powie: a z kim, właściwie, rozmawiać? A tam jeszcze nic nie ma. Taki sobie jakiś, grudka ciała... Nie, mylicie się. Amerykański lekarz Ernst Hunt pisze: „Zapłodniona komórka jajowa — to nie tylko masa komórkowa bez szczególnych swoich własnych cech. Ona na tym etapie nie jest podobna ani do pąka kwiatu, ani do zarodka zwierzęcego rodzaju. To w pełni i absolutnie jest życie ludzkiej istoty, i ona ma to samo życie, które ma niemowlę, dziecko, nastolatek i dojrzały człowiek...”. Albo przeczytajcie jeszcze i takie: „Już od 18. dnia czuć uderzenia serca zarodka, już pojawiła się cewa nerwowa, która pomaga rejestrować informacje. Działa własny system krwiobiegu. 28. dzień — uformowane gałęzie nerwu trójdzielnego. 50. dzień — rejestrowane są impulsy mózgowe, a to główne określenie dla nauki — żywy człowiek czy nie. Ma w pełni uformowane oczy, wargi, język. 6. tydzień: pojawiły się odruchy, odczucie bólu. 8. tydzień — ruszają się główka, rączki, maleńkie stworzenie już przejawia swoje uczucia. 10. tydzień — krzyczy, kiedy boli. 12. tydzień — formują się paluszki. 16. tydzień — mruga powiekami. Trzymiesięczny maluch-niewidzialny kręci głową, zaciska piąstkę, zaczyna ssać paluszek”... Te wypisy zrobiliśmy z prac medyków, którzy zajmują się perinatologią — nauką o życiu wewnątrzmacicznym człowieka. Wszyscy oni deklarują, że zachowanie matki i samopoczucie płodu są najściślej powiązane. Na przykład, w odpowiedzi na przeżycia mamy u płodu silniej bije serce. Już ustalono, że człowiek zachowuje wspomnienia wewnątrzmaciczne, pamięć o tym, czy był pożądany. Albo: dziecko zna głosy ojca i matki jeszcze przed narodzeniem, rozróżnia intonacje. I że możliwe jest uczenie się wewnątrzmaciczne. Zatem, nie uciekając się do powtarzania eksperymentów laboratoryjnych, każda z nas nie tylko może, ale i powinna rozmawiać z przyszłym dzieckiem, odsuwać od niego uczucie strachu przed narodzeniem i mękami porodowymi, wpajać w nie uczucie radości, słoneczności, zdrowego postrzegania życia. Kto może przeszkodzić nam podejść do kwitnącej jabłoni czy zaśnieżonego krzewu, posłuchać pięknej muzyki, lekko przepłynąć ciepłą rzeką, adresując swoje odczucia i uczucia dziecku, w myślach zwracając się do niego? Ono obowiązkowo usłyszy i zrozumie. Wyobraźcie sobie swoje maleństwo jako pąk róży lub ziarenko. Tylko wasza miłość daje mu światło i rosę, poczucie szczęścia i radości. Bądźcie kłosem, bądźcie krzewem różanym we własnej wyobraźni, i ono będzie was postrzegać taką... Ciąg dalszy nastąpi. CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Adres «Słowa Proświty»: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.

Wiadomo, że wszyscy pochodzimy z krainy Dzieciństwa, gdzie wszystko obraca się wokół jej gospodarza — Jej Wysokości Dziecka. I oczywiście my, rodzice, jesteśmy gotowi, zdaje się, przychylić nieba, aby nasze dzieci były zdrowe, szczęśliwe, mądre, aby czuły się przytulnie i wesoło w tej pięknej i tak szybko przemijającej krainie dziecięcych marzeń. Może dlatego rozmowy o nich są największą pociechą, zwłaszcza dla matek, które przeżywają dziecięce problemy o wiele boleśniej niż własne. Jak by to dziwnie nie brzmiało, w ostatnim czasie, zwłaszcza u mieszkańców naszego złotogłowego Kijowa, pojawił się problem, który rozwiązać jest dość trudno. Wiele obecnie mówimy o kształtowaniu osobowości, godności obywatelskiej, uświadamianiu sobie bycia obywatelem Ukrainy, wzywamy do rozwijania, zachowywania, odradzania zapomnianych, a nawet zniszczonych tradycji narodowych, zapominając o tym, że kształtowanie światopoglądu ukraińskiego obywatela zaczyna się w tym samym dzieciństwie. A gdzież znaleźć kijowskiemu ukraińskiemu dziecku naturalne ukraińskojęzyczne środowisko, gdzie można nie tylko ciekawie odpocząć, ale i nabyć umiejętności tradycyjnej ukraińskiej kultury? Na szczęście istnieje w stolicy Ukrainy taka wysepka narodowej tożsamości, która już ponad trzy lata skupia wokół siebie małych kijowian. Jest to dziecięcy zespół folklorystyczny «Berehynka» (kierownik Nadija Burawśka), który został stworzony przy Teatrze Ukraińskiej Pieśni «Berehynia» pod kierownictwem Mykoły Burawskiego. Oczywiście wszystko, co żywe, zaczyna się od Ojca i Matki. Twórczy tandem Mykoły i Nadiji Burawskich, ich oddanie pieśni, miłość do Ukrainy, hojność duszy i dobroć serca wydały swoje plony. Kiedy brzmi «Berehynka», to wydaje się, że śpiewa sama Ukraina, że to ten szewczenkowski słowik, wlatując w każdą duszę, budzi ją. Imponuje poziom kunsztu wykonawczego, zdolności aktorskie, profesjonalne warunki wokalne małych aktorów. Zaskakujące jest to, że według słów Nadiji Fedoriwny, do zespołu przyjmowani są wszyscy chętni, niezależnie od ich zdolności. Dziecięce głosy praktycznie nie są korygowane, a pozostają w swoim naturalnym stanie. Głównym kryterium zachowania na scenie jest swoboda, dlatego sam «element gry» jest sztuczny. Nadija Fedoriwna jest pewna, że każde dziecko jest utalentowane i najważniejsze to nie zdusić tych życiodajnych pąków. Ta zasada jest szczególnie ważna obecnie, kiedy my, niestety, stajemy się świadkami innych neo-pedagogicznych teorii w nowomodnych «liceach» i «gimnazjach», które na różne sposoby próbują stłumić naturalność myślenia, zachowania, poczucie własnej godności. Dlatego atmosfera pedagogiki ludowej «Berehynki», której każdy krok skierowany jest na wychowanie godności narodowej u przyszłych obywateli niepodległej Ukrainy, daje należyte rezultaty. «Berehynka» została laureatem pierwszej nagrody Prezydenckiego przeglądu twórczości ludowej w 1999 roku; zdobyła drugą nagrodę na Ogólnoukraińskim telewizyjnym konkursie dziecięcej sztuki estradowej «Azowskie żagle» w Berdiańsku. W tym roku kolektyw stał się już laureatem rejonowego przeglądu twórczości ludowej i reprezentował rejon charkowski na przeglądzie miejskim, gdzie zajął pierwsze miejsce. A solistka zespołu Marija Skrynnyk otrzymała dyplom drugiego stopnia. «Berehynkę» kochają i znają także poza granicami Ukrainy. Ukraińska diaspora i dziesięć ukraińskich towarzystw w Estonii zapraszały ją do siebie z koncertami w 1998 roku, planowana jest twórcza podróż do krajów nadbałtyckich także w tym roku. Główne zadanie kierownicy «Berehynki» widzą nie tylko w popularyzacji wśród dzieci i młodzieży najlepszych wzorców sztuki ludowej i tradycji ludowych, ale i w ich odradzaniu, docieraniu do szerokiego ogółu. Jak choćby w Niedzielę Palmową w Domu Nauczyciela, gdzie nie tylko fachowo i artystycznie przedstawiono tradycje, pieśni, obrzędy, ale wydaje się, że sam Pan przemawiał ustami aniołków ze sceny. A te wiosenne skowronki, upieczone rękami ich matek, i wierzbowe gałązki, które dzieci wręczały wszystkim obecnym na sali, stały się swoistymi amuletami, wskrzeszając i utwierdzając w sercu każdego wiarę i nadzieję: Chrystus zmartwychwstał! Zmartwychwstanie Ukraina! «Berehynka» skupiła wokół siebie nie tylko dzieci, ale i dorosłych. Tylko dzięki współpracy z rodzicami, wzajemnemu szacunkowi i zrozumieniu, współodczuwaniu «Berehynka» staje się bardziej profesjonalna i znana. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» i osobiście Pawło Mowczan stale opiekują się utalentowanymi dziećmi. Na koncercie w Domu Nauczyciela członkini «Proświty», mama solistki «Berehynki» Natalja Skrynnyk wręczyła dzieciom «Kobzarze». A na Wielkanoc dzieciom również przekazano cukierki i słodycze. «Berehynkę» wspierają Kijowska miejska i Charkowska rejonowa administracje państwowe, pomagając przetrwać w tak trudnym czasie. Opiekują się nimi także Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Związek Twórców Ludowych Ukrainy, nigdy nie odmawia pomocy także dyrekcja Domu Nauczyciela... Razem z Mykołą Burawskim, który jest pewien, że «Berehynka» uzupełni skład starszej «Berehyni», i Nadiją Burawśką, która sama jest wiodącą solistką «Berehyni», «Berehynkę» tworzą i pielęgnują koncertmistrz Jurij Milewski oraz chórmistrz i zbieracz folkloru Marija Korohoda. A twarzą «Berehynki» są Marija Skrynnyk, Darija Sztańko, Tetiana Byhych, Jana Ponzel, Wiktorija Tołkaczowa, Julija Janko, Wasyłyna Wapelśka, Oryna i Nastia Barakowy, Ihor Snisar, Serhij Korkacz i inni. Wszyscy oni razem dają możliwość nam, dorosłym, «uświęcić się» przy nich. Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. Iryna OLIJNYK, kandydat nauk filologicznych. Zam. nr 3301207. Nakład 3000. Redaktor naczelny Lubow Hołota

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, A. Żurawski, P. Mowczan, A. Pohrybnyj, O. Ponomariw, I. Juszczuk

Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety, a nadesłanych rękopisów i fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — Iryna Szewczuk. Indeks 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie «Prasa Ukrainy».

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn