Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №23 за 2004 рік

16 с. · 41 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 2 з 41 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 23 (243) 3-9 czerwca 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Dzisiaj w numerze: Święto od “Świętej Marii” str. 2 Kto odbiera siłę słowu? str. 4-5 Wołodymyr Kaczkan — z miłością str. 6 Moja żona — w domu!

Машинний переклад

OSTATNI DZWONEK. PIERWSZY Z PRZYSZŁOŚCI

Ostatni dzwonek tego maja rozbrzmiał dla pół miliona ukraińskich maturzystów — w wiejskich szkołach i stołecznych liceach, w małych robotniczych miasteczkach i starożytnych miastach. Kwiaty, nagrody, pouczenia, słowa podziękowania, szczere wzruszenie i mimowolne łzy, kokardy i wstążki, rytualny szkolny walc i wszystko rozumiejące oczy nauczycieli… Dlaczego jednak ten dzień nazywa się świętem ostatniego dzwonka, skoro jest on jedynie pierwszym z przyszłości? Szczęścia wam, dzieci! Dziękujemy wam, nauczyciele! Trzymajcie się, rodzice! Na zdjęciu: hymn państwowy śpiewają maturzyści Ukraińskiego Liceum Humanitarnego; Chreszczatyk kwitnął białymi kokardami. s. 7 Tarasowa cerkiew s. 8—9 Żył Ukrainą

Машинний переклад

SŁYSZĘ GŁOS MOJEJ ZIEMI

Zdjęcie H. Oborskiej. Zdjęcie H. Oborskiej. Poznajcie: Daria Rychtycka. Poetka. Ukrainka. Obywatelka Ameryki. Mama trojga dzieci i babcia trojga wnucząt. Autorka tomików poetyckich „Szowkowa kosycia” („Jedwabna szarotka”), „Kryżanyj cwit” („Lodowy kwiat”), „Mahija wohniu” („Magia ognia”), „Żaha sprawżnioho” („Pragnienie prawdziwości”). Jej biografia życiowa wystarczyłaby na fabułę dobrej dziesiątki powieści. Urodziła się w Rożniatowie na Stanisławowszczyźnie. Jako młoda gimnazjalistka znalazła się za granicą: „myślałam, że na kilka tygodni, okazało się — na całe życie”. Starszy brat, Myron Melnykowycz, był w szeregach UPA. Bezcenne młodzieńcze wspomnienie — poeta Jewhen Małaniuk, który po wojnie wykładał w gimnazjum w Ratyzbonie. Wczesne zakochanie, które stało się miłością podarowaną przez los — pisarz Lubomyr Rychtycki, ojciec jej dzieci. Przeprowadzka do Ameryki. Groby rodziców w Detroit. Śmiertelne rozstanie z Lubomyrem. Spotkanie z Ukrainą — „teraz — na zawsze”… Daria Rychtycka to nie tylko jedna z tych Ukrainek, które przesyłają datki na budowę cerkwi Tarasa. Jest aktywną uczestniczką obecnych działań Proświty. Niedawno w Domu Ludowym „Proświta” Iwanofrankiwskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadziło spotkanie twórcze z członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nauczycielką języka i literatury ukraińskiej w szkołach USA i Kanady, Darką Rychtycką. Dziś poetka jest naszym gościem. Proponujemy Państwu zapis rozmowy Lubow Hołoty z Darią Rychtycką na str. 8. str. 11 Po prostu geniusz? str. 13 Świat muzeów str. 14

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Оригінал українською · переклад оновлюється

CКАНДАЛ 1 червня в Будапешті за підтримки посольства України в Угорщині відкрили пам’ятник Тарасові Шевченку. Відкриття присвятили візитові до Угорщини Голови Верховної Ради України Володимира Литвина та, здається, нікого з високих посадовців не цікавить те, що пам’ятник, м’яко кажучи, геть не схожий на оригінал. Тут радше можна говорити про сплюндрування образу поета, а не вшанування його. Тому українська громада Угорщини виступила з протестом проти блюзнірства (http://www/ukrajin- ci.hu/nesevcseko/index.html) і закликає підтримати цей протест “усіх українців, кому дорога пам’ять Кобзаря”. Історія виникнення “скульптури Тараса Шевченка”, як повідомляє громада українців Угорщини, така: “Декілька років тому ми випадково прочитали в одній із центральних угорських газет, що в Будапешті планується встановлення пам’ятника Шевченку. Першою реакцією було почуття радості, що в Угорщині матимемо пам’ятник Кобзарю. Звернувшись до Посольства України, дізналися, що встановлення пам’ятника ініційовано фантомним товариством української інтелігенції на чолі з Омеляном Русином, колишнім завідувачем відділу агітації та пропаганди Ужгородського обкому партії. Сумнозвісна “діяльність” цієї людини була нам відома раніше, тому ми почали вимагати, щоб нам показали, де буде стояти і який вигляд матиме ця скульптура. З’ясувалося, що встановлення планується в одному із віддалених від центру місць, та ще й під бункером, що залишився з часів Другої світової війни. Побачивши місце, ми одразу ж заявили свій протест у Посольство України в Угорщині. Тодішній Посол України в Угорщині доктор Орест Климпуш рішуче припинив знущання над пам’яттю Кобзаря. Була домовленість між нашим Державним Самоврядуванням Українців Угорщини та Посольством України про те, що Посольство буде сприяти в пошуках гідного місця для пам’ятника нашому Кобзареві. Для того, щоб запобігти подальшій дискредитації пам’яті Шевченка, на Змішаній угорсько-українській міжурядовій комісії з прав питань національних меншин було прийнято Резолюцію. Встановлення будь-яких пам’ятників, що мають відношення до українців, має бути узгоджено з Державним Самоврядуванням Українців Угорщини. Тож ніколи не могли й подумати, що справа з пам’ятником Шевченку зайде так далеко. Зовсім недавно ми дізналися від Посла України в Угорщині пана Юрія Мушки, що мерія Будапешта за підтримки Посольства встановлює пам’ятник 1 червня, а нас — запрошують на відкриття. На прохання показати макет, ми отримали відповідь, що він уже в ливарні. 25 травня ми отримали дозвіл побачити готову скульптуру в майстерні автора — угорського скульптора Іштвана Марошіча. Разом із керівництвом Самоврядування та активістами прийшов туди й аташе з питань культури пан Микола Держалюк. Наша реакція була одностайною. Коли ми висловили свою негативну думку Послу п. Юрію Мушці, він відповів, що “при повному глузді й БЕЛЕТРИСТИКА багатьох місцях), навіть криза в Україні (стор. 306) пояснюється розколом Руху! Нехай шановний академік пригадає, як учився в школі й мусив напам’ять знати всіх членів ЦК і СРСР і УРСР, знати їхні посади й регалії. Чому ж тоді в історії не знайшлося місця фотографіям депутатів Верховної Ради першого скликання? Адже це була найдемократичніша, найпатріотичніша, щира, справді українська Верховна Рада. На стор. 298 — розділ “Розбудова державних інституцій”. Доходжу до стор. 304 — і, о Боже! Чиж то треба було дати ілюстрацію: синьо-жовтий прапор на тлі серпа і молота? Невже колишня символіка ближча, п. Литвин? Ви ж академік, а тільки нерозумні люди не здатні змінювати свої погляди. Питання діаспори в книжці висвітлено поверхово й без глибокого знання, бо саме завдяки діаспорі ми маємо літературу, збережену мову і весь наш духовний світ. Та й що гріха таїти, якби чесно була використана вся та матеріальна допомога, що йде в Україну, то наша держава мала б бути золотою. На завершення скажу нашим Українцям: “Будьте мужні, непохитні!” Вам же, п. Литвин (а Ви збираєтесь писати книжку про наших політиків), побажаю писати історію не на замовлення. З повагою — z Неля ДУБОВИЦЬКА, м. Парма (Огайо, США) здоровій пам’яті” заявляє, що “це — Шевченко, і пам’ятник буде встановлено, хочемо ми того чи ні”. На питання, що ж скажуть українці в Україні, коли побачать відкриття, відповів, що “люди зараз зайняті пошуками хліба насущного. Головне те, що пам’ятник є, а який — не має значення”. І нарешті, на наше запитання до голови комісії з питань культури мерії Будапешта, скільки коштує пам’ятник, почули, що то не наша справа. У прес-службі МЗС на запитання “Слова Просвіти” про ситуацію з пам’ятником відповіли, що нічого про це не знають. “Може, знає наш речник, але його зараз немає”, — “втішила” незнайома співрозмовниця. Вона ж відмовилася з’єднати по телефону з кимось із відповідальних працівників МЗС, які були б у курсі справ українців за кордоном — в Угорщині. Тим часом у прес-службі Верховної Ради повідомили, що в Будапешті “все відбувається за планом. Володимир Литвин поклав квіти до пам’ятника”. z Прес-центр УВКР ФОРУМ раму “Закордонне українство”, що затверджена з 2001 року, але почала фінансуватися тільки останнім часом. У цьому контексті Державний комітет України з питань національностей та міграції розпочав цикл семінарів для закордонного українства з вивчення їхнього становища, і в подальшому передбачає надавати діаспорі невелику матеріальну допомогу для національно-культурної діяльності. Із приводу участі українців за кордоном у президентських виборах в Україні цього року керівництво УВКР повідомило, що це становить велику проблему в Росії, адже для того, щоб проголосувати, інколи треба буде подолати понад 300 км. УВКР буде вести переговори з державними органами, аби залучити в процес виборів наших міґрантів в Італії, які оголосили про своє бажання долучитися до обрання Президента України. УВКР також повідомило, що вбивство у Владивостоці Анатолія Кроля призупинило будівництво храму УПЦ КП, адже саме пан Анатолій зініціював створення і реєстрацію громад УПЦ КП, знайшов священика і спонсорів для будівництва храму. z Олександр СОЛОНЕЦЬ У Російській Федерації українців щонайменше — 10 мільйонів. Є тут цілі міста, села і навіть реґіони, де вони проживають “компак$ тно”, складаючи більше 80 % населення, як от на Кубані й Далеко$ му Сході. Протягом 2002—2003 років Українська Всесвітня Коорди$ наційна Рада, залучаючи інші громадські об’єднання і ЗМІ, здійсни$ ла “рейди” Бєлгородською, Воронезькою та Мурманською облас$ тями, Карелією, Краснодарським, Приморським і Хабаровським краями, Сахаліном і Камчаткою. Біля мікрофона виступає Ганна Матіко-Бубнова Зараз буде найцікавіше

Nie taka historia naszego narodu!

Niedawno w moje ręce trafiła ślicznie wydana książka „Ilustrowana historia Ukrainy”. Ucieszyłam się, pomyślałam: nareszcie znaleźli się ludzie, którzy zostawią przyszłym pokoleniom naszą obecną, prawdziwą, trudną kartę odrodzenia i utwierdzenia Państwa Ukraina — Ukraińskiego Państwa. Cieszyłam się przedwcześnie… Autor — Przewodniczący Rady Najwyższej, akademik W. Łytwyn. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa „Альтернативи” (Альтернативи), Kijów — 2001 r., wydana na zamówienie Państwowego Komitetu Polityki Informacyjnej, Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach narodowego programu wydawnictw społecznie znaczących. Nie jestem historykiem, ale, jak ta kropla w morzu, jestem cząstką tego narodu, który od pierwszej chwili stał w szeregach twórców współczesnej historii (nie mówię o tych 43 latach pracy pedagogicznej, kiedy broniłam i niosłam do klas ojczyste słowo). Dlatego uważam, że mam prawo powiedzieć swoje słowo o tym „społecznie znaczącym” wydawnictwie. Jednym słowem — jestem rozczarowana. Otwieram rozdział książki „Na drodze do niepodległości” (s. 272), przeglądam ilustracje. Na stronie 276 — o Związku Pisarzy, w którego murach zrodziła się idea utworzenia Ruchu Ludowego, i ani słowa o tych pisarzach, którzy tę ideę wcielali w życie. Ani jednego zdjęcia. Czyżby nie byli wart uwagi, chłopcy?! Tu również (s. 272) wymienione są „Товариство Лева”, „Спадщина”, „Громада” i Ukraiński Klub Kulturologiczny. Daremnie szukam, gdzie zaś o „Proświcie”, „Związku Ukrainek”, innych organizacjach kobiecych? Wreszcie na s. 292 wyczytałam jedno zdanie o tym, że konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego sprzyjały deklaracja praw narodowości Ukrainy, działania organizacji społecznych — Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (z czasem przekształciło się ono w odrodzoną „Proświtę”), Memoriału. O Związku Ukrainek — ani słowa. I o wyżej wymienionych organizacjach dalej w utworze W. Łytwyna nie ma mowy. Może Przewodniczący Rady Najwyższej nie zna Atieny Paszko, Pawła Movczana, Romana Krucyka? Ale Tkaczenko, Fokin, Pustowojtenko i inni — to postacie historyczne! Smutno! Bardzo smutno! Na s. 281 mowa o ustawie o językach. Znowu, dlaczego nie wymieniono osób, które jeszcze na długo przed demokratycznymi zmianami na plenarnych posiedzeniach KC KPU (1987 r.) podnosiły swój głos w obronie ojczystego języka? Na s. 287 pokazano demontaż pomnika Lenina w Czerwonogrodzie na Lwowszczyźnie. A dlaczego nie w innych miastach? A jak na wschodzie, południu, północy Ukrainy? A dlaczego nie wyjaśniono przyszłym pokoleniom, z jakiej przyczyny ten potwór do tej pory szpeci bulwar T. Szewczenki w sercu Ukrainy — Kijowie? Na s. 289 mowa o rozłamie Ruchu (i to zostanie podkreślone w

Машинний переклад

RADĘ LIKWIDUJĄ?...

Odbywały się spotkania z lokalnymi władzami i ukraińskimi wspólnotami, organizowano imprezy naukowe oraz kulturalno-artystyczne, udzielano zagranicznym Ukraińcom konsultacji prawnych. Jednak dziś, gdy UWKR rozpoczęła przygotowania do przeprowadzenia w 2005 roku IV Światowego Forum Ukraińców, w budżecie na 2004 rok początkowo nie przydzielono UWKR ani jednej hrywny, a dopiero po wielokrotnych apelach Mychajła Horynia do możnowładców — 55 tysięcy hrywien. W ten sposób, jak oświadczył na konferencji prasowej w zeszłym tygodniu przewodniczący UWKR, finansowanie tego organu koordynującego światowe ukraińskie środowiska zmniejszyło się w tym roku ponad 10 razy i istnieje zagrożenie, że UWKR może zostać samolikwidowana. Co do sytuacji Ukraińców w krajach postradzieckich, znamienny jest fakt braku ukraińskich szkół w FR (faktycznie tylko w jednej szkole język ukraiński jest nauczany jako przedmiot). Podczas gdy trwają negocjacje w sprawie utworzenia EPG, koniecznie należy podnosić kwestię pełnowartościowego rozwoju narodowo-kulturalnego Ukraińców w krajach postradzieckich — podkreślił przewodniczący Sekretariatu UWKR Maksym Rozumnyj. Mowa była też o Narodowym prog- 1 CZERWCA W przeddzień Międzynarodowego Dnia Ochrony Dzieci Kijowski Fundusz Świętej Marii oraz jego przewodnicząca Hanna Matiko-Bubnowa zorganizowali wielkie święto dla tysiąca dzieci — z po-

Машинний переклад

PRECEDENS NIEKONSTYTUCYJNOŚCI KONSTYTUCJI

PRAWO I LEWO Niektórzy krajowi i zachodni badacze nie odrzucają wariantu, że nasz Prezydent w ostatniej chwili może zmienić zdanie i w wyniku „długotrwałych i wytrwałych próśb pracujących” jednak zanurzyć się w wir walki. Bo po co wtedy tak pocił się Sąd Konstytucyjny? Zdaniem specjalistów wydziału prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Narodowej Akademii Prawa Ukrainy im. Jarosława Mądrego, Instytutu Budownictwa Państwowego i Samorządu Lokalnego Akademii Nauk Prawnych Ukrainy oraz innych instytucji, możliwość ponownego zostania głową państwa nie powinna być ograniczana, ponieważ „prawo do bycia wybranym na stanowisko Prezydenta Ukrainy po przyjęciu Konstytucji Ukrainy z 1996 roku powstało jeden raz i zostało zrealizowane przez L. Kuczmę jedyny raz w 1999 roku”. Po takim wsparciu Sąd Konstytucyjny zbudował szereg konsekwentnych przesłanek (przytaczam dosłownie): a) „wraz z przyjęciem Konstytucji Ukrainy z 1996 roku uznano za tracące moc w pełnym zakresie Konstytucję (Ustawę Zasadniczą) Ukrainy z 1978 roku z późniejszymi zmianami i uzupełnieniami oraz Umowę Konstytucyjną między Radą Najwyższą Ukrainy a Prezydentem Ukrainy „O podstawowych zasadach organizacji i funkcjonowania władzy państwowej i samorządu lokalnego na Ukrainie na okres do przyjęcia nowej Konstytucji Ukrainy” z dnia 8 czerwca 1995 roku”; b) „dosłowna interpretacja artykułu 103 Konstytucji Ukrainy zaświadcza, że ustanowiono nim ograniczenie dotyczące możliwości przebywania jednej i tej samej osoby na stanowisku Prezydenta Ukrainy przez więcej niż dwie kadencje z rzędu”; Zdjęcie Oksany Ceacury w) „Prezydent Ukrainy po wejściu w życie Konstytucji Ukrainy z 1996 roku nabył nowe uprawnienia i sprawował je do 30 listopada 1999 roku”; g) „postanowienie części trzeciej artykułu 103 Konstytucji Ukrainy powinno być interpretowane w systemowym połączeniu i nierozerwalnym związku z treścią artykułu 103 oraz Konstytucji Ukrainy w całości, a nie z aktami prawnymi, które określały inny status Prezydenta Ukrainy i utraciły moc po przyjęciu Konstytucji Ukrainy z 1996 roku”; ґ) „według powszechnie uznanej zasady prawa, ustawy i inne akty normatywno-prawne nie mają mocy wstecznej w czasie, oprócz przypadków, gdy łagodzą one lub znoszą odpowiedzialność osoby”; d) „ponieważ część trzecia artykułu 103 Konstytucji Ukrainy nie zawiera żadnych wyjątków dotyczących działania przewidzianego w niej ograniczenia w czasie, a w innych normach Konstytucji Ukrainy również nie ma zastrzeżeń o nadaniu mocy wstecznej postanowieniu wspomnianego artykułu, postanowienie to rozciąga się jedynie na stosunki prawne, które powstały po wejściu w życie Konstytucji Ukrainy”; e) „przewidziane przez Konstytucję Ukrainy ograniczenie dotyczące zajmowania przez jedną i tę samą osobę stanowiska Prezydenta Ukrainy dotyczy jedynie osoby, która po pierwsze zajmowała stanowisko Prezydenta Ukrainy przez dwie kadencje, a po drugie nabyła uprawnienia Prezydenta Ukrainy zgodnie z częścią pierwszą artykułu 104 Konstytucji Ukrainy” — szanowni interpretatorzy prawa otrzymali wynik: „Postanowienie części trzeciej artykułu 103 Konstytucji Ukrainy, według którego jedna i ta sama osoba nie może być Prezydentem Ukrainy przez więcej niż dwie kadencje z rzędu, należy rozumieć tak, że postanowienie to rozciąga się jedynie na osoby, które są wybierane na stanowisko Prezydenta Ukrainy po wejściu w życie Konstytucji Ukrainy z 1996 roku. Osoba, która po raz pierwszy została wybrana na Prezydenta Ukrainy zgodnie z obowiązującą Konstytucją Ukrainy w 1999 roku, ma prawo kandydować w kolejnych wyborach Prezydenta Ukrainy w 2004 roku”. W czym, zapytacie, tkwi haczyk? Rozważmy sytuację pod kątem widzenia Sądu Konstytucyjnego, biorąc na uzbrojenie zaproponowany przez niego sposób rozwiązania kwestii. Od 1 stycznia 2004 r. zaczął działać Kodeks rodzinny (KR) Ukrainy. Całkowicie naśladując naszych strażników prawa, zbudujmy łańcuszek własnych domysłów: a) z chwilą wejścia w życie KR Ukrainy uznano za tracący moc Kodeks o małżeństwie i rodzinie Ukrainy; b) dosłowna interpretacja art. 25 KR zaświadcza, że ustanowiono nim ograniczenie dotyczące możliwości przebywania jednej i tej samej osoby tylko w jednym małżeństwie; w) obywatele Ukrainy po wejściu w życie KR nabyli nowe prawa i obowiązki przewidziane przez ten kodeks, w szczególności prawo do małżeństwa (art. 23); g) postanowienie art. 25 KR powinno być interpretowane w systemowym połączeniu i nierozerwalnym związku z treścią art. 25 oraz KR w całości, a nie z aktami prawnymi, które inaczej regulowały stosunki małżeńsko-rodzinne i utraciły moc po wejściu w życie KR; ґ) według powszechnie uznanej zasady prawa ustawy nie mają mocy wstecznej w czasie..; d) ponieważ art. 25 KR nie zawiera żadnych wyjątków dotyczących działania przewidzianego w nim ograniczenia w czasie, postanowienie to rozciąga się jedynie na stosunki prawne, które powstały po wejściu w życie KR Ukrainy; e) przewidziane przez KR Ukrainy ograniczenie dotyczące możliwości jednoczesnego przebywania tylko w jednym małżeństwie dotyczy tylko osób, które po pierwsze zawarły małżeństwo po wejściu w życie KR, a po drugie zarejestrowały małżeństwo zgodnie z rozdz. 4 KR — i nasz wniosek, w duchu tożsamy z konstytucyjno-sądowym, nie każe na siebie czekać: „Postanowienie art. 25 KR, według którego jedna i ta sama osoba może jednocześnie przebywać tylko w jednym małżeństwie, należy rozumieć tak, że rozciąga się ono jedynie na osoby, które zawarły małżeństwo po wejściu w życie KR. Osoba, która przebywa w małżeństwie, ale zawarła je przed wejściem w życie KR i nie rejestrowała małżeństwa zgodnie z rozdz. 4 KR, po 1 stycznia 2004 r. ma prawo zawrzeć małżeństwo”. Rozsądny człowiek powie, że to niedorzeczność. Odnosi się wrażenie, że inicjatorzy i zwolennicy tak zwanej reformy konstytucyjnej zaplanowali akcję „konstytucyjnej niekonstytucyjności prezydentury” właśnie jako składnik strategii wyborczej i sprawdzian poziomu naszej obojętności. Wiktor RADIONOW

Машинний переклад

W POLSCE O HOŁODOMORZE W UKRAINIE

PO SĄSIEDZKU. To, co działo się w sąsiedniej Ukrainie, było tak dobrze znane w Polsce, że w otoczeniu Stalina pojawiły się nawet podejrzenia, czy ówczesny przywódca państwa polskiego Józef Piłsudski nie spróbuje w jakiś sposób przeszkodzić w realizacji planów radzieckiego przywódcy, ujawniając informacje o Hołodomorze międzynarodowej opinii publicznej. Postanowiłam zbadać, w jaki sposób informacje o sytuacji na Ukrainie były wykorzystywane przez tych, którzy na początku lat 30. XX wieku dążyli do normalizacji stosunków między dwoma narodami, które przez stulecia żyły obok siebie, ale były podzielone politycznie. Co prawda, w warunkach historycznego podziału czasami na scenę wydarzeń wychodziły ze swoimi ideami takie osobistości jak Taras Szewczenko czy Andrzej Szeptycki ze strony ukraińskiej, albo bliższy nam czasowo Jerzy Giedroyc, Polak. Jednakże w większości idee te pozostawały głównie na poziomie hasła „Polska nie będzie wolna, dopóki nie będzie wolna Ukraina”. W Polsce nie brakowało publikacji, które z niemal codzienną punktualnością naświetlały to, co działo się po drugiej stronie wschodniej granicy, ściśle wiążąc kwestię głodu z lat 1932–1933 z kwestią narodową. Wszyscy, którzy w Polsce zajmowali się problemem głodu na Ukrainie, byli przekonani, że chodziło o zniszczenie całego narodu, a nie tylko kułaków jako klasy. Polscy analitycy twierdzili, że Hołodomor, zorganizowany przez Stalina, został pomyślany jako próba „ukrainizacji” miejscowej partii komunistycznej, która na początku lat 20., zgodnie z badaniami Mykoły Kowalewskiego, liczyła nie więcej niż 25% Ukraińców. Ten sam autor we wrześniu – październiku 1932 r. na łamach „Biuletynu Polsko-Ukraińskiego” pisał, że przez prawie 12 lat Ukraina była podmiotem radzieckiej polityki ucisku narodowego. W odróżnieniu od definicji, którą nadawali tej polityce komuniści, nie chodziło o walkę klasową, ponieważ to, co działo się w kraju, nie miało nic wspólnego z tak zwaną zbrojną interwencją kapitalizmu przeciwko narodowi radzieckiemu, który był zmuszony bronić się przed agresywną polityką zagraniczną. Naród ukraiński walczył przede wszystkim o uwolnienie się od niszczycielskiego wpływu kultury rosyjskiej. Poza wszelką wątpliwością, tendencja dążeń działaczy kultury ukraińskiej była skierowana na odrzucenie hegemonii kultury rosyjskiej i dlatego wchodziła w sprzeczność z dyrektywami Partii Komunistycznej, przeznaczonymi, jak pisał Mykoła Chwylowy, do usypiania „ducha europejskiego”. Moskwa odebrała te dążenia jako niebezpieczne sygnały, jako pewne ostrzeżenie o możliwej w przyszłości nowej rewolucji. Gwałtowna kolektywizacja rolnictwa, ogłoszona przez Stalina, miała na celu nie tylko zmianę systemu agrarnego na Ukrainie i rozdanie ziemi biedocie. Miała ona również bardzo wyraźny cel polityczny: przede wszystkim pozbawić ukraińską świadomość narodową jej fundamentu społecznego. Problem głodu był uświadamiany przez polskich intelektualistów, którzy z jednej strony rozumieli słabość pozycji swojego kraju, położonego między nazistowskimi Niemcami a komunistycznym ZSRR, a z drugiej strony uważali, że jedyna możliwość zarówno zewnętrznego, jak i wewnętrznego wzmocnienia Polski polega na sojuszu z Ukraińcami. W większości tekstów opublikowanych w „Biuletynie Polsko-Ukraińskim”, stworzonym specjalnie dla zjednoczenia zarówno Polaków, jak i Ukraińców gotowych pracować w jednym kierunku, problem głodu pokazany jest jako jeden z przejawów realnej polityki Rosji Radzieckiej. Po wojnie domowej, która w pewnym sensie była również wojną między Rosją a Ukrainą i zakończyła się dopiero w 1923 r., według twierdzenia teoretyka kwestii narodowych w ZSRR Popowa, proletariat rosyjski znalazł się w bardzo trudnej sytuacji, ponieważ nie mógł w pełni liczyć ani na zasoby naturalne Ukrainy dla odbudowy przemysłu wojennego, ani na jej potencjał żywnościowy. W ten sposób komuniści postanowili rzucić Ukrainę na kolana w sensie wojskowym i gospodarczym. Można twierdzić, że węzeł ukraińsko-rosyjskich sprzeczności, oprócz przyczyn polityczno-ekonomicznych, miał również głębokie korzenie kulturowe, nie mówiąc już o różnicach natury psychologicznej i światopoglądowej. Ewa RYBAŁT, Uniwersytet Lubelski

Машинний переклад

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

I UMARŁYM, I ŻYWYM — JAK UMARŁYM

W ostatnim czasie nasi wybrańcy wzięli sobie za modę witać elektorat, czyli swoich wyborców, ze świętami. Wielu naszych współobywateli dostąpiło zaszczytu otrzymania osobistego świątecznego powitania od prezydenta, sprawnie dostarczonego przez merkantylną „Ukrposztę”, najwyraźniej nie za darmo. I rzeczywiście ciekawi, z jakich funduszy wszystko to jest drukowane i rozsyłane? Czyżby z własnych? Tak to niedługo można zbankrutować. Będziemy mieli prezydenta-bankruta. Czy nam to potrzebne? Przed światową społecznością niezręcznie. A wyobraźcie sobie, jak to deputowani muszą się starać, żeby i samemu nie odstawać od zasad dobrego tonu politycznego salonu. Tutaj jeszcze dochodzą urodziny. Deputowany rady obwodowej, na przykład, zasypał mieszkańców Dykanki specjalnie wydrukowanymi kartkami gratulacyjnymi z widokiem łuku triumfalnego Koczubiejów na tle chlewni z czasów radzieckich. Za każdym razem, gdy przyjeżdżam do krewnych, na lodówce leży jakaś nowa drukowana produkcja, mająca poruszyć serce wyborcy, zgorzkniałe w codziennej walce o przetrwanie. Nie pozwala zapomnieć, że wybory już niedługo. Tworzenie wizerunku się to nazywa. Zawsze mnie ciekawiło: jak przygotowują listy tych, na których warto wydawać pieniądze? Według jakiej zasady ich wybierają? W naszej rodzinie, na przykład, coroczne powitanie otrzymywał tylko mąż. Najwyraźniej liczono na wpływ głowy rodziny na kształtowanie opinii publicznej w domu. W maju ubiegłego roku, jak zawsze, nadeszło owo „szczere i serdeczne” powitanie od deputowanego ludowego Kukoby, ale w tamtym czasie mój biedny Pawło już dwa miesiące spoczywał na cmentarzu Rozsoszyńskim. Zmartwiona tak bezceremonialnym przypomnieniem o rodzinnej tragedii, powstrzymałam dziennikarski nawyk reagowania na podobne wybryki na łamach prasy, a skromnie włożyłam kartkę do koperty, dołączyłam tam krótki list i wysłałam szanownemu deputowanemu na adres Rady Najwyższej. W liście — dość, jak na mnie, powściągliwym — poprosiłam Anatolija Tychonowycza, aby polecił swoim urzędnikom, zanim zaczną witać w jego imieniu obywateli, sprawdzać, czy owi potencjalni wyborcy nie odeszli już za wieczną granicę, skąd nie ma powrotu, aby niepotrzebnie nie wydawać pieniędzy i jednocześnie nie traumatyzować pogrążonej w żałobie rodziny. Byłam pewna, że bez zbędnego rozgłosu rozwiążę z panem Kukobą, że tak powiem, tête-à-tête tę kwestię, która dotyczy nie tylko naszej rodziny. Pewne wątpliwości pojawiły się zeszłej jesieni, kiedy powitanie z okazji urodzin nadeszło na nazwisko sąsiada, który zmarł latem. Wtedy dyżurni na klatce schodowej nie odważyli się oddać wdowie tej kartki — kobieta starsza, mogłaby nie wytrzymać takiego bluźnierstwa. A mnie oddano już drugie po śmierci powitanie z okazji urodzin — 14 maja tego roku. I słusznie zrobili. Dla możliwości dialogu z Anatolijem Tychonowyczem. Bo póki co wszystko ograniczyło się do monologu z mojej strony, który stał się potwierdzeniem tego, że na górze nas nie tylko nie uważają za ludzi, ale nawet nie słyszą. Tam jest swój plan rozsyłania kartek i innych środków do „obróbki” mózgów elektoratu, do którego życia i śmierci władza nie ma żadnego interesu, a dlatego i zmarłym życzą „sukcesu i dobrobytu, optymizmu oraz pewności”, spełnienia marzeń i szlachetnych czynów. Już drugi rok próbuję i nie mogę pozbyć się napływu przykrych kartek z życzeniami „bezgranicznego szczęścia i silnego zdrowia” oraz „bezchmurnego nieba” dla tego, kto już nigdy go nie zobaczy. Mam podejrzenie, że cierpię z tego powodu nie tylko ja. Alla ANNENKOWA

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie Oksany Ceacury zrobione w ostatnią przednoworoczną noc przypominało antyukraiński sabat. A czyż nie to samo dzieje się z naszym futbolem? Przypomnijmy lata, kiedy kijowskie „Dynamo” było drużyną narodową. Było dumą Ukrainy. Obecnie, kiedy kierują nim bracia-„internacjonaliści”, niegdyś sławne „Dynamo” stało się niemal niedostępne dla Ukraińców. Wszystko to nie są niewinne wybryki jakichkolwiek nieświadomych chciwców. Za tym wszystkim stoją dalekosiężne zbrodnicze zamiary. I mogą one zostać zrealizowane w pełnym wymiarze pod warunkiem, że ostatecznie przyzwyczai się nas do lekceważącego stosunku do języka ojczystego, do osiągnięć narodowych, do doświadczeń historycznych narodu. Po tym Ukraina może liczyć co najwyżej na status kolonii. Tak więc w ślad za utratą pozycji językowych Ukraińcy ponieśli niewiarygodne straty w sferze kultury pieśniarskiej, w wydawnictwach książkowych, w produkcji filmowej, w sferze informacyjnej, w literaturze oraz na innych odcinkach życia społecznego. Nawyk ustępowania doprowadził do tego, że po rozpadzie Związku Radzieckiego straciliśmy wszystkie oszczędności pieniężne, miejsca pracy, ochronę socjalną i wiele innych rzeczy. Ten nawyk wpędził przedwcześnie do grobu około 5 milionów ludzi. Około 7 milionów tuła się po świecie w poszukiwaniu zarobku. Budując cudze państwa, nasi pracownicy migrujący nie budują własnego. Oto cena niedbałego stosunku do tego, co dla innych narodów jest najwyższą wartością. Niestety, wielu naszych współobywateli do dziś uważa język za czysto mechaniczne (drugorzędne) narzędzie życiowe, co, jak już zaznaczono, jest niedopuszczalne dla Finów, Żydów, Włochów… Można postawić za przykład także Francuzów, Polaków, Rosjan, którzy czule reagują na negatywne wpływy zewnętrzne, na swoje wartości narodowe. Wiadomo, że parlamenty tych krajów czujnie stoją na straży czystości swoich języków. Zrozumiałe, że robi się to nie bez powodu, a po to, aby zapobiec rozmywaniu priorytetów narodowych. Całkowicie oczywiste jest, że dla tych narodów dziwnym byłoby dowiedzieć się o rozpowszechnionym na Ukrainie powiedzeniu: „Jaka różnica, w jakim języku rozmawiać, byle człowiek był dobry”… Tak więc wszystko wskazuje na to, że tak zadziwiające zjawisko, jak wyrzeczenie się własnego języka, jest prawdopodobnie czysto ukraińskim wynalazkiem i opiera się na jakimś wypaczonym wyobrażeniu o szczególnym statusie narodu rosyjskiego, jego wielkości, wielkości jego języka. Tym samym jednocześnie podkreśla się niższość własnego narodu, własnego państwa, własnej istoty, własnego języka. Jest on, w istocie, uznawany za taki, który nadaje się co najwyżej do użytku wewnętrznego (domowego). Obrazowo mówiąc, wielu z naszych rodaków trzyma ukraińskie słowo w areszcie domowym. Szkoda, że do takich należą także urzędnicy najwyższych rang… Anatolij MARUSZCZAK, przewodniczący wasylkowskiego oddziału WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki gdzie przyjęta jest nowa redakcja „Ustawy o językach”, gdzie będzie przewidziana odpowiedzialność za jej naruszenie? Dlaczego ja każdego dnia, na każdym kroku muszę bronić swojego prawa do bycia Ukraińcem na Ukrainie? Dlaczego urzędnicy państwowi wszystkich szczebli lekceważą w pracy język państwowy? Dlatego, że nie ma za to kary? Nie tylko. Ryba psuje się od głowy. Gdyby parlament, Prezydent, ministrowie byli wzorami do naśladowania — wszystko wróciłoby na swoje miejsce. A tak na moje uwagi o naruszeniach w stosowaniu języka państwowego odpowiadają: „A wy posłuchajcie i popatrzcie, co w Kijowie robią”. Prosty przykład: przyszedł na stanowisko ministra spraw wewnętrznych ukraińskojęzyczny p. Biłokiń — i od razu poruszyła się milicja w terenie. Przypomnieli sobie, że kiedyś (1992—1997 r.) wyznaczano im czas na przejście w pracy na język państwowy, ale z przyjściem na stanowisko p. Smyrnowa wszystko powró-

Машинний переклад

POD SYNOWSKIM ARESZTEM

SPOJRZENIE „Szanuj ojca swego i matkę swoją, aby długie były twoje dni na ziemi…” (Biblia, Księga Wyjścia, 20:19) Obecnie na Ukrainie najbardziej rozpowszechnione są w istocie trzy języki. Oprócz ukraińskiego i rosyjskiego mamy jeszcze takie zjawisko jak surżyk. Język rosyjski, który był dominujący na terytorium carskiej Rosji, a potem Związku Radzieckiego, nie mógł nie być dominującym także na Ukrainie. Całkowicie logiczne jest, że polityka caratu i imperium radzieckiego była skierowana na wprowadzenie jednego (rosyjskiego) i, odpowiednio, na likwidację języków innych narodów. Zaznaczmy jeszcze raz, że robiono to, być może, nie tylko z powodu niechęci do innych języków, ale w celu usunięcia czynnika (językowego) rozdzielającego Imperium. To samo w stosunku do Ukraińców robili Polacy. Tak samo, jak Szwedzi wobec Norwegów czy Finów. Bez wątpienia ze strony tych narodów, a ze strony Ukraińców w szczególności, wywoływało to różne formy oporu. Znaczna część Ukraińców również w swoisty sposób, najprawdopodobniej nie do końca świadomie, stawiała opór językowej nawałnicy, chociaż, oczywiście, nie zdołała w pełni ochronić go przed zaśmieceniem obcojęzycznymi słowami. W rezultacie pojawił się surżyk, który w istocie stał się trzecim językiem na Ukrainie. Zrozumiałe jest, że językowego surżyka nie można uważać za zjawisko pozytywne. W gruncie rzeczy to ustępstwo wobec językowego nacisku ambitnych i napastliwych sąsiadów podważyło duchową jedność naszego narodu. Ta porażka nie mogła nie mieć ciężkich konsekwencji dla przyszłości Ukrainy. Przecież natura człowieka jest taka, że ustąpiwszy raz, przyzwyczaja się coraz bardziej ustępować i tracić pozycję za pozycją we wszystkich dziedzinach życia. Właśnie w wyniku nierozważnej uległości Ukraińcy dożyli do skrajnej nędzy. Wielu z naszych znanych rodaków nie pozwala sobie nawet na pokaz, przez język, ujawnić swoją przynależność do swojego rodowodu. Autor tych wierszy, jak i mnóstwo Ukraińców, kibicuje znanemu piłkarzowi Andrijowi Szewczence. Trafiwszy do włoskiego Mediolanu, Andrij szybko opanował język Włochów, których pradziadowie umierali za niego, i porozumiewa się nim. Po ukraińsku, być może, będzie rozmawiał po tym, jak sława od niego ucieknie. Ale mimo wszystko chciałoby się dowiedzieć, dlaczego Andrij tak otwarcie wyzbywa się języka swojej Ukrainy, języka Tarasa Szewczenki, tego języka, za który zapewne umierali i jego pradziadowie? Trudno uwierzyć, że nie domyśla się, iż jest Ukraińcem, a dlatego mógłby, choćby przypadkiem, uronić ukraińskie słowo. Nie jest wykluczone, że mogłoby to być podobne do decydującego gola na korzyść Ukrainy. A póki co piłki wpadają przeważnie do naszych bramek. Przykro, że dzieje się to przy wsparciu tych, których na szczyt sławy wyniosło ukraińskie słowo. Wypłukiwanie ukraińskich pieśni z repertuaru naszych śpiewaków nastąpiło właśnie wtedy, kiedy w jednej z popularnych piosenek estradowych początku lat 90. BOLI! Nadzieja na młodego lidera narodu, na wzór Saakaszwilego w Gruzji, ma prawo do istnienia, ale czy znajdzie się on na Ukrainie? Czekać dalej nie ma siły, bo z każdym dniem tracone są skromne zdobycze, osiągnięte w latach gorbaczowowskiej odwilży. Zachwyt nauką języka ukraińskiego minął, ukraińskie drukarstwo książek podupada, a te książki, które są drukowane, są tak drogie, że nie jesteśmy w stanie ich kupić… Ukraińskiego kina faktycznie nie ma, a to, co jest, nie wytrzymuje krytyki i nie może równać się z cudzoziemską produkcją. Młodzież, przyszłość i nadzieja narodu, coraz bardziej się rusyfikuje. Jeśli w Doniecku zamknięto ukraińską szkołę nr 36, to u nas jeszcze wcześniej został zamknięty wzorowy ukraińskie przedszkole nr 6, bazowe przedszkole ukraińskiej szkoły średniej nr 2. „Ojcowie miasta” również zlekceważyli W naszym państwie ukształtowała się dość skomplikowana sytuacja językowa, która w żaden sposób nie sprzyja jednoczeniu narodu. Poszczególne siły polityczne od czasu do czasu wykorzystują ten stan i daleko nie na korzyść języka ukraińskiego oraz, oczywiście, całego kraju. W tym planie szczególną aktywność przejawiają partie „lewicowej” orientacji, które występują za wprowadzeniem na Ukrainie języka rosyjskiego jako oficjalnego. Siły zewnętrzne również budują swoją politykę z uwzględnieniem sytuacji językowej w naszym państwie. Niedawno parlamentarzyści Federacji Rosyjskiej boleśnie zareagowali na decyzję Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, zgodnie z którą nadawanie w ogólnokrajowych kanałach i programach radiowych ma odbywać się wyłącznie w języku ukraińskim. Zrozumiałe jest, że rosyjska elita polityczna nieprzypadkowo dba o utrwalenie rosyjskich pozycji językowych. Tym, zważając na swój potężny potencjał ekonomiczny Rosji, zapewnia ona zwiększenie swojego wpływu na wszystkie dziedziny ukraińskiego życia. Oczywiście, że robi się to nie dla dobrobytu przeciętnych Rosjan. Nie jest zrozumiałe, dlaczego są tym zainteresowani ukraińscy (dziwnie brzmi) „lewicowcy”? Przecież wszystkim wiadomo, że ofensywa języka rosyjskiego nie jest towarzyszona napełnianiem ukraińskiej rzeczywistości ani rosyjską kulturą, ani duchowością. brzmiały słowa: „Ukraino, nie stań się sierotą przy dzieciach!” Ale gdzie tam, nie usłyszeli Ukraińcy i „chochoły” nie usłyszeli tego krzyku rozszarpanego „reformami” rodzinnego kraju. Pospieszyli oścież otworzyć ukraińską przestrzeń nie tylko dla potoku obcych towarów wątpliwej jakości, ale i dla dźwięcznej, przeważnie rosyjskojęzycznej muzyki, często przepełnionej zwykłym wulgaryzmem. Starsi ludzie pamiętają jeszcze te czasy, kiedy w wieczorne niebo naszych wsi wzlatywały długowieczne melodyjne pieśni w wykonaniu wiejskich kawalerów i dziewcząt. Wtedy praktycznie wszyscy wieśniacy od starego do małego umieli śpiewać i nie mogli nie śpiewać. Te pieśni nie były, jak teraz, pustymi, a często i niemoralnymi w treści jednodniowymi motylami. Zrozumiałe, że w tamtych czasach pieśń nie mogła być, jak obecnie, przedmiotem handlu dlatego, że rodziła się w gęstwinie narodu, była jego własnością i duchową tarczą. Tracąc słowo i pieśń, naród tracił pełnię swojej natury, a dlatego stawał się coraz bardziej otwartym na przebiegle ozdobione słowotokiem iluzoryczne idee. Właśnie nierozważna uległość Ukraińców została umiejętnie wykorzystana przez utalentowanych „błędnosłowców” dla zamulenia naszych historycznych osiągnięć. W ostatnich dziesięcioleciach, zaproponowawszy naszej młodzieży inne wartości, prawie odłączyli ją od duchowych skarbów narodu. Ci ideolodzy za nasze własne pieniądze zdołali stworzyć duchową przepaść między dziećmi a rodzicami. W rezultacie naród w ostatnich pokoleniach z twórcy i nosiciela czarującej życiodajnej pieśni przekształcił się w spustoszonego konsumenta prymitywnych szlagierów. I oto na odwiecznie śpiewających przestrzeniach Ukrainy żwawo harcuje i klekocze rozpieszczona pop-muzyka. Najlepsze sale koncertowe, całe stadiony zapełniły szalejące od niespotykanych honorariów bandy wykonawców prymitywnych szlagierów. Prawie każdy z nas przyzwyczaił się do tego, że na rynkach, w sklepach, w mikrobusach, na dyskotekach panuje nieukraińska muzyka. O ukraińskiej kulturze muzycznej można mówić jak o jakiejś bajkowej tęczy, która staje się coraz mniej wyraźna i szybko rozpuszcza się w okupowanej przez szlagiery ukraińskiej przestrzeni. przestrzeni. Zamiast odwiecznych pieśni w na wpół pustych, pokrytych szarą głuszą wsiach można usłyszeć co najwyżej szczekanie psów. Wielu z nas miało nadzieję, że po ogłoszeniu niepodległości na Ukrainie rozpocznie się odrodzenie narodowe. I rzeczywiście, jeszcze przed uzyskaniem i w pierwszych latach niepodległości Ukraina wypełniała się ukraińską treścią. Zauważalną rolę w tym procesie odgrywała telewizja, która przywracała Ukraińców do ojczystego słowa, do zwyczajów i kultury pieśniarskiej. Jednak po tym, jak kanały telewizyjne zostały wykupione przez majętnych „internacjonalistów”, nasza idea narodowa szybko zniknęła z ekranów telewizyjnych. Zamiast tego zaroiły się one od „Gusaków”, „Anszłagu”, „Ukrytej kamery”, „Akademii śmiechu”, „Kałamburu”, Filipa Kirkorowa, Ałły Pugaczowej, Josyfa Kobzona, Wierki Serdiuczki, którzy z całych sił, wraz z obrzydliwą reklamą i potwornymi kreskówkami, zamulają, zagłuszają i zadeptują zalążki odrodzenia Ukrainy. To, co Ukraińcy zobaczyli na ekranach telewizyjnych

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

TRUDNO BYĆ... SOBĄ?

protesty społeczeństwa. Władza odchodzi od idei budowy państwa ukraińskiego, a za jej przyzwoleniem powstaje państwo pieniędzy, w którym utrwalają się czysto konsumenckie interesy i nastroje. Najstraszniejsze jest to, że z każdym dniem tracimy coraz więcej przestrzeni informacyjnej. Generał Gehlen mówił: „Jedną kroplą trucizny można otruć tysiące ludzi, jednym słowem – świadomość milionów”. Jaskrawym przykładem tego są przedwyborcze wyścigi. Dodajcie do tego narzucony nawyk, zwłaszcza u starszego pokolenia, ślepego wiary w media. On umrze tylko razem z nimi. Obcojęzyczne media propagują nie tylko produkcję niskiej jakości, one niszczą resztki naszej narodowej moralności i kultury. Wyczynem okazały się próby Narodowej Rady ds. Telewizji i Radia, by powstrzymać obcą lawinę amoralności i antyukraińskości. I co? Proroczo słowa L. Krawczuka znów się sprawdziły: „Chcieliśmy jak najlepiej – wyszło jak zwykle”. I dobre zamiary Narodowej Rady zaprzepaścił Gwarant Konstytucji. Nawet Putin w Jałcie oświadczył, że nie jest to kwestia polityki, że Ukraina powinna sama rozstrzygać sprawy swojego wewnętrznego życia, ale słynna ukraińska nadgorliwość zrobiła swoje czarne dzieło. Jak tu nie przypomnieć przysłowia: „Przeoczysz – stracisz na zawsze!”. Osobiście uważam, że przyczyną wszystkich bied jest lekceważenie przyjętych praw, przede wszystkim w kwestii języka (Jest język – jest naród, jest naród – jest państwo). Kiedy wreszcie bu-

Машинний переклад

ŻARGON, SURŻYK — OBCE ŚMIECI

Zdjęcie Oksany Ceacury. Chcę wyrazić swoją opinię na temat słownika leksyki żargonowej Łesi Stawyckiej. Tak, „slang” trzeba badać, tak jak bada się na przykład chwasty, aby umieć chronić przed nimi nasze łany. Ale czy warto dla bardzo wąskiej „nauki” obsiewać osetem wszystkie rolnicze niwy Ukrainy? Pani Łesia już od kilku lat rozpowszechnia wszystkimi dostępnymi jej sposobami swój domorosły żargon. Przyczyna, dla której trzeba wdeptać w żargonowy brud i zubożyć język ukraiński, nawet nie jest ukrywana. Żargon (podobnie jak złorzeczenie itp.) „niszczy… zastałe stereotypy kalinowości, sopiłkowości…” (Łesia Stawycka, „Deń”, nr 48, 17.03.99 r.). Jakoś, kilka lat temu, zobaczyłem, że wnuk mojego znajomego słucha Pierwszego Programu Radia Narodowego i coś zawzięcie notuje. Okazało się, że w audycji radiowej dla uczniów prowadzone były… „kursy slangu”. Prawdopodobnie tworzono je w opozycji do znanego magazynu radiowego „Słowo”. I oczywiście prowadzenie tych „kursów” powierzono temu, kto tak nie lubi „sopiłkowości” języka ukraińskiego. Doktor Stawycka z udawaną dumą donosiła, że żargon wśród młodzieży się „ukrainizuje”, a potem natchnienie głosiła te językowe potworki na antenie. Oto co tak przyciągnęło dziecko! Szczególny zachwyt u pani Łesi wywoływało to, że jednym jedynym słowem, podobnym do okrzyku znanej Elłoczki Ludożerki, młodzież zastępuje całe zdanie. Więc dopóki będziemy czekać na „ukrainizowany żargon czy slang” zamiast nauki języka państwowego, w głowach naszych dzieci i wnuków nic ukraińskiego nie zostanie i przekształcą ich w pierwotne plemię z dwiema czy trzema setkami słów i onomatopei w obiegu. Być może właśnie tego domagają się ideolodzy młodzieżowego slangu? Trzy lata temu czasopismo „Urok ukraińskiej” (nr 4) opublikowało artykuł Switłany Pyrkało z wymownym tytułem „Slang: niestandardowo, ale normalnie”. Czyżby to też była lekcja ukraińskiego? Jeśli Francuzi, Polacy i inne narody walczą o czystość języka ojczystego, to nasi „specjaliści” narzucają Ukraińcom obce śmieci. Rozpowszechniając na Ukrainie zamiast „zastałej kalinowości, sopiłkowości” złorzeczenie, żargon i imperialnojęzyczną mieszankę, autorzy i wydawcy (rozumieją to czy nie) prowadzą przeciwko naszemu narodowi WIELKĄ SURŻYKOWĄ WOJNĘ, rozpoczętą jeszcze ponad trzysta lat temu. Wcześniej carska Moskwa zachęcała do błazeńskich „chachłackich” teatrów, bolszewicy „tarapunkiizowali” Ukrainę, w naszych czasach na czołowe pozycje w tej wojnie wyszły „kroliki”, „serdiuczki” i im podobni. Czym jest złodziejsko-blatny żargon? Jak udowodnili finnolodzy, jest to zastąpienie, z reguły, słów języka rosyjskiego słowami ze współczesnych dialektów etnosów fińsko-ugryjskich: erzja, moksza, chanty-mansowie, komi, iżorowie, wotowie, meszczerowie, udmurci, karelowie, wepsowie itp. (na przykład, zob. prace ugro-finnologa Rostysława Martyniuka). Dla zrusyfikowanych moskali jest to podświadome dążenie do powrotu do swoich korzeni — do języka swoich przodków. Przecież dla nich to, co swoje, brzmi naturalniej niż narzucony z Kijowa w czasach ich kolonizacji i chrystianizacji sztuczny język na bazie dialektów słowiańskich. Jest to także próba wzbogacenia gramatycznie niedoskonałego języka rosyjskiego. Jeśli młody język moskiewski wchłania w siebie słowa obcojęzyczne, tworzy złorzeczenie i żargon przez swoją biedę i nieuporządkowanie, to nasz tysiącletni, a przez to wysokokulturowy i bogaty język macierzysty jest niszczony przez mankurtów, którzy słabo znają ojczysty język ukraiński, a dlatego zachwycają się tym zbędnym dla Ukraińców słowotokiem. Ideologia tworzenia życia u Ukraińców to kult ojca, matki i swojego rodu. Dzieci z szacunkiem zwracały się do wszystkich starszych krewnych per „Wy”, całowały ich w ręce. Znajomość żywego (ludowego) języka ukraińskiego z pokolenia na pokolenie przekazywana była dzieciom i zawsze była głęboko szanowana. Zrozumiałe, że w takich warunkach żargon nie mógł powstać, ponieważ większość prostych Ukraińców posiadała ogromny zasób słownictwa i zwrotów, w tym także humorystycznych, którymi nie raz celnie wyśmiewali i zniesławiali miłośników żargonu oraz niecenzuralnych przekleństw. Urodziłem się w małej wsi na Winniczyźnie. Kiedy zdarzało się w dzieciństwie za bardzo się zagrywać, najbardziej potępiającym wyrażeniem, jakie słyszałem od starszych, było: „A żeby ci dobrze było!”. A mój dziadek opowiadał, że przed wojną, jeśli we wsi pojawiał się pijak i złorzeczący, to była to hańba dla całej wsi. Moi ziomkowie starali się nie wspominać, zwłaszcza przy dzieciach, nieczystego itp., nie nazywali ciężkich chorób, aby nie ściągnąć biedy, nie używali obcych słów. I to nie przesądy. Wiedzieli, że każde słowo ma swój energetyczny obraz, dlatego bali się materializować złe lub nieznane im obce siły. Do tej pory nie mamy ani jednego słownika żywego (ludowego) języka, a znajdują się uczeni, fundusze i wydawcy, którzy wkładają pieniądze i energię w wydawanie podręczników prawdziwej dywersji językowej przeciwko „najszerszej publiczności czytelniczej”. W ten szereg, po rozpowszechnianym przez Moskwę na Ukrainie słowniku „Russkij mat. Tołkowyj słowar” i dwutomniku Ołeha Chomenki „Jazyk błatnych. Jazyk mafiozi”, można postawić także „Krótki słownik leksyki żargonowej języka ukraińskiego” Łesi Stawyckiej. Uczcie się, dzieciaki! Wołodymyr WITENKO, m. Użhorod. CZYTELNIK KONTYNUUJE ROZMOWĘ też. Pozwolimy wciągnąć kwestię języka państwowego w bagno sporów o stosunki językowo-międzynarodowe — staniemy się ofiarą polityki, skierowanej na zmniejszenie elektoratu opozycji. Nie zareagujemy należycie — nie zrozumieją, po co domagamy się języka ukraińskiego, a sami w stosownym momencie milczymy i konstatujemy początek i koniec teleukrainizacji. Ostrożna dyplomacja nawet dla sukcesu w wyborach prezydenckich nam po prostu nie ujdzie płazem. Tego nie zrozumieją nawet swoi. Przecież bez konstytucyjnego rozwiązania kwestii języka państwowego reszta problemów ukraińskiej polityki pozbawiona jest sensu i przypomina partyzancką wojnę w okopach wojny informacyjnej. Ale wojna informacyjna nie uznaje ani okopów, ani terytoriów. Bardzo trudno rozmawiać z własnym narodem, którego pozbawiono prawdziwej informacji w kwestiach języka jako podstawy budowy państwa, ale jeśli wszystkie ukraińskie siły rozwiążą ten problem, problem ukraińskości władzy i dobrego prezydenta rozwiąże się sam. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. p. Misiury z prośbą o wyjaśnienie, dlaczego nie jest wykorzystywany w pracy MSW język państwowy i kto wydał przestępczy rozkaz. Ja do dzisiaj nie otrzymałem odpowiedzi. A „pomogły” w tym dwie sędziny sądu miejskiego w Nowej Kachowce (Kuturłanowa i Bojko) oraz sędziowie sądu apelacyjnego. Podeptali i „Ustawę o petycjach obywateli”, i art. 10 Konstytucji, i postanowienia Sądu Konstytucyjnego. I przedstawiciele najbardziej wpływowych struktur państwowych nie tylko nie obronili Ustawy — oni pierwszymi ją złamali. Czy te przypadki są odosobnione? NIE! Sam się przekonałem — całkowite sabotowanie, i nie ma na nie rady. Smutno i strasznie żyć w państwie, którego Konstytucja uważana jest za najlepszą w Europie, ale jest niedziałająca. A. ŁYSAK, m. Nowa Kachowka

Машинний переклад

PÓŹNE „OCIEPLENIE” RADY NARODOWEJ

Decyzja Narodowej Rady ds. Radiofonii i Telewizji w sprawie obowiązkowego nadawania ogólnokrajowego w języku państwowym okazała się całkowitym zaskoczeniem. Trudno uwierzyć w to, że właśnie teraz na jej członków spłynęło oświecenie dotyczące właściwej interpretacji ustawodawstwa językowego i Konstytucji Ukrainy, wszak podobną decyzję należało podjąć dawno, i to bez głośnych deklaracji. Takiej decyzji nieustannie domagała się „Proświta”. Okresowo drukowano artykuły-komentarze, listy w „Słowie Proświty”. Tak czy inaczej, niespodziewany zryw konstytucyjnego patriotyzmu Rady Narodowej rodzi wiele pytań. Dobrowolnie nie mogli tego uczynić, gdyż jest to przyznanie się do własnej winy w niedbalstwie, za co powinna być kara. Decyzja jest tak spóźniona, że słowa Borysa Chołoda o wspieraniu języka i kultury Ukraińców już nie grzeją. Możliwe są wszelkie motywy decyzji Rady Narodowej – tylko nie szczera troska o język serdecznych Ukraińców na Ukrainie. Słowa o ochronie języka ukraińskiego i kultury z ust goniono wstecz. Brak ciągłości, brak 3 „p” (przyzwoitość, profesjonalizm, patriotyzm), brak do dzisiaj jednolitego państwowego podejścia, i to nie tylko w kwestii języka. Cały kraj zajęty jest jedynie zdobywaniem pieniędzy, stanowisk, mandatów deputowanych – stąd całe zło. A że położenie jest trudne, to trudne, choć nie beznadziejne. Przytoczę przykłady lekceważenia przez pracowników prokuratury, milicji, sądu istniejących, lecz niedziałających art. Konstytucji, kodeksów, instrukcji służbowych w kwestii językowej. Sąd Konstytucyjny na wniosek deputowanych Rady Najwyższej dwukrotnie rozpatrywał tę kwestię (o konstytucyjności art. 10 Konstytucji oraz o języku pracy urzędów państwowych i organizacji). Decyzja jest jednoznaczna i nie podlega zaskarżeniu: język ukraiński jest na Ukrainie państwowym. I co z tego? A nic! Oto przykład Nowej Kachowki. Prezes sądu miejskiego ob. Karawajko, Ukrainiec, z podwładnymi rozmawia wyłącznie po rosyjsku. Słowa Rady Narodowej, i to jeszcze przed wielkimi wyborami Prezydenta, przyjęli i zareagowali na nie odpowiednio jedynie komuniści oraz inni obrońcy języka rosyjskiego. Od teraz kwestia językowa stała się kolejnym środkiem PR-owym w nadchodzących wyborach. W rzeczywistości motywy Rady Narodowej są dalekie od sfery stosunków językowo-narodowych. Obniżenie obecności języka państwowego w przestrzeni informacyjnej stwarza poważne problemy dla bezpieczeństwa narodowego i negatywnie wpływa na działalność ukraińskiego biznesu (utrudnia konkurencję, ochronę własnego rynku i rodzimego producenta, reklamę). Czynnik narodowy i język ukraiński coraz bardziej (choć formalnie) stosowane są w oprawie krajowej produkcji, ukraiński kapitał dąży do samoidentyfikacji w konkurencji z rosyjskim i światowym rosyjskojęzycznym kapitałem dla zwykłej korzyści ekonomicznej. Zasięg obcego języka jest równoznaczny z dominacją obcego kapitału. Język ukraiński jako państwowy dopiero teraz staje się konkretnym czynnikiem ekonomicznym, który określa konkurencyjność Ukrainy na rynkach światowych, a tym bezpośrednio określa się także poziom dobrobytu obywateli. Dlatego obywatele-komuniści i obywatele-rosyjskojęzyczni dla perspektywy ekonomicznej samodzielności państwa oraz osobistego dobrobytu powinni, jako obrońcy praw pokrzywdzonych, szczerze witać decyzję Rady Narodowej i wspierać autorytet języka państwowego jako element budowli państwowej. Jestem przeciwko nieszczerym obietnicom urzędników, że będą chronić mój ojczysty język, co tylko wywołuje zazdrosne protesty tych, dla których ojczystym jest inny język. Jednocześnie staje się bardzo przykro, że w społeczeństwie brak jest zrozumienia samego pojęcia język państwowy, a winę za to ponosi państwo. Zanim zacznie się składać deklaracje o obowiązkowości języka państwowego, warto byłoby nie jeden rok codziennie przez media w przystępny sposób wyjaśniać przeciętnemu obywatelowi, czym dla niego jest język państwowy, jakie są obowiązki językowe obywatela i jak wpływa stosunek do języka państwa na życie człowieka. Niestety, nie możemy przypomnieć sobie ani propagandy porządku prawnego stosowania języków, ani wyrazistych wzorców szanowania języka państwowego przez wielkich i małych urzędników służby państwowej. Za to ukraiński politykierstwo i większość mediów faktycznie dezorientują obywateli. Dlatego też nie widzą niektórzy obywatele żadnej różnicy między ukraińskim państwowym a ukraińskim ojczystym językiem Ukraińców. Analizując stosunek do języka państwowego, można wyciągnąć bardzo smutny wniosek: mamy wielu szczerych kibiców rodzimego kraju, ale wyraźnie za mało konstytucyjnych patriotów – zwykłych obywateli. Więc i ukraińskie rozmowy o społeczeństwie obywatelskim są od złego. Ależ nie jesteśmy gorsi od Polaków czy innych narodów europejskich. Po prostu, w odróżnieniu od innych, nawet Rosjan, struktury państwowe nie propagują wzorca zachowania obywatela w stosunku do języka państwowego. Reszta wszystko jest pochodną. Będziemy w stanie wyważenie i potężnie wesprzeć decyzję Rady Narodowej, z nami będą się liczyć jako z siłą państwowotwórczą, zdolną dopiąć swego w wyborach prezydenta. Ustawa łamie i przykład dla podwładnych – nie z najlepszych. Inny przykład jest jeszcze bardziej wymowny. Pracownicy prokuratury miejskiej, nie mrugnąwszy okiem, w pracy (pobieranie i zapisywanie zeznań, wystąpienia na uroczystościach miejskich, w komunikacji służbowej) używają rosyjskiego. Ci, którzy są zobowiązani pilnować przestrzegania ustaw, sami są łamiącymi je. Zwracam się z pisemnym wnioskiem z prośbą o udzielenie danych o tym, kto z nich nie włada ukraińskim. W terminie odpowiedzi nie dają (naruszenie art. 20 „Ustawy o skargach obywateli”, ustawy, której przestrzegania powinna pilnować prokuratura). Po raz drugi otrzymuję odpowiedź: „Jako że ta kwestia pana osobiście nie dotyczy i naruszenia pana praw przy tym nie stwierdzono, to nie jest to pana sprawa” (pomocnik prokuratora ob. Szachow, swoją drogą, po ukraińsku nie włada). Zwracam się do sądu, bo prawa i ustawa zostały naruszone (zgodnie z art. 24 tej samej ustawy). Około 2 miesięcy rozpatrywanie sprawy było przeciągane, po coć robiono zapytanie do prokuratury obwodowej, i wreszcie – „odmówić” (sędzia Sapronowa). Ileż profesjonalnej godności trzeba mieć, żeby wydać taką „salomonową” decyzję, skierowaną na zachowanie „dobrych stosunków biznesowych” z prokuraturą?! Nadarzyła się okazja porozmawiać także z milicjantami. Jako świadek, rozmawiałem z młodym śledczym ob. Lewczenką. Zdziwiłem się, gdy zaczął mówić po rosyjsku, blankiet protokołu wydrukowany po rosyjsku, choć sam śledczy, absolwent Chersońskiego Instytutu MSW (wykładanie w nim jest po ukraińsku) swobodnie włada językiem państwowym. Dlaczego po rosyjsku? Śledczy zaczął tłumaczyć, że mają taki rozkaz, ale kto go wydał, nie odpowiedział. Zeznania ja mimo wszystko złożyłem po ukraińsku, ale kosztowało mnie to sił i zdrowia. Potem zwróciłem się z pisemnym wnioskiem do naczelnika MSW.

Машинний переклад

«NOWE Z DZIEDZINY UKRAINOZNAWSTWA»

— Panie Wołodymyrze, zakończył się kolejny etap pracy nad historyczno-literaturoznawczym serialem „Niech święci się imię Twoje…” — wyszła z druku 6—7 książka zaplanowanego dziesięcioksięgu. Co Pan czuje po zakończeniu pracy? — Jakieś duchowe rozdwojenie. Z jednej strony, przed moimi oczami, jak żywi, wciąż chodzą, rozmawiają, spierają się, marzą i tworzą coś nieprzemijającego, niezniszczalnego w naszej historii, kulturze, literaturze — Ołeksandr Barwiński, Iwan Krewetśkyj, Sylwestr, Bohdan, Mykoła i Lew Łepcy, Mykoła Butowycz, Olha Duczyminśka, Iwan i Jurij Łypowie, Wołodymyr Załozećkyj, Ołena Kulczyśka, Roman Kupczynśkyj, Iwan Rakowśkyj, Iłarion Swincinśkyj, Wołodymyr Siczinśkyj, Mełetij Kiczura, Stepan Czarnećkyj… — setki i setki nazwisk wybitnych postaci, które pozostawiły głębokie ślady w narodowej duchowej skarbnicy i, niestety, do dziś albo nie wydobyły się spod betonowej warstwy dawnych komuno-zakazów, albo są mało znane do teraz przez nasze lenistwo, niezdecydowanie — i tak nie zostały wprowadzone do obiegu naukowego. Właśnie na tym polu pracuję już nie jedną dziesiątkę lat, wydając czytelnikom dwutomowe „Ukraińskie ludoznawstwo w imionach” (Kijów: Łybid, 1994, 1995), jeszcze kilka książek z ukrainoznawstwa, a następnie już 7 tomów zaplanowanego serialu. Z drugiej zaś strony — jestem już cały w kolejnych książkach, wszak zdobyto i opracowano góry materiału archiwalnego (czego warte tylko ponad siedemset listów Bohdana Łepkiego i do niego; ponad tysiąc listów Marii Kruszelnyćkiej do męża Antona i synów Iwana i Tarasa, — wszak przez tę historyczno-kulturologiczną i uczuciową warstwę można zrozumieć dotąd nieznane, sfałszowane strony narodu). Przeczytano, przemyślano, przeanalizowano mnóstwo pierwodruków dawnej periodyki, utworów autorów poprzez pierwsze wydania, znaczną liczbę których zrekonstruowano z autografów. Przerzucono słowne sterty odległej i zbliżonej do nas w czasie krytyki, wyważono w tradycyjno-postępowym kluczu nie jedną filozoficzno-estetyczną koncepcję — myśl nie daje spokoju, praktycznie każdego dnia coś rodzi się spod pióra. Tak, już „wschodzą”, lada chwila „zakłoszą się” studia o poecie-żołnierzu UPA, który poszedł za Ukrainę w nieśmiertelność w wieku 22 lat — Myrosławie Kusznirze, o publicystycznym talencie Symona Petlury, kulturologii Zenona Kużeli, Iwana Puluja, Iwana Rakowśkiego… Ale to wszystko — żniwa przyszłości. — W Pana dorobku naukowym przeważają prace z zakresu ukrainoznawstwa. Czy rzeczywiście trzeba bronić ukrainoznawstwa na Ukrainie? — Najpierw doprecyzuję: w moim rozumieniu ukrainoznawstwo to system wiedzy, duchowych wartości. Dlatego, za pozwoleniem, moje ukrainoznawstwo sięga głębi ukraińskiego językoznawstwa, folklorystyki, literaturoznawstwa, etnografii, prasoznawstwa, historii, filozofii, prawa, pedagogiki, działalności redakcyjno-wydawniczej itp. w retrospekcji. Obecny stan spraw na Ukrainie, historyczne ekskursy w przeszłość potwierdzają, niestety, przekonanie: my jako naród to zmartwychwstajemy-odradzamy się, to własnymi szmatami i cudzymi kamaszami tak zadeptujemy własne imię, że potem potrzeba dziesięcioleci albo i stuleci dla renesansu — i znów zaczynamy prawie od stanu abecadła. Pojawiają się nowocześni ukrainofile, ożywają idee starego moskalofilstwa, totalny szowinizm i domorosłe upodlenie, zaprzaństwo i mamlukostwo — wszystko to, jak pluskwy, niewidocznie rozpełza się po terytorium etnosu, przyczynia się do pogłębionego powstawania ran na ciele i duszy znacznej części ukraiństwa. Zastanówmy się: wybitny poeta z kręgu „Mołodej Muzy” Wasyl Paczowśkyj pisał 20 stycznia 1909 r. ze Lwowa do Iwana Krewetśkiego, rzeczywistego członka Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki i wieloletniego dyrektora biblioteki Towarzystwa: „…Mętna fala dnia pokryła mieniem naszego ducha i nic nie tworzy się w kulturze, a miele się stare bułki na jutrzejszy chleb. A bierz się za cokolwiek według swoich sił, obrzucą cię mułem i pokryją ciemnością bez słońca. Gdzież rodzić się duchowi na takiej jałowej niwie… Nie na darmo jeden pisarz poszedł na posła, drugi gospodaruje jako parcelant, trzeci pisze odręcznie poprawiając zadania analfabetów, czwarty pisze o gnoju, bo prędzej znajdzie uznanie i szacunek, i nie powie mu patriota naszych czasów, że psuje papier pożyteczny… Być pisarzem w naszej bezhistorycznej epoce upadku, trzeba heroizmu i strasznej energii wobec ciemności apatii do wszystkiego twórczego, co wychodzi poza „dzień jutrzejszy”. Powiedzcie: nie dostrzegacie paraleli z dniem dzisiejszym, nie brzmią te słowa arcyaktualnie? Oto Panu jedna z przyczyn, by pogłębiać, gruntowniej badać, popularyzować, utwierdzać — i, oczywiście, bronić przed zawoalowaną i otwartą wrogością oraz pseudonauką ukrainoznawstwo właśnie na Ukrainie. — A oto personalizacja zagadnień ukrainoznawczych — czy nie jest to zawężeniem samego problemu? — W Pana pytaniu-sugestii ukryta jest przeciwna odpowiedź. Dlaczego? Oto posłuchajcie: pytam studentów-filologów, aspirantów, doświadczonych nauczycieli, co oni wiedzą o Lesiu Hryniuku, Bohdanie Borze, Ołeksandrze Bojkiwie, Mychajle Łomaćkim, Wołodymyrze Cełewyczu, Julianie Pańkewyczu, Zakłyńśkich, Juriju Kmicie, Wasylu Ilnyćkim, Hryhoriju Cehelńśkim… W najlepszym przypadku ktoś napomknie o tym, że, powiedzmy, słyszał o tym czy innym nazwisku. Zdziwią się Państwo?.. Czytam jeden z rozdziałów wielotomowego, poważnego wydania — o dramaturgii. I też jestem zdziwiony, bo tam nawet po przecinku nie wspomniano Hryhorija Cełynśkiego, właśnie tego autora, spod którego pióra wyszło ponad 40 utworów dramatycznych („Worożbyt”, „Kara sumienia”, „Sokoły”, „Na cele dobroczynne”, „Tata na zaręczynach”, „Szlachta chodaczkowa”, „Argonauci”, „Handel perłami”), z którego imieniem dość krytyczny Iwan Franko wiązał burzliwy rozwój sztuki teatralnej nie tylko w Galicji, ale i w całej Ukrainie oraz poza jej granicami. I tak prawie w każdej dyscyplinie, kierunku naukowym. Dlatego też zrozumiałem dawno, że dopóki nie zwrócimy na ukraińskie pole etniczne setek i tysięcy zniszczonych, skreślonych, niegdyś zakazanych, a do dziś przemilczanych imion, dotąd będziemy „opowiadać” swoim dzieciom i wnukom nieprawdziwe strony wielkiej i naprawdę wspaniałej księgi historii narodowej, zamieniając sztampowe ogólniki typu „na zasadach socrealizmu” na słowne wygibasy „na zasadach prawdy, sprawiedliwości”. Jestem przekonany: tylko personalizacja dziedzin nauki jest najbardziej perspektywiczną, najbardziej niecierpiącą zwłoki sprawą nie pojedynczych uczonych, a przede wszystkim wydziałów instytutów naukowo-badawczych, centrów regionalnych. Zwracając narodowi z zapomnienia maksymalną liczbę osobowości, będziemy mieli podstawową możliwość mówić i pisać o ciągłości tradycji, o dziedziczeniu doświadczeń poprzedników, wreszcie — o procesie w literaturze, kulturze itp. Uświadamiając to sobie, tworzyłem własne książki. Cieszę się, że na tym polu owocnie pracują historycy, filozofowie, etnolodzy, prasoznawcy, literaturo- i kulturoznawcy Wołodymyr Serhijczuk, Jurij Szapował, Anatolij Pohribny, Serhij Biłokiń, Wołodymyr Lachockyj, Natalja Sydorenko, Iryna Matiasz, Ołeksandr Mukomeła, Stepan Chorob, Wołodymyr Panczenko… — Posiadając taką bazę źródłową, czy nie miał Pan pokusy spróbować swoich sił w pisaniu beletryzowanych biografii, wszak doświadczenie właściwie artystycznego przemyślenia życia też ma Pan wystarczające? — Tutaj, panie Jewhenie, bardziej prawdopodobna wydaje się nie pokusa, a potrzeba. Oczywiście, że za plecami znaczne doświadczenie. Badając swego czasu sztukę ludową w najróżniejszych rodzajach i przejawach, życiowo-twórczą drogę jej najwyrazistszych przedstawicieli, wydałem powieści dokumentalno-artystyczne, opowiadania, szkice, eseje „Barwy tęczy”, „Góry i doliny”, „Anatolij Mokrenko”, „Światło wysokiego dnia”, „Czary werchowińskiej księgi”, „Grona miłości”, „Żywa glina” i in. Zamierzałem stworzyć powieść dokumentalną o Mychajle Pawłyku, tej wybitnej postaci, którą bez przesady stawiają obok I. Franki. Lecz oto taka paradoksalność: Frankowi mimo wszystko wydano 50 tomów, dla M. Pawłyka — nie zdobyli się nawet na dwutomowy wybór. Ale-ale… Przeważa moją siłę uświadomiona potrzeba robienia właśnie tego, czym jestem zajęty po uszy. Być może, jak już nie będę mógł tłuc się po archiwach i bibliotekach naukowych, „usiądę makiem” i zanurzę się w tajemny świat tegoż właśnie Pawłyka i jego rodziny. — W ostatnich kilku latach zajął się Pan badaniem spuścizny epistolarnej Bohdana Łepkiego. Jako rezultat — książka „Żurawie powracają” (Lwów, 2001. — 920 s.), gdzie po raz pierwszy opublikowano 500 listów B. Łepkiego, duży rozdział ilustracyjny, obszerne studia w 5, 6-7 księgach serialu „Niech święci się imię Twoje: Historia literatury i kultury ukraińskiej w osobowościach (XIX — XX w.)”. To był uświadomiony wybór czy w pewnej mierze pragmatyczny? — Każda uświadomiona i celowa praca ma pragmatyzm. Jeśli chodzi o Łepkiego, to dawno, może z piętnaście lat temu, pracując w archiwach, natrafiłem na listy B. Łepkiego do W. Stefanyka, O. Kulczyckiej, I. Rakowskiego, Z. Kuzeli i in. I gdzieś właśnie wtedy poruszył się ten embrion, że warto dalej „polować” na listy, bo właśnie w nich ukryte są nieznane nam rysy charakteru pisarza, tajemnice jego osobistego życia, jego prognozy polityczne i estetyczne. Kiedy zaś zgromadził się solidny zasób konkretów, doszło do szczęśliwego poznania Romana Smyka z USA, który wsparł studia nad Łepkim. Proszę mi wierzyć, już tyle nowego nagromadziłem, że aż „wypiera”, — usiąść by i napisać powieść biograficzną. Lecz na przeszkodzie stoi to „ale-ale”, o którym już opowiedziałem… — Jest Pan kierownikiem katedry ukrainoznawstwa Iwano-Frankiwskiej Państwowej Akademii Medycznej. Czy nie odczuwa Pan wewnętrznego niezadowolenia, że Pana ogromne doświadczenie źródłoznawcze, historyczno-literaturoznawcze, pedagogiczne nie ma właściwie filologicznej publiczności? — Sądzę, że to pytanie raczej powinno dotyczyć kogoś innego, a nie mnie. Rzecz w tym, że przepracowawszy 23 lata w Kijowie, wracałem świadomie przede wszystkim do domu, do starej matki, a nie jechałem za stanowiskami. Wydaje mi się, że udało mi się „sprzedać” rektorowi, akademikowi Jewhenowi Nejce: za jego błogosławieństwem i pomocą stworzyłem katedrę, która jest dziś bazową dla podobnych w systemie wyższych uczelni medycznych Ukrainy. Tym, oczywiście, powiedziano niemało. Z filologią mam najściślejszy związek, bo przecież zapraszają mnie do czytania wykładów nauczycielom obwodu, pracuję w doktorskiej radzie naukowej specjalistycznej w Instytucie Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, w radzie eksperckiej ds. dyscyplin filologicznych WAK Ukrainy, jestem członkiem redakcji szeregu wydawnictw fachowych typu czasopiśmienniczego. Jak Pan widzi, żyję filologią pełnokrwiście. — Wołodymyr Kaczkan — pisarz (poeta, prozaik, publicysta, dokumentalista), uczony (folklorysta, historyk literatury, prasoznawca, etnolog), pedagog. Która z tych hipostaz jest Panu najbliższa i najbardziej określająca? — W mojej twórczości życiowej stale obecna jest amplituda: dzisiaj pracuję z dokumentami, pełzam po podłodze jak pająk, wyzbieruję okiem, co do czego, — wtedy ładuję racjo. Robi się naukę. Praca ta jest niewiarygodnie ciężka, czasami aż zawroty głowy od przemęczenia, wielogodzinnego przełamywania samego siebie… A jutro może promień słoneczka, jakaś dziwność tonacji pieśni, zapach pierwszego przebiśniegu tak uderzyć w serce, tak użądlić-poparzyć albo też tchnąć w duszę ciepłem, że rozkwitnie coś niewidzialnego, — i popłynęły wersy czy poetyckie, czy prozatorskie. Oto, Panie krytyku, i tajemnica twórczości. W ogóle, lubię wszystko, za co się biorę, robić starannie, gruntownie, poważnie. Nienawidzę partaczy, pragnących galopujących rezultatów, zwłaszcza gdy chodzi o pracę piórem… — Ostatnie pytanie — tradycyjne: co z planów twórczo-naukowych może Pan ujawnić? — Kończy się praca nad dużym podręcznikiem-chrestomatią „Zarys historii kultury ukraińskiej w osobowościach”, prosi się do wydawnictwa rękopis książki poetyckiej „Ogień twoich oczu (medytacje liryczne w pełni lata)”. A na stole… Na stole — wszystko nowe i nowe do następnego tomu serialu „Niech święci się imię Twoje…”. A jeszcze od czasu do czasu ukradnę chwilę i podgonię rozdział powieści „Niebiosy”… Jewhen BARAN, docent Uniwersytetu Przykarpackiego imienia Wasyla Stefanyka, krytyk i literaturoznawca, członek NSPU, laureat nagród im. O. Biłeckiego oraz im. I. Franki Wołodymyr Kaczkan urodził się w 1940 roku we wsi Rybne w obecnym rejonie tyśmienickim na Iwano-Frankowszczyźnie. Pierwszymi „uniwersytetami” były kontakty z ciotką Marusią, łączniczką UPA, oraz role w jasełkach. Będąc powołanym do wojska, szczęśliwym trafem znalazł się w szkole lotników, a potem, mimo służby, studiował kulturę i literaturę narodu niemieckiego. W 1962 roku, po przyjeździe z Niemiec, został studentem wydziału historyczno-filologicznego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. Wasyla Stefanyka — i zaczął aktywnie pisywać do gazet, czasopism, na antenę radia obwodowego… Lata pracy w obwodowym komitecie telewizji i radia pozwoliły objechać, przejść wszystkie zakątki regionu; najsilniejsze, najgłębsze wrażenia — przy spotkaniach z mieszkańcami dalekich wsi, góralami. Tam bowiem zachowała się nasza etnokultura, jej narodowy pradawny kod, tam — niezaprzeczalne doświadczenie, ludowa mądrość. Lata 1972—1995 — to lata kijowskich szczytów. Praca na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym na wydziale dziennikarstwa jako docent katedry teorii i praktyki prasy, później — w Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, gdzie Wołodymyr Kaczkan został doktorem nauk filologicznych, profesorem, akademikiem Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego, kierował katedrą warsztatu dziennikarskiego. Potem był wymarzony powrót na rodzinne Podkarpacie. Na nowo utworzonej katedrze ukrainoznawstwa w Iwano-Frankowskiej Państwowej Akademii Medycznej urzeczywistniają się nowe plany i marzenia utalentowanego ukrainoznawcy.

Машинний переклад

«JEŚLI KOBIETA JEST NA ZAROBKACH, TO NIE MOJA»

VOX POPULI Anatolij PANCZENKO, budowlaniec: — Sam byłem za granicą i wiem, co to jest. Kwalifikacje mamy wyższe i doświadczenie zawodowe większe, zarobić tam można. Ale przeważnie na zarobki wyjeżdżają kobiety. Mężczyźni na Ukrainie popadają w alkoholizm, dlatego bardziej o rodzinę troszczą się i utrzymują ją właśnie kobiety. Gdyby moja żona zebrała się, by jechać zarabiać za granicę, odniósłbym się do tego negatywnie. Bo na obczyźnie można trafić w różne nadzwyczajne sytuacje, zresztą inaczej tam traktują naszych ludzi. Iwan CZAJKA, student: — Ukraińcy masowo wyjeżdżają za granicę, bo państwo nie może ich zabezpieczyć. Więcej — kobiety, bo mężczyźni są mniej odpowiedzialni za rodzinę, za pracę. Dlatego kobietom przychodzi utrzymywać rodzinę i są zmuszone wyjeżdżać za granicę, żeby zarobić pieniądze dla swoich dzieci. Do wyjazdu mojej dziewczyny na zarobki za granicę odniósłbym się negatywnie, bo to byłaby już nie moja dziewczyna. Witalij MATIASZ, inżynier-programista: — Kobietom chyba łatwiej otrzymać pracę, dlatego wyjeżdżają częściej niż mężczyźni. Gdyby wyjeżdżała moja żona, nie zgodziłbym się na to, bo po co w ogóle rodzina, jeśli ona będzie mieszkać tam, a ja tutaj. Wtedy lepiej po prostu się rozwieść. Ołeksij BUZAK, dziennikarz: — Zarobkowanie to wyjście z trudnej sytuacji, bo nasze państwo nie daje możliwości wystarczająco zarabiać, żeby zostawać tutaj. Chociaż za granicą kobietom łatwo trafić w niewolę. Chyba im trudniej na Ukrainie zarobić wystarczająco pieniędzy na zaspokojenie swoich potrzeb. Do wyjazdu mojej dziewczyny odniósłbym się negatywnie, bo bardzo łatwo tam wpaść w kłopoty. Starałbym się stworzyć jej odpowiednie warunki tutaj, żeby nigdzie nie jechała. Serhij, pracownik restauracji: — Nasi ludzie po prostu są zmuszeni jechać za granicę. Kobiety być może wyjeżdżają przez to, że są najbardziej niechronioną warstwą społeczeństwa. Swojej żony nie puściłbym za granicę, bo mogę sam zapewnić jej życie. W ogóle odnoszę się negatywnie do tego zjawiska — zarobkowania za granicą. Wołodymyr, frezer: — Kobiety bardziej przeżywają za rodzinę. Do wyjazdu mojej żony odniósłbym się negatywnie. Bo uważam, że to właśnie ja mam utrzymywać rodzinę, a nie żona. Ołeksandr KURASZ, przedsiębiorca: — U nas ułożyło się tak, że kobiety są odpowiedzialne za rodzinę, za gospodarstwo, za wychowanie dzieci, są bardziej zdecydowane. Mężczyźni zaś masowo popadają w alkoholizm, co nie daje im możliwości normalnie się zatrudnić. Gdyby moja żona chciała jechać na zarobki za granicę, odniósłbym się do tego negatywnie. Bo znam wiele przykładów tułaczki kobiet, które w końcu znajdują pracę, odczuwają inny poziom życia i na Ukrainę wracać już nie chcą. Rodziny się rozpadają, i w większości te kobiety, które opuściły wsie, tam nie wracają. A mężczyźni z beznadziei zaczynają pić, dzieci rosną bez ojców. Pieniądze stały się ważniejsze niż relacje rodzinne. Hryhorij, prawnik: — Do zarobków za granicą odnoszę się negatywnie. Ja bym na przykład nigdy nie wyjechał z Ukrainy. Chociaż trudna sytuacja ekonomiczna zmusza Ukraińców do szukania większych pieniędzy w obcych krajach. Kobiety jadą, bo im, zapewne, łatwiej znaleźć pracę. Zresztą nie jest tajemnicą, w jakim celu jedzie większość młodych kobiet i jaką pracą zarabiają za granicą. Odniósłbym się do wyjazdu swojej żony na zarobkowanie negatywnie, bo uważam, że zarabiać pieniądze można i w naszym kraju. Witalij, walcownik: — W całości do zarobkowania odnoszę się pozytywnie, dlatego że na Ukrainie tych pieniędzy nie da się zarobić. Jeśli chodzi o kobiety, to często bywa tak, że obiecują im pracę w kawiarniach, barach, restauracjach, a w rzeczywistości zabierają w niewolę seksualną. Być może jeszcze i dlatego kobiety wyjeżdżają, bo u nas praca kobiet jest o wiele gorzej opłacana niż mężczyzn. Ale gdyby moja dziewczyna pojechała na zarobki za granicę, odniósłbym się do tego tylko pozytywnie. Ale pod warunkiem, że byłaby to całkowicie legalna i stabilna praca. MÓWIĄ CYFRY OSZUKUJĄ FIRMY I PRACODAWCY Dla wyjazdu za granicę 18,40 % zarobkujących kobiet skorzystało z usług osób prywatnych, 64,53 % — z usług firm. Przy tym 86,40 % otrzymało wizę turystyczną, 1,6 % — prywatną i 2,13 % — służbową. 45,33 % kobiet miało wizę na 7—10 dni, u 34,93 % była ona obliczona na dwutygodniowy termin, u 10,40 % — na 1 miesiąc, u 1,6 % — na trzy miesiące, u 1,87 % — na pół roku. Czyli przeważnie te osoby w momencie ankietowania przebywały we Włoszech nielegalnie. Większość firm i osób prywatnych, z których usług skorzystali respondenci dla wyjazdu za granicę, spełniła swoje obietnice (61,87 %), ale duża część (25,33 %) nie dotrzymała swoich zobowiązań. Wyjeżdżając na zarobki, tylko 10,67 % kobiet władało językiem włoskim, reszta — 82,4 % — nie władała. 9,07 % miało pewną znajomość języka angielskiego, 6,13 % władało polskim, 5,6 % — niemieckim, 5,33 % — francuskim, 1,33 % rosyjskim. 33,6 % nie władało żadnym językiem obcym. Dla 77,33 % ankietowanych wyjazd na zarobki był pierwszym. 14,66 % ankietowanych miało już doświadczenie jednego takiego wyjazdu, 5,06 % było na zarobkach 3 i więcej razy. Wśród krajów, w których wcześniej kobiety były na zarobkach, — Polska (8,53 %), Włochy (7,2 %), Rumunia (0,53 %), Grecja (1,86 %), Czechy (1,86 %). Czas poprzedniego przebywania na zarobkach wahał się od 3 miesięcy do 3 i więcej lat. 4,26 % kobiet przebywało we Włoszech od 1 do 3 miesięcy, 0,8 % — od 3 do 6 miesięcy, 0,8 % — od 6 miesięcy do roku, 1,86 % pracowało. Bohdan HDAŁ Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ Korespondent “Słowa Proświty” przeprowadził ankietę na ulicach stolicy na temat zarobkowania Ukraińców za granicą. Respondentami byli tylko mężczyźni. Mieli odpowiedzieć na pytania: “Jak Pan odnosi się do zarobkowania za granicą?”, “Dlaczego, Pana zdaniem, do pracy za granicę częściej wyjeżdżają kobiety?”, “Jak odniósłby się Pan do wyjazdu swojej dziewczyny, żony na zarobki?”.

Машинний переклад

PRACA JEST NIEWOLNICZA, ALE NIE BĄDŹCIE NIEWOLNICAMI!

Kontynuacja publikacji „STATYSTYKA PRACY ZAROBKOWEJ” na temat portretu społecznego Ukrainek pracujących we Włoszech. Badania przeprowadziło Zachodnioukraińskie Centrum „Perspektywy Kobiet” we Lwowie. Początek — w numerze 20 z 13—19 maja 2004 r. tam już rok, 3,46 % — od 1 roku do 2 lat, 2,93 % — 2—3 lata i 11,2 % — ponad 3 lata. W czasie swojego pobytu we Włoszech prawie każda kobieta zmieniła 2—3 miejsca pracy. W czasie przeprowadzania ankiety kobiety zajmują się taką pracą: sprzątanie — 49,33 %; opieka nad chorymi — 13,86 %; opieka nad osobami starszymi — 24,8 %; opieka nad dziećmi — 5,33 %; prace rolnicze — 0,53 %; praca godzinowa — 1,33 %; praca w barze — 1,33 %; inne — 4,26 %. Rozważając możliwość uzyskania innych dochodów, 20,8 % kobiet zgodziłoby się na pracę godzinową w dni wolne, 1,8 % liczy na pomoc sponsora, 5,3 % określiło inne warianty, takie jak zmniejszenie własnych wydatków, a także jeszcze jedna praca (szycie odzieży na zamówienie, praca w agencji ubezpieczeniowej czy tłumaczenia w sądach), 12,5 % zaznaczyło, że nie mają takiej możliwości. Jeśli chodzi o sumę, którą pracownicy zarobkowi mogą przekazywać co miesiąc do domu rodzinie i bliskim, to dla 8,5 % jest to suma równowarta 500 hrywien, dla 2,1 % — od 500 do 1000 hrywien, dla 18,4 % — od 1000 do 2000 hrywien, dla 40,5 % — 2000—3000 hrywien, dla 8,0 % — 3000—4000 hrywien, dla 3,5 % — 4000 i więcej. Przebywając we Włoszech, tylko 3,7 % kobiet ma pozwolenie na pracę, reszta pracuje tam bez oficjalnego zezwolenia, czyli nielegalnie. Przyjechawszy do pracy, 33,8 % ankietowanych kobiet zetknęło się z problemami związanymi z nieznajomością języka, 16,3 % — częściowo, 28,8 % nie miało problemów. U 9,8 % Rysunek W. Czmyrowa kobiet były problemy z mieszkaniem, 45,6 % nie miało problemów, 4,8 % częściowo miało kłopoty. U 41,3 % wystąpiły problemy ze zdrowiem, u 6,4 % ono częściowo się pogorszyło, 24,0 % nie miało podobnych problemów. 21 % kobiet oszukano przy wypłacie wynagrodzenia, 2,9 % uznało się za częściowo oszukane, z 52,5 % rozliczono się tak, jak obiecywano. Przeważnie nieporozumienia wynikają z tego, że kobietom, korzystając z ich nielegalnego statusu, płaci się mniej niż Włochom. 8,2 % kobiet wskazało na to, że zetknęło się z molestowaniem seksualnym ze strony pracodawców. ŁZY I NERWY ZOSTAWCIE W DOMU Jeśli chodzi o pozytywne skutki pobytu na zarobkach we Włoszech, to 50,6 % odnotowało poprawę sytuacji materialnej, możliwość pomocy rodzinie, 6,1 % poszerzyło swój światopogląd, nabrało pewności siebie, 4 % wykorzystało ten wyjazd do nauki języka obcego. Ale 9,3 % nie potrafi wskazać żadnego pozytywnego skutku swojego pobytu we Włoszech. Przeciwnie, od czasu pobytu we Włoszech u 29,9 % kobiet wystąpiły problemy rodzinne. O problemach zawodowych mówiło 8,8 % ankietowanych. Z problemami innego charakteru zetknęło się 8,3 % kobiet. Pozostać we Włoszech jeszcze na pół roku zapragnęło 7,5 % ankietowanych, 15,5 % liczy na okres od 6 miesięcy do 1 roku, 10,4 % chciałoby zostać na okres od 1 do 2 lat, 7,5 % — na 2—3 lata, 7,5 % na 3 i więcej lat. Część kobiet (42,4 %) nie potrafi wskazać dokładnego terminu, ale około 10 % z nich chciałoby zostać we Włoszech na zawsze. Wśród tych, które mimo wszystko zdecydowały się wrócić na Ukrainę, 9,3 % planuje powrót do poprzedniej działalności, 27,7 % wskazało, że znowu wyjedzie na zarobki, 16,8 % spróbuje znaleźć nową pracę na Ukrainie, 5,6 % rozpocznie własny biznes, 13,0 % będzie żyć z zarobionych pieniędzy, 28,5 % jeszcze nie wie, czym będzie się zajmować. U 45,6 % ankietowanych kobiet są krewni, którzy pracują za granicą. Jeśli chodzi o rady dla tych osób, które zdecydowały się wyjechać na zarobki za granicę, to tylko 3,0 % kobiet jednoznacznie radziłoby nie wyjeżdżać. Przy tym podkreślają, że trzeba się przygotować: będzie bardzo ciężko moralnie i psychicznie. Do wyjazdu należy podejść poważnie — nauczyć się języka, zebrać informacje dotyczące możliwych miejsc pracy, być gotową na warunki zupełnie innego życia, uzbroić się w cierpliwość, znać ustawodawstwo kraju, do którego jadą, obowiązkowo mieć silne zdrowie, być odważnymi. Oprócz tego — być bardzo ostrożnymi, brać pod uwagę, że praca jest ciężka nie tyle fizycznie, co moralnie, mieć siłę woli i rozum. Wcale nie ostatnie: psychicznie nastawić się na niewolniczą pracę, ale nie uważać się za niewolnicę, jechać tylko pod warunkiem skrajnej konieczności, a łzy i nerwy zostawić w domu. Zachodnioukraińskie Centrum „Perspektywy Kobiet”

Машинний переклад

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w nr 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14, 16—18, 20—22 za 2004 r. 9-B kl. KSZS-23, m. Tarnopol 23,00 Basalkewycz O. M., m. Biała Cerkiew obwodu kijowskiego 10,00 Bełynśkyj M. W., m. Rożyszcze obwodu wołyńskiego 10,00 Berehometska szkoła nauki jazdy, rejonu wyżnickiego obwodu czerniowieckiego (przez Mendryszorę) 40,00 Biłeńka N. D., m. Czerkasy 60,00 Bisowśkyj I. M., m. Chmielnicki 10,00 Borsukiwska rada wiejska rejonu łanowieckiego obwodu tarnopolskiego (przez Trofymczuk) 58,00 Budnyczenko A. D., m. Kijów 50,00 Wykładowcy i studenci Sosnyckiego technikum rolniczego, obwód czernihowski (przez Berezowśką) 150,00 Wynar O. M. oraz Wyner L. H., m. Lwów 50,00 Od nauczycieli-filologów rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego (przez Janczyn M. R.) 75,00 WOWGKT “Chełmszczyzna” obwodu wołyńskiego 41,00 Wozyliwska SZOSz rejonu buczackiego obwodu tarnopolskiego 35,00 Ogólnoukraińskie zrzeszenie weteranów m. Kałusz obwodu iwanofrankiwskiego (przez Mazur B.) 100,00 Haniuta A. P., m. Białogród nad Dniestrem obwodu odeskiego 50,00 Hańczyn H. M., Pustomyty obwodu lwowskiego 10,00 Harmak M. I., Pyrohiwka rejonu wińkowieckiego obwodu chmielnickiego 20,00 Haszczuk W. W., Bursztyn rejonu halickiego obwodu iwanofrankiwskiego 5,00 Hontoruk M. Ja. — 10,00, Toczonyj P. A. — 10,00, Horodnicza A. — 5,00, Romanczuk — 10,00, m. Zbaraż obwodu tarnopolskiego 35,00 Społeczność wsi Cyhany rejonu borszczowskiego obwodu tarnopolskiego 500,00 Danyłenko I. P., m. Zwinogródka obwodu czerkaskiego 20,00 Demkowycz M. A., wieś Zahwizdia rejonu tyśmienickiego obwodu iwanofrankiwskiego 160,00 Dyka H. P., m. Zbaraż obwodu tarnopolskiego 50,00 Dymo A. J., m. Dubno obwodu rówieńskiego 10,00 Dzieci-sieroty rejonu czortkowskiego — 263,00, Arłan M. — 20,00, Netrebjuk A. O. — 10,00 obwodu tarnopolskiego 293,00 Dobrowolne darowizny (przez Wojtiuk N. N.) m. Nowowołyńsk obwodu wołyńskiego 795,00 Dubieńskie gimnazjum nr 2 obwodu rówieńskiego 125,00 Żołos N. S., m. Donieck 100,00 Zabawa O. Z., m. Hulajpole obwodu zaporoskiego 50,00 Zabzaluk S. P., m. Lwów 10,00 Zaporoski Związek Pisarzy (przez Lutoho H. I.): Czerewkow W. D. — 10,00, Rekubrackyj A. Z. — 10,00, Syrowatko W. Je. — 10,00, Smolaninowa I. M. — 2,00, Bołuta O. O. — 1,00, Klujewa O. I. — 1,00, Kowal L. A. — 20,00, Lutyj H. I. — 100,00, Kuprijanow I. T. — 20,00, Juryk P. S. — 10,00, Suszko K. I. — 10,00, Heńba L. H. — 10,00, Kusznirenko I. K. — 10,00, Rebro P. P. — 50,00, Szałatałow O. W. — 2,00 266,00 Kabaciura W. W., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Kabaciura W. M., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Kabaciura I. S., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Kabaciura L. W., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Kerećkiwska szkoła I—II st. rejonu swalawskiego obwodu zakarpackiego 106,00 Kobyluch W. O., m. Kijów 50,00 Kowalczuk O. J., m. Łanowce obwodu tarnopolskiego 10,00 Szpital w Kozowej obwodu tarnopolskiego (przez Bednarską) 342,00 Kolewa Ż. H., m. Kijów 10,00 Kryliwska ZOSz, 11 klasa rejonu halickiego obwodu iwanofrankiwskiego 36,00 Krutnyj W. S., m. Biała Cerkiew obwodu kijowskiego 25,00 KSZS nr 23, 9-A klasa, m. Tarnopol 46,00 Kumeba W. P., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 40,00 Mieszkańcy m. Rudki rejonu samborskiego obwodu lwowskiego (przez Hołynśkoho W. I.) 236,00 Lemeszczenko Z. W., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Lemeszczenko Ilja-Wołodymyr Albertowycz, m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 Lenińska szkoła-internat, rejonu apostołowskiego obwodu dniepropetrowskiego 46,00 Łysycznykiwska szkoła rejonu zaleszczyckiego obwodu tarnopolskiego 68,00 Łojczenko W. W., m. Izium obwodu charkowskiego 200,00 Łumanenko I. H. 11,00 Maćkiw I. D., m. Drohobycz obwodu lwowskiego 44,00 Mieszkańcy m. Kopyczyńce rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego (przez Bohun A. W.): Hroma Je. — 5,00, Mandziuk W. — 4,00, Stupak H. — 5,00, Łychacz D. — 10,00, Bodnar O. — 10,00, Słojko M. — 5,00, Pasternak W. — 5,00, Kuzyk H. — 10,00, Kicińskyj S. — 10,00, Demczuk R. — 15,00, Ławruszko S. — 10,00, Hudź W. — 10,00, Dykajło W. — 20,00 119,00 Myronenko Ja. O., Tereszky obwodu połtawskiego 5,00 dbać o swój naród. A wszystko inne jest w naszych genach, złożone w nas — trzeba to przywołać. Do tego właśnie istnieje elita. Zatem największy negatyw — waśnie, nieumiejętność zjednoczenia się w imię wielkiej idei. I to dawno było w naszym narodzie, — wspomnijcie hetmana Iwana Mazepę… Jeszcze wiele przykładów, wiele, wiele… niestety. Wiele słów, bo każdy chce być atamanem. Kor.: Najwyraźniej chodzi o politykę haseł, która, zdaje się, wyczerpała swój czas… Obecnie — czas nie pozy, nie dźwięcznego słowa, a czynu. Swoją drogą, Pańskie książki, wydane na Ukrainie, — to też część tego czynu. Książki autorów z diaspory po

Машинний переклад

Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina” nr rachunku 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106

Warsztat międzyszkolny, m. Łanowce (przez Nahorniuk) 27,00 Moliutyj I. M., Moliuta S. M., m. Skałat rejonu podwołoczyskiego obwodu tarnopolskiego 10,00 Mulko O. P., m. Dubno obwodu rówieńskiego 20,00 Szkoła średnia nr 3 w Nadwórnej obwodu iwanofrankiwskiego (przez Andruniak H. H.) 150,00 Naniwska M. I., m. Kijów 100,00 Narytnik T. M., m. Iwano-Frankiwsk 61,00 Nowodworski W. I., m. Kijów 200,00 Noworyński W. M., m. Kramatorsk obwodu donieckiego 10,00 Olijnyk N. W., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 50,00 Omelczenko M. P., m. Makiejewka obwodu donieckiego 100,00 Onopczenko L. H., m. Żytomierz 200,00 Pyłypenko O. W., m. Berdiańsk obwodu zaporoskiego 10,00 Piziur M., Polska, Hryćko O. M., wieś Haje-Roztockie rejonu zborowskiego obwodu tarnopolskiego 20,00 Płaksij Je. F., m. Czerniowce 10,00 Pracownicy oświaty i towarzystwo „Proświta”, m. Trembowla obwodu tarnopolskiego (przez Mychajluk D. W.) 4000,00 Rak M. M., m. Tarnopol 100,00 Szkoła średnia I—III st. w Rasztowcach rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego (przez Nahorniak W. S.) 14,00 Riepina O. M., m. Kreminna obwodu ługańskiego 20,00 Rychtyćka Darka, USA 510,00 Rówieńskie obwodowe zjednoczenie Demokratycznej Partii Ukrainy 300,00 Robkaliuk M., wieś Kosmacz rejonu bohorodczańskiego obwodu iwanofrankiwskiego 5,00 Szpital rejonowy w Rudkach rejonu samborskiego obwodu lwowskiego (przez Liutyka M. P.) 226,00 Sarafaniuk N. P., m. Odessa 50,00 Rada wiejska wsi Hryńki rejonu łanowieckiego obwodu tarnopolskiego (przez Tkaczuk) 10,00 Rodzina Załukowskich — Czuruk Tamara, Ira, Ołeh, Ela, Tamara, m. Iwano-Frankiwsk 50,00 Skybniowska Ja., m. Tarnopol 20,00 Skupa N. I., m. Winnica 12,00 Skupyj F. O., m. Winnica 12,00 Slusar R. W., m. Lwów 30,00 Spanczak W. Ja., m. Sambor obwodu lwowskiego 100,00 Dekanat starosamborski, prawosławna parafia cerkwi św. Trójcy, osiedle Niżankowice obwodu lwowskiego 200,00 Steć T. I., wieś Petrykiw obwodu tarnopolskiego 350,00 Szkoła średnia w Stinkach rejonu buczackiego obwodu tarnopolskiego 74,00 Tymeczko K. M., Pustomyty obwodu lwowskiego 10,00 D. R.: Tak, bardzo kocham! Kobieta, prawdziwie wyzwolona, czuje się dobrze w towarzystwie młodszej od siebie piękności. Nie zarozumiałość, ale duma, godność. Mieć wspomnienia, ale nie mieć okrucieństwa i poczucia zemsty. Iść przez życie z podniesioną głową, otwartymi oczami — oto ideał mojej kobiety. Kor.: Ustami tego ideału często mówi Pani liryczna bohaterka. Dużo Pani podróżowała po Ukrainie, odwiedzała wieczory poetyckie, spotykała się z czytelnikami. Jak Pani się tutaj pisze? D. R.: Bardzo łatwo. Napisałam nową książkę przez te półtora roku. Będzie się nazywać „Zojk zemli” (Krzyk ziemi). Słyszałam głos swojej ziemi w dzień i rano, Tkacz W. W., m. Ługańsk 35,00 Tkacz H. W., wieś Somiwka rejonu zachepyłowskiego obwodu charkowskiego 25,00 Tkaczenko L. T. 20,00 Trochymenko O. W., m. Nowomoskowsk obwodu dniepropetrowskiego 10,00 URP „Sobór”, m. Sambor obwodu lwowskiego (przez Petruszko) 41,50 Uczniowie wsi Kosacz rejonu bohorodczańskiego obwodu iwanofrankiwskiego 5,00 Fadiienko O. I., m. Kijów 20,00 Szkoła średnia I—II st. we Fedoriwce rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego (przez Czornoho S. R.) 75,00 Fedczak A. W., m. Żdaniwka obwodu donieckiego 20,00 Fiłoniuk A. W., m. Łuck obwodu wołyńskiego 212,00 Chutorna I. D., m. Iwano-Frankiwsk 30,00 Wspólnota cerkiewna UCP KP, m. Marhanec obwodu dniepropetrowskiego 5,00 Czaban I., Hirniak Ja., Kusznir O., Dmytriw, m. Lwów 37,37 Czerwinska A. I., m. Żdaniwka obwodu donieckiego 10,00 Czerwinska O. M., m. Żdaniwka obwodu donieckiego 20,00 Członkowie towarzystwa „Proświta”, wieś Niżniów obwodu iwanofrankiwskiego 158,00 Szwed O. W., m. Kijów 100,00 Szewczenko W. I. oraz Szewczenko H. W., m. Krzemieńczuk 5,00 Szkoła z internatem w Zbarażu obwodu tarnopolskiego (przez Hudymę W. P.) 100,00 POPRAWKI I SPROSTOWANIA Zamiast wydrukowanego „Dobrowolne datki ludności od 13.05.2004 r…” (numer 21) należy czytać: „Studenci DonDABA przez Namaksztanską I. Je., m. Makiejewka — 40,00; Horochow Je. W., m. Makiejewka — 50,00”. wartości czy nieznajomość ceny własnej kultury? Straciwszy ją, stają się niczym — bez własnego oblicza. Kor.: Obecnie na świecie rozproszyło się około siedmiu milionów Ukraińców. Jakie są Pani przemyślenia na ten temat? D. R.: Zmienić się trudno — istota ludzka jest trwała. Myślę, że młodsze pokolenie dojdzie do tego i zrozumie, że oprócz miłości do własnego narodu, własnej ziemi, swojej rodziny, potrzebna jest ogromna samodyscyplina, która ratuje w każdej sytuacji. To, jeśli chcecie, nie mniej niż wojskowy obowiązek obrony ojczyzny. Są sprawy zasadnicze: umieć bronić swojego, mieć miłość i podejście do swoich dzieci. To cała szkoła, którą trzeba poczuć w sobie. Ja mam taką szkołę. Boli mnie, gdy bezmyślnie mówią o mnie: to amerykańska poetka, która wygodnie żyje w Ameryce. Nie napisałam ani jednego wiersza po angielsku. Ani jednego. Zginęłabym, gdybym ustąpiła. I moje dzieci, i wnuki wiedzą — w domu panuje język ukraiński. Robimy to, co możemy, aby żyć w zgodzie z sumieniem. Ukończyłam wyższe kursy pedagogiczne i otrzymałam prawo nauczać literatury ukraińskiej i języka ukraińskiego. Różnie bywało w życiu, ale dyscyplina i miłość utrzymały moją rodzinę w ukraińskim światopoglądzie i samoidentyfikacji. Tutaj, w Kijowie, nad Dnieprem, słysząc język ukraiński, raduję się. Taki kraj jak nasz musi żyć szczęśliwie. Rozpytywała Lubow HOŁOTA

Машинний переклад

Закінчення статті «SŁYSZĘ GŁOS MOJEJ ZIEMI», с. 1

SŁYSZĘ GŁOS MOJEJ ZIEMI

Zakończenie. Początek na s. 1. Kor.: Czy czuje się Pani cząstką ukraińskiego życia literackiego? D. R.: Tak. Świadczy o tym choćby fakt, że stale czytam gazetę „Słowo Proświty”. Więcej przebywam tutaj, na Ukrainie, niż w Ameryce. Ukraina dla mnie nie jest środkiem do upiększania siebie, swoich odczuć i uczuć. Mam tu już wielu przyjaciół. Jest tu wiele bólu i straty. Nie jest tak, jak powinno być. Ale jest też wiele żywego, prawdziwego, za czym będę tęsknić, odlatując do Ameryki. Kor.: Może tak podzielimy wrażenia: negatyw i pozytyw? D. R.: Negatyw był dla mnie zauważalny dawno — przyjechałam pierwszy raz z dziećmi w lipcu 1990 roku, po 48-letniej rozłące. Poruszające, ze łzami, z radosnymi nadziejami spotkanie! Widziałam wielki potencjał w ludziach, szczerość, głębię, której nie widzę na Zachodzie. A negatyw — brak elity, jej niewystarczalność. Odczuwam to i teraz. Jest część tego, co powinno być, i jest jej za mało. A wszyscy, którzy rządzą państwem, nie są tymi, którzy dbają o naród, nie są ludźmi rodzimej idei narodowej. Elita to ci ludzie, którzy mają głębię ducha, którzy są zdolni prowadzić naród ku zadaniom, które są dla dobra ludzi. W szkole to nauczyciel, w rodzinie to ojciec i matka. Tak powinno być i w państwie. A ludzie zawsze odpowiedzą, wykonają swoją pracę, jeśli będą mieli przykład. Nie mówię, że przywódcy muszą być idealni. Tego nawet nie potrzeba, ale muszą wracać na Ukrainę, wydawać się tutaj, muszą przyswoić się procesowi literackiemu, otrzymać tutejsze oceny. Przecież w nurcie książkowym istnieją obok siebie utwory powołane do życia nostalgicznymi uczuciami do Ukrainy i są te, które niosą piętno prawdziwego talentu, wyważone, subtelne… To ostatnie chcę powiedzieć także o Pani, o Pani książce „Pragnienie prawdziwego”… Czy czuje Pani swoje zakorzenienie w ukraińskim słowie? D. R.: Zaczęłam pisać w wieku 16 lat, w Niemczech, w starodawnym niemieckim mieście, obserwując surowe góry Alpy, kamienne, nagie… Czułam wielki smutek za moimi Karpatami, zielonymi i kędzierzawymi… Tego mojego pierwszego rękopiśmiennego zbioru nie czytał nikt, nawet rodzice. Zgubił się z biegiem lat. Ale to było pierwsze przebudzenie słowa w duszy. Kor.: Pierwszy sen poezji… Istnieje takie pojęcie: poezja kobieca. Jak Pani je odbiera? Poczucie godności słowa — jak Pani to rozumie? D. R.: Ja osobiście protestuję przeciwko określeniu „poezja kobieca”. Dlatego że poezja albo jest, albo jej nie ma. Łesia Ukrainka — czyż to nie przykład męstwa w słowie? A liryka Iwana Franki — czyż nie jest najwyższym wyrazem czułości? Poeta albo jest, albo go nie ma. Kwestia kobieca to osobna kwestia. Interesuję się nią, dużo pisałam o utworach feministycznych, planuję jeszcze pisać, poważnie analizować, operując faktami nie z jednego dziesięciolecia. Moje przekonanie: gdyby nie samość, indywidualność ukraińskiej wieśniaczki, ukraińskiej mieszczanki, nie byłoby samoistnego narodu ukraińskiego. Pragnę udowodnić światu, że najcenniejsze w kobiecie to kobiecość, w mężczyźnie — męskość. Różne drogi potwierdzania siebie w świecie, ale nie warto rezygnować z tego, co określone przez Boga i darowane przez Naturę. Kor.: Słowem, mogłaby Pani powiedzieć: „Ja kocham być kobietą!” w nocnych rozmyślaniach… Chciałabym, aby książka miała czytelników w całej Ukrainie, gdzie byłam: w Odessie, w Dniepropietrowsku, w rodzimym Przykarpaciu… W naszej duszy jest miłość do ziemi, wszyscy jesteśmy silni ziemią, ona jest źródłem naszej radości. I ona obecnie najbardziej cierpi… Przyzwyczailiśmy się obwiniać o wszystkie nieszczęścia „wrogów”, a trzeba zaczynać od siebie, od swoich dzieci, wychowując je na Ukraińców. Mama Polka obowiązkowo będzie uczyć swojego syna, że jest Polakiem. A my? Oto, powiedzmy, u nas, w Ameryce, musiałam obserwować, że jeśli Ukrainiec żeni się z Polką, to bardzo szybko asymiluje się. Co to jest? Kompleks niższości. NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ JEST ŁĄCZNIE — 433034 UAH 67 KOP.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

chciała nim zostać. I kiedy tam, w Niżnym Nowogrodzie, zobaczył w głównym nabożeństwie prawosławnym elementy azjatyckości, „coś tybetańskiego czy japońskiego”, to nie należy czynić Шевченкові wyrzutów, a podziękować za to, że i w części obrzędowej, nie mówiąc już o duchowej, był gorliwy o czystość prawosławia, a nie występował przeciwko niemu. Chciał, aby prawosławie było jednością, ale żeby ta jedność opierała się na czystości i miłości, a nie na pysze i nienawiści. Dmytro Buczynśkyj w cytowanej monografii pisał, że Szewczenko ubolewał, iż Cerkiew jest rozdarta, że formalizm i żądza władzy zarówno Zachodu, jak i Wschodu szkodzą prawdziwej wierze: „Mamy wiele domysłów o tym, że oburzał się na różne ustalone dogmaty, kanony, obrzędowe zwyczaje w Cerkwi. Ale oburzenie jego nie pochodziło od samego ustanowienia kanonów, a z tego, że one skostniały w Cerkwi i były dla chrześcijan martwą literą prawa, a jego wiara była żywa, oparta na Księdze Prawdy — Ewangelii Chrystusowej. To była przyczyna, z której czasem wypowiadał się bardzo ostro przeciwko zbyt rażącej powierzchowności w Cerkwi, a także zapisał sam w „Dzienniku” z okazji wizyty na archijerejskiej Liturgii w Niżnym Nowogrodzie: „W archijerejskiej służbie, z jej otoczeniem i w ogóle z tymi dekoracjami, wydało mi się coś tybetańskiego czy japońskiego. I na tej lalkowej komedii czytają świętą Ewangelię! Co za sprzeczność!”. Wszystkie te wypowiedzi, które komuniści traktowali jako „ateistyczne poglądy Szewczenki”, odnoszą się właśnie nie do wiary jako takiej, a do klerykałów, którzy odstąpili od Boga, zapomnieli Jego przykazania dotyczące miłości bliźniego. Szewczenko rozwinął w swojej twórczości znaną tezę, wyrażoną w liście apostoła i ewangelisty Jana o tym, że miłość do Boga i nienawiść do bliźniego są nie do pogodzenia, czyli jedna z tych tez musiałaby być kłamstwem: „Kto mówi, że przebywa w światłości, a nienawidzi brata swego, ten w ciemności jest dotąd” (Pierwszy List św. apostoła Jana, 2:9). Tylko potępieniem zachowania współczesnych Szewczence klerykałów wywołane są jego krytyczne uwagi o niegodnych duchownych. Ale u krytyków te uwagi Szewczenki przedstawiane są jako ateistyczne poglądy. A co zrobić z przykrymi pytaniami, które Szewczenko często stawia przed Bogiem? To wyrzuca, że Ty, Boże, „śmiejesz się, Ojczulku, z nas”; to retorycznie pyta, czy Bóg widzi zza chmury nasze łzy i cierpienie; to wprost pyta Jezusa Chrystusa w poemacie „Kaukaz”: „Za kogoś Ty się ukrzyżował, Chryste, Synu Boży? Za nas dobrych czy za słowo prawdy… czy może, żebyśmy z Ciebie się naśmiewali?”. Podobnych pytań i rzekomych pretensji Szewczenki do Boga jest niemało. Przecież, według obliczeń metropolity Iłariona Ohijenki: „Jeśli zebrać do kupy wszystko, co stanowi istotę religijnego stylu „Kobziarza”, to całe traktowanie religijności Szewczenki jako odmiany bogoburstwa. Ale gdyby tak było, to pobożny Hiob z biblijnej Księgi Hioba, który zniósł fizyczne i moralne cierpienia, też byłby za swoje bolesne, rozpaczliwe pytania do Stwórcy bluźniercą Boga. A czyż prorocy, apostołowie mało stawiali rzekomo niewygodnych pytań Bogu z powodu wszystkiego tego na świecie, czego nie rozumieli, co wydawało im się poza granicami ludzkiej logiki? Szewczenko nie był teologiem i wiele wydarzeń, niesprawiedliwości wydawało mu się odstępstwem od chrześcijańskich prawd, chociaż ówczesna Cerkiew nadal twierdziła, że tak wszystko ma być. Stąd dualizm w jego stosunku do Boga, który widzimy także u niektórych uczniów Jezusa, ale który nie był traktowany jako bogoburstwo, a tym bardziej — ateizm. Do tego dualizmu u Szewczenki dochodzi, zdaniem Leonida Biłećkiego, coś „jeszcze trzeciego, owa walka między złem a dobrem, daną przez Boga. Jako człowiek miał wiele wad, ale jego ustami mówiła Opatrzność, zwłaszcza w odniesieniu do Ukrainy. Przecież Bóg realizował i realizuje swoje plany nie przez supergwiazdy, bohaterów i możnych tego świata, a przez to, co słabe i upodlone. Biblijna tematyka zajmuje ważne miejsce w literackiej i artystycznej twórczości Szewczenki. Chciałoby się podkreślić staranne czytanie i „się, i popłyną wesołe rzeki”, i na szerokich drogach prawdy „bez zgiełku i krzyku zejdą się do kupy, radzi i weseli” dawni niewolnicy. Wszystko to — dosłowna interpretacja Izajasza. Ale obok tego Szewczenko wprowadza frazę, której u Izajasza nie ma: po słowach „niemym otworzą się usta”, które odpowiadają słowom Izajasza „będzie śpiewał język niemych”, — Szewczenko wstawia frazę: „Przerwie się słowo, jak woda”. Komu zdarzyło się widzieć, jak w stepie przebija się z wnętrza ziemi źródło zimnej czystej wody, ten oceni wieloznaczną pojemność tego obrazu Szewczenki i porównanie słowa ze źródłem. Ukrainie pod żelazną moskiewską piętą tak brakowało wolnego słowa, — i komu o tym było lepiej wiedzieć, jak nie Szewczence, który w demaskowaniu moskiewskiego imperializmu używał często języka ezopowego, ale jednak za wolne słowo został zesłany na 10 lat do ówczesnego carskiego „archipelagu Gułag”? Dlatego fraza dotycząca przerwania się słowa, jak wody, dodana przez Szewczenkę do tekstu Izajasza, jako jego wizja królestwa prawdy, królestwa Jezusa Chrystusa, gdzie będzie nie tylko raj duchowy i materialny, ale i raj wolności. Szewczenko był chrześcijaninem filozoficznego sposobu myślenia, który, jak i apostoł Paweł, gotów był nawet duszę zgubić, byle tylko jego naród był ułaskawiony i przebaczony, byle zmniejszyły się — czy i całkiem zostały zniesione — jego cierpienia. I dzisiaj ludzie w świątyniach pełni są pytań. Chwała łączy się z dociekliwym rozumem, z poszukiwaniem prawdy, a szukać czegoś nie można, nie pytając. Protoijerej Iwan Stus pisał: „Szewczenko szukał w chrześcijańskiej religii nie formalnych momentów, nie martwej obrzędowości, a starał się pojąć to, co było w niej najbardziej istotne”. Prawosławność Szewczenki należy traktować nie tyle w wyznaniowym rozumieniu tego słowa, co w nieco szerszym znaczeniu: jako wierności ewangelicznemu duchowi, nieprzyjmowaniu wszystkiego tego, co w literze jest zgodne z Bożym Słowem, ale w rzeczywistości rozchodzi się z nim. Jeśli tak rozumieć prawosławność Szewczenki, wtedy każdy bezstronny czytelnik jego dzieł literackich i widz jego dorobku plastycznego uzna w nim wielkiego chrześcijańskiego myśliciela. Dmytro STEPOWYK, doktor nauk teologicznych, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej

Машинний переклад

PRAWOSŁAWNOŚĆ TARASA SZEWCZENKI

ZAPRASZAMY DO ROZMOWY Zakończenie. Pocz. w nr 18, 20 za 2004 r. Skoworoda i Szewczenko z ewangelicznego punktu widzenia, wspólne i odmienne elementy w ich poglądach oraz w interpretacjach Pisma Świętego — te tematy nie zostały jeszcze zbadane ani naświetlone ani w literaturze ukraińskiej, ani w ukraińskiej filozofii. Wiadomo, że Szewczenko z szacunkiem odnosił się do Skoworody i już we wczesnym dzieciństwie, siedząc w chwastach, czytał jego psalmy z „Sadu Boskich pieśni”. Badacze obu myślicieli odnotowują nie kościelno-wyznaniową, a ewangeliczną bliskość Szewczenki i Skoworody. Pisze o tym w monografii poświęconej chrześcijańsko-filozoficznym poglądom Szewczenki Dmytro Buczynski, wskazując, że poszukiwanie przez Szewczenkę Bożej przyczyny we wszystkim jest bliskie tezie Tomasza z Akwinu: „Wszystko od Boga, od Boga wszystko! A sam nic głupi nie zdziała człowiek!”. W dyspucie ze swoim oponentem Kozłowskim Szewczenko wyraził własne rozumienie stworzenia Bożego, a także działanie Ducha Świętego poprzez działanie życiodajnego Słowa Biblii: „Teologia bez żywego słowa nie jest w stanie stworzyć nawet takiego oto lipowego listka… Musimy czcić Matkę Tego, który przyjął za nas męki i śmierć na krzyżu”. Wychodząc z podobnych wypowiedzi Szewczenki, Dmytro Buczynski wynosi go do poziomu światowych myślicieli chrześcijańskich. Szewczenko był zwolennikiem jednego, świętego, sobornego i apostolskiego Kościoła, który skupiałby się wokół swojej jedynej głowy — Jezusa Chrystusa. Ale widział coś innego — wywyższanie jednego wyznania nad innym. Rosyjski Kościół często brał się za krytykowanie innych Kościołów, włączając w to Prawosławny. Szewczenko rozumiał niepopularność rosyjskiego prawosławia w świecie chrześcijańskim. Widział małostkowość, literactwo, podmienianie czystej wiary na buforową teatralność. Przedstawiciele moskiewskiego prawosławia nie mogą wybaczyć Szewczence, że przewidywał czasy, kiedy z ich szat, którymi przykrywali swoje lubieżnictwo, będą drzeć onuce. Na wszystkie sposoby smakują formalni wierzący ostrą opinię Szewczenki o pewnym nabożeństwie, w którym uczestniczył w Niżnym Nowogrodzie, wracając z zesłania. Szewczenko znał porządek tej świętej służby, dlatego kiedy zobaczył pijanych księży, którzy byle jak służyli, zapisał w dzienniku zarówno o pokłonach niezdarnym suzdalskim bożkom, jak i o bachanalii, i o pijanych pokracznych kapłanach, i o tybetańskich oraz japońskich dekoracjach, a najbardziej — o „kolosalnym pijaństwie”, którym zakończyli swoje „służenie” nowogrodzcy klerycy. Szewczenko czuł, że samą obrzędowością, z której wyprana jest duchowość, Rosja nie zjednoczy wokół siebie prawosławnego świata, jak w swoim czasie zrobiła to Bizancjum; że Moskwa nigdy nie stanie się trzecim Rzymem, jakkolwiek by ona nie składa to około 15 procent tego ostatniego. Szewczenko jest niepowtarzalny w naszej literaturze tak szerokim religijnym wyrazem”. Jednoznacznej odpowiedzi na miejsce i znaczenie tych pytań w chrześcijańskich poglądach Szewczenki dać nie jest łatwo. Wszystkie odpowiedzi są różnowektorowe, najczęściej są argumentami na korzyść rzekomego „ateizmu” Szewczenki. Ale to — powierzchowna ocena, tak samo, jak Kościół w Kijowie. 1846 r. rom, między nieprawdą a prawdą, i zwycięstwo zła nad dobrem i prawdą w duszy człowieka jest tym strasznym, co tak poruszało wtedy Szewczenkę. A do takiej osobistej walki dołączyła się u niego walka z otoczeniem swoim i cudzym”. W ten sposób wiara Szewczenki jest bliska literze i duchowi Ewangelii. Widział zgubność międzywyznaniowych starć, które nieustannie rozdzierają organizmy kościelne i społeczeństwa w wielu krajach: Szewczenko miał swoje pozytywne i swoje krytyczne podejście w stosunku do każdego z nich. Ta jego postawa jest również głęboko ewangeliczna. W ostatniej księdze Biblii, w „Objawieniu św. Jana Teologa”, Pan posyła do siedmiu istniejących wtedy Kościołów Azji Mniejszej swojego anioła — i w żadnym z nich nie było stuprocentowego porządku i pełnej odpowiedzialności wobec Bożych nakazów. Chociaż każdy miał swoje zalety. Szewczenkę nazywają prorokiem Ukrainy. Częściej jest to obrazowe wyrażenie, ale proroctwo jego ma i realną treść, zgodną z biblijną interpretacją. Nosił w sobie duchową interpretację przez Szewczenkę ksiąg proroków Starego Testamentu. Te odczytania są pełne symboli i zwrócone w przyszłość. Naśladowanie przez Szewczenkę 35. rozdziału Księgi Proroka Izajasza studiują w szkołach. Prorok Izajasz duchowo widział drugie przyjście Jezusa Chrystusa — na wiele wieków przed Jego pierwszym przyjściem — jako nadejście Królestwa Bożego, zakończenie wrogości w społeczeństwie i przyrodzie, nadejście ery harmonii: „Otworzą się oczy niewidomych i uszy głuchych się otworzą”, „będzie skakał chromy jak jeleń, a język niemych będzie śpiewał”, „siedlisko szakali… stanie się miejscem trzciny i papirusu”, „nie będzie tam lwa, i dziki zwierz nie pójdzie na nią”, czyli na drogę prawdy, „a chodzić będą tylko wykupieni”, i wesele oraz radość osiągną oni, a smutek i wzdychanie uciekną”. Szewczenko konkretyzuje sytuację, zawęża przestrzeń z Wszechświata — do Ukrainy (widać to na przykładzie ukraińskiego pejzażu — ze stepami, jeziorami, wiorstowymi i szerokimi drogami); zawęża także czas: to nie tysiącletnie królestwo, a jedynie chwile w wieczności: „Wtedy kiedy, Panie, święta na ziemię prawda przyleci choć na godzinkę odpocząć”, — jakby po to, by przekonać zwątpiałych ludzi w to, że Bóg jest, że nie zapomniał o ziemi i ludziach na niej. W opisie błogosławieństw, które nastąpią wraz z przyjściem prawdy, Szewczenko w całości podąża za Izajaszem: tutaj i „niewidomi przejrzą, a chromi, jak sarna z gaju, przemkną”, i „niemym otworzą się usta”, i „dolina-pustynia niepolana, uzdrawiającą wodą umyta, przebudzi się- Monaster Wydubicki. 1844 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

«MYŚLICIEL NIE MA OJCZYZNY»

NASZA SŁAWA ŻAL Czy zabłądzę w wierzbach, Czy zgubię się w stepach. Czy rozpuszczę się w falach nieba — Nie w tym groza, nie w tym groza. A groza w tym, że w chwili zmęczenia Ja, rozbiwszy się o miedzę, Zginę zupełnie nieznany I nieznanego nie powiem. A żal, a żal, że na planecie Przez cały dany nam wiek My istotę mówimy tylko martwi I nie mówimy żywi. GLUSZA Żyję nie w świecie, a w głuszy, Gdzie miłe wszystko mi do łez, Gdzie bujność rozumu i duszy, — Taki sam grzech, jak i wszędzie. Ja tu nie w piekle, ja — w raju, W najdziwniejszym z rajów, Gdzie i odetchnąć — nie dają, I, jak i wszędzie, — tylko swoi. Tu są i ludzie, jest i naród. Wszystko — jak wszędzie. Jak tam i tam. Tu mnóstwo, jak i wszędzie, piękna. I ta sama trucizna — głuchota. NIEWIDZIALNI Jestem zabity. Od dzieciństwa jestem zabity. Nie Sybir mnie zabił, nie więzienie, A jacyś nadniewidzialni bandyci, U których nawet nazwisk nie ma. Czuwały niewidzialne siły Każdy wiersz mój i każdy mój krok, I niewidzialne ręce dusiły Każdy krzyk mój i każdy mój jęk. …Ja dotarłem do początku prawa. Lecz życie już znikło jak chwila. I za nie nigdy i nikomu Ja nie będę mógł, choć wyj, pomścić. JEDNOŚĆ Mam wielki grzech: Ja świat cały — podzieliłem na wszystkich. Ja popełniłem straszny grzech: Ze wszystkich krajów chwaliłem tylko ojczysty. I wśród mnóstwa wszystkich języków Tylko jednemu oddałem miłość. A wszystkie słowa i wieczne, i przemijające Ja powierzałem tylko Ukrainie. Utracę świat — i tylko smutek Na chwilę podniesie burzę myśli. A odbierzcie coś to, jedyne, — I wnet wszystko we mnie zginie. * * * Tam, gdzie my jeszcze nie byliśmy jeszcze, Trzepoczą gwiazdy. Trochę niżej Powisło nieba podarte dno. Wisi sobie, a tam, jeszcze niżej, Sterczy góra. A pod górą Stoi wierzba. A pod wierzbą Rosną krzaki. A pod krzakami Rośnie trawa. Rośnie bez pamięci. Ja na trawie leżę i oczy Wbiłem w niebieski spodek nocy. Leżę sobie, a nade mną Trawa chwieje głową, A wyżej ciemnymi rojami Rosną krzaki. A nad krzakami Stoi wierzba. A nad wierzbą Sterczy góra. A nad górą Powisło niebo. A na nim W czystym blasku stalowym Trzepoczą gwiazdy. A jeszcze wyżej… Cóż, wyżej my jeszcze nie byliśmy jeszcze. Tam dalej marzenia nieosiągalne. …Nieosiągalne?.. KLASYCZNE ROZDROŻE Pójdziesz prosto — Znajdziesz sławę. Ale stracisz głowę. Pójdziesz w prawo — Znajdziesz pieniądze. Ale stracisz przyjaciół. Pójdziesz w lewo — Znajdziesz miłość. Ale stracisz wolność. Pójdziesz wstecz — Znajdziesz spokój. Ale stracisz świat. Usiądziesz tutaj — Znajdziesz współczucie. Ale stracisz wszystko. MEWA Siedzę na skale, jak zjawa, Przeklinam siebie, ludzi i świat, I nagle mewa zza chmury Skinęła skrzydełkami: — Witaj! Jej co! A tu porażki, straty, Jakieś nie te i lata, i dni. Komu, komu to opowiedzieć? I mewa prosi się: — Mnie! Pytam: “Mewo! Ty, jak zwierzę, Moją dzisiejszą nudę Utopić w falach czy zdołałabyś?” I słyszę odpowiedź: — Aha! “To na, weź wszystkie myśli-bóle, Co zmęczyły mnie do cna, Zakop na wieki gdzieś w morzu!” I płynie radosne: — Dawaj! …Idę wzdłuż brzegu i piję przestrzeń. Duszy tak lekko — dobry znak. A mewa ciepło, szczerze, prosto Pyta-wypytuje: — No jak? DO SŁAWUTYCZA Dniepr! Ziemski potok niebios! Błękitne oczy Ukrainy. Nie darmo sławiono ciebie Niezłymi przodkami moimi. I rycerze, i siewcy Twoją błękitną wodą Chrzcili dusze i miecze I skrapiali wolną wolę. O wstęgo sławy błękitna Za dawne i współczesne bitwy! Dniepr-Sławutycz! Czyżbym Ciebie ja mógł nie kochać? Drogo radości i bied! I niełatwa ty, i nierówna. Tobą szła Ukraina w świat, I świat chodził na Ukrainę. Kozacka wolnico święta! Ty i dziś pachniesz ich duchem. Ten duch i dotąd jeszcze wita I nad rakietą, i nad pługiem. On i we mnie, ten rodzimy duch, Odwieczny, prawy i czuły. Lecz ja bez niego przepadnę, Jak bez powietrza i bez jedzenia! Ja od małego oddychałem nim i żyłem, Chodziłem w marzenie i w ludzi. Nieukraińcom i obcym Tego nigdy nie zrozumieć. O, jakże rozumiem ja Wszystkich, co modlą się do ciebie, Żywiole dumny mój, W granitowej zbroi zapór! Dniepr! Ziemski potok niebios! Błękitne oczy Ukrainy Nie darmo sławiono ciebie Niezłymi przodkami moimi. SPÓŹNIENIE Pokochawszy niepokoje i gwar, Zaprzyjaźniwszy się z półświatem ludzi, Nie zapomnij pokłonić się mamie. Nie zapomnij. Ona czeka ciebie. Czeka. Pośród spraw, niewzruszonych, jak głupcy, Pośród słów, nie zawsze nie pustych, Ty nie myśl, że czasu jeszcze — mnóstwo: Ja swojej pokłonić się nie zdążyłem. Jak i ty, ja kręcę się jeszcze dotąd, A oto jej nie pokłonię się już, nie. Jej teraz i nie boli wcale. Bardzo boli teraz mnie. GNIEW Między mieczami pogardy I miodowego śpiewu Nie cudzego — swojego — Ty przerażasz się gniewu… Rozgniewaj się, rozgniewaj się! I w detalu, i hurtowo. Na umorusaną wyżynę, Na piękne bagno. Rozgniewaj się! Ty przecież nie we śnie, A życie — nie zabawa! …Niezdolni do gniewu Pozostawali niewolnikami. PRZED MAPĄ ŚWIATA Wybaczcie, ludzkości i państwa: Ja was boję się, jak nie patrz. Boję się rozprawy nie za czyny. Boję się rozprawy za myśli. W lesie, w morzu i wśród pola, W pustyni i wśród ludzi, Ja wiem: żyć — wszędzie pozwolą, A myśleć — nie dadzą nigdzie. Idź i patrz, ale — nie pisknij. Bo inaczej — jak minimum — więzienie. Myśliciel nie ma ojczyzny. Dlatego i życia nigdzie nie ma. NOWE WYDANIE Anatolij BAHUTA (1939—1990) urodził się w Kijowie, w rodzinie pracowników floty rzecznej. Jego dziecięce lata minęły we wsi Kaługa na Mikołajowszczyźnie oraz w Nowej Kachowce, dokąd później (1952) przeprowadzili się rodzice. Ukończywszy dziesięciolatkę, Anatolij pracował przy budowie Dnieprodzierżyńskiej Elektrowni Wodnej oraz wznoszeniu Nowokrzyworoskiego Kombinatu Wzbogacania, a po służbie w armii — jako robotnik w Nowokachowskich Zakładach Elektromaszynowych. Od 1970 roku — korespondent gazety miejskiej “Nowa Kachowka”, później — sekretarz odpowiedzialny gazety rejonowej “Zoria komunizmu”. Całe życie Anatolij Bahuta pisał wiersze, i wiersze utalentowane. Ale nie ma proroka w swojej ojczyźnie… Jeszcze w 1970 roku poeta układa i wysyła do wydawnictwa “Radziecki Pisarz” rękopisy trzech swoich książek, z których każda jest na swój sposób unikalna. Lecz nie zostały one zatwierdzone do druku. Uznanie przyszło do Anatolija Bahuty już po śmierci. W 1991 roku został pośmiertnie nagrodzony Międzynarodową Nagrodą Literacką imienia Ołeksija Kruczonycha. Imię Anatolija Bahuty nadano szkole ogólnokształcącej nr 2, gdzie uczył się przyszły poeta, a w domu, w którym mieszkał, otwarto muzeum literackie. Na 65-lecie od dnia urodzin A. Bahuty ze środków wspólnoty terytorialnej miasta Nowa Kachowka wydano książkę wybranych utworów oryginalnego ukraińskiego poety drugiej połowy XX wieku — “Danina”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

«NIE BÓJ SIĘ MOJEJ MIŁOŚCI»

Hanna Zabijaka-Bohuńska. Spowiedź na rozstaju tysiącleci. Utwory. — Kijów: Stylos, 2003. Wiersze Hanny Zabijaki-Bohuńskiej (Natalii Sawczenko) są nieoczekiwane. Są jak oddech. Pragnienie czystości i światła, nieosiągalnego żurawia na niebie. A także — głos pamięci. Autorka pisze wiersze pod literackim pseudonimem Hanny Zabijaki-Bohuńskiej. Jej babcia, Hanna Zabijaka, z kozackiego rodu z Połtawszczyzny, ze wsi Weremiwka koło dnieprzańskich pławni. Pośrodku Dniepru naprzeciw wsi — owiana legendami wyspa Bohun. Ta ziemia wykarmiła atamanów Chołodnego Jaru Iwana Sawczenkę (Nahirnego), Pyłypa Keleberdę oraz buntowniczego komandarma Iwana Szarego (Bohuńskiego). Wszystko — w przeszłości. Błogosławiony ten kraj — pod rękoma stworzonym morzem Krzemieńczuckim. Czy na wieki?.. W posłowiu do zbioru poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło Mowczan mówi o współbrzmieniu poezji i pyłku na kwiatach, o zdziwieniu jako pierwopoczątku odkrycia: “W duszy, nawet “zamortyzowanej”, zawsze jest miejsce na zdziwienie. Zawsze dusza, jeśli nie jest wyszczerbiona i nie jest wyskrobana z istoty, rezonuje na rzeczy naprawdę wzruszające, piękne, autentyczne, na szczere, spowiednicze…” W książce zaprezentowano również zbiór rysunków — prostych, szczerych, spowiedniczych. Ich poetycka tonalność nie podlega wątpliwości. “Droga, która jest darowana początkiem”, trwa dalej… Halyna HARMASZ

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«I PONAD NAMI — MIESIĄC-JEDNOLUB…»

PAMIĘĆ O Mykole Winhranowskim, o jego fenomenalnym dziedzictwie literacko-artystycznym będą jeszcze pisać i pisać, będą do niego wracać tak długo, jak długo sądzone jest istnieć Ukrainie. Może — i wiecznie. A póki co — wieczna mu pamięć i ziemia lekką. Odbolały jego dusza i serce, nie odezwie się on do nas ani głosem, ani napisanym słowem. Ale jego obecność w cierpiącym losie całego narodu ukraińskiego jest nieprzemijająca, nie jest ona przypadkowa ani spontaniczna, a znakowa, jak Boży zamysł, jak charyzma, zesłana przez samo Niebo. Przypomina mi się epizod. Wracałem z delegacji z Użhorodu, w przedziale zostało jedno wolne miejsce, na które we Lwowie dosiadł się Poeta. Dla pozostałych dwóch pasażerów jego pojawienie się nic nie znaczyło — widocznie byli oni zbyt dalecy od literatury i sztuki filmowej. Zrobiło mi się przykro za Mykołę Stepanowycza i natychmiast wymieniłem jego imię oraz wyrecytowałem z pamięci dwa jego wiersze dla dzieci: „Poczapały czapeniata…” oraz „Ide kit czeres lid czornolapo na obid”. Wrażenie okazało się większe, niż oczekiwałem, a Winhranowski, nieco podchmielony (lwowscy przyjaciele szczodrze wyprawili go w drogę), siedział, słuchał i aż promieniał z zadowolenia. Na jego utworach dla dzieci wyrastali moi synowie, i nie tylko moi. Zapewne rzadko który ukraiński chłopiec czy dziewczynka nie zachwycali się jego książkami „Mak”, „Andrijko-howorijko”, „Litnij ranok”, „Litnij weczir”, „Lastiwka bila wikna”, „Na dobranicz”, powieściami „Perwinka” i „Siromaneć”. A co dopiero mówić o tych tektonicznych przesunięciach, które przyniósł ze sobą do ukraińskiej poezji! Najwcześniejsze zbiory Winhranowskiego „Atomni preludy” i „Sto poezij” dosłownie wywróciły wyobrażenie o możliwościach obrazowego słowa. Młodzież zaczytywała się jego zdumiewającymi strofami: W sinym niebie wysiałem las, W sinym niebie, miłości moja miła, Wysiałem las z dębów i brzóz, W sinym niebie z brzozy i dębu. W sinym morzu wysiałem sny, W sinym morzu na sinym glinie Wysiałem sny z twojej wiosny, W sinym morzu z wiosny z twojej… Albo: Kaczki lecą! Marijeczko — kaczki… Kaczki lecą! W skrzydłach świszczy niebo… Ciężkie sumy przygryzają haczyki, I żółknie biały świat wokół ciebie… Tak przed Winhranowskim nie pisał nikt. I po nim tak nikt nie napisze, nie powie i nie przeczyta. A jak on czytał! To nie było recytowanie wyuczonych na pamięć własnych wersów — to był akt wysokiej sztuki. Zniewalający tembr niepowtarzalnego głosu, surowa i doskonała dykcja, modulacje intonacyjne, „przywiązane” do znaczeniowych zwrotów poetyckiego nurtu, odseparowany od całego świata wyraz twarzy, poetyckie zamyślenie i zarazem otwartość duszy przed całym światem — tak mógł czytać tylko on jeden. Mykoła Stepanowycz zostawił nam swoją zdumiewającą prozę, w której można łatwo rozpoznać echa ukraińskiego kina poetyckiego. I nie ma w tym nic dziwnego, bo uczył się u samego Ołeksandra Dowżenki, był jego ulubionym studentem, pod jego promienną ręką wykonał swoje pierwsze role filmowe. Proza Winhranowskiego jest tak samo obrazowa i metaforyczna, jak i poezja. Jest w niej tyle liryki, tyle uczuć, tyle duszewnych przelewów i tyle wewnętrznej melodyjności, ile nie mieści w sobie cała reszta naszej współczesnej prozy. Jego „Perwinka” czy „Maniunia” — to zdumiewająco przejmujące poczucie jednorodności wszystkiego w przyrodzie, poczucie maksymalnego zbliżenia ludzkiej istoty do praźródeł i pierwocin wszystkiego, co żyje na ziemi. Płótno językowo-stylistyczne w tych utworach jest czymś więcej, obszerniejszym i ważniejszym niż tylko materiał dla fabularnej opowieści; jest ono samowystarczalne i żyje jakby oddzielnie od treści, ściślej — wznosi się ono ponad znaczeniowy grunt utworów i nadaje mu drugi wymiar, wyższy i doskonalszy. To samo mamy na przykład w powieści „Naływajko”, gdzie, zdawałoby się, surowy historyczny konkretny materiał powinien dominować nad językiem i stylem wykładu, kontrolować pisarza w jego emocjonalnych poruszeniach, ale — nie dominuje i nie kontroluje. Bo ten pisarz — to Mykoła Winhranowski. On uparcie tworzył siebie w słowie — słowie głęboko własnym, do niczego innego niepodobnym, zdumiewająco indywidualnym. Aura jego twórczości okazała się w takim stopniu odrębna, że on, zdaje się, nawet nie należał do literatury ukraińskiej: to do niego należał cały osobny kontynent w jej rozległym morzu. Jak, nawiasem mówiąc, i w ukraińskiej kinematografii. Winhranowski powziął zamiar stworzenia filmów dokumentalnych o wszystkich stolicach ukraińskiej państwowości czasów kozaczyzny. Jednak na zewnątrz nastała już inna pora — wahadło na skali wartości społecznych gwałtownie wychyliło się w stronę okrutnego pragmatyzmu, kultu Mamony i „żółtego diabła”, totalnej władczej ukrainofobii, upadku moralności narodowej, burzliwie-brutalnego rozmycia w najszerszych masach ludzkich zainteresowania historią własnego narodu i kraju, ogólnie wszystkim, co w cywilizowanym świecie zwie się wy- sława, Że przez szablę mamy prawo” (Dokładnie z dumy Mazepy, o czym i Puszkin: “Podanie przypisuje Mazepie kilka pieśni… Ona (duma — W. I.) jest godna uwagi nie tylko pod względem historycznym”). Nasz autor zdecydowanie zrywa z moskwocentryczną tradycją, na którą do dziś choruje znaczna część ukraińskiego społeczeństwa. Cechy moskiewskiego idola — zachłanność (“…Chciało się potężnego państwa. Bogactwa. Sławy. Po prostu — wojny”), despotyczność “nowego Czyngis-chana”, okrucieństwo (“…Bestie! — to z ust jego najwyższa pochwała”, jego natura “niespokojna. Z chytrością mongolską w dodatku I klekotem głodnego orła”). Takie same “pisklęta gniazda Piotrowego”, według Puszkina, jak choćby Mienszykow, którzy krwią zalewają Ukrainę po tym, jak “car-podpalacz u Kaina w służbie Pustynię Karolowi robi siłą”. I “car Piotr stał się symbolem Rosji”, która “zachłanna i sroga. Jej nie zatrzymają Bałtyk i Karpaty. Jej nie żal cudzego brzucha”. Na korzyść pana Hudymy, nie odmawia on “nieludziowi-carowi”, “Antychrystowi w podobieństwie bóstwa” pozytywów, jak to zrobił Puszkin wobec Mazepy: ten “kochał Rosję. Znieważoną, a jednak kochał”, “król i car! Błogosławiony ich zryw — Jakby śmierć sami sobie szukają”. Ale nie Mazepa z jezuitą “handlują carską głową. Handlują przysięgami wasali” (Puszkin), a car “na wszystkie strony prowadzi swoje targi. Oni Ukrainie — miecz w międzyłopatki… Jemu nic oddać Prawobrzeże, A resztę na trony porwać” (Hudyma). Rosyjski poeta przesłankę zwycięstwa “bohatera duchowością. W warunkach duszącej bezduchowości, narzuconej przez wysokopostawionych wrogów ukraińskiej idei narodowej, jasny i potężny talent Mykoły Winhranowskiego okazał się państwu niepotrzebny. Dla twórczego człowieka, a jeszcze pełnego poważnych zamierzeń i poczucia własnych możliwości, brak szans na samorealizację zawsze oznacza śmierć. Nie znalazł się nikt, kto dałby Mykole Stepanowyczowi pieniądze na dokończenie rozpoczętej serii filmów. Jego genialny nauczyciel Dowżenko w latach II wojny światowej napisał scenariusz filmowy “Ukraina w ogniu”. Genialny uczeń Dowżenki, Winhranowski, na początku XXI wieku mógłby napisać scenariusz o takim samym tytule, ale z tą różnicą w jego treści, że teraz rodzinny kraj palą i plądrują nie cudzoziemscy najeźdźcy, a dopuszczeni do władzy rodzimi mankurci. Był częścią Ukrainy, żył, oddychał i tworzył dla niej. W jednym z jego wierszy jest taki wers: “Dla szczęścia narodu Dniepru”. Tak nazywał się też mój artykuł w kijowskiej gazecie “Chreszczatyk” z okazji 60-lecia Poety i Artysty. Jakby to było przedwczoraj. Tworzył dla tego narodu bezinteresownie i z natchnieniem. Obce mu były jakiekolwiek inne ambicje, poza czysto literackimi czy kinematograficznymi. Podstępnej sławy nie wpuszczał na próg. W jednym z jego wierszy jest taki wers: “Dusza najadła się i kłamie”. Jego dusza nigdy nie najadała się do syta, do tego stopnia, by zdobyć się na jakieś kłamstwo. Tym wersem sam siebie przed tym ostrzegł. Nigdy nie narzekał na los i okoliczności. Już ciężko chory, nie afiszował swojego fizycznego bólu, a ból duszy stoicko znosił w sobie. Twórczość była podstawą jego życiowej doli, dlatego płaszcza polityka publicznego nigdy nawet nie przymierzał na siebie. Do partii komunistycznej agitowali go wtedy, gdy Związek już zaczynał toczyć się ku swojemu rozpadowi, a podupadły autorytet “kierowniczej i przewodniej” ktoś mądry wymyślił ratować włączeniem do niej wybitnych postaci. Z “kierowniczej” obecnie pozostało tylko tyle co nic, a postać Mykoły Winhranowskiego nie zmaleje i za sto lat. W ostatnim swoim wyborze poetyckim, wydrukowanym w czasopiśmie “Kijów”, Poeta pisał: Kraj ciemnych brwi i ciężkich powolnych warg, Zdrętwiałych warg, których i nie pocałujesz… Jak słodko ty śpisz, jak słodko niemujesz! I ponad nami — księżyc-jednoliub. Od niedawna i na zawsze na ukraińskim niebie będzie widniał nam wszystkim ów księżyc-jednoliub, którym pozostał w swoim genialnym słowie Mykoła Winhranowski. Wiktor BARANOW PUNKT WIDZENIA Połtawy” upatruje w “geniuszu Piotra”, w tym, że na Ukrainie zapłonęła “krwawa zorza wojny narodowej”, i w końcu, że Mazepa “pomylił się w tym Karolu”, ukraiński — w rozbiciu Ukraińców (“my, jako naród niezdolny do niczego, Sami siebie gryziemy”), w sprzedajności elity (“całe pokolenia Protekcji zmieniały, flagi”). I kozakom “Ukraina była w podświadomości tylko”. Hetman słusznie (do siebie, bo “wszędzie uszy ostre. I języki oblizują Moskwę”) wyrzuca: “O ludzie, ludzie! W jakim obłędzie Zaprzysiągłeś chodzić w jarzmie?.. Swojej władzy stworzyć nie chcesz, To inna zniewoli — obca”. Tuż przed wyborem pana Iwana na hetmana przekupiona u Konstantynopola Cerkiew: “Ty cerkwie budujesz, A duch moskiewski podszewał popów”. I w końcu — “do wolności nie prowadzą siłą”. Antagonistyczne porównywane utwory są również pod względem traktowania kolizji miłosnej: Motria Koczubejówna — prawdziwa, a nie wymyślona Maria — nie jest uwiedzioną dziewczyną, a oczarowaną wielkością osobowości kobietą, która może stanąć w obronie i siebie, i swojej miłości, i Ukrainy… Puszkinowska “Połtawa”, krytykowana przez współczesnych, nie wytrzymała próby czasu. Hudymy “Spowiedź Mazepy” nie została jeszcze doceniona nawet przez współczesnych. Oba utwory są “zapolityzowane”. Ale nowy — to desperacki krok do przywrócenia sprawiedliwości historycznej. Prawda i krzywda. Co zwycięży? Wołodymyr IWANCIW, m. Biała Cerkiew

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

POŻEGNANIE Z MYKOŁĄ WINHRANOWSKIM

Ukraina doznała ciężkiej, nieodwracalnej straty: 26 maja, w 68. roku życia, przestało bić serce wybitnego pisarza, aktora filmowego i reżysera, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, nagrody Fundacji Antonowyczów (USA), nagrody literackiej „Błahowist”, nagrody im. Wołodymyra Wernadskiego oraz Ołeksandra Dowżenki, zasłużonego działacza sztuki, jednego z chwalebnej plejady „szistdesiatnyków” Mykoły Stepanowycza Winhranowskiego. M. S. Winhranowski urodził się 7 listopada 1936 roku we wsi Bohopil (obecnie Pierwomajsk) w obwodzie mikołajowskim. Kształcił się na wydziale aktorskim Kijowskiego Instytutu Sztuki Teatralnej, a następnie ukończył Wszechzwiązkowy Instytut Kinematografii (pod kierunkiem O. Dowżenki). O sobie jako o poecie M. S. Winhranowski oznajmił w 1958 roku, kiedy jego wiersze ukazały się na łamach czasopism „Dniepr” i „Żowtень” (obecnie — „Dzwin”). Prawdziwy rozgłos przyniosła mu jednak kilka lat później antologia wierszy w „Gazecie Literackiej” (obecnie — „Literaturna Ukraina”). Już jego pierwszy zbiór „Preludia atomowe” dowiódł, że do literatury z impetem wdarła się jaskrawa osobowość, duchowo wyzwolona, pełna gorącego pragnienia nowej estetyki, opartej na prawach prawdziwej moralności i piękna. Wtedy też M. S. Winhranowski, jeszcze jako student, zagrał główną rolę w filmie fabularnym „Opowieść płomiennych lat”, którego autorem był O. Dowżenko. M. S. Winhranowski — autor wielu wydawnictw, w tym zbiorów wierszy: „Sto poezji”, „Poezje”, „Na srebrnym brzegu”, „Kijów”, „Wargami ciepłymi i okiem złotym”, „Tę kobietę kocham”, „Z dni objętych tobą”, zbiorów dla dzieci „Andrijko-howorijko”, „Mak”, „Letni wieczór”, „Jaskółka przy oknie”, „Na dobranoc”; prozy „Pierwinka”, „Siromanec”, „W głębi deszczów”. W tych i innych książkach okazał się subtelnym i czułym lirykiem, prawdziwym mistrzem słowa i psychologiem ludzkiej duszy. Wielkim osiągnięciem M. S. Winhranowskiego stała się powieść historyczna „Siewieryn Nalywajko”. Znaczny dorobek M. S. Winhranowskiego jest także w kinie. Jako reżyser, pracując w studiu im. O. Dowżenki, zrealizował filmy fabularne „Córka Strationa”, „Eskadra zwraca na Zachód”, „Brzeg nadziei” (gdzie zagrał także rolę Wacława Kupki), „Duma o Brytance” (zagrał rolę Nieswiatypaski), „Ciche brzegi”, „Klimko”. M. S. Winhranowski jest autorem filmów dokumentalnych na podstawie własnych scenariuszy: „Błękitne siostry ludzi”, „Słowo o Andriju Malyszku”, „Dziennik O. P. Dowżenki” (we współautorstwie z L. Osyką), „Dowżenko. Dziennik. Lata 1941–1945”, „Czyhyryn — stolica hetmana Bohdana Chmielnickiego”, „Baturyn — stolica hetmana Iwana Mazepy”, „Halicz — stolica księcia Daniła Halickiego”, „Hetman Sahajdaczny”; autor scenariuszy filmowych „Świat bez wojny”, „Pierwinka”, „Siromanec”. Napisał wspomnienia o O. Dowżence („Rok z Dowżenką”) oraz szereg esejów o sławnych ukraińskich miastach („Czternaście stolic Ukrainy. Krótkie szkice z historii Ukrainy”). Wkład M. S. Winhranowskiego w historię ukraińskiej kultury jest nieoceniony. Jasna pamięć o Mykole Stepanowiczu Winhranowskim, wybitnym pisarzu, kinematografiście i niepowtarzalnej, barwnej osobowości, człowieku wielkiego i szczerego talentu, na zawsze pozostanie w sercach licznych wielbicieli jego talentu, będzie żyć w jego utworach, naznaczonych cechami nieprzemijalności. z W. Łytwyn, D. Tabacznyk, J. Bohuckyj, I. Dziuba, P. Zahrebelnyj, M. Bielikow, M. Maszczenko, I. Dracz, W. Jaworiwskyj, M. Żulynskyj, D. Pawłyczko, A. Kinach, P. Mowczan

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Andrij Hudyma przeciw Aleksandrowi Puszkinowi

Dziś warto czytać Puszkina: „Czerkiesi, jak wszystkie dzikie narody, wyróżniają się przed nami gościnnością”, „gniazdo zbójeckich plemion”, „i opiewam ten sławny czas, gdy… na buntowniczy Kaukaz wzniósł się nasz dwugłowy orzeł… Wszystko podlega rosyjskiemu mieczowi” („Więzień kaukaski”). A oto o nas: „…Zapomniany od dawna Mazepa; Tylko… raz w roku, klątwą wciąż grożąc, grzmi o nim sobór” („Połtawa”). Nie usłyszał tego, a śpiewa „głos ludu”: „od Bohdana do Iwana nie było hetmanów”. Gdzież było to usłyszeć, skoro nawet u Nomysa nie zapisano przysłowia wywrotowego dla Moskiewszczyzny. A S. Jefremow w 1912 roku zauważył: „Sława Mazepy zgasła tylko dzięki tej niesprawiedliwej i nieprawdziwej charakterystyce, jaką sporządził Puszkin”. Aby pokonać geniusza, trzeba do geniusza dorosnąć. „Wierszowana powieść »Spowiedź Mazepy« — desperacki krok Andrija Hudymy ku zwróceniu Ukrainie jasnego imienia jej sławnego syna” — fragment adnotacji do książki, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Logos”, odbiera się jako zapowiedź zadań pokonania blokady informacyjnej na drodze do czytelnika. „Żelazna kurtyna” opadła przed mazepińską trylogią Bohdana Lepkyja, małonakładowość i upadek księgarstwa stanęły przed „Ordą” Romana Iwanczuka, zakaz wyświetlania w Rosji (a na Ukrainie brak systemu takiej dystrybucji) nie pozwala zejść z półek filmoteki „Mazepa” Jurija Illienki. Oto już pół roku, jak na świat wyszła powieść Hudymy, a nasz odzew, jak się zdaje, jest pierwszy. Dwie dekady hetmanował Iwan Stepanowicz i mimo okoliczności „co my budujemy, car wszystko burzy”, „wszystko, co można, Moskwa zabrała. Przywłaszczyła sobie nasze imię — Ruś!” — podniósł ją z RUINY (określenie historycznego okresu, tego samego „od Bohdana do Iwana”), które pod maską pokory budowały państwo („była już chata i wokół chaty. Obcy posłowie nieśli swoje dary”), z wysokim, jak dziś byśmy powiedzieli, poziomem życia; z tego czerpała siłę imperialna Moskwa („zamiast wielkiej Ukrainy budujemy Rosję”). Hudyma obala romantyczne (i prymitywne) wyjaśnienie przez Puszkina przyczyny „zdrady” Mazepy osobistą krzywdą: „Przysiągłem sobie zemstę”. Państwowe zamiary pana Iwana dojrzewały od młodości: „Rozmawiał z Wyhowskim o ojczyźnie… najpierw się ukrył, potem przeszedł pod rękę Doroszenki”. Znaczna część „Spowiedzi…” — pierwsze cztery rozdziały, w całości w pierwszej osobie — to emocjonalne przedstawienie historii Ukrainy (znów „od Bohdana do Iwana”) z analityczną retrospekcją w czasach książęcych i prognozą aż do Honty i Żeleźniaka, z której bohater wyprowadza wniosek: „Sami siebie zwojowali… Niech będzie wieczna

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pokój z fajką wodną oraz sala VIP (osobny pokój z bilardem, indywidualną obsługą, muzyką według gustu klienta itp.). Co prawda usługi VIP przewidują też ceny VIP: około 200 hrywien za dwie godziny… Zważywszy na to, że w Browarach budowane są solidne kompleksy rozrywkowe z dyskotekami, barami, kasynami, kinami, kręgielniami, bilardem, salami do laserowych wojen, autodromami i tym podobne, to miasto może stać się jeśli nie ukraińskim Monte Carlo, to przynajmniej drugim Hydroparkiem. Przykro tylko, że jest bardzo mało prawdziwie ukraińskich klubów, w których nie tylko rozbrzmiewałaby jakościowa współczesna muzyka krajowa, ale i uszlachetniałby się duch. CHĘTNYM DO POSTRZELANIA Stolica nie pozostawiła poza uwagą także tych, którym już znudziły się banalne „nocne kluby”, knajpy i kina-teatry, tych, u których energia bije źródłem i której nie da się już uśmierzyć zwykłymi środkami. Dla nich przewidziano takie „dorosłe rozrywki” jak paintball, laserowe wojny, skoki ze spadoch-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

CZAS ROZRYWEK

“Watra”, “Bingo”, “Plasma”, “Karamel” i inne. Chociaż większość niegdyś popularnych kijowskich klubów traci szyk i zamienia się w nudne i często niezbyt bezpieczne zgromadzenia z powodu braku profesjonalnej ochrony. Czego to nie robią, by przyciągnąć klientelę: nocny klub “Shara” doszedł do tego, że oferuje wszystkie napoje, które są w ich menu… tak, tak, za darmo! Ale… wybaczcie, toalety nie ma i jeśli wyszliście z lokalu, musicie znowu wyłożyć 30 krwawych hrywien za ponowne wejście do klubu… Ostatnimi czasy konkurencję stołecznym klubom stanowią nocne lokale położone w strefie podmiejskiej. Już dawno zareklamował się irpieński “Zair”, a dziś na arenę nocnego życia wychodzą browarskie “Tornado” oraz “100”. Młodzież przyciąga tutaj stołeczna jakość i prowincjonalne ceny, gdyż koszt biletu wstępu nie przekracza tutaj 20 hrywien, a przyzwoite piwo można kupić nawet za 3 hrywny. Co więcej, do usług odwiedzających, oprócz tradycyjnej dyskoteki i striptizu, wchodzą takie “elitarne” rozrywki, jak DLA DUSZY I ROZUMU NOCNE LOKALE I VIP O TAKIEJ! Dlatego “Auroville” trzeba przemianować na “Centrum Twórcze ‘Dmytriwka’”. W perspektywie Dmytriwka może stać się szkołą literacko-artystyczną dla młodzieży Kijowszczyzny”. Wołodymyr BUBYR ze swojej strony opowiedział, że idea twórczego zjednoczenia młodzieży pojawiła się po zapoznaniu się z międzynarodowym miastem Auroville w Indiach. Powstało ono, by wcielić humanistyczne idee indyjskiego filozofa Aurobindo. Chodzi o doskonalenie świata poprzez wewnętrzne doskonalenie człowieka. “Nasz ‘Auroville’ to również przedświtowe miasto miłości, miejsce jednoczenia ludzkich dusz, które odradza naszą kulturę i społeczeństwo. Pojawiło się to twórcze zjednoczenie, kiedy zostałem dyrektorem wiejskiego Domu Kultury. Przeciekał dach, rury ogrzewania parowego popękały... Jednak wiedzieliśmy, że tworzymy nie na pustym miejscu: jeszcze w 1982 roku działało twórcze zjednoczenie ‘Soneczko’ (dzieci pisały wiersze, bajki, piosenki), były wokalno-instrumentalny zespół, teatry lalek i dramatyczny. Jako nauczyciel, jeszcze w czasach radzieckich stworzyłem różnowiekowy oddział dziecięcy, wykorzystawszy pracę Makarenki ‘Poemat pedagogiczny’. Oddział działał samodzielnie, tworzył związki twórcze, przeprowadzał imprezy kulturalno-artystyczne. Jeździłem po Ukrainie, przejmując doświadczenie innych pedagogów i widziałem, że młodzież z Dmytriwki samoorganizuje się lepiej niż gdziekolwiek...” z Ołeksandr SOŁONEC z GDZIE SIĘ PODZIAĆ? NA PLENERZE Andrij KACZOR Coraz popularniejsze w stolicy stają się księgarnie-kawiarnie, gdzie zamawiając chociaż filiżankę kawy, możecie bezpłatnie cieszyć się czytaniem książek. Rekinem tego biznesu w Kijowie zasłużenie uważa się “Babuina”. Pierwsze, co wpada tutaj w oko, to menu. Zważywszy na objętość tego “dzieła”, można go bez wątpienia uważać za część tutejszej biblioteki. Proponują na każdy gust: piwo (od 6 do 22 hrywien), koktajle (15—30 hrywien) oraz kawę (5—14 hrywien). Są i egzotyczne dania — na przykład kapusta-frytki. Taka sama różnorodność obserwuje się na półkach z książkami: od popowej lektury w rodzaju Marininej i Doncowej po klasyczne bestsellery i literaturę postmodernistyczną (Coelho, Andruchowycz, a nawet Korczynski) współczesnych i nie tylko pisarzy. Nie może nie cieszyć zwolenników błogiej studenckiej “darmoszki” to, że tutaj niemal codziennie odbywają się różnorodne koncerty i wieczory autorskie, wstęp na które jest wolny. Design lokalu utrzymano w nowoczesnym stylu z elementami eklektycznego przepychu, a sufit sali — dość dziwaczna drewniana konstrukcja — wydaje się, że w każdej sekundzie grozi zawaleniem. Nabiera tempa literacka kawiarnia sieci księgarskiej “Bukwa”, chociaż nie może pochwalić się popularnością “Babuina”. Schodząc do piwnicy, nie od razu rozumiesz, że znalazłeś się w kawiarni, gdyż umeblowanie pomieszczenia wprawia w zakłopotanie: stoły i krzesła przypominają dziecięcy zestaw “Lego”, odstraszając wizualną kruchością. Jeśli mimo wszystko udało się usiąść, okazuje się, że są dość wygodne. Grubość menu, oczywiście, nie jest porównywalna z tą u “Babuina”, ale kawę można zamówić od 4,50 hrywny za filiżankę, a piwo — maksymalnie za 6 hrywien. Arsenał literacki jest tutaj bardzo solidny: od Poderwianskiego po Lenina. Chociaż mało prawdopodobne, że skorzystacie z tego w intymnym półmroku, który panuje w kawiarni. Niewykluczone, że wkrótce w stolicy pojawi się alternatywny undergroundowy klub młodych literatów i muzyków w rodzaju legendarnego lwowskiego klubu “Lalka”. Za to wziął się modny pisarz Jurko Pokalczuk i jego bohema. rami, które reagują na laser. No, a potem zgromadzenie młodych “cyborgów” wypuszczają w ciemne labirynty sali gier, gdzie zaczyna się wirtualna wojna. Kosztuje taka przyjemność około 20 hrywien za godzinę od “cyborga”. Ktoś może zarzucić tej grze jej nienaturalność, ale jeśli jesteś wielkim fanem “Gwiezdnych wojen” — to jest to, czego trzeba. Letnie promienie słońca rozpalają dusze młodych ludzi, a spragniona zabaw i rozrywek młodzież zaczyna w gorączce przebierać wszystkie możliwe sposoby, by “odrywać się” i “szaleć”. Co więcej, wymagające studenctwo stara się odpocząć pełnowartościowo, wydając przy tym minimum wysiłku i pieniędzy. Okazuje się, że to możliwe. Wszystko zależy od gustów, przyjaciół i własnej pomysłowości. Coraz popularniejszy staje się odpoczynek na świeżym powietrzu. Wyspa Truchanów, Hydropark, brzegi Sławutycza — oto daleko niepełna lista punktów rekreacyjnych Kijowa. Nadszedł czas zanurzyć się w powaby przyrody, zebrać przyjaciół i przed jasnym ogniskiem oddać się na pastwę filozoficznych refleksji i marzeń. Jakimkolwiek tradycyjnym ten odpoczynek by nie był, nigdy nie traci swojej aktualności. To prawdopodobnie najtańsza i najpopularniejsza abstrakcja od żelbetonowego, zadymionego i zakurzonego miasta. Ktoś nie może obejść się bez kieliszka martini i kawałka czerwonej ryby, a komuś w zupełności wystarczy piwo, szaszłyki czy po prostu miska kuleszy. Skromne obliczenia przekonują, że do normalnego odpoczynku na plenerze wystarczy 40 hrywien na osobę. Jeśli zaś odważyliście się na kilkudniową wyprawę ze sportowymi rozrywkami, nie zapomnijcie o namiocie, śpiworach, kociołku, latarkach, apteczce, narzędziach do przygotowania drewna, zapasie świeżej, suchej lub konserwowanej żywności. Pamiętajcie o ogniu i wodzie (słodkiej, zwykłej), a także o lesie i o tych, którzy przyjdą tutaj po was! tom oraz wiele innych. Jeśli sesja w rozkwicie, a pochwalić się sukcesami nie udaje, warto zajrzeć do Hydroparku, wziąć do ręki karabin do paintballa i wyobrazić sobie w roli przeciwnika znienawidzonego rektora (dziekana, wykładowcę, własne lenistwo…) Rozładowanie stresu macie zagwarantowane. Jeśli wcześniej głównymi klientami byli przeważnie ludzie z grubymi portfelami, to teraz coraz częściej czas gry wypełnia młodzież i studenci. I chociaż pieniędzy za tę rozrywkę trzeba będzie wyłożyć niemało: 55 hrywien za wyposażenie, wliczając kamuflaż, karabin do paintballa i maskę, a jeszcze 100 kulek za 32 hrywny. Jeśli zaś siniaki na ciele, które niechybnie zostaną po paintballu, was nie przyciągają, wtedy — czym prędzej na salę wojen laserowych. To jedna z najnowocześniejszych rozrywek dla młodzieży. Zamiast markera do paintballa, który strzela farbą, w ręce dają wam prawdziwy karabin laserowy, a ciało obwieszają senso- Niesłabnącym popytem cieszą się kluby nocne. Tutaj nawiązuje się znajomości z rówieśnikami, rozmawia z didżejami, tancerkami, zespołami klubowymi, a także po prostu porządnie wyszaleje na parkiecie. Tak jak dotychczas, największym powodzeniem wśród młodzieży cieszą się kluby demokratyczne, czyli dostępne dla przeciętnego klienta. UNIKALNA WIEŚ DMYTRIWKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Góry i przyjaciele

Po raz piąty odbyły się zawody w marszu pieszym dla młodzieży uczniowskiej i studenckiej „Szlakami bohaterów”, których organizatorem był Plast. W tym roku w zawodach, poświęconych 65. rocznicy obrony Karpackiej Ukrainy, wzięło udział ponad 200 osób w wieku od 14 do 60 lat. Rejestracja drużyn odbyła się we wsi Jasinia u ujścia rzeki Czarna Tysa w obwodzie zakarpackim. Pierwszym sprawdzianem dla nas stał się dwudziestokilometrowy marsz wzdłuż szosy, po którym — żegnaj, cywilizacjo! W ciągu kolejnych czterech dni my — stołeczna drużyna „Bohaterowie Krut” — nie widzieliśmy w górach ani żywej duszy. Przygody zaczęły się od razu — zbiliśmy się z trasy i zabłądziliśmy. Potem spotkała nas jeszcze seria niepowodzeń, ale wrażenia pozostały niezapomniane. Szczególnie dokuczały wahania temperatur: na szczytach niektórych gór leżał jeszcze śnieg, po którym szliśmy, zapadając się prawie po pas. Nieraz bywało tak: wychodziło słońce, niebo czyste, ziemia na niezaśnieżonych skrawkach ciepła-ciepła, a wiatr taki, że aż zrywa głowę. Kładliśmy się na ziemi nagrzanej promieniami słońca, nie zdejmując plecaków, plecami do wiatru, żeby jakoś się przed nim osłonić. Co wieczór rozbijaliśmy obóz, grzaliśmy się i suszyliśmy przy ognisku, gotowaliśmy kolację, wymienialiśmy wrażenia z minionego dnia i nadzieje na dzień następny. Snu wielu z nas brakowało. Brakowało też normalnego jedzenia (pożywne orzeszki ziemne z rodzynkami i czekolada szybko się znudziły) oraz suchego ubrania. Ale nikt nie narzekał. Zdobyliśmy bezcenne doświadczenie: przekonaliśmy się, że kompas psuje się od sąsiedztwa z telefonem komórkowym, a wiosną burzliwy strumień roztopionej wody można łatwo pomylić z rzeką, której nie ma na mapie… Wreszcie pokonaliśmy trasę z sukcesem. z Iwan Pidhirnyj

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

„Wieś na naszej Ukrainie” dziś brzmi niemal tragicznie. Zwłaszcza gdy mowa o młodzieży — na wsiach praktycznie jej nie ma. Dlatego Dmytriwka to przypadek szczególny.

Być może Dmytriwka zyskała na znaczeniu także dzięki bliskości stolicy (zaledwie 25 km), jednak główną przyczyną twórczego sukcesu jej młodzieży są miejscowe osobistości. Wieś liczącą 10 tysięcy mieszkańców wyróżnia zarówno „lokalny minister kultury” (w interpretacji „stuletniego” karpackiego chłopaka Iwana Popowycza), Wołodymyr Bubyr, jak i władza wiejska, bliska ludziom, w osobie Tarasa Didycza, a także dziesiątki całkiem poważnych przedsiębiorstw, którymi w miejscowej radzie przedsiębiorców opiekuje się autorytetna postać — Anatolij Kapustin. Realizowane są projekty ONZ dotyczące samoorganizacji społeczności, a dmytriwska społeczność na czele z tym samym Wołodymyrem Bubyrem już od kilku lat je wcielają w życie. Istnieje własne centrum wydawnicze, własny biuletyn informacyjny (rozprowadzany także w sąsiednich wsiach — Mylej i Kapitaniwce), solidny Dom Kultury, a woda wodociągowa pochodzi z studni artezyjskich. Ponadto jedna komercyjna struktura rozpoczęła w pobliżu Dmytriwki budowę grandiozatnego kompleksu rozrywkowo-sportowego z etnicznymi akcentami w postaci osobliwych muzeów-siedlisk dawnej ukraińskiej wsi. Tu są i tradycje, i korzyści dla budżetu lokalnego, sport i rozrywka dla młodzieży. Jednak najważniejsze dla Pod koniec maja w Dmytriwce powstał „Auroville” — festiwal, almanach i twórcze zrzeszenie dzieci i młodzieży. Zrzeszenie narodziło się 8 lat temu, w maju 1996 roku, w dość prozaicznych, a nawet katastrofalnych okolicznościach: dzieci, ich rodzice i nauczyciele ratowali przed całkowitym zniszczeniem wiejski Dom Kultury. Na szczęście go uratowali, zjednoczyli się i zaczęli tworzyć: poezję, prozę, malarstwo. Piosenki zaczęły się pojawiać już w latach 80. XX wieku, od muzycznych improwizacji nauczyciela Leonida Knyżnikowa. To on zmusił młodego nauczyciela Wołodymyra Bubyra do napisania piosenki „Zelen dub” do swojej melodii. To również on wprowadził na scenę dziś miejscową gwiazdę, piosenkarkę Żannę Buszynską. I choć Wołodymyr od tamtego czasu napisał muzykę i słowa wielu piosenek, nie uważa się za kompozytora, a jedynie pomaga młodym wokalistom znaleźć swój repertuar, nagrywać się w studiach nagraniowych i przygotowywać podkłady muzyczne. Niedawno, jako dodatek do almanachu „Auroville”, zaprezentowano płytę kompaktową i kasetę audio z piosenkami tego twórczego zrzeszenia młodzieży o tej samej nazwie. Piosenki Kateryny Wowczuk, Chrystyny Muratowej, Żanny Buszynskiej, Oleny Udowyczenko i innych zabrzmiały także na majowym 5. Dmytriwskim Festiwalu Twórczej Młodzieży, który odbył się wraz z prezentacją jej dorobku literackiego, almanachu „Auroville”. Nawiasem mówiąc, almanach przygotowywano przez lata 2000–2004 i stał się już drugą książką „Auroville”. Nowe wiersze Tetiany Narczynskiej, Olesi Mamczycz, Iryny Wenżyk, Oleny Stelmach i innych tworzą liryczno-filozoficzną falę; dziecięcą czułość i prostotę niosą wiersze Iryny Kindras, Daryny Hordijko, Ołeksandry Szewczenko, Mykoły Myhy… Są też nowele, piosenki, wspaniałe dziecięce rysunki, przykłady twórczości nauczycieli. — Poziom almanachu, podobnie jak lokalnego festiwalu, w ciągu tych lat jednoznacznie wzrósł — zauważyła Natalia MACZKO, przewodnicząca sekretariatu Ukraińskiego Światowego Związku Zawodowych Nauczycieli. — Zwłaszcza gdy mówimy o rozwoju kultury narodowej. Jeśli wcześniej było dużo utworów rosyjskojęzycznych, w tym piosenek, to dziś twórczość jest w stu procentach ukraińska. Przewodniczący literackiego zrzeszenia „Radosyń” Dmytro CZEREDNYCZENKO, co prawda, nie aprobuje „obcej” nazwy twórczego zrzeszenia: „Najświętsze są te nazwy, które dali nam ojciec i matka.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

ZŁOTY ORFEUSZ, KTÓRY ŻYJE W SERCU

Kiedy troskliwe dłonie chórmistrza dotykają go i on się budzi, kiedy zaczyna śpiewać i widzi, że jego śpiew cieszy wszystkich wokół, wtedy możliwy jest cud. Tak dzieje się podczas zamknięcia corocznego festiwalu dziecięcego śpiewu chóralnego „Złoty Orfeusz”, który już po raz czwarty odbył się w Kirowohradzie. Bo czyż nie jest cudem, gdy w sali filharmonii obwodowej przy akompaniamencie orkiestry symfonicznej szkoły muzycznej uczestnicy 22 chórów wspólnie wykonują „Muzykę” Kalniņša? Emocje przepełniają serca i w tych chwilach uniesienia tworzy się cud, kiedy w dziecięcych duszach, na oścież otwartych na to, co piękne i wzniosłe, pojawia się ochrona przed tym, co brudne, cyniczne i prymitywne, czym niestety dzisiaj przepełniona jest przestrzeń informacyjna i muzyczna. „PODZIEL SIĘ MUZYKĄ Z INNYM…” Pomysł i projekt festiwalu należą do kierownika chóru miejskiego, zasłużonego działacza sztuki Jurija Lubowycza. Osiągnąwszy dość wysoki poziom w pracy ze swoim zespołem i za każdym razem odczuwając ten bezmiar emocji, pozytywnej energii, duchowego uniesienia, dyscypliny świata duchowego człowieka, które daje śpiew chóralny, chciał przekazać to innym. Ale przekazać nie tylko wykonaniem, brzmieniem zespołu, którym kieruje, lecz także uczestnictwem w tworzeniu, narodzinach tego dźwięku. Elias Canetti w swoim traktacie „Masa i władza” nazywa dyrygenta podczas wykonywania muzyki władcą świata. Inicjując festiwal dziecięcego śpiewu chóralnego „Złoty Orfeusz”, Jurij Lubowycz przemieniał w takiego władcę każdego uczestnika festiwalu. Już dzisiaj festiwal dąży do rangi ogólnoukraińskiego. Praktycznie co roku jego uczestnikami stają się chóry dziecięce z innych miast — Czerkas, Odessy, Dniepropetrowska, Mikołajowa. CHÓR? CHÓR… CHÓR! Udział w chórze szkolnym, niestety, do tej pory dla wielu dzieci nie był czymś atrakcyjnym i pożądanym. Nawet w dziecięcych szkołach muzycznych, gdzie chór jest przedmiotem obowiązkowym, nie wszędzie traktuje się go jako ciekawe, pasjonujące zajęcie. „Złoty Orfeusz” zmienił tutaj wiele. Trzy nominacje (których, nawiasem mówiąc, początkowo nie było) — młodsze klasy dziecięcych szkół muzycznych, starsze klasy DSM oraz chóry szkół ogólnokształcących — wprowadziły element rywalizacji, zdyscyplinowały i stymulowały do aktywnej twórczości nie tylko uczestników chórów, ale także wielu ich kierowników. W rezultacie podnosi się jakość wykonania, następuje poszerzenie repertuaru. Wielu nauczycieli muzyki zauważa, że chęć dzieci do zajmowania się chórem wzrosła. „Złoty Orfeusz” kategorycznie zmienił stosunek dzieci do chóru. Każdy uczestnik festiwalu najwyraźniej odczuwa własny udział w tworzeniu jego ogólnej harmonii, a zatem i w jego inicjatorze oraz organizatorze Juriju Lubowyczu, starając się osobiście przywitać z nim. W tym roku Grand Prix „Złotego Orfeusza” zdobyli odesici. Ale nie w nagrodach właściwie rzecz, a w złotym Orfeuszu, który żyje w każdym dziecięcym sercu… Switłana OREŁ

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

KOŁO DZIECIĘCYCH MARZEŃ

MAŁY ARTYSTA Powiedzcie, czy pamiętacie, kim byliście i czym zajmowaliście się w wieku trzech lat? A oto kijowianin Ilja Jarmosz — artysta, przy czym zadziwiająco subtelny i barwny. Prawda, paradoks polega na tym, że Ilja jeszcze nie wie, kim zostanie w przyszłości, przynajmniej teraz mówi, że chce zostać budowlańcem. Pomimo swojego bardzo delikatnego wieku, jest już uczestnikiem czterech wystaw, a do tego dwie z nich to wystawy indywidualne. Odessyci, kiedy zobaczyli jego obrazy, byli zdumieni i bez zwłoki zorganizowali w słonecznej Odessie wystawę Ilji Jarmosza, na której pokazano prawie pięćdziesiąt prac. Stamtąd osiem najlepszych obrazów młodego artysty pojechało do Paryża na konkurs. Potem — ogólnoukraińska wystawa-konkurs Ukraińskiego Funduszu Kultury „Nowe imiona”, gdzie Ilja został dyplomantem. I oto nowa indywidualna — tamże, w „białej sali” funduszu kultury, przy Lipskiej 16, gdzie wystawiają się najlepsi krajowi artyści. Czy Ilja maluje swoje dzieła? W tym sensie, jak jesteśmy przyzwyczajeni to rozumieć. On je czuje, stosując farby i pędzle. Z dorosłego przyzwyczajenia chcemy wszystko poukładać na półkach i nakleić etykiety. Co to? Impresjonizm? Surrealizm? Abstrakcjonizm? Jeszcze jakiś nurt artystyczny? Skłaniam się ku myśli, że to — realizm magiczny, bo to, co robi Ilja Jarmosz, jest poza zasięgiem dorosłego umysłu. On myśli zupełnie innymi kategoriami — na poziomie dziecięcej intuicji, która, jak wiadomo, czerpie swoje obrazy prosto z Kosmosu. Do tego całe życie dążą dorośli artyści. Co jest przedstawione na obrazach trzyletniego cudownego dziecka? Kwitnące polany? Dusza małego artysty? Czy — portrety Wszechświata? A może pierwsze, drugie i trzecie razem wzięte? Uderza to, że obrazy wcale nie są do siebie podobne — kolorytem, nastrojem, treścią. Są wielkie, stereoskopowe, w ich głębiach wyłaniają się zarysy kwiatów, drzew, ryb, gwiazd kosmicznych i morskich, ludzkich postaci, nie ma w nich najmniejszego dysonansu, tylko harmonia. Najwyraźniej zbawczy wiek odcina wszelki negatyw. Mówią, że każdy człowiek to hologram Wszechświata. Ale im więcej w człowieku gromadzi się problemów, tym bardziej wykrzywiony, zniekształcony jest ten hologram. Obrazy Ilji Jarmosza promieniują harmonią, są lecznicze w dosłownym znaczeniu, bo przepełnione miłością, wiarą i nadzieją. Młodemu artyście bardzo się poszczęściło — urodził się właśnie w takiej atmosferze. Wiem, o czym mówię, ponieważ dobrze znam jego rodzinę: tata Ołeh i mama Ludmyła to duchowo bogaci ludzie. Głównym mentorem młodego artysty można nazwać jego babcię Natalię Heorhijewną Jarmosz, która kupuje farby i pomaga je mieszać, ale kieruje nią wnuk, i dalej babcia „nie wisi nad nim”, ponieważ sama wcale nie jest artystką. A oto profesjonalni artyści są szczerze zdumieni. „To po prostu genialne — deklarują. — Trzyletni Ilja pomaga nam spojrzeć na świat świeżym okiem, strząsnąć z siebie śmieci stereotypów”. Poeta-akademik Borys Olijnyk zauważył: „Początkowo byłem oszołomiony unikalnym darem Ilji Jarmosza, a potem pomyślałem, że naród w ciężkich czasach włącza swój rezerwat”. My, widzowie, w dziełach malarzy, rzeźbiarzy, prozaików, poetów szukamy odpowiedzi na swoje pytania. A jakie pytania stawia sobie Ilja Jarmosz, kiedy bierze się za kolejny obraz? I czy w ogóle je stawia, jeśli on sam na razie jeszcze jest... POSŁOWIE — Kiedy zaczęli Państwo prowadzić festiwal? — Już przez pięć lat prowadzimy dziecięce konkursy, a Międzynarodowy Festiwal Dziecięcy „Świat talentów” prowadzimy już drugi rok, zaczynając od 2003 roku. Poprzednie trzy lata prowadziliśmy po prostu konkurs „Mała miss”. Od samego początku mamy wsparcie Głównego Zarządu Kultury, Sztuki i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowa na czele z O. Bystruszkinem oraz SA „Ukraińska Kompania Ubezpieczeniowo-Ochronna”, która jest generalnym partnerem festiwalu. A w tym roku otrzymaliśmy pozdrowienia także od mera stolicy O. Omelczenki i jest nam to bardzo miłe. — Na czym polegają jego osobliwości? — Międzynarodowy Festiwal Dziecięcy „Świat talentów” zawiera w sobie kilka konkursów. To — konkurs „Show talentów”, gdzie rywalizują wokaliści i tancerze, a także mogą brać udział muzycy, aktorzy, poeci. To konkurs małych artystów i rzeźbiarzy, i nazywa się on „Świat fantazji”, konkurs młodych projektantów odzieży i akcesoriów oraz konkurs „Show piękności”, który zawiera w sobie „Małą miss”, „Małego mistera” oraz „Młodą miss”, czyli w zależności od wieku dzieci rywalizują i otrzymują tytuły oficjalne lub nieoficjalne. Uczestnicy naszego festiwalu to dzieci w wieku od pięciu do piętnastu lat. — Jaki jest cel festiwalu? — Od urodzenia w dziecku przez naturę założony jest ten czy inny talent, ale nie zawsze można go od razu zauważyć. I głównym celem, który pragnie osiągnąć festiwal, jest zjednoczenie utalentowanych dzieci, danie im możliwości odkrycia swoich talentów i pokazania ich szerokiemu ogółowi. I osiągamy to, bo nie raz rozmawiając z rodzicami, dowiadujemy się, że właśnie „Świat talentów” stał się impulsem do rozwoju uzdolnień dziecka. I to jest najważniejsze. Scena pomaga dzieciom pozbyć się kompleksów, których tak wiele jest w dziecięcym wieku, bo trzeba przede wszystkim mieć śmiałość i determinację, żeby wyjść na scenę, kiedy patrzy na ciebie pełna sala widzów. — Ile dziecko musi przejść rund eliminacyjnych, żeby dostać się do finału? — Tylko jedną. Najpierw dajemy ogłoszenie, w którym zapraszamy dzieci do udziału w festiwalu. Nawiasem mówiąc, w konkursach biorą udział dzieci, które uczęszczają do pracowni artystycznych, kółek, oraz dzieci, które przychodzą, że tak powiem, z ulicy. Kiedy już wystarczająca liczba dzieci jest zebrana, przeprowadzamy rundę eliminacyjną, która jest oceniana przez profesjonalną komisję. — Czy konkurs odbywa się tylko w Kijowie? — W ogóle jest on międzynarodowy. Najpierw odbywają się regionalne festiwale w Doniecku, Dniepropietrowsku, Czerniowcach, Chersoniu, Zaporożu, Mariupolu, Połtawie, Ługańsku oraz w wielu innych miastach. Potem zwycięzcy wszystkich regionalnych festiwali biorą udział w Ogólnoukraińskim Festiwalu Dziecięcym „Świat talentów”, a już zwycięzcy Ogólnoukraińskiego festiwalu mają możliwość wzięcia udziału w etapie końcowym — festiwalu międzynarodowym. Byłam członkiem jury na festiwalach w różnych miastach Ukrainy i jestem zadowolona z poziomu, na którym się odbywają. Ale z reguły w Kijowie widowisko odbywa się na najwyższym poziomie artystycznym — wspiera nas władza miejska, w Kijowie jest więcej możliwości zaproszenia do składu jury znanych choreografów, przedstawicieli show-biznesu oraz polityków. W tym roku podstawą gali kijowskiego festiwalu była bajka z elementami cyrkowymi o kole dziecięcych marzeń, do spełnienia których dążą nie tylko dorośli, ale i dzieci. Show było zbudowane na rozmowie dzieci z klaunami — wiecznym atrybutem dzieciństwa. — A kto został tegorocznym zwycięzcą festiwalu „Świat talentów Kijowa 2004”? — Zwycięzcą konkursu „Show piękności” w nominacji „Młoda miss” została Alina Swintynśka, a „Młodym misterem” wybrano Serhija Łaszczenkę. Nominacja „Mała miss” ma dwie zwyciężczynie w młodszej grupie — to Marija Bohdanowa, a w starszej — Walerija Soczyweć. Tytuł Walerija Soczyweć Serhij Łaszczenko to pełna odpowiedź. Jak czysty strumień, w którym odbijają się drzewa i niebo... Na szczęście żyje na świecie mądry młody czarodziej Illa Jarmosz i w swoich obrazach utalentowanie wciela słoneczny optymizm teraźniejszości i przyszłości. Nie wierzycie? Przyjdźcie, zobaczcie: do sali wystawowej przy ulicy Lipskiej 16, wstęp wolny. „Po co malujesz?” — zapytałem Illę. „Żeby ludzie patrzyli” — odpowiedział. Wołodymyr KOSKIN Zdjęcie autora „Małego mistera” od teraz nosi Ihor Kosobrodow. W konkursie „Show talentów” pierwsze nagrody w wokalu zdobyły Anastasija Makułkina (młodsza kategoria wiekowa) i Natalija Kruć (starsza kategoria wiekowa). W choreografii Grand Prix przyznano Weronice Krasowskiej. A w konkursie artystów „Świat fantazji” zwyciężyła Anastasija Zamuła. — Jakim widzi Pani następny festiwal? — Niestety, tegoroczny kijowski festiwal dziecięcy odbywał się tylko przez jeden dzień i dlatego w finale „Świat talentów Kijowa 2004” wzięło udział tylko około sześćdziesięciorga utalentowanych dzieci. A dlatego chciałabym, aby na następnym festiwalu była nie tylko większa liczba uczestników, ale i wyższy poziom numerów konkursowych każdego uczestnika. — Co daje festiwalowi status międzynarodowego? — Współpracujemy z podobnymi festiwalami innych krajów świata. Począwszy od zeszłego roku, przeprowadziliśmy pierwszy międzynarodowy festiwal w Egipcie, a w tym roku planujemy przeprowadzić II Międzynarodowy Festiwal Dziecięcy „Świat talentów 2004” latem w Turcji. Udział ukraińskich dzieci w międzynarodowym festiwalu daje możliwość popularyzacji ukraińskiej kultury na całym świecie. — Ilu ukraińskich dzieci pojedzie do Turcji? — Ponieważ zapraszamy zwycięzców wszystkich oficjalnych nominacji, planuję, że z Ukrainy pojedzie około trzydziestu uczestników i mam nadzieję, że tyle samo będzie z innych krajów świata. — Kiedy odbędzie się następny festiwal? — Po przeprowadzeniu II Międzynarodowego Festiwalu Dziecięcego odpoczniemy i we wrześniu rozpoczniemy kampanię reklamową o naborze do udziału w następnym festiwalu „Świat talentów 2005”. A same festiwale regionalne u nas z reguły rozpoczynają się od lutego i trwają do lipca. Więc do zobaczenia! Rozmawiała Ołena BREZICKA z Dzieci to nasza radość i nasza przyszłość. Te słowa dla wielu ludzi stały się tak zwyczajne, że niektórzy nie zastanawiają się nad nimi. A szkoda. Przecież w dzieciństwie zaczyna się kształtowanie światopoglądu, przejawia się talent, zakładają się podstawy charakteru. I jak ważne jest, aby pomóc dziecku odkryć i rozwinąć wrodzone zdolności! I oto w przeddzień Międzynarodowego Dnia Dziecka zaprosiliśmy do rozmowy wiceprezydent Międzynarodowego Festiwalu Dziecięcego „Świat talentów” Lidię LISIMOWĄ. Kobietę, która pragnie, aby piękno, rozum, talent małych Ukraińców odkrywały się w pełnej mierze i aby jasne barwy krainy dzieciństwa na zawsze pozostawały w sercach dzieci.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

narzędzia z czasów scytyjskich. Już w XI wieku na Rusi Kijowskiej istniały pierwsze szpitale klasztorne, gdzie pomoc medyczną świadczyli mnisi-uzdrowiciele, chociaż prosty lud w większości leczył się u znachorek, które znały się na leczniczych ziołach i dość skutecznie praktykowały w staroruskich łaźniach. W łaźniach pracowali nastawiacze kości, położne, wyrywacze zębów, puszczający krew, kruszący kamienie, zielarze. Cyrulicy XVI—XVIII wieku podnieśli poziom obsługi medycznej dzięki osiągnięciom średniowiecznej medycyny — anatomii, alchemii, psychologii. Na stery, pulmonologii i nefrologii, a także wybitnego charkowskiego okulisty L. L. Hirsmana, który w ciągu swojego życia przyjął ponad 1 000 000 pacjentów i któremu przypisuje się znane zdanie: “Nie mam ostatniej godziny przyjęć, mam tylko ostatniego chorego”. A jak nie wspomnieć o heroicznych doświadczeniach H. M. Mincha i J. J. Moczutkowskiego, którzy ryzykując życie, zarazili się tyfusem, aby określić rolę owadów krwiopijnych w przenoszeniu czynnika chorobotwórczego. Honorowe miejsce w ekspozycji muzeum zajmują materiały odzwierciedlające drogę życiową i twórczą jednego z pierwszych prezydentów Akademii Nauk Ukrainy D. K. Zabołotnego — wybitnego epidemiologa, nieustraszonego w walce z dżumą, cholerą, błonicą, tyfusem, czerwonką, syfilisem. Na jednym ze stoisk znajduje się mapa, na którą naniesiono trasy ekspedycji D. K. Zabołotnego do Azji Środkowej, Centralnej i Wschodniej. Niezapomniane wrażenie wywiera na zwiedzających muzeum ogromny obraz S. Odajnyka “Hołodomor na Ukrainie”, pełen beznadziei i mistycznego przerażenia… Naświetlono wkład w naukę naszych wybitnych współczesnych — O. Bohomolca, O. Palladina, M. Amosowa. Osobny rozdział poświęcono tragedii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej… Opowiadać o muzeum to niewdzięczna sprawa... Lepiej je odwiedzić. Stefan KOSTKA Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ — Historycznie — Kijowskiemu Uniwersytetowi Medycznemu, a strukturalnie — Ministerstwu Ochrony Zdrowia. — Czy prowadzą Państwo jakąś pracę, powiedzmy, wyjazdową? — Na wyjazdy jest mało pieniędzy. Jednak co roku udaje się wyjechać na jedną-dwie konferencje lub kongres… W zeszłym roku we Wrocławiu (Polska) brałem udział w warsztatach Europejskiego Stowarzyszenia Muzeów Historii Medycyny, które były poświęcone kolekcjom anatomicznym. Mamy stałe przyjacielskie kontakty z Akademią Medyczną we Wrocławiu, a szczególnie z panią profesor Wandą Wojtkiewicz-Rok. W ogóle uważam, że bliskość naszych języków i kultur jest bardzo sprzyjającym czynnikiem nie tylko w dziedzinie medycznej, ale i w jakiejkolwiek współpracy Ukraińców i Polaków. Zapisał Jewhen HOLYBARD

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

HISTORIA W BIOGRAFIACH MEDYKÓW

WARTO WIEDZIEĆ Ekspozycja Narodowego Muzeum Medycyny Ukrainy mieści się w dawnym Teatrze Anatomicznym wydziału medycznego Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, wzniesionym w 1853 roku według projektu znanego architekta A. W. Berettiego (młodszego), autora soboru św. Włodzimierza w Kijowie. Muzeum otwarto w listopadzie 1982 roku z okazji 1500-lecia Kijowa. Obecnie zbiory muzeum liczą ponad 30 tys. jednostek przechowywania (z nich około 5 tys. przedstawiono w ekspozycji). Ekspozycja jest niezwykła nie tylko ze względu na specyfikę branży medycznej, ale także dzięki nowoczesnym możliwościom audiowizualnym, architektoniczno-malarskim i technicznym prezentacji. Szerokie wykorzystanie środków inżynieryjno-technicznych pozwala na automatyczne sterowanie ekspozycją podczas wycieczki, aż do transformowania poszczególnych sal muzeum, kiedy bezpośrednio przed zwiedzającymi w ciągu jednej minuty następuje całkowita zmiana ekspozycji. Już w westybulu muzeum zachwyca wielobarwny witraż, na którym przedstawiono postacie z mitologii antycznej — patrona medycyny Asklepiosa oraz jego córki: Higieję i Panaceę. Wokół ich postaci znajdują się emblematy medyczne z zamierzchłej przeszłości. Ściany niezwykle jasnego holu na drugim piętrze, skąd rozpoczynają się wszystkie wycieczki, odzwierciedlają etapy rozwoju medycyny, począwszy od Hipokratesa w Starożytnej Grecji, przez epokę Odrodzenia — z jej wybitnym lekarzem i uczonym Paracelsusem; a dalej widzimy założyciela rodzimej epidemiologii Danyła Samojłowicza oraz wybitnego chirurga Mykołę Pyrohowa. W planie historyczno-chronologicznym ekspozycja muzeum rozwija się od czasów Rusi Kijowskiej do naszych dni. Znaleziska archeologiczne świadczą o umiejętności naszych przodków wykonywania nawet takich operacji, jak trepanacja czaszki. Zachowały się też w zbiorach muzeum dokumentalne świadectwa działalności ukraińskich bractw w sprawie tworzenia szpitali, instrumenty — aby „krew żylną puszczać, rany goić rąbane, przebite i strzelane”. Pierwszy rodzimy doktor medycyny Jerzy Drohobycz za swoje wybitne zasługi naukowe został wybrany rektorem Uniwersytetu Bolońskiego, a także wykładał na Uniwersytecie Krakowskim (Jagiellońskim). Sądzę, że to muzeum powinno szczególnie przyciągać amatorów… malarstwa. Dioramy „Pomoc medyczna w wojsku Bohdana Chmielnickiego”, „Pomoc medyczna obrońcom Sewastopola”, wieloplanowy kompleks dioramowy „Pomoc medyczna obrońcom Kijowa”, wnętrza ekspozycyjne „Lekarz ziemski”, „Apteka”, „Sala operacyjna wydziału medycznego”, „Gabinet profesora W. Obrazcowa”, „Gabinet akademika D. Zabołotnego” i inne, wykonane w naturalistycznej manierze, stwarzają wrażenie rzeczywistości. Z PIERWSZYCH UST — Panie Wasylu, ilu pracowników pracuje w muzeum i czym się zajmują? — Około czterdziestu. Główna praca to prowadzenie badań i przygotowywanie artykułów z historii medycyny, problemów współczesnej medycyny (w szczególności takich jak bioetyka, eutanazja itp.). Osobiście interesuję się rozwojem medycyny XVIII—XIX wieku, ale trzeba mieć do czynienia ze wszystkimi działami i różnymi epokami, ponieważ nieopracowanych materiałów jest bardzo dużo, a pracowników mało. — Czy znaleźliście coś ciekawego? — W czasach radzieckich wielu medyków ze światowym imieniem uważano za rosyjskich, a teraz, badając archiwa, widzimy, że byli to Ukraińcy, Polacy, Żydzi itd. Prześledziliśmy ukraińskie korzenie wielu wybitnych działaczy rodzimej medycyny. Na przykład wszyscy znają imię wybitnego wynalazcy streptomycyny Zelmana Waksmana, ale mało kto wspomina, że urodził się on na Ukrainie, ukończył gimnazjum w Odessie, a potem wyjechał do USA. — Czy jest wielu zwiedzających muzeum i kim oni są? — To przeważnie studenci (i nie tylko medycy), przedstawiciele uniwersytetu. Stoiska tego muzeum nie przeciążają zwiedzających egzotyką zakonserwowanych w spirytusie organów ludzkich w szklanych słojach. Zamiast tego zawierają dużo ciekawej informacji o pełnych poświęcenia medykach, którzy nie szczędzili własnego życia dla ratowania innych. Wnętrze muzeum: gabinet akad. D. Zabołotnego oraz instrumenty chirurgiczne cyrulików (XVI—XVIII w.). Historia medycyny to suma biografii wybitnych rodzimych medyków. Wśród nich — fundator rodzimej epidemiologii, honorowy doktor 12 europejskich akademii, nieustraszony bojownik przeciwko dżumie Danyło Samojłowicz; uczony-encyklopedysta Nestor Maksymowycz-Ambodyk, który opracował rodzimą terminologię medyczną i założył naukowe położnictwo; I. W. Bujalski — wybitny chirurg i anatom — opracował atlas „Tablice anatomochirurgiczne” (1828 r.), według którego uczyli się lekarze Europy i Ameryki; Stepan Chotowycki — wybitny ukraiński pediatra. Na stoiskach muzeum przedstawiono słynny atlas M. I. Pyrohowa „Chirurgiczna anatomia pni tętniczych i powięzi” (1838 r.), a także jego unikalny fotoportret z autografem: „Kocham i szanuję młodość, ponieważ pamiętam swoją”. Wysoki poziom rodzimej szkoły medycznej stale podtrzymywali swoimi badaniami i praktyką leczniczą fizjolodzy W. J. Czahoweć i W. J. Danylewski (po raz pierwszy zarejestrował drgania elektryczne w mózgu), fundator pierwszej szkoły biochemików O. J. Danylewski (brat W. J. Danylewskiego), patomorfolog i bakteriolog W. K. Wysokowycz; autor wydanego w wielu językach świata słynnego podręcznika „Podstawy ogólnej patologii” W. W. Pidwysocki. Wybitny wkład w stworzenie kijowskiej szkoły terapeutycznej wniósł prof. W. P. Obrazcow, który zaproponował diagnostyczną metodę głębokiej ślizgowej palpacji organów jamy brzusznej. Wśród setek wybitnych medyków, którzy swoimi pracami i życiowym przykładem rozsławili Ukrainę, nie można pominąć imienia akademika F. H. Janowskiego — jednego z założycieli ftyzjatrii. Wnętrze muzeum: sala operacyjna wydziału medycznego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

«ODNALEŹLIŚMY UKRAIŃSKIE KORZENIE…»

Mój rozmówca — Wasyl Dmytrowycz DOHUZOW — pracownik naukowy Narodowego Muzeum Medycyny Ukrainy. Przed chwilą oprowadził naszą grupę zwiedzających po salach muzeum. Jego pierwszy dyplom to dyplom lekarza, ze specjalizacji „reanimacja i chirurgia”, drugi — „stosunki międzynarodowe”. Praktyka medyczna — trzy lata pracował na oddziale reanimacji w obwodowym szpitalu. placówek medycznych, prawie co tydzień odwiedzają nas zagraniczni goście, wielu uczniów i po prostu zainteresowani obywatele. — Obecnie prawie wszyscy pracownicy placówek kultury i oświaty narzekają, że wszystko się rozpada, brakuje pieniędzy… A w Waszym muzeum — takie wrażenie — wszyscy są zadowoleni, wszystko kwitnie i wygląd jest paradny… — Wewnątrz wszystko uporządkowaliśmy. To prawda. A z zewnątrz… Budynek ma już 150 lat, a przez ten czas żadnego generalnego remontu nie było. — Ale jak budowano!.. — Tak. Prawda, że niedawno udało się znaleźć pieniądze i wyremontować dach. — A kto jest Waszym „dachem”, to znaczy, komu jesteście podporządkowani strukturalnie?

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Jewtuszenko: „100 albumów z Ukrainy”, stworzona we współautorstwie z Jurkiem Zełenym i wydana w 2003 roku w Biblioteczce czasopisma „Mołoda Ukrajina”. To pierwsza jaskółka prawdziwej ukraińskiej dyskografii. Autorzy wybrali 100 pozycji z ponad 700 płyt w czterech kierunkach: pop, rock, estrada, folklor. Pozwolę sobie zacytować kilka fraz ze słowa wstępnego do tego wydania, które napisał Ołeksandr Jewtuszenko: „Byłoby idealnie, gdyby proponowana przez nas setka znajdowała się w każdym sklepie muzycznym. Byłoby to sprawiedliwe i uczciwe wobec tego samego kupującego-melomana, który „ze świecą w ręku” nie może odszukać rodzimej muzyki. Bardzo mocno szkodzą normalnemu rozwojowi naszej branży muzycznej tak zwane stacje radiowe FM, które, siedząc w stolicy Ukrainy, kompletnie nie zauważają Ukrainy i jej kultury muzycznej — współczesnej i tradycyjnej. Całodobowo narzucając brak smaku różnego kalibru, — rosyjski pop-surogat, blatniak i inne śmieci, — są one otwartymi wrogami języka ukraińskiego i kultury, a co za tym idzie — państwa”. Przyjemnie, że w Połtawie pojawiła się pierwsza jaskółka wiosny w przestrzeni FM: dyrektor generalny państwowej telewizji i radia „Łtawa” Mykoła Łiapanenko przestroił swoją efemkę „Wasza chwyla” na język ukraiński i ukraińską piosenkę. Poprzedzał to pewien „Numer 482” „Hajdamaky” on dokonał przekładu (supermistrzowskiego!) pięciu tomów „Harry'ego Pottera”. Połtawianie mają do Morozowa szczególny sentyment. Opowiada dyrektor festiwalu Mykoła Kulczynski, deputowany ludowy, przewodniczący krajowych organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy i „Proświty”: — W 1988 roku poprzednik „Proświty” — klub „Ridne słowo” — zaprosił z koncertem do Połtawy Panczyszyna, Morozowa i innych artystów, którzy potem stworzyli teatr „Ne żurys!” Aktywiści klubu chodzili od domu do domu i sprzedali wszystkie 700 biletów. I Morozow z myślącymi podobnie dali taki koncert, że cała nomenklatura — połtawska i stołeczna — przestraszyła się i zaczęła biegać. Bo to były piosenki, niezwykłe dla naszego sennego ucha tutaj, na Połtawszczyźnie, gdzie jeszcze żyły silne mity i stereotypy kolonialne. A tu nagle przyjeżdżają chłopaki, którzy wszystkie te mity wyśmiewają bardzo dowcipnie i błyskotliwie śpiewają. Zatem Morozow zachwycił połtawską publiczność i mam nadzieję, że ten dzień pozostawił w sercach połtawian głęboki ślad. Hanna DENYSKO z ną sprawiedliwość; b) szanować siebie jako naród; c) nie dać zawłaszczyć naszej przestrzeni informacyjnej, a odpowiednio i rynkowej, obcym strukturom. Wśród klasyków, których zaprosili na „Mazepa-fest”, jest legenda lwowskiego rocka „Mertwyj piweń” z Wiktorem Morozowem — piosenkarzem, muzykiem, artystą, pisarzem, tłumaczem. Wśród headlinerów festiwalu dyrekcja wymienia grupy „Borsz”, „Perkałaba”, „Mandry” z Fomą, „Hajdamaky”, dla których, podobnie jak dla „Komu wnyz”, być może zostanie zrobiony wyjątek (ostatnie dwie grupy występowały w zeszłym roku). A jeszcze obiecują świetny dźwięk i mistrzowską scenografię Mykoła Macenko z Ołehem Tistołem, opracowują emblemat festiwalu i całe jego wizualne oblicze. Wszystko będzie super! Zatem wszystkich, którzy zmęczyli się kluskami i kisielem na uszach, zapraszamy 5—6 czerwca do Połtawy na „Mazepa-fest”!

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

СПОВІДНИЦЬКА ЛІТУРГІЯ ВІКТОРА СТЕПУРКА

ФЕСТИВАЛІ І ось — “Мазепа-фест” запрошує знову! Завдяки щедрості спонсорів нас очікує не одноденне, як торік, а дводенне дійство, що відбудеться в Полтаві на Співочому полі Марусі Чурай 5—6 червня. Про мету та особливості цьогорічного фестивалю розповіли на прес-конференції головний режисер цього свята українського духу, режисер Національної опери України Сергій Архипчук, директор фестивалю Микола Кульчинський, відомий музикознавець, редактор газети “Неформат” і ведучий телепередачі “Тинди-ринди” Олександр Євтушенко, художники Микола Маценко й Олег Тістол. Сергій АРХИПЧУК: “Мазепа-фест” став маркою, знаком, символом, брендом, паролем тих нових тенденцій у музичній культурі, які відбуваються не тому, що.., а незважаючи на те, що є загальна тенденція затоптати справжнє, живе, затоптати правду, приховати її, сказати, що її взагалі не існує. Мета фестивалю — через заборони, через паркани і ґрати безвісти, котра панує, зокрема, в засобах масової інформації, де не бачать свого, а пасталакають про чуже, розголошують неправду, а правду замовчують, оприлюднити все те живе, що уособлює наш часу музиці, несе цей час, є його образом, а може, в чомусь дивиться на цей час збоку чи випереджає його. Ми зробимо все, щоб обидва дні були неповторними. Розшириться географія фестивалю: виступлять гурти з Києва, Львова, Вінниці, Івано-Франківська, Херсона, Дніпропетровська, Швейцарії. Ми також прагнемо, щоб жанрове віяло фестивалю було якомога багатобарвнішим: від бард-року, перші кроки в якому робить, наприклад, присутній тут “Їжак”, від балад протесту Лесі Горової, професійного композитора, яка прагне заявити про своє ставлення до того, що відбувається, мовою музики, — до таких зовсім звичних для молодіжних вечірок команд, як київський гурт “Нумер 482” або надзвичайно оригінальний, пошуковий і мистецький “Очеретяний кіт” із Вінниці. Сергій Архипчук сказав, що завдяки дводенній програмі розширяться можливості й для участі полтавських гуртів. — Але це не значить, що ми будемо з закритими очима, точніше, вухами, приймати будь-кого. Планка фестивалю мусить бути високою. Головний режисер пояснив, що один із принципів фестивалю — не повторюватися, дати можливість побачити нових учасників, аби у всіх нас склалася якомога ширша картина сучасної живої музики. Гарним путівником у світ української музики стала книга, яку журналістам презентував Олександр ПОДІЯ Що ж власне особливого й незвичайного мали нагоду почути слухачі, які прийшли в костьол, що на вулиці Великій Васильківській? За словами керівника хору “Почайна” Олександра Жигуна, відбулася “дуже історична подія”, а саме — “в українській культурі зароджується новий напрямок вокально-симфонічної музики”. Сам Віктор Степурко називає свій твір українською православною месою. Хоча в інтерв’ю перед концертом він зазначив, що православні, звичайно, будуть протестувати проти такої назви. Це і не дивно, адже те, свідками чого стали слухачі, аж ніяк не було схоже на традиційну православну месу. В основу твору, справді, лягли обробки церковних наспівів ХVII ст., але, як зазначив автор, ця музика написана крізь призму катастроф ХХ століття. Тобто, твір має повне право називатись і українським, бо присвячений подіям історії рідного народу, і православним, бо за духом і тематикою він без сумнівів таким і є; і, водночас, це свіжа, сучасна, позацерковна музика. Безпосередньо перед початком О. Жигун попередив: “Не жахайтеся, шукайте щось рідне, сучасне, філософське”. Радує, що серед тих, хто прийшов, багато молодих людей. У першу чергу, це студенти “Києво-- Могилянської академії”, які прийшли послухати своїх товаришів з університетського хору “Почайна”. Зала майже переповнена, хоча стояти нікому не довелося, за винятком декількох музик та диригента. Вступне слово сказав Олександр Жигун. Він розповідав про композицію твору, називаючи і коротко характеризуючи окремі його частини, говорив про унікальність події, про новий напрямок в українській музичній культурі, про філософське розуміння композитором православ’я та духу народу. Не залишив поза увагою і своїх виховантиск, і певна допомога громадськості, зокрема й дирекції фестивалю “Мазепа-фест”, котра дарувала цьому радіо записи українських пісень. Якось мені випало їхати поїздом до Києва під звуки “Вашої хвилі”. Яке то було щастя нарешті пожити в рідній стихії! І позбутися відчуття, що ти живеш на окупованій землі, а відтак мусиш шукати засобів до опору, до утвердження свого, рідного, інакше духовний життєвий простір нації звузиться так, що настануть гіпоксія і смерть. Олександр Євтушенко сказав, що безпосередньо перед фестивалем вийде ще одна книжка — рок-антологія України “Легенди химерного краю”, яка охопить 40 років музики — з 1963 до 2003-го. А восени як продовження “100 альбомів з України” має вийти книга, що охопить академічну, духовну, джазову музику, авторську пісню й навіть музику до кіно й театральних вистав, котра сьогодні абсолютно нам не відома, існує ніби поза кадром. Серед “приємних несподіванок, які точно будуть” на фестивалі “Мазепа-фест”, Олександр назвав команду “Димна суміш” та вже згадуваних “482”. Щодо “класиків жанру”, як “ВІЙ”, що існує так само довго, як і “Кому вниз”, то Євтушенко вважає, що такі самобутні групи виступають рідко через те, що маємо дуже спотворений шоу-бізнес, за суттю своєю антиукраїнський. Ми по ефемках можемо почути лише російську попсу, а самобутні явища від нас приховують. — І це абсолютно свідома політика абсолютно конкретних осіб, які займають високі посади у владі. Ми, журналісти, мусимо проти цього боротися, щоб — а) відновити елементарців, сказавши, що студенти плідно й самовіддано працювали, незважаючи на “суботи, неділі, сесії...” Промову було закінчено традиційним “Слава Україні, слава Києво-- Могилянській академії!” Концерт розпочався інструментальним “Прологом”. Присутні поринули у вир чудової музики — яскравої палітри симфонічних інструментів: звучали скрипки, віолончелі, ксилофон, труба. Такий арсенал далеко не типовий для звичайної церковної музики. Особливої глибини всьому дійству надавав орган. У наступних частинах до оркестру приєднався хор “Почайна”, а в деяких частинах лунали партії солістів. Між частинами літургії читець зачитував молитви. Віктор Степурко за- “Мертвий півень” думав свій твір як диптих: перші вісім частин мають назву “Богородичні догмати ХVІІ ст.” і присвячені пам’яті Святителя Димитрія Ростовського; останні дві частини присвячені вшануванню пам’яті гетьмана Мазепи й називаються “Літургія сповідницька”. Вихідним пунктом у зародженні задуму автора став твір видатного чеського композитора Леоша Яначека “Меса Глагольськая” (1927 р.) для солістів, хору, оркестру та органа на старослов’янські тексти. Тим не менше, при всій подібності музично-стильових конструкцій, спільнокореневих слов’янських мотивах у звертанні до православної літургійної етики, як зазначає О. Жигун, “ці два твори мають одну докорінну відмінність — вони різноспрямовані у пророкуванні майбутнього”. По закінчені твору лунали теплі привітання на адресу В. Степурка. Деякі частини диптиху повторювалися “на біс” на замовлення поважних гостей. Серед них був і президент університету “Києво-Могилянська академія” В’ячеслав Брюховецький, який висловився з позиції філолога про те, “яка недосконала мова в порівнянні з енергією духу”. Віктор Степурко явив нам твір незвичайний, певною мірою не позбавлений новаторства, який справді знаменував зародження нового напрямку в українській вокально-симфонічній музиці, з’єднавши традиційні православні наспіви з класичною симфонічною музикою. Наостанок варто сказати, що реакцією тих, хто прийшов на концерт, було переважно зачарування перед живою красою та “енергією духу” музичного дива, яке подарував слухачам творчий геній Віктора Степурка. Михайло ТОЛМАЧОВ z “Мазепа-фест” — новий усеукраїнський фестиваль, за$ початкований торік полтавською крайовою “Просвітою” з високою метою — на землі, де Гетьманська Україна зазнала в 1709 році поразки, виковувати в серцях молоді дух укра$ їнської перемоги. Перший фестиваль мав добру опінію, став подією в мистецькому й суспільному житті держави й запам’ятався багатьом молодим людям, котрі зазнали справжнього кайфу, посилаючи разом із Тарасом Чубаєм “ленту за лентою” по всьому, що гнітить націю, намагаєть$ ся загнати її в азіопську кошару, висмоктати з неї живі соки й націдити в жили гнилої рабської крові. Нещодавно в Національному Будинку органної та камерної музики відбулася прем’єра вокально-симфонічного твору видатного сучасного українського композитора Віктора Сте$ пурка “Літургія сповідницька” для читця, солістів, хору, органа та симфонічного оркестру в десяти частинах. Твір, присвячений світлій пам’яті гетьмана Івана Мазепи, прозвучав у ви$ конанні хорової капели “Почайна” Національного університету “Києво-Могилянська ака$ демія” та Державного заслуженого естрадно-симфонічного оркестру України.
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

DLACZEGO NASZ SPORT WYGRYWA „MIMO”, A NIE „DZIĘKI”

PRZEMYŚLENIA NA GŁOS. SŁAWIĆ WIEŚ KLIWODYŃ ORAZ PAŃSTWO SAINT KITTS I NEVIS. Nie – uważa znany zachodnioukraiński trener i nieoficjalny filozof sportu Denys Tyszczuk. Przygotował mistrzów świata w dwóch różnych dyscyplinach sportu (Serhija Janenkę w biegu na 100 km oraz Jurija Omelczenkę w biegu na orientację) i spalił niejedną milionową część komórek nerwowych, udowadniając urzędnikom znaczenie sportu dla państwa w ogóle. – Tematy sportowe zajmują coraz większą powierzchnię na łamach gazet, dużo czasu poświęca się sportowi w radiu i telewizji, światowe fora sportowe przyciągają uwagę miliardów ludzi. A stadiony ze stutysięcznymi trybunami już nie wydają się tak gigantyczne, jak to było jeszcze całkiem niedawno – rozmyśla zasłużony trener Ukrainy Denys Tyszczuk. – Pojawiła się cała branża sportowa. Znane firmy farmaceutyczne wraz z nowoczesną nauką pracują nad nowymi preparatami medycznymi, które wykorzystuje się równolegle zarówno dla chorych, jak i dla osiągania najwyższych wyników sportowych. Innymi słowy, współczesnego rynku nie sposób wyobrazić sobie bez sportu. W czym więc rzecz? Przecież w swojej istocie angielskie „sport” to gra, rozrywka. Oczywiste jest, że życie wymaga radykalnego przewartościowania stosunku społeczeństwa do sportu. Jedną z głównych idei olimpizmu było to, że na czas trwania Igrzysk wszystkie wojny były wstrzymywane. Relacje między poszczególnymi narodami, które były w stanie wojny, jakby przenosiły się na stadion. Tutaj w uczciwej walce trzeba było udowadniać wyższość tego czy innego narodu. I po to, by wygrać, nie wystarczał (i nie wystarcza teraz) jedynie entuzjazm atlety i trenera. Na zwycięstwo pracowały także grupy specjalistów z innych dziedzin ludzkiej działalności. Jednym słowem, sport już dawno stał się środkiem wielkiej polityki. Jesteś pierwszy na świecie, pokazują cię wszystkie kanały telewizyjne, a zatem przekazałeś całemu światu wiadomość, że istnieje takie państwo – twoje państwo. Na ostatnich letnich Mistrzostwach Świata w lekkiej atletyce w Paryżu na dystansie 100 m zwyciężył Kim Collins z Saint Kitts i Nevis. Czy wielu ludzi słyszało wcześniej o tym maleńkim północnoamerykańskim państwie, które składa się z dwóch wysp o łącznej powierzchni 261 kilometrów kwadratowych z populacją 38 tysięcy? Oczywiście, że nie. Ale teraz usłyszeli! Oczywiście, o wsi Kliwodyń w rejonie kicmańskim obwodu czerniowieckiego też do niedawna mało kto wiedział nawet na Bukowinie (a na świecie prędzej mogli myśleć o Cleveland). Ale biegacz Iwan Heszko swoimi TURNIEJ. Dziwnymi decyzjami „wyróżnił się” stołeczny sędzia Serhij Szebek. W jego pasywach – co najmniej dwa poważne błędy. I oba, tak się złożyło, na korzyść „Szachtara”, który, nawiasem mówiąc, i tak wydawał się silniejszy. Po pierwsze, sędzia usunął dniepropietrowca Ołeha Szełajewa po przewinieniu, za które nie każdy inny arbiter pokazałby nawet żółtą kartkę. Po drugie, bez uwagi pozostał epizod, gdy doniecki obrońca, chwytając rywala za koszulkę, powalił we własnym polu bramkowym Ołeha Wehlińskiego. A gdyby S. Szebek podyktował rzut karny, kto-. Temat rozwoju i budowania sportu na Ukrainie koniecznie trzeba rozpatrzyć przez pryzmat ideologii. Podstawowym składnikiem sportu jest kultura fizyczna. Kultura fizyczna to swoisty i jeden z głównych organów wielkiej piramidy sportu. Bez zdrowego narodu niemożliwy jest sport najwyższych osiągnięć. Przytoczę tylko kilka przykładów. W Japonii pracownicy firm, przedsiębiorstw, którzy zajmują się kulturą fizyczną (w ciągu dnia trzeba przejechać na rowerze lub przebiec 10 km, albo wykonać tysiąc ruchów w innych rodzajach rekreacyjnej kultury fizycznej), otrzymują dodatek do pensji, emerytury. W Chinach wprowadzono obowiązkowy egzamin z kultury fizycznej na egzaminach wstępnych do placówek edukacyjnych wszystkich profili. Jeśli wynajmujesz sobie korepetytora dla doskonalenia wiedzy z fizyki, tak samo dodatkowo zajmuj się i kulturą fizyczną! Efekt takiego chińskiego podejścia jest uderzający: w ciągu 4 lat cała młoda, i nie tylko, populacja zwróciła się twarzą do kultury fizycznej. Nasze media śmieją się z białoruskiego prezydenta Łukaszenki, że gra w składzie reprezentacji WNP w hokeju. A prezydenci USA (Carter, Reagan, Clinton, Bush) regularnie zajmują się bieganiem i innymi rodzajami sportu. Swego czasu Mao Zedong przepływał rzeką Jangcy do 8 km, naśladowały go miliony rodaków. Sądzę, że należy tylko witać, gdy mężowie stanu dają takie przykłady. GDZIE ZNALEŹĆ KIEROWNIKÓW Z NOWYM MYŚLENIEM? Pojawia się pytanie – jak choćby ruszyć problem z miejsca? Bo tak, jak teraz, nie może trwać wiecznie. Nędzna pensja pracowników sportowych nie przyciąga młodych. W rezultacie praca kulturalno-masowa przetrwa dzięki kadrom z czasów jeszcze tak zwanego rozwiniętego socjalizmu. Prawie całkowicie brak bazy materialno-technicznej, którą powinni byli zbudować przez lata niepodległości Ukrainy. Podczas przeprowadzania Olimpiady w Seulu w 1988 roku do gier sportowych wykorzystywano sale placówek edukacyjnych. To znaczy, studenckie sale sportowe odpowiadały standardom olimpijskim. Czy wymienicie na Ukrainie choć jedną studencką salę, w której można przeprowadzić olimpijski turniej w siatkówce? Do tego można dodać także niedoskonałą ustawę o kulturze fizycznej. Oprócz tego, bardzo już nieporadna jest mentalność mężów stanu, którzy nie są gotowi postrzegać kultury fizycznej i sportu we współczesnym kontekście wydarzeń. W najlepszym przypadku deklarujemy swoje zamiary, ale praktycznych działań – prawie żadnych. W rzeczywistości idziemy kursem roztrwaniania i przejadania starej bazy, starych tradycji. Trener wybitnego atlety współczesności Serhija Bubki, Witalij Petrow, przygotował we Włoszech mistrza świata z 2003 roku w skoku o tyczce. Podobnie jest niemal we wszystkich dyscyplinach sportu. Potrzebne jest nowe myślenie, potrzebne są nowe idee i, oczywiście, nowi ludzie. Ci, którzy mogliby lub choćby spróbowali zebrać wszystko, co dobre, wypracowane przez poprzednie pokolenia, i zrobić skok naprzód, aby iść w nogę ze światową wspólnotą. Zrobić to niełatwo. Choć w sporcie wszystko rozstrzyga selekcja, konkurencja, prawo uczciwego zwycięstwa. Aby rozwiązać życiowe problemy naszego ukraińskiego społeczeństwa, w tym także problemy kulturalno-sportowe, trzeba swobodnie wybierać godnych, profesjonalnie nastawionych ludzi, którzy nie wstydziliby się swojej ziemi i nie zdradzali tych, którzy im ufają. Bezsprzecznie, wszystkiego nie wiem, ale wierzę, że mamy taką siłę, która zdoła wspólnie ze swoim narodem stopniowo rozwiązać naglące problemy. Niech rywalizują nasi synowie i córki nie na polach wojny, a na stadionach, bieżniach, w salach sportowych. Niech niosą w świat wiadomość o swojej wsi, swoim kraju, o swojej Ukrainie poprzez sport. Bo kultura fizyczna i sport – to nieodłączna część światowej kultury. O sporcie! Ty jesteś architektem! Ty jesteś szczególnym, niezwykłym budowniczym. Twój materiał budowlany – Człowiek w ruchu. Te wersy – z znanej ody do sportu. Napisał ją jeden z założycieli współczesnych Igrzysk Olimpijskich Pierre de Coubertin. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Obecnie trudno wyobrazić sobie społeczność światową bez sportu, który zdobywa coraz większą popularność i łączy wiele sfer ludzkiej działalności. Czy jednak sport znalazł prawdziwie swoje miejsce w naszym młodym kraju?

Dzięki Yanie Kloczkowej i braciom Kliczko świat wie o Ukrainie, błyskotliwymi zwycięstwami stopniowo przyzwyczaił kibiców do tej melodyjnej nazwy — Kliwo-dyn. Prowadzę do tego, że nawet małe lub mało zauważalne państwo powinno mieć swoją cywilizowaną, demokratyczną i ideologiczną koncepcję. Nie trzeba bać się słowa „ideologia”. Nieodłącznym składnikiem ideologicznej koncepcji budowy państwa powinien być sport ze wszystkimi jego osiągnięciami. Obywatele powinni orientować się na najlepsze osiągnięcia atletów, być z nich dumni, a władza powinna na wszelkie sposoby wspierać sportowych bohaterów. Bo ci bohaterowie to swoiści wojownicy, którzy na arenach sportowych wywalczają zwycięstwa i podnoszą prestiż państwa. W ten sposób, rozwijając i wzmacniając ideologiczną koncepcję budowy państwa, cementują ludzką wspólnotę. KRAJ MUSI ZNAĆ SWOICH BOHATERÓW. PRAWDZIWYCH. Czy wszystko jest w porządku z tymi sportowymi prawdami na Ukrainie? Najpierw ze sportowych wiadomości dowiadujemy się o plotkach, na przykład na temat hiszpańskiej lub angielskiej ligi piłkarskiej, i dopiero na końcu tak zwanych sportowych wiadomości dowiadujemy się o sukcesach tego czy innego ukraińskiego sportowca na Mistrzostwach świata lub Europy. Odbywa się jakby przewartościowanie wartości. To, co naprawdę ważne dla ideologicznej koncepcji budowy państwa (w danym przypadku — sukcesy ukraińskich sportowców na światowych zawodach), odsuwa się na dalszy plan, a za główne wydarzenie bierze się informację, na przykład o fryzurze Beckhama. W ten sposób zakłada się błędne wartości w świadomości naszych obywateli. W rezultacie prawie nie znają oni swoich prawdziwych bohaterów. Czy wielu wie u nas o Ihorze Turczynie — wybitnym trenerze piłki ręcznej, który za wszystkie swoje osiągnięcia został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa? Ihor Turczyn zmarł jak prawdziwy bohater — w przerwie meczu eliminacyjnego piłki ręcznej w Rumunii. Wyjdźcie na ulicę i zapytajcie ludzi: o „wybitnym trenerze” Leonidzie Buriaku słyszeli prawie wszyscy, a o prawdziwym bohaterze Ihorze Turczynie — jednostki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

CZY „SZACHTAROWI” POMOGŁO „WYDOBYCIE” PUCHARU UKRAINY?

Skandale związane z przypadkowymi błędami lub otwartą stronniczością przedstawicieli piłkarskiej Temidy coraz częściej psują kibicom wrażenia z „gry milionów”. Nie był niestety wyjątkiem mecz finałowy Pucharu Ukrainy pomiędzy donieckim „Szachtarem” a dniepropetrowskim „Dnipro”. Nie wiadomo, jak wszystko mogłoby się skończyć. Przecież wtedy wynik wynosił zaledwie 1:0 na korzyść „Szachtara”… Ale jakkolwiek by nie było, drużyna miliardera Rinata Achmetowa po raz piąty zdobyła Puchar Ukrainy. I miło, że początek tego sukcesu dali mimo wszystko nie arbiter, a sami donieccy piłkarze, którzy zdołali otworzyć wynik już w pierwszej minucie. Rumuński pomocnik Răzvan Raț „dośrodkował” w pole karne, gdzie celnie głową zagrał były napastnik młodzieżowej reprezentacji Ukrainy Ołeksij Bielik. „Górnicy” nadal grali ciekawiej i, co najważniejsze, ostrzej. Przełomowa mogła stać się 26. minuta, kiedy Szebek za brutalny wślizg przeciwko Serhijowi Nazarence ukarał czerwoną kartką Rumuna Flaviusa Stoikana. „Dnipro” uzyskało przewagę liczebną i wydawałoby się, że powinno automatycznie przejąć inicjatywę. Jednak Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef redakcji Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. zrobić tego nie zdążyło. Już cztery minuty później główny sędzia przywrócił równowagę liczebną, usuwając Ołeha Szełajewa za faul przeciwko Anatolijowi Tymoszczukowi. Ołeh rzeczywiście nieprzepisowo atakował kapitana „Szachtara”, ale nie tak niebezpiecznie, jak miało to miejsce w poprzednim epizodzie. Sprawiedliwość wymaga zaznaczenia, że całkiem sympatyczna dniepropetrowska drużyna, która ze względu na swoją ukraińską orientację kadrową oraz niezłą grę w ostatnim czasie poważnie poszerzyła krąg swoich zwolenników, w tym finale, po prawdzie, nie zasługiwała na zwycięstwo. Czy sprawiedliwie byłoby wygrać, trafiając w całym pojedynku tylko raz w światło bramki? Dlatego logicznym można nazwać drugi gol, który w 90. minucie spotkania strzelił niestrudzony Anatolij Tymoszczuk. Tak więc honorowe trofeum przypadło tym, którzy bardziej do niego dążyli. Stronę przygotował Heorhij MAZURASZU Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie Redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин