Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №23 за 2011 рік

16 с. · 41 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

CO NAM „PRZYPADEK TABACZNIKA"?

LIST CZYTELNIKA DO REDAKCJI! Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Właściwie nie istnieje żaden szczególny „przypadek Tabacznika", jest natomiast zjawisko stale identycznej reakcji na podobne postacie, które zawsze pojawiały się w historii Ukrainy. Nigdy nie brakuje zleceniodawców rozumnego, systemowego i bezlitosnego wykorzeniania wolnego ukraińskiego ducha. Gdybyśmy tę sytuację przenieśli na czasy kolonizacji Ameryki Północnej, to przemówienia ówczesnego ministra edukacji o dobru, jakie ich oświata przyniesie kulturze Apaczów, z pewnością były podobne do wypowiedzi i wywiadów Dmitrija Tabacznika. Wszystko jakby dla poprawy jakości edukacji tubylców, lecz z szczególnym pietyzmem wobec języka wieloletnich kolonizatorów i ani słowem o gwarantowanej przez państwo ochronie języka państwowego. Słuchając jego wywiadu w radiu „Echo Moskwy", pewien rosyjski słuchacz z zachwytem rozpoznał w nim przyrodzonego ministra edukacji Rosji: „Это что, был отчет украинского министра о проделанной работе? Так такое, кажись, в Кремле надо говорить или на Лубянке, а не на „Эхе"!" Pełną diagnozę przypadku Tabacznika można znaleźć w rozumnym i bardzo trafnym artykule znanego dziennikarza Okary „Дмитрій Владимировичъ Табачникъ. Welcome to Russia!" (UNIAN). Już przebrzmiały głośne i teatralne antytabacznikowe akcje, po których talent zamówionego bojownika z nacjonalizmem Ukraińców w Ukrainie jeszcze bardziej rozkwitł i nabrał sił. Niestety, nie było oczekiwanych poważnych działań w obronie praw ze strony naszej rozsądnej i patriotycznej elity. Nie wierzmy, że nie mamy fachowców, zdolnych władać prawem, zdolnych precyzyjnie opisać skład przestępstwa ministra. Ten „skład przestępstwa” każdy prosty Ukrainiec wyczuwa intuicyjnie. Oczywiście nauka prawnicza w służbie władzy natychmiast udowodni, że żadnego przestępstwa wobec Ukraińców nie ma, a wspomniany minister jeszcze zasługuje na podziękowania za progresywne nowacje, demonstruje taką głębię patriotyzmu, jakiej nie mają żadni nacjonaliści. To, że profesjonalna myśl prawnicza nie spieszy się, by stanąć w obronie samobytności Ukraińców i 10. artykułu Konstytucji, nie próbuje szturmować swoimi pismami tak zwanych „skorumpowanych ukraińskich sądów”, oznacza tylko to, że na świecie duch kolonializmu pozostał tym samym, jakim był jeszcze w czasach podboju aborygenów Ameryki i czarnego niewolnictwa. Te odiozowe osoby, które bezczelnie rusyfikują wyjątkowy świat Ukraińców, są złymi zjawami snu oszołomionego, sennie okradzionego, ostrożnego i jeszcze nieodważniałego na wolności narodu. Ukraińcy nie powinni spać, bo nieszczęście nigdy nie śpi. Bądźmy szczerzy wobec siebie: kolonialny rosyjski duch przez ostatnie 20 lat tak i nie wyszedł z Ukrainy, można go jedynie wypędzić i wyrwać z naszego prostego życia jak chwast. Duch imperium żyje, dopóki się przed nim bronimy, dlatego prowokuje nas do emocji i żywi się naszymi nerwami. A najlepsza obrona nie jest polityczna, lecz osobista, i leży w rękach każdego Ukraińca — trzeba żyć tak, jakby nie było żadnego Tabachnyka, tysięcy płatnych „trolli internetowych”, śmiertelnie szkodliwej telewizji, sprzedajnych polityków i fałszywych zbawców narodu. Nie wystarczy po prostu ignorować, trzeba wymagać tego, czego potrzebuje wolny Ukrainiec, tworzyć i podtrzymywać wokół siebie ukraiński świat! To właśnie jest walka o własną sферę istnienia i rozwoju. Czyżby Dmytro Tabachnyk w epoce Internetu mógł zrobić cokolwiek przeciwko narodowej samoświadomości ukraińskiej młodzieży? Wysiłki adeptów prorosyjskości, najemników „russkogo mira” hałaśliwie „odrabiają” niezłe obce finansowanie. Największym efektem, który im się zalicza, jest marnowanie naszego czasu na dyskusje, odwracanie uwagi drobnostkami niekulturalnymi i prowokacjami, mającymi na celu przeszkodzić naszej systemowej, precyzyjnej i nieuchronnej narodowej reakcji. Kto jest rozumny, a wśród Ukraińców takich bardzo wielu, zawsze znajdzie właściwe, wyważone słowo i czyn. Ostatnia teza jest równoznaczna z hasłem „Ukraina ponad wszystko!”, ale nie na sztandarach polityków, lecz w praktyce. Z rozumieniem siły i prawdy. Musimy nauczyć się podejmować jednolite decyzje ogólnonarodowe i jednomyślnie je wykonywać, nie rozpraszając się głosami z boku. Jeśli w tym momencie stanie nam na drodze coś w stylu tabachnykowskim albo coś charyzmatycznego i zbankrutowanego, zostanie zmiecione z drogi i naród pójdzie dalej, bo trzeba iść, być Ukraińcami, silnymi w sobie każdego dnia. Z OKAZJI 70-LECIA URODZIN IWANA MYKOŁAJCZUKA 10–12 JURIJ ILLIENKO: „ZACZĄĆ OD POCZĄTKU” Ciąg dalszy tematu na str. 3

Машинний переклад

MIESZKANIOWO-KOMUNALNY RABUNEK

CZYTELNICY SYGNALIZUJĄ Petro ANTONENKO Taryfy mieszkaniowo-komunalne to temat, być może najbardziej bolesny dla przeważającej większości obywateli. Dlatego tak ostre, nerwowe stało się posiedzenie rządu z udziałem głowy państwa 1 czerwca, gdzie rozpatrywano kwestie taryf. Prezydent Janukowycz rzucał gniewnymi słowami pod adresem władzy wykonawczej za nieporządek z taryfami: „W zeszłym roku przyjęliśmy szereg ważnych decyzji. Co zrobiono po tym? Nic! Znudziło mi się prowadzenie tych rozmów w kółko i nierobienie niczego. W końcu, czy wykonawcy mają głowę na karku?”. Z kolei szef władzy wykonawczej, premier Azarow, również nie szczędził gniewnych słów: „Trzeba pociągnąć do odpowiedzialności merów, którzy dopuścili się nielegalnych naliczeń taryf komunalnych. Trzeba uznać nieodpowiedzialność Ministerstwa Budownictwa i Gospodarki Mieszkaniowo-Komunalnej oraz regionalnych administracji państwowych”. Dalej Azarow wydaje polecenie gubernatorom, by zwolnili kierowników wodociągów i firm dostarczających energię w szeregu miast kraju, znaleźli odpowiedzialnych za wzrost taryf, prosi prezydenta o ogłoszenie nagany niektórym gubernatorom. Burza w szklance wody zakończyła się tym, że tego dnia prezydent zwolnił ze stanowisk wicepremiera — ministra rozwoju regionalnego, budownictwa i gospodarki mieszkaniowo-komunalnej Wiktora Tichonowa, jego zastępcę Jurija Chiwrycza oraz przewodniczącego Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Walerija Saratowa. Wygląda na to, że w kolejce jest zwolnienie kilku przewodniczących obwodowych administracji państwowych, przede wszystkim pod zarzutem niekontrolowanego wzrostu taryf. A lud uspokojono obietnicą stworzenia ogólnopaństwowego organu ds. ustalania cen w sferze komunalnej, kolejnej biurokratycznej struktury. Obiecano również przywrócić taryfy do poprzednich rozmiarów tam, gdzie zostały one nielegalnie podniesione. W szczególności podobną rzecz obiecał kijowianom przewodniczący stołecznej miejskiej administracji państwowej O. Popow. To wszystko słowa. Teraz przejdźmy do prozy życia. Do redakcji naszej gazety zwrócił się mieszkaniec rejonu swiatoszyńskiego stolicy Petro Pawłowycz Tytariw. Człowiek doświadczony, swego czasu pracował jako główny mechanik wodociągów, dwukrotnie wybierano go na deputowanego rady lokalnej. Tak więc z gospodarką komunalną i ustalaniem taryf jest dobrze zaznajomiony. I oto nasz czytelnik oburzony opowiedział, że mimo gniewnych tyrad na szczytach władzy, rozmów o obniżeniu zawyżonych taryf, jemu i innym mieszkańcom rejonu, a nawet całego miasta, podsuwa się jeszcze wyższe taryfy. Konkretnie — rejonowa administracja państwowa proponuje zawarcie dwóch umów na obsługę mieszkaniowo-komunalną ze wskazaniem nowych stawek. Jedną umowę proponuje się zawrzeć z Organizacją Remontowo-Eksploatacyjną nr 10, tak obecnie nazywają się dawne ŻED-y. Tutaj niby zwykły wykaz prac z obsługi budynków, ale czytelnik zwrócił uwagę, że suma opłaty wynosi już nie 104, a 114 hrywien miesięcznie. Nawiasem mówiąc, z wielu rodzajów usług opłatę z jakiegoś powodu pobierają od metrów kwadratowych mieszkania, chociaż logiczniej byłoby od liczby członków rodziny. Na przykład sprzątanie klatki schodowej i podestów. Czyżby od tego, że człowiek ma mieszkanie o większej powierzchni, komunalnikowi przybyło zamiatania? Ale dlaczego jednak podwyższono ogólny taryf? Może doszły usługi? Tak bywa: komunalnicy po cichu dodają jakąś usługę, o którą ludzie nie bardzo proszą, i w efekcie podwyższają opłatę. Petro Pawłowycz skrupulatnie policzył wszystkie rodzaje usług. Na standardowym blankiecie jest ich, jak poprzednio, 23. Mykoła CYMBALIUK Ukraina zbliża się do amerykańskich standardów demokracji. U nas już dokładnie tak jak u nich: jeśli ktoś ukradnie igłę, wsadzą go do więzienia, a jeśli ukradnie milion — zrobią prezydentem. Tutaj my nawet ich da-a-aleko prześcignęliśmy! Jest i druga cecha: każdy wolny obywatel ma prawo wnieść pozew przeciwko państwu, jeśli dopuszcza się ono ucisku jego praw i wolności. Podobnych pozwów u nas, co prawda, są jednostki. I przyczyna nie tyle w niskiej świadomości prawnej obywateli, co w głębokim zwątpieniu co do zdolności ukraińskich sądów do służenia Duchowi i Literze prawa. Jednak nie wyginął jeszcze duch kozacki wśród gromady ukraińskich świniopasów. Zwłaszcza wśród sławnych potomków Słobożanszczyzny. Potwierdza to długotrwały proces sądowy charkowianina Wołodymyra Fedorowycza Kowalenki przeciwko Radzie Miejskiej Charkowa. A zaczęło się wszystko siedem lat temu. Jeśli nie liczyć 1996 roku. Naszemu obywatelstwu wciąż pamiętny jest kontrrewolucyjny sabat rosyjsko-prorosyjskiej piątej kolumny w Siewierodoniecku. Wtedy grożono stworzeniem czegoś w rodzaju odrębnej Republiki Doniecko-Krzyworoskiej wzoru 1918 r. Ale: no pasaran! — wróg, wybaczcie, zamysł Moskwy nie przeszedł. Ale piątokolumnowcy nie drzemią: wyrzuca się ich drzwiami, oni wchodzą oknem. Po kilku latach zaplanowano nowy antypaństwowy, antyukraiński wybuch. Jedna po drugiej, jak w wyniku reakcji łańcuchowej, rady obwodów południowo-wschodnich, gdzie regionaliści mają agresywną prorosyjską większość, zaczęły przyjmować decyzje o regionalnym języku rosyjskim. W istocie całkowicie negowały one i niszczyły państwowy, ukraiński. Rada Miejska Charkowa 6 marca 2006 roku przyjmuje również decyzję nr 43/06 „O języku rosyjskim w m. Charkowie”. Zgodnie z nią, rosyjski uznawano za regionalny. PRZY OKAZJI… Wzrost taryf na usługi mieszkaniowo-komunalne, zarówno w stolicy, jak i w regionach, przy czym chaotycznie i niekontrolowanie, stał się jeszcze jedną charakterystyką nowej władzy. Wprawdzie „nową” nazywamy ją jakoś z inercji. Wkrótce minie półtora roku, wystarczająco dużo czasu, aby zobaczyć, na co stać tę władzę. Póki co miliony obywateli widzą jedynie wzrost cen i taryf.

Машинний переклад

WOLNOŚĆ SŁOWA — DO BRAM MEŻYHIRJI

Zdziwiło jednak, że aż 8 tych usług nie będzie teraz świadczonych, przynajmniej w umowie przy nich widnieją zera. Tymczasem usługi są potrzebne. Na przykład odśnieżanie, posypywanie chodników piaskiem lub solą, sprawdzanie przewodów kominowych i wentylacyjnych pod kątem bezpieczeństwa pożarowego. Otóż nasz czytelnik wyraził całkiem rozsądne przypuszczenie: na te niezbędne usługi pracownicy komunalni sporządzą osobne umowy i będą zmuszać mieszkańców do ich podpisywania. Oczywiście, usługi za dodatkową opłatą. „To prawdziwe haracze” — oburza się rozmówca. Cóż tu zaprzeczyć? Jeśli chodzi o drugą umowę, którą zaproponowano ludziom do podpisania, mowa w niej o dostawach ciepła, wody i gazu. Kluczowe usługi. Dziwi jedynie, że ludziom proponuje się zawarcie ich nie bezpośrednio z odpowiednimi służbami, a przez trzech pośredników. Po co potrzebna taka fatyga i dodatkowe koszty? Temat komunalnych haraczy kontynuuje w liście do redakcji gazety nasza czytelniczka Ołeksandra K. z Mykołajiwki w rejonie słowiańskim w obwodzie donieckim, bogatym, jak nam mówią, regionie, który jest przepełniony nośnikami energii. Kilka lat temu kupiła starą chatę, oczywiście zelektryfikowaną. W chacie tej nie mieszkała, prądu prawie nie włączała, ale rzetelnie płaciła za te zużyte kilka kilowatów. O czym informowała elektryków. Jednak emerytka korzystała z prądu niedługo. Pracownicy sieci elektrycznych odcięli chatę od zasilania. A kiedy kobieta zwróciła się, aby je przywrócić, zażądali takiej ceny: 500 hrywien za podłączenie prądu i jeszcze 800 hrywien za zainstalowanie licznika. „Komu mam się skarżyć, nie wiem, i płacić nie mam z czego i nie mam za co. Bo ja niczego nie naruszyłam” — pisze kobieta w liście. Wierzymy, że płacić takie haracze nie ma z czego, a co najważniejsze — za co właściwie płacić? A skarżyć się należy chyba tylko rodzimej donieckiej władzy, gubernatorowi A. Blizniukowi, który też był na owym posiedzeniu rządu. Można też jeszcze wyższemu urzędnikowi-ziomkowi. …Dni temu słyszę w trolejbusie, jak jeden emeryt mówi do drugiego: „Słyszałeś, jak Janukowycz zrugał Azarowa na posiedzeniu rządu w sprawie taryf? Mówi, trzeba myśleć o ludziach…” I taki już, widzę, zadowolony ten emeryt. A jakże, zrugali, porozmawiali, obiecali zaprowadzić porządek… Petro ANTONENKO Tyle już powiedziano i napisano o uzurpacji przez Wiktora Janukowycza państwowej rezydencji Meżyhirja! I o samym tym świętym dla naszej historii miejscu. I o tych 137 hektarach rajskiego terenu. I o nieprzyzwoitym przepychu w biednym kraju. W odpowiedzi — ignorowanie. Rok temu, 4 czerwca 2010 roku, kiedy na konferencji prasowej dziennikarze w końcu dopadli Janukowycza pytaniami o Meżyhirję, głowa państwa oświadczyła: „Zbierajmy się, zaraz pojedziemy”. Mówiąc, że tam, na miejscu, wszystko wam zademonstruję. I choć kamery telewizyjne przekazu na żywo zaraz wyłączono, to z zapowiedzianym coś trzeba było zrobić. A nie chciało się. Poważny powód dla „niepojechania” został znaleziony: w Administracji Prezydenta nie ma autobusu, żeby wieźć dziennikarską brać. Minął rok. Dziennikarze — naród pamiętliwy, niejednokrotnie publicznie przypominali o obiecanej wycieczce do prezydenckiego majątku. Więc pierwsza rocznica obietnicy, a do tego święto zawodowe — Dzień Dziennikarza skłoniło kolegów — aktywistów ruchu społecznego „Stop cenzurze” do ogłoszenia 6 maja niewielkiego pikietu przed bramami prezydenckiej rezydencji w Meżyhirji. Cel akcji — prosty i zrozumiały. Po pierwsze, przypomnieć głowie państwa, że ignoruje publiczne oskarżenia o korupcję, związane z „prywatyzacją” Meżyhirji. Po drugie, zwrócić uwagę obywateli na daną i niewykonaną obietnicę prezydenta — czyż nie jest to odzwierciedlenie całego systemu takich „obietnic-cacenek”, zaczynając od programu wyborczego. Nie warto przypominać, że nasza Konstytucja gwarantuje prawo obywateli do podobnych akcji bez wcześniejszych zezwoleń, wniosków, rejestracji. Należy jedynie powiadomić władze lokalne — organizatorzy dziennikarskiej akcji powiadomili o zamiarach Radę Wiejską w Nowych Petriwcach, na terenie której znajduje się Meżyhirja. 4 czerwca zgromadzenia dziennikarzy zostały zakazane przez sąd. Kijowski okręgowy administracyjny. Decyzję podjęła sędzia Hanna Panowa. Na wniosek, który złożył do sądu wójt Nowych Petriwiec Rodion Starenkyj. Wójt oświadczył, że złożył wniosek z prośbą o zakazanie zgromadzeń dziennikarzy, działając w interesie współmieszkańców. Akcja, mówiąc, była zaplanowana na jednej z ulic wsi i przeszkadzałaby wieśniakom iść do pracy. W rzeczywistości wieśniacy dziesiątą drogą omijają Meżyhirję, dokładniej, ich „omijają”, bo do prezydenckiej posiadłości nie dopuszczają ich nawet na strzał armatni. O co więc chodzi? A wójt nie zawstydził się poprosić sąd o zakazanie takiej akcji… na cały 2011 rok, ze wszystkimi jego dniami roboczymi i wolnymi. W zamian zaprosił dziennikarzy do Nowych Petriwiec… z łopatami i motykami — porządkować teren, wszak właśnie tymi narzędziami rząd radzi pospólstwu ratować się przed szalonym drożeniem produktów. Jeszcze dalej poszła sędzia Panowa. Nie tylko poparła wniosek wójta, ale i znalazła nowe argumenty przeciw. Główny — troska o ciszę i spokój jednego z wieśniaków, którego nazwisko brzmi — Janukowycz. Najpierw sędzia skonstatowała, że „miejscem przeprowadzenia zgromadzeń ogłoszono miejsce zamieszkania prezydenta Ukrainy, a nie miejsce jego pracy”. I dalej w postanowieniu sądu: „Biorąc pod uwagę konstytucyjne zasady ochrony prawa człowieka do życia osobistego, jego nienaruszalności, prawa do wypoczynku w czasie pozapracowniczym, wskazanymi zgromadzeniami dojdzie do naruszenia istniejących osobistych praw człowieka”. Oto troska o CZŁOWIEKA! Dla niej sędzia może „zapomnieć”, że poniedziałkowy poranek, na który planowano akcję, — to dzień roboczy i czas pracy w kraju, więc po co tu troska o „wypoczynek”? A „zapomnieć”, że oficjalnym „miejscem zamieszkania” Janukowycza Wiktora Fedorowycza jest miasto Kijów, nabrzeże Obołońskie, budynek nr 15 (patrz jego deklaracja o dochodach). O czym jest ta historia w Dniu Dziennikarza Ukrainy? Po raz kolejny zobaczyliśmy, czym jest sfabrykowany sąd. Że liderzy polityczni, najwyżsi urzędnicy naprawdę są panami swojego słowa: zachciał — dał słowo, zachciał — zabrał z powrotem. A jeszcze zobaczyliśmy, jaka świta gra naszego króla. …W poniedziałek rano, w Dniu Dziennikarza, około 60 kolegów mimo wszystko przyjechało do rezydencji Janukowycza w Meżyhirji. Jak dowcipnie wyjaśnili, żeby sprawdzić, czy zostanie wykonana decyzja sądu o zakazie akcji. Odpoczywać prezydentowi nie przeszkadzali, bo o 9 rano wyjechał z bram rezydencji i popędził do pracy. Obok dziennikarzy nie zatrzymał się. Z następnego samochodu do dziennikarzy wyszła rzecznik prasowa prezydenta Darka Czepak. Witając ze świętem, wyniosła kolegom bukiet kwiatów i ogromny tort. Nikt z dziennikarzy nie wziął ani jednego kwiatka, rzecznik prasowej przyszło położyć je przy drodze, a tort, na który też nikt się nie rzucił, postawić na ganku komendantury. Oto tak, po raz kolejny, rozminęły się prasa i władza…

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Kowalenko Klepe…

Prowadzenie spraw urzędowych i dokumentacja przedstawicielskiej i wykonawczej władzy — wszystko musiało przejść na język sąsiedniego państwa (choć i wcześniej ukraińskiego tam było niewiele). Ta sama władza zobowiązała się zapewnić wykonanie uchwalonej antykonstytucyjnej, antypaństwowej decyzji. Słabe protesty ukraińskich partii demokratycznych i organizacji społecznych niczego nie dały. Choć na to mieli dostatecznie wiele możliwości prawnych, organizacyjnych i finansowych. Nie do porównania z możliwościami pojedynczego obywatela. Ale Wołodymyr Kowalenko nie liczył się z niczym. Bo sumienie i honor człowieka, jego państwo, ponad wszystko. Ще w 1996 roku wniósł był pozew do Charkowskiej Rady Miejskiej w sprawie jej bezprawnej decyzji „O stosowaniu Konstytucji Ukrainy i Ustawy USRR »O językach w Ukraińskiej SRR«”. Ona, w zasadzie, była zapowiedzią niemal analogicznej, z 2006 roku. Wówczas, we wrześniu 1999 roku, Sąd Rejonowy Frunzeński w Charkowie uznał decyzję za bezprawną i zobowiązał radę miejską do jej uchylenia. Zresztą to zrozumiałe: zgodnie z postanowieniami art. 26 i art. 59 Ustawy „O samorządzie terytorialnym na Ukrainie” ta kwestia nie należy do ich kompetencji. To samo zaznacza się w art. 29 Statutu gminy terytorialnej miasta Charkowa. Ani słowa na ten temat nie ma także w Europejskiej karcie samorządu terytorialnego. Ale wóz, jak mówią, dalej stoi w tym samym miejscu. Charkowscy władcy (i nie tylko oni) powołują się na Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych. O tych spekulacjach mówiono i rozmawiano już wiele. Choćby kilkoma słowami przypomnę. Doktor nauk prawnych Wołodymyr Wasylenko, m.in., już pisał o nieautentycznym tłumaczeniu karty, wbrew elementarnym zasadom. Czyli wykonano je nie z oryginału, lecz via Russia (przez Moskwę). I w ogóle karta dotyczy języków, które wymierają. Władze miejskie dopuściły się również innego podstępu, tak charakterystycznego dla moskiewskiego pisku, który nazywa się „ruskim mirem". Nie chcą bowiem, widzicie, pamiętać o imperialno-rosyjsko-bolszewickiej krwawej praktyce na ziemi ukraińskiej przez wszystkie wieki, kiedy ich noga deptała i fizycznie wyniszczała naród ukraiński, jego kulturę, jego język. I milczą o tym, że język rosyjski jest językiem kolonizatora, migranta. A także w warunkach, gdy 97,2 % charkowian swobodnie włada językiem rosyjskim, a językiem ukraińskim tylko 62,5 % (Ukraińcy według narodowości, a dokładniej według zapisów w dokumentach, stanowią 61 %), podstawy prawne do obrony języka rosyjskiego są bluźnierstwem. Warto wspomnieć o jeszcze jednym ważnym szczególe. Główny postulat wojskowej doktryny Moskwy brzmi: obiektem interesów geopolitycznych Federacji Rosyjskiej są terytoria innych państw z ludnością rosyjskojęzyczną. Oznacza to, że tam, gdzie „mówią po rusku", w każdej chwili, kiedy tylko zamarzy się, może znów stanąć „but" nieproszonego „starszego brata". Powołując się na przytoczone fakty i rozważania, opierając się na artykułach Konstytucji Ukrainy i ustawach, Wołodymyr Kowalenko zwrócił się najpierw do Charkowskiego Sądu Obwodowego. Następnie — do Kijowa, do Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy. Dowodził: w Charkowie władze miejskie podejmują bezprawne działania wobec języka państwowego, a niebezpieczeństwo dla ukraińskiego państwa, jego niepodległości, realnie narasta. Prosił: powstrzymajcie samowolę piątej kolumny! Uchylcie uchwałę Rady Miejskiej Charkowa „O języku rosyjskim w mieście Charkowie" jako sprzeczną z aktami prawnymi wyższej mocy prawnej! …I szczupaka wrzucono z powrotem do rzeki — Kijów odesłał sprawę z powrotem do Charkowa. Piłatowie umyli ręce. Po raz kolejny zapominając, że kajdany dla nich od dawna kuje się za murami krwawoczerwonego Kremla. Ale bądźmy optymistami. Bo i nasz Kowalenko nie gada, tylko kuje. Czy tylko klepie…

Машинний переклад

«ROŚLINY TYTONIOWE» W KIJOWIE

Mykoła TABORYT Temat przekształcenia przez Tabacznyka Ministerstwa Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu Ukrainy w ideologiczne centrum sowietyzacji i rusyfikacji nie jest nowy. Upokarza to honor kraju i godność przeciętnych Ukraińców, wywołując sprawiedliwe oburzenie milczeniem prezydenta jako gwaranta państwa ukraińskiego. Są ku temu podstawy czy nie, ale opinia publiczna bezpośrednio wiąże z tym ostatnim także te nielegalne operacje finansowe, które od czasu do czasu wstrząsają wspomnianym resortem. Czego warta ostatnia, kiedy Tabacznyk próbował zorganizować dodatkowe egzaminy dla uczniów klas 5—7! Koszt operacji, według słów deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy Olesia Donija, wynosi około 200 milionów hrywien. To te „grosze”, które po raz kolejny zamierzano wyciągnąć z kieszeni rodziców. Przytoczony fakt jest kolejną ilustracją niewyczerpanych „inicjatyw” oświatowego „mędrca”. Następna, którą tak bardzo lubi, świadczy o kolejnej zakrojonej na szeroką skalę prowokacji. „Dzisiaj — jest przekonany deputowany Rady Kijowskiej, przewodniczący komisji ds. kultury i turystyki Ołeksandr Bryhynęć — dziecko, które mieszka na Ukrainie i uczy się w ukraińskiej szkole, ale nie uczy się ukraińskiego, oznacza jedno: to znaczy, że przygotowują je do tego, iż będzie żyło nie w państwie ukraińskim”. W ten sposób środki budżetowe, które tworzą ukraińscy podatnicy, idą na edukację i wychowanie dzieci obcego państwa. Deputowany ostrzegł: kijowskie dzieci będą siłą pod różnymi pretekstami zaganiane do klas rosyjskojęzycznych. Rodziców będą karmić obietnicami lepszych warunków nauki, darmowych obiadów, darmowych kółek zainteresowań, basenów i Bóg wie czego jeszcze. Będzie mnóstwo innych przynęt. Byle tylko połknęli haczyk i przechodzili. Rosja to bogate państwo i na podobne plany wystarczy jej pieniędzy. Tabacznykom jest to doskonale wiadome. Bo są im bardzo potrzebni tacy — bez rodu i plemienia. Że nie są to chimeryczne wymysły, świadczą także wystąpienia Iryny Ołeksandriwny Kruhłowej, matki dwóch uczennic z Doniecka, oraz nauczycielki z Toreza Ludmyły Mykołajiwny Skuratowycz. Władze Doniecka „się wyróżniły”: przygotowują do zamknięcia 26 szkół! Zresztą goście występowali w języku rosyjskim. I w Nadija KYRIAN Wspierać akcję stołecznych protestujących przyjechali rodzice i nauczyciele ze szkół obwodu donieckiego, gdzie miejscowe władze dopuszczają się bezprawia. Nasza gazeta wielokrotnie pisała o tym, że w Doniecku zamykają szkoły z ukraińskim językiem nauczania, w szczególności szkołę nr 111. Iryna Kruhłowa, która stoi na czele grupy inicjatywnej rodziców tej szkoły, poinformowała o niedawnych wydarzeniach. W szczególności o dziwnych sprzecznych wnioskach Prokuratury Donieckiej: kiedy do prokuratora miasta Doniecka Ołeksandra Olmezowa zwrócili się rodzice z prośbą o oprotestowanie nielegalnej decyzji Rady Miejskiej Doniecka w sprawie zamknięcia ich szkoły, 6 maja otrzymali odpowiedź, że podstaw do oprotestowania nie ma. A na zapytanie deputowanego ludowego Arsenija Jaceniuka w tej samej sprawie (!) 4 maja z Prokuratury Donieckiej nadeszła odpowiedź, że nielegalna decyzja Rady Miejskiej Doniecka została oprotestowana przez prokuraturę miasta Doniecka. Dwie przeciwne opinie w jednej głowie — czy to już jakaś choroba? 27 maja Woroszyłowski Sąd Rejonowy w Doniecku swoim postanowieniem wstrzymał decyzję Rady Miejskiej Doniecka o likwidacji szkoły. Jednak dyrektor szkoły Switłana Babenko ignoruje to postanowienie, nie przyjmuje od rodziców podań do pierwszej klasy. Kierownik wydziału oświaty rady dzielnicy Pietrowskiej w mieście Doniecku Łarysa Fofanowa również oświadcza, że jeśli nawet rodzice obronią szkołę przez sąd, ona nie dopuści do tego, aby wznowiono nabór do pierwszych klas. Zatem bez wątpienia szkołę chcą uczynić małokompletową sztucznie (obecnie jest tam 240 uczniów). Podobna historia jest w Torezie w obwodzie donieckim. Nauczycielka geografii szkoły nr 27 Ludmyła Mykołajiwna Skuratowycz opowiedziała, że jeszcze w grudniu ubiegłego roku po- Zdjęcie M. Cymbaliuka u żadnego z uczestników akcji nie wywołało to jakiegoś protestu. Ale obie donieczanki są przekonane: nikt nie ma prawa drwić z ukraińskiej Konstytucji, z ukraińskich praw. Nasze dzieci mają prawo uczyć się w normalnych szkołach, uczyć się ukraińskiego jako państwowego i mieć przyszłość we własnym niepodległym państwie. I nie chcą, nie muszą korzystać z hybryd „roślin tytoniowych”, sfałszowanych gdzieś, a podrzuconych nam przez wielkich kombinatorów z Ministerstwa Oświaty. Zresztą profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wołodymyr Panczenko jako pierwszy wspomniał o „roślinach tytoniowych”. Kilka lat temu w Charkowie wyszła książka „Droga krzyżowa Stołypina”. Jej autorami są skandalicznie znany D. Tabacznyk i W. Woronin. Nie ma w niej nic nowego, ale profesor wyczytał ciekawy fakt. Okazuje się, że zabity w 1911 r. przez kijowskiego Żyda Bogrowa reformator Imperium Rosyjskiego był z wykształcenia „agronomem”. Odpowiednio też pracę dyplomową bronił na temat „roślin tytoniowych Ukrainy”. Zatem, uważa nie bez podstaw profesor, obecnie Ukraińcy mają z nimi do czynienia. Jest ich wielu, zostali wystawieni na taśmę produkcyjną. Jeden z najnowszych biurokratycznych wynalazków — ograniczenie praw ukraińskich dzieci. Ale sprawa polega nie tylko na biurokratycznych wynalazkach oświatowych fałszywych pułkowników, jak uważa Wołodymyr Panczenko. Tak zwana „inicjatywa” nadeszła z góry. Zgodnie z otrzymaną informacją — od W. Z. Horiunowej, naczelniczki Głównego Zarządu ds. Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Ale spod brody Marksa wystają uszy tego samego Dmytra Tabacznyka. I rozpoznaje się jego dyrygencką pałeczkę. Nie na darmo przecież jest on nie tylko kawalerem rosyjskich orderów, ale i Zasłużonym ideologiem polityki rusyfikacyjnej na Ukrainie. Kłamstwo z „inicjatywą” nie jest pierwsze, tak jak nie jest pierwsze zakłamanie handlarzy ideologicznym towarem. Dziwne, ale fakt: dlaczegoś oświatowa pani naczelnik troszczy się tylko o język rosyjski. Byłoby nieźle, gdyby nasze dorastające pokolenie od małego mogło swobodnie władać, na przykład, jeszcze angielskim, niemieckim, francuskim itd. Bo, jak powiedział pewien mądry człowiek: ile człowiek zna języków, tyle przeżywa żyć. A komu z rodziców, powiedzcie, nie chciałoby się, żeby ich dziecko przeżyło choć jedno, ale wielkie, wolne i treściwe, bez specyficznych moskiewskich klapek na oczach życie? Na naszej, na swojej ziemi. Ideologicznych klapkowiczów bierze niecierpliwość. Wychodzą ze skóry, wymyślając przymusowe „inicjatywy”. Nawet wspominają nadaremnie prawa człowieka i mniejszości narodowych. Ale w praktyce dlaczegoś zajmują się nie prawami człowieka i nie mniejszościami narodowymi. „Oni przecież nigdzie nie mówią — mówił W. Panczenko — otwórzmy klasy polskie czy jakiekolwiek inne. Może ktoś chce, aby ich dzieci uczyły się w języku jidysz czy arabskim itd. Wyższych urzędników od oświaty to nie interesuje”. Mącąc światem, mają jasną wytyczną: wdeptać w błoto ukraińską edukację. Chociaż plany, które za tym stoją, są znacznie większe. Dlatego też interesuje ich wyłącznie język rosyjski i wszystko, co z Moskwą związane. W przeddzień światowa społeczność obchodziła Dzień bez Tytoniu – „wyrobów tytoniowych”. A ukraińska – następnego dnia – Dzień Dziecka. Z inicjatywy organizacji społecznej „Nie bądź obojętny!” na Chreszczatyku, pod murami Rady Miejskiej Kijowa, zebrali się uczniowie, nauczyciele, profesorowie uczelni wyższych, deputowani, dziennikarze, aktywiści Rady Koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy towarzystwie „Memoriał” im. W. Stusa. Wyrazili oni swój protest przeciwko nowym „inicjatywom” Tabacznyka dotyczącym zamiarów zamknięcia w Kijowie klas z ukraińskim językiem nauczania oraz grup w przedszkolach. Dołączyli do nich rodzice i nauczyciele z obwodu donieckiego. W związku z tym uczestnicy akcji protestacyjnej przyjęli apel do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa, który odczytał przewodniczący rady Taras Marusyk, zanim przekazał go władzom stolicy.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«TYTONIOWE ROŚLINY» NA DONBASIE

szerzyły się pogłoski o likwidacji placówki. Początkowo poinformowano o tym administrację szkoły, potem na ogólnoszkolnym zebraniu rodziców — rodziców: rzekomo na utrzymanie szkoły brakuje 352 tysięcy hrywien, a efekt ekonomiczny z jej zamknięcia wyniesie 297 tysięcy 900 hrywien. Oprócz ekonomicznych, wyszukiwano też inne przyczyny: nauczyciele nie przeszli przedterminowej atestacji itp. Na wnioski rodziców i nauczycieli do różnych instancji odpowiedzi były jednoznaczne, jakby pisane przez kalkę: likwidacja szkoły jest zgodna z prawem. W rzeczywistości naruszono uchwałę Gabinetu Ministrów nr 315 z 19 kwietnia 2010 roku z podpisem premiera Azarowa „O optymalizacji szkół”, w której powiedziano, że szkoły I stopnia optymalizuje się przy obecności mniej niż 10 dzieci, I—II stopnia — jeśli mniej niż 40, I—III stopnia, jeśli dzieci jest mniej niż 100. W budynku tej szkoły uczy się 170 dzieci, oprócz tego 60 uczniów szkoły wieczorowej, trzecie piętro wynajęto Charkowskiemu Instytutowi Politechnicznemu, gdzie znajduje się punkt konsultacyjny i uczy się ponad 200 studentów. W obliczeniach dotyczących rentowności celowo nie uwzględniono ani szkoły wieczorowej, ani instytutu, zatem wyniki celowo zniekształcono. Szkoła jest solidna, przestronna, jasna, z autonomicznym ogrzewaniem, z dużą salą gimnastyczną, różnymi gabinetami, bogatą biblioteką. Na remont sal lekcyjnych i korytarzy miejski wydział oświaty środków od dawna nie wydziela, wszystko jest kosztem rodziców. Jednak mer Toreza Wiktor Antonow uważa, że zamiast utrzymywać szkołę nr 27, lepiej te pieniądze skierować na utrzymanie aparatu zarządzania. Rodzice, społeczeństwo wielokrotnie brali udział w pikietach, pisali wnioski, które zazwyczaj wracają do władz lokalnych. Tym razem ze skargami zwrócili się do Prokuratury Generalnej, gdzie obiecano im wziąć sprawę pod kontrolę. W ustawie o samorządzie lokalnym, nawiasem mówiąc, zaznaczono, że w kompetencji organów samorządu lokalnego są tylko placówki przedszkolne. A tutaj sytuacja jest taka: w mieście było 51 przedszkoli, teraz tylko 17. W zamian za inne — supermarkety, kawiarnie, restauracje, czy po prostu ruiny. Przedszkoli brakuje, aby umieścić dziecko, rodzice piszą wnioski od razu, gdy dziecko się rodzi: za trzy lata może przyjdzie kolejka. Tam, gdzie były przedszkola — był dziecięcy śmiech, radość, nadzieja. Tam, gdzie są obecne „punkty” — tam nie da się żyć, strach chodzić: strzelaniny, szczury, psy, zanieczyszczenie spalinami od samochodów itp. Gdy przeanalizować wnioski rodziców, nauczycieli różnych szkół, które „podlegają zamknięciu”, można wyciągnąć wniosek, że przyczyny tego są bardzo podobne: walka z językiem ukraińskim, który zaczął się odradzać, chęć przejęcia (przeważnie za bezcen) ładnych pomieszczeń w prestiżowych dzielnicach. Ludzie to rozumieją i zaczynają coraz aktywniej bronić swoich praw: do wyboru języka, szkoły, do pracy (przecież nauczycieli zlikwidowanych szkół nikt nie zamierza zatrudniać). Nawiasem mówiąc, tylko szeroki rozgłos o wydarzeniach, interwencja dziennikarzy, społeczeństwa, deputowanych ludowych pomagają w przywróceniu sprawiedliwości. Zwycięstwa już są, mamy nadzieję, że będzie ich więcej.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

instytutu medycznego, gdzie pracowałem (później jako docent) od 1962 do 1973 roku. Pod koniec jednego dnia, zbierając się z katedry do domu, znalazłem się w jednym pokoju z partyjnym organizatorem katedry A. K. Szeiną. I wtedy ona niespodziewanie: “Do jakich por wy na etom swojom jazykie budietie razgawariwat? Chwatit etawa nacionalizma! O takich kak wy uże szła riecz na zasiedanii partbiuro instituta!”. Z oburzenia ścisnęło mnie w gardle i zdołałem tylko powiedzieć: “Jak pani, partyjny organizator katedry, może sobie pozwalać tak mówić?”. Następnego dnia opowiedziałem o tym wszystkim Anatolijowi Pietrowiczowi. Po jego słowach “Ach, jaka bandytka!” zapytałem, kto pójdzie do dyrektora instytutu — on czy ja. Zgodził się on. Znowuż następnego dnia pytam, co powiedział dyrektor. Kazał omówić incydent na katedrze. Omówienie tylko w obecności partyjnego organizatora i mnie sprowadziło się do wezwania (do partyjnego organizatora — po rosyjsku, do mnie — po ukraińsku) do życia w kolektywie w zgodzie. Niezadowolony z siebie prof. A. P. Peleszczuk nie sprzeciwił się, kiedy powiedziałem, że pójdę do dyrektora. Prof. W. D. Bratuś przyjął mnie życzliwie, wysłuchał mnie i po słowach — “Cóż, prof. Peleszczuk nie jest bojownikiem” powiedział: “A wy jak się zachowywaliście, tak się zachowujcie”. W dalszej kolejności kierownik katedry w mojej obecności przechodził w rozmowie z ludźmi na język ukraiński. Prof. W. D. Bratuś podczas naszych przypadkowych spotkań (posiedzenia, zebrania itp.) wspominał tę historię. Zajęcia ze studentami prowadziłem w języku ukraińskim. Był tylko jeden przypadek, kiedy pewien student, starszy wiekiem od innych, zażądał, abym mówił po rosyjsku. Odmówiłem i zaproponowałem mu przejście do innej grupy, do innego wykładowcy, bez czego się obeszło. W latach 60. w Kijowskim Instytucie Medycznym studiowali studenci-Niemcy z NRD, przygotowani z języka rosyjskiego. Jeśli byli tacy w mojej grupie, na pierwszych zajęciach tłumaczyłem terminy medyczne z ukraińskiego na łacinę lub na niemiecki. Mojej propozycji przejścia do grupy rosyjskojęzycznego wykładowcy nikt nie przyjął. Zostawszy docentem (długo nie uznawali), czytałem wykłady w języku ukraińskim. W tamtym czasie, oprócz mnie, wykłady w języku ukraińskim w Kijowskim Instytucie Medycznym można było usłyszeć jeszcze na katedrze mikrobiologii (prof. S. Diaczenko). Używanie języka ukraińskiego uważano za oznakę “ukraińskiego nacjonalizmu”, co było skrajnie niebezpieczne. Pamiętam pewnego profesora, rodaka-galicjanina, który w budynku administracyjnym instytutu unikał mnie, żeby nie usłyszano, że rozmawia po ukraińsku. W tamtym czasie było jeszcze jedno określenie podobnych do mnie ze strony odpowiednich organów — “lico s obostrionnym nacionalnym czuwstwem”. Miło, gdy po ponad 50 latach zdarza się, że rozpoznają mnie byli studenci i wspominają język moich wykładów i zajęć. Przez 29 lat pracy w Kijowskim Instytucie Naukowo-Badawczym Urologii i Nefrologii na stanowisku kierownika oddziału nefrologii terapeutycznej (1973—2002), zastępcy dyrektora ds. naukowych (1976—1990) odczuwałem życzliwość dyrektora instytutu W. S. Karpenki, który zaczął mówić do mnie po ukraińsku już w latach 90., kiedy zostałem deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji. Współczuł mi również w związku z “konfliktem językowym” na szczeblu Szewczenkowskiego rejonowego komitetu partii. Rzecz w tym, że w przeszłości trzykrotnie odmawiałem członkostwa w KPZR. W 1976 roku musiałem się zgodzić. I oto na posiedzeniu biura rejonowego komitetu przyjmują mnie na członka rzeczywistego i zadają szereg pytań. Odpowiadam po ukraińsku. I wtedy sekretarz rejonowego komitetu: “Na kakom jazykie spraszirajut, na takom otwieczat nado!”. Ściśniętym z emocji i oburzenia głosem odpowiadam: “Myślałem, że członkowie biura Szewczenkowskiego rejonowego komitetu partii rozumieją język ukraiński”, akcentując przy tym słowa “Szewczenkowskiego” i “rozumieją”. Wszyscy ucichli — “jak makiem zasiał”. “Wyjditie!” — sekretarz rejonowego komitetu. Po pół minucie pogratulowano mi wstąpienia do ich partii. Tylko raz przeszedłem na rosyjski, kiedy podczas obchodu klinicznego wymagającym tonem zwróciła się do mnie chora. Poczułem, że nie z powodu niezrozumienia mnie. Jako lekarz zaspokoiłem życzenie chorej osoby.

Машинний переклад

DROGĄ ŻYCIA Z OJCZYSTYM SŁOWEM

Lubomyr PYRIH, akademik Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk medycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy 1. kadencji, laureat nagrody im. Ołeksy Hirnyka. Pragnienie podzielenia się wspomnieniami i przemyśleniami na temat swojej wierności macierzyńskiemu, ojczystemu językowi ukraińskiemu na przestrzeni dziesięcioleci życia i pracy pojawiło się w związku z obecnymi okolicznościami jego zagrożenia, próbami — niezauważalnymi lub otwartymi — usunięcia go ze sfery społecznej i wychowawczej, „wzięcia w nawias” w procesie utwierdzania tożsamości narodowej. Jesteśmy świadkami brutalnych prób przeszkodzenia w przywróceniu sprawiedliwości dziejowej z motywacją „zachowania i uwzględnienia realiów, które się ukształtowały”. A realia te kształtowały się na przestrzeni wieków drogami zakazów, brutalnej i podstępnej asymilacji Ukraińców, wpajania im kompleksu niższości poprzez językową polonizację, madziaryzację, rumunizację i przede wszystkim — rusyfikację, która nadal nam zagraża nie tylko zza istniejącej już granicy, ale i przy wsparciu (dyktacie!) naszych osób u władzy. I to w 20. roku Niepodległości. Stulecia zniewolenia, represji zrobiły swoje… Bardzo gorzko jest odnotować, że słowa M. Winhranowskiego na 54. kongresie PEN (Kanada, 1989) są aktualne i dzisiaj: „…język — najlepsze dzieło narodu, jest taki bezbronny i wrażliwy, i dzisiaj, pod koniec XX wieku, trzeba go ratować, jest na skraju zagłady”. Szacunek do języka ojczystego, jak i poczucie patriotyzmu w ogóle, zależy od środowiska, otoczenia, w którym człowiek przyszedł na świat, od wychowania. Rozczłonkowanie ukraińskich ziem etnicznych przyczyniło się do upadku poczucia jedności, wspólnoty Ukraińców, której głównym ogniwem jest wspólnota języka. Niestety, dzisiaj daleko nie zawsze, nie dla wszystkich Ukraińców, nawet tych, którzy uznają się za Ukraińców, a nie tylko za obywateli Ukrainy, są równoznacznymi pojęciami „język ojczysty” i „język macierzyński”. Poczucie „ojczystego” języka może być wychowane, nabyte poprzez wychowanie, edukację i samokształcenie. U licznych Ukraińców „macierzystość” języka ukrywa się w minionych pokoleniach. W obecnych okolicznościach, dopóki dojrzeją pędy należytego patriotycznego, językowego wychowania w przedszkolach, placówkach oświatowych wszystkich stopni i profili (mamy nadzieję, że obecny ucisk jest tymczasowy), trzeba utwierdzać w Państwie Ukraińskim język państwowy, który coraz bardziej i szerzej będzie stawał się ojczystym i macierzyńskim. Na ile to zależy od każdego z nas, opowiadam. Przyszedłem na świat, dorastałem w galicyjskiej rodzinie rolniczej średniej zamożności jako jedynak (młodszy braciszek zmarł w wieku 6 miesięcy). Średnia zamożność była zapewniona nie ilością ziemi (według ówczesnych norm — 4 morgi, ok. 3 ha), a ciężką pracą rodziców. Nie mając pełnych siedmiu lat, zostałem uczniem „Szkoły Ojczystej”, za którą w latach 1937—1939 (pod władzą Polski) trzeba było płacić. Można było uczyć się w polskiej szkole bezpłatnie. W atmosferze odwiedzin z rodzicami akcji w towarzystwie „Proświta”, masowych pochodów na mogiłę strzelców siczowych w Zielone Świątki (Trójca), obchodów dat bitwy pod Krutami, kolęd, szczedriwek, wiedziałem już, że jestem Ukraińcem, że istnieje różnica między Ukraińcami a drugimi pod względem liczebności w miasteczku „Żydami”, trzecimi pod względem liczebności Polakami z ich językami. Nauczył mnie ojciec czytać jeszcze przed szkołą po wielkich literach artykułów gazety rolniczej „Narodna sprawa”, którą prenumerował. Z tamtych lat zapamiętałem wiersz Izydora Worobkiewicza: „Mowo ojczysta, słowo ojczyste, // Kto was zapomina, // Ten w piersiach nie serduszko // Tylko kamień ma”. W 2. klasie „Szkoły Ojczystej” rozpoczęto naukę państwowego języka polskiego, po „pierwszym wyzwoleniu” w 1939 r. — języka rosyjskiego, z „drugim wyzwoleniem” (okupacja niemiecka, 1941—1944) — języka niemieckiego, a po „trzecim wyzwoleniu” (1944 i dalej) — znów rosyjskiego, a także obcego — niemieckiego. W dzieciństwie, w młodych latach i nawet w dojrzałym wieku w czytaniu byłem „wszystkożerny” — czytałem, co wpadło pod rękę (wojna, lata powojenne) we wszystkich 4 językach. W dzieciństwie wpadały w oczy galicyjskie czasopisma dziecięce „Dzwinoczok” (wydanie wznowiono w Rohatyniu), „Swit dytyny”. Przechodzić na inny język trzeba było podczas kontaktów z niemieckimi żołnierzami, którym my, dzieciaki, pomagaliśmy za cukierki myć maszyny. Na rosyjski przechodziliśmy, kiedy w miasteczku pojawiło się wielu zwolnionych w latach 1944—1945 z niemieckiej niewoli, z obozów byłych czerwonoarmistów. Ich przez kilka miesięcy „wyzwoliciele” wykorzystywali do czarnych robót (miasteczko bardzo ucierpiało od bombardowań), póki nie wysłali jako „zdrajców” do swoich obozów. I oto w takich okolicznościach otrzymałem pierwszą lekcję językowo-wychowawczą. Próbuję z jeńcem Rukawicinem (pochodzącym z głębokiej Rosji) rozmawiać po rosyjsku. I tutaj na schodach naszego domu, zniszczonego dwiema bombami, pojawia się moja mama i: „Czego ty mielisz językiem? Niech oni po naszemu się uczą”. Zapamiętałem całą scenę, zapamiętałem słowa mamy na całe życie. Kończąc w 1948 roku z medalem szkołę średnią, wstąpiłem do Lwowskiego Instytutu Medycznego. Ogólna atmosfera, począwszy od list przyjętych na studia, była rosyjskojęzyczna. Przeważająca większość miejscowych medyków-pedagogów zdążyła opuścić Lwów przed niebezpieczeństwem „wyzwolenia”, kandydatów galicyjskich w związku z napiętą sytuacją społeczno-polityczną również było mało (byli przeważnie z miejscowości miejskich). Zresztą do końca studiów (1954 r.) ukraińskojęzycznych profesorów-wykładowców można było policzyć na palcach jednej ręki. W grupach akademickich studenci komunikowali się przeważnie w języku rosyjskim. Galicjanie między sobą — po ukraińsku, ale w rozmowie ze „wschodniakami” również przechodzili na rosyjski. Do dzisiaj pamiętam tylko dwóch studentów z obwodu tarnopolskiego (Mychajło Tkaczuk, Bohdan Pasemnyk), którzy razem ze mną uparcie trzymali się języka ukraińskiego. Na zajęciach, na egzaminach odpowiadałem po ukraińsku. Muszę powiedzieć, że tylko w jednym przypadku (egzamin z fizyki) odczułem negatywny stosunek ze strony egzaminatora. Na egzaminie z patofizjologii profesor po mojej odpowiedzi na pierwsze pytanie powiedział, bym spróbował, jak mi wyjdzie następna odpowiedź w języku rosyjskim. Cóż, „spróbowałem”. Po kilku moich zdaniach — „Wystarczy. Doskonale!”. Obyło się bez odpowiedzi na trzecie pytanie. Sympatię w spojrzeniu odczułem od aspiranta katedry, przyszłego profesora Instytutu Gerontologii w Kijowie W. Zapadniuka, który był obecny podczas egzaminu. Nie zapomniałem także zachęcającego spojrzenia przewodniczącego państwowej komisji egzaminacyjnej (1954 r.) prof. S. Werchratskiego, kiedy na pytania zawarte w arkuszu egzaminacyjnym po rosyjsku, odpowiadałem po ukraińsku. Zatem zarówno w szkole (prawie wszyscy nauczyciele to „wschodniacy”), jak i w instytucie stosunek do mnie jako do osoby ukraińskojęzycznej był przeważnie tolerancyjny. Po ukończeniu instytutu z wyróżnieniem, po jednym semestrze porzuciłem naukę na studiach doktoranckich ze specjalizacji, która mi nie imponowała (higiena; a chciałem iść w medycynę kliniczną). Od 1955 do 1958 roku pracowałem jako lekarz w jednym z sanatoriów uzdrowiska Morszyn. Tutaj często musiałem przechodzić na język rosyjski z pacjentami z Rosji. W końcu niezbędny jest kontakt, zaufanie pacjenta do lekarza, które osiąga się poprzez wzajemne zrozumienie, w tym także językowe. Kiedy przychodzili nowi pacjenci, rozpoczynając rozmowę, studiowałem stronę tytułową historii choroby. Jeśli pacjent był z Ukrainy, niezależnie od regionu, od jego języka, rozmawiałem z nim po ukraińsku. Od 1958 r. — studia doktoranckie na bazie Ukraińskiego Instytutu Naukowo-Badawczego Medycyny Klinicznej im. M. D. Strażeski (dzisiaj — Instytut Kardiologii). Rozmawiał ze mną po ukraińsku tylko M. S. Zanozdra, który jako starszy pracownik naukowy został wyznaczony na mojego patrona. Przez miesiąc mi się przyglądano i w końcu dopuszczono do prowadzenia chorych. Myślę sobie, w jakim języku prowadzić dokumentację (historie choroby, zaświadczenia, zwolnienia lekarskie z formułowaniami diagnoz, nazwami leków itp.). Może to być kłopotliwe dla urzędników-kancelistów. Pytam Mykołę Stepanowycza. „W jakim rozmawiacie, w takim piszcie” — brzmiała jego odpowiedź. Rozmawiał ze mną po ukraińsku (tylko ze mną) W. Korotycz, z którym spotykałem się w instytucie rzadko, ponieważ pracował nie w klinice, a w dziale organizacyjno-metodycznym. Zbliżyło nas zainteresowanie literaturą, znajomość przeszła we wzajemne wizyty rodzinami. Zachowały się u mnie jego tomiki poezji z autografami. Pamiętam, jak kiedyś przypadkowo spotkaliśmy się przy skrzyżowaniu ulic Lenina (B. Chmielnickiego) i Włodzimierskiej. W pobliżu był kiosk z gazetami. Korotycz podszedł i zapytał po rosyjsku o jakąś gazetę. Zapytałem, dlaczego on, ukraiński poeta, nie używa języka ukraińskiego, czy jego syn będzie interesował się ukraińskojęzycznymi wierszami swojego ojca? Zamilkł… W domu rozmawiali po rosyjsku. Jego ojciec, czułem to, z przyjemnością przechodził ze mną na ukraiński. Pracę kandydacką w 1961 roku napisałem w języku ukraińskim (doktorską w latach 70., zgodnie z postanowieniem WAK ZSRR, zmuszony byłem pisać po rosyjsku). Zgodnie z zasadami, wydrukowany tekst dysertacji przez pewien czas „leżakował” w bibliotece instytutowej, aby pracownicy mogli się z nim zapoznać. Wpadła ona w ręce Korotycza. Spotykamy się przypadkowo na korytarzu, a on do mnie: „Co, choroba to kalosze, które przeciekają?” (zjadliwie i ironicznie). Uważałem, że znam język i rzeczywiście nie zastanawiałem się nad niektórymi terminami. Przetłumaczyłem z rosyjskiego „tieczenije zabolewanija” na ukraińskie „protikannia chworoby” zamiast „perebih”. Pamiętam, że to mnie wtedy bardzo „zabolało” i od tego czasu językowo kontroluję się. Zdarzył się w instytucie ze mną jeden „śmieszny przypadek językowy”. Temat mojej dysertacji był związany z koniecznością sondowania żołądka. Jeśli chory nie mógł połknąć sondy (odruch wymiotny), smarowano ją wazeliną i wprowadzano choremu przez przewód nosowy. Tak stało się z jedną chorą. Nijak nie może połknąć. „A teraz posmarujemy wazeliną i wprowadzimy przez nos” — powiedziałem i wybiegłem z sali. Wracam — w sali wszyscy ryczą ze śmiechu. Chora przestraszyła się: „Jak on przez dół przejdzie do mojego żołądka?..” Zapamiętałem miejsce pierwszego spotkania z prof. A. P. Peleszczukiem, jego zainteresowane spojrzenie, kiedy przyszedłem z polecenia M. S. Zanozdry w sprawie otrzymania stanowiska asystenta katedry terapii Kijowskiego

Машинний переклад

JUBILEUSZ PETRA KONONENKI

Wiktoria KRAWCZUK 31 maja, w ostatni dzień wiosny, swój 80-letni jubileusz świętował założyciel Instytutu Ukrainoznawstwa, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA, Ukraińskiej Akademii Nauk Politycznych, Międzynarodowej Słowiańskiej Akademii Nauk, prezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia „Ukraina i światowe ukraiństwo”, laureat Międzynarodowej Nagrody im. J. G. Herdera, poeta, prawdziwy patriota i aktywny działacz społeczny Petro Petrowycz Kononenko. Aby pogratulować jubilatowi z okazji święta, do Domu Nauczyciela przybyło bardzo wielu ludzi, wśród których byli nie tylko kijowianie, goście z innych miast Ukrainy, ale także zaproszeni z innych państw. Uroczystość pobłogosławił Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który pogratulował Petrowi Kononence i odznaczył go orderem Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego I stopnia. Kolejną osobą, której przypadł zaszczyt pogratulowania Petrowi Petrowyczowi, był Wiaczesław Kyryłenko, przewodniczący Ruchu Społecznego „Za Ukrainę!”. Wiaczesław Anatolijowycz podkreślił znaczenie prac akademika Kononenki dla dobra naszego narodu. Ołeksandr Chomenko, jeden z prowadzących uroczystość, dużo opowiadał o działalności naukowej Petra Petrowycza, jego wkładzie w popularyzację ukrainoznawstwa na Ukrainie i za granicą. Ciepło wypowiadali się o panu Kononence jego uczniowie z Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, wydziału filozoficznego, Instytutu Języka Ukraińskiego Akademii Nauk Ukrainy. Oprócz życzeń złożonych przez gości, na Petra Kononenkę czekały telegramy z całego świata od jego przyjaciół i zwolenników. W imieniu Prezydenta Ukrainy pogratulować jubilatowi przyszła Hanna Herman, którą do głosu zaprosił sam Petro Petrowycz (jej wystąpienie nie było przewidziane w programie). Podarowała ona panu Kononence kwiaty i wręczyła prezydencki dyplom. Szczerą pieśnią o Ukrainie witała akademika Kononenkę Rusłana Łocman, laureatka ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów piosenkarskich. Do ciepłych gratulacji dołączyli nie tylko filolodzy, humaniści, ale także fizycy, matematycy, medycy, młodzi naukowcy. Każdy z obecnych na sali starał się wyrazić swoje słowa wdzięczności drogiemu jubilatowi. Wszystkim obecnym na długo zapadnie w pamięć żywiołowy występ Iwana Łuzana i Serhija Wasyliuka z zespołu „Tiń soncia”, którzy wykonali pieśni „Tam, de Jatran kruto wjetsia” oraz „Wysznewyj sadok”. Widzowie do końca występu starali się śpiewać razem z chłopakami: „Jesteśmy nadzy i bosi, dlatego nie na darmo otwarte niebo jest naszą duszą. Lecz duszę rozdarli na Zachód, na Wschód, obcy już piszą za nas „Testament”. Jak wyzwanie dla całego narodu ukraińskiego brzmiały takie wersy pieśni: „Do walki czy na pal — wybierać tobie, zginąć w boju czy gnić w więzieniu”. W imieniu deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy i od siebie osobiście pogratulował Petrowi Petrowyczowi Mykoła Tomenko. Opowiedział on o tym, że akademik Kononenko kiedyś wstawił się za nim, gdy Mykoła Wołodymyrowycz wstępował na aspiranturę. W imieniu ukraińskiego parlamentu Tomenko wręczył jubilatowi dyplom „Za szczególne zasługi dla narodu ukraińskiego”. Z okazji osiemdziesięciolecia Petra Kononenkę odznaczono jeszcze najwyższym wyróżnieniem Rady Naukowej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz złotym medalem Hryhorija Skoworody. Pięknymi wierszami winszowała Hałyna Jabłonska, według jej słów, „przystojnemu mężczyźnie Petrowi Petrowyczowi”. W imieniu Bloku Julii Tymoszenko błogich lat jubilatowi życzył deputowany Witalij Korż. Swoim rzadkim głosem oczarowała wszystkich widzów Diana Petrynenko, która bez przygotowania wykonała dwie wspaniałe pieśni „Spiwajut, płaczut sołowji” i „Maty sijala son”. Wśród obecnych na sali było niemało młodych ludzi, wśród których także uczniowie Ukraińskiego Liceum Humanistycznego, którzy podziękowali Petrowi Kononence za pomysł stworzenia ich placówki oświatowej. Pedagodzy liceum oraz innych placówek oświatowych Kijowa, Lwowa, Symferopola powitali jubilata, który w swoim czasie przyczynił się do nauczania ukrainoznawstwa w ukraińskich instytucjach edukacyjnych. Kiedy do głosu zaproszono Dmytra Pawłyczka, to nie tylko pogratulował on Petrowi Kononence jubileuszu, ale także wyraził wiele słusznych myśli na temat tego, dlaczego tak trudno być prawdziwym Ukraińcem, którym już tyle lat z rzędu pozostaje Petro Petrowycz. O przyjaźni z Kononenką opowiedział Jurij Muszketyk. Jego wystąpienie zapadło w pamięć oryginalnością. Muszketyk opowiedział historię o tym, jak pojechali z Kononenką na ryby. Ryba bierze, a Petro Petrowycz nie zauważa, na uwagę Jurija Mychajłowycza mówi: „Doczytam gazetę, a potem popatrzę”. „Łowić ryby on nie umie do dziś” — powiedział Muszketyk. Powitali drogiego jubilata Iwan Dracz, Witalij Karpenko, Mykoła Żułynskyj, ukrainistka z Bułgarii pani Ludmiła i pisarka Rajisa Iwanczenko, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Nesterczuk. Razem z gośćmi z Bukowiny „Mnohiji lita” Petrowi Petrowyczowi zaśpiewała cała sala. Ale na tym gratulacje się nie skończyły. Ukraińskie towarzystwo, „charyzmatyczna jedność od Australii do Japonii” witały tego dnia wspaniałego naukowca i prawdziwego patriotę, utalentowanego człowieka Petra Kononenkę z okazji jubileuszu. Niech więc Bóg daruje mu jeszcze wiele lat!

Машинний переклад

UKRAINĘ MALOWAĆ — NIE PRZEMALOWAĆ

Będąc głównym nefrologiem Ministerstwa Ochrony Zdrowia USRR, a potem Ukrainy, przeprowadziłem dwudniowe seminaria we wszystkich ośrodkach obwodowych, zorganizowałem około 20 konferencji naukowo-praktycznych. Począwszy od mojego pierwszego naukowego wystąpienia publicznego w Kijowie w 1959 roku, audytorium początkowo stawało się nieufne i słuchało bardziej jak, a nie o czym mówię. Stopniowo przyzwyczajali się i włączali. Jedynie w Charkowie otrzymałem karteczkę z prośbą o występowanie po rosyjsku. Odpowiedziałem, że początkowo będę tłumaczył niektóre terminy (nyrky — poczki itd.), a stopniowo audytorium przywyknie. Tylko na seminariach na Krymie (Symferopol, Sewastopol, Jałta) pytałem, w jakim języku występować, od pierwszego słowa zgadzając się na rosyjski. Wszak przede wszystkim byłem zainteresowany przyswojeniem przez audytorium informacji. Pod koniec lat 80. przyszło mi stanąć na czele Komisji sprawdzającej pracę naukową w Czerniowieckim Instytucie Medycznym. Przed moim wystąpieniem o wynikach kontroli na zebraniu wykładowców dyrektor instytutu zwrócił się z pytaniem do uczestników zebrania, czy nie mają nic przeciwko, jeśli będę referował w języku ukraińskim. Ukraińskojęzyczni, nawet przypadkowi znajomi, wywoływali i wywołują u mnie zainteresowanie i zalążki sympatii do nich. Ale kiedy studenci podczas zdawania egzaminu z chorób wewnętrznych, znając mnie, moje przekonania, próbowali, aby mnie udobruchać, nienaturalnie odpowiadać w języku ukraińskim, uspokajałem ich i prosiłem odpowiadać w języku bardziej dla nich dostępnym, rosyjskim. Oto taka była atmosfera społeczna, taki stosunek był do języka ukraińskiego. Przypadkowi ludzie, usłyszawszy moją mowę, przyglądali mi się, niektórzy pytali, czy nie jestem „pisarzem”, a może dziennikarzem. Dziwili się, że jestem medykiem. Jako medyk — naukowiec, pedagog, organizator i wreszcie jako po prostu lekarz, zachowując godność, starałem się odpowiadać poziomowi swojego stanowiska, swojej pozycji, aby dowieść, że „etot zapadnik”, „etot banderowiec” jednak „czewo-to stoit”, chciałem dowieść, że język ukraiński nie jest oznaką niższości. O mojej „ukraińskojęzycznej upartości” wiedzieli liczni naukowcy-nefrolodzy ZSRR, z którymi często przychodziło mi spotykać się na zjazdach, konferencjach, sympozjach. Miałem wrażenie, że wiedząc o tym, bardziej mnie szanowali. Czasami przychodziło mi tłumaczyć im, dlaczego mam takie „dziwne” (dla rosyjskiego ucha) nazwisko „Pyrih”. Aktywnie włączyłem się w naświetlanie problemu języka ukraińskiego na Ukrainie od końca lat 80. Mój pierwszy artykuł w tej kwestii pojawił się w czasopiśmie „Witchyzna” (1990. — Nr 3. — S. 133—143), gdzie niemało miejsca poświęcono stanowi języka ukraińskiego w sferze medycyny. Po moim pierwszym artykule, który bezpośrednio dotyczył kwestii języka w medycynie („Lekarzu, przemów po ukraińsku!”, 1993), opublikowałem ponad 20 poświęconych temu problemowi. Co 4—5 lat analizuję pod kątem językowym naukowe wydania medyczne (czasopisma, zbiory materiałów konferencji naukowych). Jak zaznaczono w moim artykule w „Słowie Proświty” (2010), język ukraiński stopniowo zajmuje należne mu miejsce w medycynie. Dziwię się, kiedy koledzy-naukowcy, po prostu znajomi, swobodnie rozmawiają ze mną w języku ukraińskim, a między sobą — po rosyjsku. Kilka razy delikatnie, przepraszając, zwracałem niektórym na to uwagę. Zmieszali się… Jak często prowadzący zebranie czy konferencję, posiedzenie po ukraińsku po pytaniu czy wystąpieniu, czyjejś replice po rosyjsku przechodzi na język rosyjski. Jeśli uważają, że inteligentny człowiek powinien prowadzić rozmowę w języku, w którym się do niego zwrócono, dlaczego ta osoba nie uczy inteligencji rozmówcy, zachowując własną godność, szanując język ojczysty?.. Podzieliwszy się tymi wspomnieniami, własnymi przemyśleniami, chcę pokazać, jakie znaczenie, niezależnie od okoliczności, ma osobista postawa, osobiste zachowanie w bronieniu własnych przekonań, własnych ideałów, w danym przypadku — w wywalczaniu prawa do ojczystego, macierzystego języka ukraińskiego. Okazuje się, że „bezbronny i zraniony” język trzeba ratować i na początku XXI wieku. Nadija KYRIAN Zdjęcie Dmytra ŁOMACZUKA 1 czerwca, w Międzynarodowy Dzień Dziecka, „Proświta” przeprowadziła wieczór literacko-artystyczny, na którym wyróżniono zwycięzców tradycyjnego Ogólnoukraińskiego konkursu „Paleta ukraińskiego słowa”, na który nadesłano ponad 500 dziecięcych rysunków z całej Ukrainy. Dzieci powitali sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk oraz zasłużony artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wałerij Franczuk. „Zrobiliście pierwsze kroki w sztuce — powiedział Wałerij Ołeksandrowycz. — Wasze dzieła są nie tylko radosne, barwne, ale i mistrzowsko rozwiązane kompozycyjnie, zawierają niebanalne myśli. Ukrainę malować — nie przemalować, na tyle jest wielowymiarowa. Pracujcie, realizujcie swój talent, nie zdradźcie siebie!”. Zgodnie z tematem konkursu znaczna część prac dziecięcych ilustruje dzieła ukraińskich klasyków — Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, pieśni ludowe, kroniki itp., wiele rysunków poświęcono zadziwiającej ukraińskiej przyrodzie, świętom ludowym. Pierwsze miejsca w najmłodszej kategorii wiekowej (6—10 lat) członkowie jury przyznali wychowankom Perejasławsko-Chmielnickiej dziecięcej szkoły plastycznej — Hlibowi Barabaszowi, Hannie Hrinenko oraz Antonowi Tiaskowi; w średniej kategorii wiekowej (11—14 lat) uczestnikom kółka Zwycięzców wita szewczenkowski laureat Wałerij Franczuk „Soneczko” z Kijowskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży „Dyvocwit” — Hannie Kysłenko oraz Ołeksandrze Towstyk; w starszej (15—17 lat) uczestnikom Sumskiej dziecięcej szkoły plastycznej — Hannie Jaremenko, Mariji Pantiuch, Nadiji Kowalowoj. Grand Prix i specjalne wyróżnienie w gatunku malarstwa ludowego i wycinanki otrzymała wieloletnia uczestniczka konkursu Marija Wasianowycz-Kobalczynśka, specjalne wyróżnienie za aplikację wykonaną w technice kolażu — Ołeh Bajew z Ługańskiej szkoły specjalistycznej nr 40. W tym roku szczególnie dużo było nagród zachęcających, gdyż poziom mistrzostwa konkursowiczów jest wysoki. Bardzo aktywni są młodzi artyści z Charkowszczyzny: z liceum nr 107, z liceum sztuk nr 133 (m. Charków), Łewkiwskiej szkoły ogólnokształcącej I—III st. rejonu iziumskiego i in. Dla utalentowanych artystów dali koncert młodzi artyści — półfinaliści konkursu „Roś szukaje talanty”, przeprowadzonego przez Czerkaską Telekompanię „Roś”. Przedstawiała młodych śpiewaków i tancerzy zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij. Sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk, kierownik działu pracy językowo-oświatowej i kulturalno-oświatowej Switłana Feszczenko oraz reżyser filmowy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Dmytro Łomaczuk wręczyli wszystkim artystom i wykonawcom prezenty od „Proświty” — „Kobzarze”, słowniki, płyty z bajkami ludowymi, pieśniami oraz najlepszymi pracami konkursowiczów „Palety ukraińskiego słowa”.

Машинний переклад

DUCHOWY PRZEDCZYTEL I

Markijan Semenowycz SZASZKIEWYCZ urodził się 6 listopada 1811 r. we wsi Pidlisia na Złoczowszczyźnie w rodzinie księdza, łącznie w rodzinie Szaszkiewicza wychowywało się sześciu synów i trzy córki. Początkowe wykształcenie M. Szaszkiewicz zdobył u diaka z Biłego Kamienia, a także w szkole okręgowej w Złoczowie (1821). Kontynuował naukę w lwowskim gimnazjum dominikańskim oraz w sześcioklasowym gimnazjum w Brzeżanach. Nauka w gimnazjach prowadzona była w językach niemieckim i łacińskim metodami autorytarnymi. Uczniów, którzy rozmawiali w języku ludowym, wpisywano do specjalnej księgi. Następnie tę księgę wieszano „winnemu” na piersiach i nosił ją tak długo, dopóki inny uczeń nie odezwał się w języku ukraińskim. Lata szkolne zrodziły w miłującej wolność duszy Markijana protest przeciwko monarchicznej samowoli i narodowej asymilacji narodu ukraińskiego. Światopogląd M. Szaszkiewicza kształtował się w trudnym dla Galicji czasie — latach pańszczyzny, ludowej nędzy i protestów chłopskich. Muzeum-zagroda Markijana Szaszkiewicza we wsi Pidlisia. Petro SIKORSKI, prezes LKT „Ridna szkoła”, doktor nauk pedagogicznych, profesor. Trójca” dokonywała wielkiego czynu, dobrze uświadamiając sobie, że będą prześladowania polityczne, represje, ciężkie życie. Na próbę sił członkowie kółka zebrali pierwszy zbiór „Syn Rusi” (1833), którego nie planowali do druku. Były tam oryginalne poezje oraz jeden przekład z Anakreonta. W wierszu M. Szaszkiewicza „Słowo do czcicieli ruskiego języka” brzmi idea zjednoczenia Ukraińców w walce przeciwko wyzyskiwaczom: Razem, razem, kto siły ma, Gońcie z Rusi mroki ciemne! Drugi zbiór „Zoria” (1834) planowano wydać, jednak nie przepuściła go cenzura, rękopis zaginął. Zawierał on szkic o hetmanie B. Chmielnickim, pieśni ludowe, utwory członków kółka itp. Autorów zbioru prześladowano, J. Hołowacki zmuszony był kontynuować edukację w Koszycach i w Peszcie. Dzięki wielkiej wytrwałości i woli M. Szaszkiewicza oraz jego pobratymców udało się wydrukować trzeci zbiór „Rusałka Dniestrowa” w Budzie (Węgry) — 1000 egz. W „Rusałce Dniestrowej” są cztery rozdziały: „Pieśni ludowe”, „Składanie”, „Przekłady” i „Starożytność”. Główne idee „Rusałki Dniestrowej” — jedność narodu ukraińskiego (Naddniestrza i Naddnieprza), protest przeciwko uciskowi austriackiemu, wezwanie do kochania języka ojczystego. Niestety, wszystkie 800 egz. „Rusałki Dniestrowej”, które Serb G. Petrowycz wysłał do Lwowa, zostały „aresztowane”, jednak cudem zachowane pojedyncze egzemplarze zostały uwolnione spod „aresztu” w dniach rewolucji 1848 r. Reszta, zapewne 200 egzemplarzy, „poszła w ludzi”. M. Szaszkiewicz opublikował w „Rusałce Dniestrowej” kilka swoich utworów: „Przedmowę” (do zbioru), „Wspomnienie”, „Pościg”, „Rozłąkę”, „Tęsknotę za miłą”, „Zmierzch wieczorny”, „Ołenę”, „Starożytność”, „Ruskie wesele, opisane przez I. Łozyńskiego w Przemyślu”. „Rusałka Dniestrowa” — pierwsza w kraju galicyjskim książka, napisana w ukraińskim języku ludowym i „cywilną” czcionką; ona, według słów I. Franki, „uderzała swoją świeckością w autorytet literacko-cerkiewny, wszechsłowiańskimi ideami — w szowinizm, a miłującymi wolność motywami — w ucisk narodowy” i „była w swoim czasie zjawiskiem wskroś rewolucyjnym”. „Rusałka. W 1829 roku Markijan Szaszkiewicz zaczął uczyć się na Uniwersytecie Lwowskim na studiach filozoficznych i jednocześnie został słuchaczem Lwowskiego Seminarium Duchownego. Pomieszczenia seminarium były wilgotne i ciemne, często wybuchały tam epidemie. Kierownictwo seminarium posługiwało się donosami, zabraniało seminarzystom czytać książki, które były niebezpieczne dla ówczesnego państwa, w szczególności lwowskie czasopisma. W wilgotnych murach seminarium zdrowie Markijana zostało podkopane. Jako dziewiętnastoletniego młodzieńca Markijana wykluczono z seminarium za to, że wrócił z miasta do bursy z opóźnieniem. Ojciec, proboszcz ze wsi Kniaże, od razu wyrzekł się syna, pozostawiając go bez środków do życia. Nie dał zginąć Markijanowi brat matki, wuj Zachar Awdikowski, który kierował we Lwowie „Domem ubogich”. Markijan uczył dzieci, pomagał wujowi w prowadzeniu dokumentacji, uczył się języków słowiańskich, studiował dawne kroniki, dużo czasu spędzał w bibliotece Ossolińskich. Tutaj zapoznaje się z pierwszym wydaniem „Słowa o wyprawie Igora” oraz jego przekładami na języki rosyjski, czeski, polski, dokonuje pierwszego ukraińskiego przekładu wybitnego zabytku. W październiku 1833 r. M. Szaszkiewicz został przywrócony do seminarium, gdzie skupia wokół siebie postępową młodzież. W Lwowskim Seminarium Duchownym (1833—1837) M. Szaszkiewicz tworzy kółko „Ruska Trójca” razem z I. Wahyłewyczem i J. Hołowackim. Twórcy kółka przyjęli dawne słowiańskie imiona — Markijan Szaszkiewicz (Rusłan), Iwan Wahyłewycz (Dalibor), Jakiw Hołowacki (Jarosław). Dużo podróżują po wsiach, zbierają i zapisują pieśni ludowe, wierzenia i przysłowia, badają życie ludowe, wzbogacają swoją wiedzę z języka ludowego. Głównym zadaniem „Ruskiej Trójcy” było „ćwiczyć się w językach słowiańskim i ruskim, wprowadzać w ruskich kołach potoczny język ruski, podnosić ducha narodowego, oświecać lud i, przeciwstawiając się polonizmowi, wskrzesić ruskie piśmiennictwo w Galicji” (Lit. zb. — Lwów, 1885. — Wyd. 1/3. — S. 11). To zadanie należało wykonywać w trudnych warunkach austro-cesarskiego monarchizmu, kiedy na ziemiach zachodnioukraińskich nie było ani jednej ukraińskiej szkoły, instytucji, książki czy gazety. Dlatego postępowa młodzież ukraińska „Ruskiej Dniestrowej” położyła początek nowemu, ludowemu piśmiennictwu w Galicji, którą kolonizatorzy wiekami próbowali zgermanizować, spolonizować — na zawsze oddzielić od Naddnieprzańskiej Ukrainy. Stworzona we Lwowie „Rusałka Dniestrowa” wychodziła siedem razy. Po raz drugi „Rusałka Dniestrowa” wyszła w 1910 roku w Tarnopolu staraniem J. Zastyrcia — księdza, pedagoga i pisarza (on w 1915 r. wysuwał kandydaturę I. Franki do zdobycia Nagrody Nobla). Trzecie wydanie „Rusałki Dniestrowej” (10 000 egz.) pojawiło się w Kijowie w 1950 r. dzięki literaturoznawcy O. Zasence. Czwarte wydanie „Rusałki Dniestrowej” (1000 egz.) ujrzało światło dzienne w Filadelfii (USA) w 1961 roku — z okazji 150-lecia od dnia urodzin M. Szaszkiewicza. Najmasowym (25 000 egz.) stało się piąte — kijowskie — wydanie „Rusałki Dniestrowej” w 1972 roku. W 1987 roku (na 150-lecie almanachu) w Kijowie w wydawnictwie „Dnipro” pojawiło się szóste wydanie „Rusałki Dniestrowej” (14 000 egz.). W tym samym roku staraniem wybitnego szaszkiewiczoznawcy, profesora M. Marunczaka w Winnipeg (Kanada) wyszło siódme (ostatnie) wydanie „Rusałki…”. Czy doczekamy się w niepodległej Ukrainie ósmego wydania „Rusałki…”? I to koniecznie należałoby zrobić — wydać „Rusałkę…” we Lwowie z okazji 200-lecia od dnia urodzin M. Szaszke- oraz 20-lecia niepodległości Ukrainy. „Ruska Trójca” wkładała wielki wysiłek w walkę o język, alfabet i pisownię, co miało nie tylko edukacyjne, ale i polityczne znaczenie. W 1836 roku w Przemyślu została opublikowana pierwsza broszura popularnonaukowa „Azbuka i abecadlo”, w której M. Szaszkewycz zdecydowanie wystąpił przeciwko próbom wprowadzenia do „ruskiego pisma w Galicji polskiego alfabetu (łacinki)”. Autorem odpowiedniego projektu był J. Łozynski, który w 1834 roku na łamach lwowskich „Rozmaitości” wydrukował swój artykuł „O wprowadzeniu polskiego abecadła do piśmiennictwa ruskiego”. Na podstawie dowodów fonetycznych J. Łozynski uzasadniał, że rozpowszechnianiu języka ukraińskiego sprzyjałby alfabet łaciński, który znany jest na całym świecie. W broszurze „Azbuka i abecadlo” M. Szaszkewycz zaznaczał, że kwestia alfabetu, oprócz czysto literackiej, ma także znaczenie polityczne. Orientował on Galicjan na ruską azbukę — na pismo, którym tworzyli literaturę ukraińską pisarze naddnieprzańscy. Według słów J. Hołowackiego: „Gdyby w latach 30. przyjęto polskie abecadło — przepadłaby ruska indywidualna narodowość, przepadłby ruski duch i z Rusi Galicyjskiej zrobiłaby się druga Chełmszczyzna” (Horak R. D. Zadlja praznyka. U sutinkach… — s. 287—288). Broniąc cyrylicy i wysuwając żądanie wprowadzenia w Galicji „cywilnego” kroju pisma, M. Szaszkewycz przyczynił się do zachowania języka ukraińskiego oraz rozwoju edukacji narodowej w przyszłości, a także do zjednoczenia Galicji z Ukrainą Naddnieprzańską. M. Szaszkewyczowi należy się także pierwsza ukraińska „Czytanka” dla dzieci i wprowadzenie terminu „czytanka”. Napisana w 1836 roku, ujrzała światło dzienne dopiero w 1850 roku, a mimo to posłużyła kilku pokoleniom. „Czytanka” napisana jest ludowym, zrozumiałym dla małych dzieci językiem, z zachowaniem zasady przystępności w nauczaniu. Według słów M. Szaszkewycza: „ten podręcznik prowadzi stopniowo dzieci za rączkę od współczesności do przyszłości, od ich chaty w szeroki świat” (Petrasz O. „Ruska Trójca”. — Kijów, 1986. — s. 79). Latem 1837 r. M. Szaszkewycz ukończył studia teologiczne i miał możliwość pozostania na służbie w konsystorzu, ale duszą pragnął żyć prostym ziemskim życiem, poznać je od środka. Niepokornego M. Szaszkewycza konsystorz kieruje do służby kapłańskiej w najgłuchsze wsie Galicji — Humniska (1838 — 4 miesiące), Nestanice (16.11.1838 — 22.04.1841), Nowosiółki (0.5 1841 — 7.11.1843). Przychodziło pracować w niełatwych warunkach: „Moczarna okolica, mieszkanie, które nie miało naprawionych okien, pieca i podłogi, niebezpieczne dla choroby piersiowej” — pisał M. Szaszkewycz. Jednak i w takich warunkach M. Szaszkewycz dzielił się „ostatnim swoim groszem” z ubogimi parafianami. Natura obdarzyła M. Szaszkewycza szerokimi zdolnościami twórczymi. Interesowały go poezja i proza, publicystyka naukowa i przekłady, historia i językoznawstwo, folklor oraz etnografia. Napisane religijne „Psalmy Rusłanowe”, wiersze liryczne („Do miłej”, „Tęsknota za przeszłością”, „Myśl”), wiersze o charakterze patriotycznym („Głos Galicjan”, „Język ruski”, „Dajcie ręce”, „Słowo do czcicieli języka ruskiego”, „Pobratym”, „Zły los” i in.), a także inne utwory („Bezrodny”, „Opichane, panie?”, „Bandurzyści”, „Pobratymowi”, „Wiosenka” i in.) wskazują na jego nieprzeciętny talent poetycki, który zapoczątkował odrodzenie literatury ukraińskiej w Galicji. Ponadto M. Szaszkewycz napisał „Historię nawrócenia Słowian na wiarę Chrystusową”, prace „O Zaporożcach i ich Siczy”, „Chmielnickiego oblężenie Lwowa”, „O. Naływajko”, „Bolesław Krzywousty”, „Jarosław” i in., a także przetłumaczył Ewangelię św. Jana i św. Mateusza, opowiadania „Ołena”, „Płacz Jarosławny” ze „Słowa o wyprawie Igora”, „Rękopis królowodworski” i in. M. Szaszkewycz pozostawił po sobie cenną spuściznę rękopiśmienną. W dziale rękopisów Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukrainy przechowywane jest archiwum pisarza, w którym znajdują się oryginały poezji „Tęsknota”, „Wierna”, „Syn ukochanemu ojcu”, „Księżyc okrągłolicy zakrył się chmurą”, „Do ***…”, „Myśl”, „Bezrodny”, fragmenty poszczególnych poezji oraz notatki do nich (łącznie 75 jednostek).

Машинний переклад

PROLOG NARODOWEGO ODRODZENIA

W lutym 1838 r. M. Szaszkewycz ożenił się z Julią Kruszyńską (jak pisały gazety, najpiękniejszą kobietą w Galicji) ze wsi Derewnia w powiecie żółkiewskim, która podzieliła gorzki los swojego męża, śmierć pierwszego dziecka i troski o syna Wołodymyra. Julii ks. Markijan poświęcił jeden ze swoich najbardziej lirycznych wierszy: Czy znasz, serce, czym jest twój pocałunek? — To kropelka dla piersi cierpiących, Dla pszczółki — kwiatu pachnący trunek, Słodka rozkosz nieba — dla błogosławionych! Syn Wołodymyr urodził się 7 kwietnia 1839 r. we wsi Nestanycze, ukończył uniwersytety we Lwowie i Wiedniu. Zakładał, redagował i wydawał czasopisma literackie „Wecznyci” (1862—1863), „Rusalka” (1866); jednocześnie pisał opowiadania, sztuki, publicystykę, tłumaczył Heinego. W 1863 roku opublikował tomik poetycki „Zilnyk”. Popularni kompozytorzy M. Werbycki i W. Matiuk układali muzykę do jego wierszy. Wołodymyr z szacunkiem odnosił się do swojego ojca, zbierał i przechowywał materiały o nim, poświęcił mu wiersz: „Ojcze drogi, sokole, Ty ruski śpiewaku! Lecz czy słyszysz, jak wrona Pieśń tobie kracze? . . . . . . . . . . . . . . . . . Ojcze drogi, choć raz jeszcze Spójrz zza grobu! Choć raz podnieś głowę, Choć raz odezwij się, Żeby od głosu twojego Wrogowie zadrżeli! . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wielkim źródłem, z którego Wołodymyr czerpał siły i natchnienie, była twórczość T. Szewczenki, któremu poświęcił takie wersy: Nie pocieszne łzy to sieją, Nie dumny uśmiech na twarzach; To dzieci ojca wspominają, Co niby w boju za nich legł. Poległ za wolność Ukrainy, Stał za prawdą i za nami… I do samej mogiły Walczył wielki nasz Taras. I. Franko wysoko cenił talent poetycki W. Szaszkewycza, zaznaczając, że „Wołodymyr Szaszkewycz jako poeta wykazał bardzo piękny i sympatyczny talent, godny stanąć obok ojca, ale życie jego ułożyło się tak, że nie pozwoliło mu rozwinąć tego talentu, jak można było się spodziewać” (Franko I. Zbiór utworów: w 50 t. K., 1984. — T. 41. — S. 318). Zmarł Wołodymyr w 1885 roku, pochowany tam, gdzie i ojciec, w jednej mogile na Cmentarzu Łyczakowskim. Wielu krewnych i potomków M. Szaszkewycza przysłużyło się sprawie ukraińskiej, brało aktywny udział w zmaganiach narodowowyzwoleńczych. W jego rodzie byli pisarze, księża, generałowie, sotnicy UHA, działacze OUN i UPA, adwokaci i nauczyciele. Szczególnie należy wyróżnić Bohusława Szaszkewycza, wnuka brata Markijana, Mykoły. Bohusław wykazał się jako dzielny oficer w czasie I wojny światowej, zasłynął w walkach w ofensywie czortkowskiej, za co był wyróżniony przez dyktatora J. Petruszewycza, osłaniał odwrót Ukraińskiej Armii Halickiej za Zbrucz, brał udział w zaciętych walkach w Wielkiej Ukrainie. (Szkrabjuk P. Trzy pokolenia rodu Szaszkewyczów w ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych. Szaszkewycziana. Wyd. 1—2. Lwów — Brody — Winnipeg, 1996. — S. 194—199). Ostatnie lata swojego życia M. Szaszkewycz ciężko chorował na suchoty, oślepł i ogłuchł w 32. roku życia i zmarł 7 czerwca 1843 r. we wsi Nowosiłki, gdzie został pochowany w cudzym grobowcu (władyków Winnickich). * * * Ogromny wkład M. Szaszkewycza w narodowy i literacki postęp Galicji można lakonicznie wyrazić następującymi wnioskami: — Jako pierwszy zaczął nauczać w języku ludowym w cerkwi (początkowo w seminarium duchownym, 22.02.1830 r. w soborze św. Jura we Lwowie); — w swoich utworach zwrócił się ku epoce książęcej, ku czasom kozackim; — ogłosił ideę jednoczenia narodów słowiańskich, jedności narodu ukraińskiego (części naddniestrzańskiej i naddnieprzańskiej Ukrainy), ukraińskiej soborowości, wskazując, że jesteśmy odrębnym narodem, jednym żywym ciałem, jedną wielką duszą; — napisał czytankę i dał pisownię; — w literaturze ukraińskiej napisał sonet; — zorganizował i zjednoczył postępową inteligencję ukraińską w kółko „Ruska Trójca” i skierował jego działalność na ofiarną pracę narodowo-patriotyczną; — był inspiratorem i organizatorem wydania „Rusałki Dnistrowej” — pierwszej książki w Galicji w języku ludowym. * * * Ukraińcy święcie czczą pamięć o wielkiej postaci Markijana Szaszkewycza — duchowego poprzednika i inspiratora narodowego przebudzenia na Naddniestrzu. 1 listopada 1893 roku z inicjatywy Towarzystwa „Proświta” w Kamionce Strumiłowej (organizację komitetu objął O. Ogonowski) odbyło się przeniesienie zwłok M. Szaszkewycza na Cmentarz Łyczakowski we Lwowie (w związku z 50. rocznicą śmierci poety). W 1906 roku ustawiono nagrobek M. Szaszkewyczowi (rzeźbiarz H. Perier). W październiku 1911 r. (z inicjatywy D. Tanczankewycza) we wsi Pidlisie, na Białej Górze, za środki społeczne ustawiono olbrzymi pomnik-krzyż (wysokość krzyża 18 m, postumentu — 8 m, architekt A. Łuszpynski). Od tego czasu przeprowadzane są coroczne masowe marsze na Białą Górę, do pomnika M. Szaszkewycza. W listopadzie 1961 r. Lwowski Uniwersytet Państwowy im. I. Franki (rektor J. Łazarenko) uroczyście obchodził 150. rocznicę urodzin M. Szaszkewycza. Na jubileuszu P. Zahrebelny zauważył: „Gdyby nie mały tomik M. Szaszkewycza, literatura ukraińska, być może, nie miałaby trzytomnika utworów W. Stefanyka i stotomnika I. Franki…” (Szaszkewycziana. Wyd. 3—4. Lwów—Winnipeg, 2000. — S. 602). W 1961 roku przy bibliotece wiejskiej we wsi Pidlisie otwarto pokój-muzeum M. Szaszkewycza, ustawiono kamień pamiątkowy w „Markijanowej sośnicy”, gdzie stał dom, w którym urodził się poeta. W 1962 roku we wsi Pidlisie otwarto pomnik M. Szaszkewycza (rzeźbiarz D. Krwawycz, architekt R. Paluch). 23 listopada 1986 r. (175 lat od dnia urodzin M. Szaszkewycza) we wsi Pidlisie otwarto muzeum-zagrodę, a pośrodku jej podwórza — popiersie M. Szaszkewycza. Na terenie muzeum znajduje się opiewana przez poetę studnia, rozłożyste stare dęby, pozostałości sadu. Przemawiając na uroczystościach, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Komitetu Jubileuszowego Oles Honczar powiedział: „Nigdy nie zarośnie ścieżka do Markijana Szaszkewycza. Sława jego stała się prawdziwie ogólnonarodową…”. W 1989 r. we Lwowie w odrestaurowanej dzwonnicy cerkwi Świętego Ducha otwarto Muzeum „Rusałki Dnistrowej” i ustawiono pomnik M. Szaszkewyczowi (rzeźbiarze D. Krwawycz i M. Posikira; architekci W. Dubyna i M. Fedyk). 9 października 1988 r. we wsi Nestanycze otwarto symboliczny kamień na dziedzińcu cerkiewnym z napisem, że w tym miejscu zostanie ustawiony pomnik M. Szaszkewyczowi. Nawiasem mówiąc, w tej wsi proboszczem był także I. Wahylewycz (grudzień 1846 — sierpień 1848). 2 grudnia 1993 r. we wsi Nestanycze otwarto pomnik M. Szaszkewyczowi (rzeźbiarze J. Motyka (Lwów) i W. Szyszow (Kijów), architekt M. Matwijiw). Obecnie społeczność rejonu i obwodu (Lwowskie Krajowe Towarzystwo „Ridna Szkoła”, „Proświta”, Związek Ukrainek i in.) dokłada maksymalnych starań, aby we wsi Nestanyczi, w plebanii znajdującej się obok pomnika, otworzyć muzeum-zagrodę. Chcą, aby zarówno obchody 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza, jak i utworzenie oraz otwarcie muzeum-zagrody stały się ogólnoukraińskimi, a muzeum założono ze środków społecznych. W tym celu LKT „Ridna Szkoła” zwróciło się do Prezydenta Ukrainy, Premiera, przewodniczącego Rady Najwyższej, deputowanych ludowych, wydziałów edukacji i nauki wszystkich obwodów, znanych i zamożnych ludzi, przedsiębiorstw i instytucji, aby każdy żyjący na Ukrainie przekazał na ten cel własne środki i tym samym konkretnymi czynami wypełnił wezwanie M. Szaszkewycza do jednoczenia Wschodu i Zachodu Ukrainy. Niestety, jak dotąd otrzymaliśmy odpowiedzi jedynie od deputowanych ludowych Ukrainy M. Czeczetowa i M. Katerynczuka, którzy zamiast przekazać własne środki, przekierowali naszą prośbę do obwodowej administracji państwowej. Przykro, że do tej pory nie ma ani dekretu Prezydenta Ukrainy, ani uchwały Rządu czy Rady Najwyższej w sprawie ogólnonarodowych obchodów 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza. Nie wiadomo, czy utworzono w tej sprawie Ogólnoukraiński Komitet Organizacyjny i kto stoi na jego czele. A czasu pozostaje bardzo mało. Warto jeszcze raz przypomnieć możnym, że w 1986 roku 175-lecie urodzin M. Szaszkewycza świętowano na szczeblu ogólnoukraińskim, a Ogólnoukraińskiemu komitetowi organizacyjnemu przewodniczył O. Honczar. I chce się zapytać: „Czyżby w niepodległej Ukrainie było mniej Ukrainy niż w ZSRR?”. Siłami społeczności zebrano dotychczas około 100 tys. hrywien, prace budowlane we wsi Nestanyczi rozpoczną się w kwietniu. Zapraszamy wszystkich, którym nie jest obojętny los wielkich Ukraińców i ukraińska historia, do przekazania możliwych do wpłacenia środków na utworzenie muzeum-zagrody M. Szaszkewycza we wsi Nestanyczi w rejonie radziechowskim obwodu lwowskiego. Pieniądze należy przekazywać na specjalny rachunek: nr 26008318026 w AT Raiffeisen Bank „Aval”, MFO 380805, EDRPOU 36736940 pod adresem: m. Radziechów, ul. A. Szeptyckiego 2, Fundacja Charytatywna im. M. Szaszkewycza. Nazwiska wszystkich darczyńców zostaną wpisane do specjalnej księgi muzeum-zagrody. Ponadto społeczność organizuje Międzynarodowe Czytania Szaszkewyczowskie, które odbyły się 6–7 czerwca we wsiach Wuzłowe – Nestanyczi, przygotowuje do wydania książkę „M. Szaszkewycz i ziemia radziechowska”, tomik wierszy o M. Szaszkewyczu, album rysunków „Śladami M. Szaszkewycza” i, oczywiście, 6 listopada – liczne obchody 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza. Razem, razem, kto siły ma, Gońcie z Rusi mroki ciemne! Centralna część ekspozycji muzeum-zagrody – almanach „Rusałka Dnistrowa”

Машинний переклад

JESTEŚMY OTWARCI DLA CZYTELNIKÓW NATALIA ANTONIUK: «NIEZNAJKOWIE NA WYSPIE GŁUPCÓW»

Przełączając kanały telewizyjne i wyszukując w stogu siana ziarno czegoś ciekawego i pożytecznego, nagle ze zdziwieniem się zatrzymałam: na kanale STB w programie „Kawaler do wzięcia” zobaczyłam swoją koleżankę z roku, Nadię, z wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Dziwnie było obserwować, jak ona, z wyższym wykształceniem i wielkimi ambicjami dziennikarskimi, wraz z 24 dziewczynami znalazła się w haremie. W tym programie kawaler z Ameryki wybiera sobie tak zwaną narzeczoną z Ukrainy. I nie po prostu wybiera, a urządza każdej egzaminy psychologiczne — niech wiedzą, że oczarować zagranicznego przystojniaka nie jest tak łatwo. I w tej haremowej gromadzie Nadia z Czerniowiec. Ona „zaświeciła się”, a mnie z jakiegoś powodu zrobiło się smutno: i za wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki, i za Ukrainki, i za Ukrainę. Dziennikarz to restaurator, który powinien odnawiać barwy świata, zeskrobywać pleśń z sfery duchowej człowieka, zdmuchiwać kurz z intelektu widzów. Ale obecnie dziennikarze w telewizji nie restaurują obrazu świata — tworzą tak niskie programy i sami bez wstydu biorą w nich udział. A w zapowiedziach dla widzów, jako wielkie szczęście, podają informację: „Jako pierwsi na świecie kupiliśmy prawa od Amerykanów do ukraińskiej wersji programu”. Nie ma się z czego cieszyć — dziennikarzom brakuje jeszcze fantazji, by stworzyć coś własnego, unikalnego. Przestrzeń telewizyjna aż roi się od takich programów, które nie przynoszą nic ani pięknego, ani pożytecznego. Co więcej, nie trzeba być specjalistą od tematyki genderowej, aby zauważyć, że jest w nich zbyt wiele stereotypów: „kobieta-towar”, „kobieta-lalka”, „kobieta-blondynka”, „kobieta-obiekt seksualny”. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że dziennikarstwo ma kobiecą twarz, to mamy przykry fakt: dziennikarki nie szanują samych siebie. Przypominam sobie, że w dzieciństwie lubiłam bajkę Nikołaja Nosowa „Nieznajko na Księżycu”. Wryło mi się w pamięć, jak główni bohaterowie, Nieznajko i Kozlik, trafili na wyspę Głupców, gdzie nie było żadnych zajęć poza rozrywką i zabawą. A poza tym krasnoludkom bez przerwy pokazywano filmy. Bohaterowie godzinami siedzieli przed ekranami i stopniowo zamieniali się w… barany. W porę zrozumiawszy, że rozrywka ma takie skutki, Nieznajko i Kozlik wzięli nogi za pas i uciekli z wyspy. Zdjęcie Mykoły Cymbaliuka. Wtedy, w dzieciństwie, nie rozumiałam, dlaczego oglądanie telewizji ma takie „cudowne” skutki. Uważałam, że telewizja to czarujący świat, do którego trafiają tylko wyjątkowo uzdolnieni, wykształceni i utalentowani. Prowadzący byli dla mnie niezwykłymi szamanami, a reporterzy — degustatorami świata. Z czasem zrozumiałam, że współczesne dziennikarstwo telewizyjne to w większości wyspa Głupców. Zmienić sytuację w telewizji będą mogli dziennikarze telewizyjni — dumni, uczciwi wobec siebie i odważni. A póki sytuacja się nie poprawi, trzeba odpływać z wyspy Głupców, bo inaczej zamienimy się w barany — posłuszne i ograniczone.

Машинний переклад

Petro Antonenko: „To ludzka komunikacja”

6 maja 2011 roku, w Dniu Dziennikarza, my, zespół redakcyjny tygodnika „Słowo Proświty”, zwracamy się do Was, nasi drodzy czytelnicy, z najbardziej szczerymi i skrywanymi myślami. Jak każdy z nas doszedł do wyboru zawodu dziennikarza? Jak rozumie służbę słowem i służbę słowu? Dlaczego pracuje właśnie w „Słowie Proświty”? Mamy nadzieję, że zainteresują Was nasze myśli, uczucia, zamiary i że odpowiecie na pytanie: jakimi nas widzicie? Jakie powinno być nasze wydanie? Czy zostaniecie z nami na drugie półrocze i dalej? Słowem — czekamy na Wasze przemyślenia, życzenia, uwagi krytyczne i dobre słowo. Z poważaniem, Słowoprowiścianie. Dla mnie dziennikarstwo, prasa — to przede wszystkim ludzka komunikacja. W dwóch aspektach. Pierwszy — komunikacja dziennikarza z czytelnikami, drugi — komunikacja samych czytelników między sobą. W tym sensie postrzegam prasę, gazetę, jako dobry, przytulny dom. Wreszcie przypomnę słowa jednego ze swoich ulubionych pisarzy, Saint-Exupéry’ego: „Największym luksusem jest ludzka komunikacja”. Dzięki dziennikarstwu miałem możliwość przez dziesięciolecia pracy w prasie spotykać się z wieloma interesującymi ludźmi u nas i za granicą, objechać nie tylko moją rodzinną Czernihowszczyznę, ale też bywać w krajach nadbałtyckich, na Białorusi, bardzo dużo podróżować po mojej ukochanej Polsce, bywać w USA. Pociąg do dziennikarstwa, prasy, słowa zawdzięczam swoim rodzicom. Ojciec — prosty kołchoźnik, matka — wiejski pracownik medyczny, wreszcie, byli zwykłymi wieśniakami, ale stale prenumerowali wiele gazet i czasopism, co zachęciło mnie najpierw do czytania, a potem do pisania. W końcu i mój ojciec przez niejedno dziesięciolecie był autorem lokalnej gazety. Wszystko to doprowadziło mnie do prasy. Prawda, początkowo za młodu pracowałem na wsi i jako robotnik w fabrykach. Co zresztą też jest niezłą szkołą dla dziennikarza. I teraz mieszkam na prowincji, wśród bohaterów i czytelników swoich publikacji, i śmiem twierdzić, że znam ich życie. A to dla dziennikarza najważniejsze. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Pierwsze czasopismo — „Za naszą Ukrainę”, teraz „Słowo Proświty”. Wcześniej od czasu do czasu gdzieś publikowałam. Lubię pisać o ludziach, którzy godnie podtrzymują niebo ukraińskiej kultury, historii. W moim rozumieniu oni wszyscy są bohaterami, rozmawianie z nimi to przyjemność, człowiek sam duchowo rośnie. To właśnie ci ludzie, którzy gromadzą się wokół „Proświty”, nasi czytelnicy. Czasami dzwonią, dziękują za gazetę. To takie przyjemne! Kilka razy jako dziennikarka byłam na procesach sądowych, wspierając (tylko swoją obecnością) niesprawiedliwie oskarżonych. Czułam, jak sędziowie nie chcą, aby na sfałszowanych procesach byli przedstawiciele mediów! I musieli zachowywać się mniej cynicznie, a „sprawy” rozpadały się. „Dziennikarz to szpieg społeczeństwa we władzy” — uważa Julia Mostowa, mając na myśli, że nie można ukrywać przed opinią publiczną zdobytych informacji. Tym bardziej ich przekręcać. Bądźmy więc godnymi „szpiegami”!

Машинний переклад

MYKOŁA CYMBALUK: „NA WOJNIE JAK NA WOJNIE”

Zdjęcie U. Wołykowskiej „Stu najbardziej wpływowych, najbogatszych ludzi Ukrainy!”. Taką reklamę tematycznego wydania specjalnego magazynu „Korespondent” usłyszałem w radiu. I przypomniała mi się przeszłość. Szedł rok 1991. Procesy demokratyczne w Kijowie, nieco słabiej w głębi Ukrainy, nabierały tempa. Pomimo komunistycznej większości w parlamencie, zarysy przyszłego niepodległego państwa coraz wyraźniej wyłaniały się w naszej wyobraźni, w naszych pragnieniach. W tamtym czasie odszedłem z gazety „Weczirnij Kyjiw”: pragnąłem pracować w prawdziwie niezależnym wydawnictwie. Jeszcze wtedy my, w szczególności Switłana Syniakowana, Wiktor Kuźmenko, dziennikarze z poczuciem własnej i zawodowej godności, wielokrotnie naradzaliśmy się w sprawie konieczności stworzenia własnej, prawdziwie demokratycznej gazety. Moi koledzy nie chcieli ryzykować swojej pozycji, mówiąc, że trzeba walczyć o „Weczirkę”, nie można im oddawać naszej gazety. Jednak wiosną została zarejestrowana „Rada” — odrodzona pierwsza ogólnoukraińska gazeta, która była wydawana przez Ukraińców od 1906 roku. Trudno było z papierem, poszukiwaniem drukarni, która podjęłaby się druku niepaństwowej gazety. Oficjalnie cenzura, wszechobecne i niezmordowane oko Kompartii, KGB, wydawało się, odeszły w niepamięć. Tak myśleliśmy… W rzeczywistości sprawy miały się nieco inaczej. W wydawnictwie „Kyjiwśka prawda” odmówili druku, w „Radjanśkij Ukrajini” powołali się na „wąskie” gardło — linotyp. Chociaż majster zakładu w cztery oczy otwarcie powiedział, że to nieprawda. Próbowałem porozumieć się także w Żytomierzu, w drukarni obwodowej. „Ziomkowie — myślałem — nie odmówią”. Tak, jasne… Czyż można zmienić system, nie zmieniając ludzi? Płynął czas. I nagle jak grom z jasnego nieba: GKCzP! Ulice Moskwy już ryły gąsienicami czołgi. — Co ty teraz zrobisz? — zdezorientowany pytał mnie następnego dnia kolega z roku, fotoreporter Ołeks Wa szczenko. — Teraz oni wyślą cię tam, gdzie diabeł mówi dobranoc, razem z twoją niezależną „Radą”. — Cóż, wtedy będę musiał wyjechać za granicę — półserio odpowiedziałem w jego tonie. — Ale „Radę” i tak będę wydawał. Niech nawet nie mają nadziei… Ona jednak wyszła, we wrześniu 1991 roku. Ołeś Honczar, jakby błogosławiąc odrodzoną „Radę”, udzielił nam przed pierwszym numerem wywiadu. Gazeta jako pierwsza w Kijowie zaczęła być składana i łamana na komputerze — na jednym jedynym! Wtedy dla nas było to jedyne wyjście z kręgu odmów. Ukrpresa i Sojuzdruk odmawiały rozpowszechniania. Zwróciliśmy się o pomoc do społecznych kolporterów. Lwia część nakładu docierała do czytelników właśnie dzięki ich pełnej poświęcenia, tak — pełnej poświęcenia pracy. Wielokrotnie brutalnie się z nimi rozprawiano: bili za ukraińskie słowo! Jak dziś pamiętam Jurka Sołodenkę, kiedy pojawił się w redakcji w podartej koszuli, zbrukanej krwią. Wszystkie odwołania do milicji, prokuratury były daremne. Jak się okazało, pana Jurka bił przebrany milicjant ze swoimi towarzyszami. Aby choć trochę wesprzeć gazetę, autorzy odmawiali honorariów: „Daj Boże, żeby »Rada« wychodziła!”. Pracownicy otrzymywali byle jaką pensję nie co miesiąc. Na Boże Narodzenie 1997 roku redakcję, która mieściła się wtedy sto metrów od rezydencji prezydenckiej, „okradziono”. Wszystkie jednostki centralne komputerów wraz z informacjami na nich bez śladu zniknęły. Ale i po tym, wbrew wszystkim i wszystkiemu, gazeta docierała do czytelnika. Co prawda, niedługo. Każdą szlachetną (a taką właśnie jest prawdziwa rola dziennikarstwa w społeczeństwie) sprawę można robić przez jakiś czas na czystym entuzjazmie. Ale nie w nieskończoność. Obecnie Czyłanków w niepodległej Ukrainie trzeba jeszcze poszukać. I wśród „100 najbogatszych i najbardziej wpływowych”, którzy szczerze przejmowaliby się sprawą narodową, nie jest gęsto. Nie, właścicieli „gazet i parowców” itd. jest tam pod dostatkiem. Wpływ informacyjny jest dla nich żywotnie niezbędny w systemie kontroli i zarządzania Ukrainą. To jeden z powodów, dla których obecnie zaostrza się wojna kulturowo-informacyjna zarówno wewnątrz krajów, jak i na arenie międzynarodowej. Ale na wojnie jak na wojnie. Wygrywa ten, kto jest silniejszy duchem. Mając do tego najnowocześniejsze technologie, niezawodne zaplecze logistyczne. I atakuje. Codziennie, we wszystkich kierunkach życia społeczno-politycznego.

Машинний переклад

NADIJA KIR'JAN: «I DZIŚ — NIESZCZĘŚCIE Z ROZUMU?»

Gdyby nie „czwarta władza”, której nieco obawiają się władcy (wrzucają do urn dyktafony, konfiskują sprzęt audio i wideo), to nikt nie mógłby powstrzymać „wysokich” urzędników, a oni zupełnie by się rozpasali! Za prawdziwe słowo dziennikarze nierzadko płacą wolnością, a nawet życiem. Dziennikarza Wasyla Symonenkę pobili milicjanci, a po tym bardzo szybko zmarł; dziennikarz Wiaczesław Czornowił, napisawszy „Nieszczęście z rozumu”, trafił do więzienia, a w nowych czasach (w 1999 roku) — w tak zwaną „katastrofę samochodową”. Sprawę zabójstwa Georgija Gongadze, skandalicznie znaną na cały świat, „szczęśliwie” badają od ponad dziesięciu lat; niedługo minie rok od 11 sierpnia 2010 — tajemniczej historii zniknięcia Wasyla Klymentjewa, redaktora charkowskiej gazety „Nowyj styl”, który „krytykował wpływowych w regionie ludzi”… A ilu jeszcze jest podwижników, o których słyszeliśmy lub nie słyszeliśmy! Odpowiedzialność dziennikarzy jest ogromna. Zniekształcona informacja, która ogłupia ludzi, — to zbrodnia. Pisać prawdę, nie zniżać się do poziomu niewymagających czytelników nawet dla nakładu — ten postulat jest podstawą zdrowego społeczeństwa. Co do mnie. Zaczęłam pracować w gazecie, gdy wyszłam na pen-

Машинний переклад

JEWCHEN BUKET: «CO WYBIORĄ PRZYSZLI HISTORYCY?»

Zdjęcie Jewchena Buketa Zdjęcie N. Antoniuk Pamiętam, jak podczas nauki w szkole zachłannie czytałem gazety. Tak samo aktywnie starałem się słuchać ukraińskiego radia i oglądać telewizję. Bycie dziennikarzem wydawało się czymś nieosiągalnym, a o tym, że będę osobiście znał wielu przedstawicieli tego wspaniałego zawodu, którzy poprzez media w latach szkolnych kształtowali mnie jako osobowość, nawet marzyć nie mogłem. Badania historii rodzinnego kraju, którymi zafascynowałem się na pierwszym roku studiów na uniwersytecie, skłoniły mnie do publikacji w prasie. Nawiasem mówiąc, mój pierwszy artykuł ukazał się właśnie w tygodniku «Słowo Proświty» w 2002 roku. Krajoznawstwo i dziennikarstwo, jestem przekonany, są niezwykle bliskie. Krajoznawcy tworzą kroniki przeszłości, a dziennikarze tworzą kronikę współczesności. To właśnie ich słowa w przyszłości będą cytować badacze, wszak dziennikarze to tuby każdego społeczeństwa. W nowoczesnym społeczeństwie przestrzeń informacyjna odgrywa kluczową rolę. To właśnie dzięki mediom kształtuje się opinia publiczna. Niestety, gazety w naszych czasach nie mają już takiej wagi, jak jeszcze kilkadziesiąt lat temu. W szybkości przekazywania informacji wyprzedziły je radio, telewizja, wirtualne media. Gazeta dzisiaj to źródło głębokiej analityki, historii fabularnych, fachowych odpowiedzi na aktualne pytania. A także, bez wątpienia, współczesny przekrój społeczeństwa, sfilmowany na papierze. Więc nie będzie zniknięcia papierowej periodyki, jak przepowiadają niektórzy «zaawansowani» specjaliści. Kino nie wyparło teatru, internet nie zniszczył książki, nie zniszczy on również gazet. Zdjęcie Jewchena Buketa Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Co by nie mówić, a dziennikarstwo to rzecz niejednoznaczna i kontrowersyjna. Więc bądźcie pewni, kiedy patetycznie ogłaszają, że to jeden z najstarszych zawodów, wyraźnie sugerują jednak ten najstarszy zawód. Mój świętej pamięci teść, człowiek krytycznego chłopskiego rozumu, jednak bardzo bezpośredni, zawsze, gdy brał do rąk gazetę, zabawnie zacierał ręce: «No, co tam kłamią?..». Do syna-dziennikarza, gdy ten przyjeżdżał na wieś «do prac polowych», życzliwie mruczał: «I co to, synu, u ciebie za zawód kłamliwy». W kuchni u niego wisiało nie radio, a «kłamczuch». Dziwna rzecz — wiedział człowiek, że «wszystko to kłamstwo», jednak od kłamstwa ani na krok. Najpierw — wieczorna gazeta, a potem — wieczorna modlitwa. Przeczytane gazety kładł pod poduszkę (czasem aż za wysoko było spać) i nie daj Boże komuś, poprawiając poduszkę rano, przełożyć nie w porządku gazety — oberwie się wszystkim. Jaka by nie była ta informacja — prawdziwa, nieprawdziwa — jednak nijak człowiekowi bez niej — i kwita! W bezinformacyjnej przestrzeni — wszystko jedno co w bezpowietrznej. Jak wiadomo, w Związku Radzieckim nie było ani seksu, ani wolności. Kiedy kończyłam szkołę i wybierałam uczelnię do wstąpienia, pojawiły się pierwsze rewolucyjne publikacje w «Junosti», «Nowym Mirze». Wyodrębniły się w dziennikarstwie postacie, które przyciągały uwagę: Witalij Korotycz, Wołodymyr Pozner itd. Ale przeważnie dziennikarstwo kojarzyło się z radziecką pracą agitacyjną, albo, alternatywnie, — «sprzedajną dziewką imperializmu», która kwitła na zachodzie. Ja zaś byłam spokojna i romantyczna, więc marzyłam zajmować się filologią, studiować i wykładać literaturę. Kiedy nie dostałam się na Uniwersytet im. T. H. Szewczenki na filologię, był bardzo duży konkurs, a na dziennikarstwo proponowali iść «bez egzaminów», ale ja odmówiłam. Zostałam przy wydziale wydawniczym NTUU «KPI». Ale pieriestrojka zakręciła tak, że trzeba było brać się za każdą pracę. Zgodnie z książeczką pracy — wymarzona działalność intelektualna, jednak przez stulecia nic się nie zmieni — historię będą nadal studiować na podstawie publikacji prasowych. A jakie roczniki wybiorą przyszli historycy do swoich dysertacji, odgadnąć nie trudno. Mimo całego opłaconego przez oligarchów kłamstwa, które codziennie wylewa się z ich prywatnych agencji informacyjnych, na Ukrainie są jeszcze wydania, które, nie zważając na polityczne i ekonomiczne powiewy, piszą prawdę, jakkolwiek gorzka by ona nie była. Prawdziwą gazetę rozpoznać nie trudno. Ja wiem, że pracuję właśnie w takiej gazecie. I jestem wdzięczna losowi, że przywiódł mnie do «Słowa Proświty», gdzie mogę zajmować się ulubioną sprawą i nie krzywić duszą. Ludmyła ILJENKO: Marija KUCZERENKO: Ulana WOLIŃSKA:

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«WYBÓR ZAWSZE ISTNIEJE»

słowa. Teraz wolności nie brakuje w niczym. Nie będę jednak konkretyzować w kwestii pierwszego pytania (nie jest to przedmiotem mojej rozmowy), ale to drugie jest jakieś bardzo wątpliwe. Bo dlaczego tak nieswojo czuje się mały człowiek w „tej przestrzeni informacyjnej”? Dlaczego jest mu tak obco w tym kraju? Ciekawe, co powiedziałby dzisiaj na to mądry dziadek Stach, który przywykł niczego nie przyjmować na wiarę, wszystko „sprawdzić na zębach”? Kiedy kraj był za żelazną kurtyną, łapaliśmy każde słowo prawdy, starannie przesiewając informacje, jak profesjonalni poszukiwacze złota. I ta prawda była naszym osiągnięciem. Teraz jesteśmy w niewoli informacji… dezinformacji, dezorientacji… Tak, dziennikarstwo w tym społeczeństwie, jeśli jest nie tylko zawodem, ale i sposobem życia, jest rzeczywiście niebezpieczne. Jednak odnosi się wrażenie, że częściej dla samych dziennikarzy, wiernych dawnemu credo „jestem z narodem”. Bo chodzi o społeczeństwo posttotalitarne, postludobójcze, gdzie każde słowo prawdy jest na wagę złota. Nie zgadzam się, że misją dziennikarza jest ochrona. Misją dziennikarza jest, po zgłębieniu istoty zjawiska, jego przyczyn i skutków, otwarcie oczu na prawdę, która nie wymaga apeli. Dziennikarz jest jak dzięcioł ze snów głównego bohatera „Zapisków szaleńca” Liny Kostenko — musi kuć w skronie naród, amorficzny i obojętny wobec samego siebie. A już naród powinien dokonać swojego strategicznego wyboru — żyć i utwierdzać się czy… Wybór zawsze istnieje. A oto ludzie, bez których nasze wydanie byłoby niemożliwe. Siedzą Tetiana Szczerbak, Iryna Szewczuk; stoją: Wiktorija Dyka, Ołeh Besśkyj, Natalija Skrynnyk

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«WNIEŚĆ SWOJĄ LEPTĘ…»

płacono grosze, których nie wystarczało. Pozostawało pisanie artykułów na zamówienie, czyli właściwie dziennikarstwo w ówczesnym, a także dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Miałam szczęście: pisałam na neutralne tematy, nie dotykałam polityki. Później, gdy społeczeństwo rozpadło się już na pomarańczowych i niebieskich, znajomi zapraszali mnie — „za dobre pieniądze” — do pracy na kanałach telewizyjnych niemiłych mi sił politycznych. Jestem dumna, że odmówiłam. Pewnie z takim wyborem staje każdy przedstawiciel naszego zawodu. Jednak nie wszyscy oddają szacunek zasadom, częściej mówią: „Pieniądze nie śmierdzą”. Niestety, dziś to prawda. Ale nie moja. Dla mnie wielką radością twórczą jest to, że na łamach naszej gazety mogę odkrywać nowe nazwiska, wnosić swój mały wkład w sprawę rodzinnej kultury. Jestem dumna z obywatelskiej postawy i poziomu intelektualnego naszego wydawnictwa i w pełni zdaję sobie sprawę, jakim to rzadkim szczęściem dla dziennikarza jest dziś. Z okazji święta! Wszystkim dziennikarzom życzę, by przeżyli życie bez wyrzutów sumienia za każdy swój wiersz.

Машинний переклад

„…JAK JOANNA D’ARC”

Krótka historia z dzieciństwa, jak to wszystko się zaczęło. Kiedyś, jako mała (gdzieś w drugiej klasie), pasłam krowy przed domem babci we wsi. I tak się zamarzyłam o zawodzie prezenterki wiadomości (dlaczego, nie wiem, wyobrażałam sobie swoją gębę na błękitnym ekranie), że nawet nie zauważyłam, jak krowy weszły na sąsiedni ogród. Nagle moja babcia z rozmachem uderzyła mnie miotłą między łopatki i wszystkie moje marzenia pognały jak szalone… „No, dziewczynko, do niczego się nie nadajesz! Ciągle gapisz się jak cielę na malowane wrota!”… Jednak, o ile mi wiadomo, z tych, którzy „do niczego się nie nadają”, często coś da się ulepić. Najważniejsze, jak mówi lud: „Trzeba w młodości kości gryźć, by na starość mięso jeść”. Dlatego marzenia o dziennikarstwie (choćby w jakimś jego wariancie) nigdy mnie nie opuszczały. Pierwszym krokiem były publikacje w naszej gazecie rejonowej „Lesin Kraj”. Wtedy dla uczennicy było to coś niezwykłego… Za plecami mam „Освіта України” i „ЛітУкраїна”. Teraz, pracując w „Słowie Proświty”, jeszcze raz przekonałam się, że „gęba na ekranie telewizora” to nie dla mnie. Ten ekran lepiej, żeby w ogóle nie oglądał moich oczu (i nie tylko moich, drodzy czytelnicy) — hańba, chameleonizm i, co najstraszniejsze, gwałcenie prawdy! Współczesne dziennikarstwo w szerokim rozumieniu jakoś przypomina mi wystrojoną panią w drogich szatach. Nagle otwiera usta… i niech to diabli, jak mówił jeden z znanych: „Gdyby wąż kusił Ewę mową dzisiejszych dziennikarzy, to my wciąż żylibyśmy w raju”. Dziennikarz to sanitariusz słowa i myśli, który w swoim zestawie narzędzi ma: kreatywność, ciekawość i odwagę mówienia prawdy, a nie, wybaczcie, wylegiwać się u stóp każdej marnej politycznej nędzy z grubym portfelem i jednym prostym zwojem mózgowym, i to od czapki. A teraz, gdzie nie spojrzysz — ideowe zaangażowanie, a w konsekwencji — niekompetencja! Oczywiście są Don Kichoci dziennikarstwa, są Robin Hoodowie, są nawet Iwani Susaninowie, a ja w przyszłości chcę być jak Joanna d’Arc, tyle że bez śmiertelnego finału. A jeszcze bardzo chcę, żeby mój tata, patrząc z nieba, był ze mnie dumny…

Машинний переклад

Łubow Hołota: „Chcę jeszcze!”

Czasem sama sobie zazdroszczę: ile ludzkich światów otworzyła mi praca dziennikarska, radiowa i wydawnicza! Jakie imiona, jakie wątki, jakie niezwykłe postaci, konflikty i rozwiązania, jakie idee ze mną i wokół mnie. Dzięki temu zawsze było mi i jest mi ciekawie żyć i pracować. Rzadko, ale się zdarza, mówię sobie szczęśliwie: zrobiłaś to! Pomogłaś, wsparłaś, a może nawet uratowałaś… Często czuję, że uderzam piersią w betonową tamę. Ale nie głową: kropla drąży kamień. Ja — kropla. A poza tym nie zapominam śmiać się z okoliczności i być krytyczną wobec siebie. Nie boję się nie bać! 13 grudnia 2011 roku mam czterdziestoletni jubileusz zawodowy — aż tak dawno, w dniepropetrowskiej gazecie obwodowej „Zorja” wypełniono mi, studentce piątego roku na wydziale ukrainistyki Wydziału Filologicznego Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Państwowego, książeczkę pracowniczą. I z czystą radością mogę to świętować. Ale nie będę. Będę pracować, przygotowywać noworoczne wydanie „Słowa Proświty”, z zapartym tchem czekać na dane o prenumeracie tygodnika na 2012 rok, podpisywać do druku kolejny numer. Najpewniej wieczorem tego dnia pomyślę: zawsze mówiłam, myślałam, pisałam o Ukraińcach, o tym, co jest dla nas nie do zniesienia i bolesne, bliskie i niezmienne. I chcę jeszcze!

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

BIAŁY PTAK UKRAIŃSKIEGO KINA

70. rocznica urodzin Iwana Mykołajczuka będzie obchodzona w całej Ukrainie. Głównymi ośrodkami wydarzeń będą Kijów, Lwów, Czerniowce oraz rodzinna wieś I. Mykołajczuka Czortoryja na Bukowinie, gdzie Iwan Wasylowycz urodził się 15 czerwca 1941 roku. Bukowińczycy zaproszą na etnofestiwal „W gości do Iwana”. Nazywano go twarzą i duszą ukraińskiego kina poetyckiego, arystokratą ducha, genialnym samorodkiem. Był wyjątkowy, ludowy, prawdziwy, najlepszy. „Nie znam bardziej narodowego ludowego geniusza… Przed nim był tylko Dowżenko” — mówił o Mykołajczuku wielki Paradżanow. W jego osobie naród ukraiński ma światowego nieśmiertelnego pozytywnego bohatera, który budził ducha narodowego Ukraińców. Jednak tytułu artysty ludowego Iwanowi Mykołajczukowi tak i nie przyznano, ponieważ ówcześni ideolodzy wydali aktorowi wyrok — „nacjonalista”. Państwową Nagrodę im. Szewczenki Iwan Mykołajczuk otrzymał już pośmiertnie. Dzisiejsza publikacja w „Słowie Proświty” to wspomnienia tych, którzy ramię w ramię z Iwanem Mykołajczukiem przeżywali swoje losy twórcze. Wielu nie ma już wśród żywych. Ale ich imiona na zawsze połączyły się z nazwiskiem Mykołajczuka w ukraińskiej sztuce filmowej. „JESZCZE NIE UMARŁA UKRAINA” Czy Kateryna Ołeksiijiwna Mykołajczuk po urodzeniu syna Iwana mogłaby pomyśleć, że jedna z ulic Czerniowiec zostanie nazwana na jego cześć? A czy starsza siostra Iwana Mykołajczuka Frozyna Wasyliwna spodziewała się, że przez wiele lat będzie przewodnikiem w rodzinnym domu? Ale los ułożył się właśnie tak… I to właśnie jej przypada od 1987 roku opowiadać gościom i dziennikarzom, jakim chłopcem był aktor Iwan Mykołajczuk: — Pamiętam, jak w niewielkiej chatce zbierali się sąsiedzi i przyjaciele, jak mama zasłaniała okna, a ojciec czytał ukraińskie książki. Najbardziej w rodzinie lubili czytać Szewczenkę, wiele rzeczy znali na pamięć. Iwanowi też te „lekcje” ukraińskości się podobały. Nie wiem dlaczego, ale on jeszcze z dzieciństwa był takim patriotą! W wieku sześciu lat śpiewał „Jeszcze nie umarła Ukraina”. A kiedy wychodziłam za mąż w 1947 roku, gości przyszło mało — tylko krewni i sąsiedzi. Zawołali do stołu Iwanka i proszą, żeby zaśpiewał „Jeszcze nie umarła…”, a on mówi: „Przecież nie wolno…” i patrzy na tatę, bo on mu zabraniał przy obcych ludziach śpiewać, mówił, że za to nas wszystkich na Sybir wyślą. Ale tym razem ojciec pozwolił mu cichutko zaśpiewać. Wtedy Iwanowi tyle kopiejek narzucali, że tata żartował potem: mówił, że młodym tyle pieniędzy nie zebrali. Iwan przy rodzinnym domu miał ulubiony kącik — w sadzie, powyżej domu. Stamtąd było dobrze widać Czeremosz. Niejednokrotnie tam jedliśmy. Iwan, gdy był młody, często powtarzał, żeby go, jak Szewczenkę nad Dnieprem, pochowano nad Czeremoszem. Ale kiedy już było mu całkiem źle, kiedy już chory był, to powiedział: „Nie, to żart był. Nie trzeba mnie tam chować. Tam zawsze dzieci się bawią. Czego one mają bać się jakiegoś grobu?”. Średnie wykształcenie Iwan zdobywał w trzech szkołach wieczorowych. Tam też zaczęła się jego „kariera twórcza”. My nigdy nie słyszeliśmy, że jest taki zawód — aktor, a do teatru po raz pierwszy trafiliśmy, kiedy Iwan już uczył się w Czerniowcach, w szkole muzycznej. Jak dziś pamiętam, szedł się uczyć w tatusiowych „kolejowych” spodniach i czapce. Potem była teatr-studio przy Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. O. Kobylańskiej. Tutaj dwudziestoletni młodzieniec Iwan spotkał swoją ukochaną — Marię. Dobrze pamiętam, jak Iwan przyjechał do domu i mówi mi: „Spotkałem dziewczynę i chcę się ożenić”. A ja mu: „Może poczekaj, jesteś jeszcze taki młody, oto skończysz naukę, dostaniesz pracę”. A on mi: „Ja chcę już się żenić. Bo kiedy będę miał pieniądze i pracę, to nie będę wiedział: dziewczyna za mnie wychodzi, bo chce pieniędzy, sławy czy mnie? A Maria chce mnie takiego, jakim jestem — w tatusiowym płaszczu, w tatusiowych spodniach”. „JAKBY STRZAŁY PRZELECIAŁY MIĘDZY NAMI…” Maria MYKOŁAJCZUK, narodowa artystka Ukrainy, piosenkarka, wdowa po aktorze: — Poznaliśmy się w Czerniowcach, razem pracowaliśmy w Teatrze im. O. Kobylańskiej, mieszkaliśmy w tej samej dzielnicy: ja — z rodzicami i trzema siostrami, Iwan wynajmował pokój. Kiedy przyszłam wstępować do studia przy teatrze, zapytano mnie: „Jesteś siostrą Mykołajczuka?”. Wtedy Iwana nie znałam, ale wielu mówiło, że jesteśmy podobni jak dwie krople wody. Po raz pierwszy zobaczyłam Iwana, przepracowawszy w teatrze miesiąc. Przyszłam na próbę, a tam wszyscy aktorzy otoczyli wysokiego, szczupłego młodzieńca. Spojrzałam na niego — i jak prądem mnie przeszyło, jakby strzały przeleciały między nami… Po filmie „Cienie zapomnianych przodków” zaczął nazywać mnie Mariczką. Zdjęcia do tego obrazu faktycznie stały się naszym miesiącem miodowym. Iwan był bardzo niewygodny dla ówczesnej władzy. Mówiono mu: „Jesteś zbyt dobrym aktorem, żeby grać te czy inne role”. Tak w „Białym ptaku…” nie dali mu zagrać roli Oresta. A wszystko to zaczęło się po „Anniczce”, gdzie jedynym, który wywoływał prawdziwą sympatię, był Iwan. Dziesięć lat wyleciało w niebyt. Ileż filmów moglibyśmy dzisiaj oglądać! …W ostatnim roku życia bardzo chorował. Kiedy leżał w domu, przeniosłam jego kanapkę z gabinetu do pokoju, gdzie stał telewizor, żeby trochę odwrócić uwagę od bólu. Sam przejść Iwan nie mógł, wzięłam męża na ręce, a on mówi: „Widzisz, zamiast tego, żebym ja ciebie na rękach nosił, ty mnie nosisz”. Doszliśmy do lustra, Iwan spojrzał w nie i powiedział: „O-o-o, Iwanie Wasylowyczu, kiepskie sprawy…”. Wydaje mi się, że czuł zbliżanie się śmierci. Pewnego dnia, rano, zawołał mnie dzwonkiem, który zawsze leżał obok niego. Podbiegam: „Co się stało?”. On wyszeptał: „Mamy dzisiaj 25”. Głosu Iwan wtedy już nie miał, tarczyca została „zaczepiona”. Poprosił: „Pochyl się”. Pochyliłam się… on mnie pocałował. Nie mogłam powstrzymać łez. Dwadzieścia pięć lat wspólnego życia… A cztery dni później Iwan zmarł. UPADŁY ŁABĘDZIE NA CZORTORYJĘ… Pewnego sierpniowego dnia 1986 roku zatrzymało się serce Iwana Mykołajczuka i dusza jego odleciała w wir innych światów, tego samego roku na czortoryjskie jeziora po raz pierwszy przyleciały zimować białe łabędzie — dużo, kilkaset. Tak też zaczęto je nazywać — Iwanowe łabędzie stado. Od tamtej pory, oto już dwadzieścia pięć lat, żyją w Czortoryi, a ludzie mówią: to Iwanowa dusza powróciła na rodzinną ziemię, do mamy. Od tamtej pory przyjaciele, koledzy przychodzą co roku do niego — ale już nie do rodzinnego domu, a na grób na cmentarzu Bajkowym. W lutym 1989 roku siłami pracowników Czerniowieckiego Miejskiego Centralnego Pałacu Kultury, do których dołączyli dziennikarze gazety „Mołodyj bukowyneć”, przeprowadzono trzy wieczory pamięci, poświęcone naszemu sławnemu rodakowi. Wtedy podzielić się swoimi wspomnieniami o artyście przyjechali: wdowa Maria Mykołajczuk, narodowi artyści USRR Kostiantyn Stepankow, Łeś Serdiuk, reżyser filmowy Łeonid Osyka. W kursowej pracy reżyserskiej Łeonida Osyki „Dwoje” jeszcze jako student zadebiutował Iwan Mykołajczuk. W pięknej twarzy, subtelnym uśmiechu i przytłumionym głosie bohatera młodego Mykołajczuka nie można nie zauważyć jakiejś tajemnicy, głębi — tych cech, które po kilku latach legną u podstaw fenomenu osobowości wielkiego aktora. Leonid OSIKA (1940—2001), reżyser filmowy: — W 1964 roku musiałem zrobić pracę zaliczeniową. Nie było ani scenariusza, ani taśmy, ani czasu. Zaprosiłem Iwana i Tonię Leftij, studentkę WGIK-u, i zaczęliśmy pracę. Historia o dwojgu młodych zakochanych, którzy nie rozumieją się nawzajem. Kręciliśmy tak. Powiedzmy, jest kawałek taśmy, siadaliśmy i fantazjowaliśmy: mamy tyle a tyle czasu, co tu można zrobić?.. Oczywiście, że bez aktora-współtwórcy nic by nie wyszło. Ale Mykołajczuk już wtedy nie był wykonawcą roli, a jej pełnoprawnym twórcą. Dla reżysera to, być może, najcenniejsze w aktorze, kiedy przychodzi do ciebie współpracować, współodczuwać, fantazjować… Tylko wtedy wychodzi coś prawdziwego, żywego… Obraz „Dwoje” trwał piętnaście minut. W WGIK-u mnie chwalili. Ale nie o to chodzi — wtedy od tej krótkometrażówki wiele się zaczynało. I przyjaźń, i twórcza współpraca z Iwanem także. W filmie „Zachar Berkut” roli dla Iwana jakoś nie dobrano. Lecz ja Kołyska Iwana Mykołajczuka już nie wyobrażałem sobie, żeby obraz był bez niego. Dlatego też powstał Lubomyr, powstał i stopniowo zaczął obrastać w ciało. Na początku, w zamyśle, był to bardziej charakter-symbol, tak bym to nazwał. Czy może nawet znak. A w istocie, oparcie dla ruchu fantazji. Podobieństwo, obraz człowieka powstają już jako coś gotowego, uformowanego nie jednym życiem — historią narodu. Potrzebne są wysiłki, aby wyrwać się poza granice tego, co dane, jej zewnętrznej formy, pójść w głąb. Iwan fantazjował: on, jak wróżbita, brał do rąk to jedno, to drugie, i wydobywało się nowe. On doskonale znał życie narodu we wszystkich jego formach. Taniec, muzyka, pieśń, rytuał, obrzęd — w nich odłożyło się kolosalne doświadczenie ludzi w poznawaniu wszechświata i samych siebie. Iwan to rozumiał. On przebierał wielką liczbę tych instrumentów poznania, aby zagrać na kilku z nich potrzebną melodię. Swoją technikę aktorską dołączał do tej orkiestry…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

„JA BĘDĘ DLA WAS PROROKIEM”

Kostiantyn STEPANKOW (1928—2004), pierwszy laureat Kijowskiej Nagrody Miejskiej im. Iwana Mykołajczuka, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki: — W latach sześćdziesiątych wykładałem w instytucie teatralnym i dobrze pamiętam, jak na roku Wiktora Iłarionowycza Iwchenki pojawił się student Iwan Mykołajczuk. Kiedy zaczął grać w filmach „Sen” i „Cienie zapomnianych przodków”, poznaliśmy się bliżej, ponieważ w „Śnie” pracowałem i ja, grałem rolę malarza Soszenki. I już później zaprzyjaźniliśmy się rodzinami, tak bardzo, że w naszej rodzinie wytworzyło się coś w rodzaju kultu Iwana. Na początku Iwan bardziej milczał. Wydawałoby się, że sława już przyszła, wyróżniła go spośród innych i pewności siebie przybyło, ale on w licznych towarzystwach trzymał się nie tyle dystansująco, nie, ale jakoś ostrożnie, nie śpieszył się z otwieraniem, nie śpieszył się z wyznaniami. Przeważnie obserwował, słuchał. Tym bardziej, że było kogo. Szybko zaprzyjaźnił się z Liną Kostenko, z Mykołą Winhranowskim, Dmytrem Pawłyczkiem. Bywał u uznanego mędrca Mykoły Bażana (przez Iwana Dracza, z nim Iwan przyjaźnił się aż do samej śmierci). A jeszcze malarze, rzeźbiarze: Heorhij Jakutowycz, Anatolij Fużenko, Andrij Nimenko… Wszyscy ci ludzie lgnęli do siebie, wzajemnie się wzbogacali, dodawali sił i pewności, bez których w sztuce długo się nie utrzyma. Dość szybko Mykołajczuk zdobył prawo do bycia autorytetem moralnym, bycia centrum, obok Serhija Paradżanowa, Jurija Illenki, Leonida Osyki, tego kręgu filmowców, który wyznaczał ton życia nie tylko w kinie, ale i w całym życiu literacko-artystycznym Ukrainy. Swoją drogą, Paradżanow w znacznym stopniu wpłynął na Mykołajczuka, na formowanie jego podstawowych zasad moralnych i estetycznych, wygładzając to, co już było w duszy Iwana, co zostało wychowane przez matkę, pieśń, codzienność, cały sposób życia, który go wyhodował. W nim żyło wołanie gór, wołanie szczytów ludzkiego ducha. Był wyrazistym romantykiem, nastawionym na ruch pionowy — w górę, wzwyż! Wyczerpujący to ruch, oj, wyczerpujący, i często wydaje się ludziom dość bezsensownym donkiszotyzmem. Tylko czego warta byłaby nacja, u której nie znalazłoby się takich donkiszotów, tych, którzy uświadamiali sobie sens i cel naszego bytu. Mówił czasami: „Ja będę dla was prorokiem”. Może nie mówił tego zbyt poważnie, ale dla mnie on jest prorokiem. Bo mówił nierzadko w tym ciężkim, dusznym okresie: „Czas przyjdzie! Tylko dobrze byłoby, żeby odnowa nie zaczęła się od góry, a od dołu…” ROZUM, ZAPRAWIONY SUMIENIEM Leś SERDIUK (1940—2010), artysta ludowy Ukrainy: — Wszystko zaczęło się latem 1977 roku od telefonu do studia „Ukrtelefilm”, gdzie kończyłem zdjęcia do „Natalki Połtawki”. Do głowy mi nie przyszło, że to nie telefon dzwoni, a dzwon bije, wzywając mnie w zupełnie nowe światy. Dzwonili z grupy Mykołajczuka „Wawilon-XX”. A potem przez wszystkie dni, kiedy jeździliśmy do Perejasławia, Iwan przyglądał mi się, oceniał, kalkulował, a co to będzie, jeśli?.. Potem były zdjęcia, praca. Ale nie, chyba nie praca, a jakieś nieprzerwane i, wtedy wydawało się, nieskończone święto twórczości, któremu towarzyszyły najzwyklejsze cuda. Dzięki temu, że cały czas starałem się być obok Iwana, że przeszedłem całą drogę z „Wawilonem” — od prób kamerowych do premiery w moskiewskim Domu Kina, mogę zaświadczyć — żaden tydzień nie mijał bez czujnego, niezmrużonego oka. Jego to męczyło fizycznie, ale on się bronił, trwał. A redaktor! Człowiek, który powinien był walczyć razem z Mykołajczukiem o każdy kadr, o każde słowo, czasem go zdradzał. Iwan marzył o filmie pełniejszym, z dwóch części, i tak go kręcił. Ale i to trzeba było przebijać. Wspólnymi siłami i reżyser, i grupa operatorska, i aktorzy pracowali tak oszczędnie, że nawet nie trzeba było żebrać o dodatkową taśmę. Lecz przekroczyć urzędnicze „nie wolno” było niemożliwe. Trzeba było ciąć, wyrzucać, odrywać od serca 1500 użytecznych metrów. To 50 minut czasu ekranowego. Znikały całe sceny. I jakie! Ale i tutaj Iwan był dzielny. Cierpiał, męczył się, ale w imię idei, w imię ludzi, którzy mu uwierzyli i pracowali, nie mógł dopuścić, żeby „Wawilon” nie ujrzał ekranu. Ciął, ale nie można wyciąć Daru Bożego, talentu. Po obejrzeniu materiału roboczego „Wawilonu-XX” najważniejszy szef od kina wyjdzie z sali czerwony i będzie wyrzucał: „U nas w studiu napięta sytuacja z komediami. My na was, Iwanie Wasiljewiczu, tak liczyliśmy, wydawało nam się, że posiadacie subtelny humor, a zobaczyliśmy jakieś filozofowanie, tęsknotę za starzyzną”. Wszystko to słyszałem na własne uszy. Po „Wawilonie-XX” nakręcił tylko jeden film „Taka późna, taka ciepła jesień”. Mówią, że Iwan w „Cieniach zapomnianych przodków” przeżył swoją przyszłość. On nie tylko przeżył, ale i nam z Hryhorijem Hladiem opowiedział o naszej w obrazie „Taka późna, taka ciepła jesień”. Wyszło dokładnie według scenariusza. Hryćko w Kanadzie „gryzie ziemię”, a ja zostałem w domu, jak i mój Meletij, z okaleczonym bocianem za pazuchą. W życiu miałem i tytuły, i festiwale, ale najdroższa nagroda to kiedy dobrze zagrałeś scenę, a Iwan cichutko do ciebie podejdzie i powie: „Dziękuję, przyjacielu”. Wyrazisty, napełniony fantastycznymi i jednocześnie realnymi obrazami film „Wawilon-XX” wchłonął w siebie wszystko, co najlepsze, co mógł mu dać Mykołajczuk-scenarzysta, Mykołajczuk-reżyser i wreszcie Mykołajczuk-aktor. Ktoś z krytyków filmowych nazwał „Wawilon-XX” tragifarsą, ktoś zakwalifikował jego stylistykę jako barok ludowy. W końcu tak oryginalny film w studiu filmowym imienia Dowżenki nie pojawiał się od bardzo dawna. W 1980 roku obraz zdobywa nagrodę „Za najlepszą reżyserię” na Wszechzwiązkowym Festiwalu Filmowym w Duszanbe. Ciągłe wstrząsy, zakazy zamysłów twórczych, „tabu” na filmy odegrały nie ostatnią rolę w losie młodego aktora. 3 sierpnia 1987 roku Iwana Mykołajczuka zabrakło. Ostatnie, czym mu się przysłużyłem — wyprasowałem spodnie od smokingu, w którym go pochowano… Kiedyś pewien korespondent zapytał, kim dla mnie był Iwan Mykołajczuk. Odpowiedziałem — księdzem. To szczera prawda. Można było się przed nim spowiadać. Potrafił uspokoić i zrozumieć, nauczyć niepostrzeżenie i wybaczyć. Mógł oddać ostatnie. Pewien abchaski pisarz powiedział: „Mądrość — rozum, zaprawiony sumieniem”. Dokładnie o Iwanie. Fedir Stryhun, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, główny reżyser Lwowskiego Narodowego Teatru im. Marii Zańkowieckiej, członek komitetu organizacyjnego obchodów 70. rocznicy urodzin I. Mykołajczuka: — Przede wszystkim był to uczciwy artysta, który kochał swój naród, rozumiał go, widział perspektywę. Chyba rzadko natura obdarza takimi ludźmi, jak Iwan Wasylowycz. Nie był tylko aktorem filmowym, reżyserem, scenarzystą. Był Artystą przez duże „A” we wszystkim. Pisał wiersze, malował. Mógł pracować w teatrze, w kinie i na każdej innej niwie artystycznej. Z Iwanem Wasylowyczem obaj ukończyliśmy Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej im. I. Karpenki-Karego. Po raz pierwszy spotkaliśmy się w 1968 roku podczas zdjęć do filmu „Anniczka”, a razem zagraliśmy w sześciu obrazach. Zaprzyjaźniliśmy się jakoś od razu. Chyba przez wspólnotę zainteresowań i myśli. A jeszcze pieśni… Dużo obaj śpiewaliśmy. Iwan Wasylowycz znał mnóstwo pieśni. Zaczynałem jakąś ja, on od razu podchwytywał. Zaczynał on — podchwytywałem ja. Na planie podczas przerwy czy jakichś przestojów szliśmy śpiewać do lasu, w pole. Miał niegłośny głos, ale głęboki, duszny. Bardzo lubił, gdy śpiewała jego żona Mariczka z Niną Matwijenko i Walą Kowalśką. Kiedy to trio zbierało się u nich w domu, on całkowicie się zmieniał, doradzał, jak lepiej śpiewać tę czy inną pieśń… Mykołajczuk był filozofem, mądrym filozofem. Ale jego mądrość nie była książkowa, a raczej z kontaktów z ludźmi. Mógł godzinami opowiadać o swoich znajomych, krewnych, o siostrach i braciach. I ile w jego opowieściach było miłości, humoru, ciepła! Opowiadał o towarzyszach, znajomych — przewodniczących kołchozów, traktorzystach, szoferach. Byli jego przyjaciółmi, kochali go. Drzwi mieszkania Iwana w Kijowie prawie się nie zamykały. Przyjeżdżali rodacy, mieszkańcy wsi. Na ulicy podchodzili do niego ludzie, poznawali się. Wszystkim dawał swój adres, telefon. Przyjmując gości, lubił dzielić się swoimi planami. Pamiętam, jak opowiadał o filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem” — nie jeden wieczór, nie dwa i nie trzy. I za każdym razem inaczej. Dofantazowywał, domalowywał, dopisywał. Wyobraźnię miał bogatą. Trudne sytuacje były w jego życiu. Nie wszystko udawało się zrobić tak, jak chciał. Sami rozumiecie — czas był taki. Ale na manowce nie zszedł. Łatwego chleba artysta nie szukał, za długim rublem nie gonił. Strzegł honoru artysty. Myśli swoje wyrażał otwarcie. Nie znosił kłamstwa. Jego rozmowy zawsze były twórcze. W nich tworzył fabuły, obrazy. Wszystko. Prawie w trzydziestu filmach Iwan Mykołajczuk albo wystąpił w głównej roli, albo był autorem scenariusza. Zostały scenariusze, które nie doczekały się ekranizacji, niezagrane role… Został niezagrany Dowbusz, a on marzył o nim. Nie nakręcił obrazu według liryczno-romantycznej powieści Hnata Chotkewycza „Kamienna dusza…”. Kiedy przyjeżdżałem do Kijowa i zachodziłem do niego, mogliśmy całą noc rozmawiać. Miał zabrać się za „Niebylice o Iwanie Kalycie”. O tym scenariuszu wiedziałem już sześć lat. Jak długo to się ciągnęło… Bardzo kochał swój kraj: Bukowinę, Karpaty. I dowodził prawie. Zakończenie na str. 12. Przyjaciele Iwana Mykołajczuka Leonid Osyka i Łeś Serdiuk na wieczorze pamięci w Czerniowcach. Iwan Mykołajczuk i Fedir Stryhun w filmie „Zaginiona gramota”. Iwan Mykołajczuk i Bohdan Stupka w filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

niego główną przez całe życie. I wtedy, w tym momencie rozczarowania, jak nigdy dotąd potrzebował przyjaciół i pozytywnych emocji. Wygadałby się, wykrzyczał, i takie rzeczy by nam opowiedział o swoim „Ukradzionym szczęściu”, a co najważniejsze — byłby Żywy. Podczas choroby, jakoś w szpitalu Iwan powiedział mi: „Co oni mi ciało leczą! Mnie duszę trzeba leczyć…”. Wszyscy go zdradzili. I został sam na sam ze swoim bólem… ŻYWOT IWANA MYKOŁAJCZUKA Ludmiła LEME SZEWA, krytyk filmowy i scenarzystka, członkini komitetu organizacyjnego obchodów 70-lecia urodzin I. Mykołajczuka: — Każdy naród ma swoje mity. Bez nich nie ma kultury, nie ma naracji. W szczęśliwym i tragicznym losie ukraińskiego aktora i reżysera Iwana Mykołajczuka było wszystko, by stać się mitem nie tylko narodowego, ale i światowego kina, gdyby żył nie w zamkniętym społeczeństwie. Dzieciństwo w małej huculskiej wsi w wielodzietnej rodzinie, wczesna miłość, wczesna sława i wczesna śmierć. A do tego — twarz o unikalnej urodzie, „ostatnia twarz” znikającego na oczach patriarchalnego, półpogańskiego świata, rzadka męskość, niemal kobieca plastyczność — a przy tym wszystkim napięty świat wewnętrzny, dusza, która z dziecięcą powagą męczyła się wiecznymi pytaniami bytu. Ale najbardziej zagadkowy znak wybrania: Iwan miał niemal mistyczne relacje z kinematografią. Pewnego razu usłyszał w radiu ludową gruzińską pieśń „Suliko”, porzucił pasienie swoich krów i pojechał do sąsiedniego miasta „uczyć się na artystę”. To było tajemne wezwanie losu, ponieważ w krótkich słowach tej pieśni mieścił się wątek „Cieni zapomnianych przodków” — klasycznej powieści Mychajła Kociubynskiego i filmu na jej podstawie Serhija Paradżanowa, spadkobiercy trzech kaukaskich kultur. Fatalnym zrządzeniem losu Iwan Mykołajczuk podzielił los Iwana Palijczuka, swojego pierwszego bohatera, który uczynił go sławnym na cały świat (a także w wielu kwestiach powtórzył dramat swojego drugiego bohatera — Tarasa Szewczenki ze „Snu”, który był kręcony równolegle z „Cieniami” — nawet zmarł, jak wielki poeta, w 47. roku życia). Podzielił Iwan także los ukraińskiego kina poetyckiego w całości, które dokonało w połowie lat 60. gwałtownego zwrotu wstecz — od oficjalnej ideologii do narodowych korzeni, do ludowej tradycji kulturowej. To był prawdziwy

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «BIAŁY PTAK UKRAIŃSKIEGO KINA», с. 10

BIAŁY PTAK UKRAIŃSKIEGO KINA

Zakończenie. Początek na str. 10. poważnie, że wszystko zaczyna się od Karpat. Bywało, usłyszymy jakąś nowację, a Mykołajczuk obowiązkowo powie: „U nas, w Karpatach, to już było”. Kochał swój kraj bezgranicznie i za to kochali go rodacy. Widywaliśmy się w ostatnim roku często. W czasie naszego ostatniego spotkania Iwan Wasylowycz był nastawiony bojowo. Scenariusz zatwierdzony. Film już uruchomiony. I, jak powiedział Iwan, pozostało tylko kupić zdrowie. Ale go nie kupisz… Wszyscy wiedzieliśmy o jego chorobie, ale nie wiedzieliśmy, że koniec jest tak bliski. Śmierć Mykołajczuka była niespodziewana… W studiu imienia O. Dowżenki wszyscy go bardzo kochali. Prawda, byli i tacy, którzy zazdrościli, ale to inna rozmowa. Dla wszystkich był bliskim człowiekiem. I w ostatnią drogę artystę odprowadzało całe studio, wszyscy wielbiciele jego talentu. Śpiewał chór imienia H. Weriowki ulubione pieśni Iwana. Pochowali Mykołajczuka na Cmentarzu Bajkowym, obok Wołodymyra Denysenki, reżysera filmu „Sen”, gdzie tak jasno rozbłysnął talent Iwana. A tam niedaleko — Łeonid Bykow. Wszyscy oni byli prawdziwymi przyjaciółmi. Pamiętam, Iwan mówił: „Chcę, żeby jak będą mnie chować, padał deszcz, taki deszcz, żeby nikt nic nie mówił. Bo jak zaczną nad grobem kłamać…”. I deszcz rzeczywiście spadł, i to wielki. BYŁ UCIELEŚNIENIEM HUCULSZCZYZNY Łarysa KADOCHNIKOWA, ludowa artystka Ukrainy: — Gdyby mnie dzisiaj zapytano: „Czy mógłby inny aktor zagrać rolę Iwana Palijczuka?” Odpowiedziałabym: „Nie, nie!” W mojej pamięci zapisało się nasze poznanie… Zdjęcia do filmu „Cienie zapomnianych przodków”… Ja — moskwianka, aktorka teatru „Sowriemiennik”, Iwan — prawdziwy lehiń, hucuł. Pierwsze spotkanie — to zdziwienie, zachwyt urodą Iwana. Już w tej jednej z pierwszych prac wszystkim stało się jasne — pojawił się prawdziwie ludowy bohater. Był ucieleśnieniem tej Huculszczyzny. Pamiętam, jak z Iwanem lecieliśmy do Argentyny na festiwal filmowy w Mar del Plata. Po pokazie tam „Cieni zapomnianych przodków” Iwan był w centrum uwagi, cała sala wstała, na stojąco biła nam brawo. Zachodni krytycy filmowi i gwiazdy kina z zachwytem mówili: „Przywieźliście cud! Genialne kino!” Tak zaczynała się sława Iwana Mykołajczuka. Najbardziej bał się przeciętności, spokoju, dobrobytu. Jego głowa — głowa filozofa — była naładowana jednym: zrobić tak, żeby wszystko, co robi, należało do rzędu sztuki, napełnionej uczuciem, rozumem, życiem. BOLAŁA GO DUSZA I ONA NIE WYTRZYMAŁA Taisija ŁYTWYNENKO, ludowa artystka Ukrainy: — Iwan Mykołajczuk! W tych dwóch słowach jakby znajduje się kod prawdziwego Ukraińca, urodzonego przez matkę Katerynę na tak pięknej ziemi, która nazywa się — Ukraina! Być może dlatego Iwan lubił zatrudniać ukraińskich aktorów. W „Wawilonie-XX” — to Bronisław Brondukow, Iwan Hawryluk, Rajisa Nedaškiwska, Fedir Stryhun, Łeś Serdiuk, Luba Poliszczuk… Iwan był ciekawym opowiadaczem i zawsze dzielił się swoimi marzeniami-snami-fantazjami. W jego snach-marzeniach obowiązkowo musiał być biały koń z luksusową grzywą. Koń leciał po niebie, a Iwan stał w żytnim polu i wołał go. A kiedy koń schodził do niego, ścigali się w szybkości, zwyciężali obaj. Kochałam, kiedy Iwan fantazjował. Często, kiedy słuchałam Iwana, zamykając oczy, wyobrażałam sobie, jak w następnym filmie będzie kręcił swojego białego konia. Ale tak się nie doczekałam. Iwan nie doczekał tego szczęścia, kiedy jego talent będzie potrzebny ukraińskiemu kinu. Teraz tego ukraińskiego „kina”, jak mówił Iwan, — nie ma. Wiele rzeczy nie udało mu się zrobić. Szkoda! Przykro, że nie nakręcił swojego marzenia — „Ukradzionego szczęścia” według Iwana Franki, gdzie chciał zagrać i Mykołę, i Mychajła. A film, według jego zamysłu, powinien był zacząć się od dziecięcej zabawy… Dzieci bawią się w Annę, Mykołę, Mychajła! Myślę, — to byłoby bardzo ciekawe! Nie udało się! Nie pozwolili! Tylko on jeden wiedział, jak to powinno być, jak to nakręcić. Iwan lubił kręcić dzieci. W filmie „Wawilon-XX” moja Jawdoszka miała 12 dzieci, wśród nich był syn Brondukowa, Olhy Mateszko. Nasz syn zagrał rolę wędrownego muzyka w filmie „Zaginiona gramota”, a jego malutka bratanica — w filmie „Tak długa, tak ciepła jesień” w scenie, kiedy tata wywozi do „Hameryki”, niczym małą boginię, swoją córeczkę na siwym wole. A ona w ludowym stroju płynie po śniegu, zostawiając na zawsze Ukrainę. W jego filmach zwierzęta mówiły, wzdychały, buntowały się, marzyły, zakochiwały się. Podkładał im głos sam Iwan Mykołajczuk! A jeszcze… Bociany… To jego ulubione ptaki. Pamiętam pod Czerniowcami zaorane jesienne pole. Czarna rola, a na niej różowe bociany, bo podświetlone jesiennym czerwonym słońcem, które zachodziło. One poważnie chodziły po roli przed odlotem do ciepłych krajów. Ten cud — bociany na roli, i my patrzyliśmy na różowe ptaki. Operatorzy zdążyli nakręcić ten cud, ale nie tak, jak chciano. Bociany odleciały do ciepłych krajów. A po kilku latach za bocianami odleciał i Iwan. Iwan Mykołajczuk — jeden z najpiękniejszych i najbardziej utalentowanych ukraińskich aktorów, scenarzysta i reżyser. Bolała go dusza i ona nie wytrzymała. Gdzieś tam, daleko-daleko kończy swoje „Kino”… „EPOKA W UKRAIŃSKIEJ KINEMATOGRAFII” Rajisa NEDAŠKIWSKA, ludowa artystka Ukrainy: — Pamiętam, kiedy na próbach zapytałam Iwana: „O czym będziesz kręcił „Ukradzione szczęście?” Odpowiedział: „Ty wiesz, o czym będę kręcił…” Dopiero przed rozpoczęciem prób opowiedział mi o swoim zamyśle i opowiedział jedną z najważniejszych scen przyszłego filmu. Później ja z pamięci próbowałam wystawić jego „Ukradzione szczęście” w Wyżnicy, na Bukowinie, z aktorami tamtejszego teatru amatorskiego. Na Międzynarodowym festiwalu twórczości ludowej spektakl wyżniczan otrzymał Grand Prix, a wykonawcy głównych ról — główne nagrody. A wtedy, podczas prób, na dworze mróz tężał… Łeś Serdiuk był taki piękny w czerni na tle białego śniegu, ale cały w wątpliwościach i rozpaczy, szukając rady, opowiedział: „Mi wszyscy mówią: czego ty próbujesz się? I tak Iwan będzie grał. Ale Iwan mówił mi, że będzie grał ten, kto lepszy, u kogo będzie lepsza próba…” Ja wszystkich prób nie widziałam do dzisiaj. I w ogóle nie wiedziałam, co było na radzie artystycznej studia filmowego? Dlaczego zamknięto obraz? Już podczas zdjęć ostatniego w jego życiu obrazu „Na ostrzu miecza”, gdzie graliśmy brata i siostrę, Iwan powiedział: „Szkoda, że my z tobą nie zagraliśmy „Ukradzionego szczęścia”. Ale on był w ciężkim stanie i ja o nic nie mogłam więcej go wypytywać. Już później Wałerij Huzyk, reżyser-dokumentalista, członek rady artystycznej, opowiedział mi, jak nieżyczliwe było to posiedzenie, i powiedział: „Przestraszyli się…” I nie znalazł się ani jeden głos na poparcie. Nie było komu bronić, doradzić, porozmawiać z członkami rady artystycznej i po ludzku, dobrym słowem ogrzać Iwana. My, zazwyczaj, nie słyszymy siebie nawzajem. Nie widzimy siebie nawzajem i dzisiaj. A ktoż, jak nie Iwan, miał kręcić to kino? W końcu, nie uwierzyli wtedy takiej osobowości — takiej głębi, epoce?! Przecież Iwan — cała epoka w ukraińskiej kinematografii. Jestem pewna, jego „Ukradzione szczęście” byłoby jak „Cienie...”, tylko po Iwanowsku. Och, jak szkoda, że nie było wyjścia wielowiekowej znajomości tematu. On przez lata pielęgnował temat, przeżywał ukradzione szczęście… Właśnie ten odwieczny temat — problem ludzkości — był dla Iwan Mykołajczuk w filmie „Cienie zapomnianych przodków” energetyczny wybuch, który zrodził, oprócz arcydzieła Paradżanowa, kilka błyskotliwych obrazów Leonida Osyki i Jurija Illenki (w szczególności „Białego ptaka z czarnym znamieniem” — autobiograficzną wersję dzieciństwa Iwana na Bukowinie). Osiem lat oszałamiającego sukcesu, powszechnej miłości i uznania, a potem — zakaz kina poetyckiego na mocy partyjnej uchwały, półzapomnienie, konieczność grania w przeciętnych taśmach i rozpacz, uparta wola zachowania wierności sobie. Iwan zaczął pisać scenariusze, nakręcił jako reżyser dwa filmy, darując w „Wawilonie-XX” rodzimemu kinu intonację wertepu — starodawnego ukraińskiego teatru lalek, który balansuje na granicy między tragiczną mistyką a tanim jarmarkiem. Ratował się ironią i samoironią, zdrowym ludowym humorem, którym był obdarzony nie mniej niż religijnym instynktem. Śmiał się, żeby nie płakać, przebiegle myląc prawdziwe historie i zmyślenia, historię i mitologię. Żyła w nim pamięć rodu, genetyczna pamięć narodu. Iwan żarliwie kochał swoją ziemię, swój stary dom i matkę, kobiety, dzieci i konie. Ale najbardziej na świecie kochał zanurzać się we własne sny i fantazje, wsłuchiwać się w tajemnicę muzyki świata i przekładać to wszystko na język kina. Nieskończenie przyciągały go te wirtualne gry z duchami, z cieniami na ekranowym płótnie, które karmił swoją żywą krwią, własną autentycznością. Marzył o nakręceniu filmu o Artyście, o jego pasji i bólu, „o najbardziej męczeńskim z niewolnictw — o duchowym niewolnictwie, na które skazuje człowieka talent”, — jak sam mawiał. Iwan zmarł, kiedy przestał słyszeć muzykę świata. Dusza zabolała i złamała się wcześniej, niż zachorowało ciało. Był estetycznym symbolem ukraińskiego kina i głównym bohaterem jego dramatu — za życia. Stał się legendą i mitem po śmierci. SKRZYDLATY Roman BAŁAJAN, reżyser filmowy, członek komitetu organizacyjnego obchodów 70-lecia urodzin I. Mykołajczuka: — Utalentowanych jest niemało, ale ze skrzydłami — jednostki. Iwan — to biały ptak ukraińskiego kina. Wiek ptaków jest krótki przez zazdrość tych, którym nie dano latać. Oni dziobali i dziobią wszystko, co leży na ziemi, a Iwanowy pokarm jest w niebiosach… Przygotowała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce Iwan Mykołajczuk i Łarysa Kadocznikowa w filmie „Cienie zapomnianych przodków”

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

„Tylko Modlitwę Ukrainy można przeciwstawić Anatemie Ukrainy. Do mojej Modlitwy trzeba włączyć Modlitwy wszystkich twórców filmu, a z czasem i Modlitwy wszystkich widzów na całym świecie”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

DOŚWIADCZENIA SIĘ NIE PRZEKAZUJE. A MIŁOŚĆ?

15 czerwca 2010 roku, około południa, na mojej komórce wyświetlił się numer Jurija Iljenki — pamiętam go z czasów redagowania „powieści-charamanu” Jurija Herasymowycza „Raport dla Apostoła Piotra” (2008 r.). Odebrałam i usłyszałam głos Ludmyły: „Jura umarł…” Później żona Iljenki, zadziwiająca, membranowa jego aktorka Ludmyła Jefymenko powie mi, że Jurij Herasymowycz, wiedząc o swojej ciężkiej chorobie, wpisał w swoim telefonie imiona i numery, za pomocą których Ludmyła miała zawiadomić o jego śmierci… Minął rok. Nieustannie przywołuję całe fragmenty tekstu jednego z najmocniejszych utworów, jakie czytałam, czasem — frazy z powieści: „Spaliłem się sam swoim maksymalizmem i… miłością do kina”. Trylogia wyszła kilkoma nakładami w tarnopolskim wydawnictwie „Bohdan”, a obecnie zoba- …Jedyne i prawdziwe, co muszę zrobić — to nakręcić film, który stałby się próbą przed narodową rewolucją. Katalizatorem narodowej rewolucji. Temat sam wynurzył się z tej samej wyżej wspomnianej podświadomości, zbiorowego doświadczenia mojego narodu — to było krwawe słowo „Anatema”. Z mroku wieków, z jednolitej mgły historii płynęła na mnie rzeka umarłych — piętnaście tysięcy moich praojców, przeważnie starsi ludzie, kobiety i dzieci, zarżnięci jak bydło przez Piotrowego satrapę Mienszykowa w stolicy hetmana Mazepy — Baturynie, rozpięci na tratwach i puszczeni wodą na strach Ukrainie, aby ona na zawsze zapomniała nawet potajemnie myśleć o Niepodległości. Rzeka umarłych płynęła przeze mnie każdej nocy, ledwie zamykałem oczy. Moi umarli praojcowie patrzyli na mnie martwymi oczami w milczeniu. Wszystkie piętnaście tysięcy. W milczeniu. Każdej nocy. Zacząłem rozpoznawać wielu z tych zmarłych. Byli to moi krewni z Czerkas. Rozstrzelani podczas wojny domowej. Ci, którzy skonali w 33. z głodu. Ci, których rozstrzelano w 37. Pewnego razu rozpoznałem Kurbasa. Kurbas został zastrzelony prosto w serce. I bosy. W więziennej kufajce z Sandarmoch. Z obozowym numerem, który pokrywał się z numerem mojego telefonu. Po miesiącu nocnych mar wyjąłem z szuflady stary scenariusz o Mazepie „Nienasyt” i wpisałem w niego epizod „Rzeka umarłych”. Rzeka umarłych już mi się więcej nie śniła. Do moich snów zaczął wdzierać się nagi jeździec w smole i pierzu na koniu. Czasami jeździec był martwy. Czasami — był to ja sam. Martwy. Na koniu. Za nami gnały wilki. Koń zawsze przynosił mnie na pole bitwy pod Połtawą. Bitwy nigdy nie widziałem we śnie, bo pole spowijała gęsta i różowa jak siara mgła. Słyszałem tylko partyturę dźwiękową bitwy. Kiedy dwumiesięczne nocne filmowanie nagle się skończyło, zrozumiałem — takiego filmu nikt mi nie pozwoli nakręcić. Jakakolwiek władza by na Ukrainie nie była. Bo każda władza finansuje tylko te projekty, które ją wprost lub pośrednio wychwalają. A za oknem coraz bardziej się chmurzyło, w dzień było ciemno jak w nocy. Tak samo ciemno było. To, co mi się przyśniło, było przeciwko każdej władzy. To, co mi się przyśniło, było proroctwem ukraińskiej Ukrainy. To, co mi się przyśniło, było prowokacją narodowej rewolucji. …Dla Ukrainy było to na czasie od chwili ogłoszenia przez cara Piotra „Anatemy” wobec Ukrainy. …Doświadczenia nie da się przekazać. A jednak opowiem wam, jak udało mi się nakręcić i doprowadzić na główny ekran planety film z Ukraińską Rzeką Umarłych. Film jako katalizator procesów rewolucyjnych w społeczeństwie, film-kruszynka lodu… Stało się jasne, że trzeba zastosować tę samą taktykę, której używałem przy zdjęciach do „Białego ptaka z czarnym znamieniem”, „Studni dla spragnionych”: Po pierwsze — scenariusz musi być taki, by podobał się prawie wszystkim. Prawdziwy scenariusz, według którego zostanie nakręcony film, musi być głęboko ukryty między wierszami pokazowego tekstu. Po drugie — od samego początku twardo wiedziałem (w rzeczywistości wszystko się sprawdziło z minimalnym błędem statystycznym), wiedziałem, że scenariusza nigdy nie uda się nakręcić w całości tak, jak został pierwotnie zapisany. Nieuniknione bolesne przeróbki, nieunikniona cenzura, nieuniknione absurdalne korekty i, co najważniejsze, nieuniknione przymusowe wycięcia ze scenariusza scen, epizodów, całych wątków, kwestii, monologów, a nawet ról. czyta świat w wersji opracowanej samodzielnie przez autora, jako jednotomowe wydanie. Jurij Illenko zdążył to zrobić. Zdążył zrobić wiele, chociaż, jak nikt inny, przeżył niemało zakazów, prześladowań i „niesprzyjania”. Jego filmy przez dziesięciolecia były wycofywane z dystrybucji kinowej. „Studnia dla spragnionych” – na 22 lata. „Studnię…” nakręcił 28-letni ukraiński geniusz; ten film miał przełamać dno radzieckiego kina i, z dużym prawdopodobieństwem, ocalić tradycyjną wiejską kulturę… M. Bułhakow powiedział, że im więcej szarości staje przeciwko artyście, tym bardziej jest on genialny. Cała twórczość Illenki to bunt przeciwko szarości twórczej, społecznej, politycznej, ludzkiej. On ją palił. Ona go nienawidziła. Oni poświęcili temu swoje życie, on odpowiadał mimochodem: Illenko słyszał Logos Krzaka Ognia, a Logos prowadził go ku nowym zamysłom… Ku takiemu rozumieniu Bytu, które przewyższyło jego filmy i doprowadziło do urzeczywistnienia najważniejszego projektu – ukraińskiej Ukrainy. Scenariusz jest napisany. Pozostało go urzeczywistnić. Rok bez Illenki? Ależ nie. Objawił się w nim szczególnie zdecydowanie: w pokazach filmowych, wydawnictwach książkowych, sukcesie „Swobody”, w działalności synów Pyłypa i Andrija, w cierpliwym, kochającym sercu Ludmiły, której powiedział na pożegnanie: „Będę Wam pomagał i stamtąd…”. Powiedział tak, bo wiedział: tu, na ziemi, zostawia swoją Miłość. I jeśli „doświadczenie się nie przekazuje”, to miłość staje się czynem, osłoną, siłą napędową. Jurij Illenko teraz jest w polu torsyjnym Miłości. Chcecie wiedzieć, czym to jest? Obejrzyjcie jego filmy, przeczytajcie jego książki. Porozmawiajcie z nim – jego teksty, jego kadry filmowe są niezniszczalne. Ljubow HOŁOTA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Jurij Illienko. Fragment powieści „Raport do apostoła Piotra”

Wychodziło na to, że scenariusz trzeba tworzyć w taki sposób, by cały film był spakowany w każdy jego pojedynczy element, kiedy osobna scena, a nawet postać, mogą reprezentować całość w określonych relacjach z innymi scenami, postaciami, pejzażami czy kwestiami. Scenariusz trzeba napisać tak, aby utrata części epizodów i scen w procesie produkcji nie mogła zmienić spójności zamysłu. Zachowanie masy krytycznej tekstu filmu musi gwarantować pełnię ujawnienia zamysłu. Czy to możliwe? Możliwe, gdy nie ma innego wyjścia. Już wtedy wiedziałem to dokładnie, bo miałem unikalne doświadczenie kręcenia przynajmniej trzech filmów, które wpadły w szpony radzieckiej cenzury… Zrozumiałe, że narracyjna, opowiadająca, fabularna, linearna konstrukcja tego nie wytrzyma. Fabuła rozpada się przy usunięciu jakiegokolwiek załadowanego informacją fragmentu. Potrzebne są zupełnie nowe konstrukcje, plastrowe — idealnie zrównoważony informacyjny ul, mający sześć stopni informacyjnych połączeń. Naturalny fenomen montażowy. Przy czym każdy plaster jest skalarnym odpowiednikiem całości. Trzecie — trzeba raz na zawsze pożegnać się z wulgarnie linearnym, potocznym wyobrażeniem o czasie. Zawrócić czas przestrzeni w wirach pól torsyjnych. We wszechświecie nie ma innego rodzaju ruchu poza figurą wyższego pilotażu czasu w zakręconej w obwarzanek przestrzeni. Śruba przez lewe i prawe skrzydło jednocześnie po spirali figury torusa-obwarzanka, — i tak w nieskończoność w dwóch przeciwnych kierunkach… Czwarte — wreszcie wprowadzić na planie wielkiego projektu zasadniczo nowy system reżyserii, opracowany przeze mnie na katedrze reżyserii filmowej wydziału filmowego instytutu teatralnego im. Karpenki-Karego — metareżyserię, która polega na reżyserowaniu podświadomości widza. Przedmiotem reżyserii staje się nie opracowywanie mise-en-scène, nie psychologiczne konfiguracje ról, nie montażowe wzbogacanie treści, a właściwe aranżowanie odczytywania dyskursu filmu przez widza, zarządzanie emocjonalnymi refleksjami widza i, co najważniejsze, — przeniesienie pracy nad tworzeniem interpretacji filmu z rąk reżysera do podświadomości (duszy) widza. Nie narzucanie widzowi żadnej ustalonej interpretacji. Przesłanie o Mazepie ma uformować się nie w tekstach filmu, a w percepcji widza, jako jego refleksja na art-atak. Piąte — styl: Wielki Styl Zapłodnionej Erosem Eklektyki. Koktajl malarstwa naskalnego, szopki, surrealizmu, postmodernizmu w przesadnie napiętym geście ukraińskiego baroku. Lawina fresków, ale nie ze świątyni, a z szopki. Non-stop seria feerycznych performansów w plenerze, kręconych w stylu dokumentu. Lawinowe powielanie kopii, które nie miały odpowiednika w historii. Blef z obojętnym uśmiechem Sfinksa. Szóste — koncepcja — Apokryf. Istnieją cztery kanonizowane interpretacje Mazepy. Cztery Ewangelie o Mazepie. Pierwsza — Mazepa-zdrajca. Autorzy: car Piotr Pierwszy, poeta Aleksander Puszkin, cała rosyjska historiografia. Druga — tradycja europejska — Mazepa-buntownik, powstaniec o wolność Ojczyzny. Autorzy — Wolter, Byron, Hugo, Delacroix, Géricault. Trzecia — Mazepa-narodowa ikona, bez żadnej plamy na obliczu. Autorzy — w zasadzie środowisko naukowe ukraińskiej diaspory. Czwarta interpretacja — romantyczny bohater, niedościgniony kochanek. Jego żywot zaczyna się od nagiego jeźdźca na dzikim koniu, który pędzi od altanki ukochanej w nieśmiertelność, przechodzi przez wszystkie buduary Warszawy, Ukrainy, Moskwy i kończy się niedoścignionym nawet dla Romea i Julii dramatem miłosnym osiemdziesięcioletniego hetmana i jego młodej piętnastoletniej chrześnicy Motri Koczubejewej. Nie przystawać do żadnej koncepcji. Nie dać okuć Mazepy żadną autorską interpretacją. Kręcić film tak, że gdy tylko pojawi się sugestia jakiejś jednostronnej interpretacji, robić podwójne salto w tył i zaczynać wszystko od zera. Powierzyć wykonanie roli Mazepy trzem diametralnie różnym pod względem wyglądu, wieku i temperamentu aktorom, i to nie sekwencyjnie, nie linearnie — młody — średni — stary, a jednocześnie w każdej scenie. Przenieść tworzenie obrazu na oznaczony materiał — freski, ryciny, manekiny, rzeźby, pieśni, choreografię, mgłę (w rozumieniu sfumato Leonarda da Vinci). Montować wszystkich tych aktantów i wykonawców nie sekwencyjnie, według zasady linearności życia, a tworzyć synchroniczną choreografię czasu, kiedy wszyscy oni pojawiają się w jednej scenie w w żaden sposób niedeterminiowanym połączeniu pól torsyjnych. „Świat łowił mnie, ale nie złowił” Hryhorija Sawycza Skoworody ma przeskoczyć z jego nagrobka na hasło dla wykonawców roli Mazepy. Siódme — skandal. Złamać siedem pieczęci milczenia. Bitwy pod Połtawą nie było. Car Piotr I to nie sławny „Miedziany Jeździec”, a brudny zboczeniec, seryjny maniak-morderca i krwawy kat Ukrainy. Światem rządzi Eros w jednym łóżku z Tanatosem. Anafema nie ma żadnej mocy, bo Mazepa nie miał grzechów przeciwko cerkwi, a nałożona została przez osobę świecką i największego z grzeszników w rosyjskiej historii. Rzeka Umarłych ma wpadać nie do Desny i Dniepru, a do Wołgi, Sekwany, Padu, Dunaju, Wisły, Tamizy i Renu… najlepiej też do Hudsonu… i do Jeziora Genewskiego… zwłaszcza do Szrei i Odry… Euroskandal — jedyne, co pozostaje w mojej dyspozycji w sytuacji martwego ukraińskiego kina… …Kiedy zaczną łamać się kopie w dyskusjach o filmie, o Mazepie, o historii, o Ukrainie — zacznie wyłaniać się oblicze prawdy jako zbiorowe nadświadome. Zostanie stworzony nowy obraz historii narodu. Nowy narodowy mit — na zastąpienie tego, co stworzyła piotrowsko-katarzyńsko-leninowsko-judejsko-chrześcijańsko-ludobójczo-breżniewsko-kuczmowska tradycja. Ukraina rozpocznie ciężki proces samoświadomości. Ukraińska idea podniesie odciętą przez Kuczmę głowę. To — główny cel filmu. Ósme — gatunek — modlitwa. Wreszcie zrozumiałem gatunek moich nocnych czuwań. To była nieskończona modlitwa. Film ma być w gatunku modlitwy. Tylko Modlitwę Ukrainy można przeciwstawić Anafemie Ukrainy. Do mojej Modlitwy trzeba włączyć Modlitwy wszystkich twórców filmu, a z czasem i Modlitwy wszystkich widzów na całym świecie. Sumaryczna moc wszystkich tych Modlitw jest zdolna unicestwić każdą Anafemę. * * * Doświadczenie nie jest przekazywalne. Przynajmniej nie jest przekazywane w tak bezpośredni sposób, jak związek przyczynowo-skutkowy. Każda indywidualna apercepcja narodowa jest transmitowana do zbiorowej podświadomości narodu przez całe życie. W każde życie bez wyjątku. Suma tych doświadczeń to czarnoziem naszej kultury. Ukraiński czarnoziem jest tak czarny dlatego, że w tej czarnej ziemi Ukraińców, którzy wiekami orali tę ziemię, którzy bronili tę ziemię, leży tysiące, a może i miliony razy więcej ludzi, niż tych, którzy orzą ją teraz. To potężna i niezawodna tarcza informacyjna narodu – jej nieskończone, bezdenne informacyjne pole torsyjne, jej pamięć ludowa, jej nieśmiertelna kultura. I już z tego pola informacyjnego, z tej zbiorowej nieświadomości, czy też podświadomości, z tej zbiorowej pamięci narodu każdy jednostka może czerpać tyle, ile zdoła, na ile zharmonizuje swoje EGO z transcendentalnymi źródłami swoich przodków. Na tyle, na ile uwolni własną intuicję od racjonalnych przesądów. Film „Cienie zapomnianych przodków” zrobili sami cienie zapomnianych przodków. Paradżanow był jedynie retranslatorem, mediatorem, wykonawcą. Genialnym pośrednikiem. Artysta jest tylko pośrednikiem, mediatorem, translatorem tego odwiecznego archiwum kultury ludowej. Żaden artysta nie może stać się większy od tego archiwum. W tym przypadku rację ma Platon, twierdząc, że człowiek nie tworzy niczego nowego, on jedynie przypomina sobie to, co już było. Nowymi bywają tylko opakowania starych prawd, nawet jeśli te stare prawdy do tej pory nie są jeszcze znane ludzkości. Ale one już dawno są znane Bogu. Jestem jedynie widzialnym znakiem niewidzialnej Bożej łaski – napisał Władyka Sofron Mudryj na prośbę dziennikarza o podanie mu swojej autobiografii. Jestem jedynie widzialnym znakiem, który stale znika ze sklepienia Kamiennej Mogiły, nieprzeczytanym przez samego siebie znakiem, który całkiem nieźle potrafił kręcić filmy. Właśnie ukraińskie filmy. Właśnie w tym momencie, kiedy niby postawiłem kropkę, niby zakończyłem myśl, warto zrobić podwójne salto w tył i zacząć od początku, ale w innej, alternatywnej płaszczyźnie. Miejsce proroka jest wakujące.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pierzgi na rok. Rola tego produktu jest niezwykle ważna. Bez niego po prostu nie można wychować potomstwa. Karmiąc larwy, pszczoły-karmicielki przygotowują dla nich specjalną pożywną mieszankę-papkę, mieszając miód i pierzgę. Przy takim żywieniu po 21 dniach na świecie pojawia się nowe pokolenie. Obserwując to, ludzie również nauczyli się wykorzystywać lecznicze właściwości pierzgi jako lekarstwa na wiele chorób. Przy okazji warto wspomnieć o reszcie produktów pszczelarskich. Bo wszystko, co małe pracownice przygotowują, ma niebagatelne znaczenie apiterapeutyczne dla człowieka. Na wystawie zaprezentowano wszystko, co produkują: oprócz miodu i pierzgi (obnóży), wosk, propolis, mleczko pszczele, jad pszczeli. A także nalewki na pszczelim osypie (skuteczne lekarstwo na prostatę), larwy — homogenat trutowy, który również ma pewne właściwości lecznicze, a w krajach wschodnich w restauracjach przygotowuje się z niego wykwintne i niezwykle drogie dania. Jeśli chodzi o propolis — naturalne substancje klejące, zebrane z pączków drzew — to kilkakrotnie przewyższa on działanie znieczulające kokainy czy nowokainy! Ale prawdziwy cud — mleczko pszczele — biała, śmietanowata masa, na której wychowuje się przyszła matka rodziny. Żywiąc się nim, wyrasta w ciągu 16 dni! Dojrzawszy i sparowawszy się, na dobę składa do 3 tysięcy jaj i żyje nie miesiąc czy półtora, jak pszczoła robotnica, a do sześciu lat. Od czasów Arystotelesa do dziś nie wyjaśniono tego przyczyny. Jednak naukowcy dawno udowodnili skuteczność mleczka w walce z chorobami sercowo-naczyniowymi, gruźlicą i brucelozą, zapaleniem stawów itp. Wykorzystuje się je również do walki ze starzeniem się organizmu. PSZCZELA KRAJINA Taką w rzeczywistości jest nasza Ukraina. Od dawnych czasów, zwłaszcza czasów Rusi Kijowskiej, nasz kraj słynął z ogromnej liczby pszczół i zbiorów miodu, wosku. W IX—X wieku był to główny produkt eksportowy. I do dziś potencjał naszego kraju nie został utracony, pomimo krytycznego zmniejszenia obszarów leśnych i coraz większej liczby gruntów ornych. Roczna produkcja miodu w krajowych pasiekach (prywatnych, zbiorowych itd.) sięga ponad 60 tys. ton. Nawet Rosja, z jej bezkresnymi nektarodajnymi terenami leśnymi, stepowymi, górskimi, pozostaje daleko w tyle. Przed nami są tylko Chiny, USA i Meksyk. Ale wywozimy na światowy rynek — śmiesznie powiedzieć! — 1—3 tys. ton. Podczas gdy Chiny — 107. Jeśli chodzi o jakość, według twierdzeń światowych ekspertów, to żaden zagraniczny produkt nie może się równać z naszymi miodami. Ukraińscy pszczelarze nie mogą obecnie liczyć na uwagę wobec siebie i branży. Kilka lat temu Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła odpowiednią Ustawę o pszczelarstwie. Ale ona, jak i reszta aktów prawnych, działa wybiórczo lub w ogóle pozostaje na papierze. Za granicą, na przykład, za zapylanie upraw entomofilnych (gryki, słonecznika, rzepaku itd.) pszczelarz otrzymuje dopłatę w wysokości 100 dolarów na rodzinę pszczelą. U nas zaś jakiś farmer czy leśnictwo jeszcze zdrą z pszczelarza za postój. Ale nadzieje na lepsze dla branży, a co za tym idzie osobiście dla każdego z nas, jednak są. Podsumowując wyniki ubiegłorocznego sezonu polowego pszczelarzy Ukrainy, Prezydent Związku Pszczelarzy Ukrainy, dyrektor Instytutu Pszczelarstwa L. I. Bodnarczuk powiedział: — Trwa dalsze doskonalenie cech hodowlanych karpackich i ukraińskich stepowych ras pszczół. W ubiegłym roku Ukraina miała 3,7 miliona rodzin pszczelich. Wyprodukowano około 75 tys. ton słodkiego produktu. Niestety, są to w większości niewielkie pasieki po 50—100 rodzin. Dawne międzygospodarcze zrzeszenia, które miały po 1—3 tys., z wiadomych przyczyn zniknęły. Zamiast nich pojawiają się nowe firmy. W nich, mamy nadzieję, leży przyszłość. Ale trzeba dbać także o małe. Bo w końcu miodową rzekę Ukrainy napełniają wszyscy niestrudzeni — mali i wielcy — pracownicy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

BOŻA POSŁANNICZKA W ŻYCIU UKRAIŃCÓW

Mykoła CYMBALIUK POSZEDŁBYM NA PSZCZELARZA — A powiedzcie mi wujku — dopytywałem starszego mężczyznę, który przywiózł na sprzedaż niewielkie drewniane domki dla niestrudzonych pracownic — jaki najlepszy ul mam wybrać dla pszczół? Taki, żeby im się w nim dobrze wiodło i żeby dużo miodu można było brać. — E-e-e, człowieku dobry… — niespiesznie zaczął tamten. I zaczął zaginać palce u rąk: — Dopóki nie będziecie wiedzieli, ile nóżek i oczu ma pszczoła; biologii jej ciała; jak i o czym rozmawiają między sobą; co lubią, a czego nie; ile, gdzie i czym się żywią; jak wychowują dziatwę; na co chorują, co jest tego przyczyną i jak je leczyć; będziecie prowadzić obserwacje fenologiczne i, co najważniejsze, nie będziecie chciwi i nie będziecie siedzieć jak truteń na karku u pszczół — o, wtedy wzbogacicie się nie tylko miodem, ale i duszą. Ta prostolinijna filozofia doświadczonego pszczelarza jak najlepiej świadczy o tym, że pszczelarstwo nie jest wcale taką prostą sprawą. Samego pragnienia mało. Sprawa ta wymaga doprawdy szerokiej wiedzy z zakresu zoologii, botaniki, chemii, medycyny, stolarstwa i tak dalej. Nie ostatnie miejsce zajmuje ekonomia. I pytanie tutaj nie tylko w elementarnych obliczeniach: opłaca się czy nie opłaca. Oglądając wystawę, na którą z reguły zjeżdżają się z całej Ukrainy pszczelarze i przedstawiciele przedsiębiorstw obsługujących branżę, zwróciłem uwagę na ceny. Aby rozpocząć własną działalność — zorganizować pasiekę — początkujący musi wyłożyć okrągłą sumkę. Tak więc ul, w zależności od systemu (wielokorpusowy, dadanowski, ukraiński itd.), kosztuje od 450 do 600 hrywien, pakiet pszczół (cztery ramki) — 600, płodna matka — 300, ramka (a potrzeba ich na rodzinę 20—40) — 2,50, arkusz węzy — 7 hrywien. Czyli koszt jednej pszczelej rodziny z ulem wyniesie około 2000 hrywien. A przecież potrzebny jest jeszcze sprzęt pszczelarski, leki dla pszczół… Zysku zaś nie ma co oczekiwać w pierwszym roku. Ten sam pszczelopakiet musi jeszcze przez lato urosnąć w dużą rodzinę, zdolną zapewnić sobie i gospodarzowi produkty, bezsprzecznie cenne. W warunkach obfitego pożytku (i to nie jednego) pszczelarz otrzymuje średnio 20 kg miodu. Jego wartość rynkowa dzisiaj to 1200—1300 hrywien. Wielki miód kocha koła, czyli trzeba pasiekę podwozić do kwitnących roślin miododajnych — akacji, lipy, zasiewów gryki, nostrzyka, esparcety i tak dalej. To odbija się również na kosztach własnych. Do tego nasz rynek wewnętrzny wciąż jest anemiczny. Przyczyna — niska siła nabywcza Ukraińców. Także nieznajomość przez ludzi leczniczych i odżywczych wartości produktów pszczelich odgrywa tutaj nie ostatnią rolę. I ZŁOTO TAM JEST Dawno wiadomo, że ludzie, którzy przynajmniej od czasu do czasu spożywają miód, mniej chorują, mają wyższą wydajność pracy, są znacznie wytrzymalsi, nie tak szybko się starzeją. Ktoś zauważy, że niby taki sam wpływ ma glukoza, cukier itd. Ale w rzeczywistości to zupełnie nie tak! Po pierwsze, glukoza i cukier to substancje syntetyczne. W bogatszych krajach, nawiasem mówiąc, nazywają je „białą śmiercią”. Jeśli glukoza, trafiwszy do organizmu człowieka, od razu wchłania się do krwi, to cukier jeszcze wymaga obróbki — rozszczepienia. Czyli, aby otrzymać energię, organizm musi zużyć część własnej energii. Natomiast miód, który jest czystym żywym produktem, jej nie potrzebuje. Trzeba wiedzieć, że trafiwszy do ust, miód od razu wchłania się przez nabłonek jamy ustnej. Nie wymaga trawienia w żołądku. Miód zawiera enzymy. To ten cudotwórczy eliksir życia, którego przez wiele wieków szukali alchemicy średniowiecza. Przyswajanie przez organizm pożywienia odbywa się właśnie dzięki enzymom. Bez nich organizm po prostu zginąłby nawet w warunkach najbardziej kalorycznego odżywiania. Mało kto wie, że pod względem składu mineralnego ludzka krew i miód są prawie identyczne. Oprócz powszechnie znanych magnezu, wapnia, potasu, sodu, żelaza i mnóstwa innych soli, w skład miodu wchodzą także rzadkie — srebro, cyrkon, gal, złoto… Bogaty jest on również w kwasy organiczne. Zawiera witaminy, substancje antybakteryjne i przeciwpleśniowe, fitoncydowe, hormonalne, przeciwcukrzycowe, które są tak niezbędne człowiekowi. Cóż tu mówić: nawet sadzonki czy gałązki potraktowane roztworem wodno-miodowym lepiej się przyjmują i rosną. Więc co dopiero mówić o dzieciach. O jego cudotwórczych właściwościach wiedział jeszcze Awicenna i szeroko wykorzystywał je w praktyce leczniczej. A o zdumiewających właściwościach miodu, zapobiegających gniciu, wiedzieli już Asyryjczycy, Egipcjanie, nie mówiąc już o Grekach czy Rzymianach. Aleksandrowi Macedońskiemu, opowiadają historycy, dostarczano świeże mięso na tysiące kilometrów w 30—40-stopniowym upale. Kiedy kucharze zmywali z niego warstwę miodu, było świeżutkie! NIE WSZYSTKO SŁODKIE TO MIÓD Na miejskich targowiskach, w supermarketach, a także na wsi bez problemu można kupić słodkie produkty. Niestety, daleko nie zawsze są one jakościowe. Zdarzają się prymitywne podróbki. Sprytni handlarze z branży pszczelarskiej sumieniem się nie przejmują. Prześcigają się w oferowaniu towaru niemal dwa razy taniej. Dzisiaj litrowy słoik miodu pierwszej klasy (1,5 kg), na przykład, kosztuje około 100 hrywien. Handlarze zaś, dokarmiając pszczele rodziny syropem cukrowym, otrzymują niby-miód. Albo odwirowują niedojrzały, z zawyżoną zawartością wilgoci. I sprzedają za 60—70. Pod względem koloru, zapachu i innych wskaźników mało czym będzie się różnił od naturalnego. Aby ustalić definitywnie fałszerstwo, potrzebna jest dokładna analiza laboratoryjna. Powiedzcie: a kto będzie ją robił, kupiwszy jeden słoiczek? Dlatego kilka rad dla tych, którzy nie chcieliby dać się nabrać. Jakość miodu określa się według kilku parametrów: koloru, zapachu, smaku, pochodzenia (z kwiatów jakiej rośliny został zebrany), lepkości i krystalizacji. Najwyżej cenione są u nas, zwłaszcza na rynku światowym, jasne miody: z akacji, szałwii, facelii itd. Mają one ledwo wyczuwalny zapach, rzadką konsystencję, prawie nie krystalizują się przy stałej temperaturze w granicach 25 stopni. W niższej temperaturze zamieniają się w masę przypominającą smalec. Miody z gorczycy, rzepaku, esparcety, słonecznika, gryki krystalizują się szybko. Ich kolor waha się od jasnego żółtego, złotawego do ciemnobrązowego (gryczany). Smak również jest różny: łagodnie kwaśny (rzepakowy), „drapie w gardle” (gryczany). Trzeba jednak powiedzieć, że miody monofloralne, czyli zebrane z jednego gatunku roślin, spotyka się bardzo rzadko. Zazwyczaj są to miody polifloralne — zebrane z kwiatów kilku roślin kwitnących jednocześnie. Nadaje im to szczególny, wyrafinowany smak. Doświadczeni pszczelarze często sami uciekają się do kupażowania, czyli mieszają kilka odmian. I uzyskują, niczym winiarze, ten czy inny miód o niepowtarzalnym bukiecie. Jednak każda odmiana naturalnego miodu ma wspólny zapach i smak wosku. Miód musi być odstały w plastrach, zapieczętowany, nadmiar wilgoci usunięty. Jeśli kupujesz miód płynny, kapnij go na paznokieć kciuka. Pod warunkiem, że na dworze nie ma upału pod 40 stopni, nie rozleje się, lecz utrzyma kształt kropli. Albo nabierając go, można go jak nitkę nawijać wokół łyżki — słodka nitka nie będzie się przerywać. Ale najlepiej, oczywiście, mieć znajomego pszczelarza. Z reguły ludzie ci są nie tylko zakochani w swojej pracy, ale też uczciwi, porządni, sumienni. Więc nie trzeba być głębokim psychologiem, żeby to zrozumieć. Tak jak i tego, że w każdej rodzinie znajdzie się czarna owca. I jeszcze jedna rada dotycząca przechowywania tego cennego produktu. Miód jest higroskopijny. Najlepiej przechowywać go z dala od światła i w szklanym naczyniu. Szczelnie zamykać, bo jak gąbka chłonie otaczające zapachy. Nie podgrzewać powyżej 45 stopni Celsjusza, bo w takiej temperaturze traci swoje właściwości lecznicze i smakowe. A w ogóle trzeba wiedzieć, że prawdziwy miód bez dostępu powietrza może być przechowywany, nie tracąc swoich właściwości, przez wieki. CHLEB PSZCZELI Czy kiedykolwiek go jadłeś? O, wiele straciłeś. Bo miód dla pszczoły to pokarm węglowodanowy, a białkowy — pierzga. To właśnie ją nazywają chlebem pszczelim. Jest to zebrany z kwiatów drzew i traw pyłek, przetworzony według specjalnej pszczelej technologii, zakonserwowany i zalany miodem w komórkach plastrów. Począwszy od wczesnej wiosny aż do późnej jesieni przygotowują go niestrudzone pracownice. Normalna pod względem wielkości rodzina potrzebuje do dwóch pudów. Od pradawnych czasów ludzkość ją ubóstwia. Znali ją wszyscy narody i narodowości na prawie wszystkich kontynentach. Narodowy folklor Ukraińców obfituje w mnóstwo przysłów, powiedzeń, zagadek, legend i pieśni, w których centrum jest ona. Jej majestat towarzyszy człowiekowi od narodzin aż do końca ziemskiej drogi. Nie my, a to małe stworzenie opiekuje się nami, wydawałoby się, najpotężniejszymi, najmądrzejszymi. Bo prawdziwym gospodarzem tej ziemi jest właśnie ta niestrudzona pracownica. Choćby dlatego, że pojawiła się, jak twierdzą naukowcy, 56 milionów lat przed pojawieniem się naszego pierwotnego przodka. Co znaczy ona dla nas przez wieki i jakie miejsce zajęła w naszym życiu? Wszystko to starałem się zrozumieć w Kijowie, w Teofanii, na corocznej wiosennej wystawie-jarmarku „Pszczelarstwo-2011”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ny styl artystyczny. W jej dziełach zwycięża kreska, płaszczyzna — wszystko to porusza się, przemawia, tworzy romantyczny nastrój… Dziełom Ołeksandry Sydoreć właściwe są śmiałe konstrukcje kompozycyjne, dążenie do stworzenia własnej przestrzeni. Rozmarzona przenosi nas w świat dzieciństwa, a czasami wytycza własną drogę w przestrzeni i czasie…. Właśnie takimi są dzieła O. Sydoreć „Między Marsem a słońcem”, „Przy słońcu”, „Marzenia”, „Nie każdy, kto patrzy, widzi”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

MIĘDZY MARSEM A SŁOŃCEM

Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki. Pod tak romantycznym tytułem odbyła się w sali wystawowej biura Kijowskiej Organizacji Związku Dziennikarzy Ukrainy wystawa dwóch artystek — Hałyny Bodiakowej i jej córki Ołeksandry Sydoreć. Hałyna Bodiakowa odkrywa swoją wizję świata dzieciństwa, w którym są marzenia, bajka, radość, czułość. Jej bohaterowie to dobrotliwe zwierzątka, ptaszki, rybki, ślimaki, wróżki, motyle, wszyscy oni obdarzeni są charakterystycznymi ludzkimi cechami. Tak pojawiła się seria obrazów pod tytułem „Dobry nastrój”. Hałyna Bodiakowa urodziła się na Sumszczyźnie w mieście Putywl. W rodzinie rysowali wszyscy. Właśnie tam, w twórczym środowisku, otworzył się przed nią świat piękna. A programową wiedzę artystyczną zdobyła w Briańsku, dokąd przeprowadzili się jej rodzice. Tam w 1983 roku ukończyła szkołę plastyczną, zdobyła fachową wiedzę w dziedzinie grafiki przemysłowej. Hałyna ukończyła Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury, posiada akademickie przygotowanie artystyczne. Artystka włada niemal wszystkimi technikami grafiki — akwafortą, ryciną, litografią, drzeworytem, grafiką książkową i komputerową; malarstwem — sztalugowym, lewkasem, malarstwem ściennym; sztuką użytkową — malarstwem na drewnie, gobelinem, witrażem, makramą. Profesjonalizm wysokiego poziomu wyczuwalny jest w dziełach artystki, zwłaszcza w zdobnictwie książek, o czym świadczą ilustracje wydań — „Ranok na firanci”, „Bukwaryk. Ja zbyrajuś do szkoły”, „Czetwerta symfonia”, „Wiernyj sadownik”… Fascynuje się twórczością T. Szewczenki, M. Gumilowa, współczesną poezją, bajkami ludowymi, z łatwością tworzy własny świat, w którym jest miejsce na szczerość, czułość, romantyczne rozmarzenie. Zdolności twórcze Ołeksandry Sydoreć ujawniły się na długo przed ukończeniem Republikańskiej Szkoły Plastycznej im. T. Szewczenki. Miłość do sztuki, zaszczepiona przez ojca i mamę, wyewoluowała w samodzielną drogę artystyczną. I już w latach 2006—2008 w kijowskiej galerii „Sribni dzvony” odbyły się wystawy indywidualne artystki pod romantycznymi tytułami — „Myr neskazannyj” oraz „Na nebi ta na zemli”. Potem była udana prezentacja w Mińsku na Międzynarodowej Wystawie Estampy, gdzie Ołeksandra otrzymała Dyplom pierwszego stopnia za serię monotypii. W 2009 roku była uczestniczką wystawy na II Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Cyfrowej „Terra Nova” w Mińsku. Po udanym ukończeniu szkoły plastycznej w 2010 roku Ołeksandra prezentowała swoje dzieła w Berlinie, Rosji. Artystka szuka swojego własnego

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

O SMAKU JABŁKA I PATRIOTYZMU

Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia autorki Mamajewa Słoboda to kozacki zakątek w Kijowie. Zawsze przyciągał uwagę swoimi przytulnymi miejscami. Nic więc dziwnego, że Trzeci Festiwal Ukraińskiej Pieśni Patriotycznej „Rutenia” imienia Kosti Jerofiejewa odbył się właśnie tutaj, pośród wód stawu. Wyobraźcie sobie na chwilę! Śnieżnobiałe grzybienie pieszczą wzrok, ważki trzepoczą nad cud-jeziorem, wszędzie słychać żabie trele… I nawet to, że święto rozpoczęło się z trzygodzinnym opóźnieniem („Ostatnia Barykada” zapewne zapomniała, że trzeba przywieźć aparaturę), nie mogło zepsuć podniosłego nastroju. Szkoda tylko, że festiwal nie mógł pochwalić się dużą liczbą odwiedzających. Jednak uczestnicy połączyli siły, zebrali cały niezbędny sprzęt i festiwal się rozpoczął… Ale to jeszcze nie wszystko. W tym roku festiwal „Rutenia” (nawiasem mówiąc, to starodawna nazwa Ukrainy) ściśle splótł się z festiwalem poezji „Sevama”. Z sanskrytu słowo to oznacza jabłko. (Zazwyczaj to święto poezji odbywa się dwukrotnie — wiosną, kiedy kwitną jabłonie, z udziałem mało znanych poetów i muzyków, którzy przechodzą surowy konkurs, oraz jesienią, kiedy jabłonie uginają się od owoców, — ze znanymi pisarzami, literatami i śpiewakami). „Wszyscy staramy się wnieść cząstkę swojej twórczości, znaleźć punkty styczne między autorami a czytelnikami, odkrywać nowe, nieprzeciętne nazwiska…”, — podkreśla jedna z założycielek festiwalu poetyckiego „Sevama” Oksana Jabłońska. …Więc święto pieśni patriotycznej było obficie obsypane jabłkowymi płatkami poetyckiego kwiecia (nie patrzcie na to, że jabłonie już przekwitły), a miejscami czuć było nawet smak tak pachnących powideł z jabłek (choć do jesieni jeszcze daleko)… Festiwal otworzył zespół „Rutenia”, którego jednym z założycieli był Kostia Jerofiejew. Młodzi poeci Dmytro Kniażycz, Jurij Rudnycki wystawili na widok publiczny wiersze z pieprzykiem, a miejscami nawet z gorzko-politycznym odcieniem… Niezwykle poruszyły melodie pianisty-improwizatora Romana Kolady, które zawsze jakoś cicho i niezauważalnie przenikają do najskrytszych zakamarków ludzkiej istoty… Znany aktor, piosenkarz i, niestety, mało komu znany reżyser filmu „Kwiat mniszka” Ołeksandr Ihnatusza przekazał nerw swojej twórczości piosenką poświęconą pamięci Kosti Jerofiejewa i wzruszył innymi utworami. Przyjemnie, że w wirze zapalczywych pieśni i filozoficznej liryki nie zapomniano wspomnieć o więźniach politycznych, którzy odsiadują swoje wyroki za uczciwe akcje, które powinny skłonić naród do działania. Wśród nich są: Hanna Simonkowa, Serhij Kostakow, Ołeś Wachnij, Ołeksej Makarow, Stepan Byczek, Artem Cyhanenko, Wiktor Dawydenko, Ihor Zahrebelny. Wystąpili ze swoimi poetyckimi perełkami Tata-Riwna, Oksana Samara, Julia Smal i inni. Zespoły „Zapaska”, „Za wiknom”, „Wpersze czuju”, „Hamlet”, „Teleri” dodały trochę Występuje Ołeksandr Ihnatusza brawury i figlarności. Oksana Jabłońska ogłosiła wyniki konkursu poetyckiego, na który nadsyłali swoje utwory uczestnicy z całej Ukrainy. Szczególnie przypadł mi do gustu występ ludowej artystki Ukrainy Mariczki Burmaki: „Kostia Jerofiejew dla historii Ukrainy, historii ukraińskiej kultury zrobił wiele. I jak napisał jeden z polityków na swoim blogu, Kostia miał wszystko, by stać się legendą Ukrainy. Nie miał tylko wdzięcznego słuchacza… Te piosenki, które zaśpiewam dzisiaj, są dla tych, których naprawdę trzeba wspomnieć — i W. Czornowoła, i I. Pełycha, i K. Jerofiejewa”. A w samym środku święta — fantastyczna feeria od „Orkiestry Janki Kozyr”, zespołu „TaRuta” i innych… Wszystkich nie sposób wymienić! Wrażeń z takich wydarzeń jest bardzo wiele. W drodze do domu w głowie wciąż kręciła się piosenka Mariczki Burmaki „Nie bój się żyć”. Szczerze mówiąc, chciałoby się, aby w przyszłym roku na festiwal zawitało znacznie więcej wielbicieli patriotycznej pieśni i słowa…

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

NA «MUZEALNE GOŚCINY» ZAWITAŁA ŻELAZNA MURKA

Jewhen CYMBALUK, obw. rówieński Ogólnoukraińskie święto ludowej twórczości „Muzealne gościny”, na którym mistrzowie prezentują wyroby sztuki zdobniczo-użytkowej, to jedna z największych imprez artystycznych miasta Równego. Odbywa się ono co roku w maju. „Muzealne gościny” zgromadziły wielotysięczny tłum odwiedzających. I nie ma w tym nic dziwnego, bo można tu było zarówno miło odpocząć, jak i kupić oryginalne dzieło sztuki (z drewna, słomy, wikliny, gliny, skóry, koralików itp.), a także nauczyć się wytwarzać je własnoręcznie. Organizatorem takich gościn jest Rówieńskie Muzeum Krajoznawcze, na terenie którego odbywało się święto. — Geografia obecnego festiwalu stale się poszerza. Nasi goście pochodzą z całej Ukrainy, są nawet przedstawiciele z Niemiec. Planujemy na 20-lecie „Muzealnych gościn”, które odbędzie się w przyszłym roku, zaprosić mistrzów z innych kontynentów — mówi dyrektor muzeum Ołeksandr Byłyha. Spośród mistrzów trudno było kogokolwiek wyróżnić. A jednak większość odwiedzających gromadziła się wokół kowalskiego cudu — żelaznego kota. Jego autorem jest równieński kowal Roman Wełihurski. Sprzedawać kota Roman nie zamierzał, choć proponowano mu znaczne sumy. Celem autora jest jednak, aby jak najwięcej ludzi mogło go obejrzeć i przekonać się, że z żelaza można stworzyć coś oryginalnego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

motywami powieści filmowej Ołeksandra Żowny „Eksperyment”. Wiele sztuk wyróżnionych w konkursie wystawiły ukraińskie teatry. Fundusz nagród „Koronacji Słowa”–2011 wynosił 120 000 hrywien. W szczególności pierwsza nagroda w nominacji „Powieści” wynosiła 20 000 hrywien, „Scenariusze filmowe” — 15 000 hrywien, „Sztuki” — 5 000 hrywien, „Liryka piosenkowa o miłości” — 8 000 hrywien. W tym roku ustanowiono trzy specjalne wyróżnienia: „Za najlepszy utwór o tematyce społecznej od Fundacji „AntyAIDS”, „Za najlepszy kryminał ekonomiczny od Międzynarodowego Instytutu Zarządzania oraz „Za najlepszy utwór humorystyczny”. W tym roku „ukoronowano” powieść „Mantra-omana” Wiktorii Hranoweckiej (Winnica), sztuki — „Wiktor, albo Czarnobylskie dziecko” Serhija Wasyljewa („Wielka scena”; Kijów), „Człowiek w stanie zawieszenia” Pawła Arje („Scena eksperymentalna i kameralna”; Kolonia), „Cyrk Iwana Siły” Ołeksandra Hawrosza („Dla dzieci”; Użhorod); scenariusz filmowy „Broda” Dmytra Sucholytkiego-Sobczuka (Kijów); liryczną piosenkę „Szklana menażeria” Iryny Cilyk. Specjalne wyróżnienia otrzymali Iren Rozdobudko, Ołeś Sanin za scenariusz filmowy „Sad wiśniowy…” oraz Marija Wład za piosenkę „Wiatry”. Sława „Koronacji Słowa”, jej rozmach nie wszystkim, oczywiście, przypadają do gustu. Fakt, że potężny ogólnoukraiński konkurs przewiduje nagradzanie utworów wyłącznie w języku ukraińskim, wywołał narzekania i irytację u tak zwanych obrońców kultury rosyjskiej na Ukrainie, więc w kontrze do „Koronacji Słowa” pospiesznie stworzono konkurs „Aktiwasija słowa”, któremu przewodniczył rosyjski pisarz Wiktor Jerofiejew. Inicjatorem nowo utworzonego konkursu stało się rosyjskojęzyczne czasopismo „Raduga”. „Koronacja Słowa” jest bez wątpienia potężnym czynnikiem stymulującym, który dał start niejednemu talentowi. Obecnie jest to ważne ogniwo między autorami a wydawcami. W czasie trwania konkursu sytuacja w ukraińskim wydawnictwie książkowym znacząco się poprawiła. Wzrosła liczba nowych wydawnictw, uporządkowała się sieć sprzedaży ukraińskiej produkcji książkowej, zwiększyły się nakłady, chociaż, oczywiście, dużymi jeszcze ich nazwać nie można. Jurij Łohusz dał przekonujący przykład pracy na rzecz kultury narodowej potencjalnym mecenasom z kapitałem krajowym i zagranicznym. Chce się wierzyć, że ten przykład nie pozostanie przez nich niezauważony.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

«KORONACJA SŁOWA»–2011 OGŁASZA SWOICH ZWYCIĘZCÓW

Marija KUCZERENKO Już jedenasty rok z rzędu witał swoich zwycięzców najbardziej prestiżowy ogólnoukraiński konkurs „Koronacja Słowa”, który, jak słusznie powiedziano w tekście zaproszenia, „tworzy nową falę literatury ukraińskiej — jasną, różnorodną, fascynującą, która jest lustrem teraźniejszości i skarbem dla przyszłych pokoleń”. …I oto wreszcie się stało — przy uroczystych dźwiękach fanfar w hali wystawowej ACCO International w parku im. O. S. Puszkina, która zgromadziła około tysiąca pisarzy, wydawców, dziennikarzy, uczestnicy barwnego kostiumowego widowiska uroczyście wnieśli tablety tradycyjnych nominacji: „Powieści”, „Scenariusze filmowe”, „Sztuki teatralne”, „Liryka piosenkowa”. Łącznie w czasie istnienia konkursu nagrodzono ponad 200 autorów — zarówno debiutantów, jak i już dość znanych twórców. W ubiegłym roku wyróżniono 41 autorów, a w tym roku — 70 (ceremonia wręczenia nagród trwała około pięciu godzin). Założycielem konkursu, który podniósł ukraiński rynek książki na jakościowo nowy poziom, jest przewodniczący zarządu ZAT „Kraft Foods Ukraina” z grupy spółek Kraft Foods Inc. Jurij Łohusz. Rozpocząwszy swój projekt jeszcze w 1992 roku, w bardzo trudnych dla ukraińskich wydawnictw czasach, dołożył tytanicznych starań, aby stworzyć markę współczesnej literatury ukraińskiej. Wtedy pan Jurij przyjechał ze Stanów Zjednoczonych, mając nadzieję, że w wolnej Ukrainie będzie świadkiem rozkwitu ukraińskiej kultury, jednak zobaczył jedynie żałosny stan ukraińskiego wydawnictwa książkowego. Wydawnictwa zamykały się jedno po drugim, rynek książki zalała produkcja sąsiedniego państwa, księgarnie nie chciały sprzedawać książek tych nielicznych wydawnictw, które jeszcze utrzymywały się na powierzchni — twierdząc, że po ukraińsku się nie czyta. Taka niepocieszająca sytuacja skłoniła Jurija Łohusza wraz z kanałem telewizyjnym „1+1” do poważnego zajęcia się reanimacją ukraińskiego rynku książki poprzez odważny patriotyczny projekt — stworzenie ogólnoukraińskiego konkursu, którego nazwa mówiła sama za siebie — „Koronacja Słowa”. Jako prawdziwy biznesmen rozumiał on niezwykle ważne znaczenie reklamy w mechanizmie wspierania krajowej — w tym przypadku duchowej — produkcji. Pierwsze nagrodzone utwory miały stać się startem do stworzenia mocnej krajowej marki literackiej. Trzema filarami konkursu „Koronacja Słowa” są naprawdę obiektywne, profesjonalne jury, godne wynagrodzenie materialne i perspektywiczność zwycięskich utworów. Od samego początku, przez pierwsze kilka lat, utwory zgłaszane na konkurs musiały być koniecznie sensacyjne. Z czasem organizatorzy „Koronacji Słowa” zdecydowali — literatura piękna powinna być różnorodna, zorientowana na różne zainteresowania. I to stanowisko zaktywizowało Instytut Literatury Akademii Nauk Ukrainy, który m.in. w przygotowaniu dziesięciotomowej historii literatury ukraińskiej wygospodarował miejsce dla popularnych utworów komercyjnych, wyróżnionych przez „Koronację Słowa” i inne podobne konkursy literackie. Należy zaznaczyć, że dla tak znaczącego w krajowym życiu kulturalnym wydarzenia, jakim jest start „Koronacji Słowa”, Jurij Łohusz wraz z Kraft Foods Inc. wsparł cały szereg wyrazistych projektów: festiwal baletowy Serhija Lifara, festiwal „Czerwona Ruta”, festiwal operowy „Złota Korona”, festiwal twórczości ludowej „Boromla”, festiwal muzyki organowej im. J.-S. Bacha i inne. Dzięki niemu rozpoczęło się dubbingowanie w telewizji filmów fabularnych na język ukraiński. Czymże jest wyjątkowa „Koronacja Słowa”? Przede wszystkim skalą — jej uczestnikami mogą zostać autorzy z każdego kraju świata, byle tylko utwór był napisany w języku ukraińskim — oraz demokratyzmem, który zakłada całkowitą anonimowość (wszystkie utwory są rozpatrywane pod pseudonimami) i dostępność konkursu dla wszystkich chętnych. Swoje utwory na „Koronację Słowa” przesyłają ludzie najróżniejszych zawodów i w różnym wieku — zarówno debiutanci, jak i autorzy mający już na koncie cały szereg wydanych książek. Obowiązkowy warunek tegorocznego konkursu został jasno i kategorycznie sformułowany przez organizatorów projektu: „Na konkurs muszą być zgłaszane tylko oryginalne utwory, które wcześniej nie były drukowane, filmowane, publikowane (w szczególności przez internet), oraz prawa do których nie zostały przekazane innym (osobom prawnym lub fizycznym) i nie będą przekazywane do ogłoszenia wyników konkursu na ceremonii wręczenia nagród w czerwcu 2011 roku”. Co roku skład jury się zmienia. Zasadniczo są to wydawcy, kilku pisarzy, naukowcy, wykładowcy wyższych uczelni. Praca jury nie należy do łatwych — w tym roku przeczytano 6000 (!) rękopisów, nadesłanych ze wszystkich zakątków Ukrainy. Zgodnie z założeniami projektu, zwycięskie utwory będą oferowane wydawnictwom, studiom filmowym, teatrom, jednak autorzy muszą sami ustalać warunki dalszej współpracy z nimi. Konkurs ma niemałe osiągnięcia. Tak, w 2008 roku scenariusz filmowy Iren Rozdobudko „Guzik” zwyciężył na XIII Międzynarodowym Festiwalu Telewizyjnym w mieście Bar (Czarnogóra). Zrealizowano ekranizację na podstawie powieści A. Kokotiuchy „Ciemna woda”, Roman Bałajan nakręcił film „Noc światła” na podstawie mo-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop. na pół roku 25 UAH 77 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ludmyła ILJENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotofor na kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301223 Nakład w czerwcu — 25 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин