Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №22 за 2012 рік

16 S. · 37 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Czy przebiegli igrają z ogniem?

W Dniu Języka Słowiańskiego i Kultury, 24 maja, garstka regionalnych z parlamentarnej większości po raz kolejny zademonstrowała narodowi ukraińskiemu swoje zakłamanie i nieukrywany cynizm. Na sesji Rady Najwyższej Ukrainy, pomimo rosnącego oburzenia społeczeństwa oraz negatywnych opinii ukraińskich naukowców, Ogólnoukraińskiej Rady Kościołów i organizacji międzynarodowych na temat projektów ustaw językowych, podjęli oni mimo wszystko pierwszą próbę przyjęcia antyukraińskiego, antypaństwowego projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” nr 9073. Mykoła CYMBALUK Pod wieczór tego dnia Partia Regionów wystąpiła z oświadczeniem, w którym stwierdzono między innymi, że „szalejąca opozycja zerwała w parlamencie przyjęcie niezwykle ważnego projektu ustawy, który ma na celu ochronę konstytucyjnych praw milionów obywateli Ukrainy do języka ojczystego”. A dalej popłynął brudny potok kłamstwa i dezinformacji w rodzaju tego, że deputowani ludowi — przedstawiciele Bloku Julii Tymoszenko, „Frontu Zmian” i „Naszej Ukrainy” — „dobitnie zademonstrowali swoje prawdziwe zamiary, które nie mają nic wspólnego ani z ochroną języka państwowego i praw człowieka, ani z realizacją europejskich perspektyw Ukrainy”. A na końcu cyniczne i bezczelne kłamstwo dotyczące jednego z autorów kompilacyjnego projektu ustawy, Wadyma Kolesniczenki, który rzekomo został „bestialsko pobity”. Nieudolni politolodzy i pismacy z biura prasowego Partii Regionów po raz kolejny wykazują się zapominaniem o elementarnych wymaganiach dotyczących własnej brudnej kuchni: kłamca musi mieć dobrą pamięć. Właśnie tego im ciągle brakuje. Czy w dzieciństwie byli niedożywieni produktami bogatymi w fosfor, czy brakuje im doświadczenia w dwulicowości, czy po prostu niełatwo im przyłożyć garbatego do ściany. Jednym słowem, już po oświadczeniu PR współautor prowokacyjnego projektu ustawy, Wadym Kolesniczenko, opisując na swojej stronie na Facebooku bójkę w murach Rady Najwyższej podczas rozpatrywania kwestii dwujęzyczności, bez cienia gry poinformował: „Dziękuję za troskę o moje zdrowie. Bóg uchował, wszystko w porządku”. To prawda, że opozycja, pozbawiona jakichkolwiek realnych dźwigni wpływu na politykę w państwie, od czasu do czasu zmuszona jest uciekać się do działań protestacyjnych. Zwłaszcza wtedy, gdy kwestie organizacyjne lub legislacyjne z inicjatywy regionalnych lub komunistów mogą wyrządzić niepowetowaną szkodę ukraińskim interesom. Takim był i jest dwujęzyczny projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki. Dlatego opozycja jeszcze rano zablokowała trybunę. Wywiązała się bójka, w której muskularni chłopcy z mandatami deputowanych, którzy nigdy nie byli obciążeni kulturą i intelektem, porządnie poturbowali kolegów z opozycji. I to tak, że jednego z nich, Mykołę Petruka, zakrwawionego i z rozbitą głową zabrała karetka pogotowia. W tym czasie pod budynkiem Rady Najwyższej (na ulicy Hruszewskiego, w Parku Maryjskim) zebrały się tysiące tych, którzy wyszli z protestem przeciwko faktycznemu wprowadzeniu na Ukrainie dwujęzyczności. Flagi i hasła Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, partii politycznych „Swoboda”, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińskiej Partii Ludowej, „Soboru”, Bloku Julii Tymoszenko, licznych ruchów społecznych („Widsicz”, „Nie bądź obojętny!”, „Przestrzeń wolności”, „Ukraińska sprawa”) i innych wypełniły całą przestrzeń. Wyrazić zaniepokojenie bezprawnymi, antyukraińskimi zamiarami regionalnych i komunistów wprowadzenia dwujęzyczności przyszli wszyscy, od małego do starego, od dzieci z rodzicami, uczniów i studentów po siwowłosego weterana wojny z baretkami orderów na klapie marynarki (nawiasem mówiąc, rosyjskojęzycznego). Opinia wszystkich jest jedna: przebiegły i prowokacyjny projekt Kiwałowa-Kolesniczenki pod pozorem troski o prawa językowe mniejszości narodowych „przemyca” faktyczne wprowadzenie na Ukrainie drugiego języka państwowego — rosyjskiego — i tym samym stawia kraj na krawędzi rozpadu. Profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łarysa Masenko, która wraz z innymi kijowskimi wykładowcami i naukowcami wyszła na akcję protestacyjną, tak skomentowała zamysł proeuropejskiej większości: „To podstępny zamiar przemycenia języka rosyjskiego jako drugiego państwowego, wykorzystując samowolnie i podstępnie bardzo dobry europejski dokument — Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych. Nawiasem mówiąc, także w Europie dokument ten był zatwierdzany z poważnymi zastrzeżeniami i nie wszystkie kraje go ratyfikowały. W szczególności Rosja tej Karty, powołanej do ochrony języków mniejszości narodowych, do tej pory nie ratyfikowała. Swego czasu, jeszcze za prezydentury Kuczmy, przy aktywnej „pracy” moskiewskich „speców” w Radzie Europy i pod naciskiem tych ostatnich, prorosyjskim grupom udało się przemycić Kartę w ukraińskim parlamencie. Już od pierwszych kroków było jasne: Moskwa i nasza piąta kolumna wykorzystają ją, aby wprowadzić rosyjski jako regionalny, nadając mu początkowo wszystkie te prawa, co państwowemu. Czyli jest to próba faktycznego wyparcia języka ukraińskiego”. Dokończenie na str. 2 GRATULUJEMY JURIJOWI BACZOWI! KIJOWSCY ARTYŚCI: RÓŻNORODNOŚĆ IMION

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tego brzegu — zachodniego. Ale wszystko to dzieje się po to (ponieważ wszystkie mniejszości narodowe łącznie, mówiąc językami ojczystymi, stanowią nie więcej niż 2 % ogółu ludności Ukrainy), aby oczyścić drogę do wprowadzenia języka rosyjskiego. Taki jest cel projektu ustawy, którą, cynicznie i demagogicznie kryjąc się za Kartą, próbuje się przeprowadzić jako prawo. Bo przepchnięcie rosyjskiego jako drugiego języka państwowego nie jest takie łatwe: potrzebne są zmiany do Konstytucji. Dlatego właśnie, omijając Konstytucję Ukrainy, faktycznie wprowadza się zmianę do niej poprzez propozycję wprowadzenia języka regionalnego. Tak oto regionałowie wraz z komunistami podkładają ogień pod proch w beczce prochu, którą pod fundamenty naszego państwa — pod język — podłożyli. Mykoła CYMBALJUK Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von «Czy przebiegli igrają z ogniem?», S. 1

Czy przebiegli igrają z ogniem?

Dokończenie. Początek na str. 1. Wiemy, że regionaliści z komunistami demagogicznie deklarują dwujęzyczność, a w rzeczywistości opowiadają się za rosyjską jednojęzycznością. Chcą zalegalizować praktykę, która na przykład została zapoczątkowana w Odessie. Tam mer Kostusew zabronił przedkładania mu dokumentów w języku ukraińskim. Albo na Krymie, gdzie w praktyce kancelaryjność w języku ukraińskim już nie jest prowadzona. Zresztą w Doniecku, w ojczyźnie przeważającej większości przywódców obecnej władzy, mamy takiego sobie Mykołę Łewczenkę, który zamyka ukraińskie szkoły, przedszkola i tym podobne. Dlatego chcą tę praktykę rozszerzyć na całe terytorium Ukrainy. Norma nowego projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, którą wprowadzili, jest faktycznie przepisana z krytykowanego i odrzuconego poprzedniego projektu ustawy o językach Hryneweckiego-Symonenki-Jefremowa. Głosi ona, że wystarczy 10% populacji w danym rejonie, aby wprowadzić ów język regionalny (nie piszą, że chodzi o rosyjski jako regionalny) i nadać mu takie same prawa, jak ukraińskiemu. Rzecz jednak w tym, że żaden inny język u nas nie osiągnie 10%, jeśli mowa o językach regionalnych mniejszości narodowych. Chyba że na Zakarpaciu, w rejonie berehowskim, gdzie mieszka większość Węgrów, może osiągnąć węgierski, co również jest niebezpieczne. To jednoznacznie podsyci separatystyczne nastroje, które już tam nie raz się przejawiały. Pamiętacie żądanie części deputowanych, by rozpoczynać posiedzenia rady rejonowej od węgierskiego hymnu? A to, że Juszczenko pozwolił postawić głęboko w Karpatach znak, jakoby stamtąd zaczynała się węgierska ziemia, to również niebezpieczny sygnał w kwestii jedności, pokoju i spokoju na Ukrainie. Osłabiony kraj mogą zacząć rozrywać na regionalne kawałki i z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Oświadczenie Inicjatywnej Grupy «Pierwszego grudnia» w sprawie projektu ustawy o językach

Skierowanie pod obrady Wierchownej Rady Ukrainy projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” to kolejna polityczna spekulacja, wywołana zbliżaniem się wyborów parlamentarnych. Nie mając przekonujących argumentów społeczno-ekonomicznych, Partia Regionów rozgrywa „kartę językową”, by podburzyć społeczeństwo i odwrócić jego uwagę od ostrych, naprawdę aktualnych problemów. Projekt Ustawy Ukrainy „O podstawach polityki językowej”, wniesiony przez posłów ludowych S. Kiwałowa i W. Kolesniczenkę, jest faktycznie zamiarem podmiany Konstytucji Ukrainy. I choć w art. 4 jego autorzy deklarują, że „podstawy państwowej polityki językowej określa Konstytucja Ukrainy”, to jednak w rzeczywistości ustawa pretenduje do tego, by „podstawy (!) polityki językowej” określały właśnie ona sama, czyli jej normy, a nie Konstytucja! Wbrew Konstytucji Ukrainy oraz orzeczeniu Konstytucyjnego Sądu Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku nr 10-rp/99 autorzy projektu wprowadzają do pola prawnego pojęcia „język regionalny”, „grupa językowa”, „mniejszość językowa”, „regionalna grupa językowa”. Zasady polityki językowej określone w Ustawie Zasadniczej zostają w ten sposób poddane kardynalnej rewizji. Jesteśmy przekonani, że wprowadzenie w Ukrainie statusu języków i trybu ich stosowania, nieprzewidzianych w art. 10 Konstytucji Ukrainy, należy zakwalifikować jako zamach na podstawy ładu konstytucyjnego na Ukrainie. Apelujemy do poczucia politycznej odpowiedzialności tych, którzy będą decydować o losie projektu ustawy. Doskonale rozumiemy, że podstępne manipulowanie hasłami ochrony mniejszości narodowych i praw człowieka faktycznie ma na celu rusyfikację Ukrainy. Chcemy ostrzec, że w razie uchwalenia projektu ustawy S. Kiwałowa i W. Kolesniczenki doprowadzi on do podziału społeczeństwa, gdyż prawdziwym celem tego projektu jest — „Precz z językiem ukraińskim!”. Język państwowy będzie wypierany z organów samorządu lokalnego, sądów, placówek oświatowych. Jego rola jednocząca zostanie sprowadzona do zera. Mniejszości narodowe zaś, którym proponuje się utopijne perspektywy, okażą się oszukane. Chciałoby się wierzyć, że posłowie ludowi tego nie pragną. Zdecydowanie wzywamy do zdjęcia z porządku obrad projektu ustawy „O podstawach polityki językowej” jako sprzecznego z podstawowymi zasadami Konstytucji Ukrainy i zagrażającego nie tylko integralności państwa ukraińskiego, lecz także samemu jego istnieniu. Wiaczesław Briuchowecki, Bohdan Hawrylyszyn, Wołodymyr Horbulin, Semen Hluzman, kardynał Ljubomyr Huzar, Iwan Dziuba, Myrosław Marynowycz, Myrosław Popowycz, Jewhen Swerstiuk, Wadym Skurativskyj, Ihor Juchnowskyj – w czasach niepodległości odrodziła się polityka narodowego zniewolenia Ukraińców. Politykę społecznego zniewolenia zapoczątkował Krawczuk, a odnowili ją obecny prezydent i premier. Dlatego od chwili wniesienia projektu ustawy ta władza dla Ukraińców musi być nielegalna, a wszelkie sposoby walki z nią – legalne. Poseł Wiaczesław KYRYŁENKO, frakcja NU-NS, przewodniczący partii „Za Ukrainę”, zwrócił uwagę na zagrożenia, jakie ten projekt ustawy niesie dla narodowej przestrzeni medialnej: – Projekt zawiera przepis, zgodnie z którym wydawcy druków periodycznych mogą według własnego uznania wybierać język wydania. W związku z tym coraz więcej wydawców, powołując się na koniunkturę rynkową, będzie zakładać lub wydawać gazety rosyjskojęzyczne, chociaż nasza przestrzeń medialna i tak jest już zrusyfikowana. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Władimir Kaplienko: „To jest getto dla języka ukraińskiego”

Szanowni posłowie! Szanowni obywatele Ukrainy! W imieniu i z upoważnienia grupy poselskiej „Reformy dla przyszłości” mam zaszczyt przedstawić nasze stanowisko w sprawie projektu ustawy 9073. Jesteśmy różni. Mamy różne życiowe poglądy i jest to naturalne. Ale jesteśmy posłami narodowymi Ukrainy! I mamy jedno ideologiczne stanowisko w sprawie polityki językowej w państwie. Posłowie frakcji „Reformy dla przyszłości” pod żadnym pozorem nie poprą zmian stosunków społecznych, powstających w procesie stosowania języków Ukrainy, jeśli z istoty swojej będą przeszkadzały w utwierdzaniu i funkcjonowaniu państwowego języka ukraińskiego. A taką właśnie próbę podjęto tym projektem ustawy. Z czego wychodzimy? Problemu języka wśród ludności Ukrainy nie ma! Ten temat jest sztucznie podgrzewany i prowadzi do polaryzacji społeczeństwa! Przy tym zasada swobodnego samookreślenia językowego, określona w tym projekcie ustawy, nie jest ustanowiona ani Konstytucją Ukrainy, ani aktami prawa międzynarodowego, ani Konwencją Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych, ani Kartą języków regionalnych lub mniejszościowych. Artykuł 5 tej ustawy stwierdza, że państwo odtąd powinno sprzyjać rozwojowi właśnie wielojęzyczności, przy czym część pierwsza artykułu 7 wzmacnia zatwierdzenie wielojęzycznego państwa! Część 2 artykułu 7 zatwierdza wykaz 18 języków regionalnych, do których zaliczono rosyjski, ormiański, niemiecki, krymskotatarski, ruski, karaimski, jidysz i inne. W rzeczywistości mniejszości językowych na Ukrainie jest znacznie więcej, dlaczego właśnie te języki trafiły na listę, nie jest jasne. Artykuł 7 przewiduje zadeklarowaną możliwość uzyskania statusu języka regionalnego pod warunkiem, że liczebność danej grupy językowej na odpowiednim terytorium wynosi 10 i więcej procent. Przy tym punktem 2 części trzeciej tego samego artykułu przewidziano, że „w poszczególnych przypadkach” decyzją miejscowej rady status języka regionalnego może zostać nadany nawet wtedy, gdy liczebność mniejszości językowej wynosi mniej niż 10 % wszystkich mieszkańców danego terytorium. Czyli, na przykład, pół procenta. To jest niedopuszczalne! Jeszcze bardziej „interesująca” norma przewidziana w części 6 artykułu 7. Odtąd język lub języki mniejszości, który uzyskał status regionalnego, staje się obowiązkowy do stosowania dla miejscowych organów władzy państwowej, organów samorządu terytorialnego, związków obywateli, instytucji, organizacji, przedsiębiorstw i nawet osób fizycznych! Przy tym za „jakiekolwiek zwlekanie lub tworzenie przeszkód” w korzystaniu z języka regionalnego przewidziano wprowadzenie odpowiedzialności karnej (artykuł 161 KKU). Artykuł 10 lub artykuł 11 przewidują pierwszeństwo właśnie języka rosyjskiego nad innymi. Czytajcie uważnie ten projekt ustawy. Artykuł 20 przewiduje przyznanie placówkom oświatowym wszelkich praw do ograniczenia języka ukraińskiego, a tym samym języka państwowego. Prywatne uczelnie wyższe podejmują decyzje dotyczące języka państwowego według własnego uznania. Język ukraiński nie będzie już obowiązkowy nawet w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych, nie mając w procesie nauczania żadnych pierwszeństw, z wyjątkiem, na przykład, języka testów. Artykuł 24 przyznaje telewizyjnym i radiowym spółkom nadawczym Ukrainy prawo do swobodnego wyboru języka nadawania: ukraińskiego, rosyjskiego lub języka mniejszości. Ile kosztuje ten projekt ustawy? Uważamy, że ponad 3 miliardy rocznie. W rzeczywistości ta ustawa jest nakierowana na stworzenie getta dla języka ukraińskiego, a tym samym dla Ukrainy. Każdy deputowany frakcji deputowanych „Reformy na rzecz przyszłości” stoi w obronie interesów Ukrainy i naszego państwa. Chwała języku ukraińskiemu! Chwała Ukrainie! (Sala w odpowiedzi: Chwała bohaterom!) Wystąpienie na sesji Verkhovnej Rady 24 maja 2012 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Czym niebezpieczne „dwujęzyczność”

Na prośbę „SP” projekt ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki o językach komentują posłowie Rady Najwyższej Ukrainy. Poseł Mykoła KULCZYŃSKI, frakcja NU-NS, przewodniczący Połtawskiej Obwodowej „Proświty”: — Po pierwsze, ten projekt jest nieprofesjonalny, nie używa się w nim terminów przyjętych w ustawodawstwie i Konstytucji Ukrainy. Po drugie, wprowadzenie go w życie jest niemożliwe ze względu na niespójność przepisów i konieczność ogromnych nakładów finansowych. Ale najgorsze, że propaguje on w życie ideologię rosyjskiego imperializmu. Po wszystkich cierpieniach, jakich doznał naród ukraiński pod rosyjską okupacją, zwłaszcza rosyjską sowiecką, znaleźli się ludzie, którzy znów chcą prowadzić nas do stanu zniewolenia. Czyli po raz pierwszy od 20 lat

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Oświadczenie Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w sprawie projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”

szystom, którzy dążą do zniszczenia ukraińskiej państwowości, której jednym z fundamentów jest język ojczysty. Przebywając w składzie różnych imperiów, ludność Ukrainy doświadczała większych lub mniejszych asymilacji, opierając się na których przeciwnicy językowo-narodowego odrodzenia naszej ojczyzny wysuwają różne „teorie” w rodzaju ukraińskojęzyczna i rosyjskojęzyczna Ukraina, próbują przemycić w pole prawne pojęcia „język regionalny”, „grupa językowa”, „mniejszość językowa”, „regionalna grupa językowa”, starając się zniszczyć w zarodku jednoczącą rolę państwowego języka ukraińskiego, wyprzeć go z placówek oświatowych, organów samorządu lokalnego, sądów, wywyższając rolę języka rosyjskiego i poniżając języki mniejszości narodowych. Poziom cywilizacyjny kraju określa stosunek do języka narodu, który nadał nazwę temu krajowi. Państwo ukraińskie jest zobowiązane dbać o język swojego narodu i zabronić wszelkich projektów, które stoją na przeszkodzie jego odrodzenia, ustanowienia, rozwoju. Kiedy Czesi na początku ubiegłego wieku wyzwolili się spod niemieckiego zniewolenia, nie uczynili języka niemieckiego państwowym, choć niemal wszyscy już go znali, rozmawiali nim. Kiedy Algierczycy zrzucili jarzmo francuskich kolonizatorów, nie ogłosili języka francuskiego państwowym, choć wcześniej w szkołach uczono ich tylko po francusku. Indonezja, wyzwoliwszy się spod 300-letniego panowania holenderskiego, zabroniła języka holenderskiego na swoim terytorium. Korea, pozbywszy się japońskich okupantów, wyrzuciła nawet japońskie słowa ze swojego języka, choć Japończycy przez prawie pół wieku narzucali tam swój język. Więc na jakiej podstawie język rosyjski ma być na Ukrainie drugim państwowym? Próby uczynienia go takim na Ukrainie — to próby powrotu nas w łono byłego imperium, przywrócenia na Ukrainę dawnych stosunków kolonialnych. Niech więc Rosjanie na Ukrainie uczą się języka rosyjskiego, mówią i piszą nim, Żydzi — hebrajskim, Polacy — polskim, ale zamachnąć się na wyłączne prawa języka ukraińskiego jako jedynego państwowego — na to my, Ukraińcy, nikomu nie pozwolimy. Jesteśmy na swojej — nie cudzej ziemi i nie dopuścimy do nowej fali lingwocydu, którego tak pragną ci, którzy nienawidzą i naszego języka, i naszego państwa. Zwracamy się do Rady Najwyższej z żądaniem wycofania projektu ustawy „O zasadach polityki językowej” z rozpatrzenia jako wrogiego Ustawie Zasadniczej Ukrainy. Mamy nadzieję, że Prezydent W. F. Janukowycz rozumie: wszelkie próby sprowokowania konfliktów językowych na Ukrainie są zagrożeniem dla jej państwowości, spokoju jej narodu, stawiają rządzącą siłę polityczną poza prawem. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki bow Diaczenko, długo reprezentowała zjednoczenie Ukraińców Jakucji, obecnie mieszka pod Moskwą, pracuje w stolicy, ma duże doświadczenie w pracy społecznej. Jest delegatką Światowych Forum Ukraińców, wchodziła w skład kierownictwa Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej (UŚRK). Do zjednoczenia przyczynił się udział w pracach zgromadzenia niewielkiej delegacji UŚRK. Oprócz mnie jest to członek prezydium UŚRK, przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Pawło Mowczan, przewodniczący towarzystwa „Ukraina — świat” Iwan Dracz. Robimy wszystko, aby trudności, które prześladują Ukraińców w Rosji, nie doprowadziły do rozłamu, wszak problemy ukraińskości w Rosji były i pozostają… To brak ukraińskich szkół, przedszkoli, mediów, niedostateczne przygotowanie do obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. A batalie sądowe zabrały wiele czasu, sił, energii, potrzebnych do pracy społecznej. — Czy będą podejmowane jakieś kroki w celu rejestracji nowo utworzonego Kongresu Ukraińców? — Obowiązkowo. Utworzono komisję prawną, omawiano główne postanowienia statutu, zostanie on złożony do rejestracji nowo utworzonej organizacji międzyregionalnej. Ale jeśli zapadnie ostateczna decyzja o likwidacji Związku Ukraińców Rosji, społeczności ukraińskie zbiorą się w najszerszym przedstawicielstwie i sformalizują utworzenie nowej ogólnorosyjskiej organizacji społecznej Ukraińców. UŚRK będzie nadal pracować w ścisłym kontakcie z ukraińskością w Rosji. Taras Dudko pozostaje przewodniczącym ZUR. Rozmawiałem z przedstawicielami społeczności ukraińskich Moskwy, Petersburga, innych regionów i poczułem ich odpowiedzialność za los sprawy ukraińskiej. Rozmawiał Petro ANTONENKO dzieła historii, architektury, kultury sakralnej i malarskiej są nieśmiertelne. Borys Hryhorowycz zawsze występował w obronie muzeów, potrafił być nieustępliwy, gdy chodziło o obronę historycznych skarbów naszego narodu. Wierzymy, że jego imię będzie amuletem dla wszystkiego tego, co niestrudzenie chronił za życia. Świetlanej i wiecznej pamięci Panu, Borysie Hryhorowyczu! Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki, redakcja gazety „SP”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Ukraińskiego ruchu w Rosji nie da się zatrzymać

24 maja 2012 roku podczas rozpatrywania projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, przygotowanego przez S. Kiwałowa i W. Kołesniczenkę, Ukraina została postawiona na krawędzi konfliktów międzyetnicznych, co można interpretować jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego naszego państwa. Oczywiste jest, że przed startem kampanii wyborczej Partia Regionów znów spekulacyjnie rozgrywa „kartę językową” obrońców języków mniejszościowych oraz rosyjskojęzycznej ludności Południa i Wschodu Ukrainy, gdzie ekipa W. Janukowycza gwałtownie traci poparcie elektoratu. Nie zrealizowawszy obiecanych programów socjalnych i gospodarczych, regionaliści próbują wciągnąć Ukraińców w „wojnę językową”, aby odwrócić ich uwagę od polityki społeczno-gospodarczej rządzącego reżimu, która obniżyła prawa narodowe, socjalne, obywatelskie i pracownicze społeczeństwa. Projekt ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki faktycznie pretenduje do zmiany zasadniczych artykułów językowych Konstytucji Ukrainy, rewidując je i wypaczając na korzyść rewan- Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Mychajło RATUSZNYJ. — Mychajle Jarosławowyczu, brał Pan udział w pracy nadzwyczajnego zebrania ukraińskich społeczności Rosji, które odbyło się w sobotę, 25 maja. Czym jest ono spowodowane, jakie są jego cechy szczególne? — Zebranie ukraińskich społeczności Rosji odbyło się w Moskwie, w Ukraińskim Centrum Kultury, na Arbacie 9. Spowodowane jest ono decyzją Sądu Najwyższego Federacji Rosyjskiej z 18 maja br. o likwidacji Zjednoczenia Ukraińców Rosji, organizacji z 20-letnią historią, której oddziały znajdują się we wszystkich podmiotach Federacji Rosyjskiej. Decyzja sądu, według mojego głębokiego przekonania, jest całkowicie wyssana z palca. Ukraińców Rosji zebrał niepokój o własną przyszłość i determinacja, by zaskarżyć tę decyzję w tym samym Sądzie Najwyższym. Zatem ostatecznie Zjednoczenie Ukraińców Rosji jeszcze nie zostało zlikwidowane. Więc przejdą tę drogę prawną do końca. Ponieważ sąd nie wziął pod uwagę stanowiska opinii publicznej, apeli MSZ Ukrainy i innych struktur o tym, że w ciągu ostatniego roku ZUR usunęło te niedociągnięcia, na które wskazywało im Ministerstwo Sprawiedliwości FR. Więc ludzie się zebrali, aby zdecydować, jak zachować zjednoczenie i jak pracować dalej. Nazwać to zebranie zjazdem nie można, ale pojawił się pomysł (aby nie tracić czasu i się zachować), by stworzyć równoległą strukturę ukraińskości. Przecież póki likwidowali ZUR, Ministerstwo Sprawiedliwości zarejestrowało Federalną Autonomię Kulturalną Rosji, bez ducha ukraińskości, bez własnych środków przekazu, na czele z człowiekiem, który pokazał się z niezbyt dobrej strony podczas likwidacji Ukraińskiej Biblioteki w Moskwie. Czyli jedną ręką likwidowali 23 maja 2012 roku w wypadku drogowym tragicznie przerwało się życie dyrektora Lwowskiej Galerii Sztuki, Bohatera ZUR, drugą — równolegle tworzyli strukturę, która ma reprezentować Ukraińców. — Na ile reprezentatywne było to zebranie Ukraińców Rosji? — Na zebraniu byli przedstawiciele 38 organizacji społecznych Ukraińców. Zebranie wysłuchało sprawozdania przewodniczącego ZUR Tarasa Dudki (jest on również zastępcą przewodniczącego UŚRK), który zameldował, że przez cały rok on osobiście i wszystkie struktury zjednoczenia pracowały z sądem, Ministerstwem Sprawiedliwości, zwracały się do opinii publicznej i do ukraińskich władz. W szczególności przewodniczący ZUR miał spotkania z prezydentem W. Janukowyczem, przewodniczącym Rady Najwyższej W. Łytwynem, premierem M. Azarowem — prosił, aby pomogli, aby nie dopuścili do likwidacji ZUR. — Czy te apele spotkały się z jakimś odzewem? — Jest oświadczenie ukraińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych z negatywną oceną decyzji rosyjskiego sądu. Podczas niedawnych negocjacji w Moskwie premier M. Azarow wystąpił przeciwko prześladowaniom ukraińskiej społeczności w Rosji. Ten rok dla ZUR minął w sporach sądowych, ale Ukraińcy Rosji prowadzili działalność statutową, przeprowadzali wiele narodowych wydarzeń. Destrukcyjne działania, skierowane przeciwko Ukraińcom Rosji, przyniosły swoje rezultaty. Na zebraniu przedstawicieli społeczności 24 maja była próba utworzenia dwóch ukraińskich organizacji, nawet rozeszli się do dwóch różnych pomieszczeń. Ale ja jako przewodniczący UŚRK oświadczyłem, że nie przyjechałem tutaj do dwóch różnych organizacji, a chciałbym, aby mimo wszystko zachowała się jedna, zjednoczona organizacja. Dzięki Bogu, pod koniec pracy wszyscy zebrali się w jednej sali i ogłosili utworzenie jednej organizacji społecznej — Kongresu Ukraińców Rosji. Póki co, ze względu na status, nie może ona nazywać się ogólnorosyjską organizacją, ponieważ na zebraniu nie byli reprezentowani wszyscy przedstawiciele podmiotów Federacji Rosyjskiej. Ale istnieje taki status jak organizacja międzyregionalna, taką można ją teraz uważać. Postanowiono, że ZUR póki co pozostaje jako zjednoczenie ukraińskości federacji, do ostatecznej decyzji sądowej w jego sprawie. Ale żeby nie było jakiegoś „zawieszenia”, próżni, ogłoszono również utworzenie KUR. — Co Pan zauważył w działalności ukraińskiej społeczności Rosji? — Z jednej strony jest dążenie do pracy, z drugiej — element nieporozumienia. Wszystkie te sądy, represje sprowokowały konflikt w środowisku samych Ukraińców. Uważam, że jest to inspirowane z zewnątrz. Jako przewodniczący UŚRK, witałem nowo wybraną przewodniczącą KUR. To pani Lyu-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Wieczna pamięć B. H. Woźnickiemu

Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, prezesa Ukraińskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów Borysa Hryhorowycza Woźnickiego. Dzięki jego pełnej poświęcenia pracy Ukraina może szczycić się zbiorem, który liczy dwa i pół tysiąca rzeźb XVII—XVIII wieku, tysiącem lwowskich portretów XVI—XVIII wieku, zachowaniem starożytnych zamków w Olesku, Złoczowie, Podhorcach, Świrzu, starodawnymi ikonami, które są bezcenne. Chodzi o nieporównywalny wkład Ukraińca w kulturę światową. Borys Woźnicki służył ukraińskiej historii, jej świętościom, jego codzienna praca artystyczna i organizatorska była przykładem realizacji talentu danego przez Boga, najwyższym wzorcem naukowej uczciwości. Jego patriotyzm niósł wysokoduchowe światło, które zapalało innych naukowców do pracy w imię Ukrainy, jej historii i sztuki. Pamięć o Borysie Hryhorowyczu Woźnickim przetrwa nasze czasy, ponieważ zwrócone przez niego do życia dzieła sztuki. Oświadczenie Prezydium Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w sprawie projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, wniesiony pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy przez znanych ukrainofobów Kolesniczenkę i Kiwałowa, jest kolejną grubą prowokacją, skierowaną na uzyskanie przez Partię Regionów wątpliwych dywidend w nadchodzących wyborach parlamentarnych. Mimo hucznych zapewnień o niewiarygodnym profesjonalizmie „regionalnej” ekipy, nie ma ona nic do pokazania wyborcom ani w sferze gospodarki, ani w sferze polityki zagranicznej, ani w dziedzinie praw człowieka. Kraj pod rządami „donieckich” coraz bardziej przekształca się w europejskiego wyrzutka — autorytarno-kryminalne państwo bez jakichkolwiek cech narodowych. Obecny rząd niemal całkowicie składa się z przedstawicieli wielkiego kapitału, więc nie dziwi, że o ochronie socjalnej ludności nie ma co mówić. Co więcej, ta władza powzięła zamiar narzucenia społeczeństwu kultu konsumpcjonizmu i wyrzeczenia się wartości narodowych. Desakralizowane są sakralne dla każdego cywilizowanego narodu zawody pisarza, nauczyciela, naukowca, medyka; w najemnych pracowników przekształca się nawet księży. Kultywowana jest bezduchowość i niskiej jakości moskiewska pop-muzyka; w telewizji, która niemal całkowicie należy do nieukraińskich właścicieli, faktycznie wprowadzono antykonstytucyjną dwujęzyczność. W takich warunkach ostatnim bastionem ukraińskiej państwowości pozostaje najskuteczniejszy czynnik jednoczący życie społeczne — jedyny język państwowy. Ten status języka ukraińskiego jest ustanowiony przez Konstytucję państwa i przez dwadzieścia lat istnienia odnowionej ukraińskiej państwowości pełni funkcję konsolidacji narodu, przekształcania amorficznej ludności w świadomych obywateli niepodległego kraju. Wniesiony przez S. Kiwałowa i W. Kolesniczenkę projekt Ustawy Ukrainy „O zasadach polityki językowej” narusza Konstytucję Ukrainy, zamachając się na to, aby „zasady polityki językowej” były określane nie przez Konstytucję, a przez normy właśnie tej ustawy. Prezydium NZPU jest przekonane, że wprowadzanie na Ukrainie statusu języków i porządku ich stosowania, nieprzewidzianych w art. 10 Konstytucji Ukrainy, należy traktować jako lekceważenie podstaw ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. My, ukraińscy pisarze, nawet nie próbujemy apelować do autorów projektu ustawy, gdyż o takich powiedział jeszcze Kobziarz: „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, wujowie ojczyzny cudzej”, natomiast wzywamy tych, w których sercu jest choć kropla ukraińskiej krwi, a w duszy — ukraińskiego ducha, do wycofania projektu ustawy „O zasadach polityki językowej” z obrad jako takiego, który jest sprzeczny z podstawowymi zasadami Konstytucji Ukrainy i zagraża integralności państwa ukraińskiego. Prezydium NZPU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Taki projekt ustawy jest zjawiskiem naturalnym w warunkach postkolonialnego rozwoju Ukrainy z jej nieukraińską polityczną pseudoelitą; z jej zmianą struktury etnicznej ludności Wschodu i Południa Ukrainy poprzez represje i Hołodomor jako ludobójstwo wobec rdzennego etnosu — Ukraińców; z jej rozchwianą, rozdwojoną świadomością Ukraińców, co poświadcza ich etniczną marginalizację. Oprócz powszechnej politycznej prostytucji wierchuszki, istnieje też inny składnik tego problemu. Pod wpływem kolonizacji Ukrainy przez Moskwę, zgodnie ze spisem ludności z 2001 roku, 6 milionów Ukraińców nie uznało języka ukraińskiego za ojczysty lub uznało go za drugi po rosyjskim. Najwięcej takich odstępców skoncentrowanych jest w obwodzie donieckim — 420 416 osób, co stanowi 15,34% ogólnej liczebności Ukraińców, w ługańskim — 176 174 osoby (11,97%) oraz w Republice Autonomicznej Krymu — 120 102 osoby (24,40%). Oznacza to, że pod względem samoświadomości narodowej przekształcili się oni w Rosjan ukraińskiego pochodzenia etnicznego o obcej mentalności. Oczywiste jest też inne: takie sprzeczne z naturą i zagrażające państwu ukraińskiemu zjawiska mogły zaistnieć jedynie przez napływową migrację Rosjan na Wschód i Południe Ukrainy jako niezachwianą ostoję imperialnej moskiewskiej polityki. W szczególności siłę roboczą do kopalń Donbasu jako terenu przemysłowo rozwiniętego, w odróżnieniu od zacofanej Rosji, werbowano w latach 1921–1922 w Rosji. W rezultacie ponad połowa etnicznych Rosjan (z 8 334 100 (17% osób)) zamieszkuje 6 wschodnich obwodów Ukrainy — doniecki, ługański, zaporoski, dniepropetrowski, charkowski i sumski, które na dodatek zostały wymorzone głodem w 1933 roku i ponownie zasiedlone obcymi. Zatem suma 6 mln zdenacjonalizowanych Ukraińców plus około tyle samo etnicznych Rosjan wyrzuca na powierzchnię adekwatne do siebie postacie pokracznej ukraińskiej historii w rodzaju Jefremowa, Symonenki, Hryneweckiego, Kiwałowa, Kolesniczenki i tym podobnych, aby zaspokoić ich patologiczne prawo do degradacji. Psychologicznie własna wewnętrzna potworność wymaga rozszerzenia jej na innych: jedni to odszczepieńcy, inni to najeźdźcy — wychodzi potężna mieszanka degeneracji, objawiona w projekcie ustawy o pretensjonalnym tytule „O zasadach państwowej polityki językowej”. I piszą to ci, którzy nienawidzą w samym korzeniu pojęcia ukraińskiej państwowości. Ich miejsce jest w czarnej dziurze ukraińskiej historii. Najjaskrawiej prawo do degeneracji i moralnej degradacji poświadcza Artykuł 3. Prawo do samookreślenia językowego: 1. Każdy ma prawo swobodnie określać język, który uważa za ojczysty, i wybierać język komunikacji, a także uznawać siebie za dwujęzycznego lub wielojęzycznego i zmieniać swoje preferencje językowe. 2. Każdy, niezależnie od pochodzenia etnicznego, samoidentyfikacji narodowo-kulturowej, miejsca zamieszkania, przekonań religijnych, ma prawo swobodnie korzystać z dowolnego języka w życiu publicznym i prywatnym, uczyć się i wspierać

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Iryna Farion: Rikoszet strzałów w język, czyli o głupcach od „języka”

jakikolwiek język. To z serii absolutnego prawa do tego, co chcieć pić, jak chcieć się odurzać i kłuć, przeklinać i być wszechstronnym chamem, renegatem i wyrzutkiem. Prawdę mówiąc, w takich przypadkach Arystoteles mawiał: „Jeśli ktoś mówi, że można nie szanować swojego ojca i matki, — ty niczego nie dowodź. A karaj”. Nie mniej odrażający i absurdalny jest Artykuł 6. Język państwowy Ukrainy, w trzecim punkcie którego ten status państwowy właśnie został zanegowany: „Obowiązkowość stosowania języka państwowego lub wspieranie jego użycia w tej czy innej sferze życia społecznego nie powinny być interpretowane jako zaprzeczenie lub umniejszenie prawa do korzystania z języka rosyjskiego i innych języków regionalnych lub języków mniejszości w odpowiedniej sferze”, a także w jednym z punktów Artykułu 8: „Żadne z postanowień niniejszej Ustawy o środkach dotyczących rozwoju, użycia i ochrony języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinno być interpretowane jako takie, które stwarza przeszkody dla władania językiem państwowym”. Nietrudno odgadnąć, że autorzy projektu ustawy tendencyjnie naczytali się „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” i całkowicie na odwrót, zgodnie ze swoimi pokrzywionymi mózgami, diametralnie przeciwnie obrócili jedno z jej zasadniczych postanowień w Preambule: „podkreślając ważność międzykulturowego dialogu i wielojęzyczności, a także uważając, że ochrona i rozwój języków terytorialnych lub języków mniejszości nie powinny szkodzić językom urzędowym i konieczności uczenia się ich”. Jednak kulminacją ukrainofobii, kłamstwa i faryzeizmu projektu ustawy jest Artykuł 7. Język rosyjski na Ukrainie. Dwujęzyczność ukraińsko-rosyjska: „Dwujęzyczność ukraińsko-rosyjska, która ukształtowała się historycznie, jest ważnym dorobkiem Narodu Ukraińskiego, potężnym czynnikiem konsolidacji wielonarodowego społeczeństwa”. Po pierwsze, dwujęzyczność ukraińsko-rosyjska nie ukształtowała się sama historycznie, a ją siłą „ukształtowano” przez pierwsze na Ukrainie okupacyjne moskiewskie załogi wojskowe w 1659 roku lub też, według I. Neczuja-Łewyckiego, „Wielkoruski język nie sam dotarł do granicy imperium, a go dopchnęły tam setki tysięcy rosyjskiego wojska, więzienia oraz Sybir”, a zatem ten język „dopchał się” na nasze rodzime ziemie przez dalsze: a) zaborczość, kolonizację, represje, Hołodomor jako ludobójstwo; b) zaplanowaną i wymuszoną migrację; c) mieszane małżeństwa; d) wymianę specjalistów; e) zniekształcenie faktu narodowości; f) zakaz języka lub jego częściowe ograniczenie w setkach oficjalnych ukazów. Zatem to w żadnym wypadku nie jest „dorobek” i „potężny czynnik konsolidacji”, a zaplanowana moskiewska polityka asymilacji i zniszczenia Ukraińców przez decydujący czynnik ich identyfikacji — język. Po drugie, Ukraina wcale nie jest wielonarodowym społeczeństwem, ponieważ, zgodnie ze spisem ludności z 2001 roku, na Ukrainie mieszka 77,8 % Ukraińców (37 541 693 osoby), a zgodnie ze standardami ONZ społeczeństwem mononarodowym jest takie, gdzie przedstawiciele jednego etnosu stanowią nie mniej niż 70 %. Zatem przedstawiciele innych narodowości stanowią mniejszości etniczne, wśród których są i Rosjanie (17 %), co w rzeczywistości jest pozostałościami dawnego kolonizatora, który do dziś nie może pogodzić się ze zmianą swojego statusu z ciemiężyciela na przedstawiciela mniejszości. W rzeczywistości stosunki językowe ukraińsko-rosyjskie to imperialno-kolonialna nierównowaga demograficzna, która w ciągu niepodległości tworzy efekt huśtawki raz w stronę samodzielnego państwa, raz moskiewskiej kolonii. Charakterystyczne, że w projekcie ustawy od Kołesniczenki—Kiwałowa tego artykułu nie ma, ale od tego antyukraińskość ustawy się nie zmienia. Najwyraźniej pod wpływem wniosków Komisji Weneckiej został on usunięty. Aby utrwalić minusowy efekt huśtawki, autorzy „nowego” projektu ustawy w Artykule 7 pod inną nazwą „Języki regionalne Ukrainy lub języki mniejszości Ukrainy” zaznaczają: „Przy przeprowadzaniu Ogólnoukraińskiego spisu ludności dla wykrycia przynależności osób fizycznych do konkretnych grup językowych w arkuszu spisowym powinno być użyte pytanie o język, którego człowiek przeważnie używa”, a nie, jak to jest ogólnie przyjęte w światowej praktyce, — język ojczysty. Takie sformułowanie, chyba po raz pierwszy w praktyce prawniczej, niszcząc najbardziej intymne i święte prawa duchowej sukcesji między rodzicami i dziećmi (czyli język rodu — ojca, matki), utrwala prawo do janczarstwa. Zauważmy, że kolonialna atmosfera językowa Wschodu i Południa Ukrainy zmusza Ukraińców do odstępowania od języka swojego rodu, mimo że w obwodzie ługańskim mieszka 58 % Ukraińców, a w donieckim — 56,9 %, którzy mimowolnie lub złośliwie dokonują nie swojego wyboru. Zatem nie ma sensu zwalczać tych Ukraińców — ofiar moskiewsko-imperialnego reżimu — należy radykalnie zmieniać kolonialne warunki ich życia, w których ci porzuceni przez państwo ludzie przemówią językiem swoich przodków, a nie pozostaną w niewoli „ogólnoprzystępnego” ślepego zaułka historii. Właśnie tego boją się okupanci. Uwaga! Aby złagodzić swój agresywny absurd, teraz w tym artykule wyrażenie „w arkuszu spisowym powinno być użyte pytanie o język, którego człowiek przeważnie używa” zastąpiono innym sformułowaniem: „w arkuszu spisowym powinno być użyte pytanie o język, które by identyfikowało język ojczysty osoby, co do przynależności do tej czy innej grupy językowej” (wszystkie błędy stylistyczne i interpunkcyjne zachowuję, aby głupota ich raziła w oczy). Zgodnie z tym wałujewskim projektem ustawy język rosyjski, o którym wspomniano w poprzednim dokumencie ponad 40 (!!!) razy, zamierzają wprowadzić do wszystkich dziedzin życia społecznego: do kancelarii (art. 9, 10, 11, 12, 13), do sądownictwa (art. 14–17), do działalności gospodarczej i międzynarodowej (art. 18, 19), do edukacji, nauki, informatyki i kultury (art. 20–23), w łączność pocztową i telekomunikację (art. 25), w reklamę oraz oznakowanie towarów (art. 26). Szczególnie trąci czasami sowieckimi art. 20. Język edukacji: „We wszystkich ogólnokształcących placówkach oświatowych zapewnia się naukę języka państwowego i języka regionalnego. Objętość (zamiast zakres ???) nauki języka regionalnego określają rady lokalne zgodnie z ustawodawstwem oświatowym, z uwzględnieniem rozpowszechnienia tego języka na odpowiednim terytorium”, czym programuje się ukraińskie dzieci i młodzież na rozdwojoną podświadomość i światopogląd oraz stwarza się niewiarygodne trudności materialne w przygotowaniu kadr rusyfikacji Ukraińców, jak to zostało zapoczątkowane w czasach rosyjsko-niemieckiej „interdziewczynki” Katarzyny Drugiej. Język placówek prywatnych określa wyłącznie założyciel (właściciel) (punkt 6), a w państwowych i komunalnych — na wniosek studentów lub rodziców (punkt 4). Szczytem językowego absurdu w projekcie ustawy jest właśnie sformułowanie art. 29. Język imion obywateli Ukrainy, które zgodnie z prawami ukraińskiej fonetyki i morfologii obowiązkowo muszą przybierać formy zaadaptowane do języka ukraińskiego: Michaił staje się Mychajłem, Dienis — Denysem, Darja — Dariją, choćby dlatego, że ukraińska Iryna w Rosji będzie Irina, a w Polsce Irena itd. Natomiast projekt ustawy ma na celu zalegalizowanie prawa do tępego nieuctwa: „Każdy obywatel Ukrainy ma prawo używać swojego nazwiska i imienia (imienia ojca) w języku ojczystym zgodnie z tradycjami tego języka, a także prawo do ich oficjalnego uznania. Przy korzystaniu z tego prawa zapis nazwiska i imienia (imienia ojca) w paszporcie obywatela Ukrainy, paszporcie obywatela Ukrainy do wyjazdu za granicę oraz innych oficjalnych dokumentach wykonuje się w transkrypcji z języka ukraińskiego, rosyjskiego lub innego języka według wyboru obywatela”. Obecnie w Radzie Najwyższej jest dość „tuszok” z „Naszej Ukrainy” oraz BJuT, które zasiliły koalicję regionalów, komunistów i litwynowców, aby przyjąć tę odpłatę dla Ukraińców za janczarstwo, jaskrawo przejawioną filozofię mniejszego zła, reorientację wartości z duchowych na konsumpcyjne i bezpryncypowe wybaczanie politycznych zdrad… To lekcja dla narodu, by stawać się silnym, agresywnym i ekspansywnym na własnych terenach. Cokolwiek się stanie, ten możliwy antrakt w ukraińskiej historii na polu językowym stanie się kolejnym rozpędem narodu w jego wznoszeniu się ponad własne błędy, problemy i wyzwania. My wszystko pokonamy i z czasem, jak w strasznym śnie, wspomnimy językowych herostratów Jefremowa, Symonenkę, Hryneweckiego, Kołesniczenkę, Kiwałowa itd. Ukraińskiemu Językowi nie zamilknąć!!! A póki co przygotowujmy się do najróżniejszych form oporu przeciwko zabójstwu naszej duszy. Nigdy nie będziemy wykonywać pseudoustaw, napisanych przez ukrainofobów, zasymilowane wyrzutki, moskiewskich lokajów i niebywałych ignorantów (w ich wypocinach, wraz z uzasadnieniem do ustawy, jest ponad 60 błędów stylistycznych i gramatycznych). Projekt ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej” od regionalów Kołesniczenki—Kiwałowa — to banalne przemianowanie „Ustawy o językach” niesławnego autorstwa Jefremowa—Symonenki—Hryneweckiego, któremu przedstawiłam analitykę jeszcze na początku roku. Do proponowanego tekstu wnoszę zmiany, zgodnie z kosmetycznym przypudrowaniem tej pseudoprawnej ukrainofobii.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Towarzystwo, które kształtuje naród

Zakończenie. Początek w nr 21 z 2012 r. Przed granitową postacią Kamieniara tworzyło się Towarzystwo, wybierano jego radę. Był to pierwszy nieautoryzowany wiec we Lwowie, po którym potoczyła się lawina wielotysięcznych zgromadzeń pod gołym niebem — 16, 21 czerwca, 7 lipca, 4 sierpnia itd. Ludzi rozpędzano, bito gumowymi pałkami, zastraszano, ale za każdym razem zbierało się ich coraz więcej. Śpiewano „Testament” i „Modlitwę za Ukrainę”. Po raz pierwszy od długich lat nad Lwowem rozbrzmiało Frankowe „Nie pora, nie pora…” oraz „Jeszcze nie umarła…”. Nie tylko starsi — młodzież! — znała melodię i słowa zakazanych pieśni! Jak wiele znaczy słowo! Rodzime słowo, ukraińskie słowo, zniewolone, upokorzone przez bandę ignorantów, którzy uzurpowali sobie prawo do decydowania o losach narodów, wyrwało się na wolność rodzimą pieśnią, która, jak się okazuje, żyła w sercach milionów. Oto czym jest głos krwi, oto czym jest „Proświta”! A Zgromadzenie Założycielskie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki jednak się odbyło — w tym samym Klubie Budowniczych, tylko 20 czerwca. Władza zrozumiała, że zakazami już nic nie zdziała. Ukraińcy budzili się z długiego snu. Jak wiele znaczy słowo! Zjednoczonych w Towarzystwie ludzi bali się kompartyjni ideolodzy. Działalność i duch Towarzystwa były odczuwalne we wszystkim. Liczne akcje w Galicji, wyjazdy na Wschód, przywrócone z zapomnienia imiona ukraińskich bohaterów, działaczy nauki i kultury… Jak grzyby po deszczu zaczęły pojawiać się komórki w zakładach pracy, w instytucjach i placówkach oświatowych. Przewodniczący Towarzystwa Roman Iwaniczuk szczególną wagę przywiązywał do tworzenia komórek w zrusyfikowanych przez lata władzy radzieckiej instytutach. Podkreślał, że jeszcze w 1907 roku w artykule „Wyzwolenie Rosji i kwestia ukraińska” Mychajło Hruszewski pisał: „Dopóki język ukraiński nie zdobędzie sobie miejsca w wyższej szkole, dopóki nie służy jako organ wykładowy na uniwersytetach i w innych placówkach edukacyjnych, dopóki nie stał się narzędziem pracy naukowej w wykładaniu i literaturze, dotąd społeczeństwo, narodowość, która posługuje się tym językiem, będzie czuła się na pozycji niższej, kulturowo niepełnowartościowej nacji”. Czy nie dlatego ukrainofoby wszystkich czasów na wszelkie sposoby hamowały i hamują rozwój oraz rozpowszechnianie języka ukraińskiego na Ukrainie? Im, widocznie, bardzo chce się, aby ten dobry, pracowity, mądry naród, który od dawna karmił świat chlebem i niewyczerpanym intelektem, pozostawał niewolnikiem na swojej błogosławionej ziemi, która dla leni, złodziei i ich lokajów jest jedynie terytorium wzbogacania się. Z doświadczeń Politechniki Lwowskiej 14 grudnia 1988 roku komórka Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki została utworzona na Politechnice Lwowskiej. Mówić o działalności Towarzystwa i jego orędownikach można wiele: o licznych imprezach kulturalno-oświatowych, o masowym udziale w żywym „łańcuchu jedności”, o jednomyślnej postawie obywatelskiej razem z kierownictwem Instytutu podczas strajku głodowego studentów w Kijowie i o wielu innych rzeczach. Ale pośród mnóstwa dobrych i, powiedziałabym — państwowej wagi spraw, muszę osobno opowiedzieć o jednej szczególnej, która stała się przełomową w procesie odrodzenia języka ukraińskiego, jego wprowadzenia we wszystkie sfery życia kolektywu, a co za tym idzie — powrotu ukraińskiego ducha na Politechnikę. Wspomina przewodnicząca Towarzystwa „Proświta” Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” profesor Chrystyna Bursztynska: — Rektorat Politechniki nie tylko poparł inicjatywę Towarzystwa, by przywrócić rodzimy język w procesie nauczania, ale też zachęcał naukowców i pedagogów do tej pracy. Wspólnie z przedstawicielami administracji opracowaliśmy Program działań organizacyjno-metodycznych w zakresie wdrażania Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”, który w kwietniu 1990 roku zatwierdziła Rada Naukowa Politechniki Lwowskiej. Zauważcie: to było ponad rok przed ogłoszeniem Niepodległości! W nim były jasno określone główne zadania: ukraiński język wykładowy, zapewnienie procesu nauczania ukraińskojęzyczną literaturą dydaktyczno-metodyczną, pisanie (lub tłumaczenie) podręczników i pomocy naukowych w języku ukraińskim, przygotowywanie prac naukowych, tworzenie słowników terminologicznych i przekładowych, prowadzenie dokumentacji. Dla każdego etapu wskazano terminy i konkretne osoby odpowiedzialne za wykonanie tych zadań. Kwestia ta była stale pod kontrolą Rady Naukowej i rady Towarzystwa. Dwa razy w roku przeprowadzaliśmy kontrole wykonania Programu, raporty wysłuchiwała Rada Naukowa instytutu, przyjmowała odpowiednie uchwały. Materiały z kontroli drukowano w gazecie instytutowej. Wydawałoby się — i co w tym nadzwyczajnego? Ale dobrze pamiętamy tę zgodną, tytaniczną pracę całego kolektywu. Ogromną rolę odegrało Laboratorium Terminologiczne (NDL-89), utworzone w 1991 roku przy Politechnice Lwowskiej. Wiele lat kierował nim autor kilku podręczników w języku ukraińskim, redaktor krótkiego słownika elektrotechnicznego profesor Wołodymyr Perhacz. Po roku stanął on na czele utworzonego wspólnym zarządzeniem Państwowego Komitetu Standardów oraz Ministerstwa Oświaty Ukrainy Komitetu Technicznego standaryzacji terminologii naukowo-technicznej (od 1996 roku kieruje nim docent Bohdan Rycar). Niemało wysiłku, serca i intelektu włożył w tę sprawę drugi przewodniczący Towarzystwa Języka Ukraińskiego, świętej pamięci docent Jewhen Szmorhun. Jednym z najistotniejszych kroków, które pomogły Politechnice przejść na ukraiński język wykładowy, stało się utworzenie własnego wydawnictwa. Ta idea i jej realizacja należały do niezapomnianego rektora Jurija Rudawskiego (21 lutego minęło pięć lat, jak przestało bić jego szlachetne serce). Dalekowzroczny kierownik, mądry strateg i sternik, prawdziwy mąż stanu, rozumiał, że bez potężnej nowoczesnej bazy poligraficznej nie uda się zapewnić procesu nauczania literaturą w języku ukraińskim. Wiele znaczył też jego osobisty przykład. Wielka zasługa w utrwaleniu języka ukraińskiego przypada katedrze o tej samej nazwie i osobiście jej kierownikowi Hennadijowi Wozniukowi. Utworzona jeszcze w 1989 roku, katedra stała się centrum ukraińskości. Oprócz tego, że jej kolektyw swoim członkostwem, intelektem i pracą znacząco wzmocnił Towarzystwo, przygotowywał słowniki i inne wydawnictwa językoznawcze, prowadził wielką pracę wychowawczą wśród studentów, występował z artykułami oświatowymi na łamach „Lwiwśkoho politechnika” (później „Audytorii”) — wykładowcy i naukowcy katedry prowadzili kursy języka ukraińskiego dla tych, którzy go nie znali i chcieli się nauczyć, w szczególności dla kadry wykładowej i dowódczej Instytutu Wojskowego. Jako jedna z pierwszych katedra odpowiedziała również na inicjatywę mecenasa i patrioty Petra Jacyka, by zorganizować konkurs znawców języka ukraińskiego, i przeprowadza go co roku do dziś. A jak zaktywizował opinię publiczną zorganizowany przez docenta katedry Irynę Farion konkurs plakatów studenckich „Język — podstawą twojego życia”! A mnóstwo wieczorów tematycznych i akademii! W stosunkowo krótkim czasie Politechnika jednoznacznie i nieodwracalnie stała się jednym z najbardziej prestiżowych ukraińskich uniwersytetów. Kto powiedział, że się uspokoiliśmy? Od czasu powstania macierzystej „Proświty” minęło ponad 140 lat. Dawno na ojczystej ziemi nie ma obcej władzy — ani austriackiej, ani polskiej, ani niemieckiej, ani rosyjskiej, a język ukraiński, człowiek ukraiński do dziś nie jest gospodarzem we własnym domu. Nawet po dwudziestu latach Niepodległości. Mało tego, że duchowe pokraki, „błazny i kaci, niewolnicy z rozumu i z charakteru” (według Maksyma Rylskiego) rozkradli narodowe skarby, stając się miliarderami kosztem oszukanego narodu, cynicznie zepchniętego za granicę ubóstwa, robią oni jeszcze wszystko, by demoralizować zubożałych ludzi, karmiąc ich przykładami przemocy, rozpusty i pojąc populistycznymi hasłami oraz gorzałką. Otumanionym i zdemoralizowanym narodem łatwiej manipulować. Ludzie, którzy nie kochają Ukrainy, narzucają nam obraz takiego sobie Ukraińca-słoninożercy, pijaka i nieudacznika. „Siedem prosiąt i kieliszek po brzegi — spełniło się marzenie Ukraińca”, — to z reklamy jednej lwowskiej restauracji… Możliwe, że właściciel tego lokalu większej potrzeby niż słonina i kieliszek nie miał i nie ma, ale co do tego ma ukraińskie marzenie? Nie wiem, czy w innym państwie władza pozwoliłaby na taką zniewagę duchowości rdzennego narodu, ale my milcząc połykamy to świństwo i chodzimy do tej „chlewni” na obiad. Nasza młodzież dorasta z poczuciem niższości i, by odciąć się od takich stereotypów, przejmuje obcą subkulturę. Znowu pytam profesor Bursztyńską: — Czy nie za wcześnie uspokoiła się „Proświta”, uważając, że już wykonała swoje zadanie? — A kto powiedział, że się uspokoiliśmy? To, że obecny rektor Politechniki Lwowskiej profesor Jurij Bobało na wszelkie sposoby wspiera zarówno działalność wydawniczą, jak i wszystkie inne sfery funkcjonowania języka ukraińskiego na uniwersytecie, jego ukraińskiego ducha, nie oznacza, że dla „Proświty” nie pozostało pracy. Musimy stale pielęgnować ojczysty język, wspierać ukraińskie tradycje, wychowywać świadomych obywateli Ukrainy. A jeśli rozpatrywać politykę językową w skali całego państwa, to być może błędem „Proświty” jest to, że po ogłoszeniu Niepodległości Ukraińcy mieli nadzieję, iż o duchowość narodu będzie teraz dbać państwo, że wszystkie funkcje oświatowe i wychowawcze będą pełnić organy państwowe, a organizacje społeczne będą tylko pomagać. Tak, jak to jest w naszej Politechnice. Niestety, na Ukrainie instytucje władzy wykonują tę pracę bardzo niechętnie, a czasami po prostu ją hamują. Dlatego podzielam słowa patriarchy ukraińskiej literatury i pierwszego przewodniczącego odrodzonej we Lwowie „Proświty” Romana Iwanyczuka: „Nie uspokajajmy się dzisiaj swoją niepodległością i nie dopuszczajmy myśli, że „Proświta” przeżywa swój wiek — będzie mogła odejść w przeszłość tylko wtedy, gdy wszystkie ukraińskie głowy zidentyfikują się z Ukrainą”. Od słowa — do czynu! Jarosława WELYCZKO Na obchodach 500-lecia kozactwa. 1990 r. Uczestnicy przedstawienia na podstawie powieści wierszem Liny Kostenko „Marusia Czuraj”. 2005 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wać, przebudowywać na własny użytek. A dalej poszło z górki. Władza jeszcze bardziej się rozzuchwaliła, złodziejstwo jeszcze bardziej się rozpanoszyło, poczuwszy swoją bezkarność, naród spuścił z tonu, uświadomiwszy sobie swoją bezbronność. Ci, co na stanowiskach, przy „interesie”, jeszcze bardziej się wzbogacili, naród — jeszcze bardziej zbiedniał. Naiwny i wciąż jeszcze ufny Frajer niemal stracił nadzieję na lepsze. Aż tu przetoczyła się nowa, odświeżająca fala obiecujących wezwań: — Nie słowem, a czynem! — konkretnie obiecywali jedni. — I słowem, i czynem! — jakby zaprzeczali inni. — My zbudujemy nową Ukrainę! — A my — silną Ukrainę, — uzupełniał tęczowe perspektywy kolegi jeszcze jeden przyszły urzędnik. — My stworzymy wszystkie warunki, żeby młodzież…, żeby pracujący…, żeby emeryci… poczuli i to już jutro…, zobaczyli…, przekonali się… Frajer zmartwychwstawał, jakby w Wielkanoc przygnieciony długim postem duch. I znów, z całych sił — z natchnieniem i świeżym przypływem bezinteresownego patriotyzmu rzucał się agitować, organizować, przekonywać, zupełnie zapominając, że minął ten czas, kiedy „obecne pokolenie miało żyć w komunizmie”. — I co? Czyż nie stało się tak, jak naiwnie sobie wyobrażałeś? — po pewnym czasie oświecał oszołomionego, osłupiałego Frajera jakiś Tomasz Niedowiarek. — Czyż nie widzisz tych ludzi, dla których budujemy „nową” i „silną” Ukrainę? Czyż nie czujesz, że rzeczywiście znacząco, nawet dziesięciokrotnie polepszyło się życie u tych, którzy obiecywali, że „życie stanie się lepsze już w 2011 r.”, czyż nie siedzą już „przestępcy państwowi” za kratami… I nie słowem, a tak konkretnie i czynem zagarniają, prywatyzują, wywłaszczają, grabią… Ech ty, niepoprawny Frajerze! Czas już zrozumieć: co boskie — Bogu, co cesarskie — cesarzowi, a Frajerom… Po to są Frajerami, żeby ich oszukiwali. dyrektor Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy W. H. Sklarenko, akademik NAN Ukrainy dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy H. A. Skrypnyk, dyrektor Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy S. P. Pawluk, dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy W. A. Szyrokow, akademik NAN Ukrainy H. P. Piwtorak, członek korespondent NAN Ukrainy I. R. Wychowanec, członek korespondent NAN Ukrainy S. Ja. Jermolenko, członek korespondent NAN Ukrainy N. F. Kłymenko, członek korespondent NAN Ukrainy O. B. Tkaczenko, członek korespondent NAN Ukrainy W. I. Naułko, członek korespondent NAN Ukrainy W. W. Nimczuk, członek korespondent NAN Ukrainy R. P. Radyszewski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Historia pewnego Łocha

Zynowij HAJECKIJ, przewodniczący Pustomyckiego oddziału rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Pustomyty, obwód lwowski. Był to już nie młody, choć doświadczony przez życie Łoch. Ufność w ogóle nie jest wadą, ale on ufał wszystkim i wszystkiemu: od małego wierzył w bajki; wierzył, bezkrytycznie, wszystkim ludziom… I teraz w tym grzesznym i wyrachowanym świecie nadal ufa i dziwi się. Jego naiwność jest bezgraniczna. Takim nie rewolucję robić, a iść na mnichów-kaznodziejów. Ale los tak pokierował, że w tym kłamliwym, grzesznym świecie postanowił walczyć o sprawiedliwość, bronić Prawdy. Przejąwszy się do głębi swojej naiwnej duszy czynami Don Kichota z La Manchy, szczerze oburzał się, jak codziennie drobni złodziejaszkowie czy wielcy biznesowi watażkowie, poczynając od „trzykartkowiczów”, a kończąc na właścicielach różnych „…energo”, „…stali”, wyłudzali, wyciągali od Łochów ich ciężko zdobyty, skromny majątek, i święcie wierzył, że wszystko to jest tymczasowe, że minie, że wszystko się przemieli i prawda oraz sprawiedliwość w końcu zatriumfują. Czas mijał, zmieniała się władza i rządy, ale nic nie zmieniało się na lepsze w życiu. Nadzieje, oczekiwania, które pokładał w tych, za którymi agitował na różnych zebraniach, organizował fora i wiece na ich poparcie — ponosiły sromotną klęskę. Tylko dostaną się do parlamentu, zajmą odpowiednie stanowiska, a tych ludzi nagle dopada amnezja — kompletnie zapominają wszystkie swoje niedawne obietnice. — Może oni jeszcze nie wszystko rozumieją, nie wiedzą, jeszcze się nie oswoili — naiwnie rozmyślał Łoch, — może im też potrzebna jest pomoc, nasze wsparcie? Lecz choćby nie wiem ile się zbierali, podpowiadali, radzili, uchwalali — rezultat wychodził dokładnie „na odwrót”. Skądś pojawiali się „doradcy” — tych dawnych, byłych — mistrzów intryg. Patrz — znowu w łaskach, a wydawało się, że już odrzuceni przez społeczeństwo na margines… Wieczorami w zacienionych gabinetach odbywały się spotkania biznesowe, załatwiano sprawy… My, przedstawiciele placówek naukowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, uświadamiamy sobie znaczenie ukraińskich rodzin w dziele zachowania ukraińskiego etnosu, którego decydującą cechą jest język ukraiński. Wiadomo o tym, że Cyganie, Ormianie, Gruzini, Azerowie, Uzbecy, Tadżycy, Rosjanie i inni, mieszkając na Ukrainie lub w innych państwach, porozumiewają się między sobą swoim ojczystym językiem. Jest to tradycja ich narodów i gwarancja ich samozachowania. Wierzymy w to, że mimo trudnych warunków, niesprzyjających codziennemu wzbogacaniu swojego zasobu słownictwa we wszystkich dziedzinach życia społecznego, Ukraińcy są zdolni w swoim Państwie porozumiewać się zarówno w domu, jak i w pracy po ukraińsku. Tym samym możemy wszyscy razem zachować nasz pradawny ukraiński etnos. Pamiętajmy: „Bez języka ukraińskiego w rodzinie — nie będzie Ukrainy!” Zdjęcie Mykoły Cymbaliuka Dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy M. G. Żułynskyj, — Pracują do późna, a nawet bez dni wolnych — naiwnie współczuł im Łoch, — co za poświęcenie, co za oddanie. Jednak nie na darmo wywalczyliśmy na wiecach tę władzę — za każdym razem zachwycał się. A tymczasem jakoś niby żywiołowo bankrutowały przedsiębiorstwa, rozpadały się fermy, wywłaszczano budynki, działki ziemi i całe masywy wraz z jeziorami, lasami. W strefach wypoczynkowych, na placach zabaw wyrastały domki letniskowe, bary i restauracje… A naród biedniał. — Co to się dzieje, dokąd ma się podziać naród? — ufnie wypytywał Łoch przy okazji swoich deputowanych. — Rozumiesz — wyjaśniali — trzeba znaleźć solidnego właściciela, aby mądrze gospodarował na tych porzuconych gruntach, podniósł z ruiny zakłady, wznowił działalność przedsiębiorstw; trzeba przyciągnąć inwestorów. A wtedy będą miejsca pracy, zasili się budżet i będzie można zwiększyć pensje, a nawet emerytury… — Rzeczywiście mądrze — rozmyślał, rozczulony i nieco winny, mrugając oczami. — A co najważniejsze — pracować, zakasawszy rękawy — kontynuowała snucie projektów zwierzchność. — Ale gdzie pracować, skoro wszystko stoi. A zatrudnić się wykształconemu człowiekowi nie ma gdzie, chociaż prowadzą nas już pod innymi sztandarami i pod skrzydłem innej, ale kierującej i wiecznie przewodzącej — w myślach oburzał się, bojąc się na głos obrazić zwierzchność. Lecz póki zwierzchność malowała różowe obrazy niedalekiej przyszłości, sprytni biznesmeni „prywatyzowali” wszystko po kolei: zakłady, fabryki, małe i duże przedsiębiorstwa, banki; przywłaszczali strefy chronione, a naród cieszył się ładnie wydrukowanymi, na dobrym papierze, certyfikatami. Życie zmieniało się w przyspieszonym tempie. Rzeczywiście, nowi gospodarze ostro wzięli się do roboty. Naród zazdrośnie obserwował, jak rosną luksusowe domki, dacze-pałace, eleganckie restauracje na ludzkich ogrodach, gruntach społecznych, gdzie niedawno uprawiano zboże, wypasano bydło; jak ulicami śmigają „maybachy” i wszelkie inne „dżipy”, a w kolejkach stoją spuszczeni z tonu ludzie, albo na „giełdach pracy”, albo pod różnymi biurami, konsulatami i ambasadorami w poszukiwaniu pracy. Absolwenci uniwersytetów, instytutów, kolegiów gotowi są iść do każdej czarnej roboty u niezbyt wykształconych i niezbyt piśmiennych „inwestorów”, którzy przecież mieli, zgodnie z zamysłem rządzących, „zasilać budżet, tworząc miejsca pracy”. Miejsce pracy kosztowało niemałe pieniądze — wszystko postawiono na komercyjnej stopie. Młodsi i mądrzejsi zaczęli niepatriotycznie, za to masowo wyjeżdżać za granicę. Zostawali Łochy, naiwnie oczekując obiecanego polepszenia życia „już jutro”. Lecz teraz już nikt nikomu niczego nie obiecywał. Zwierzchność, jak i nowi Ukraińcy, zesztywniała, roztyła się, a i drobniejszy naród jakby zgłupiał. Otoczyli się „ochroniarzami”. W poczekalniach jak nie morda-ochroniarz, to milicjant w mundurze: bez specjalnej przepustki czy zaproszenia nikogo nie przepuszczą, nawet byłych aktywistów Ruchu czy różnych tam weteranów… A do prokuratora czy sędziego, albo do milicji można trafić chyba tylko w kajdankach. — O Boże, co to się dzieje — po raz kolejny rozpaczliwie pytał samego siebie naiwny i nieco przejrzewający Łoch, który z urazą wspominał te czasy, kiedy wzywał, by wybrać, poprzeć, wyznaczyć na stanowiska właśnie tych „porządnych, uczciwych, kompetentnych…, naj…, naj…, bo władza kompletnie się skłamała, obiecując Jasną Przyszłość, a ci nie są tacy: „Jak nam będzie źle, to i im będzie niedobrze, a jak im będzie dobrze, to i nam będzie nieźle”. Jakby wyczuwając te dysonujące, niemal antypaństwowe myśli naiwnego Łocha, zwierzchność najpierw przestała zapraszać na różne narady, wprowadzać do wszelkich komisji i komitetów społecznych, a potem zwolniła z pracy. A i ruchy społeczne, towarzystwa obywatelskie zaczęły reorganizować

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Jak zagłosowałeś, tak zjesz obiad

Oksana CEACURA, Kijów Polityczna wola i rzeczywiste działania kierownictwa Ukrainy zawsze były i pozostają ukierunkowane na osobisty rating oraz wzbogacenie tej czy innej grupy ludzi. Doprowadziło to do powstania w Ukrainie klanowo-oligarchicznego, korupcyjnego ładu, do zniszczenia gospodarki, zubożenia i może doprowadzić wręcz do całkowitego zniknięcia państwa Ukraina. Powiedzmy, logiczne byłoby oczekiwać, że po zniknięciu kołchozów i sowchozów powstaną gospodarstwa fermerskie jako najbardziej postępowy sposób prowadzenia agrobiznesu. Lecz ze strony państwa nie obserwowano skutecznego wsparcia. Ludzie masowo przeszli do handlu — spekulować jest o wiele łatwiej i prościej. Na organizację handlu ludzie znaleźli i zainwestowali tyle środków, że rolnictwu, fermerom nawet się nie śniło. Obecnie Ukraina ma 14 mln podatników. Spośród nich 5 mln jest zatrudnionych w handlu. Za czasów władzy radzieckiej takich było 1 mln, co oznacza, że 4 mln z 14 — to pasożyty, które konsumują, nic nie dając w zamian społeczeństwu. Dodajcie do nich 2 mln nielegalnych emigrantów z krajów trzecich, którzy również nie sieją i nie orzą. Zatem z przeprodaży pasożytuje 6 mln osób. Nie tylko intensywnie wykorzystują sytuację, ale też sprowadzają tanie i niskiej jakości towary z zagranicy, dławiąc tym samym krajowego producenta, i tak przygniecionego niepatriotycznym systemem prawodawstwa. Wreszcie spekulanci są przykładem pasożytnictwa dla młodzieży. Tymczasem ogromne obszary najurodzajniejszych ziem Ukrainy są wykorzystywane nieefektywnie. Cena produkcji z hektara zbóż jest znacznie niższa niż plon korzeni, warzyw, owoców czy winogron. Ponieważ do uprawy zbóż, w przeciwieństwie do roślin owocowych, nie jest potrzebne zaangażowanie znacznych zasobów pracy, a zatem — także nakładów na rozwój infrastruktury i innych potrzeb wsi. To bardzo opłacalne dla oligarchów, ale nieopłacalne dla gospodarki państwa. Dlatego właśnie oligarchowie podporządkowują sobie Kodeks ziemski. Aby wykorzenić masową spekulację, warto utworzyć wolne spółdzielnie handlowo-konsumenckie. Samotnemu handlowcowi trudno konkurować z siecią handlową. A udziałowcom spółdzielni łatwo kontrolować działalność podlegających im sprzedawców. Spółdzielniom nie opłaca się utrzymywać darmozjadów. Handel poddaje się samoregulacji, gdyż cena, asortyment i jakość produkcji przestają zależeć od monopolistycznych sieci. Zyskuje zarówno producent, jak i kupujący. A ludzie, którzy zasilą szeregi pracowników w rolnictwie, ich już adekwatnie opłacana praca pozwoli zwiększyć wielkość produkcji brutto mniej więcej dwukrotnie. Aby mieć godny poziom życia, trzeba godnie pracować. Kierowanie działaniami obywateli kraju w optymalnym kierunku — jedna z głównych funkcji państwa, czyli jego kierownictwa, które w ciągu ostatnich 20 lat nie wyróżniło się ani profesjonalizmem, ani patriotyzmem. Aby mieć patriotów przy sterze kraju, wyborcy sami muszą być patriotami. Jeśli kraj obejmą złodzieje, bankierzy, handlarze czy po prostu przypadkowe kadry, jego obywatele będą obcy na własnej ziemi. Jaki kołacz, taka i pokrywka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

APEL do ukraińskich rodzin

m. Kijów, maj 2012 roku akademik NAN Ukrainy I. M. Dziuba, akademik NAN Ukrainy B. I. Olijnyk, członek korespondent NAN Ukrainy D. S. Naływajko, członek korespondent NAN Ukrainy M. M. Sułyma, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor P. J. Hrycenko, akademik NAN Ukrainy W. H. Donczyk,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Wierzyć w swoją Ojczyznę

Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Publikacje w gazecie obwodowej „Kirowohradśka prawda” autorstwa Dmytra Tańskiego „Do spotkania na pożegnaniu” oraz Wołodymyra Szczerbaka „Pocztówka od Gagarina” są zupełnie różne pod względem treści. Ale obie są wspomnieniami o młodości, młodości autorów. Rozmyślając o swoich kolegach z klasy, mieszkańcach wsi, z żalem zauważając, że wielu z nich wcześnie odeszło z życia, Dmytro Tański wyciąga wniosek, że władza mało troszczy się o starsze, zgnębione próbami pokolenie. I z tym trudno się nie zgodzić. Ale w tych nieszczęściach autor przede wszystkim obwinia tych, którzy… bronią ojczystego języka, kultury: „Głównie, głośno bić się w piersi i na każdym skrzyżowaniu przypominać ludziom, jak kochasz ojczysty język, naszą kozacką przeszłość, tańce i pieśni. Narodowi od tego stanie się lżej. Brawo, Ukraińcy!”. Mój krajan Wołodymyr Szczerbak, opowiadając, jak spotkał wiekopomne daty w życiu narodu — 9 maja 1945 roku oraz 12 kwietnia 1961 roku, przy okazji wspominając o budowie szkoły z internatem w Nowomyrhorodzie, której nadano imię pierwszego kosmonauty, nie powstrzymuje się od smutnego wniosku — oto, powiada, jak wszystko było pięknie, a teraz, w „niepodległej, wolnej” (właśnie tak — w cudzysłowie) Ukrainie wszystko się rozpada, wszędzie panuje nędza, o jakim kosmosie mowa? I wniosek, znowuż, paradoksalny: oto w Rosji ogłoszono ciekawą quiz z okazji Dnia Kosmonautyki i za udział Wołodymyrowi Szczerbakowi przysłano cenny prezent, dyplom, a także zaproszono do odwiedzenia Moskwy. „Zaprawdę. Nic nie zapomniane. Nikt nie zapomniany. W pamięci wolnomyślnego pracującego narodu”, — tak patetycznie kończy swoje wspomnienie autor. Nie zrozumiałe tylko — jakiego narodu? Rosyjskiego? A gdzież ojczysty (mam nadzieję!) Szczerbakowi ukraiński? I nie zapomniano niczego i nikogo — dlaczego? Bo przysłali wytrwałemu autorowi z Ukrainy prezent i dyplom? Walentyna SYDORUK, przewodnicząca Illicziwskiego miejskiego zrzeszenia „Proświty”, laureatka nagrody literackiej im. Mychajła Czabaniwśkiego, obwód odeski. I dzień idzie, i noc idzie, I, głowę chwyciwszy w ręce, Dziwisz się, czemu nie idzie Apostoł prawdy i nauki… Taras Szewczenko Tarasie Hryhorowyczu, teraz nie to, co wtedy. Obecnie jesteśmy „oświeceni”, kulturalnie „zaawansowani”! Bo mamy to cielę-wizję, przepraszam, telewizję. Kulturę rozwijamy — aż huczy! U nas już każdy wie, co to striptiz — od małego do jeszcze mniejszego. A co, trzeba rosnąć, uczyć się od ludzi, jak ładnie odpoczywać i pracować. Myślicie, łatwo tak kręcić dwiema połówkami wokół tyczki? Czy ładnie pokazać, co masz? Czy namówić klienta, by „rozwiązał worek” na pewną sumę? To wam nie Hruszewskiego czytać czy łamać głowę nad teraźniejszością Ukrainy. Przeciwnie, nasi reżyserzy pracują nad nowoczesnymi różowymi okularami dla całego narodu. A wy mówicie, Tarasie Hryhorowyczu, „Uczcie się…” Trzeba iść dalej. Wybaczcie, to już wasze „Wieś niby pogorzała, niby ludzie zgłupieli…” nie jest aktualne. Dzisiaj u nas wszystko o’kej. O tym nam opowiedzą w programach „Wisti”, „Fakty”, „Podrobyci”. A tym, komu zachce się buntować, radzę oglądać „Dowód rzeczowy”, „Prokuratorskie sprawdzenie” Czyż tylko te pytania nasuwają się po przeczytaniu podobnych publikacji? Jestem daleka od pseudopatriotyzmu i, oczywiście, nie nawołuję do śpiewania dytyrambów tam, gdzie jest mnóstwo porażek i błędów. Ale niestety, szanowni autorzy (a wraz z nimi ogromna liczba mieszczan, zwykłych ludzi) nie chcą lub nie mogą zrozumieć, że absolutna większość naszych nieszczęść tkwi w słabości właśnie czynnika narodowego. Naszym największym deficytem nie są pieniądze, nie dobra materialne, o czym nieustannie trąbi nam władza, lecz brak tej głębinowej siły jedności, jednokierunkowości energii narodu, którą posiada każdy cywilizowany naród i która za każdym razem stawała się punktem wyjścia ich sukcesów, pomyślności i dobrobytu. Przykłady? Praktycznie cały świat. Gdzie jeszcze znajdziecie kraj, którego obywatel, mądry inteligent w podeszłym wieku, próbujący deklarować się jako twórcza osobowość, publicznie obwiniałby o niedostatki swojego narodu tych, którzy pielęgnują ojczysty język i kulturę, albo pisał o swojej Ojczyźnie, że jest ona niezależna w cudzysłowie? Dla obywateli każdego kraju, czasem nawet naprawdę bardzo biednego, język, kultura, niepodległość państwowa to najwyższe wartości duchowe, w których żyją, bez których nie wyobrażają sobie siebie. Takiego dziwaka nazwano by tam szaleńcem albo nawet wszczęto by przeciwko niemu sprawę karną. U nas zaś nawet ludzi z wyższym wykształceniem(!) często trzeba przekonywać, że jest wielka różnica w tym, w jakim języku rozmawiać. Jesteśmy faktycznie unikami na świecie, ludźmi nieświadomymi siebie. Czy trzeba jeszcze wyjaśniać, dlaczego jesteśmy biedni? Ponad sto lat temu powiedziano, że narodowo nieświadomy naród to nawóz, na którym wyrastają inne narody. U nas jak dotąd wyrosła oligarchia, burżuazja kompradorska, która wszystkie środki, wszystkie zasoby nabyte przez naród na przestrzeni wieków, nawet bogactwa naturalne dane Ukrainie przez Boga, aktywnie wykorzystuje dla własnego wzbogacenia. Dla nich nasza Ojczyzna to terytorium, gdzie zarabiają pieniądze, które skutecznie wyprowadzają do rajów podatkowych. A ojczyzny mają – jedni Rosję, inni Izrael, inni – nie mają wcale, bo takimi wychowała ich materialistyczna (w przytulnych zakątkach świata dawno nabyli dla siebie superchatki) internacjonalna ideologia marksistowsko-leninowska. Kto lub co może zmienić tę sytuację? Tylko naród świadomy siebie, własnych wartości duchowych. Najpierw – drogą wyborów, a w razie potrzeby – także oporu obywatelskiego, nieposłuszeństwa. Tylko taki naród może w dzień lub dwa obrócić nieuczciwie zdobyty majątek w pył, w nicość, a i dla międzynarodowych przestępców (a właśnie takimi szybko stają się jeszcze wczoraj bardzo, bardzo szanowani ludzie) miejsc, gdzie mogliby się ukryć, na świecie jest coraz mniej… Dlatego właśnie dla nich największe zagrożenie stanowi ta niewielka warstwa „narodowo zatroskanej marginalnej”, według określenia Tabacznyka, inteligencji, która, mimo własnej niewysokiej sytuacji materialnej, próbuje dotrzeć do świadomości ukraińskiej wspólnoty, nie składając rąk, pracuje na tym polu – wydaje książki, słowniki, tworzy utalentowane dzieła sztuki, wychowuje odpowiednio dzieci i młodzież, stawia opór wszelkim uciskom, po kropli formując społeczeństwo obywatelskie. Ci ludzie są największymi wrogami także dla przedstawicieli czynnika imperialnego, który w ostatnich latach krzepnie i wkłada duże pieniądze (koledzy opowiadali, że niektórzy przedstawiciele Ambasady Rosyjskiej gotowi są dawać środki na jakiekolwiek antyukraińskie projekty, nawet do końca nieopracowane) w to, by dalej nas truć. Ci też mają interes materialny, ale nie ostatnią rolę odgrywa idea Wielkiej Rosji, ruskiego miru, jedynego prawosławia itd. Nawiasem mówiąc, właśnie dlatego odpowiadają aktywnym autorom z Ukrainy, aby w ten sposób scalać tak zwaną jedność słowiańską. Rosyjscy dziennikarze (a mowa właśnie o redaktorze radia, który okazał tak wzruszającą uwagę Wołodymyrowi Szczerbakowi) o wiele bardziej dbają o ideowość i jedność swojego narodu niż nasi, ukraińscy. Przecież od tego, jakie sformułowania, definicje wypuszczamy w świat, czy prawdziwymi słowami nazywamy rzeczy, czy jednak wierzymy w swój naród i w Ukrainę, czy, oślepieni niedostatkami materialnymi, gotowi jesteśmy a priori obwiniać swoją Ojczyznę, też zależy poziom ogólnej świadomości. Mnie jest bardzo smutno, że obaj autorzy to byli dziennikarze, zdarzało mi się z nimi pracować. Położenie nasze jest smutne. Ale ja wierzę w swoją Ojczyznę. Dała ona tyle przykładów ofiarności, patriotycznego heroizmu, oddania ojczystej ziemi, że ta energia musi wybuchnąć w młodzieży, która w końcu postawi wszystko z głowy na nogi. Więc módlmy się i słowem oraz czynem utwierdzajmy się w tym, aby ta głębinowa siła, którą posiada każdy naród i którą odebrało nam imperium, wysączając po kropli, powróciła do nas i byśmy zdobyli się na to przewodnictwo, które przywróci naszemu wielostradalnemu narodowi i jedność, i pewność jutra, i rozwój (kosmicznej branży też), i dobrobyt. mądrzejszy”, dlatego im, takim „mądrym”, będzie ciasno na Ukrainie. Oj, przerwę na chwilkę: sąsiadka przyszła. Biadoli baba Mokryna, czymże na obiad dziada nakarmi. „E, babo, co tam się martwić”, – uspokoiłam ją i poradziłam telewizor włączyć. A tam do wyboru – „Kulinarna dynastia”, „Piekielna kuchnia”, „Jemy w domu”, „Tajemnice szefa kuchni”. Wybrała baba program „Dietetycy”, usiedli z dziadem, patrzyli-patrzyli, przełknęli ślinkę i zrezygnowali z przepisu, bo awokado nie było w lodówce. Poszła baba owsiankę gotować, a dziad stoi z łyżką, czeka, wykreśla dni w kalendarzu do emerytury. Jak przeżywają staruszkowie – tajemnica… „Niewyjaśnione, ale fakt”. Oj, a w jakie ciekawe gry bawi się z nami telewizja: loteria „Keno”, „Złota fortuna”, „Megalot”, „Ukryta kamera”, „Loto-zabawa”. „Adrenalina” – jednym słowem… „Szaleńcy” – ciekawe, toż to o kim? O, wreszcie się doczekałam! – Mamo, chodźcie patrzeć: występ zespołu im. P. Wirskiego, a oto program „Słowo o słowie”, a oto brzmi ukraińska pieśń, a oto humoryści ukraińscy występują, a oto program dla rodziców o wychowaniu dzieci, a oto kreskówki ukraińskie, a oto pisarz występuje… Kontynuujcie, dzieci, kontynuujcie. Może i naprawdę to będzie w naszej telewizji. Bo inaczej nic nie będę oglądać, oprócz filmu „Stój, bo mama będzie strzelać!” Może chociaż tam podpowiedzą, co robić.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Dla tych, którzy są w domu

ka”, „Sąd przysięgłych”, „Szczere wyznanie”, „Śledztwo prowadzili…”, „Sprawy sądowe”, „Sąd rodzinny”, „Ogłoszenia o poszukiwaniu”, „Polowanie na mordercę” — i od razu odechce się. „Dla tych, którzy są w domu” opowie, jak zapalać na przykład zapałki albo karmić kotka. A dla tych, którzy wyjechali po Czechach, Polsczach, Włoszech zarabiać pieniądze — audycje, filmy „Za siedem mórz”, „W poszukiwaniu przygód”, „Wiatr wędrówek”, „Za pieniądze”, „Sieci miłości”, „Droga do domu”. Przez ten czas tak urośliśmy, że oglądamy i show ekstremalne „Drużyna Ekwites”, i „Seks-bitwę”, i „Playboy”, i „Klub erotyki”, i „KlubNoczki”. A jak pięknie nasza telewizja pokazuje miłość, ciepłe relacje między mężczyznami a kobietami! „Dom-2”, „Diabełki w spódniczkach”, „Zamieniam żonę”, „Jedna za wszystkich”, „Wszyscy mężczyźni — swo…”, „Obiecać — nie znaczy się ożenić”. Czemuś ci nacjonaliści chcą ojczystego języka, jakoś im nie do żartów. Nie mamy nic przeciwko, ale trzeba go jakoś upiększyć, bo co znaczy słowo „Spotkanie”? A „Audiencja” — to już coś! Albo „Impreza”, „F-styl”, „Popcorn TB”. To nie jakiś tam Stepan Hiha śpiewa! A można jeszcze zagadkowiej, bez tłumaczenia: „Kids Time”, „Solo- Mea”, „Comedy Woman”. Uczcie się, dzieci, języka angielskiego, widzicie, jak trzeba. Żeby nie odstawać od świata, oglądamy kreskówki „Liga superzłoczyńców”, „Szkoła strachu”, „Ben 10: Obca siła”. A tam, gdzie zaplanowana jest kreskówka na zamówienie, wiem: wy, drogie dzieci, wybierzecie o Batmanie, bo „Kinowej sali Katrusi” wcale nie widzieliście. Jeśli chcecie obejrzeć program „Srebrna pomarańcza”, kładźcie się, kochane maluchy, bardzo wcześnie spać, żeby zerwać się o wpół do szóstej rano. Oczywiście oprócz tych, którzy słuchali ukraińskiej bajeczki o drugiej w nocy w radiu „Гармония мира”. Wierzę, że sen się chce, ale za to „Drajw” jaki! A czym jest „Pogoda na świecie”! Ottawa, Reykjavík, Sierra Leone… To nie jakieś tam Krzywy Róg czy Biliajiwka. Niedawno jakiś patriota aż się zapluwał (cieszył się, że po raz pierwszy od dziesięciu lat dano mu głos), opowiadał o Askanii-Nowej. A kto ją zna? Natomiast o dzikiej przyrodzie Ameryki, Australii, Brazylii wiedzą wszyscy porządni obywatele, bo oglądają telewizję. „Pustynie świata”, „Królowie zaczarowanej Afryki”, „Wyprawa dookoła świata”, „Shamwari: terytorium dzikich zwierząt”. A w Rosji my czujemy się zupełnie jak u siebie w domu, a raczej — to oni są u nas. Rok 2002 był Rokiem Ukrainy w Rosji — ale nikt tego nie zauważył. Za to 2003 uczcił już Rosję na Ukrainie z przytupem! Rozpędzili się tak, że do dziś nie mogą się zatrzymać. A jednak wciąż nas przekonują, że bez Rosji nie zrobimy ani kroku, rozbrzmiewają zaklęcia o przyjaźni. No cóż, wierzymy, wierzymy, nie martwcie się… Tylko dziwimy się: czy naprawdę jest jeszcze gdzie ulokować te inwestycje, czy naprawdę nie wszystko już „przechwycono”? Czy naprawdę jest jeszcze gdzieś zakątek ukraińskiej duszy, gdzie nie napluto, nie nagadzono? Czy naprawdę mamy za mało talk-show z przyjezdnymi moskiewskimi gościnnymi występami? Czy naprawdę mamy za mało rosyjskich gazet, książek, radia, filmów, programów telewizyjnych? Może i za mało. Nie nam o tym sądzić. Jesteśmy ludźmi małymi, jesteśmy chochłami. Jak zwierzchnictwo powie, tak zrobimy. Jeśli w Odessie każą pisać na płocie „Ја гаварю па-руски” — napiszemy, bo jesteśmy liberalni i tolerancyjni. Po co ludzi obrażać? A niektórzy uparcie nazywają siebie Ukraińcami, chcą się wyróżnić. Oglądajcie „Powszechną naukę prawa”, „Do sądu”, „Prawo i porządek”, „Terytorium prawa”, „Wasze prawa”, tam wam powiedzą, jak żyć właściwie. A najlepiej — „Nie kłam mi”. Nasi przywódcy niech oglądają film fabularny „Żyć jak królowie”, program „Utrzymać się w fotelu”. A my z wnukiem „zakulturalnimy się” baletem (przepraszam, balet artystyczny) „Dziadek do orzechów”. A program „Służba poszukiwania dzieci” będziemy oglądać już całą Ukrainą. Będziemy szukać, ale nie znajdziemy. „Самый умный” — to przecież nie „naj-”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

WASYŁ HOŁOBODKO:

Białe rośliny pokojowe Chata, w której się urodziłem i dorastałem, nie jest zwrócona oknami i drzwiami na południe, jak to zwyczajnie bywa na wsi, lecz na północ, bo dom został wzniesiony z przebudowanej ziemianki. Oto matka robi przedświąteczne porządki, wynosi z chaty wszystkie rzeczy, żeby było swobodniej bielić ściany wewnątrz. Wynosi z chaty łóżka, żeby wrzątkiem pozabijać na listwach i wezgłowiach pluskwy — mydła z DDT jeszcze nie ma. Wynosi też różne rośliny pokojowe, one nie kwitną, może poza pelargoniami, i liście na tych roślinach są białe, jak pędy na wyrosłych w piwnicy ziemniakach, ale matka i tak je kocha — patrzę, mały, jak pryska na nie wodą z ust, jak łagodnie obmywa białe liście fikusa i rozprostowuje splątane białe łodygi. Dlaczego przypomniałem sobie dzisiaj te przedświąteczne porządki? Bo ile bym nie wkładał wysiłku na swojej drodze, niczego pożytecznego w życiu nie osiągnąłem — nawet okien do słońca z roślinami pokojowymi na parapetach, z zielonymi liśćmi. Ale matczyna lekcja miłości do roślin pokojowych z białymi liśćmi mnie dzisiaj pociesza — życie się udało. Jabłoniowa gałąź dla ciebie Nie za mojej pamięci posadzono jabłonkę przy chacie, tak sobie rosła. Nikt nie formował jej korony — kto z naszych odważyłby się ranić niewinne drzewo, obcinając gałęzie! — i zwróciłem na nią uwagę dopiero wtedy, gdy wyrosła: zaczęła kwitnąć i rodzić jabłka. Nikt nie formował korony jabłonki, więc jedna gałąź przegoniła wszystkie pozostałe i wyciągnęła się przez płot aż na ulicę, na tę ścieżkę tuż przy płotach, gdzie rzadko przechodzisz, kiedy idziesz do szkoły, albo do sklepu po chleb, czy wieczorem, z koleżankami, do kina. Będziesz szła ścieżką i zauważysz tę jabłoniową gałąź: rozkwitłą, jak w maju, ale z czerwonymi jabłkami, jak w sierpniu, będziesz szła pod jabłoniową gałęzią i każdy mój listek będzie cię dotykał, a ty ręką będziesz osłaniać swoje włosy, żeby się nie rozczochrały, będziesz cicho śmiała się, kiedy spadnie na policzek rosa, i moja gałąź będzie stawała się cieplejsza, a kwiaty będą stawały się jeszcze bardziej różowe, a jabłka — jeszcze bardziej czerwone, a dalej pójdziesz już z różowym płatkiem na włosach i z czerwonym jabłkiem w dłoni. Dokąd idę Dokąd idę — po długiej rozłące, bez wcześniejszego umówienia się — dokąd idę? Jak zawsze, zanim wyjdę z chaty, zakładam maskę słowika — ta dziewczyna, jeszcze przed moją nieobecnością, tak lubiła spotykać się ze mną, kiedy byłem w masce słowika! Dokąd idę? Ale moje wątpliwości pojawiły się nie w chacie, a już na drodze, teraz muszę wracać, ale wracać nie chcę, bo przypominam sobie przykry przesąd, i dobrze, że poszedłem, skręcając w najbliższą przecznicę, górną ulicą, a nie dolną, gdzie teraz mieszkam, bo te dwie ulice za mostkiem schodzą się w jedną, więc dojdę do tego miejsca, gdzie się łączą, i wrócę dolną ulicą do domu, wrócę, jakbym wcale nie wracał. Dokądże ja teraz idę, kontynuując iść naprzód, a w rzeczywistości, kiedy tylko zwątpiłem, już idę z powrotem — do domu. I co mam teraz zrobić z maską słowika: czy zdjąć ją i nieść w rękach (nie wyrzucać przecież!), czy iść naprzód-wstecz w masce, i tak nikt mnie nie widzi i nie zapyta: dokąd idziesz, na ulicę, czy z ulicy, w masce słowika? Motyl na wolności Barwny motyl przebywał w niewoli: siedział z rozpostartymi skrzydełkami w ramce na ścianie, boczne listwy ramki przyciskały skrzydełka do papieru, który był podłożony pod motyla. Postanowiłem uwolnić go — wyjąłem z ramki, ale on wyrwał się i poleciał po pokoju. Długo goniłem za nim, aż w końcu złapałem, lecz kiedy był już w zaciśniętej garści, brzegi skrzydełek połamały się i poodpadały, barwy starły się pod moimi palcami, kiedy go łapałem. Co to teraz za motyl, kiedy jest bez barwy na skrzydełkach, i skrzydełka nie są już takie, jak były, choć jeszcze żyje! Zwracam go do niewoli, ale teraz nie do ramki, a do przezroczystego pudełka — tam lata, zalatuje do szklanego słoika, który stoi w przezroczystym pudełku — oswaja się z nowym środowiskiem, choć położenie jego nie jest dla niego nowe. Barwy na nim teraz nie ma, a zdolność latania się zachowała: oto on, częściowo uwolniony, wzlatuje znowu i znowu wewnątrz przezroczystego pudełka. Wiersz z motylem Czytając zbiór wierszy, na jednej stronie pośród tekstu ni stąd, ni zowąd pojawia się motyl: nie namalowany, nie sfotografowany, nawet nie opisany żadnym wersem — siedzi nieruchomo i nie myśli odlatywać, przykleił się do strony, że nie oderwiesz, jakby do jakiegoś białego kwiatu. Teraz nie wiem, jak rozumieć pojawienie się tego motyla: czy to urzeczowiona metafora czegoś ważnego dla mnie, czy to wskazówka dla mnie na coś nieznanego, czy to dla mnie takie pozdrowienie z minionego lata? Co mam robić dalej, czy doczytywać stronę z motylem do końca, czy przewrócić ją i czytać następny wiersz, tak gdzie mam podziać motyla — przecież nie jestem zbieraczem kolekcji entomologicznej! Ale myślę: a nuż na następnej stronie pojawi się jezioro minionego lata: z łodzią, złowioną rybą i trzciną? Ile niespodzianek czeka mnie na każdej stronie tej poetyckiej książki. Wielki mróz Siedzi kot na parapecie w szarym kożuszku, od rana wypatruje przez okno, a na ulicy nie ma nikogo: ani wielkiego, ani małego. A wczoraj sam słyszałem, jak w telewizorze mówili, że dzisiaj na dworze będzie wielki mróz! Żeby wszyscy wiedzieli Stado wron siada na ziemię, mówią: „Jutro spadnie śnieg”. Stado — dużo wron — żeby każdemu, kto je będzie widział, powiedzieć: „Jutro spadnie śnieg”. Zagadki kwiatów Kwiaty wiosną rozkwitają i każdy zadaje zagadkę: „Jak się nazywam?”. A my odgadujemy, nazywając je po imieniu: ty — przebiśnieg, ty — miłek, ty — czerniec. I kwiaty cieszą się z tego, że odgadliśmy ich imiona, i kwitną wszystkimi płatkami: kto — niebieskimi, kto — żółtymi, kto — czerwonymi. Teraz pszczoła będzie wiedziała, do którego kwiatka w gości po miód lecieć. W Piotrowy post Cichną ptaszki i wiejskie kobiety prowadzą długie rozmowy z pasterzami, zawiesiwszy konewki na krowich rogach. Jak skosiłem morze Jak chodziłem do dziewcząt — aż strach pomyśleć z perspektywy moich lat, kiedy to było! — bawiłem się z nimi w udawanie: brałem ze sobą na randkę kosę, żeby skosić morze i w kopki zagrabić, rybę na osobne kupki poukładać, przy każdej kupce tabliczki porobić, na każdej tabliczce napisać, gdzie jaka ryba. Na tej kupce — płotki, na tej kupce — karasie, na tej kupce — wzdręgi, i tak przy każdej kupce. Dziewczęta, chyba, ze mnie podśmiewały się: powiadają, jaki to jestem nienowoczesny chłopak, jakby dla tego, żeby być nowoczesnym, trzeba było przestać być Ukraińcem! Za to rano — i jej rodzice, i moi rodzice widzieli te kopki skoszonego przeze mnie morza, te kupki ryby, te tabliczki z napisami, gdzie jaka ryba, i byli bardzo uradowani tym, aż śmiali się! Znajomość Dziewczyno, dziewczyno o nieznanym mi imieniu, zobaczyłem cię na wzgórzu za wsią — tam stoisz, podstawiasz się podmuchom wiosennego wiatru: wiatr rozwiewa twoje włosy, tuli się do policzków ptasim skrzydłem, bawi się rąbkiem sukienki. Szybko obracasz się na czubkach butów — chcesz polecieć, szeroko rozstawiasz ręce — chcesz polecieć, głośno śpiewasz piosenkę — chcesz polecieć. Ale ty, dziewczyno, nie polecisz, bo ty jeszcze nie znasz imienia tego wiatru, który mógłby cię podnieść nad wzgórze. Oto wiatr o imieniu Wasyl mógłby cię podnieść na ręce, jak piórko, i ponieść latającą, dokąd sama zechcesz: przelatujesz teraz przez strumyk, mniejsza o to, że mam pełne buty wiosennej wody, przelatujesz teraz przez kwiaty, przecież tak się bałaś nadepnąć, idąc, na kwiaty, przelatujesz teraz coraz dalej i dalej od domu, już go nawet nie widać za drzewami. Twoje dawne listy Twoje dawne awialisty — rysunki wielkanocnych pisanek: przecież wiesz, jak na nie czekałem! I wtedy, gdy mieszkałem na wsi, i wtedy, gdy przebywałem w wojsku, tylko do Kijowa one nie dochodziły, bo tam nie miałem adresu pocztowego. Teraz oglądam twoje listy, każdy z niepowtarzalnymi wzorami, z tajemniczymi wzorami, które do dziś nie zostały odgadnięte: bo ty tak i nie podarowałaś mi prawdziwej pisanki na jakąś Wielkanoc. (Epifania: pisanka — symbol na podstawie cechy “być tym, co jest najpiękniejsze na świecie”).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

„Jak wypiłem morze”

Dwa pęczki przebiśniegów I ja bym tak chciał, i ja bym tak mógł, gdybym był już taki jak ten chłopak w czarnym ubraniu z twarzą pomalowaną sadzą, i ja bym tak przeniósł przez rzekę dwie dziewczynki, które z rana poszły po kwiaty. Z rana jeszcze można było po kamieniach przebiec na drugi brzeg rzeki, żeby pójść na słoneczną niebieską górę po przebiśniegi, a po obiedzie, gdy słońce przygrzało, rzeczka napełniła się wielką wodą. Teraz nijak przejść z powrotem, biegają po tamtej stronie rzeki z pęczkami przebiśniegów w rękach, płaczą, głośno wołają mamę, aż ludzie z naszego kąta się zeszli, i ja, mały, stoję w tłumie i widzę, jak chłopak w czarnym ubraniu z twarzą pomalowaną sadzą wchodzi w szybki nurt, nabrał wody pełne buty, zamoczył się aż do pasa, bierze dziewczynkę na ręce, niesie dziewczynkę z pęczkiem przebiśniegów w ręku — dwa pęczki przebiśniegów niesie — i przenosi na ten brzeg, potem wraca po drugą, bierze i tę dziewczynkę na ręce, znów niesie dziewczynkę z pęczkiem przebiśniegów w ręku — dwa pęczki przebiśniegów niesie — i przenosi na ten brzeg. To ja, to ja, chłopak w czarnym ubraniu z twarzą pomalowaną sadzą, przenoszę przez wielką wodę dziewczynkę z pęczkiem przebiśniegów w ręku — dwa pęczki przebiśniegów. Imiona siedmiokropkowych biedronek Dziewczyna — początkujący entomolog — studentka pierwszego roku wydziału biologicznego zna imiona wszystkich siedmiokropkowych biedronek. „Jak nazywa się ta biedronka, która wzlatuje z twojej dłoni — z opuszka kciuka?” „Biedronka-leć-do-Iwanka”. „Jak nazywa się ta biedronka, która wzlatuje z twojej dłoni — z opuszka palca wskazującego?” „Biedronka-leć-do-Iwanka”. „Jak nazywa się ta biedronka, która wzlatuje z twojej dłoni — z opuszka palca środkowego?” „Biedronka-leć-do-Iwanka”. „Jak nazywa się ta biedronka, która wzlatuje z twojej dłoni — z opuszka palca serdecznego?” „Biedronka-leć-do-Iwanka”. „Jak nazywa się ta biedronka, która wzlatuje z twojej dłoni — z opuszka małego palca?” „Biedronka-leć-do-Iwanka”. Kot z liczydłem Sprawiono kota, młodego kota, bo stary już na nic się nie nadawał: ani mruczeć, ani łapać myszy, ...a skóra na bokach nawet wyłysiała — z kimś takim na kolanach nie usiedzisz! A ten — jeśli nie mruczy u kogoś na kolanach, to łapie myszy, a jeśli nie łapie myszy, to mruczy u kogoś na kolanach, a sierść na bokach aż lśni. A od pewnego czasu upodobał sobie bawić się liczydłem, które kiedyś znalazło się na podłodze i tak już tam zostało na długo: kiedy tylko go nie widzę, przewraca łapą koraliki tam i z powrotem, ale ile by nie przewracał, zawsze po prawej stronie wychodzą mu dwa koraliki. To młody kot i nie wie, ilu ludzi umarło w naszym domu; gdyby wiedział, nie przypominałby mi tylko o dwóch, żebym ich zawsze pamiętał. Bez książki Chyba wyjdę z tej księgarni bez książki, której potrzebuję — pokazałem sprzedawcy półkę, na której stoi potrzebna mi książka, a ona stanęła przed półką, wyciąga to jedną książkę, to drugą, ale tej, która mnie interesuje, jakoś omija — i wzrokiem, i palcami — wpatrzyła się w grzbiet jakiejś książki, jakby zamarła, tak — stoi i zasłania swoim ciałem książkę, która mnie interesuje. Proces szukania książki się przeciąga, już mi samemu jest niezręcznie, że sprawiłem sprzedawczyni tyle kłopotu, więc przepraszam i wychodzę z księgarni bez potrzebnej mi książki. Konie nie puszczają mnie ze wsi Wypadłem z czasu, nic wokół nie zauważam, nie wiem, ile czasu już tu jestem, w dolince, szukając pomocnej trawy, więc gdy podnoszę głowę, widzę konie: oto leżą wzdłuż pagórków wokół mnie, jeden przy drugim, tak gęsto, że nie wiadomo, gdzie kończy się jeden koń, a zaczyna drugi. Leżą cichutko, odwróciwszy swoje nagrzane brzuchy, leżą tak długo, że z ich boków wyrosła już trawa i krzaki dzikiej róży i dzikiej róży szypszyny. Kołem leżą wokół mnie, tworząc dla mnie końską niewolę — nijak przez nie przejść. Ale konie jakby odgadują moje myśli o odejściu, o moim odejściu ze wsi — rozstępują się, podnosząc się, robią okna na wszystkie cztery strony — między pagórkami drogi w świat — same zaś zbijają się w niewielkie stadka, chodzą nie spiesząc się, skubią trawę pod nogami. Konie zostają, a ja odchodzę ze wsi w świat.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Wasyl Hołoborodko Z książki „Wierszy pełna rękawiczka”

Wielka ryba W dolinie leży wielka ryba: błyszczy złotą łuską, gra tęczowym okiem. Wielka rybo, puść mnie do wody: łodzią pływać, karasie łowić. Już umie gwizdać Chłopiec tak głośno zagwizdał, że aż sam zmarzł. Pagórki Okolica taka pagórkowata — wejdziesz między dwa pagórki i znajdziesz się na grzbiecie konia. Arbuz Sam gładki, jak beczka, a żebra widać. Kot z wełnianym dywanikiem Kot chodzi wszędzie z wełnianym dywanikiem pod pachą — gdzie zechce mu się położyć odpocząć, tam wybierze zaciszne miejsce, rozścieli dywanik i kładzie się na nim, żeby przyglądać się uważnie snom, które też nosi ze sobą wszędzie. Rak Raka wyciągnął z wontonu, a on w rękach ma dwoje zardzewiałych nożyczek. Mówi: Artystka Inga LEWI — Ja ci wycinanek narobię, wykroję spodnie, ostrzygę ładnie drabinką — tylko, proszę, wypuść mnie! Rękawiczka Zgubiłem rękawiczkę. Podniosłem. Gdybym nie podniósł — zaczęłaby się bajka. Wiejska szkoła Dzieci w wiejskiej szkole, zasypanej śniegiem, siedzą w zacisznej klasie — pochowały się, jak „u” w „ju”. Kto znalazł większy grzyb? — Ja znalazłem takiego grzyba! — A ja znalazłem takiego grzybisko! — A ja znalazłem takiego grzybiszcze! — A ja znalazłem takiego grzybiszczysko! — A ja znalazłem takiego grzy bi szcze! Skrzypce świerszczy Świerszcze jeszcze wieczór nie nastanie, już grają na skrzypeczkach. A w dzień my nie zauważamy tych skrzypiec — świerszcze chowają je w trawiaste futerały. Piosenka szpaka Szpak sam siebie łaskocze pod pachą — i zachłystuje się śpiewem, aż skrzeczy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Misja Cyryla i Metodego oraz chrystianizacja Rusi w IX wieku.

Serhij SZYMYŁO, zastępca przewodniczącego „Towarzystwa pamięci księcia Oskolda”, m. Kijów. Zakończenie. Początek w nr 20, 21 z 2012 r. Powracając do „misji chazarskiej” Cyryla i Metodego, warto zwrócić uwagę na ważny szczegół: swoją misję bracia sołuńscy wypełniają nie samodzielnie, a w składzie oficjalnej misji dyplomatycznej cesarza bizantyjskiego. Nasuwa to myśl o jej możliwym związku z następstwami wyprawy Rusów w 860 r. Bez wątpienia tak wpływowe światowe mocarstwo, jakim była wówczas Bizancjum, nie poszłoby na pospieszne nawiązanie stosunków dyplomatycznych z „narodem nieznanym, narodem, który nie był brany pod uwagę, narodem zaliczanym do niewolników, nieznanych, — ale który otrzymał imię od wyprawy na nas”, — jak wypowiada się o Rusach patriarcha Focjusz w swojej „Drugiej homilii na najazd Rosów”. Właśnie taka myśl panowała wówczas wśród Greków na temat Rusi, która przed wydarzeniami z 860 r. uważana była za „prowincję Chazarii”. Mając ścisłe stosunki dyplomatyczne i dynastyczne z Chazarią, Bizancjum, zgodnie ze starą tradycją, mogło uważać Rusów za poddanych kagana chazarskiego, czyli „niewolników”. Dlatego nie dziwi, że po ich najeździe w 860 r. na Konstantynopol Grecy nie tylko nadal uważają ich za „Chazarów”, ale i wysyłają poselstwo do kagana chazarskiego, gdzie wyjaśniają status polityczny „nieznanej” im Rusi. Dopiero po tym, jak w Itilu potwierdzono informację, że Ruś nie jest już lennikiem Chazarii, grecka misja dyplomatyczna mogła rozpocząć negocjacje z pogańskim księciem (kaganem) Rusów, co znalazło swoje częściowe odzwierciedlenie w hagiograficznych opowieściach o św. Cyrylu (Konstantynie Filozofie). W. Łamanski zwraca uwagę na to, że zamieszczone w Żywotach panońskich dwa opowiadania (o religijnych dysputach Konstantyna Filozofa z Żydami w Itilu i o chrzcie przez niego pogańskiego kagana) istotnie różnią się między sobą. W pierwszej opowieści „rozmówcy i oponenci Konstantyna to Żydzi-uczeni, a tutaj — nieuczeni ludzie. Na początku pojawia się niby kagan chazarski, wyznania żydowskiego, a tutaj też kagan, tylko poganin. W pierwszej opowieści scena rozgrywa się niby w pałacu, w komnatach kagana chazarskiego. W drugiej zaś opowieści, słabo powiązanej z pierwszą, kagan nie jest wyznania żydowskiego i był wtedy, jak widać, w zupełnie innych stosunkach z Bizancjum. Kagan z drugiej opowieści był jeszcze niedawno wrogiem Greków: u niego wyprasza sobie Konstantyn Filozof dwustu jeńców spośród Greków”. Analizując te i inne szczegóły, akad. W. Łamanski wyciąga wniosek, że „wspomniany w Żywocie Konstantyna Filozofa chrzest przez niego dwustu rodzin i był pierwszym Chrztem Rusi, o którym wspomina patriarcha Focjusz”. I że „862 rok — to nie rok powstania państwa Rusi, a rok pierwszego chrztu Rusi i wprowadzenia w niej pisma”. Tego samego zdania był również prof. A. Kartaszow. Według Łamanskiego i Kartaszowa, pod wpływem kijowskiego księcia Askolda wielkomorawski książę Rościsław (846—870) również zaprosił do siebie w 863 r. pierwszych słowiańskich oświecicieli i za przykładem sąsiedniej Rusi Kijowskiej założył własne narodowe prawosławne eparchie. W Legendzie morawskiej o tych wydarzeniach opowiada się, że „Książę Moraw, usłyszawszy, co zrobił filozof (Konstantyn) w kraju Chazarów (czyli Rusi. — S. Sz.), a także mając troskę o swój naród, wysłał do cesarza (bizantyjskiego — S. Sz.) posłów z prośbą, aby ten skierował do jego narodu prawdziwego nauczyciela, który wskazałby im wiarę prawosławną, ustanowione prawo i drogę prawdy”. Według legendy, Morawianie zaprosili do siebie braci sołuńskich po rozprzestrzenieniu się wieści o ich sukcesach wśród sąsiednich „Chazarów”. „Legenda włoska”, którą prawdopodobnie ułożył biskup Gauderyk z Velletri, mający możliwość rozmawiania ze św. Cyrylem w Rzymie, już nieco konkretniej napomyka o chrzcie przez nich właśnie Rusinów, wskazując na działalność misyjną nie w samej Chazarii, a w „prowincji chazarskiej”. Taką „prowincją” przez długi czas uważano Ruś nie tylko wśród Chazarów, ale i wśród Bizantyńczyków. Profesor A. W. Kartaszow zaznacza: „Święci bracia dlatego właśnie zostali wezwani do Moraw, że w ich rękach był już gotowy aparat słowiańskich przekładów. Morawianie proszą dla siebie nie o greckiego katechetę zamiast łacińskiego i nie w języku greckim zawiera się „dobroć prawa, pochodzącego od Greków na wszystkie kraje”. Że chodzi o kontynuację już rozpoczętej przez Bizancjum słowiańskiej misji wiarygodnej i liturgicznej i tylko o dołączenie jej do nowego terytorium i nowego narodu. Wieść o tym stała się znana w Morawach i o nic innego Morawianie nie musieli zabiegać przed Bizancjum”. A. W. Kartaszow zwraca uwagę na niemożliwość szybkiego przekładu Pisma Świętego i wielu ksiąg liturgicznych na język słowiański, jak to przedstawiono w Żywotach panońskich. Ta żmudna i ciężka praca wymagała wielu lat, żywot zaś o tym milczy. „Cała wieloletnia sprawa przekładu Biblii i liturgii, — akcentuje Kartaszow, — dokonuje się (według Żywota — S. Sz.) w jednej chwili przed wysłaniem do Moraw. Wymyślenie sztucznego cudu. Wąski nacjonalista Morawianin pragnie ukraść prymat wielkiego wyczynu słowiańskich apostołów na chwałę swojego plemienia… Gdyby sprawa szła tak, jak chce morawski fałszerz, wtedy święci bracia jechaliby do Moraw prawie z pustymi rękami i, głosząc tam kazania ustnie, byliby jeszcze bezradni w zorganizowaniu szkoły, bo nie byłoby jeszcze tekstów do nauczania uczniów i dzieci. Tymczasem narrator żywota, nie wstydząc się, mówi nam, że jak tylko Konstantyn dojechał do Moraw, tak natychmiast postawił na nogi liczną szkołę i rozwinął przed nią szeroki krąg ksiąg liturgicznych”. Za czasów działalności misyjnej świętych Cyryla i Metodego w skład państwa wielkomorawskiego, oprócz właściwych ziem morawskich, wchodziły Słowacja Zachodnia, Czechy, część Austrii Południowej, Panonia Dolna, ziemie księstwa Wiślan, obie części Śląska (wrocławski i opolski) oraz ziemia Lędzian; na północy sięgała polskiego Krakowa, a na wschodzie rozciągała się do ruskich Karpat (przez słowiańsko-ruskie ziemię przemyską, chełmską i Podlasie aż do Galicji), do samej rzeki San. W znacznej części tych bezkresnych przestrzeni głosili ewangelię święci Cyryl i Metody oraz ich uczniowie, wśród których mogli być i Rusowie. Tak, podanie ludowe zachowało świadectwo o pośrednictwie między eparchią Ruską a Morawską Nawroka, który był uczniem Cyryla i Metodego. Należy zaznaczyć, że wśród wielu, później zlatinizowanych, zachodniosłowiańskich narodów prawosławie i słowiańskie piśmiennictwo przez długi czas mocno się trzymały, pomimo niemiecko-katolickiej ekspansji. Tak, w Czechach i Polsce liturgia według obrządku wschodniego, czyli „rusińskiego”, jak go czasami nazywano w tych krajach, która sprawowana była w języku cerkiewnosłowiańskim, pomimo licznych prześladowań, trwała aż do drugiej połowy XI w., kiedy łacińskim misjonarzom ostatecznie udało się zniszczyć ślady pełnej poświęcenia pracy świętych Cyryla i Metodego. W 967 roku (dwadzieścia lat przed chrztem Włodzimierza Kijowskiego!) papież rzymski Jan XIII, zatwierdzając w Pradze biskupstwo rzymskokatolickie, wymagał, aby liturgia sprawowana była nie według obrządków Kościoła Bułgarskiego lub Rusińskiego (!), także nie według zwyczaju w języku słowiańskim, a według statutów rzymskokatolickich. Zatem mamy wszelkie podstawy przypuszczać, że żywa pamięć o „obrządku rusińskim” w Czechach jedynie po raz kolejny zaświadcza o „rusińskim” charakterze misji apostołów Słowian. Katolicki historyk doktor J. Fedoriw zwraca uwagę, że w jednej z czeskich kronik Pomnik księżnej Olgi, świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego oraz oświecicieli Cyryla i Metodego w Kijowie. Rzeźbiarz — I. Kawaleridze. W XIII w. świętego Metodego nazywają „rusinem” nawet z narodowości. Można to wyjaśnić jedynie tym, że święty przybył w tamte strony z Rusi, gdzie przez pewien czas był pasterzem-misjonarzem. Z czasem, wraz ze zniszczeniem w Czechach przez niemieckich katolickich misjonarzy założonych przez św. Metodego narodowych prawosławnych eparchii (gdzie językiem nabożeństw był staro-cerkiewno-słowiański), o pierwszym chrzcie Czechów praktycznie zapomniano, a dlatego kronikarz, jak pisze J. Fedoriw, „z tęsknotą wspomina »rusina« Metodego”. Podobne wzmianki pojedynczo zachowały się także w naszych rodzimych źródłach. Tak, w ruskim pergaminowym prologu z wołogodzkiego monasteru Spaso-Priluckiego święty Metodego bez żadnych wyjaśnień nazwany jest „nauczycielem ruskim”. Zdaniem prof. Kartaszowa, „przepisywacz pergaminowego prologu XV w. spisał z jakiegoś dawnego oryginału to przekonanie staroruskich ksiąg”. „Obszerne żywot świętego Cyryla” donosi: „I znalazł on tam (w Chersonezie — S. Sz.) Ewangelię i Psałterz, pisane ruskimi pismami, i człowieka, który mówi w tym języku. I, porozmawiawszy z nim, zrozumiał on sens języka i, porównawszy go ze swoim, wyodrębnił samogłoski i spółgłoski. I, złożywszy modlitwę Bogu, wkrótce zaczął czytać i rozmawiać. I wszyscy dziwili się mu, i sławili Boga”. W Żywocie powiedziano, że Cyryl nie tyle wynalazł nowe pismo, co porównał ruskie pisma ze swoimi, wyodrębniając samogłoski i spółgłoski. Także w „Palei tłumaczowej” (XV w.), która była układana na podstawie dawniejszych źródeł, donosi się: „Gramota ruska jest Bogiem dana w Korsuni rusinowi. Od niej to nauczył się filozof Konstanty, i stamtąd ułożył i napisał księgi ruskim głosem”. W „Kazaniu Bandurycza” choć początkowo błędnie mieszają się okoliczności chrztów lat 860. i 980., czyli za Askolda i Włodzimierza, dalej szczegółowo opisuje się tylko pierwszy chrzest Rusinów. W tym rękopisie donosi się o wysłaniu przez imperatora do Rusinów biskupa, dokonaniu przez niego cudu z Ewangelią i masowego chrztu ruskich pogan. Jednak najcenniejszym jest tu świadectwo, że wraz z biskupem do Rusinów wysłano dwóch znamienitych uczonych mężów Cyryla i Atanazego (uczniowie Metodego nierzadko porównywali go z Atanazym Wielkim), którzy, „widząc, że Rusini nie rozumieją greckiego alfabetu, i obawiając się, aby z nieumiejętności pisania i czytania wkrótce nie odpadli od wiary, nakreślili dla nich trzydzieści pięć liter, które nazywają się: az, buki, wiedi i inne, i za pomocą których Rusini do dziś pozostają nieugięci w poznaniu chrześcijańskiej wiary”. Wszystkie te i inne świadectwa dały podstawy W. Łamańskiemu, W. Parchomience, A. Kartaszowowi i innym uważać, że Cyryl i Metody właśnie w związku z powierzeniem im przez św. Focjusza i imperatora Michała misji chazarsko-ruskiej przetłumaczyli na język słowiański Pismo Święte oraz inne księgi liturgiczne i dokonali pierwszego Chrztu Rusi na kilka lat przed rozpoczęciem ich słynnej misji morawskiej. Warto dodać, że Łamański kategorycznie odrzucał przypuszczenie J. Hołubinskiego o tym, że pod „ruskimi pismami” należy uważać język gocki. Nie zgadzał się z taką hipotezą i Kartaszow. A w naszych czasach odrzucał ją prof. M. Artamonow. Według jego słów, „odkrycie w Chersonezie Ewangelii i Psałterza, napisanych językiem ruskim, zapewne odegrało decydującą rolę w ich (Cyryla i Metodego — S. Sz.) dalszej działalności oświeceniowej wśród Słowian. Znając język słowiański i zapoznawszy się z ruskim alfabetem, Konstanty bez przeszkód mógł czytać ruskie pisma, o czym mowa w »Żywocie«. Te ruskie pisma, prawdopodobnie, i zostały położone przez niego za podstawę słowiańskiego alfabetu, ułożonego dla Moraw, a Ewangelia i Psałterz, odnalezione w Chersonie, stały się tym ziarnem, z którego wyrosła cała późniejsza słowiańska, początkowo przekładowa, a z czasem i oryginalna literatura”. Mówiąc o początku chrystianizacji Rusi w IX w., niemożliwe jest pominąć kwestię stworzenia organizacji kościelnej. Źródła bizantyjskie świadczą nie tylko o chrzcie Rusinów i ich księcia w IX w., ale i donoszą o wyznaczeniu na Ruś w tym czasie osobnego archiereja z Bizancjum. O tym donoszą patr. Focjusz (858—867 i 878—886) oraz imperator Konstantyn Porfirogeneta (911—959). Patr. Focjusz pisze, że chrzest Rusi wydarzył się podczas jego święcenia, i, odpowiednio, — za czasów imperatora Michała III, a Konstantyn Porfirogeneta przypisuje zasługi chrztu Rusów swojemu dziadowi i współrządcy Michała — Bazylemu I Macedończykowi i następcy (a w tym samym czasie przeciwnikowi) św. Focjusza — patriarsze Ignacemu. W związku z tym jeszcze M. Karamzin przypuszczał, że na Ruś mogli dwukrotnie wysyłać hierarchów kościelnych — za czasów Focjusza i za czasów Ignacego. Takie przypuszczenie jest najbardziej prawdopodobne, ponieważ po usunięciu św. Focjusza z tronu patriarszego w 867 r. został on zesłany do więzienia, a wielu ustanowionych przez niego biskupów pozbawiono katedr kościelnych. Zmiana hierarchii kościelnej nastąpiła nie tylko w Bizancjum, ale i w innych krajach wspólnoty bizantyjskiej, w szczególności i w nowo nawróconej Bułgarii, o czym wiadomo z listu papieża Adriana II do patriarchy Ignacego z 871 r. Całkiem prawdopodobne, że przy istniejącej sytuacji politycznej w Bizancjum nowy archierej, który zastąpił wysłannika Focjusza, został wysłany przez patr. Ignacego także na Ruś. W ten sposób, zdaniem P. P. Tołoczki, rozbieżności między dwoma źródłami, nakładając się na siebie, dotyczą nie istoty zjawiska, a jedynie jego datowania. Z greckich źródeł wiadomo, że na Rusi w IX w. została założona eparchia (metropolia). Rodzime zaś źródła (Statut św. Włodzimierza, Latopis Joakimowski, późniejsze — Latopis Gustyński, Kijowski Synopsis, Księga Stopniowa, „Palinodia” Zachariasza Kopysteńskiego i in.) dają podstawy uważać, że po chrzcie Rusów pierwszym Metropolitą Kijowskim patriarcha Focjusz wyznaczył św. metropolitę Michała. Chociaż w jednym z późnych greckich rękopisów, odkrytych przez biskupa Porfirego (Uspieńskiego)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

na Atosie, pierwszym ruskim hierarchą nazwany został biskup Aleksy. Inne źródła wspominają także imię metropolity Leona, chociaż Latopis Nikonowski uściśla, że został on wysłany na Ruś już po śmierci metropolity Michała przez „błogosławionego patriarchę Focjusza Konstantynopolitańskiego”. Ponieważ, jak się przekonaliśmy, na Ruś w IX wieku przynajmniej dwukrotnie wysyłano hierarchów, nie ma nic dziwnego w tym, że różne źródła podają różne imiona pierwszych ruskich hierarchów. Właśnie od tego czasu eparchia ruska, na długo przed oficjalnym Chrztem Rusi przez Włodzimierza, zajmowała, według różnych źródeł, 60. lub 61. miejsce w dyptychu prawosławnych katedr Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Dlatego W. Łamanski i A. Kartaszow byli przekonani, że rok 862, niedokładnie wpisany do tekstu Kijowskiego zbioru latopisów jako rok rzekomego założenia państwa staroruskiego, najprawdopodobniej znajduje uzasadnienie we wspomnieniach duchowieństwa i pierwszych kijowskich chrześcijan o tym, że w tym roku rozpoczęła swoje istnienie eparchia ruska na czele z własnym hierarchą. Początkowa eparchia kijowsko-ruska prawdopodobnie miała status misyjnej i z tego powodu w pierwszych latach swojego istnienia nie miała konkretnego przypisania geograficznego, przemieszczając się z miejsca na miejsce. Rozwój początkowego Kościoła staroruskiego, podobnie jak chrześcijaństwa na Rusi, został sztucznie przerwany w 882 r., kiedy nowogrodzki wojewoda Oleg podstępnie zabił kijowskiego księcia Askolda i zagarnął kijowski tron książęcy. Akad. P. P. Tołoczko zaznacza, że w 882 r. „nastąpił w istocie przewrót polityczny”, którego przyczyną mogła być polityka chrystianizacyjna księcia Askolda i niezadowolenie z niej ze strony miejscowej pogańskiej starszyzny. Na ten czynnik zwracał uwagę jeszcze W. Tatiszczew, a w naszych czasach — B. Rybakow, O. Rapow, M. Brajczewski i inni historycy. Taką opinię potwierdzają informacje Latopisu Joakimowskiego, który donosi o spisku kijowian przeciwko księciu Askoldowi. Nieco innego punktu widzenia trzymał się L. Gumilow. Jego zdaniem wyprawa Olega na Kijów i zabójstwo Askolda były skutkiem spisku warego-chazarskiego. Przy tym Gumilow mimo wszystko nie wyklucza antychrześcijańskiego charakteru takiego spisku. Prof. A. Kartaszow uważał, że chrześcijaństwo na Rusi po zabójstwie Askolda zmuszone było zejść do podziemia, swoistych „katakumb”, upodabniając się tym samym do prześladowanego pierwotnego Kościoła chrześcijańskiego Cesarstwa Rzymskiego. Tę opinię w naszych czasach podzielali akad. B. Rybakow, akad. P. Tołoczko, prof. O. Rapow, prof. M. Brajczewski i inni historycy, którzy uważali, że po 882 r. na Rusi rozpoczęła się reakcja pogańska, która przerodziła się w prześladowania i represje wobec pierwszych kijowskich chrześcijan. Sztuczne przerwanie misji chrześcijańskiej na Rusi doprowadziło do zapomnienia szczegółów pierwszego Chrztu Rusi, dokonanego, jak uważali W. Łamanski i A. Kartaszow, przez słowiańskich oświecicieli świętych Cyryla i Metodego. Mimo to właśnie w Kościele Ruskim zawsze przywiązywano szczególną wagę do dziedzictwa misji oświatowej Cyryla i Metodego. Święto kościelne Cyryla i Metodego jako równych apostołom pierwszych nauczycieli słowiańskich, tradycyjnie obchodzone 24 maja, było szczególnie popularne w Kościele Ruskim i pod jego wpływem, jak uważają niektórzy historycy, rozpowszechniło się wśród Słowian południowych. Misja apostolska świętych Cyryla i Metodego była tak znacząca, że teolodzy i historycy kościelni często porównują ich z Apostołem Pawłem. Żaden z misjonarzy Kościoła Wschodniego lub Zachodniego nie zrobił tak wiele dla szerzenia chrześcijaństwa i piśmiennictwa oraz nie miał takiego wpływu na dalszy bieg wydarzeń w świecie europejskim, zwłaszcza słowiańskim, jak ci święci bracia. Jeśli hipoteza akad. W. Łamanskiego jest prawidłowa, to można uznać, że misję głoszenia ewangelii w Europie Wschodniej i tworzenie słowiańskiego piśmiennictwa rozpoczęli oni właśnie od Rusi Kijowskiej, co miało decydujące znaczenie w procesie kształtowania się Kościoła staroruskiego oraz staroruskiej państwowości, jej kultury, duchowości i piśmiennictwa.mizm, stoicyzm senekowski. Dimarow kocha swoich bohaterów, chociaż ich nie idealizuje. Zraziła mnie jego powieść „Chata skraju” i „Zinśke szczenia” (z „Silśkych istorij”). Jakie głębokie przeniknięcie w ukraińską duszę! Chcę poprzez „Słowo Proświty” pogratulować A. Dimarowowi jubileuszu, życzyć pomyślności, sukcesów twórczych, aby radował nas nowymi utworami. Dimarow to nie tylko utalentowany pisarz, ale także wrażliwy, dobry człowiek. Jest ciekawym rozmówcą, wszystkim znane są jego żarty, zbierał kamienie i jest w nich zakochany. P. S. W naszej miejscowości nie ma księgarni. Szukam książki S. Płaczyndy „Lebedija”. Chcę zorganizować rejonowy oddział „Proświty” w naszej miejscowości, propaguję wśród znajomych literaturę ukraińską. Moja mama bardzo kocha Ukrainę, literaturę, czyta ukraińskie książki, zna wiele wierszy Szewczenki, kocha twórczość Neczuja-Łewyckiego, Kwitki-Osnowjanenki, współczesnych prawdziwych ciekawych pisarzy.wykorzystując różnorodne techniki, w tym także wynalezione osobiście. Jego ekslibrisy zachwycają mistrzowskim filigranowym odtworzeniem treści, często dowcipnym przedstawieniem charakteru zamawiającego, ale stworzonym delikatnie, w stylu przyjacielskiej karykatury. Jest jedynym, który wykonuje ekslibrisy w technice inkorel, większość z nich była eksponowana na międzynarodowych wystawach i konkursach, otrzymała nagrody. Ekslibris stał się dla Kryworuczki przedmiotem kolekcjonowania: jest właścicielem ekslibrisów znanych mistrzów grafiki z prawie 40 krajów świata (m.in. ekslibrisy herbowe z Francji XVIII wieku, rodziny Koczubejów, rosyjskiego cara Mikołaja II, kajzera Wilhelma II i inne). Jeszcze w latach młodzieńczych Orest Iwanowycz zafascynował się fotografią. Swój pierwszy aparat fotograficzny kupił w 1965 roku. Jego pierwsza osobista wystawa prac fotograficznych odbyła się na początku XXI stulecia w Czerniowieckim Muzeum Sztuki, a ostatnia — w 2009 roku. Są to zarówno portrety, jak i pejzaże oraz po prostu artystyczne fotografie. Szczególne miejsce zajmują zdjęcia poświęcone rodzinnym Czerniowcom i jego mieszkańcom. W 2004 roku „za znaczący wkład w sprawę odrodzenia narodowego oraz wspieranie rozwoju kultury ukraińskiej i pełną poświęcenia pracę na niwie duchowego wzmocnienia narodu ukraińskiego” zasłużony artysta Ukrainy Orest Kryworuczko został wyróżniony dyplomem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Wierność słowu

mam zamiar zorganizować zebranie utalentowanych ludzi, aby prowadzić warsztaty mistrzowskie dla młodych. W rejonie jest wielu patriotycznie nastawionych utalentowanych młodych ludzi, tylko nikt ich nie zauważa. Odrodzenie Ukrainy stanie się możliwe jedynie wraz z odrodzeniem kultury i literatury. A prawdziwą elitą narodu są pisarze, artyści, malarze, architekci, muzycy, śpiewacy, naukowcy. Jednym z takich prawdziwych pisarzy jest Anatolij Andrijowycz Dimarow. Jak słusznie napisał Michaił Słabosz­pyćkyj, wiele rodzin na Ukrainie uważa go za pisarza rodzinnego, bo jego utwory czytali rodzice, potem dzieci, wnuki w swoim czasie i prawnuki. Najpierw jego książki: „I będą ludzie”, „Ból i gniew” czytała moja mama Hanna Petriwna, a ja czytałem jego „Na koniu i pod koniem”, „Błękitne dziecko”. Mama czytała „Wiejskie historie”, „Miasteczkowe historie”, „Bogowie na sprzedaż”, „Idol”, „Jego rodzina”, „Poemat o Kamieniu”, „Syn kapitana”. Ja – „Przez mostek”, „Po co człowiekowi serce”, „O chłopcu, który nie chciał jeść”. Potem razem czytaliśmy jego książki „Przeżyć i opowiedzieć”, wznowioną książkę z nowymi rozdziałami „I będą ludzie”, „Ból i gniew”, publikacje w „Literaturnej Ukrainie”, czasopiśmie „Kijów”, książkę „Boża kara”, gdzie zebrano także jego krótkie nowele. Z biegiem lat Anatolij Andrijowycz zaczął pisać jeszcze lepiej. Książki „Zblaski” nie udało się znaleźć, chociaż bardzo chcielibyśmy ją przeczytać. Byłoby dobrze wydać jego książki dla wiejskich bibliotek, bo poza „Ból i gniew” oraz „Historiami” ich tam nie ma. A czytelnicy stale pytają o książki A. Dimarowa. Czym urzeka twórczość A. Dimarowa? To soczysty język, humor z posmakiem smutku, autoironia, niegasnący opti-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Z Ukrainą w sercu

Ołeksandr RUDENKO, wieś Wełyka Pysariwka, obwód sumski. Jestem wielkim zwolennikiem współczesnej literatury ukraińskiej. Ale doszło do tego (jak napisała w naszej gazecie rejonowej „Worskła” studentka wydziału filologicznego Sumskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Ołena Dejkun), że rzekomo we współczesnej literaturze ukraińskiej są tylko S. Żadan, Ł. Deresz, Ju. Andruchowycz i jeszcze kilku ze Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich. Odpowiedziałem jej na łamach gazety, jacy pisarze są w literaturze ukraińskiej: A. Dimarow, S. Płaczinda, Ł. Hołota, O. Czornohuz, Ju. Szczerbak, M. Słaboszpycki, B. Olijnyk, M. Szewczenko, W. Rutkiwski, W. Danyłenko, M. Docyneć, W. Miniajło, W. Czemerys i jeszcze wielu innych. Dzwonili do mnie nauczyciele literatury ukraińskiej, a potem zaprosili na spotkanie z pracownikami bibliotek wiejskich, gdzie opowiedziałem o stanie literatury ukraińskiej. Miejscowa poetka Marija Kri- „Mój dziadek”, 1972 r. Marija WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce. Orest Kryworuczko jest dobrze znany daleko poza granicami Bukowiny i Ukrainy. Jest stałym uczestnikiem wystaw obwodowych i republikańskich, posiada album artystyczny, który ujrzał światło dzienne w 2006 roku, publikacje w różnych gazetach, czasopismach, katalogach. Brał udział w wielu międzynarodowych wystawach (ex libris, mała grafika, estampa) i jest laureatem dziesięciu międzynarodowych konkursów ekslibrisu. W swoim dorobku ma 20 wystaw indywidualnych (grafika, malarstwo). Dzieła były eksponowane w wielu krajach świata na wszystkich kontynentach. Przyszły artysta urodził się na przedmieściach Czerniowiec, w Starej Żuczce (teraz to mikrorejon centrum obwodowego). Zdolności do rysowania przejawiały się wcześnie. Ukończywszy niepełną szkołę średnią i mając dobre oceny ze wszystkich przedmiotów, kontynuował naukę w czerniowieckiej szkole artystyczno-rzemieślniczej nr 5. Tutaj opanował skomplikowane ornamenty malowania wnętrz mieszkalnych i pomieszczeń publicznych w technice grisaille, studiował rysunek, malarstwo, historię stylów (specjalną technologię, lepienie), tworzenie fresków. Ukończył szkołę „na piątkę” z najwyższym stopniem (siódmym) malarza dekoratora. Przed wojskiem pracował w zawodzie, a wróciwszy ze służby, kontynuował naukę, zdobył pełne wykształcenie średnie i wstąpił do Moskiewskiej Wyższej Szkoły Artystyczno-Przemysłowej, dawnej Stroganowskiej (obecnie jest to Moskiewska Państwowa Akademia Artystyczno-Przemysłowa im. S. G. Stroganowa) na wydział grafiki. Wyższa Szkoła Artystyczno-Przemysłowa dała O. Kryworuczce encyklopedyczną wiedzę. „My tam rysowaliśmy nie tylko naturę – opowiedział Orest Iwanowycz – ale też studiowaliśmy historię sztuki, projektowaliśmy wnętrza, lepiliśmy, studiowaliśmy technologię poligrafii, czcionki, akwafortę, konstruowanie, a nawet projektowanie opakowań. Wszystko to przydało mi się w życiu”. Na ukształtowanie go jako artysty w znacznym stopniu wpływały też kontakty z utalentowanymi kolegami z roku i nauczycielami: Ołeksijem Sklarenkiem (malarstwo), Ihorem Bohdaszewskim (grafika przemysłowa), Hlibem Wynohradowem (poligrafia). Zakres poszukiwań twórczych Oresta Kryworuczki zadziwia: od oryginalnych prac malarskich po małą grafikę. Chętnie maluje akwarelą. Są w dorobku artysty próby surrealistyczne („Wierzby w Korowii”, „Wieczorzeje”, „Przeczucie”, „Zaćmienie” i inne), które świadczą o szerokim zainteresowaniu artysty. Zajmuje się on też wszystkimi znanymi rodzajami grafiki. „Ulica Ruska”, 1970 r. Tej wiosny swoje 70-lecie obchodzi autor herbu i flagi Czerniowiec oraz obwodu czerniowieckiego, twórca medalu jubileuszowego na 600-lecie miasta „Na chwałę Czerniowiec”, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Ukraińskiego Towarzystwa Heraldycznego (od 1994 r.), zasłużony artysta Ukrainy Orest KRYWORUCZKO. Z tej okazji w czerniowieckim centrum kultury „Wernisaż” otwarto jubileuszową wystawę artysty, na której twórca przedstawił prawie 180 prac: grafikę, malarstwo, autorskie ekslibrisy, zdjęcia, a także zaprezentował prace (malarstwo, grafika, sztuka dekoracyjno-użytkowa) swojej córki, artystki Oksany Skorobohacz. To pierwsza wspólna akcja artystycznej rodziny. W dniu otwarcia ekspozycji sala wystawowa ledwo pomieściła wszystkich gości i chętnych do złożenia życzeń jubilatowi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

posadę nocnego stróża, gdzie na placu budowy trzeba było pilnować piasku, żwiru albo cegieł? Do dziś nie wiem, czy takie same problemy mieli Mykoła Muszynka i Mychajło Szmajda podczas zatrudniania się na stanowisko pastucha bydła gminnego, ale takie samo prześladowanie w przeszłości zwolnionych pracowników ideologicznych w ZSRR i w CSRS świadczy o tym, że komunistyczna ideologia, choć jak mogła trzymała się i broniła swoich postulatów, mimo wszystko zmuszona była z czasem uznać porażkę. O tym, jak odniesiono się do losu J. Baczy nie tylko w ukraińskiej diasporze, ale i w krajach niesłowiańskich, skorzystam ze świadectw jego byłego studenta, magistra Ludwika Szoltesa, który w 2005 roku stworzył szerokoaspektowy i treściwy szkic biograficzny „Fenomen Jurija Baczy”. „Za to inaczej odniosła się do Jurija Baczy ukraińska diaspora — pisze on. — Jak on sam później napisał, „lato 1990 r. nagrodziło go za poprzednie dwie dekady, podczas których nie miał możliwości powiedzieć słowa”. W ciągu 1990 roku brał udział w Międzynarodowej konferencji naukowej o sytuacji na Ukrainie w stanie Illinois w USA, w Kijowie na Pierwszym światowym kongresie Ukraińców oraz na Międzynarodowej konferencji „Ukraina i Rosja”, którą zorganizował Iwan Dziuba jako przewodniczący Ukraińskiego stowarzyszenia ukrainistów. Od 1990 roku Jurij Bacza coraz aktywniej włączał się w ukraińskie życie za granicą, bardziej na Ukrainie niż w domu, na Słowacji. Latem 1990 roku i przez kilka kolejnych lat wykłada na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Monachium, w 1991 bierze udział w Międzynarodowej konferencji w Użhorodzie, w 1993 występuje na międzynarodowych konferencjach naukowych we Lwowie i Użhorodzie — i tak co roku, aż do teraz. W lutym 2003 roku jedzie do Kijowa, wykłada na Uniwersytecie Slawistycznym i prowadzi negocjacje dotyczące obchodów 200-lecia od dnia urodzin Ołeksandra Duchnowycza. W sierpniu tego samego roku bierze udział w Światowym Kongresie Ukraińców w Kijowie i występuje z referatem w Komisji praw człowieka oraz na posiedzeniu plenarnym z problematyką sytuacji Ukraińców na Słowacji. We wrześniu 2003 roku występuje w Drohobyczu na Międzynarodowej konferencji naukowej o Bojkach, jedzie na festiwal „Bojkiwska watra” w miastach Dolina i Czerniachów oraz występuje z referatami w Drohobyckim instytucie pedagogicznym. Jeszcze pod koniec 2003 roku na Narodowym uniwersytecie imienia Iwana Franki we Lwowie występuje z wykładami przed studentami dziennikarstwa i filologii oraz prowadzi wieczór literacki w Związku pisarzy. Jubileusze życiowe — to przede wszystkim okazje, z których należy skorzystać, — to też myśl czy spostrzeżenie naszego jubilata Jurija Baczy. Więc co, gdybyśmy wreszcie skorzystali z takich okazji i choćby przy wybitnych jubileuszach życiowych „prostych chłopskich chłopaków”, którzy wyszli w świat „z nikomu nieznanych Keczkowiec i wydrapali się na górę, z której widać jak niemałe problemy szerokiego świata, tak i choćby poszczególne sposoby walki o prawo człowieka do wolnego i samodzielnego życia”, powiedzieli dobre, ciche słowo o takich naszych poprzednikach i współczesnych?!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Słowacki ukrainista Jurij Baczar świętował 80-lecie

Iwan PASEMKO, pracownik naukowy wydziału zarządzania międzynarodowego ukrainoznawstwa NNDIUWI, laureat nagrody Fundacji UWU w Nowym Jorku Jurij Baczar to znany publicysta, słowacki ukrainista, profesor literaturoznawstwa, pisarz, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Bohdana Łepkiego, który za swoją twórczość i aktywną działalność polityczną, w szczególności za przewiezienie do Czechosłowacji w 1966 r. i rozpowszechnianie w tym kraju pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” oraz za wysłanie jej na Zachód został skazany na cztery lata i na dwadzieścia lat wykluczony z życia społecznego. 13 maja Jurij Baczar skończył 80 lat. Ponad 60 lat jest aktywnym działaczem społeczno-politycznym (jego pierwsze ostre krytyczne publikacje pojawiły się w prasie, gdy miał 17 lat). Jurij Baczar jest autorem publikacji naukowych, popularnonaukowych, publicystycznych i artystycznych, z których „najstraszniejsze” w swoim czasie omawiano w najwyższych organach partyjnych Pragi, Bratysławy, Koszyc, Kijowa i Moskwy, a nawet na historycznym posiedzeniu moskiewskiego Biura Politycznego KC KPZR i praskiej Prezydii KC KPCz w Cziernej nad Tisą. To właśnie reportażem J. Baczara „Witaj, Ukraino!” pierwszy sekretarz KC KP Ukrainy Petro Szełest wymachiwał na tej „historycznej naradzie” jako przykładem „antysowieckiej pisaniny”! Znane publikacje książkowe jubilata: „Ruch literacki na Zakarpaciu w połowie XIX w.” (Preszów, 1961), „Z historii literatury ukraińskiej Zakarpacia i Czechosłowacji” (Preszów, 1998), zbiór opowiadań „A matce twojej zazdroszczę” (Preszów, 1991), powieść „Ołeksij” (Kijów, 1993), „Listy do samego siebie” (Preszów, 1997), książka artykułów o Ukrainie „Dzień dobry, Ukraino!” (Preszów, 2002). Z publikacji ostatnich lat dwa tomy „Wybranych utworów” prozy i poezji (Użhorod, wydawnictwo „Mystetśka linija”, 2006) oraz utworów naukowych i publicystycznych (Użhorod, wydawnictwo „Mystetśka linija”, 2008). Przykro, że trzeci tom najważniejszych podsumowujących materiałów z tej serii, w szczególności prac biograficzno-wspomnieniowych, prawie dwa lata leży w wydawnictwie w Użhorodzie, bo „brak środków” na jego wydanie! J. Baczar to człowiek tego pokolenia, co jego koledzy za granicą: prof. Jewhen Fedorenko, prof. Taras Hunczak (USA), prof. Stefan Kozak (Polska), ukraińscy rodacy Iwan Dziuba, Mychajło Horyń, Roman Iwanyczuk, Dmytro Pawłyczko, Iwan Huszczak, Iwan Biłyk, Iwan Juszczak oraz inni bliscy rówieśnicy, którzy mieli styczność z szestdziesiątnikami, którzy doświadczali prześladowań jeszcze przed śmiercią okrutnego Torquemady, a także później, gdy nastały czasy „zlania się wszystkich ludzi radzieckich w jedną jedyną biomasę”, czyli czasy, kiedy te złożone procesy, które zachodziły w ZSRR, czerwoną miotłą zmiotły także naszych narodowych pobratymców w Polsce, Czechosłowacji, na Węgrzech, w Rumunii, Bułgarii i innych krajach tak zwanego „obozu socjalistycznego”. Jednak dzisiaj na Ukrainie mało kto pamięta o takich wydarzeniach i takiej działalności naszych pobratymców, w szczególności na Słowacji, zwłaszcza o wspominanym fakcie omawiania bolesnego krzyku-reportażu „Witaj, Ukraino!” — wołania do światowej opinii publicznej, do Europy prostego wiejskiego chłopaka „z nikomu nieznanych Keczkowiec” na najwyższej naradzie najwyższych przedstawicieli i przywódców całego obozu socjalistycznego, którzy zebrali się pod kierownictwem wielogwiazdkowego Bohatera Związku Radzieckiego Leonida Breżniewa. Minęły niełatwe i długie lata, kiedy Jurijowi Andrijowyczowi przyszło odsiedzieć wyrok więzienny, a potem pracować jako kierowca, magazynier, na różnych tymczasowych pracach, mając w kieszeni dekret o zwolnieniu nawet z takich „profesji”, aż do czasu, gdy — po dwudziestu latach — nie wydarzyła się aksamitna rewolucja w CSRS. Dokumentem o tych niełatwych latach są chociażby jego „Listy do samego siebie”, pisane od 1973 do 1994 roku i wydane osobną książką w 1997 roku, oraz jego nadmiernie krytyczna analiza polityki partii komunistycznej Czechosłowacji z 1971 roku, którą on, jako swoje osobiste „Moje rozumienie sprawy”, wysłał do KC KPCz w Pradze na sześć lat przed czeską zbiorową „Kartą 77”. Niestety, wydaje się, że do tej pory nikt ani z ukraińskich literaturoznawców, ani ze słowackich specjalistów nie podjął się analizy tych ciekawych rozważań, kiedy ty, specjalista sfery humanistycznej, jesteś zmuszony dla Ukrainy rozwiniętego socjalizmu przez pięć-dziesięć, a nawet 20 lat z tytułem docenta czy profesora, jak to było z Jurijem Baczarem, zapewniać dla zakładu tony węgla, centnary papieru i dziesiątki różnych innych towarów, albo jak było z uczonym Mykołą Muszynką, pisarzem Mychajłem Szmajdą, którzy długie lata wypasali wspólne stado bydła. Prawdę mówiąc, można zażartować, że Jurij Baczar w porównaniu z M. Muszynką i M. Szmajdą miał nieco bardziej intelektualne zajęcie. Albo będziemy nadal milczeć, bo nawet w krajach „okresu postsocjalistycznego” panują porządki, które nie pozwalają wykrzyczeć, że „i dzisiejsi królowie nie są mniej nadzy, niż byli tamci Durakowscy, Nadutowscy, Prazdnohławscy czy wręcz Osłowicze, o których „nawet tak umiarkowany i nieuleczalnie zaplątany w doktryny polityczne i językowe, jakim był nasz największy budziciel Ołeksandr Duchnowycz, odważył się wykrzyczeć prawdę na cały głos”? Niedawno przeglądałem Zbiór materiałów konferencji naukowej, poświęconej 100-leciu od dnia śmierci Ołeksandra Duchnowycza, gdzie z Ukrainy brali udział akad. Jewhen Kyryluk, prof. Ołeksandr Mazurkewycz i inni. Materiały konferencji wyszły w osobnym zbiorze w Preszowie w 1965 r. Już wtedy w swoim wystąpieniu na konferencji „Ołeksandr Duchnowycz i nasza współczesność” J. Baczar oświadczył: „Los ukraińskiej ludności Czechosłowacji ułożył się tak, że jeszcze sto lat po śmierci wybitnego działacza okresu odrodzenia narodowego proces odrodzenia narodowego tej ludności nie został zakończony. Ukraińcy Czechosłowacji są świadomi swojego słowiańskiego pochodzenia, w zasadzie świadomi swojej „ruskiej” przynależności, jednak nie wszyscy jeszcze dzisiaj są świadomi swojej przynależności do narodu ukraińskiego, jego języka, kultury, historii itd.”. Dalej mówca wylicza także przyczyny takiej sytuacji, nazywając przede wszystkim prawie tysiącletnie oderwanie ukraińskiej ludności Czechosłowacji do 1945 r. i ukraińskiej ludności Zakarpacia od swojego narodu ukraińskiego oraz przebywanie tej ludności w innych związkach państwowych, z reguły wrogich wobec „ruskich” plemion. Akcentuje uwagę także na bezpośrednim zakazie praw narodu ukraińskiego do samodzielnego swobodnego wszechstronnego rozwoju swojego narodowego życia kulturalnego i państwowego. Walczą z tym zjawiskiem na Preszowszczyźnie już od stuleci edukatorzy, pracownicy kultury, naukowcy, ukrainiści, politycy, ale pokonać ten proces jest bardzo trudno, bo przecież pragmatyzm prostego wieśniaka czy robotnika bierze górę i obala wszelką logikę: dziecko kończy 12 klasę lub średnią szkołę techniczną, otrzymuje słowackie lub ukraińskie świadectwo dojrzałości — dokąd lepiej się udać lub komu będzie poświęcać większą uwagę administracja uczelni wyższej? Oczywiście, tym, którzy uczyli się w państwowym języku słowackim. Oto z takimi problemami mają do czynienia ukrainiści tego regionu oraz Ukraińcy i Rusini tego najbardziej zachodniego regionu zamieszkania Ukraińców… Na zakończenie o tej odysei zawodowego zakazu w, wydawałoby się, demokratycznej Czechosłowacji, które przyszło przeżyć prawie przez 20-lecie niegdyś szanowanemu profesorowi ukrainistyki, aktywnemu działaczowi społecznemu towarzystwa KSUT, znanemu pisarzowi Jurijowi Baczarowi. To specjalista najwyższej kategorii, bo kiedy brał się za wykładanie historii literatury ukraińskiej na Uniwersytecie w Preszowie, uniwersyteckiego kursu historii literatury słowackiej, praktycznego kursu języka słowackiego, gramatyki historycznej tegoż słowackiego, świadkiem czego był wielokrotnie autor tych wierszy na Kijowskim Uniwersytecie Slawistycznym, to metodyka wykładu każdego z tych kursów zawsze była nie tylko przystępna, ale i atrakcyjna. Studenci głęboko odbierali sposób wykładania poszczególnych dyscyplin tego profesora, u nich na podstawie bogatej informacji powstawały pytania, dążyli do jak najlepszego opanowania materiału, a później na zajęciach praktycznych i seminariach demonstrowali zrozumienie praktyki stosowania leksemów, budowy złożonych konstrukcji składniowych, złożonych procesów z historii języka, zwłaszcza gdy porównywać te procesy z innymi językami słowiańskimi. Logika ich odpowiedzi, aktywne dyskusje, baza dowodowa, argumentacja świadczyły — to nie automatyczne wkuwanie czy zakuwanie, a głębokie zrozumienie wyuczonego, dogłębne opanowanie dotąd nieznanego. I taki utalentowany człowiek, praktyk i teoretyk po zwolnieniu z pracy na wydziale filozoficznym Uniwersytetu w Preszowie im. P. J. Šafárika w kwietniu 1971 r. był bezrobotny. Obecnie można chyba dziwić się czy oburzać, z jakimi zastrzeżeniami działała wtedy KPCzS — Komunistyczna Partia Czechosłowacji. Możliwe, że na stanowisko ideologa czy literata nie można było dawać zgody, a jak nie zaliczyć na Mówiąc o jubileuszu znanego i wybitnego przedstawiciela Ukraińców Słowacji Jurija Baczego, warto zwrócić uwagę na niezwykle trudne warunki naszej ukraińskiej mniejszości narodowej w Republice Słowackiej na obecnym etapie rozwoju. Jak nie raz mówił nasz jubilat: „Historia świadczy, że żaden reżim, w którym aż do teraz przyszło żyć Rusinom-Ukraińcom za Karpatami, nie pragnął ich rozwoju, a jedynie różnymi sposobami, tempami i metodami pracował na ich asymilację i ostateczną likwidację”. Powszechnie wiadomo, że „łatwo ukraińskiemu człowiekowi i rozwojowi narodu ukraińskiego prawie nigdy nie było, nieważne czy żyli na Ukrainie, czy poza jej granicami. Jednak obecny stan sprawy ukraińskiej, zarówno w domu, jak i wszędzie na świecie, jest niezwykle skomplikowany. Przyczynia się do tego charakter i działalność współczesnej, przeważnie antyukraińskiej władzy na Ukrainie, stosunek krajów zamieszkania do ludności ukraińskiej w ich państwach oraz osobliwości obecnego stanu, potencjału czy możliwości samych ukraińskich społeczności w różnych częściach i państwach świata”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Na marginesie jednego spotkania

Bohdan CHAWARIWSKYJ, przewodniczący Tarnopolskiego oddziału towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa, m. Tarnopol. Przede mną — foliant na 406 stron w sztywnej kolorowej okładce z pięknym górskim pejzażem. To nowa książka naszego ziomka Ołeksandra Astafjewa „Ornamenty słowa” (Drohobycz—Kijów: Poswit, 2011, opr. prof. M. Zymomria). Czytając książkę, mimowolnie wspominam kwiecień 1973 roku, kiedy poznałem autora. Było to we wsi Perepelnyky w rejonie zborowskim, na Tarnopolszczyźnie, gdzie w szkole pracowaliśmy z żoną z nakazu Ministerstwa, a Ołeksandr — jako korespondent gazety „Radianśke seło”. Byliśmy wtedy jeszcze młodzi i jakby żyliśmy w przyszłości, wierząc, że czeka nas piękny los i świat należy do nas. Mój przyjaciel właśnie przymierzał togę poety i krytyka: w gazecie rejonowej od czasu do czasu pojawiały się jego wybory wierszy, do których przygotowywałem ilustracje, a one, starannie złożone w kolumnę przez ówczesnego sekretarza odpowiedzialnego gazety i wspaniałego poetę Hryhorija Radosziwśkiego, jeszcze bardziej uwydatniały szczerość i otwartość poetyckich objawień. Jeszcze w tamtych czasach, kiedy dopiero dołączaliśmy do piękna, Ołeksandr intensywnie rozwijał w sobie pracowitość i siłę wyobraźni, stale drukował na łamach periodyków, oprócz zwykłej korespondencji gazetowej, przeglądy wierszy, artykuły, recenzje. Po pewnym czasie obaj przenieśliśmy się do Tarnopola i mieszkaliśmy w sąsiedztwie — on na ulicy Kijowskiej, ja — na Prymakowa, która przecinała Kijowską, mieliśmy bardzo wiele spotkań, wspólnych rozmów, „rodzinnych” wieczorów poezji, wizyt w wystawach, teatrze i pracowniach artystycznych. Co przyciągało w moim przyjacielu — kipiąca energia i żywa wielostronność: w periodykach obficie pojawiały się jego artykuły o pisarzach (I. Błażkewycz, M. Irczana, S. Budnego, W. Jarmusza), recenzje (na książki P. Perebyjnosa, I. He— Olesia SANDYHA Nie tylko tytuł, ale i udana szata graficzna tego zbioru poezji (mglisty jesienny ogród, samotna ławeczka „po kostki” w opadłych liściach) nastrajają na minorowo-filozoficzny ton i… oczekiwanie spowiedzi. Tym bardziej, że ta książka, jak powiedziano w krótkiej biografii autorki, to pierwszy wydawniczy plon pani Jarosławy, znanej na Tarnopolszczyźnie literatki, działaczki społecznej, uczestniczki narodowo-patriotycznych zmagań oraz imprez kulturalno-oświatowych. Nawet czyn, na który w końcu się odważyła, gdyż, jak wyznaje: Nie jestem poetą… Jestem po prostu kobietą, którą boli, Która swój ból w słowie wylewa. A ja myślę, że być może tak wstydliwie powiedziałaby niejedna nieznana autorka tych ukraińskich pieśni, które dziś wielbimy jako ludowe. I rzeczywiście, prostoduszna szczerość w wyrażaniu uczuć; ożywianie przyrody oraz „zakorzenienie” w niej wewnętrznego świata lirycznej bohaterki, przez co wszystko wokół, od księżyca na niebie po najmniejszą trawkę pod nogami, pulsuje w unisonie z jej emocjami; dążenie do utrwalonych porównań i epitetów („twoje oczy tak sinieją, jak bławatki w dojrzałym życie”, „twoje miłe usta, niczym płatki piwonii”, „spojrzenie szczerych oczu wyjęło serce z piersi”), obrazowy paralelizmy i częste rymy gramatyczne — wszystko to łączy poezję Jarosławy Syrnyk z pieśniową twórczością ludową, z której autorka czerpie natchnienie. Poszczególne szkice pani Jarosławy — dość elegancka stylizacja na pastoralną rety, B. Bastiuka, H. Huski), recenzje teatralne (ze spektakli teatrów w Tarnopolu, Penzie, Tyraspolu), wywiady (z dramaturgiem O. Kornijenką, narodowym artystą Ukrainy P. Zahrebelnym, aktorami W. Chymjakiem, I. Lachowskim), opowieści o działaczach kultury (O. Kulczyckiej, S. Kruszelnickiej, artystce ludowej L. Stasiuk), badania folklorystyczne (o pieśniowych skarbach W. Hnatiuka, O. Makoweja), prace językoznawcze (recenzja „Słownika wyjaśniającego języka ukraińskiego” w 11 t.) itd. W „Ornamentach słowa” energiczny uniwersalizm i wszechstronność zainteresowań autora są nie tylko zachowane, ale i pomnożone, bo obok poety i tłumacza w tej książce autor zaświadcza o sobie jako o teoretyku starożytność i, zdaje się, same proszą się o muzykę: Nad rzeką stara wierzba Niski pochyliła, Smutno gałęzie opuściła, Wody się napiła… Zatrzymałam się przy niej — Tęsknota serce kraje. Co odpłynęło z wodą, Wstecz nie powraca. Lecz pastoralne motywy — to nie główny temat wierszy Jarosławy Syrnyk. Służą one jedynie za obramowanie dla jej intymnej liryki. I na stronach niewielkiego zbioru przed czytelnikiem rozpościera się całościowa historia „późnej-ostatniej” miłości lirycznej bohaterki. Zaskoczona nieoczekiwaną namiętnością, kobieta przeżywa gamę sprzecznych emocji: to czuje się kruchą i bezbronną złamaną gałązką, która pragnie ogrzać się w czułych rękach („Złamana gałąź na dół upadła”), to zamienia się w wulkan namiętności, w kobietę-amulet, która dla ukochanego ze wszystkiego zrezygnuje, wszystko pokona: Ja bym nad tobą aniołem latała, Żeby włos z głowy nie spadł. … Do śmierci na rękach Ciebie nosiłabym I jak źrenicę oka strzegła. Miłość ją zniewala: patrząc w rozgwieżdżone niebo, widzi „jego niebieskie oczy i jego imię”, napisane gwiazdami („Nocka wysypała gwiazdy”); obserwując, jak budzi się przyroda, żałuje, że miły tej piękności nie zna, i marzy, by zajrzeć w jego poranny sen („Ukochany, spójrz, już słońce wstało!”); nawet zatrzymawszy się na chwilę, by dostrzec ukryty w trzcinach strumyk, posłuchać słowiczej pieśni, nacieszyć się zapachem maciejki czy pożegnać z żurawim kluczem, za każdym razem powtarza, jak zaklęcie: „ale ty droższy, ale ty milszy!” („W cieple wykąpało się słoneczko poranne”). Kwitnąca wiśnia przypomina jej na przemian oboje zakochanych („Zakwitła mała wiśnia”), a opadłe jesienne liście przywodzą wspomnienia o najdroższym uczuciu, które obróciło się w stratę („Jak chce się w jesienny las!”). Nawet słysząc smutny głos trembity, zakochana kobieta w końcu dochodzi do wniosku, że „życie musi żyć i śmierć pokonać”, a zatem marzy na samym szczycie Howerli „na ręce jedyne ze zmęczenia schylić się i tam z tobą na wieki pozostać”. Niezmordowana bohaterka jest i w zachwycie sztuki (artykuł „Istota sztuki”), semiotyka („Semiotyczna natura sztuki”), komparatystyka („Komparatystyczne lekcje Ihora Kaczurowskiego”), historyka literatury („O artystycznej biografistyce Oksany Iwanenko”, „Nowe o twórczości Wynnyczenki”), lingwisty („Poetycki język awangardy”), folklorysty („Z powodu kryzysu w folklorystyce: żeby „Szynel” nie objawiła poliszynela”, „Palące problemy folklorystyki”) itd. Najwyraźniej tutaj za przykład dla O. Astafjewa służą tytani zachodnioeuropejskiego i ukraińsko-polskiego Odrodzenia, a także olbrzym słowa Iwan Franko, do którego badacz odnosi się z pietyzmem („Adam Mickiewicz w literackiej pamięci Iwana Franki”, „Narodziny bajki z ducha Iwana Franki”). Można powiedzieć, że mój kolega na moich oczach, opanowując dziedzinę problematyki kulturologicznej, doskonale opanował metodykę interdyscyplinarnych podejść do literatury, gdzie interesują go takie problemy, jak literatury narodowe i ich międzynarodowe konteksty w granicach byłych Austro-Węgier („Literatura austro-ukraińskiego Piemontu”, „Artur Schnitzler we wnętrzu ukraińskiego symbolizmu”), literatura i naród („Żeby naród żył…”), między literackie relacje („O Jewhenie Małaniuku, wpisanym w polski pejzaż”), literatura w systemie sztuk („Żywa i wszechogarniająca jedność”), imagologia („Jewhen Małaniuk dziś i jutro”), intertekstualność („Pamięć tekstu”), problemy przekładu („Siewca na trzy pola”) itd. Przeprowadziwszy się do stolicy, O. Astafjew wtopił się w obcy dla siebie świat, lecz jego postać nie zgubiła się w cieniu wielkich współczesnych, nie zlała się z nimi i innymi. Dziś, czytając „Ornamenty słowa”, staram się zrozumieć i odczytać u O. Astafjewa to, co pozostało nierozwiązane w latach, kiedy wani pięknem ukochanego; jego oczy ona porównuje i do kwiatów, i do niebieskich jeziorek, w końcu dochodząc do wniosku „twoje oczy-aksamity — im analogów nie ma”… Jednak do relacji potrzeba dwojga, i nieodwzajemnionej miłości, jakkolwiek wielka by ona nie była, na dwoje nie wystarczy. Z czasem liwin żył i tworzył w Borszczowie, Zborowie, Tarnopolu, Lwowie. Miło, że Ołeksandr czuje głęboką, mistyczną więź z rodzimą ziemią, jest nieodłączny od tarnopolan, ich duchowej energii, dążeń, osiągnięć, dlatego utalentowane książki naszych ziomków nie pozostają poza jego uwagą. W książce zamieszczono artykuły o twórczości Mykoły Tkaczuka („W wymiarach interpretacji”, „Literaturoznawczy dyskurs Mykoły Tkaczuka”), Zoriany Łanowyk („Pierwsza biblijna praca z hermeneutyki”), Wołodymyra Antofijczuka („O literackich ewangeliach w ukraińskim stroju”), Myrosławy Hnatiuk („Analiza rękopisów: od narodzin utworu do narodzin pisarza”), Romana Semkowa („Jej wysokość Ironia”), Ihora Kotyka („Ze studni irracjonalnego”). Nasz ziomek niczym drzewo, które korzeniami wrasta się jak najgłębiej i najmocniej w rodzimy tarnopolski kraj, pragnie wchłonąć w siebie jak najwięcej jego żywych soków, by koroną znów zanurzyć się w międzykulturową atmosferę swoich intelektualnych i estetycznych zmagań. Podczas jego przyjazdów do Tarnopola często się spotykamy, długo rozmawiamy, omawiamy nowe książki, filmy, wystawy artystyczne i inscenizacje teatralne. Ale teraz już jakby przenosimy się w przeszłość: wspominamy nasze pierwsze spotkanie w Perepelnykach, z przykrością zostawiając przyszłość, zwracamy uwagę na naszą wspólną przeszłość i przyjemnymi wspomnieniami staramy się zastąpić stratę naszych oczekiwań i niezrealizowanych zamierzeń. W swoich dążeniach, iluzjach, nastrojach, zamiarach Ołeksandr prawie się nie zmienił. On, jak mówi o nim w posłowiu do książki redaktor, „osiągnął prawdziwe szczyty w wielu dziedzinach”, ale przy tym sam sobie torował drogę i nigdy nie budował kariery na cudzych cierpieniach. liryczna bohaterka musi przyznać sama przed sobą „chyba jednak sobie ciebie domalowałam” („Nie wiem tego…”) i ocenić to, co wydawało się „życiową bajką”, zupełnie inaczej: Spotkały się dwa losy samotne… W jednym zrodziły się uczucia wysokie… W drugim była tylko gra, obłuda… Desperackie próby zapomnienia o wszystkim, co złe, coraz częściej zastępowane są gorzkim rozczarowaniem: Czemuś zadrwiła Nade mną, losie, — pokochałam toczydło… Paleta uczuć lirycznej bohaterki Jarosławy Syrnyk jest barwnie zmienna: radość, zachwyt zastępują smutek i tęsknota, sprawiedliwy gniew ustępuje miejsca filozoficznym rozmyślaniom nad zmiennym kobiecym losem. Choć ona (liryczna bohaterka) zmuszona jest uznać swoją porażkę: …jako finał Rozbitych marzeń Brzmi tango beznadziei, — To jednak jest wdzięczna losowi, że doświadczyła uczuć o takiej sile: O Panie, jakaż potężna siła, Co wywołuje ten potężny ból? Kiedy ona zawoła za sobą, My, nie wahając się, za nią idziemy. Imponuje to, że Jarosława Syrnyk, spowiadając się w jesiennym ogrodzie swojego życia przed własną duszą, nie pretenduje do wysokich pochwał krytyków. Ona po prostu czeka na swojego rozmówcę, swojego czytelnika, który lada chwila wyłoni się z mgły, usiądzie obok niej na „samotnej” ławeczce „po kostki” w opadłych liściach. Tango beznadziei, które obróciło się w Odę do miłości Jarosława Syrnyk. „Brzmi tango beznadziei”, Tarnopol: Sp. z o.o. „Terno-hraf”, 2011

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Literackie odczyty Mykoły Winhranowskiego

Zoja HOŁOTA, Kijowska „Proświta” Minął kolejny rok, odkąd 26 maja 2004 roku odszedł do wieczności jeden z najbardziej utalentowanych poetów-szestdziesiatników, wybitny ukraiński prozaik, aktor, reżyser filmowy i scenarzysta Mykoła Winhranowski. Od tamtej pory każdego maja, już po raz siódmy, na brzegu rzeki Roś (w pobliżu wsi Jabłuniwka w rejonie białocerkiewskim), gdzie wielokrotnie bywał sam poeta, gromadzą się wielbiciele na literackie odczyty. Tutaj rozbrzmiewają wiersze Mykoły Stepanowycza w autorskim wykonaniu, słychać jego miękki, przyjemny i pewny głos. Rozbrzmiewają wspomnienia współczesnych poety, przyjaciół, mieszkańców Jabłuniwki, i ożywa słoneczna polana, do której tuż-tuż cichymi wodami podchodzi Roś. Tutaj, na tym malowniczym brzegu, rozbijał namiot, znajdował swoją inspirację, lubił odpoczywać i tworzyć Mykoła Winhranowski. Właśnie tutaj pisał powieść „Maniunia”, stworzył niemało wierszy. Tutaj chętnie rozmawiał z miejscowymi ludźmi, obmyślał plany, łowił ryby, dawał upust duszy w poezji przyrody. Okoliczni mieszkańcy lubią to miejsce, dlatego postanowili je uwiecznić i upiększyć, wznosząc tutaj pierwszy i jak na razie jedyny na Ukrainie pomnik Mykoły Winhranowskiego. Bez żadnej zwłoki miejscowy mecenas Serhij Mowczan i młody autor projektu Serhij Studzynski wcielili ten zamysł w życie. I teraz uśmiechnięty Winhranowski, młody i piękny, niezmiennie wita wszystkich, którzy tutaj zaglądają. Liczną delegację (40 osób) ukraińskich pisarzy (A. Kaczan, W. Wasyłaszko, S. Majdanska, M. Łazaruk) oraz działaczy Proświty (Z. Hołota, P. Szułha, H. Kucenko, N. Osmak, W. Małaszenko i in.) z Kijowa na czele z wiceprezesem fundacji charytatywnej im. Mykoły Winhranowskiego Ksenią Hołotą (prezesem fundacji jest syn poety Andrij Winhranowski) gościnnie i szczerze chlebem i solą powitali niezmienni inicjatorzy przeprowadzania literackich odczytów — społeczność Jabłuniwki na czele z przewodniczącym rady wiejskiej w Jabłuniwce Anatolijem Sawczukiem, białocerkiewscy pisarze, przewodniczący Białocerkiewskiego oddziału Fundacji Kultury Anatolij Kulczycki. Ulana WOLIROWSKA W każdym człowieku zakodowane jest poczucie sprawiedliwości. Można go poniżać, oszukiwać, ale obowiązkowo nadchodzi moment przejrzenia, kiedy prawda staje się oczywista. Wtedy fałszu nie da się ukryć. Takim momentem prawdy dla Oleny Telihy był jeden z wieczorów w Pradze. Pewnego razu dziewczyna znalazła się w towarzystwie rosyjskich emigrantów, którzy cynicznie nazywali język ukraiński „psim językiem”. Wywołało to wybuch oburzenia w wrażliwej duszy: „Chamy! To język moich rodziców!”. Od tamtej pory Olena, choć dorastała w zrusyfikowanym otoczeniu, z zasady przeszła na komunikację w języku ukraińskim w każdym towarzystwie. Nie na darmo „wiatrami i słońcem Bóg” drogę jej wyznaczył. Czuć to było w wystąpieniach uczestników literacko-artystycznego widowiska „W promieniach kobiecej duszy” (według twórczości Oleny Telihy i Hałyny Hałyczanki). Skłoniło ono do obejrzenia się wstecz i uświadomienia sobie, że przez wiatry wrogości Olena Teliha szła jako silna, pełna woli osobowość, obdarzona odwagą, prawdomównością i zasadniczością. I wszystkiego tego broniła w ciągu swojego krótkiego, ale nasyconego życia, nie zdradzając tego, co najcenniejsze. Tego dnia do Muzeum Książki i Drukarstwa zjechali się goście ze wszystkich zakątków Ukrainy, w szczególności z Dubna, Lwowa, Browarów, Kijowa, Połtawy. — To święto — prezentacja tej potężnej twórczej aury, która, jak mawiała Lina Kostenko, łukiem przewiesza się od Oleny Telihy i „Tutaj, tutaj, na te jedwabne wody, na siną Roś, co w snach moich płynie”, — zdaje się wzywać poeta swoim niepowtarzalnym, kutym wersem. I każdego, kto przybywa tutaj, zachwyca i wabi dziwnej urody miejsce, a szczególnie czuje się to, gdy słucha się poezji M. Winhranowskiego w wykonaniu miejscowych uczniów i literatów z Kijowa. Brzmi wysokie słowo ukraińskiego poety: „I drżąco, i jedwabiście! — Mojego narodu i moje!”. Hryhorij BUŁACH Ku jasnej pamięci Mykoły Winhranowskiego Uczestnicy literackiego widowiska wyrazili wspólną opinię: uznanie twórczości poety jest jeszcze przed nami, wszak Mykoła Winhranowski do dziś nie został tak naprawdę odkryty dla światowej poezji. Cicho płynie dzień nad Rosią. Smacznie zapachniała zupa rybna. Rozbrzmiewają ukraińskie pieśni ludowe w wykonaniu wszystkich obecnych, unosi się wysoki ukraiński duch. I przypominają się wersy z wiersza Hryhorija Bułacha, napisane z okazji otwarcia tego unikalnego pomnika Mykoły Winhranowskiego nad Rosią: To wszystko — nie we śnie. Nie w kamieniu. A na jawie. Swój dzień spotyka Mykoła Winhranowski. I słońce pada na drżącą trawę, I duszę obejmuje jego nad Rosią. To słowo idzie do nas, jak on szedł! I droga ta była — ciężka i śliska. Siebie w sobie — na wieki odnalazł. Dlatego i w kamieniu nie kamienieje Winhranowski! Stoi wiosna! Święta wiosna Jego życia, jeszcze od Jaryły. Bryłowato tak granit zawisł Nad Rosią sinej rzeki. Pióro jego — niby ostry włócznia, Leci w wieczność przez wieki. My oddech znów tamujemy w piersiach. Stąpić strasznie na trawę. Coś potajemnego duszę budzi Poczawszy istotności granicę. Tutaj łódź z brzegiem w objęciach, Tak czeka na niego w każdej chwili. Od tych oczekiwań liliowo białych, Dusza od bólu mdleje i boli. Boli i pyta: — Co się stało? Dlaczego kopyt nie słychać w nadrosiu? Dlaczego echo w sercu nie odpowiedziało? Dlaczego go nie ma jeszcze do dziś? Może koń jego potknął się? I on naprawia gdzieś popręg?.. Już i las czekaniem znużył się Tym odwiecznym dudkowym — pugu! A jeźdźca wciąż jakoś nie ma! Jeden tylko wiatr nad granitem. I znowu Roś zaniepokojona-sama, Boli w sobie liliowym kwiatem. I w końcu, on — Odezwał się: — Zatrzymajcie gońców! Zgaście niepokój! Ty zaczekaj, kochana Rosiu! Ja nad wierszem modlę się do Boga! Skądkolwiek, z daleka-daleka, Jeszcze długo płynął głos młody. I brzmiał klekotem bociana, Wierszem bajkowo-złotym... Kijów, 29 maja 2010 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Echo

Tak tylko Ros jedna płynie, I tak tylko on o tym napisze, Że aż w sercu zapiecze O istocie dziś i o dawnym. I ten cud słonecznych łat, Jakby jego święte dłonie, Które w niebo zielono lecą W tej granitowej powłoce. Tu, co nie zakręt, to tajemnica! A co nie plusk, to palące fale!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Olena Teliha jako przykład wytrwałości

do dziś — zwróciła się prowadząca wieczór, redaktor naczelna Radia „Kultura” Halina Datsiuk. Występ, zgodny z nastrojem wydarzenia, przedstawiła zasłużona artystka Ukrainy Swietłana Myrwody. Powiedziała, że jeszcze niedawno prawie nie znała twórczości pani Haliny. Gdy jednak Halina Halyczanka przez telefon przeczytała swój wiersz „Kochaj mnie”, stał się cud — narodziła się melodia. „Dlatego dziś przedstawiam wam poezję śpiewaną”, — przy akompaniamencie bandury i gitary pani Swietłana wykonała utwory z albumu „Struny serca”. Zakończyła zaś występ romansem strzeleckim, poświęconym wszystkim ukraińskim bohaterom, którzy oddali życie za Ukrainę. Dzięki aktorce Natalii Lisowej, która zagrała Telihę w spektaklu „Abo-abo”, poczuliśmy duszę poetki. Podczas wieczoru pani Natalia zwróciła się do widzów wierszami i wzruszającymi listami Oleny Telihy do Mychajła. Larysa Lachocka, przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Oleny Telihy, podkreśliła, że imię poetki jest z nami. Oprócz towarzystwa, wydawnictwa im. Telihy, w Kijowie istnieje ulica i szkoła noszące jej imię, w Konotopie tworzy się muzeum na bazie szkoły ogólnokształcącej. W obwodzie czerniowieckim działa szkolne muzeum Oleny Telihy. A Jarosław Heletij, przewodniczący społecznego fundacji prosvitjańskiej im. Iwana Feszczenki-Czopiwskiego „Dżerelo”, wręczając podziękowania i odznaki (jako symbole wierności — Olena i Mychajło Teliha) Ninie Wirczenko, Halinie Datsiuk, Halinie Halyczance, Ljubow Hołocie, Lewkowi Łukjanence, podkreślił: — Bardzo się cieszę, że mam związek z dobrymi ludźmi, którzy wspólnie wykonują szlachetną pracę. Obecnie musimy zasadniczo zmienić stosunek do naszego języka, rozwiązywać problemy duchowości i kultury oraz dbać o wychowanie w sobie odporności językowej, a w konsekwencji — także w otoczeniu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Wiosenne nokturny Kijowszczyzny»

Olesia PONOMARENKO. Chłodno-zielone i niebieskie barwy jego „dynamicznych” i „zielonych” pejzażowych oraz intelektualno-abstrakcyjnych obrazów fabularnych owiane są elegijnymi nastrojami wieczornego smutku, kontemplacyjnej inspiracji: „Wiosenny nokturn” (2012 r., płótno, olej), „Zamyślona” (2011 r.). Jego dyptyk „Krajobraz I” (2009 r.) i „Krajobraz II” współbrzmi z poezją J. A. Mamontowa z 1918 r. „Okno do ogrodu”. Nastrój potężnego przebudzenia przyrody, jeszcze tak tajemniczego, ale już wypełnionego szumem burzliwych rzek, niosą obrazy Anatolija Zorki. Są to krajobrazy pogranicza dwóch pór roku — zimy i wiosny. Malarz potrafi zachować świeżość pierwszych wrażeń etiud z natury i ciekawie stosuje zabieg kompozycji diagonalnej. Jego realistycznie przekonujące pejzaże malowane są szerokimi, energicznymi pociągnięciami pędzla. Przy oglądaniu z odległości łatwo rozróżnić krajobrazy, które odczytuje się od lewej do prawej — i odwrotnie. Oprócz odczucia zmienności kolorystycznych odcieni obrazów „Przeczucie wiosny” (2005 r., płótno, olej), „Ostatni śnieg” (2008 r.), „Oddech wiosny” (2007 r.), „Wiosna” (2012 r.), „Różowa wiosna” (2008 r.), „Kijowska wiosna” (2008 r.) z rozkwitającą górą przed soborem św. Andrzeja, porośniętą krzewami, „Wiosenny dzień” (2011 r.), widz, ustawiwszy się po lewej lub prawej stronie i powoli poruszając się do środka i od środka wzdłuż malarskiego płótna, widzi, jak zmienia się odbicie gałęzi drzew w wodzie, jak rzeka staje się bardziej mętna, jak rozpływają się lub cienieją gałęzie na lustrzanej, spokojnej tafli. Artysta pokazuje wiosenne odrodzenie świata w jego pierwotnym, naturalnym pięknie. O tym chce się powiedzieć słowami B.-I. Antonycza: „Pod skorupą ziemi bulgoczą rwące wody…”. Subtelne wyczucie miary jest także w komponowaniu krajobrazów A. Zorki: pierwszy i drugi plan wypełniają drzewa, wijące się rzeki z łagodnymi lub niezbyt wysokimi stromymi brzegami; ponure niebo wypisane jest w akademickim, równym stylu lakowania, który był właściwy jeszcze malarce kijowskiej szkoły malarstwa L. Morozowej, wiosenny błękit nieba wypełnia ruch, rzeki — wzburzenie; niewysokie białe wiejskie chaty-mazanki harmonijnie wpisują się w otoczenie. Miejscami artysta ucieka się do dekoracyjnych wtrąceń koloru. Niezaludniony wiejski pejzaż wczesnej wiosny, dzień. W ogrodzie już schodzi śnieg i odsłania różnobarwne, wyblakłe płaty ziemi. I nagle — jasna żółta plama: glina lub kępka słomy, która nie straciła koloru. Naturalnością ujęć żywej natury zachwycają także obrazy tematyczne A. Zorki, często gęsto również niezaludnione, pozbawione odczucia codziennej domowej krzątaniny („Konik”, 2012 r.). Siwo-białe tło martwych natur A. Zorki położone jest gęstymi pociągnięciami pędzla i przesycone odczuciami światłocienia oraz przestrzeni. Z tego „miazgi farby”, niczym żywe, wyłaniają się różnorodne pierwsze wiosenne kwiaty i kwiecie drzew różnych gatunków: „Kwitnie czeremcha” (2007 r.), „Pierwiosnek”, „Jasna martwa natura” (2010 r.). Oprócz przebiśniegów są tu krokusy, fiołki, bazie wierzbowe, pierwiosnki… Widz, poruszając się wzdłuż obrazu, może łatwo obserwować, jak delikatnie liliowe, koronkowe cienie gałęzi i łodyg zmieniają swoje ujęcia. A. Zorka jest pierwszym ukraińskim artystą, który zaprezentował swoje prace w Korei. I. Pantelemonowa w swoim malarstwie łączy nasycone, jaskrawe kolory i płaszczyznowość, właśnie ten „dobry”, naiwny styl obrazu ludowego z barokową stopniowością przejścia i łączenia tęczowego spektrum odcieni, iluzorycznością wizji i nastroju, wieloznacznością zwracania się spojrzeniem i gestem: „Rybi dzień” (2012 r., płótno, olej), „Gawędy” (2009 r.), „Wszechświat we dwoje” (2010 r.), „Oj przyszła wiosna, oj przyszła piękna” (2012 r.). Te fabuły na nowo wcielają ukraińskie pogańskie symbole. Biała ryba-wyz w pierwotnym morzu, znana z dawnych ukraińskich kolęd, prowadzi z sokołem-demiurgiem rozmowę o dobrym i pełnym szacunku stosunku członków rodziny do siebie nawzajem. Ale biały sokół Inny Pantelemonowej siedzi nie na wierzchołku zielonego pradrzewa, a na drzewcu niewodu. Każda z kobiet na płótnie artystki złowiła po ogromnej rybie w swój „rybi dzień” i trzyma ją obiema rękami. Jedna z ryb jest biała. Ciekawostką jest, że w ukraińskiej poezji ludowej tydzień wielkanocny nazywany jest również białym, a sam biały kolor skupia w sobie symbolikę stworzenia świata czy wiosennego odrodzenia świata w jego pierwotnym pięknie. Inna Pantelemonowa kontynuuje tradycje mistrzyń obrazu ludowego XX w., w szczególności najjaśniejszej wśród nich Anastasiji Rak, przedstawiając na jednym płótnie po kilka par ze świata organicznego, które ze względu na swoją zdolność do wysokich uczuć upodabniają się do dwojga zakochanych ludzi. Jednak gama kolorystyczna artystki często nabiera impresjonistycznego brzmienia i oddaje nastrój czy indywidualne wrażenia. Wieczorny błękit „Wszechświata we dwoje” tworzy kontrast do złotego blasku szczęśliwych twarzy (jasnożółtego koloru) zakochanych dziewczyny i chłopaka, otula i wypełnia sylwetki konika i klaczy z „takimi po ludzku uduchowionymi błękitnymi i niebieskimi oczami” — od tego, że są razem. Jedną z najbardziej znamiennych cech obrazów ludowych lat 20. XX w. było to, że tworzono je na kanwie ukraińskich pieśni ludowych lub bardzo popularnych utworów literackich. Obrazom Inny Pantelemonowej również dają nazwy ukraińskie ludowe pieśni liryczne: „Oj leciały gęsi…” (2012 r.), „Leciała kukułka…” (2006 r.), „Oj w wiśniowym sadzie…” (2012 r.) oraz fabuły literackie, które stały się pieśniami ludowymi: „Noc jaka księżycowa…” (2012 r.) M. Staryckiego. Te obrazy to nie zwykłe ilustracje do utworów pieśniowych, a wyjawienie tego głębokiego ludowego postrzegania świata, takiego spojrzenia na otoczenie, które potrafi organicznie połączyć tradycyjne kiście kaliny, ducha XIX w. — i współczesne dżinsy na boso chodzącym chłopaku; obraz matki — obrończyni surowej ludowej moralności w ukraińskim stroju narodowym — i półnagie przedstawienie młodej zakochanej pary. Pół twarzy matki — zachmurzone, zielonkawego koloru, druga połowa jaśnieje radością z powodu szczęśliwych chwil życia własnego dziecka. Rozjaśnione od szczęścia, radości, duchowego samodoskonalenia twarze Inna Pantelemonowa obdarza złotym blaskiem, który oddaje w pomarańczowych lub jasnożółtych barwach. Artystka znalazła swoją paletę kolorystyczną w tych obrazach, gdzie łączą się purpurowe, jaskrawoczerwone i pomarańczowe barwy. Dość udane są poszczególne obrazy, utrzymane w jasnoniebieskich i jasnowółtych barwach. Obrazy Inny Pantełemonowej przekonują o trafności spostrzeżenia uczonego-mitologa O. Potebni, że kolorystyczne wyobrażenia dawnych Ukraińców pochodzą od światła. Do tematu pradawności artystka zwraca się w obrazie „Syn Boży się narodził…” według fabuły schrystianizowanej dawnej ukraińskiej kolędy. Bydlątka witają dzieciątko-Jezuska w objęciach Bogurodzicy, a nad nimi na ręcznikach wisi już prawosławna ikona „czułości”, na której Matka Boża przytula małego Chrystusa-Syna. Obok ziemskiego wcielenia Człowieka i Syna Bożego stoi upieczona pascha. Plastyczne obrazy ukraińskiej pogańskiej starożytności, które wywołują poczucie zgody i mądrego ładu świata, pojawiają się w rzeźbach Z. Fedyka: „Trypolska Berehynia” (1997 r., czerwone drewno, kamień), „Trypolskie mojry” (2002 r.) — stylizowane rzeźby trzech kobiet, bogiń losu, połączone ze sobą, wyrzeźbione z czerwonego drewna i gładko ociosane. Jego zaś brązowa „Swarga” (2011 r.) z czterema wgłębieniami-pustkami wspaniale odtwarza poczucie ruchu słońca po niebie, związanego z obrotem ziemi. Potrzebę skupienia się na zmysłowym aspekcie wiary, na samozaparciu Chrystusa w imię Zbawienia ludzkości, a nie na międzywyznaniowych różnicach chrześcijaństwa, wyraża rzeźba „Pieta” (2010 r., brąz, kamień), która przedstawia Ukrzyżowanie Chrystusa w obramowaniu postaci trzech pochylonych nad nim mnichów. Popiersie I. Mazepy autorstwa Z. Fedyka kompozycyjnie kontynuuje tradycję portretów ukraińskich hetmanów na płótnie, wytworzoną w XVIII w., przerzuca most do szewczenkowskich obrazów wystawy. Hetman I. Mazepa nadał J. Łyzohubowi posiadłości w Siedniowie na Czernihowszczyźnie. Tak zapoczątkowano budowę posiadłości rodu Łyzohubów, goszcząc u potomków którego — braci Andrija i Illi Łyzohubów, T. Szewczenko wykonał ich portrety i przygotowywał do druku pełniejsze wydanie „Kobziarza”, niestety, niezrealizowane. Współczesny wygląd posiadłości J. Łyzohuba (2012 r., płótno, olej) namalował A. Zorko. Niewysoki podłużny budynek w różowych odblaskach wieczornego słońca położony jest w zacisznym parku leśnym. Teraz znajduje się tu Dom Twórczości i Wypoczynku Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Kontynuując artystyczne tradycje „Autoportretu ze świecą” Szewczenki z 1860 r., wykonanego w technice akwaforty-akwatinty, Zynowij Fedyk przedstawił Szewczenkę w pełnej postaci z uniesioną w lewej ręce świecą w rzeźbie „Apostoł prawdy i nauki” (1989 r.). Prawdziwymi skarbami wystawy pod względem proporcjonalności i wysokiego artyzmu postawy są rzeźbiarskie przedstawienia T. Szewczenki i H. Skoworody w pełnej postaci autorstwa Denysa i Iwana Didurów. Za każdym razem niepowtarzalne pod względem miękkiej gamy kolorystycznej pejzaże wczesnej wiosny na Naddnieprzu V. Harbuza. Śmiało brzmią dekoracyjne, zazwyczaj impresjonistyczne jasnoróżowe kolory oświetlonych porannym lub wieczornym słońcem gałęzi w połączeniu z miękką zielenią oraz bzowymi lub błękitnymi barwami nieba. I na wszystkim, niczym białe świetliki — błyski nastroju artysty. Wszystkie te różne pod względem autorstwa, stylu i techniki wykonania płótna i rzeźby kijowskich artystów stworzyły w salach Narodowego Muzeum T. H. Szewczenki zadziwiająco harmonijną liryczno-marzycielską melodię wiosny. Pod takim tytułem w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się wystawa rzeźby i malarstwa artystów Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Zaskoczyła ona bogactwem indywidualnych stylów i różnorodnością ideowo-artystycznej treści. Tytuł projektowi nadał artysta A. Marczuk, który zaprezentował na tej wystawie kilka swoich ostatnich prac.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Talent, osobowość, obywatel

Kateryna FADIEJEWA, doktor nauk o sztuce, docent Narodowej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. O. Jakowczuk owocnie współpracuje z wiodącymi zespołami chóralnymi Ukrainy: Narodową Akademicką Kapelą Chóralną Ukrainy „Dumka”, chórem Ukraińskiego Radia i Telewizji im. P. Majborody, Kijowskimi akademickimi miejskimi chórami kameralnymi „Kijów” i „Chreszczatyk”, Męską kapelą chóralną im. L. Rewuckiego, Żeńskim chórem „Pawana”, Żeńskim chórem Kijowskiej szkoły muzycznej, a także ukraińskimi chórami krajów Wspólnoty Europejskiej (Anglia, Niemcy, Francja) oraz USA i Kanady. W wykonaniu chóru kameralnego „Chreszczatyk” pod dyrekcją Łarysy Buchonśkiej nagrano na dwóch płytach kompaktowych opracowania ukraińskich pieśni ludowych O. Jakowczuka na chór mieszany a cappella, wśród których są kolędy, szczedriwki, pieśni obrzędowe, codzienne i rekrutskie (2006 r.). Taka znajomość, zamiłowanie do muzyki chóralnej, mistrzowskie władanie specyfiką brzmienia chóralnego ma swoje wyjaśnienie, gdyż kompozytor prawie 10 lat śpiewał w różnych zespołach chóralnych. W biografii twórczej autora jest okres związany z Kijowskim Młodym Teatrem im. L. Kurbasa. Przez cztery lata O. Jakowczuk był kierownikiem muzycznym teatru, stworzył muzykę do popularnych spektakli: „Za dwoma zającami”, „Swatanie na Honczariwce”, „Trzy siostry”. Filigranowa różnorodność i oryginalność autorskiego stylu przejawia się w licznych utworach muzyki kameralnej kompozytora, napisanych w różnych okresach jego biografii twórczej: od studenckich lat 70. po dojrzałe opusy ostatnich lat. Są to przede wszystkim utwory na instrumenty dęte drewniane z towarzyszeniem fortepianu. Oto niektóre z nich: utwory na flet — „Gwiezdny prelud”, fagot — „Groteska”, waltornię — „Melodia”, altówkę — „Sonata-poemat”, obój — „Taurus”, klarnet — „Car-Attyla”, a także na różne składy zespołowe, gdzie w oryginalnych kombinacjach łączą się różnorodne instrumenty: „Scenka ludowa” na flet, obój, klarnet i fagot oraz „Suita hiszpańska” na kwintet dęty — flet, obój, klarnet, waltornię i fagot. W każdym z utworów mistrzowska znajomość możliwości brzmieniowych i technicznych instrumentów w harmonijnej integracji z wyrafinowaną autorską fantazją. W latach 90. ubiegłego wieku Ołeksandr Jakowczuk otrzymał trzy międzynarodowe nagrody w Europie właśnie za swoje utwory kameralne. Utwory fortepianowe kompozytora obejmują wszystkie kategorie wiekowe pianistów. Młodym wykonawcom, ich pierwszym krokom w poznawaniu świata muzyki poświęcony jest album nr 1 „Dzikie zwierzęta Kanady” (2004 r.) oraz album nr 2 „Miniatury” (2008 r.). Dla dzieci starszych O. Jakowczuk napisał album nr 3 „Duety fortepianowe” (2008 r.), album nr 4 „Dawne tańce” (suita z baletu „Przygody w Szmaragdowym Mieście”), „Dwanaście utworów polifonicznych” (2008 r.). Cykl „Preludia i fugi” zajął godne miejsce w repertuarze dydaktyczno-pedagogicznym wyższych uczelni i szkół muzycznych Ukrainy oraz krajów WNP, a także w repertuarze koncertowym wiodących wykonawców Ukrainy, Rosji, Europy Zachodniej, USA i Kanady. W skarbcu kompozytora znaczące miejsce zajmuje tematyka czarnobylska. Pamięć Ołeksandra na zawsze zachowała obrazy wyludnionych wsi czarnobylskiej strefy wykluczenia, zwłaszcza nocą. Zapamiętał je od czasu, gdy jeździł do Czarnobyla z koncertami autorskimi w 1986 roku dla likwidatorów awarii. Na 20. rocznicę katastrofy czarnobylskiej w sali Filharmonii Narodowej z sukcesem zabrzmiała Symfonia nr 1 „Czarnobylskie biorytmy” w wykonaniu Orkiestry Symfonicznej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy pod dyrekcją Wołodymyra Szejka (2006 rok). Jego Symfonia-Requiem „Trzydziesty trzeci” zajmuje czołowe miejsce w twórczości artysty, jej premiera odbyła się 22 listopada 2003 roku w Operze Narodowej Ukrainy oraz 13 grudnia 2003 roku w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej w wykonaniu kapeli chóralnej „Poczajna” Akademii Kijowsko-Mohylańskiej oraz Państwowej Estradowo-Symfonicznej Orkiestry Ukrainy pod dyrekcją Ołeksandra Żyhuny. Przez te lata odbyło się już ponad dziesięć wykonań tego utworu. Ostatnia dekada dla wielbicieli talentu kompozytora to obserwacja potężnego przypływu energii — spod pióra mistrza wyszły liczne utwory duchowej muzyki chóralnej, „Koncert na skrzypce z orkiestrą”, „Koncert na altówkę z orkiestrą”, „Koncert na wiolonczelę z orkiestrą”, „Koncert na fagot z orkiestrą”, utwory kameralnej muzyki instrumentalnej, cykle wokalne: „12 sonetów W. Szekspira” na bas i fortepian, „Na rozstaju serca” na mezzosopran, wiolonczelę i fortepian, wiersze P. Perebyjnosa, „Szedłem do ciebie” na bas, flet i fortepian, wiersze B. Olijnyka, a także 55 utworów fortepianowych dla dzieci. Słuchając utworów kompozytora, pojawia się odczucie nadpotężnej koncentracji energii, która jest wyrazem jego talentu. Wielowymiarowa twórczość Ołeksandra Jakowczuka jest świadectwem tego, że jest on obdarzonym przez Boga, oryginalnym i utalentowanym artystą, który godnie nosi miano ukraińskiego kompozytora narodowego. Jego muzyka, bez wątpienia, jest wybitnym zjawiskiem we współczesnej ukraińskiej i światowej kompozytorce. Serdecznie gratulujemy Ołeksandrowi z okazji urodzin! Potężna postać twórcza kompozytora Ołeksandra Jakowczuka jest dobrze znana w ukraińskiej i światowej przestrzeni artystycznej. Pierwsze poszukiwania twórcze Ołeksandra związane są z odnajdywaniem i badaniem ukraińskich źródeł folklorystycznych (były to ekspedycje w region Zachodniego Podola — obwody chmielnicki, tarnopolski i czerniowiecki). W tym regionie kompozytor zebrał ponad 1500 pieśni, stworzył ich paszportyzację (jaki zespół lub osoba, kiedy, w jakim czasie i miejscu wykonywał pieśń, sposób wykonania, specyfika intonowania) z późniejszym rozszyfrowaniem i systematyzacją. Później badania folklorystyczne prowadził na Słowacji i w Jugosławii, gdzie do dziś żyją i tworzą potomkowie przybyszów z Zachodniego Podola. „...Ja prawie całe życie po ukończeniu konserwatorium zbieram po wsiach wzorce pieśni ludowych” — zaznaczył kompozytor. Dalej, opierając się na takim skarbie folklorystycznym, Ołeksandr stworzył 252 pełnowartościowe opracowania ukraińskich pieśni ludowych na różne składy wykonawców chóralnych. To swoisty rekord. Do tej pory nikt z ukraińskich kompozytorów nie opracował tylu pieśni ludowych. PRZEDPŁATA — 2012 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Zaświadczenie rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Prenumerata: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek, na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek, na półrocze 53 hrywny 37 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 103B, m. Kijów, 01001. Nakład w maju — 25 500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 2. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn