Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46 за 2012 рік

16 S. · 37 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 46 (683), 15—21 listopada 2012 Skarb Mychajła Sikorskiego

Imię Bohatera Ukrainy Mychajła Iwanowycza Sikorskiego na wieki pozostanie wpisane złotymi zgłoskami w rodowód rodzimego muzealnictwa. Wszak jego wkład w popularyzację ukraińskiej kultury ludowej, zachowanie wartości historycznych, duchowych i kulturowych jest po prostu niewiarygodny. Działalność społeczna Mychajła Iwanowycza, jego oddanie sprawie przyczyniły się do umocnienia świadomości narodowej Ukraińców w czasie, gdy bycie świadomym narodowo było niebezpieczne. Ale on zawsze bronił swojej postawy życiowej. Jego dzieła słusznie nazywa się bezcennym skarbem. Właściwie „bezcennym skarbem” był także sam Mychajło Sikorski, gdyż jego pełen poświęcenia pochód zaświadczył o wysokoduchowej i bezinteresownej zasadzie w procesie tworzenia pierwszego na Ukrainie Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu w Perejasławiu Chmielnickim, co uczyniło miasto prawdziwą perłą pośród wielu historycznych miast i miasteczek Ukrainy. Jewhen BUKET Zdjęcia Tarasa DUDKI 7 listopada Perejasławski Chmielnicki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Hryhorija Skoworody witał uczestników i gości Ogólnoukraińskiego forum historyczno-kulturoznawczego „Czytania Sikorskiego”. W ten sposób mieszkańcy Perejasławia postanowili uczcić Mychajła Iwanowycza. Współzałożyciele wydarzenia: uniwersytet, społeczna organizacja kulturalno-oświatowa „Perejasławski skarb” oraz Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. Do udziału w Forum zaproszono towarzyszy broni M. I. Sikorskiego, jego przyjaciół, kolegów, tych, z którymi Mychajło Iwanowycz pracował i przyjaźnił się przez długi czas. Pośród nich są znani naukowcy, politycy, działacze społeczni, krajoznawcy, dziennikarze, szanowani mieszkańcy miasta, byli i obecni pracownicy muzeów. Aula uniwersytetu, w której odbywało się posiedzenie plenarne, była przepełniona. Z powitaniem do uczestników Forum zwrócili się przewodniczący komitetu organizacyjnego, rektor uniwersytetu Wiktor Kocur, mer Perejasławia Chmielnickiego Ołeksandr Szkira, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Ołeksandr Rejent. O ludzkich cechach Mychajła Iwanowycza Sikorskiego opowiedziała jego bratanica Wałentyna Sikorska. Do kwestii zachowania dziedzictwa Mychajła Sikorskiego apelowali w swoich wystąpieniach Bohater Ukrainy Iwan Dracz, zastępca Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Tomenko, doradca-organizator Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Borys Wojcechiwski, prezydent Ogólnoukraińskiej fundacji charytatywnej „Inicjatywa dziennikarska” Ludmyła Mech, zasłużony dziennikarz Ukrainy, pisarz i krajoznawca, biograf M. I. Sikorskiego Mykoła Machinczuk. Mykoła Tomenko w swoim wystąpieniu akcentował uwagę na tym, co w ciągu ostatnich dwóch lat dzieje się w sferze muzealnej: „Te procesy śmiało można nazwać celową polityką niszczenia skarbów historycznych i kulturowych. Doktryna ogłoszona przez władzę jest skierowana na to, aby zastąpić fachowych muzealników tak zwanymi menedżerami lub, jak ja ich nazywam, zarobkowiczami na muzeach. Doprowadziła ona do tego, że w absolutnej większości rezerwatów narodowych dochodzi do konfliktów, totalnej redukcji fachowych pracowników. Muzea przekształca się w miejsca dla imprez urzędników oraz handlu”. Wszystkie wystąpienia zaświadczyły o zaniepokojeniu problemami, które powstały w branży muzealnej na poziomie państwa i miasta w szczególności. Tak, obecne kierownictwo Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław” faktycznie zignorowało Forum poświęcone pamięci jego wieloletniego dyrektora. Byli i obecni pracownicy rezerwatu opowiadali o tym przerażającym stanie, w którym obecnie znajduje się dzieło Mychajła Iwanowycza po kolejnej zmianie „menedżerów”. Do głosu zaproszono również przewodniczącego Kijowskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Hryhorija Sawczenkę, zastępcę dyrektora generalnego ds. pracy naukowej NIER „Perejasław” Jurija Koptiucha, zastępcę dyrektora Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Serhija Halczenkę, przewodniczącego Wyszhorodzkiego rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Drobachę, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego stowarzyszenia muzeów Serhija Krolewcia, kierownika projektu „Skarby muzeów Ukrainy” Nelę Kukowalską, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużonego dziennikarza Ukrainy Serhija Szewczenkę, przewodniczącego społecznej organizacji kulturalno-oświatowej „Perejasławski skarb” Tarasa Nahajka i innych. Organizatorzy Forum zaproponowali uczestnikom dwa główne bloki, które objęły wiele działań: wystawienniczo-ekspozycyjny i naukowy. W ramach pierwszego z nich odbyły się: wystawa zbiorów książkowych biblioteki uniwersytetu „Muzealny budowniczy Ukrainy”, ekspozycja fotografii z domowego archiwum fotograficznego M. I. Sikorskiego „Mychajło Sikorski: fotokronika”, wystawowe ekspozycje dzieł artystycznych oraz warsztaty sztuki ludowej. Blok naukowy pracy Forum przedstawiły dwa okrągłe stoły: „Skarb Mychajła Sikorskiego — dorobek dla pokoleń” oraz „Muzea uczelni wyższych profilu pedagogicznego: historia, doświadczenie, perspektywy”. Na nich uczestnicy Forum omówili konkretne kroki, które warto podjąć w celu ochrony dziedzictwa M. I. Sikorskiego i uczczenia pamięci wybitnego muzealnika. Tak, między innymi, jednogłośnie poparto ustanowienie w Perejasławiu Chmielnickim pomnika Bohatera Ukrainy M. I. Sikorskiego, nadanie Narodowemu Historyczno-Etnograficznemu Rezerwatowi „Perejasław” imienia Mychajła Iwanowycza Sikorskiego, nadanie imienia M. I. Sikorskiego jednej z ulic miasta Perejasławia Chmielnickiego, zapoczątkowanie nagrody imienia M. I. Sikorskiego w dziedzinie pracy krajoznawczej, wybicie jubileuszowej monety na 90-lecie od dnia urodzin Bohatera Ukrainy M. I. Sikorskiego (seria „Wybitne postacie Ukrainy”), wznowienie już istniejących oraz przygotowanie do druku nowych publikacji poświęconych postaci M. I. Sikorskiego, wprowadzenie w Państwowym Wyższym Uczelnianym Zakładzie „Perejasławski Chmielnicki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Hryhorija Skoworody” corocznego zbioru prac naukowych poświęconego pamięci M. I. Sikorskiego. I oczywiście, zwrócenie się do Rządu Ukrainy z listem otwartym w sprawie sytuacji, która zaistniała w Narodowym Historyczno-Etnograficznym Rezerwacie „Perejasław” oraz podjęcia odpowiednich kroków… Zgodnie z zamysłem założycieli, przeprowadzenie „Czytań Sikorskiego” ma stać się tradycją, gdyż szacunek dla postaci Bohatera Ukrainy M. I. Sikorskiego, jego wkładu w rozwój rodzimego budownictwa muzealnego, zobowiązuje społeczność do dalszego rozwijania idei patriarchy branży muzealnej Ukrainy, troski o zachowanie i pomnażanie skarbów kultury ludowej i historii, badania drogi życiowej i dziedzictwa wybitnego działacza.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

bomba pod fundamentami państwa ukraińskiego. I występując z trybuny Rady Najwyższej 22 czerwca, opowiadając, jak SBU zapobiegła aktowi terrorystycznemu w parlamencie, przeszedłem właśnie do analizy tej ustawy językowej, która została już przyjęta w pierwszym czytaniu. I nazwałem Kolesniczenkę agentem Kremla, prawdziwym terrorystą, który podważa fundamenty państwa ukraińskiego, człowiekiem, który pracuje na interesy innego państwa. I właśnie w związku z tą moją wypowiedzią z trybuny Rady Najwyższej Kolesniczenko zwrócił się z pozwem do Sądu Rejonowego Peczerskiego z żądaniem sprostowania tych moich „nieprawdziwych, oszczerczych” wypowiedzi, że jest on agentem Kremla i terrorystą, oraz przeproszenia za szkalowanie jego imienia. — Czy zaczął Pan przygotowywać się do sądu? — Wiedząc, jaki Sąd Peczerski jest „najuczciwszy i najsprawiedliwszy”, przygotowałem nawet tekst tego sprostowania. Ale kiedy 26 października sędzia Wiktorija Bortnycka odczytała decyzję w sprawie pozwu, nie mogłem uwierzyć własnym uszom, słysząc, że ona, a tym samym Sąd Peczerski, odrzuca pozew Kolesniczenki. Kiedy po kilku dniach wziąłem pełny tekst decyzji sądu, byłem niezwykle zdziwiony, jak właśnie sędzia Bortnycka argumentuje podjętą przez siebie decyzję. Mówiąc o moich sądach jako dość ostrych, sąd jednocześnie konstatuje: „Jednakże, biorąc pod uwagę fakt, że zostały one wygłoszone w kwestiach poważnego interesu społecznego i dotyczyły ogólnonarodowej polityki w sferze wzmocnienia statusu państwowego języka ukraińskiego jako jednego z najważniejszych czynników narodowej tożsamości narodu ukraińskiego, gwarancji jego na- Każdy ma prawo swobodnie zbierać, przechowywać, wykorzystywać i rozpowszechniać informacje ustnie, pisemnie lub w inny sposób według własnego wyboru. Z wyjaśnień stron, zbadanych podczas rozprawy sądowej dowodów pisemnych ze sprawy ustalono, że 22 czerwca 2012 roku na posiedzeniu plenarnym dziewiątej sesji Rady Najwyższej Ukrainy szóstej kadencji pozwany w swoim wystąpieniu rozpowszechnił informacje o następującej treści: „Poseł ludowy od regionalnych Wadym Kolesniczenko, ten znany agent Kremla w ukraińskim parlamencie…”; „..żądam od Służby Bezpieczeństwa Ukrainy schwytania prawdziwego terrorysty, który zamachuje się na państwowość Ukrainy…” „Mogę całkowicie prawnie twierdzić, że ten, za pozwoleniem powiedzieć, ukraiński parlamentarzysta, ten agent innego państwa…” Wskazanych faktów pozwany nie kwestionuje. Zgodnie z artykułem 30 Ustawy Uk-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Jarosław KENDZIOR: „Sąd obronił przed Kolesniczenkami”

Niekonstytucyjność i, w istocie, antypaństwowość ustawy językowej Kiwałowa—Kolesniczenki została faktycznie potwierdzona w sądzie. Świadczy o tym rozpatrzenie pozwu sądowego współautora odrażającej ustawy Wadyma Kolesniczenki przeciwko Jarosławowi Kendziorowi. O tym w wywiadzie dla „Słowa Proświty” opowiada deputowany ludowy Ukrainy Jarosław KENDZIOR. — Jarosławie Mychajłowiczu, właśnie wygrał Pan sprawę sądową z znanym ukrainofobem, współautorem skandalicznej ustawy językowej Wadymem Kolesniczenką. I to nie gdzie indziej, a w sądzie peczerskim stolicy, który zyskał smutną sławę szeregiem głośnych procesów społeczno-politycznych. — Historia tego pozwu sądowego Kolesniczenki przeciwko mnie ma taki początek. Po uchwaleniu tak zwanej ustawy językowej w wykonaniu Kolesniczenki—Kiwałowa, ja na gorąco, pod wpływem emocji, udzieliłem komentarza jednej ze stron internetowych, gdzie powiedziałem, że jeśli władza będzie tak gwałcić i bezceremonialnie łamać Konstytucję oraz regulamin Rady Najwyższej, to ja w rozpaczy mogę przyjść do Rady z paczką trotylu i wysadzić ją za to, że niszczy Ukrainę. Kolesniczenko natychmiast zareagował na ten komentarz: napisał „donos” do Prokuratury Generalnej, że w parlamencie przygotowywany jest akt terrorystyczny, Jarosław Kendzior zagraża jego cennemu życiu i życiu innych deputowanych. W związku z tym Prokuratura Generalna powinna odizolować Kendziora od społeczeństwa. Kilka dni później zaczął ze mną rozmawiać śledczy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, ponieważ prokuratura skierowała ten „donos” do SBU z żądaniem wyjaśnienia sprawy. Powiedziałem mu: „Szanowni panowie, którzy powinni dbać o bezpieczeństwo narodowe Ukrainy, nie tego terrorysty szukacie, prawdziwy terrorysta siedzi w innym sektorze Rady Najwyższej — to autor ustawy językowej Wadym Kolesniczenko”. Ja pod wpływem emocji mówiłem o trotylu, którego na oczy nie widziałem, ale jeśli mówić poważnie, to materiały wybuchowe w porównaniu z tą ustawą Kolesniczenki to dziecinna zabawka. Ta ustawa to atomowa bomba podłożona pod fundamenty ukraińskiej państwowości. Sąd uznał, że zastosowana terminologia nie może być uznana za nadmierną”. Powołując się na Konstytucję Ukrainy, Kodeks postępowania cywilnego, Ustawę Ukrainy „O informacji”, sąd postanowił oddalić powództwo. To było dla mnie ogromnym zaskoczeniem. — Ale przecież Pan najwyraźniej przedstawił sądowi ważne argumenty? — Wszystkie te argumenty dowodzą, że miałem prawo tak się wypowiedzieć. Po pierwsze — ta ustawa językowa bez wątpienia narusza Konstytucję Ukrainy. Ponadto, występując w debacie w sądzie, odczytałem tekst Przysięgi deputowanego ludowego Ukrainy, którą składa on, obejmując swoje obowiązki. I jeśli porównać tę ustawę, produkt twórczej pracy Kolesniczenki, z tekstem Przysięgi, to jest ona sprzeczna z tym, co przysięgał Kolesniczenko, obejmując obowiązki deputowanego ludowego. W Przysiędze deputowanego zaznaczono, że przysięga on na wierność Ukrainie, zobowiązuje się wszystkimi swoimi siłami bronić jej suwerenności i niepodległości. A ta ustawa je niszczy. Deputowany zobowiązywał się dbać o dobro Ojczyzny, dobrobyt narodu, przestrzegać Konstytucji i ustaw Ukrainy, wykonywać swoje obowiązki w interesie rodaków. Zatem, nawet wychodząc z tej Przysięgi, miałem wszelkie podstawy, by nazwać tego człowieka działającym wbrew interesom państwa ukraińskiego, narodu, pracującym na rzecz innego kraju. Dlatego miałem wszelkie podstawy, by nazwać go agentem Kremla i prawdziwym terrorystą, który niszczy fundamenty państwa. Co więcej, dowodziłem przed sądem, że gdyby Kolesniczenko zdobył się jako obywatel Ukrainy na należyte nauczenie się języka ukraińskiego, nie miałby podstaw do obrażania się. Bierzemy słownik języka ukraińskiego i znajdujemy tam słowo „agent”. Co ono oznacza? Dowodziłem przed sądem, że gdybym nazwał Kolesniczenkę agentem firmy reklamowej, agentem ubezpieczeniowym, czy by się obraził? A Kreml to też firma, która ma swoich pracowników, agenturę, która rozwiązuje sprawy swojego pracodawcy, czyli Kremla. Po co więc się obrażać? Gdyby Kolesniczenko dobrze uczył się języka ukraińskiego, to w słowniku synonimów znalazłby, jak nasz naród, mądry twórca swojego języka, nazywa tych, którzy zdradzają interesy narodowe. Otóż takich epitetów jest około trzech dziesiątek. Naród nazywa takich jak Kolesniczenko swoim wrogiem, prowokatorem, agentem, maroderem, gwałcicielem, sprzedawczykiem, skórą, Judaszem, janczarem, pokracznym i tak dalej. Więc określenia przytoczone tutaj są absolutnie sprawiedliwe w odniesieniu do takich ludzi. Następnie. W swoich ocennych wnioskach, bo właściwie to moja ocena działalności tego człowieka, przedstawiłem sądowi mnóstwo wniosków naukowych bardzo poważnych instytucji — narodowych, państwowych, akademickich. Zacząć od wniosków dotyczących ustawy Zarządu Analitycznego Rady Najwyższej, które nie zostawiły suchej nitki na tej ustawie. Nawet Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy, którym kieruje partyjny kolega Kolesniczenki Ławrynowycz, nie wydało pozytywnej oceny, Ministerstwo Finansów było przeciwne uchwaleniu takiej ustawy, gdyż tworzy ona dywersję gospodarczą, jej wdrożenie wymaga minimum 17 mld hrywien. To także Instytut Państwa i Prawa imienia Koreckiego, który kategorycznie wystąpił przeciwko uchwaleniu takiej ustawy. To Instytut Badań Politycznych i Etnonarodowych, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, to wnioski Komisji Weneckiej. To wypowiedzi Wysokiego Komisarza OBWE Vollebaeka, z którym spotkałem się osobiście i który na konferencji prasowej po spotkaniu ze mną jako zastępcą przewodniczącego komisji parlamentarnej ds. kultury i duchowości, komisji branżowej, która również odrzuciła tę ustawę, zaznaczył, że ustawa „proteguje” tylko język rosyjski. Sekretarz Generalny Rady Europy pan Jagland, który przebywał w tym czasie na Ukrainie, również oświadczył, że ta ustawa chroni tylko język rosyjski. Zgodnie z art. 30 Ustawy Ukrainy „O informacji”, nikt nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za wyrażanie ocennych sądów. Analizując treść zaskarżonych twierdzeń, sąd dochodzi do bezspornego wniosku, że nie zawierają one danych faktycznych, a jedynie wypowiedzi, które nie mogą być interpretowane jako zawierające dane faktyczne, ze względu na charakter użycia środków językowych, w szczególności hiperbol, alegorii, satyry, i nie mogą być sprawdzone pod kątem ich zgodności z rzeczywistością. Dlatego na podstawie cz. 2 art. 30 Ustawy Ukrainy „O informacji” są ocenami. Zgodnie z artykułem 277 Kodeksu Cywilnego oceny nie są przedmiotem ochrony sądowej, co odpowiada orzecznictwu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przy interpretacji postanowień artykułu 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ratyfikowanej przez Ustawę Ukrainy z dnia 7 lipca 1997 roku nr 475/97-VR (dalej — Konwencja). Artykuł 10 Konwencji chroni nie tylko istotę przedstawionych idei i informacji, ale także formę, w jakiej zostały one przekazane. Sąd ustala, że nie ma elementów faktycznych, które dowodziłyby, że wypowiedzi były podyktowane celowym zamiarem pozwanego wyrządzenia szkody reputacji powoda, pomimo że zostały sformułowane w niezwykle ostrych słowach. Jednakże, zważywszy na fakt, że zostały one wygłoszone w sprawach o poważnym znaczeniu społecznym i dotyczyły ogólnokrajowej polityki w sferze wzmacniania statusu państwowego języka ukraińskiego jako jednego z najważniejszych czynników tożsamości narodowej narodu ukraińskiego, gwarancji jego suwerenności narodowo-państwowej, sąd uważa, że zastosowana terminologia nie może być uznana za nadmierną. Powód ma prawo do ochrony swojego prawa prywatnego na podstawie ust. 2 art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka, ale granica tej ochrony jego reputacji musi być taka, aby zapewnić również swobodną dyskusję na temat jego działań jako osoby będącej deputowanym ludowym Ukrainy — osobą publiczną, granica dopuszczalnej krytyki wobec której jest szersza niż wobec osoby prywatnej. Kierując się art. 3, 28, 34 Konstytucji Ukrainy, art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 15, 16, 200, 277, 297, 299 Kodeksu cywilnego Ukrainy, art. 30 Ustawy Ukrainy „O informacji” w redakcji z dnia 13.11.2011 roku, art. 10, 60, 88, 212—214, 223, 294 Kodeksu postępowania cywilnego Ukrainy, sąd — POSTANOWIŁ: W zaspokojeniu powództwa Kolesniczenki Wadyma Wasylowycza przeciwko Kendziorowi Jarosławowi Mychajłowyczowi o ochronę czci, godności, reputacji zawodowej odmówić”. — Zatem argumentów było aż nadto. — Wnioski szanownych instytucji bywały momentami znacznie ostrzejsze niż moje wypowiedzi. Są tam wnioski, że ta ustawa językowa po prostu godzi w suwerenność państwową i niepodległość Ukrainy, prowokuje rozłam kraju. To już w ogóle zamach na państwowość Ukrainy, a zatem powinien wejść w życie Kodeks karny, gdyż jest to zdrada stanu, wielkie przestępstwo. Przytaczałem na swoje poparcie stanowisko pierwszego Prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka, który oświadczył: „Nie przeżyłbym, gdyby ukraińska stolica stała się rosyjskojęzyczna. To proponują ignoranci w Radzie Najwyższej, ponieważ służą organizacjom, które istnieją na Ukrainie, ale ich centra są w Moskwie”. Akademik Mykoła Żułynski powiedział o tej ustawie: „Uważam, że to zdradziecka polityka Rady Najwyższej”. Te argumenty odegrały wielką rolę w tym, że sędzia miała wszelkie podstawy, by odrzucić ten pozew. Czytałem na jednej ze stron internetowych reakcję Kolesniczenki na pierwsze posiedzenie sądu. Oświadczył 12 września (cytuję w oryginale): „Każdy powinien odpowiadać za swoje słowa. Kozły trzeba postawić w stajni… Kozły, które mi ciągle o czymś opowiadają, muszą ponieść za to odpowiedzialność. Każdego postawimy na swoim miejscu, w stajni”. Zatem kończąc swoje wystąpienie w debatach sądowych, zwróciłem się do sędzi Bortnyckiej tak: „Wysoki Sądzie, w tym przypadku abstrahujmy od naszych stanowisk: ja nie jestem deputowanym ludowym, Pani nie jest sędzią, jesteśmy po prostu obywatelami Ukrainy. I wierzę, że Pani nie chce żyć w „stajni”, o której mówi Kolesniczenko i do której chce zagnać nas, Ukraińców. I wierzę, że ma Pani godność narodową, dumę i chce Pani żyć w państwie narodowym, gdzie panuje demokracja, szacunek do praw człowieka, państwie, które ma swój język, pieśń, modlitwę, historię, bohaterów”. Rozmawiał Petro ANTONENKO Od redakcji. Ta historia sądowa może stać się przykładem dla każdego obywatela. Zatem, kiedy depczą Waszą godność, a na dodatek grożą „postawieniem w stajni”, trzeba się bronić. Do tego istnieją nasze ukraińskie prawa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Z orzeczenia Peczerskiego Sądu Rejonowego w imieniu Ukrainy

26 października 2012 roku Peczerski Sąd Rejonowy m. Kijowa w składzie: przewodnicząca sędzia — Bortnicka W.W., sekretarka — Klymenko O.I., rozpatrzywszy na jawnym posiedzeniu sądowym sprawę cywilną ze powództwa Kolesniczenki Wadima Wasylowicza przeciwko Kendzorowi Jarosławowi Michajłowiczowi o ochronę czci, godności, reputacji zawodowej, ORZEKŁ: Sąd, wysłuchawszy stron, zbadawszy i oceniwszy pisemne dowody w sprawie w ich całokształcie, dochodzi do wniosku, że powództwo nie podlega uwzględnieniu, na podstawie następujących ustaleń. Art. 34 Konstytucji Ukrainy gwarantuje prawo do wolności myśli i słowa, do swobodnego wyrażania swoich poglądów i przekonań.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

przewodniczącego rady nadzorczej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka Iwana Teodozijowycza Korsaka, doktora nauk ekonomicznych, profesora Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacyjnych Jurija Mykołajowycza Safonowa, przedstawiciela Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczącą zarządu Rówieńskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidię Huriwną Rybenko, zwyciężczynię IV etapu VIII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, wykładowczynię wydziału humanistycznego, aspirantkę Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Wiktorię Nazaruk. Zwycięzców i laureatów wszystkich poprzednich konkursów nagrodzono specjalnymi dyplomami z podpisem Prezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyra Zahorija, przewodniczącego jury konkursu Pawła Hrycenki oraz przewodniczącego Rady Koordynacyjnej konkursu Mychajła Słaboszpyćkiego, a także cennymi prezentami i zestawami książek. Takie same nagrody otrzymali nauczyciele, których wychowankowie osiągnęli sukces w językowym maratonie. Po uroczystej części święta odbył się koncert oraz złożenie kwiatów przez zwycięzców konkursu imienia P. Jacyka z różnych lat pod pomnikiem Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. steli „Kronikarzom Rusi-Ukrainy — orędownikom ukraińskiego piśmiennictwa”. Po świątecznym wiecu w świetlicy „Proświty” odbył się drugi etap forum obwodowego „Ochrońmy język ojczysty”. Moderatorem posiedzenia był znany bukowiński politolog, członek Proświty Ihor Burkut. Uczestnicy wydarzenia, uczniowie i studenci Czerniowiec, opowiedzieli się za koniecznością istnienia na Ukrainie jednego języka państwowego — ukraińskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Polityka władzy skierowana na przywrócenie ucisku narodowego Ukraińców, ustanowienie dyktatury

10 listopada w pomieszczeniu użhorodzkiego Domu Ludowego „Proświty” odbyło się obwodowe forum społeczności „Obrońmy język ukraiński, państwowość i demokrację”. Inicjatorem było Zakarpackie Obwodowe Zjednoczenie „Proświty” im. T. Szewczenki, forum wsparły inne organizacje. Oprócz użhorodczyków wzięli w nim udział przedstawiciele rejonów wynohradiwskiego, mukaczewskiego, rachowskiego, tiaczewskiego i innych. Forum pobłogosławili księża Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej oraz Zakarpackiej Eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Rozpatrzono kwestie: „O zagrożeniu dla języka ukraińskiego jako podstawy bytu naszego narodu, a także dla ukraińskiej państwowości, demokracji, niebezpieczeństwie deukrainizacji Ukrainy i ustanowienia w niej dyktatury”. Z referatem wystąpił przewodniczący obwodowej „Proświty” im. T. Szewczenki, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Pipasz, w dyskusji wzięli udział: doktor nauk filologicznych, profesor Pawło Czuczka, doktor nauk filologicznych Iwan Chłanta, dziekan rejonu wielkoberezniańskiego MGE ks. Wasyl Danyłasz, przewodniczący Mukaczewskiej miejsko-rejonowej „Proświty” Wasyl Sofiłkanycz, przewodniczący Zakarpackiej organizacji obwodowej WS „Swoboda” Ołeh Kucyn, nauczycielka, poetka z Użhorodu Ołena Pekar, nauczycielka-emerytka z W. Byczkowa Irma Herłan i inni. Na forum przyjęto Uchwałę, którą podajemy tutaj (w skrócie). Uchwała Zakarpackiego obwodowego forum społeczności „Obrońmy język ukraiński, państwowość i demokrację” 1. Uczestnicy forum oceniają politykę wewnętrzną obecnej władzy, kontrolowanej przez Partię Regionów, a kierowanej przez prezydenta Janukowycza, jako skierowaną przeciwko narodowi ukraińskiemu. Jest ona skrajnie ukrainofobiczna, antynarodowa, antydemokratyczna, skierowana na deukrainizację Ukrainy. Jaskrawym przykładem jest uchwalenie przez komuno-regionalną większość Rady Najwyższej antykonstytucyjnej ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki, podpisanie jej przez prezydenta W. Janukowycza. Ustawa stwarza warunki do wypchnięcia języka ukraińskiego — języka narodu tytularnego naszego państwa — na margines. Priorytet przy tym znów będzie miał język byłych kolonizatorów — rosyjski. Taka polityka obecnej władzy daje wszelkie podstawy, by nazwać ją okupacyjną i antyukraińską. Wyraźnie przejawia się kurs na ustanowienie na Ukrainie totalitarnej dyktatury. Szczególnie jaskrawo świadczą o tym niedawne wydarzenia związane z próbą bezprawną, siłową metodą zmiany wyników wyborów w szeregu okręgów większościowych. Uważamy, że w tej sytuacji tylko aktywna postawa i opór wszystkich obywateli, jednoczenie sił demokratycznych, ich wspólne działania mogą zatrzymać ten kurs władzy na deukrainizację Ukrainy i ustanowienie dyktatorskiego, antynarodowego reżimu. 2. Każdy obywatel Ukrainy, który uzna, że przez bezczynność W. Janukowycza naruszane są jego prawa gwarantowane przez Konstytucję Ukrainy, będzie miał wszelkie podstawy, by podać go do sądu. Siłom demokratycznym Ukrainy warto będzie nie tylko wzywać ich do tego, ale i zorganizować ogólnoukraińską kampanię obywatelską. mógł”. Pierwsze liczne spotkanie odbyło się 11 listopada w Dniepropietrowsku przy pomniku Tarasa Szewczenki. W celu uzyskania operatywnej informacji kontakty w Zaporożu: m. Zaporoże, ul. 40-lecia Radzieckiej Ukrainy, 86-a, m. 56, [kontakt ukryty], [kontakt ukryty], e-mail — [kontakt ukryty] Kontakty osobiste na trasie: [kontakt ukryty] Dane do wpłat na zapewnienie przeprowadzenia akcji: R/r nr 26000301150713 w Terytorialnie wyodrębnionym bezbilansowym oddziale nr 10007/0265 filii Zakarpackiego Zarządu Obwodowego OAO „Oszczadbank”, MFO 313957, kod identyfikacyjny 20502761 (na przeprowadzenie akcji „Siczowy szlak Proświty”). Centrum Prasowe ZOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, zdjęcie Hałyny Jehorowej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Konkurs trwa na całej Ukrainie

9 listopada w Równem oficjalnie rozpoczął się XIII Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Piotra Jacyka. Przed tą datą nadeszło pozdrowienie od Światowego Kongresu Ukraińców, w którym zaznaczono: „Od czasu swojego istnienia Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego, ufundowany znanym kanadyjskim mecenasem ukraińskiego pochodzenia Piotrem Jacykiem, rozprzestrzenił się zarówno na Ukrainie, jak i w wielu krajach zamieszkania diaspory ukraińskiej, zyskując status masowego projektu narodowego. Wielka w tym zasługa tkwi w pragnieniu ukraińskich studentów i uczniów poznania głębi języka ukraińskiego, a także w bezinteresownej pracy organizatorów i mecenasów konkursu oraz w podwójnej roli rodziców i nauczycieli, którzy zaszczepili miłość do ojczystego słowa. Symboliczne jest, że każdego roku konkurs języka ukraińskiego rozpoczyna się w Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Język ukraiński jest ojczysty dla milionów Ukraińców, zamieszkujących Ukrainę i daleko poza jej granicami. Najcenniejszy duchowy skarb naszego narodu, język ukraiński odgrywa wielką rolę w umacnianiu ukraińskiej państwowości, zachowaniu tożsamości narodowej i konsolidacji światowego ukraińskiego świata. Dlatego właśnie Światowy Kongres Ukraińców przykłada szczególnej wagi do rozwoju języka ukraińskiego w diasporze oraz w Ukrainy, a także zdecydowanie przeciwstawia się rusyfikacji, która stanowi poważne zagrożenie dla przyszłości języka ukraińskiego jako jedynego państwowego”. Specjalne pozdrowienia dla organizatorów i uczestników konkursu nadeszły od przewodniczącego Równeńskiej obwodowej administracji państwowej Wasyla Bertasza oraz od przewodniczącego Równeńskiej obwodowej rady Jurija Kiczatego, a kierownik wydziału edukacji i nauki obwodowej administracji państwowej Iwan Wietrow, otwierając uroczystości w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym, podkreślił: „Pedagodzy, uczniowie, studenci Równeńszczyzny chętnie witają uroczyste zgromadzenie, poświęcone otwarciu XIII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Piotra Jaćyka. Życzę wam wysokości i mocy ducha, pokoju i zgody, zdrowia i dobrobytu, abyście czcili Słowo, abyście trwali w wiekach!” Ze słowami powitania do uczestników wydarzenia zwrócili się: arcybiskup Równeński i Ostrogski Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Ilarion, zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ołeksij Wołodymyrowicz Hubanow, wiceprezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Michaił Wasylowicz Watuliak, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, członek rady powierniczej konkursu Mykoła Hryhorowycz Żulynskyj, zastępca

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

„Szlak Siczy «Proświty»"

Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów W Dzień Pisma i Języka Ukraińskiego z Zaporoża do Kijowa z akcją „Szlak Siczy «Proświty»" wyruszył przewodniczący Zarządu Zaporoskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta" im. Tarasa Szewczenki, członek Siczowego Bractwa Duchowego Ołeh Tkaczenko. Ołeh Walentynowycz planuje przejść 560 km w ciągu 29 dni, odwiedzając około stu miejscowości, i 8 grudnia 2012 roku w 144. rocznicę powstania „Proświty" dotrzeć do Głównej Poczty w Kijowie. Celem akcji „Szlak Siczy «Proświty»" jest przywiezienie z Zaporoża do Kijowa ducha Chortycy, ducha Siczy oraz zarejestrowanie w Sekretariacie nowo wybranej Rady Najwyższej Ukrainy „Żądań" nr wych. 09/14 z 7 września 2012 roku: „Podsycaniu wrogości międzynarodowej i międzyetnicznej konfrontacji postawimy solidną zaporę"; przekazanie naszym rodakom głównego hasła akcji: jesteśmy Ukraińcami, niezależnie od narodowej, politycznej i religijnej przynależności, i nie trzeba politykierom nas dzielić, jesteśmy jedną monolityczną ukraińską rodziną, a naród ukraiński musi wreszcie wziąć na siebie odpowiedzialność za los państwa i każdego z nas. Ponadto Ołeh Tkaczenko chce spojrzeć na naszą matuchnę-Ukrainę oczami pieszego wędrowca-pielgrzyma, zobaczyć, jak żyje Ukraina po obu stronach Szlaku Siczy. Trasa prowadzi przez obwody: zaporoski, dniepropetrowski, połtawski, kirowohradzki, czerkaski, kijowski oraz przez Kijów. W każdej miejscowości odbywać się będą spotkania i zbierane będą podpisy na poparcie „Ви-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Brońmy ojczystej!

Maria PELECH, sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Z przemówieniami wystąpili naukowcy Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, miejscowi pisarze, młodzież twórcza, przedstawiciele inteligencji regionu. Wyrażali zaniepokojenie tym, że państwo swoimi działaniami zagraża pełnemu rozwojowi języka ukraińskiego. Jak zaznaczył przewodniczący obwodowego zrzeszenia WUT «Proświta» Ostap Sawczuk, Dzień Pisma i Języka Ukraińskiego to wielkie duchowe święto, które dobitnie świadczy o wielowiekowej, pełnej trudów drodze rozwoju rodzimego słowa. Jednak żadne uciski nie zdołały pozbawić ludzi naturalnego prawa do mówienia prajęzykiem ojców. „Dzisiejszy uroczysty mityng to wyraz naszej głębokiej wdzięczności wszystkim poprzednim pokoleniom krzewicieli i obrońców ukraińskiego piśmiennictwa, a zarazem przypomnienie obecnym i następnym pokoleniom o potrzebie godnej kontynuacji sprawy, którą oni rozpoczęli”, — powiedział Ostap Sawczuk. Oprócz przemówień uczestnicy mityngu wysłuchali pieśni w wykonaniu chóru «Proświty» „Homin Bukowyny”. Podczas akcji wręczono dyplomy i nagrody w postaci listów gratulacyjnych zwycięzcom konkursu „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem od urodzenia!”. Odznaczenia „Budowniczy Ukrainy” otrzymali znani aktywiści miejscowej «Proświty»: zasłużony działacz sztuki Wasyl Selezinka, zasłużona działaczka kultury Maria Dowhań oraz przewodnicząca Niepołokowieckiego oddziału «Proświty» w powiecie kicmańskim Olha Pałamarczuk. Na zakończenie świątecznego mityngu złożono kwiaty do pamiątkowej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Tuż przed Dniem Języka i Pisma Ukraińskiego w murach Narodowej Parlamentarnej Biblioteki Ukrainy odbyła się prezentacja nowego akademickiego objaśniającego „Słownika języka ukraińskiego”. Jest to rezultat wieloletniej tytanicznej pracy leksykografów Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wydanie powstało na bazie Leksykalnej kartoteki Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy i zostało zrealizowane przez Centrum Wydawnicze „Proświta”. Według słów przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana akademicki słownik w tym formacie to wydarzenie o skali ogólnonarodowej: „Chociaż jest jednotomowy, to jest to znaczny zasięg. Musimy zrozumieć, że nawet w najgorszym okresie dla języka ukraińskiego, który Ukraina przeżywa dziś, można i trzeba wykonywać swoją pracę. Dzięki entuzjazmowi i wytrwałości możemy w tej wojnie zdobywać przyczółek za przyczółkiem. Walka o język jest długotrwała, a najważniejszymi argumentami w niej są nasza praca w każdym obszarze. Każde słowo zdobywało wielką przestrzeń i czas, każde słowo zapisane w słowniku to ogromna historia. Aby objąć tak ogromny zasób „od Sanu po Don” jednym informacyjnym rzędem języka, potrzeba było wielu wieków”. Paweł Michajłowicz podziękował wszystkim autorom, którzy przyczynili się do pracy nad słownikiem, a także podkreślił, że w tym roku planowane jest przeniesienie słownika na nośniki elektroniczne. Słownik ukazuje różne aspekty i charakterystyki żywego fiw, aby zrozumieć wszystkie te metody pracy, zaproponować własny standard, który ma obowiązywać w nowym słowniku, i krok po kroku ten standard realizować. To praca rozumu i serca” – podsumował kierownik projektu naukowego. Warto powiedzieć, że słownik planowano na 60 arkuszy drukarskich, a w rezultacie otrzymano 160. Autorzy objaśniającego słownika traktują go nie jako finał pracy, lecz jako finał startu, ponieważ po słowniku powstawać będą kolejne, w których uwzględniane będą życzenia, uwagi, krytyczne i życzliwe uwagi. „Ważne, aby nasi czytelnicy nie leniwili się przedstawiać swoje propozycje i uwagi, żeby w kolejnych wydaniach można je było uwzględnić”. …burzliwe oklaski. Grupa chóralna „Darniczanka” wezwała: „Jednajmy się, droga rodzino”. Nie można pominąć uwagą występu Kijowskiego Teatru Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” oraz innych zespołów. Najlepszymi artystami tego dnia byli jednak chłopcy i dziewczynki ze wzorcowego Teatru Pieśni „Ładoniki”, w wykonaniu których zabrzmiały „Oj, zejdźmy się, rodzie” oraz „Bądźmy, hej”. Materiały przygotowała Uliana WOŁIKOWSKA. Zdjęcia Ołeksandra LYTWYNENKA.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Praca rozumu i serca

słowa, czyli wymowę, pisownię, pochodzenie itd.; ekspresyjne oraz obrazowo-artystyczne cechy ukraińskiego leksykonu. W słowniku połączono sposób gniazdowy ze zwykłym, tak że określenie liczby słów jest bardzo trudne; zawiera ich ponad 20 tysięcy. Dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hryceńko powiedział, że projekt ten zaczął się dawno temu. Myśl o potrzebie posiadania jednotomowego słownika zrodziła się w łonie zespołu leksykografów, którymi przez wiele lat z powodzeniem kierował Leonid Pałamarczuk. Zaproponował on, aby po zakończeniu pracy nad Wielkim akademickim słownikiem objaśniającym w 11 tomach opracować słownik, który byłby pochodny, lecz pod względem jakości przedstawiał... mowy”. A Jurij Bohuckyj podkreślił, że język ma twórcze znaczenie dla człowieka, daje energię do tworzenia bytu. „Mamy wszelkie perspektywy, aby ukraiński język nadal był państwowym. Istnieje państwo i jest jeden państwowy język — i kropka. Ludzkość jest różnolica i wielojęzyczna, niech w państwie ukraińskim rozwijają się inne języki, ale nie kosztem ukraińskiego”. Chór etnograficzny „Homin” (kierownik artystyczny Leopold Jaszczenko) lenie głównego materiału, leksykalnego i semantycznego, byłoby wyczerpujące. „Żaden słownik nie może w pełni zaspokoić potrzeby człowieka w znajomości języka, ponieważ człowiek i jego potrzeby są tak dynamiczne, a chęć poznawania coraz więcej tak wzrasta z każdym dniem, że żadna armia leksykografów nigdy nie nadąży za tymi potrzebami, lecz mimo to wypełniać podstawową funkcję: utrwalać to, co w języku najlepsze, wydobywać to, co pozostało z indywidualnego użycia słów, z zabytków, co pozostaje w aktywnym użyciu, co rozproszone jest w gwarach, ale wchodzi w standard literacki, atestować i przedstawiać w odpowiedni sposób. Musimy rozumieć, jak wielka jest odpowiedzialność współczesnego pokolenia leksykografów wykonał optymistyczną pieśń „Strzeżmy swego imienia”, którą można nazwać uroczystym hymnem każdego Ukraińca. Narodowy artysta Ukrainy Andrij Demydenko podkreślił, że wkrótce Ukraina będzie obchodzić 100-lecie urodzin przedziwnego liryka A. Małyszki i obdarzył swoim mistrzowskim wykonaniem własnej poezji poczucie jesiennej sagi. Pieśni „Mowo rodzima” w wykonaniu czternastoletniej ukraińskiej śpiewaczki Natalii Szynkarenko oraz „Do Ukraińców” w wykonaniu narodowego artysty Ukrainy Olega Marcynkiwskiego wywołały burz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Brzmij, rodzima mowo

Już po raz kolejny 9 listopada, w dniu urodzin Nestora-kronikarza, Ukraina obchodzi Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Z tej okazji w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego odbyło się Literacko-artystyczne święto. Imprezę otworzyli słowami powitania przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan oraz pierwszy zastępca ministra kultury Ukrainy Jurij Bohuckyj. „Za naszym językiem stoją tysiące pokoleń, które na ogromnej przestrzeni geograficznej kształtowały cały ten zasób naszego języka. Rozwój języka ukraińskiego jest fantastyczny i nigdy nie zamuli się, ponieważ to koryto oceaniczne, a skoro mamy taki językowy kontynent, to jesteśmy gwarantowani wiecznością” — zwrócił się do audytorium Pawło Mychajłowycz. Podarował Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy nowy jednotomowy objaśniający „Słownik języka ukraińskiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Przyznanie Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki to jedno z najbardziej znaczących wydarzeń w życiu literackim i społecznym Ukrainy. Społeczeństwo ma możliwość zapoznania się z twórczością nominowanych, omówienia ich dorobku w mediach, uczestnictwa w wieczorach autorskich, wystawach i spotkaniach artystycznych. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki w tym roku zgłosiło do otrzymania Narodowej Nagrody poetę Jurija Buriaka, prozaika Lewka Riznyka, prozaika, satyryka, publicystę Ołeha Czornohuza, reżysera filmowego Mychajła Iljenka, historyka sztuki Bohdana Tymkiwa. O twórczości każdego z nich opowiemy na łamach „Słowa Proświty”. Dziś czytajcie wywiad z Lewkiem Riznykiem oraz recenzje nowej książki „Sztuka Ukrainy i diaspory: drzeworytnictwo sakralne i użytkowe” (wyd. 2, przerobione i uzupełnione. — Iwano-Frankiwsk: Nowa Zorya, 2012) zasłużonego działacza sztuki, profesora Bohdana Tymkiwa. Liczymy na to, że przyłączycie się do dyskusji i prześlecie nam swoje opinie. wnętrze świątyni. Znacząco uzupełniono także materiał ilustracyjny nowymi wysokiej jakości fotografiami sakralnych dzieł rodzimych i diasporalnych artystów, które pozwalają głębiej zrozumieć ich twórczość. Ważne miejsce w książce zajmują kwestie wzajemnych związków tradycji artystycznych współczesnych twórców Ukrainy z dorobkiem twórców diaspory, które nie zostały w pełni przedstawione w rodzimej literaturze historycznoartystycznej, kulturoznawczej i historycznej. Właściwie w książce po raz pierwszy podano informacje o wielu artystach diasporalnych, znanych na całym świecie, ale nieznanych na Ukrainie. Analizę ich twórczości autor rozpatruje przez pryzmat tradycji narodowych, ukształtowanych przez wiele pokoleń artystów w ciągu tysiącletniej historii kształtowania się i rozwoju ukraińskiej sztuki drzeworytniczej. Nowa książka profesora B. Tymkiwa ma wielkie znaczenie dla dalszego rozwoju kultury narodowej, wzbogacenia jej o nowe fakty historyczno-artystyczne, a także przyczyni się do pogłębionego zapoznania młodszego pokolenia ze sakralną i dekoracyjno-użytkową sztuką Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Utwory literackie zgłoszone do otrzymania Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2013 roku

Sekretariat Komitetu Szewczenkowskiego, zgodnie z Regulaminem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zakończył przyjmowanie dokumentów od instytucji, organizacji i związków twórczych, które zgłosiły utwory literackie i artystyczne do otrzymania Narodowej Nagrody. LITERATURA Kostiantyn Moskalec, tom poezji „Myśliwi na śniegu”; Myrosław Doczynec, książki „Wiecznik. Spowiedź na przełęczy ducha”, „Krynicznik. Diariusz najbogatszego człowieka Domeny Mukaczewskiej”; Petro Korobczuk, tom poezji „Bosy flet”; Natalia Okolitenko, książka „Ros-Maria”; Hennadij Szypkiwski (Szczypkowski), trylogia „Towtry”; Jurij Buriak, tom poezji „Amalgamat”; Leonid Horlacz, tom poezji „Znak zbitego jarzma”; Wołodymyr Łys, książka „Stulecie Jakowa”; Walerij Hużwa, tomy poezji „Porcelanowy anioł”, „Wieża”, „Lustro”; Ljubow Proć, tom poezji „Grupa krwi”; Lewko Riznyk, trylogia „Samotność proroka”, „Poeta i Władyka”, „Doktor i Profesor”; Ljubow Ponomarenko, książka „Niebieskie jabłko dla Iłonki”; Mykoła Borowko, tom poezji „Rondele”; Ołeksandr Astafjew, tomy poezji „Bliźnięta moje, oczy”, „Katalog rzeczy”, „Lwów. Do pytania”; Myhajło Pasicznyk, tom poezji „W olszach tych krew mojej grupy”. LITERATUROZNAWSTWO I HISTORIA SZTUKI Dmytro Stepowyk, książka „Historia ukraińskiej ikony X–XX wieków”; Ołeksij Kononenko, książka „Ukraińska mitologia i dziedzictwo kulturowe”; Bohdan Tymkiw, książka „Sztuka Ukrainy i diaspory: drzeworytnictwo sakralne i użytkowe”; Myhajło Chaj, książka „Muzyczno-instrumentalna kultura Ukraińców (tradycja folklorystyczna)”; Serhij Halczenko, za autorską serię „Heurystyczne badania i publikacja spuścizny Tarasa Szewczenki”. PUBLICYSTYKA I DZIENNIKARSTWO Oleh Czornohuz, książka „Samobójca z powołania”; Roman Kowal, książka „Myhajło Hawrylko i piórem, i szablą”; Wołodymyr Bilinski, książka „Kraina Moksel, czyli Moskowia” (w 3 tomach); Ołeksandr Deko, publicystyczne utwory opublikowane w ciągu ostatnich pięciu lat w czasopiśmie „Soborność”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Przez pryzmat tradycji narodowych

Aleksander BEREHOWSKI, dyrektor generalny Państwowego Rezerwatu „Dawny Halicz”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Praca Bohdana Tymkiwa zebrała pod jedną okładką niezwykle interesujące wzory sakralnej i użytkowej snycerki. Dzieła, istniejące w realnym życiu oddzielnie, dzięki talentowi autora przekształciły się w jeden wielki skarbiec ukraińskiej sztuki. Zapoznanie się z tymi przedmiotami znacznie poszerza nasze wiadomości o twórczości wielu pokoleń artystów na Ukrainie i poza jej granicami. W nowym wydaniu znacząco rozszerzono materiał o ewolucyjnym rozwoju snycerki ikonostasowej oraz o osobliwościach zdobienia innych przedmiotów liturgicznych i obrzędowych, które tworzą spójną cało­ść in-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Ludowe rozumienie Bożej łaski

Michajło DEJNEHA, dyrektor Muzeum Sztuk Zakarpacia Książka B. Tymkiwa „Sztuka Ukrainy i diaspory: rzeźba w drewnie sakralna i użytkowa” poświęcona jest ważnej dziedzinie ukraińskiej sztuki — rzeźbie w drewnie. Ten rodzaj rzemiosła artystycznego rozwijał się w jednym nurcie z zachodnioeuropejską i ukraińską sztuką dekoracyjno-użytkową. Wspólne cechy myślenia artystycznego obecne są w tektonice form, czasem w strukturze zdobienia, a przede wszystkim w ludowym rozumieniu piękna sił duchowych, Bożej łaski. Szczególnej uwagi wymagają kwestie rozwoju ukraińskiej sakralnej rzeźby w drewnie, zwłaszcza ikonostasu, który przeszedł złożoną drogę ewolucji od przedołtarzowej przegrody wczesnochrześcijańskich świątyń po arcydzieła baroku kozackiego i dzieła artystyczne kolejnych stuleci. Profesor B. Tymkiw dogłębnie przeanalizował twórczość współczesnych artystów Ukrainy, ukazał ich znaczenie i rolę zarówno w rozwoju sztuki sakralnej i użytkowej, jak i kultury narodowej w ogóle. Poruszając okres ateizmu, kiedy przerwano rozwój sztuki sakralnej na Ukrainie, autor książki przedstawia działalność twórczą artystów ukraińskiej diaspory, którzy godnie kontynuowali odwieczne tradycje sztuki narodowej poza Ojczyzną. Najlepsze dzieła tych artystów szeroko zaprezentowano w ilustracjach książki. Praca Bohdana Tymkiwa znacznie wzbogaciła duchowy dorobek rodzimej kultury i uzupełniła historię ukraińskiej sztuki dekoracyjno-użytkowej nowymi informacjami o niezwykle cennych dziełach sakralnej rzeźby w drewnie, znajdujących się na Ukrainie i poza jej granicami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Powrót do wartości duchowych kultury sakralnej

Mykoła STOROŻENKO, kierownik twórczej pracowni malarstwa cerkiewnego, akademik NAMU, Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, profesor Nowe wydanie książki profesora Bohdana Tymkiwa „Sztuka Ukrainy i diaspory: sakralna i użytkowa rzeźba w drewnie” zaskakuje znacznym uzupełnieniem części tekstowej i ilustracyjnej. Przede wszystkim autor dokładniej przeanalizował cechy artystyczne i stylistyczne rzeźbienia ikonostasów w minionych wiekach oraz w XXI w., włączając zarówno zachowane zabytki, jak i dzieła współczesnych twórców. Pozwoliło to stworzyć całościowy obraz kształtowania się i rozwoju sakralnej sztuki Ukrainy. Bez wątpienia drugie wydanie książki nie straciło swojej aktualności także dziś, gdyż stało się swoistym przewodnikiem dla wielu młodych artystów i historyków sztuki w dziedzinie sakralnej sztuki. Autor gruntownie scharakteryzował tendencje stosowania rzeźbionego dekoru w wystroju wnętrza ukraińskich cerkwi, który doskonalił się w ciągu wielu epok historycznych. Dotyczy to przede wszystkim kluczowego elementu wnętrza świątyni — ikonostasu, który najwyraźniej odzwierciedla cały szlak rozwoju i kształtowania się ukraińskiej sakralnej rzeźby. Ważne, że B. Tymkiw zwraca także uwagę na ikonografię i malowidła ścienne, które wraz z rzeźbionym dekorem tworzą całościowy obraz świątyni. Na kartach pracy przeanalizowano złożony proces powrotu do wartości duchowych kultury sakralnej, utraconych w ciągu 80 lat, odrodzenia artystycznych osiągnięć najlepszych szkół architektury cerkiewnej, ikonografii i snycerstwa minionych wieków. Ogólnie rzecz biorąc, ta praca jest nieocenionym wkładem B. Tymkiwa w narodową kulturę duchową, gdyż wzbogaciła ją o nowe sakralne arcydzieła, stworzone przez setki najlepszych artystów Ukrainy i diaspory.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Lewko Riznyk: «Pisarz to nie «spowiedź duszy», a «krzyk duszy»

«Poczułem się w literaturze od czasu, gdy nauczyłem się czytać…» — Kilka lat temu obchodził Pan dwa jubileusze — swoje 70-lecie, a także 45-lecie pracy literackiej. Jak Pan uważa, który jubileusz jest ważniejszy dla pisarza — poznawczo-życiowy czy zawodowy? — Dla mnie oba jubileusze są ważne, bo 45-lecie pracy literackiej wynika z przeżytych 70 lat. — Czy obecnie literatura ukraińska jest wyrazicielem idei elity narodowej? — W swojej poważnej części jest i zawsze będzie. Skąd weźmie się elita narodowa, jeśli w narodzie nie zostanie wypracowana ideowo-duchowa podstawa poprzez słowo artystyczne, artystyczno-publicystyczne, publicystyczno-krytyczne. A że teraz jest niemało pisarstwa erotyczno-wulgarnego (czasami — tylko dla zabawy), to — cóż?!. Wyrzuty demokracji, nieuświadomionej wolności słowa! — Czy interesuje się Pan książkami, w których autorzy badają psychologię twórczości? — Interesowałem się w młodości, kiedy zaczynałem pisać, — i Zola, i Maupassant, i Charles Snow, i Lew Tołstoj, i opowiadania Szewczenki z dziennikiem, i wszystko, co wpadało w ręce… Teraz nie ma czasu, i w końcu mam też nieco własnych spostrzeżeń, którymi chętnie podzieliłbym się z «neofitami»… — Przez 12 lat przewodniczył Pan Lwowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Co dobrego było w tamtych latach? A o czym nie chciałby Pan wspominać? — «Odsiedziałem» w Związku 25 lat, dlatego te dwanaście lat przewodniczenia zlewają się w pamięci w jeden ciąg… Ale wspominać tych lat nie chcę, bo na pierwszy plan wychodzą momenty niezbyt chwalebne. Nie będę wspominał dyktatu komitetu obwodowego partii nad Związkiem, rozpadu kolportażu książek, drukarstwa… Przyjemne są wspomnienia o pisarzach z Kijowa i z obwodów, z którymi udało się poznać, zaprzyjaźnić. — Czy często zmusza się Pan do usiądnięcia za biurkiem? I w ogóle — czy jest jakaś systematyczność? — Ja nie zmuszam się do siadania za biurkiem. To biurko zmusza mnie do zbliżenia się do niego, kiedy zbierze się tam «masa krytyczna» różnych zapisów dotyczących tego czy innego zamysłu. Nie potrafię pracować systematycznie… Jednak kiedy «ciągniesz» powieść, to mimo woli wyrabia się «system» codziennego lub prawie codziennego «siadania», aby nie przerywać nurtu «powieściowego» myślenia. Bo jak przerwiesz na kilka dni, to choć wszystko od początku zaczynaj… Bo długie przerwy odbijają się na całości tkanki powieści, — jest ona jakby z kawałków lub łatana… — Czy fabułę Pana powieści «Powódź» («Kameniar», 1982) określiło to, że jest Pan z zawodu inżynierem-gleboznawcą? — Nie to, a pewne krytyczne wnioski ze spostrzeżeń nad hierarchiczną drabiną radzieckiego stylu życia. Fachowość jedynie dała materiał. Miałem pod ręką… nie trzeba było gdzieś iść, coś studiować… — Myron Hołub z Pana powieści «Marginał» uważa, że «poeta … jest przewodnikiem w obu kierunkach … od Boga do nas, a od nas — do Boga. Takiego daru nie można zakopywać». Zna Pan wielu poetów. Czy przestrzegają oni tej zasady w życiu? — Prawdziwi poeci, którzy tworzą z powołania, a nie dla zabawy, takimi zawsze byli, są i będą. Mimo woli. «Biblia» i wszystkie najstarsze światowe dzieła napisane są w formie poetyckiej. Poeta otrzymuje natchnienie od Boga, a «udźwiękowiwszy» Boże przekazanie, niejako zdaje raport przed Bogiem: czy poprawnie i w pełni wykonał «zlecenie», aby Bogu miłe było rozpowszechnienie tego «słowa-przekazu» w świat. Dlatego dar, dzięki któremu poeta «przyjmuje» «Boże przekazanie», utrwala go w estetycznie pięknych formach, jest rzadki i «zakopywać» go nie można. Mój Hołub jako wysoko wykształcony człowiek poczuł w synu ten instrument z pełną mocą i chciał, mimo że w biznesie syn odnosił sukcesy, ofiarować go jednak na Bożą sprawę. Znam takich poetów… Każdy w jakimś stopniu odpowiada powołaniu… W jakimś stopniu! — Czy prowadził Pan kiedykolwiek dziennik? — Próbowałem, ale do tego trzeba być «systematycznym» pedantem. Wolałem zamiast strony dziennika napisać akapit jakiejś noweli czy powieści. — Czy można człowieka (przede wszystkim — młodego) nauczyć pisać? Przy okazji, jest informacja w jednym z ostatnich numerów «Literackiej Ukrainy», że na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki tworzony jest Instytut Literacki. 11 września, według informacji Mychajła Najenka, odbyło się już pierwsze rozszerzone posiedzenie grupy roboczej ds. utworzenia Instytutu. Jak Pan uważa, można oczekiwać napływu młodych poetów, prozaików, dramaturgów, krytyków? — Był kiedyś Instytut Literacki im. M. Gorkiego w Moskwie. Ale tam uczyli już «gotowych» pisarzy. Na uniwersytetach w Ameryce są kursy czy wydziały, gdzie uczą rymować. Nauczyć pisać jest niemożliwe, ale nauczyć młodego pisarza, by nie «wynajdywał koła na nowo», trzeba — jeśli jest w tym potrzeba… i on sam w gronie kolegów nie poradzi sobie… i nie ma «Słownika terminów literaturoznawczych». A co będzie z zatrudnieniem absolwentów takiego instytutu? Iwan Dracz ukończył kursy scenariuszowe, ale poetą tak i pozostał… «nieuczony». — Pod czyim wpływem zabrał się Pan za pracę literacką? — Poczułem się w literaturze od czasu, gdy nauczyłem się czytać, odkąd przeczytałem «Na uchodach» Andrija Czajkowskiego, «Katerynę» Tarasa Szewczenki, «Robinsona Crusoe» Defoe, — i już od czytania literatury pięknej nikt nie mógł mnie odwieść. Czytałem, co w ręce wpadało! Byłem początkowo niestrudzonym czytelnikiem. W 9 klasie wziąłem się za pióro. Napisałem wiersz i wysłałem do gazety rejonowej. Stamtąd przyszła niepocieszająca odpowiedź, ale — na szkołę… Póki list trafił do mnie, przeczytała go cała szkoła, wszyscy dziwili się: «Lewko — pisze!». Bo przede mną w szkole nikt nie otrzymywał listów z prasy, gdzie było zaznaczone: «Dziękujemy za wiersz, ale niestety redakcja nie zatwierdziła do druku. Przysyłajcie jeszcze». Oto zrozumiałem, że muszę «pisać»… Co prawda, wznowiłem pracę dopiero na ostatnim roku studiów… «Nie trzeba pełzać na kolanach do Europy Zachodniej» — Czy ukraińskie piśmiennictwo, ukraińska kultura stały się już częścią składową ogólnoeuropejskiej przestrzeni literackiej? — Nie «stały się już», a zawsze były. Tylko imperialne literatury i kultury przysłaniały ukraińską jako bezpaństwową. A europejskie imperia zamykały na nią oczy jako na źródło separatyzmu, który był nienawistny i niebezpieczny także u nich w domu. Przecież Hiszpania nie promuje literatury Basków, Francja — Prowansji, Niemcy — Serbołużyczan itd. Polacy, sami podzieleni między imperia za Austrii, udawali, że w Galicji nie ma ukraińskich książek, gazet… przepełnieni imperialnym syndromem «Starej Polski». Dlatego nie trzeba pełzać na kolanach do Europy Zachodniej, gdzie imperialny syndrom jeszcze nie wywietrzał, a należy pisać dla Ukraińców, czerpiąc z całego bogactwa języka ukraińskiego. A kto już bardzo chce sławy «europejskiej», to niech pisze w takim samym języku, w jakim piszą europejscy «imperialni» pisarze, których łatwo tłumaczyć na angielski… dla szerokiego rynku. «Literatura rynkowa»! W końcu, nam by dać ukraińskiemu czytelnikowi takie dzieła i tyle dzieł, żeby nie oglądał się za «literaturą rynkową». Oto i ukraińska kultura, chce tego czy nie chce ktoś z imperialistów, będzie częścią składową i europejskiej, i światowej bez pełzania. — Kto z pisarzy jest Panu bliski pod względem stylu pisania? — Dla mnie każda mistrzowsko napisana książka staje się „bliska pod względem stylu” — chciałoby się tak samo napisać… Ale trzymam się wyłącznie własnego pisarstwa. — Używanie wulgaryzmów w utworach. Serhij Żadan pyta całkiem poważnie: „Jak można opisywać określone środowiska społeczne lub subkulturowe, ignorując specyfikę ich słownictwa?”. Jakie są Pana komentarze w tej kwestii? — Wulgaryzmy — w nadużywaniu — to głupia moda. Mogą być tylko pojedyncze przypadki dla kolorytu, ale ironicznie, żeby czytelnik nie odebrał ich jako „normatywnych”. Jednak nawet w obrazowaniu „określonych środowisk społecznych czy subkulturowych” można je odpowiednio obejść. Stefanyk opisywał wybryki chłopów, którzy zabijali się nawzajem drągami i bez wątpienia używali tego „słownictwa” w pełni. Ale wizerunki tych chłopów pod jego piórem absolutnie nie straciły ani na prawdziwości, ani na społecznej wymowie, ani na plastyce opisu. — Kiedy dotarł Pan do słów Franki „Nam pora dla Ukrainy żyć”? — W tej duchowej atmosferze, która panowała w mojej rodzinie, zrozumiałem to dość wcześnie. Tata walczył w Ukraińskiej Armii Halickiej, dużo o tym opowiadał. I kiedy nauczyciel podarował mi „Z wierzchołków i nizin”, to delikatnie wyciął tę kartkę… i schował ją wraz z „Baturynem” i podobnymi książkami do kufra między świąteczne ubrania mamy, w nadziei, że podczas rewizji nie będą zaglądać między kobiece spódnice… Zresztą innej ideologii w Narajowie wśród Ukraińców być nie mogło. — Jak przekonać dzisiejszych mężów stanu, że najbardziej naturalną formą organizacji niezależnego organizmu społecznego jest państwo narodowe, o czym przekonująco mówił jeszcze na początku ubiegłego wieku Iwan Franko? — Mnie Franko przekonał. Staram się przekonać swoich czytelników. Mówię o tym uczniom… Innego sposobu nie znam. Jeszcze żeby mieć rząd i Radę Najwyższą, które byłyby o tym przekonane… — Nagroda literacka dla pisarza — to zbędny impuls do intensyfikacji pracy pisarskiej czy podziękowanie za już wykonaną pracę? — Oczywiście, nagroda jest za jakąś zasługę. W Niemczech, według słów pewnego niemieckiego pisarza, gościa naszego Związku, jest to możliwość wydania nowej książki. Mówił, że napisał pięć powieści i wydał je dzięki temu, że kosztem nagrody za pierwszą powieść wydał drugą, i tak trzecią… piątą. Warto byłoby przejąć to doświadczenie. Ja za pieniądze z nagród wydałem trzy książki. Współczesny ukraiński pisarz Łewko Riznyk pochodzi z okolic Brzeżan, z malowniczego Opola w obwodzie tarnopolskim, ze wsi Narajów. Ojciec — Josyp Dmytrowycz — pochodził z wielkiej narajowskiej rodziny Riznyków-Hrynyków, matka z rodziny Pawluków-Ładaniwśkych, która mieszkała w miasteczku Pomorzany w rejonie złoczowskim na Lwowszczyźnie. Przyszły literat po ukończeniu szkoły średniej w Narajowie z powodzeniem zdobył kwalifikacje agronoma-inżyniera we Lwowskim Instytucie Rolniczym, po czym wytrwale pracował w dwóch kierunkach — zarówno jako inżynier gleboznawca, jak i prozaik. Zostawszy w 1978 roku członkiem Związku Pisarzy, wkrótce przeszedł do pracy w lwowskiej organizacji ZPU, którą w latach 1993–2005 kierował. W dorobku Łewka Riznyka jest niemało (ponad 20) książek prozatorskich, za które został nagrodzony nagrodami literackimi im. Andrija Hołowki, im. Olesia Honczara, im. Bohdana Łepkiego („Lwowska sława”), im. Iryny Wilde, im. braci Łepkich oraz czasopisma „Literaturnyj Ternopil”. Obecnie kontynuuje pracę twórczą. Jak dokładnie? O tym właśnie rozmawiamy z Łewkiem Riznykiem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

— Jak Pan odnosi się do krytyki literackiej? — Krytyka jest niezbędna, ale nie gloryfikacyjna. Bez krytyki proces literacki jest jak auto bez kół. — „Cóż to byliby za Ukraińcy, gdyby nie gryźli się jak wściekłe psy?” — czytamy w powieści „Czynnik Danyła Wernady”. Czy bitwa NIKCZEMNOŚCI trwa i obecnie, aby „przejąć” w swoje ręce władzę 28 października? — Ukraińcy „gryzą się”, bo żyli wiekami w niewoli. Kiedy stoi pan z nahajką, to niewolnicy kierują złą energię jeden na drugiego. A bratanie się Ukraińców bywa tylko w dwóch przypadkach: kiedy są w więzieniu albo kiedy protest przeciwko niewolnictwu zwycięża strach i oni powstają — jak za Bohdana Chmielnickiego czy za czasów UPA. W wolnym państwie wolny naród nie „żre się jak wściekłe psy”. — Kiedy na Ukrainie przestrzeń informacyjna będzie należeć do narodu ukraińskiego? — Kiedy naród ukraiński zechce mieć swoją przestrzeń informacyjną i będzie miał odpowiednie środki, aby usunąć konkurentów — Moskwę i USA. — Jak długo u nas będą sprawdzać się słowa znanej piosenki „Raz idziemy prosto na Ukrainę, Raz idziemy na Ukrainę, raz do-tyłu-u-u”? Czyli do UE czy do Unii Celnej, czy w ogóle — do „Ruskiego miru” — dokąd ciągną nas i czynniki zewnętrzne, i różni „Ka-Ka”? — Moja powieść o Strzelcach Siczowych „Usususi na Łysoni” kończy się stworzeniem tej piosenki po nieudanym boju z Moskalami. Jednak u strzelców siczowych nie było nastroju beznadziei, bo piosenka jest przepełniona ironią z samych siebie, humorem. Miejmy nadzieję, że wszystkie te próby przyłatania Ukrainy do Rosji to ostatnie imperialne „podrygi” przed ostatecznym rozpadem. Jestem optymistą. Koło historii nieubłaganie toczy się w jednym kierunku — choć z pewnymi wykrętami. Cesarstwa Rzymskiego, kiedy „kończyło się”, nie uratowała nawet modyfikacja go w formie „Świętego Cesarstwa Rzymskiego”. Byłoby dziwnie, gdyby nie odzywały się wszelkiego rodzaju „Ka-Ka”… Dlatego trzeba je bezlitośnie zwalczać, wyprowadzać na czystą wodę, zrywać maski, wyśmiewać. Przecież teraz są możliwości! — Iwan Franko jest dla Pana prorokiem. A Taras Szewczenko? — Taras Szewczenko jako wrodzony geniusz — też prorok, i nie biblijny — przewidział odrodzenie Ukrainy potężną siłą emocjonalności nostalgią za kozacką Ukrainą. Nostalgia tak zdumiewającej emocjonalnej siły mogła wybuchnąć tylko w człowieku z proroczym darem. — Czy wiersz wolny może rozgrzać dwoje — Ją i Jego, jak to stało się w Pana opowiadaniu „Święto Semena Dorofijowycza”? — Wiersz wolny to forma poetycka szczególnej intymności, dlatego rzadko kto z poetów umiejętnie z niej korzysta. Z rymowanym wierszem bezpieczniej… A to opowiadanie „rozgrzewa” mnie do dziś. „Zrozumieć mężczyźnie kobiecą duszę — daremna sprawa” — „Im więcej bogaczy w centrum, tym więcej biedoty wokoło”, — pisał Iwan Franko w artykule „Poza granicami możliwego”. Pana ten temat jeszcze interesuje jako pisarza? — Bogactwo z nieba nie spada: ktoś strzyże „kupony”, a kogoś strzygą… I. Franko był doskonale obeznany w dziedzinie ekonomii, politonomii. W wielu artykułach, które drukował także w wiedeńskim „Zeit’cie”, gromił centrum i za bezlitosne zdzieranie podatków (opowiadanie „Historia kożucha”) z Galicjan, i za nędzne państwowe finansowanie podczas powodzi, głodnych przednówków, „indemnizacji” itp. To przecież „prawo podłości” okupanta — z okupowanych zdzierać, a w centrum gromadzić. Za władzy radzieckiej na Ukrainie pracowały ogromne kompleksy hodowlane, ale na naszych przeważała „kość spożywcza”, kiełbasy szły do Moskwy, Leningradu — dokąd zjeżdżali się kupcy z okolic. Temat, w końcu, wieczny… jako społeczny… jeszcze z cudownej powieści Zoli „Pieniądze”. — Czym dla Pana jest kobieca dusza? Próba uczynienia tak, jak to zrobiła Żanna w Pana „Kobietach” wobec Arkadija, — to zgodnie z najdelikatniejszymi czy „najgrubszymi” poruszeniami kobiecej duszy? — Im bardziej dotykałem kobiecych postaci, tym głębiej przekonywałem się, że zrozumieć kobiecą duszę — sprawa daremna. Nią można tylko zachwycać się jak nieznanym światem, gdzie jest wiele czegoś zdumiewającego, ale zrozumieć go nie sposób. Jednak podejmować próby zrozumienia trzeba — to tak pasjonujące i ciekawe! — Obecnie w różnych show często poruszana jest kwestia przekazania funkcji władczych na miejsca. Ile można o tym mówić? „Autonomia wspólnoty, — pisał Iwan Franko jeszcze w 1903 roku w artykule „Czym jest postęp”, — to główna podstawa lepszego ładu i szczęśliwszego życia ludzi”. Czyżby nie czytali Franki ci, którym by to należało — przynajmniej ze względów funkcjonalnych? — Iwan Franko, jako historyk, był w kursie najnowszych badań Antonowycza o pochodzeniu kozactwa. On szczególnie wysoko stawiał wspólnotę w ukraińskiej historii, w ukraińskim życiu — to wyraźnie widać z jego powieści „Zachari Berkut”, gdzie wszystkie sympatie są po stronie wspólnoty, kierowanej przez Zachara, a negatyw — wobec władzy książęco-bojarskiej. Przez to miał spory z redaktorem „Świtu”… Przecież dzięki wspólnotom powstało kozactwo (Antonowycz), zachowała się Ukraina; kiedy upadli książęta-bojarzy poszli pod Litwę, pod polskich królów i zostawili naród bez elity państwowotwórczej, ona zmuszona była rodzić nową elitę. Przez to teraz bardzo ważne jest przy władzy oligarchicznej mieć silne, zdrowe, narodowo świadome wspólnoty na miejscach. Nie spieszmy się z amerykańską „farmeryzacją”, do której bardzo podpychają rozmaici przybysze, którzy chcą widzieć Ukrainę jako europejski twór państwowy z językiem rosyjskim. — Kim czuje się Pan bardziej — romantykiem czy realistą?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Harmonia duszy» we Lwowie

— Gdybym nie był romantykiem, to dawno rzuciłbym pióro do „redakcyjnego kosza”. Romantykiem — na realistycznej podstawie! — Czy można w Ukrainie coś osiągnąć za pomocą Słowa? — Ukraina przetrwała dzięki Słowu, dlatego dzisiaj, kiedy jest ono w pewnej mierze „odkute”, trzeba naciskać na nie jak najintensywniej, gdzie tylko możliwe — i „racjonalnie”, i ofiarnie, — u kogo jak nastawiona jest dusza. Pomimo ironicznego syczenia opłaconych przez imperia błaznów. — Czy jest sposób, w jaki można wesprzeć w należyty sposób ukraińskie wydawnictwo książkowe? — Nie jestem specjalistą w tej dziedzinie. Tylko czytelnicze zainteresowanie ożywi wydawnictwo książkowe. Zatem trzeba to zainteresowanie maksymalnie podsycać nowymi, potrzebnymi utworami. — Pańskie utwory to spowiedź duszy, jak przyznaje Myrosław Doczynęć w „Wicznyku”, czy bardziej pragnienie zwrócenia uwagi czytelnika na życiowe realia teraźniejszości, na to, by naród starał się zaadaptować do współczesnych wyzwań historycznych? — Myrosław Doczynęć wspaniale włada słowem jako prozaik, ale niechby powstrzymał się od gołych pouczeń, — one psują cudowną tkankę powieściową „Wicznyka”. Jaka „spowiedź duszy”?! Po co te wielomówności?! Pisarz — nie jest takim wielkim grzesznikiem, żeby publicznie się spowiadać. Wręcz przeciwnie. Literat jeszcze wiele czegoś nieprezentowalnego ukrywa w swoich utworach. A woli wywołać do „spowiedzi” czytelnika i udzielić mu komunii jądrowym słowem, — żeby czytelnik nim przesiąkł i poczuł pewne duszewne i duchowe oczyszczenie, przynajmniej zastanowił się nad wieloma życiowo ważnymi sprawami, o których przed czytaniem nie myślał. Zatem w wielu przypadkach nie „spowiedź duszy”, a „krzyk duszy”. — Czy może w obecnym skrajnie skomercjalizowanym społeczeństwie literatura być ideologiczną? — Komercyjnie nastawieni pisarze zdarzali się zawsze. Ale byli też ofiarnicy, którzy tworzyli „ideologiczną” literaturę. Jest to możliwe i teraz. Wszystko zależy od twórczej osobowości, od stanu duszy autora, wychowania, natury talentu. — Jak nam, Ukraińcom, naprawić ten „nieszczery, bo czynami niepoparty patriotyzm”, który „musi ustąpić miejsca poważnemu, milczącemu” (Iwan Franko)? — „Nieszczery” i „milczący” patriotyzm istniał zawsze i będzie istniał obok, dopóki są ludzie o różnych życiowych dążeniach. Jeden chce „wyskoczyć” językiem, inny pragnie osiągnąć uznanie nieustanną pracą. Krzykaczowi „pyska nie zamknąć” w demokratycznym społeczeństwie. Uczciwa dziennikarstwo powinno bystrzej dostrzegać „milczących”, a z językatych „drzeć łacha”, — to też będzie sprzyjać wyrównaniu sytuacji. — Czy w tym stuleciu dojdzie do dialogu cerkwi w Ukrainie — z tym, żeby zakończył się stworzeniem jednej Pomieśnej ukraińskiej cerkwi? — Dopóki hierarchom cerkiewnym nieopłacalne jest materialnie i glorifikacyjnie zjednoczenie, dotąd nie będzie nadziei na jedną Pomieśną Ukraińską Cerkiew. Możliwe jest tylko ideologiczno-narodowe zbliżenie, — powiedzmy, Greckokatolickiej i Prawosławnej Kijowskiego patriarchatu jako narodowych cerkwi. Maksymalne zbliżenie będzie figurować jako jedna Pomieśna cerkiew — w idei! Może tego na jakiś czas — dla pokonania moskiewskiego natarcia — wystarczy… — Jest Pan autorem ponad 20 książek — zbiorów opowiadań i nowel, powieści, powieści-esejów. Która z nich — jest Pańskim najdroższym dzieckiem? — Od wszystkiego, co napisałem, nie odżegnuję się. Wszystko pisało się szczerze. Żeby być szczerym w czasach radzieckich, ściśle przestrzegałem tematów moralno-psychologicznych, gdzie udawało się omijać radziecką ideologię, nie bić jej „parowozowych” pokłonów. Teraz nie ma problemów z otwarcie narodową tematyką. Żeby tylko ciągnął do tego czytelnik… W każdej z rzeczy czuję pewne „niedociągnięcie”. Dlatego też zabierałem się za każdym razem za nowe zamysły, mając nadzieję złapać żar-ptaka szczęścia za ogon. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK. Chrystyna ŁUSZYNA, uczestniczka pracowni twórczej „W Kobzarowej świetlicy” muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego pałacu sztuki. W październiku urodził się wybitny ukraiński poeta i literaturoznawca Bohdan Ihor Antonycz. Dla uczczenia 103. rocznicy od dnia jego urodzin we Lwowskim muzeum historii religii odbyła się kompozycja literacko-muzyczna. Główny organizator tego wydarzenia — muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego pałacu sztuki. Wszystkim zaproszonym i gościom rozdano ulotki z programem wieczoru, pod tytułem „Harmonia duszy”. W ramach tego lirycznego programu występowali utalentowani Ukraińcy ze Słowacji. Słowo wstępne wygłosił Iwan Hwat — szanowany Rusin-Ukrainiec z Łemkowszczyzny. Ciekawie było słuchać jego myśli o poecie. Do tajemnic wokół imienia Antonycza doprowadziło także odnalezienie i odnowienie jego grobu na cmentarzu Janowskim. Jednymi z „pionierów” w tym stało się małżeństwo Kałynciów. Prelegent odnalazł fascynujące wspomnienia ludzi o Antonyczu. Na przykład to, jak ten mistrz wykwintnej poezji tworzył swoje skarby. Deklamując wiersze, autor mimowolnie pogrążał się w świat melodyjnego brzmienia słowa, nie uświadamiając i nie zauważając niczego wokół. Ze wspomnień jego współczesnej „…on jakby „wyczarowywał” słowa, nad którymi nadpisywał mnóstwo synonimów i wariantów, wybierając najbardziej trafne”. Wśród obecnych na sali był poeta i prozaik Ihor Kałynęć, który nazywa Antonycza swoim nauczycielem na pisarskiej niwie. W jubileuszową 100. rocznicę od dnia urodzin sławnego poety u pana Ihora zaświtała idea stworzenia książki „Znane i nieznane o Antonyczu”, która dzisiaj jest jednym z najważniejszych źródeł biografii i otwiera zasłonę na nieznane czy zapomniane wydarzenia z życia Bohdana Ihora. Przyjemnie, że takie wydarzenie nie ominęła uwagą Lwowska rada obwodowa, przedstawiciel której też był wśród gości i wręczył prezenty uczestnikom twórczego wieczoru, powiedziawszy swoje słowo wstępne. Podczas wydarzenia publiczność delektowała się deklamowaniem wierszy Antonycza oraz pieśniami w wykonaniu Liny Hwat razem ze Słowaczkami Janą Adamišinovą i Ivetą Kosmačovą, które niezwykle subtelnie i zgodnie przekazały całą zmysłowość ukraińskiej pieśni. Główny cel święta — akcent postawiony na poetyckich osiągnięciach Antonycza. W jednym ze swoich wierszy człowiek sam pozycjonuje siebie: „Ja walczyłem z Bogiem zawzięcie”. Autor nie jest pewny, że Bóg zawsze jest obok, jednak mimo wszystko uznaje potęgę Stwórcy i znajduje harmonię w duszy. Warto tutaj przypomnieć skrzydlate powiedzenie dotyczące uogólnienia biografii Antonycza: „Jestem człowiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce”. Nie wiadomo, jak potoczyłby się los poety poza granicami Lwowa. Właśnie tutaj Antonycz odkrył dla siebie niepoznane krajobrazy i wymiary poezji, w których jego dusza uskrzydlona buja do dziś, inspirując i podnosząc do wysokości nowe obdarzone pokolenia. Miasto Lwa, gdzie odbyły się metamorfozy młodości Antonycza i przez kamienie wyrosły jego kwiatowe melodie, z szacunkiem przechowuje każdą chwilę pamięci o poecie światowej wielkości. Ihor Kałynęć wita uczestników święta Antonycza.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Andrij MALYSZKO (1912—1970) Niedomierzona prawda

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Nie dokuto słóweczka, bo spadła chmura, Nie domierzono prawdy: ona jest ponura. A. Malyszko. Jego samodzielna debiutancka książka wyszła w czasie paraliżu ukraińskiej literatury i nasilania się kolejnej fali represji wobec jej twórców. Z cyklu “Zaporożcy”. Starodawna ballada. Koń z koniem tupu-tupu. Wiatr. Kruk w stepie. Wiatr. Kruk. Licho z nim! Druhu, druhu, pobratymie! — Może tutaj, w trawę gęstą, połóż się, zaśnij, i ja zasnę? — Sen jak sen. Bieda jedna — Czarkę wypito do dna. Płacze chmura nieprzejrzana, — Przyjaciel zastrzelił pobratymca. Z siodeł zrzucił stromych, wygrzebał garść złotych. W ziemię rzucił, na konanie, z kaliny gałązkę, niech rośnie… I licho z nim! Druhu, druhu, pobratymie! Rok mija, dwa mijają, pułk z pochodu powraca, przy jedwabnym sztandarze jedzie zabójca na koniu. Wieje wiatr z doliny, wije się-gnie krzak kaliny. Krzak kaliny gnie gałęzie: — Rżnijcie, chłopcy, fujarki. — Nacięli, wszystko gotowe, te jednak nie grają, mówią słowo: — Za co ty mnie zabiłeś, krwią ziemię zbroczyłeś? Co za chmura nieprzejrzana? Gdzie tu głos pobratymca? Skąd smutek narasta, kto zacisnął nam usta? Grajcie, dudeczki, gotowe, te jednak nie grają — mówią słowo: — Za co ty mnie zabiłeś, krwią ziemię zbroczyłeś? Pułk stoi, w stal zakuty, w gniewie, wściekłości, w ogniu. Martwy pada zabójca srogi przy jedwabnym sztandarze. * * * Wstawaj, moje słoneczko, z ciemnego ługu, bo trwoży przeszłość nie raz i nie dwa. Śpią w stepie Zaporożcy — towarzysz do druha zwrócił się twarzą, porąbaną w bitwie. I tak strasznie patrzeć na zamknięte oczy, na blizny krwawe i na ramiona pochylone, i nikt z nich ani pić, ani jeść nie chce. Mili moi. Cisza. Mili moi, mili. Więc nie widzą: zakwitły kwiatki dziurawca, i nie słyszą: gromy przetaczają się głucho. Listopad wygrywa złotą obwódką, czy bielanka-hulanka miecie — zawieja. Dopiero wtedy, gdy czołgiści przemkną przez pole i surma zagrzmi w pochodzie z pułkami, wstają, by zobaczyć, i jęczą z bólu, i szable-hartowanki dzwonią pod rękami. * * * Za zbitym polem Czarna Nida, woda zimna i niema, a wiatr wieje w dal bez śladu, i skąpo oddycha zima. I nam bez snu i odpoczynku pod nogi rzuca na drodze buranem złamaną łodyżkę w śnieżnym zapomnieniu. No cóż, minie i ta godzina, i zarośnie linia frontu, za bunkrem, gdzie zmarznięta glina, zwinie się macierzanka i trawa. Zardzewiały hełm pokryje żytem dłoń ciepłej ziemi, i zadzwonią na niebie obmytym szerokoskrzydłe żurawie. A my z nocy, z dróg, z pochodu kiedyś przyjdziemy, wspomnimy tę Czarną Nidę, czarną wodę w wieczornych zaspach zimy. * * * Kościołów dzwon, zimna gotyka, wieczorne błyski tramwaju, zorza w polach siwieje knotkiem, mnie mój kraj nie przypomni. Asfaltem wyłożone pobocze i przewodów złocista przędza, droga, równa i wyjeżdżona, o rodzinnej ziemi nie opowie. Tylko skąpa mała jagoda dzika róża, podobna do łuny, przypomina mi już zawczasu dnieprowską daleką przeprawę, i krzyk gęsi za szuwarami, i płachtę wieczoru kraciastą, i pod jesiennymi namiotami mój ojcowski rodzinny dom. Żyj, szalej, rwij się z wyry, wydeptuj ciężką swoją drogę ogniem, bojami, dalią szarą do ojczystego swojego progu. Czułość. “Ja na kamieniu będę spać, aż póki północ przeminie, wszystko będę czekać i wypatrywać, bo miły mój zapomniał mnie; niech siecze mnie piasek, i więdnie słońce olśniewające, i umiera głosik, bo miły mój zapomniał mnie; ja będę jeść suchary, łyk wody — wino smutne, rzewnie płakać do zorzy, bo miły mój zapomniał mnie…” Tak oto, kiedy kwitnie wiosna, dzwonią mosty i strumienie, czyjaś młodość jasna w drzwi puka moje. I ja wychodzę w gwar traw, i przypadam do śladu, bo, znaczy, ktoś na mnie czekał, a może i teraz wypatruje? Bo tam, gdzie nieba cichy nurt, czekają oczy złote. A ja spóźniłem się o pięć minut, niczym kometa w drodze. Moja strona. Pod tym oknem znów kwitną bzy w rosie ciężkiej, w ziarnach sinookich, owinięte w świergot; ale to okno nie otwiera się naprzeciw mnie, i białozębny uśmiech jej, rozjaśniony w śniady płomień, i szept słowa, i tajemnica serdeczna już dawno dla mnie jak dziwny sen. W jesienną niepogodę, pod deszczem my tu we dwoje, objąwszy się, staliśmy, mieszając krople deszczowe z cierpkimi pocałunkami. A zimą za tym oknem nam ognik płonął, i serce przy sercu stukało, i zgorzała złota dłoń w mojej ręce drżała, niczym ptak. Przed wojną on, 28-letni, był już znanym poetą, autorem 8 zbiorów poezji. Fakt wymowny: młody poeta przypadł “do dworu”. Zauważono go i przygrzano. Historia zwyczajna. Bez najmniejszego cienia wewnętrznego rozłamu. Wczorajszy wieśniak, jak i większość zbolszewizowanych jego rówieśników-literatów, szczerze wierzyli w ewangelię od Lenina-Stalina. Tych błogich w swojej niewiedzy romantyków “na uwięzi”, jeśli nawet nawiedzały wątpliwości, to tylko odnośnie poszczególnych faktów i zjawisk, a nie centralnej linii niepokalanej partii. Na awanscenie kraju-teatru codziennie odbywało się świąteczne widowisko, a za kulisy starali się nie zaglądać nawet w myślach. Zresztą forsowana fala ogólnego entuzjazmu nie sprzyjała myśleniu. I oni nie myśleli — wysławiali. Każdy w miarę możliwości swojego głosu. Malyszkowy głos okazał się współbrzmiący epoce: dźwięczny, żwawy, nawołujący — prawdziwie komsomolski. Bez cienia wątpliwości i wahań — ani inteligenckich refleksji, ani aluzji. Jednym słowem, surmacz. Tak poeta sam siebie nazwał. Tak się utwierdzał. Z taką reputacją został zaliczony do kręgu prawowiernych. Talent miał jakości nie najwyższej, ale przyzwoity. Pieśniarski, balladowy, z nachyleniem do opowieści. Z twardym celownikiem na zbiorowe święta, na “my”, a nie na podejrzane i nieprzewidywalne “ja”, co już mechanicznie zapewniało i umożliwiało pozorną prawdę. Ona w wykonaniu Malyszki była hałaśliwa i wielomówna. Całkowicie pozbyć się jej on tak i nie zdołał. Jak choroba przewlekła — to popuszczała ona wodze, to napierała znowu. Wszystkie 8 przedwojennych książek Malyszki zgodnie spoczęły w Bogu. Przeżyły tylko poszczególne wiersze oraz “Zaporożcy” — cykl, na ironię losu, z 8 poezji. Cykl ucięty, z latami wzbogacony przez poetę ilościowo i jakościowo. Wiersze te ukazały Malyszkę — znawcę folkloru, nie lada stylizatora, mistrza fabuły z wrodzonym wyczuciem i nastawieniem na kamerton ukraińskiej historii. Prawda, dozowanej i jednoliniowej. Płodny rozwój ballady i pieśni, umiejętność portretowania człowieka z ludu, jak i nabyta z czasem swoista malyszkowa maniera — neutralizowały w pewnym stopniu mdłą elementarność i ten normatywny skrótopis, bez których nie do pomyślenia jest poezja zniewolonej epoki. Malyszko — poeta prostego mówienia. Ani aluzji, ani niedomówień. Cały jak na dłoni. Wzniosły. Głośny. Retoryczny, jak tego wymagała retoryczna epoka. Dominujące cechy — folklorystyczność i opowieściowość. Stylizacje Malyszki są pomysłowe i wynalazcze. Jest on różnorodny rytmicznie i intonacyjnie, skłonny do sentymentalizmu, do zdrobnień, nieodłącznych od ukraińskiego melosu. Jego teksty pieśniarskie naznaczone są znakiem indywidualności, co zdarza się rzadko. Przecudowne “Ksenia” i “Starodawna ballada” z cyklu “Zaporożcy”. Mamy pieśniowość i fabularność w ich całości. Wśród wierszowanej nowelistyki zdarzają się rzeczy wysokiej wartości artystycznej. Naturalność głosu uwarunkowana pochodzeniem autora. Tego środowiska, o którym nie bez wyższości wypowiadał się wysokoczoły Szewelow, a jednak — Przyjdźże jutro, tylko bez żartów, Bo nie wyjdę. Ot wezmę i nie wyjdę! — I ostrożnie-drżąco obejmuje, I na policzku mi zostawia żar Słodkiej nadziei, i do domu Biegnie… A ja jeszcze długo sam jeden Stoję w nocy, i szept zamieci Śpiewa mi dziwną struną, I śnieg kwitnie, i lśni czarne niebo. Dawno to było. A jeszcze i dziś słyszę, Kiedy w świergocie kwitną bzy I ciepła noc przywdziewa aksamity, Owo drżące i słodkie słowo: “Przyjdźże jutro!” Jakby znów okno Otworzyło się — i ciepłe delikatne ręce Opadną na ramiona w blasku gwiazdy, I już nie snem, a niewypowiedzianym szczęściem Dotknie pocałunek policzki zarumienione Pod tym oknem, gdzie ja kiedyś kochałem. Śniadanie Jeszcze mdleje skraj stepów. Wrony nad potokiem W siwych kocach brodzą samotnie. Po drżeniu liści, po snach i sytych zbożach Rośnie świtu ton w niebieskich zodiakach, Odświeża się droga, z młodej mgły Pora śniadania wzywa za stoły; Pora posiłku, by iść do dzieła Ptakom, zwierzętom i ludzkiemu ciału.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

uznawał: „…chłopstwo — kategoria społeczna wieczna, zachowuje w sobie duszę narodu, i dlatego ta dusza jest nieśmiertelna”. Tak pisał, oglądając się na charkowski okres swojego życia. „…Jest na świecie taka rzecz, jak misja poszczególnych narodów, a zatem i misja Ukrainy, i nosicielem tej misji jest ukraińskie niezniszczalne chłopstwo”. Malyszce nie raz udawało się wyrazić nieśmiertelną duszę niezniszczalnego (chce się wierzyć — W. B.) chłopstwa. Jego młoda twórczość — to lekki, dźwięczny, mocno zbity wiersz, oratorskie nuty, wahania rytmu, pociąg do słowotwórstwa. Ale też uproszczenia, wielomówność, reportażowość, banalizacja. Malyszko raz po raz stąpał we własne ślady, stawał się jednostajny, powtarzał się. „Ja” rozpuszczało się w kolektywistycznym bezosobowym „my” i trudno było dowiedzieć się o prawdę indywidualną, prawdę serca. A jednocześnie właśnie u niego historyczna przeszłość przemówiła językiem konkretnych obrazów, napełniła się autorskim oddechem i ciepłem. Frontowa liryka Malyszki rozciągnęła się na wiele lat. Jego poemat „Prometeusz” trafił do programu szkolnego. On rzeczywiście należy do pozytywu. Ale nie mniej przemawiają też jego krótkie wiersze, gdzie romantykę zastępuje surowa grafika codzienności wojny. Za zbitym polem Czarna Nida, Woda zimna i niema, A wiatr wieje w dal bez śladu, I skąpo oddycha zima. I nam bez snu i odpoczynku Pod nogi rzuca na drodze Buranem złamaną łodyżkę W śnieżnym zapomnieniu. Jaki wymowny szczegół. Łodyżka, złamana buranem, kojarzy się ze złamanym życiem. Albo strofy „bezdetalowe”, lecz nie mniej wyraziste: Schwarzenwalde, Oberwalde, Czarny las i czarny kraj. Gdzie żołnierz nocleg znajdzie? Ty żołnierza nie pytaj. Ma on chleb i cukier, Fajkę, wyrwaną z ognia, Jest jego trzyletnia męka, On zapłaci za nią… Z biegiem lat Malyszko stawał się bardziej powściągliwy, oszczędniejszy w deklaracjach i hasłach, komplikował swoją składnię, zdobył się na świeże intonacyjne wydźwięki. Niespodziewanym dla wielu było pojawienie się jego nielicznych, ale jaskrawych pod względem obrazowania medytacji, bliskich tonacją do poezji Rylskiego i jednocześnie z charakterystycznym własnym niuansowaniem. Ta skłonność byłego trębacza do samopogłębienia i rozważności tak i nie została zauważona. Z moich rozmyślań: „Dziwnym trafem to współistniało w nim: żarliwe (jeden z rozpowszechnionych jego epitetów) komsomolstwo i mądra rozważność, negacja sonetu: „sonety krótkie na nic”, co wywoływało znany łagodny opór Rylskiego, i napisane przez niego samego, Malyszkę, cykle sonetowe, grube wypady przeciwko Pasternakowi, przyłączenie głosu do chóru tych, którzy ogłosili krucjatę przeciwko Sosiurze za jego wiersz „Kochajcie Ukrainę”, i przejmujące wystąpienie nad jego grobem, wreszcie, upadek w taką pustkę, gdzie z otoczaków treści została tylko akustyka, i żywe ciepło takich wierszy, jak „Nie mogę patrzeć, jak człowiek płacze”, „Elegia”, „Rozłąka o miłości”, który kończy się oświeceniem osobistego. Prawda przychodziła mu trudniej niż innym. Jego zębate pamflety, wydawanie prochu nie zgodnie z przeznaczeniem, być może, jeszcze i podświadoma próba wyplątania się z jedwabnych (dla niego) sideł reżimu. Wyplątać się on nie mógł, zresztą i nie bardzo chciał, a żywiołowe próby buntu kończyły się sporadycznymi buntami przeciwko „broadwayczykom” z „Chreszczatyckiego zaułka”, anonimowcom, nihilizmowi, „różnym stylagom i chlustochlistom”, „karierowiczowskiemu sytemu dwutwarzowemu obliczu”. Tak, Malyszko — poeta, którego dorobek trzeba starannie weryfikować. Zapas jego pożywnego Woda zmywa sen kubkami fasetowymi, I listewka kochań snuje się za dziewczętami, Wyszyta w nocy. Już chłopcy tracą spokój, Bo kasza bulgocze w ziemniaku grubobocznym, Ją podsmażyła słoninką zwinna ręka. I złoci się chleb w zwierciadle mleka. Duszo moja mała, stousty mój strumieniu, Dziecino, nie spowita według zwyczaju, Czegoż ci? Czego, powiedz, między nimi, — Jadła czy napitku z pragnieniami ziemskimi? Czy, może, żar kochań, czy serca przejmujący ból, Czy poszukiwania ludzkie położyć na talerz, Czy kroplę mądrości, tajemną do ostatka, Dolać do napitku na tym ludzkim śniadaniu? Żebyś ty, jak dziwny mit, w tej ziemskiej arteli Stokroć kwitła we mnie, podniósłszy ręce białe! Kolacja Teraz już kolacjonują nie wszyscy, Bo niektórzy śpią, wieczór w sen wtkawszy. Siedem jaskółek jedwabnymi skrzydłami Zorzę otuliły. Koń-emeryt Zamarzył o połowieckiej grzywie, Obmytej w rosach. Kamień przy bramie Zamknął siwe oczy. A w kołyskach Kołyszą się dzieci, jak ptaki, Spowite w legendy Ukrainy. Wszystko, jak trzeba, w przykazaniu i śnie. Kolacjonują tylko ludzie i pieśni. Tam, na stołach, płowy chleb leży Ciężkim ciążeniem pola. Pomidory Czerwonymi sercami aż płoną I pękają od krwi złotej, I miód odkrył tajemne plastry, Żeby zagasić zaduch samogonki. Siadają obok wdowy i dziadkowie, Zaduma i starość. I siada wiek, Dziewczęta i chłopcy, pieśń i kochanie. Siada noc. A już za nią wchodzą Ci, co padli w śnieżnej zawiei Pod obeliski, wiecznie żyjąc. Ich oczy świecą, złożone po okruszynie Z popiołu i łzy, z nadziei i męki, I gliniane usta, już bez bólu, Nie krzywią się i nie szepczą słów. Oni, przysiadłszy do stołów klonowych, Po kieliszku piją, zapomniawszy kopę krzywd, I patrzą na matki cierniowe I na synów, co wyrośli bez nich. * * * Dzieci sąsiedzkie jabłka jadły, jabłka jadły, A sierocie — słoneczko w ręce jabłkiem dojrzałym. Dzieci sąsiedzkie wkładały w święta białą odzież, A sierota — z wiatrów jesiennych niebieską sieć. Dzieci sąsiedzkie słuchały bajki — szczęście dziecka! A sierota matczyną pieszczotę lepiła z gliny. Lepiła z gliny, z czarnogłowca, z garści mięty, Z okrucha chleba, który zostawiła sąsiedzka matka. Gdzieś na skraju pola brzmiała pieśń od końca i od początku. A sierota ją kładła do łóżka i zasypiała. I sen kudłaty obok chaty brodził wszędzie, Ją wynosił w wiek dwudziesty, między dobrych ludzi. * * * Matka moja płótna natkała. Przyszła, wszystkie ścieżki pozastielała, I pozamiatała, jakby na święta, I mleka nalała w garnuszki, Kwasu na barszczyk w zielony garnek, Słońca natkała do cichych zmarszczek. Podwiodła Dniepr pod okno zielone, Usiadła, uśmiechnęła się, patrzy na mnie, Cała przepracowana, sucha, jak grzanka. — Mamo, mamusiu, jaż wasza stroniczka. Może, wam pić, może, wam jeść? Mamo, mamusiu, jaż wasze ostrze. Może, ktoś serce wam przeważył? Może, zdróweczka zbił czy umniejszył? — Nie, nie skarży się, uśmiecha się, Głowę umyć mi się zbiera. Wszystko porobiła, pozbyła się kłopotu. Wstała. Poszła gdzieś za wieczne terminy. Elegia Tak przelecę śnieżkiem nad doliną, Wrześniowym deszczykiem w szczerym polu, Stanę w życiu małą chwilą, Czarną gałązką na topoli; Czarną gałązką, gałązką siną. Jabłkiem. Promieniem. Po prostu rosą. I zapiszą trawy moją imienną, I zobaczą serce — niby kulę ziemską. Rozkołysze słońce swoje huśtawki, I pszczele uderzą wiolonczele; Nad tymi drogami — gdzie tak chodziło się! Nad tymi latami — gdzie tak kochało się! Nie dojedzono chleba swego do ostatka, Nie docałowano oczu na świcie, Nie dokuto słóweczka, bo spadła chmura, Niedomierzono prawdy: ona kłująca. Napisał te wersy żartem niby, A mój przyjaciel siedzi i nad nimi płacze. * * * D. Pawłyczce Zadyszał brzeziniak zielonymi ustami, I pierwszy przebiśnieg, aż biały do nieprzytomności, Cienką nóżkę wzniósł. I wiecznie bujny chmiel Napina ciałko, mroźny zbywszy ból. A słońce mieni się i mdleje na pagórku. Stara wierzba i ta włożyła nową koszulę, Haftowaną błękitem. Dzieciaki, Różowe usteczka otworzywszy, jak ptaki, Z kołysek się podnoszą, wyciągają rączęta, I lśnią gile, okrągłe, jak garnuszki. Pora. Moja pora. Zaduma i praca Szeroki stawiają stół i otwierają wrota Ludzkiemu marcowi, gdzie z gwiezdnym mieczem Poezja stoi nieba za plecami. Poezja Jej nie kupisz kwiatem przedwiośnia, Ani gardłem, ani rangą. Poezja — to sprawa sumienna, Nie graj nią bez przyczyny. Taka sobie, nie zna starości I na czole nie stawia daty, Z czarnym popiołem i pędem Stoi odwiecznie przy chacie. I nie lekkimi przelewami — Ciężką krwią serce kruszy, Błyśnie skrzydłem swoim malinowym, A czy obejmie, czy udusi. * * * Łąk jesiennych ciepłe głosy, I przepiórek bój na sianokosach, I dal dróg w oczach stoi do dziś, I wszystko to słuchaj i w duszy nieś, Nieś, nieś i zatrzymaj w sobie Te wieczorne chmury błękitne, Ten śpiew dziewczęcy — nie wielką tajemnicę, Ale dla serca wiecznie życiodajną. A czym bym był i co bym zrobić mógł Bez tych ludzi, bez tych jasnych dróg, ziarna ograniczony, ale ono częściowo wykiełkowało już za życia siewcy, powodując płodne mutacje w poezji szestdziesiątników. „Prawidłowa” muza Andrija Malyszki starała się nie naruszać postanowień reżimu. Ptak szybował w klatce, umiejąc nie zahaczać o kraty i nie pragnąc wyrwać się na wolność. Zaryzykuję powiedzieć więcej: bez klatki nie byłoby i jego lotów. Czyli iluzji lotów. Państwowa hipnoza jest podstępna jeszcze tym, że rodzi autohipnozę. Gotowość bycia oszukanym. Tak ofiara porusza się naprzeciw węża, oczarowana jego wzrokiem. Ofiar nie zliczyć i poeci nie są wyjątkiem. I mimo wszystko w poezji Malyszki po swojemu odbiła się i przełamała świadomość narodowa w jedności składników tego roztworu, który jedni nazywają anachronizmem i staroświecczyzną, inni — tradycją, jeszcze inni — ukraińskością, ale bez czego życie narodowe, choćby nie wiem jak drwił z niego przebiegły kosmopolityczny rozum, traciło jakikolwiek sens. Bez tych świateł w polowym obozie, Gdzie traktorzyści-chłopcy o świcie, Przesiąknięci autolem i benzyną, Z wagonika idą z daleka, Gdzie za motorem, jak za własnym synem, Podnosi się utrudzona ręka. Bierzże sobie i wszystko w duszy nieś, Gdzie radują cię na wolnej woli Łąk jesiennych ciepłe głosy I śpiew dziewczęcy w wieczornym polu. O śpiew dziewczęcy w wieczornym polu, Łąk jesiennych ciepłe głosy! * * * Czemu, powiedzieć, sam nie wiem, Żyje w sercu tyle lat Owa ścieżka w naszym kraju Jedyna jedna przy wrotach. Na wieczornym widnokręgu, Gdzie horyzont ziemię obejmuje, Nie ma końca jej w ciemnym ługu, I powrotu też nie ma. Dokądś poszła, nie powraca, Choć przy sercu ściele kwiat, Owa ścieżka w naszym kraju Jedyna jedna przy wrotach. Deszczami myta-przemyta, Deszczami zniesiona w dal, Między okrągłymi słonecznikami z lata Mój żarliwy ból i żarliwy żal. * * * Płyną marcowe chmury. Świty płyną ziemią, Stoją marcowe blaski ponad duszą moją. Biorą ją, nieokiełznaną, nieujarzmioną w cugle, Latają obok niej niebios błękitne wierzchołki; Splatają nadziei korzenie, gdzie koło stare kończę, I stawiają dla pieśni chatę, tak po ludzkim zwyczaju. Ach, duszo moja stokrotna! Czego ci jeszcze mało! Między bojem a czernieniem i szczęście się zdarzało. Niech w ciasnej odzieży nocami błądziło w pożarze, A słało surową nić w czystej ludzkiej sieci. Było ono i za zasłonę, bywało i za obrońcę. I otwiera okna dusza moja na wschód słońca!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Szewczenkiana Jewhena Bezniski

Chrystyna BEREHOWSKA, historyk sztuki, Lwowska Narodowa Galeria Sztuki. Jewhen Iwanowycz Beznisko — laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Zdołał on opanować różnoczasowe, wielostylowe, wielokulturowe platformy. Jewhen Iwanowycz wywodzi się z żywiołu szestdziesiatnykiw, sam był uczestnikiem jego tworzenia. Dzięki temu jest zaadaptowany w różnych kontekstach artystycznych. W twórczości autor łączy dwa pierwiastki: klasyczny i nowoczesny. Jako artysta grafik, Jewhen Beznisko ukształtował się pod potężnym wpływem ukraińskiej literatury klasycznej: T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki. Artysta przebył długą i skomplikowaną drogę od Franki do wartości biblijnych, od wartości biblijnych do Szewczenki. Jewhen Iwanowycz stworzył 300 prac pastelowych na temat Kobziarza. Źródła inspiracji twórczością T. Szewczenki Beznisko odkrywał na różne sposoby: bezpośrednio podróżując po miejscach związanych z Kobziarzem, gdzie do dziś czuć obecność Proroka. Jewhen Iwanowycz głęboko analizował i przemyśliwał na nowo malarską i poetycką twórczość Szewczenki. Jeśli Frankę odkrył dla siebie poprzez „Mojżesza”, to droga do Szewczenki wiodła jeszcze od 1961 roku poprzez próby zrozumienia przede wszystkim epoki Proroka, jego życia w kontekście społeczno-kulturowym. Szewczenkiana Bezniski tworzy się drogą indywidualnej improwizacji, uwarunkowanej okolicznościami i na nowo przemyślanym „modelem mądrości Szewczenki”. Niewątpliwym osiągnięciem Bezniski jest umiejętność wcielenia ducha literackiego źródła, unikając bezpośredniego, powierzchownego naśladownictwa stylistycznego, rozstawiając na nowo własne akcenty znaczeniowe. Czy w ogóle możliwe jest zilustrowanie myśli Tarasa Hryhorowycza? Już po raz kolejny autor wchodzi w dialog z Szewczenką: jako artysta z artystą, jako artysta z poetą. Bezpośrednie zbliżenie artysty do artysty dokonało się poprzez poezję „I do dziś śni się: pod górą...”. Jednolite kolorystyczne (pastelowe) podejście w traktowaniu emocji, dzięki światłocieniowej gradacji, modeluje charaktery życiowej kolizji arcydzieła Szewczenki. Zarówno u Szewczenki, jak i u Bezniski połączyły się tutaj bezpośrednio dwa pierwiastki: marzeń i beznadziei, realnego i wyobrażonego, młodości i przeżytego wieku. Obecne jest tu myślenie jedyną kategorią „słowa i koloru”. W odległości trzech stuleci wiara w próbę ilustrowania prawdy zrealizowała się jednym kluczem: Szewczenko — malarską poezją; Beznisko — poetycką obrazowością. Nie ma wątpliwości, że właśnie profesjonalna ocena formalno-obrazowej koncepcji J. Bezniski pozwoliła istotnie pogłębić i odczuwalnie skorygować stosunek społeczeństwa postmodernizmu do twórczości T. Szewczenki. Jewhen Iwanowycz w indywidualny sposób przyciągnął, zapoznał widza z Kobziarzem. Nie byłoby charakterystyczności bez psychologicznej gry interpretatora z autorem poprzez ich poetycko-obrazowych bohaterów. Takie twórcze przemiany proponuje najczęściej zdobyte doświadczenie życiowe, elastyczna zdolność artysty do transformacji, która pomaga widzowi przejść tę samą drogę psychologicznych przemian. W uogólnionym obrazie prawdy autorzy portretują realia nie tylko przeszłości, ale i teraźniejszości. Potwierdza to również ilustracja do utworu „Kateryna”, gdzie J. Beznisko wyraźnie wyodrębnia fundamentalne wartości, zawarte przez poetę w treści. Artysta nakreśla najważniejsze fragmenty ludzkiego bytu: problem miłości, relacji rodzicielskich, oczekiwania, modlitwy, potępienia i pokuty, śmierci i sieroctwa. W Szewczenkianie Bezniski bardzo odczuwalne są elementy folkloru, co pomaga przekazać nowym pokoleniom piękno ukraińskiego życia. Materiał literacki artysta odnosi do kultury ludowej Ukrainy. Przejąwszy się poetyką T. Szewczenki, Beznisko zanurza się w praświat ludowej wyobraźni, z której wyrasta poetycki świat Kobziarza — wcielenie ludowych nieodłączną częścią pejzaży Francji, Włoch, Hiszpanii, Portugalii i innych krajów. Artystyczne zdobienie budowli wyrysowane jest szczegółowo, a przyroda jest jakby swoistym obramowaniem, żywą koronką na płótnie. „Fora Rzymu”, myśli i smutków. Właśnie to pozwala artyście odnajdywać analogie wizualne w malarstwie ludowym, w prowincjonalnych malowidłach, obrazie ludowym „Mamaj”. Intuicyjnie odnalazł „swoje” w „cudzym”. „Cudze” staje się organicznym nabytkiem wewnętrznego świata artysty, rodząc nowe idee plastyczne. Folklorystyczna „barwa” Szewczenkiany Bezniski przekształca się w nową artystyczną jakość oryginalnego stylu Bezniski. Świadomie nie doprowadza kompozycji do fabularnej kompletności, pozostawiając pewne niedopowiedzenie (utwór „U Boga za drzwiami”), co wywołuje potrzebę dopowiedzenia utworu, wejścia w dialog z poetą poprzez artystę. Tutaj wciela się wielowymiarowość kolorowych i obrazowo-wyobrażeniowych podróży artysty. Tworzy ten świat, zanurza się w nim, poddaje się mu i wreszcie widzi siebie w nim jako postać. Zainteresowanie artysty tematyką biblijną (poemat „Maria”), najwyraźniej sprowokowane wrażeniami z podróży na Wschód, w łono Ziemi Świętej. Tam, gdzie otworzyły się dla artysty nowe możliwości zrozumienia „teologii życia”. W poemacie „Maria” autor nie rozgranicza fabuł na oddzielne strefy, one jakby przechodzą jedna w drugą: temat zmienia się tematem, rytm jednej sceny — nowym rytmem: scena Józef i Maria, sylwetka izraelskiego miasta, ucieczka do Egiptu, Jezus z Janem Chrzcicielem, Chrystus pośród dzieci. Ogólnie rzecz biorąc, Szewczenkiana Jewhena Iwanowycza to synteza różnolitych fabuł, charakterystyk orientalnych i prozachodnich, mitologicznych i pogańsko-ukraińskich, baśniowych i legendarno-historycznych, kozacko-heroicznych, które utrwaliły się obrazem poprzez Słowo Szewczenki pędzlem artysty naszej doby i służą jako środek komunikacji, pozwalający poczuć wspólnotę między profesjonalną współczesną sztuką a wielowiekową tradycją twórczości folklorystycznej. Mimo całej powagi i znaczenia wyników, Jewhen Iwanowycz Beznisko będzie musiał jeszcze niemało pracować nad stworzeniem cyklu ilustracyjnego jako jednolitego systemu „Wszechświata Szewczenki”, aby każdy arkusz i cała seria ogółem stanowiły jedną ukończoną całość „Kobziarza”. Swoją twórczością Jewhen Beznisko jest w stanie radykalnie transformować mentalno-kulturowy paradygmat racjonalnego świata, nie pozwalając zagubić się dialogowi między „wczoraj” a „jutro”. galeriach, jak patrzył na przyrodę, która różni się, ale jednocześnie przypomina naszą ojczystą. Moją ulubioną tematyką jest dębowy gaj. Kiedy widziałem go, to wspominałem Ojczyznę i marzyłem, by jak najszybciej wrócić”. 19 października w Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki otwarto wystawę Jewhena Bezniski „I nie jest mi wszystko jedno”. Autor przedstawił lwowskiej społeczności 300 prac pastelowych na temat „Mój Kobziarz”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Poezja na płótnie

Obrazy Oleha Stukałowa to język romantycznego realizmu. Patrząc na malarstwo, które zdaje się być w tajemniczym stroju, z pewną nutą półtonu, odnosi się wrażenie, że to uduchowiona poezja na płótnie. Ulana WOLIŁOWSKA Zdjęcie autorki Autor wirtuozersko oddaje przenikliwe stany przyrody (nie bez powodu manierę O. Stukałowa porównuje się z twórczością francuskiego malarza Corota). Jego pejzaże, nastrojowe i wykwintne, przenoszą nas do dębowego gaju, na leśną polanę, lipową aleję, do Ogrodu Botanicznego, starego parku… Za marzycielską kontemplacyjnością artysty kryje się niepowtarzalne, indywidualne widzenie świata. „Od małego byłem zachwycony i zdumiony wszystkim, co widzę. Zawsze uderzało mnie, jak przyroda tworzy prawdziwe arcydzieła, tylko trzeba umieć je dostrzec. To taka przyjemność, kiedy złapałeś moment, namalowałeś, a podziwiać mogą tysiące ludzi. Oni dziwią się temu pięknu na płótnie, chociaż codziennie przechodzą obok takich miejsc i po prostu nie zauważają ich przez swoje problemy i kłopoty” — mówi artysta, kończąc ostatnie przygotowania do wystawy w galerii „Myteć”. W twórczym życiu Oleha Stukałowa malarstwo i architektura ściśle się splotły. Na ukształtowanie się artysty jako architekta wpłynęła twórczość Wołodymyra Zabołotnego, a szczególny zachwyt zawsze budził amerykański architekt Richard Neutra, którego prace kiedyś obudziły w artyście wszystko to, co ukryte, co spało. „Pracując jako architekt, nigdy nie przestawałem podziwiać przecięcia gałęzi, gry słońca na liściach. Wychodziłem z domu, patrzyłem wokół i rozumiałem, że mogę namalować kilka holenderskich pejzaży w naszych pięciopiętrowych blokach. Zieleń, słońce, kolor i dobry nastrój potrafią stworzyć arcydzieła” — uśmiecha się artysta, stojąc przy „Autoportrecie”, gdzie obok niego przedstawieni są mama i siostra. Do twórczości inspirowały artystę także podróże po Europie. Na wielu płótnach architektura jest „Lizbońskie podwórko”, „Ulica w Gironie”, „Kącik zamku”, „Drezno”, „Jesień w Paryżu”, „Montmartre rano” — to echo barwnych podróży artysty: „Kiedy podróżowałem za granicą, to nie tyle chodziłem po

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wa”, wydając literacki miesięcznik-dodatek gazetowy. — Taka potężna, pełna poświęcenia praca. Myślę, że przy wsparciu przyjaznych prośwician… — Zawsze opierałem się w swojej pracy na braciach-patriotach, szczodrych duchem i opętanych pracą narodowo-oświatową. Wśród nich przede wszystkim pedagodzy-proświcianie, członkowie prezydium zjednoczenia rejonowego oraz przewodniczący komórek „Proświty”: Wołodymyr Karyj, przewodniczący miejskiej komórki proświciańskiej, dyrektor wydawnictwa „Prut-Print”, które podarowało pokuckiej społeczności dziesiątki wydawnictw proświciańskich, książek z historii „Proświty”; Roman Kasijan, opętany pedagog-proświcianin, inicjator wielu spraw oświatowych (budowa pomnika Szewczenki w Śniatynie, powtórny pochówek staniczki UPA Marijki Mykulak, prowadzenie tematycznych zebrań w obronie języka ojczystego itp.); Olha Strypczuk — zastępczyni przewodniczącego zjednoczenia rejonowego, ogniwo łączące (pracuje jako metodyk w rejonowym gabinecie metodycznym wydziału oświaty) ze szkolnymi komórkami „Proświty”; Rusłana Kyrejejewa-Łutczenko — dyrektor muzeum Marka Czeremszyny, w którym odbywają się tematyczne posiedzenia oświatowe, oraz wielu innych rodaków. Dzięki temu mogłem przy udziale kolegów mieć swój udział we wszystkich działaniach literacko-artystycznych, narodowo-duchowych i społeczno-politycznych na terenie kraju. Zostałem deputowanym rady obwodowej pierwszego demokratycznego zwołania oraz czterech zwołań rady rejonowej, pomocnikiem-konsultantem deputowanego Rady Najwyższej trzeciego demokratycznego zwołania, Bohatera Ukrainy Wasyla Tkaczuka, zaufaną osobą Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki w wyborach prezydenckich w 2010 roku. Laureat nagród literacko-oświatowych i literacko-artystycznych imienia Marijki Pidhirianky oraz imienia Marka Czeremszyny. Odznaczony Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy i medalem „Budowniczy Ukrainy”, znakiem „Za zasługi dla Pokucia”, wieloma dyplomami. Honorowy członek „Proświty”, członek Narodowych Związków Dziennikarzy, Krajoznawców, obwodowej organizacji pisarskiej. Z wysokości poważnego wieku mogę potwierdzić jedno: jestem szczęśliwy, że mogłem stać się potrzebny rodzinnej ziemi w czasach jej zmartwychwstania i budowania państwowości. Choć Ukraina jeszcze, niestety, nie jest taka, jakiej pragnie nasz oświatowy zryw, ale ona jest i będzie wiecznie. A jeszcze jestem wdzięczny losowi, że na mojej drodze spotykali się dobrzy ludzie, którzy pomagali mi w osiągnięciu celu. Tylko niebo i gwiazdy nie ulegają erozji. A ludzie — jak gwiazdy. Dobrymi ludźmi obdarzyła mnie i rodzina, i szkoła, i uczelnia, i sprawy po studiach, i życiowe spotkania. Ich ciepła dotykam codziennie. Od tego cieplejszy staje się świat. Niech więc gwiazdy świecą, darząc nas wiarą, nadzieją, miłością. Ukłon dla prośwician Ukrainy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Powołanie przez „Proświtę” Myrosławowi POPADIUKOWI — 75

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat nagród imienia Ołeny Pczilky, Marka Czeremszyny i Anatolija Pohribnego Zdjęcie autora Co zasiejesz, to zbierzesz… Na wszystkich ukraińskich połaciach znają tę ludową mądrość, a szczególnie w Chlibiczynie w pobliżu pokuckiego miasteczka Zabołotiw, gdzie po raz pierwszy w rolniczej rodzinie ujrzał świat przyszły nauczyciel i poeta Myrosław Popadiuk. Tutaj poznał widziadło natchnienia w odbiciu rzeki Prut — pszenicznych pól i błękitnego nieba, gdzie uświadamiał sobie siebie w pieśniach ludowych i ojczystym słowie. Wysoki, sympatyczny, z rozważną rozmową, takim znają na Iwano-Frankowszczyźnie przewodniczącego Sniatyńskiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Myrosława Popadiuka. Pięć lat temu, na cześć 70-lecia, kierownicy „Proświty” uhonorowali jego trud odznaką „Budowniczy Ukrainy”. Urodził się Myrosław Petrowycz czwartego listopadowego dnia, a niedawno w tomiku „Perewesło” autor związał siedem rozdziałów z poetyckich i prozatorskich książek, czasopism i publikacji gazetowych. Odczytuję takie wierszowane wersy: „Mądrzejesz z latami… I rozejrzawszy się, mówi człowiek: przeżyłem jednak nie na marne swój wiek”. — Myrosławie Petrowyczu, jest Pan długoletnim czytelnikiem i autorem gazety „Słowo Proświty” (ostatnia publikacja z 4 października br. „Językowe pole Wasyla Rawluka”), proszę opowiedzieć troszkę o sobie. — Od małego pamiętam pieszczoty babci i matki, opiekę starszej siostrzyczki — wszystko to jasnym promieniem padło na duszę. Od małego hartował się w sercu także smutek. Bo ojciec w zadumie czerniał wojennej wiosny, przeżywając za swój kawałek ziemi, bo przed tym zamiast na front trafił do obozu koncentracyjnego w Wiaźmie pod Moskwą za swoją nieprawomyślność. Bo niszczyły ludzkie losy głód i okupacja, bo czerstwym i bezchlebnym był mozolny dzień pracy… Uciszała wszystko to rodzinna domowa przystań, na głównej ścianie której święty Mikołaj i Matka Boska z Jezusem, a obok — Szewczenko i Franko. „I mnie w rodzinie wielkiej, w rodzinie wolnej, nowej, nie zapomnijcie…”. Młode marzenia moje owijały się słowem Kobziarza. Chciało się i samemu wyłożyć na papier wszystko widziane i poruszające. W piątej klasie ułożyłem własnoręcznie napisaną książeczkę wierszy. — Jako młodzieniec po Zabołotiwskiej dziesięciolatce zdobył Pan w instytucie pedagogicznym zawód nauczyciela języka ukraińskiego, literatury i historii. Nauczycielował Pan na Południowej Winniczyźnie, a powróciwszy w rodzinne strony — w ośmiolatkach Zibraniwki i Chlibiczyna, Trojci, był Pan dyrektorem dziesięciolatek w Wowczkiwcach i Zabołotowie. — Właśnie wtedy określiłem się ze swoim życiowym credo we własnych wersach: W życiu jest prawda prosta, Co pomaga w dal iść, Wszystko najwyższe wyrasta Z miłości, prawdy i dobroci. We wszystkich tych szkołach, w wiejskich wspólnotach żyło oświeceniowe wieczne powołanie. Niepokonanym oświatowo-oświeceniowym duchem była napojona wowczkiwska ziemia z nieprzeciętną wiejską wspólnotą, gdzie dyrektorowałem w latach 1970—1974 i w ciągu których z moją pomocą wybudowało się nowe typowe pomieszczenie szkolne. Na tamten czas pamiętnymi jeszcze były wspomnienia krajan o minionych czasach, kiedy kierował Wowczkiwską szkołą Wasyl Rawluk w latach 1901—1921, stając się budowniczym dawnego starego pomieszczenia, z którego przeszliśmy do nowego (1974 rok). Ale ważniejszym było inne: właśnie W. Rawluk, objąwszy w 1909 roku Sniatyńską filię „Proświty” aż do 1939 roku, zapoczątkował wysokie oświecenie we wsi i powiecie, które nabrało nowego rozwoju w czasach ustanawiania niepodległej Ukrainy. Przyjemnie, że to Rawlukowe oświecenie los mi wywróżył kontynuować, stając się jednym z organizatorów odnowionej rejonowej „Proświty” w 1989 roku (z Towarzystwa Języka Ukraińskiego) oraz niezmiennym kierownikiem jej do naszych dni (1989—2012). Bez szacunku dla przeszłości nigdy nie osiągniemy silnej poważnej przyszłości. Obecnie na fasadzie szkolnego nowego budynku wznosi się od 2009 roku memorialna tablica pamiątkowa Wasyla Rawluka, na którą przychylnie spogląda Wielki Kobziarz z pamiętnej Szewczenkowej mogiły, usypanej niedaleko przy udziale Wasyla Rawluka w 1914 roku, i którą pobłogosławił swoim słowem przy jej poświęceniu Wasyl Stefanyk, kolega z klasy z kołomyjskiego gimnazjum. Tak, los przepowiedział mi stać się współuczestnikiem unikalnej sukcesji: Rawlukowe oświecenie nieustannie mnie ogrzewało. Więc moja książka „Trzy zorze Wasyla Rawluka” — to dar pamięci oddanego Pedagoga, Oświeceniowca, Obywatela. — Jest Pan szczęśliwy… W pracy? — 12 lat kierowałem Sniatyńskim rejonowym wydziałem oświaty (1985—1997), aktywnie dołączyłem do odrodzenia narodowej szkoły na Przykarpaciu poprzez stworzone w każdej placówce oświatowej komórki „Proświty”, których obecnie jest 46. Szkolna „Proświta” — pierwsza podstawa wszystkich narodowo-duchowych i patriotycznych działań na terenach kraju, całej kulturalno-oświeceniowej pracy (wzniesienie i otwarcie pomnika Tarasa Szewczenki za ludowe środki w Sniatynie, odnowienie i poświęcenie strzeleckich mogił, obchodzenie Świąt Siczowych, jubileuszy wsi, 950-lecia Sniatyna, przeprowadzanie tematycznych konferencji, festiwali, dni języka, Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. P. Jacyka itp.). Poprzez stworzone w każdej szkole komórki „Młodej Proświty” z klubami twórczymi przeprowadzane są wszystkie przedsięwzięcia edukacyjno-wychowawcze, olimpiady, konkursy. Pracując na stanowisku metodyka gabinetu metodycznego wydziału oświaty, organizowana była aktywna działalność wydawnicza poprzez moją redakcję oświatowo-oświeceniowego zbioru „Oświata i Proświta” oraz dziecięcego almanachu „Sritennia” („Młodej Proświty”), rejonowego czasopisma „Pokuttia”, zbiorów metodycznych „Słowo”, „Południkami doświadczenia”, gazety „Oświata i Proświta”. — Wiem, że przygotował Pan niemało książek z własnymi utworami… — Jeszcze na początku lat 90. ubiegłego wieku ujrzał świat ułożony przeze mnie dziecięcy zbiór „Biblia — zabytek kultury”, dziecięca czytanka „Nie zapomnij, czyim jesteś dzieckiem”, książki „Uświęć się, duszo”, „Zasady dobrego zachowania”, „Słowo o rodzinnej szkole”. Zawsze skłaniała do działania własna twórczość literacka. Stałem się autorem zbiorów poezji „Wielkanoc”, „Boże Narodzenie”, „Wesoły Elementarz”, „Promyczek”, śpiewnika „Ponad Prutem” z przedmową ludowego artysty Ukrainy Pawła Dworskiego, wyboru „Perewesło”, książek szkiców i esejów „Powołanie”, „Imiona”, „Skarby”, „Droga do Stefanyka”, „Iwan Franko i Sniatyńszczyzna”. Ułożyłem „Pokucką chrestomatię” (2009) do nauki w szkole literatury rodzinnego kraju, przygotowawszy dla tego specjalny Program, który został zatwierdzony na kolegium obwodowego instytutu kształcenia podyplomowego. Obecnie kieruję literacko-artystycznym oświeceniowym studiem „Kaliniowe grono” przy gazecie „Wisnyk Zabołotowa”. Kolega z klasy, rówieśnik, profesor, doktor filologii, poeta Bohdan Melnyczuk (Czerniowce): „Myrosław Popadiuk dawno utwierdził się w życiu jako mistrz pedagogicznej niwy oraz działacz społeczny. Cieszę się, że jestem autorem przedmowy do jego drugiej książki poezji „Boże Narodzenie”, a także do zbioru wybranych utworów „Perewesło”. Śladem M. Rylskiego mogę powtórzyć: „Niech żyje poezja, mój przyjacielu!”. Krajanie, szewczenkowski laureat, członek Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Jarema Hojan (Kijów): „Lubię, jeśli nadarza się okazja, pobyć z Myrosławem Popadiukiem, edukatorem i przewodniczącym „Proświty” (światło i w sprawach, którym on poświęcił się!) w szkołach Sniatyńszczyzny i Przykarpacia, lubię jego książki o rodzinnym kraju, w których on odkrywa naszą historię, lubię jego poezję, szczególnie satyryczną, i książki — słoneczne promyczki dla dzieci”. Kompozytor, autor piosenek do słów jubilata Wasyl Stecyk, proświcianka Maria Słobodian i Myrosław Popadiuk (Wołczkowce, 1 września br.)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Leonid Tałałaj:

Na Don, na ciche wody — sierpień 1986 r. Mykołę Winłarowskiego i Leonida Tałałaja żegna Raisa Tałałaj. Wskazówka nakazuje nam usiąść i nie poruszać się. — Tak więc, aby wejść na Parnas, trzeba mieć wielki i niepowtarzalny talent. A czy wiecie wy, co to jest niepowtarzalność?.. Nie… Wy nie wiecie, co to jest niepowtarzalność!.. A niepowtarzalność to kiedy… A ja, Lońko, nie wytrzymuję i szepczę ci do ucha: „Niepowtarzalność — to kiedy w butelce wódki tylko na jeden kieliszek”. Lina W., chyba usłyszała: „W. i T., natychmiast opuśćcie audytorium…” I wychodzimy — ze łzami w oczach. Ja chichoczę, a W. uśmiecha się i wyciera chustką spocone czoło i zapala papierosa. Robi mi się przykro, że monospektakl się skończył i próbuję zachęcić Mykołę do kontynuacji: — A co dalej?.. — A dalej druga seria, kiedyś usłyszysz i zobaczysz. Lecz dobrze wiem, że „kiedyś” już nigdy nie nadejdzie, „kiedyś” musi być inne „kino” i o czymś innym i proszę go, by choć kilkoma słowami opowiedział, co tam w drugiej serii. — No, chyba że krótko, — zgadza się Mykoła. — W drugiej serii my z tobą wspinamy się na Parnas. Wychodzimy aż do samego wiecznego niepodeptanego śniegu i padamy z góry na śnieg, zupełnie bezsilni. Leżymy, a nas jeszcze śnieżek przyprósza i nigdzie nikogo wokoło. Ale nagle widzimy — kroczy do nas w kożuchu, opierając się na swojej wskazówce, L. W. Podeszła i usiadła na mnie, jak na pagórek śniegu. Poruszyłem się. Lina W. wstała, ja spojrzałem na zegarek i zobaczyłem, że nam rzeczywiście trzeba wstawać, bo za pół godziny sklep zamkną, i usłyszałem zdziwione: — To wy, chłopcy? Jakimi metaforami was tu zaniosło i po co? Wyście jak dwie białe wrony i wśród białego śniegu zupełnie niezauważalni. Ja nawet pomyślałam, że przede mną dwa śnieżne pagórki i usiadłam na większym odpocząć… Zakończenie. Początek w nr 45 z 2012 r. xxx — Więc ty, Lońko, mówisz, że nigdy nie widziałeś, jak robią kino? Dobrze… Przy okazji wezmę cię do statystów. Nawet rolę dla ciebie wymyśliłem i ty kilka sekund pobędziesz aktorem! Choć jaki z ciebie aktor? Gorszego trudno sobie wyobrazić. Bo ty, Lońko, jesteś niezauważalny. Dopóki przed oczami — ty jesteś, a zniknąłeś z oczu — i niby ciebie nie ma i nie było. Ty jesteś zupełnie niezauważalny. Oto moja Lesia robiła remont generalny mieszkania. Budowlańcy wymieniali wszystkie stare okna i drzwi, które przydałyby się tobie na daczy. Ale ja o tobie przypomniałem sobie, kiedy już całe to dobro rozciągnęli obcy ludzie, bo ty niby wypadłeś z pamięci… A pamiętasz, ja włączyłem cię do listy delegacji pisarskiej, która miała lecieć na forum do Kanady. I co? Na Prezydium czytają, zatwierdzają listę. Czytają i twoje nazwisko. A potem wstaje Pawłyczko i mówi: „A kto taki Tałałaj i jak on trafił na listę?..” I ciebie wykreślili jeszcze szybciej, niż ja cię tam wpisywałem. Ja nawet ust nie zdążyłem otworzyć w twojej obronie, jak ty stamtąd wyleciałeś na zbity pysk. Bo ty, Lońko, jesteś niezauważalny i nazwisko masz, choć dźwięczne, ale jakieś bezskrzydłe. A nazwisko poety, jego imię, musi lecieć przed nim, z przodu, jak, powiedzmy, u Liny Kostenko. Ona dopiero przygotowuje się w domu, na Czkałowa, do wykładu w Związku „Czy jest wieczny śnieg na szczycie Parnasu”, a jej imię już tam poleciało. I już drzwi Związku otwarte i w gabinetach wszystkie drzwi otwarte. A w sali wszystkie miejsca zajęte, my z tobą ledwo zdążyliśmy się pomieścić w ostatniej ławce. A salą, jak fala za falą przetacza się: „Lina Wasyliwna… Li-na Wa-syli-wna…” I nagle cisza. Tylko słychać echo jej kroków. Wszyscy stoją, wstrzymawszy oddech. I wreszcie wchodzi ona — ze wskazówką w ręku i uśmiechem w kieszeni. Wchodzi na trybunę, a jej wskazówka nakazuje nam siadać. Lina Wasyliwna rzuca spojrzenie na salę i na każdego z osobna. Potem pyta: — „Jak nazywa się najwyższy szczyt świata?” I sala skanduje chórem: „Mount Everest! Mount Everest!” Lina Wasyliwna podnosi wskazówkę do góry, a potem opuszcza w dół, jak do podnóża Everestu: — Ja tak przewidywałam, że wasza wiedza jest na poziomie szkoły średniej. Zapamiętajcie raz i na zawsze: najwyższy szczyt świata (robi pauzę) Parnas! Słyszycie, Parnas. I żeby go pokonać…” (Znowu robi pauzę: wskazuje wskazówką w naszą stronę.) — Winłarowski i Tałałaj, wstańcie! Wy czego szepczecie? Czy może lepiej ode mnie wiecie, jak dojść na najwyższy szczyt świata? — Nie! Nie! — zaćwierkaliśmy, jak Bobczyński i Dobczyński. xxx Nasz namiot trzy metry od Donu — folia z polietylenu, rozesłana na trawie osobiście dla M., ławeczka z krótkiej deski, którą znalazłem na brzegu i przytwierdziłem do pnia ściętego topoli, żeby klasyk nie tylko leżąc na trawie, ale i siedząc, mógł obserwować wszystko, co dzieje się wokół jego głowy. Zadaniem było określenie miejsca, gdzie najczęściej poluje na rybę sandacz. Potem w tym miejscu zarzucałem wędkę. — Co byś ty, Lońko, robił beze mnie? Ja wyznaczam, koryguję strategię i taktykę rybołówstwa, ja jestem głównodowodzącym, a ty tylko wykonawcą. No, nie szeregowym, ale przynajmniej o jeden pagon niższym ode mnie. Tak więc, przy tym krzaczku, patrz w prawo, metrów za dwadzieścia, masz zarzucić wędkę, bo tam takie! — kilka razy wywinęło się, że aż strach. — Dawaj, Kolu, medal powiesimy — nie na koszulkę, a na wędkę, — odpowiadam ja, imitując jego głos. — Lońko, gadzie, kiedy ty przestaniesz podpowiadać starszemu stopniem, gdzie mu przypinać zasłużony medal na wypalonej od słońca koszulce! Zdegraduję gada, kieliszka pozbawię. Przynieś mi pół wiaderka wody, żebym mógł się zwilżać, bo bardzo gorąco. — Przecież ty siedzisz przy wodzie już drugi dzień i nawet po kolana nie wszedłeś do Donu! Ty się boisz czy jeszcze pływać nie umiesz? — Ja wszystko umiem, Lońko, ale palca nie mam, żeby wskazać kierunek, w który ja teraz ciebie posyłam. — Ja wszystko zrozumiałem, panie głównodowodzący, i spieszę w tym kierunku na zawsze! Wynoszę z namiotu butlę z winem i nalewam do jednego kubka. W. mlaskając, zaciera ręce: — Wreszcie ja ciebie wyćwiczyłem na prawdziwego starszynę, pora tobie już przyznawać porucznika. — Dawno, — odpowiadam, — pora! I ja teraz przed wami, towarzyszu głównodowodzący, wypiję za ten stopień! I zaczynam pić. — Lońko, gadzie, a ty przecież mi nie nalałeś! — A tobie, — mówię, — za co tobie? Tobie nic nie przyznali… I w ogóle, dopóki nie wykąpiesz się w Donie, nalewać nie będę i wody nie przyniosę — nawet jeśli skwierczeć będziesz na słońcu. — Sumienia i współczucia w tobie nie ma, — mówi M. w oczekiwaniu, że teraz ja jednak… Ale ja wypiłem sam, a butlę z winem zaniosłem do namiotu. Mykoła odprowadzał butlę, jak słonecznik słońce, które zachodzi za chmurę. — No, dobrze, chodźmy się kąpać. W majtkach ludzie lat 50. i do wody wchodzili… Do wody on wchodzi po pas, w wodzie przykuca, chlapie się, nieustannie prychając: „Piękność!” i parska, jak koń. Wychodzi na brzeg. Szeroko rozstawiwszy nogi, przykuca na swoją dowódczą ławeczkę i tak samo szeroko uśmiecha się — z niecierpliwością oczekuje, kiedy ja, jego ordynans, podam mu kieliszek z winem. Trzy metry (od niego) srebrzy się cichy Don, tak cichy, że nawet nie zauważasz jego bystrego nurtu. х х х Kiedyś W. Bazylewski albo zapytał, albo zauważył: — Leonie, w twoim wierszu o Wingranowskim jest taki wers „I rozsiewa wokoło oczu cykorii kwiaty”. Jak mógł się pojawić u ciebie, u poety dokładnego, przedmiotowego detalu? Powiem szczerze, nigdy się nad tym nie zastanawiałem. Oczy W. nie były ani sine, ani niebieskie, a ja nie jestem daltonistą, żeby tego nie zauważyć. Oczy miał złociste, słonecznikowe. We wspomnianym wierszu utrwaliłem konkretny epizod, szczęśliwą chwilę, która i dziś stoi przed moimi oczami. Ale jak pojawiły się „cykorii kwiaty”? Rzecz w tym, że brzeg Donu, gdzie rozbiliśmy swój namiot, był jakby nimi zasiany… Zapalonym wędkarzem W. nie był. Nawet kiedy ryba dobrze brała, potrafił wysiedzieć z wędką godzinę, półtorej. I tyle. Potem kładł się na nadbrzeżnej trawie, o czymś myślał, czasem z notatnikiem w ręku, a najczęściej po prostu leżał i obserwował, kiedy i jak otwierają się kwiaty, jakie siadają na nich owady, kiedy ze swojej norki wypełza zaskroniec, by leniwie wygrzewać się w słońcu. Po kilku dniach takiej obserwacji wieczornej zorzy, uśmiechając się całą twarzą, Mykoła uroczyście oświadczył: — Jutro, Loniu, ja, nie patrząc na zegarek, z dokładnością do dziesięciu minut powiem ci, która godzina. Zakładamy się. O butelkę. — Skąd u ciebie pojawiła się taka intuicja i taka pewność siebie? — odparłem, ze smutkiem obserwując, jak na zachodzie wieczorne słońce chowa się za chmurę. — To nie u mnie intuicja, a u kwiatów. — W takim razie ryzykujesz przegraną i bardziej prawdopodobne, że nie ja, a ty będziesz stawiał butelkę. — Natura się nie myli — orzekł Mykoła — i butelka należy do ciebie. Już rano pogoda zaczęła się psuć. Deszczu nie było, ale chmury gromadziły się, gęstniały i zasłaniały sobą całe niebo. W., wysiedziawszy z wędką swoją godzinę, położył się na brzegu i rozpoczął swój eksperyment, a ja, złośliwie się uśmiechając, zerkałem na niego w oczekiwaniu na wyniki. Minęła godzina, druga. Mykoła milczy. W końcu nie wytrzymuje i pyta mnie: — Loniu, która godzina? — Już, Kolu, jedenasta, ale przecież to ty masz mi mówić. — Loniu, ty gadzie! Coś ty zrobił z naturą? Cykoria powinna już zamknąć swoje oczy. A ona patrzy. Ma bezsenność. Rozumiesz? To ty gadzie, czarujesz? — Ależ nie, Kolu, to natura czaruje. Ty je obserwowałeś, kiedy było słońce, upalnie. A dzisiaj chmury i niedługo będzie deszcz. Oto one go wypatrują. Zdziwiony, uśmiechając się, patrzył na mnie, a w jego oczach siniały „cykorii kwiaty”, które jakby wchłonął przez godziny obserwacji. х х х Cisza. Don. I nagle słyszę krzyk Mykoły, poważny krzyk: — Loniu, Loniu, prędzej! Podbiegam, on trzyma obiema rękami wędkę, a ona w tę i z powrotem. Ręce Mykoły drżą: „Loniu, wyciągaj!”. Ja początkowo chciałem wziąć, ale kiedy on jeszcze złowi taką rybę? — Mykoło, Kolu, ty sam. Takiej ryby nie zawsze się wyciąga. Słuchaj i rób wszystko dokładnie, co ci będę mówił. Podciągaj, popuszczaj… Przepracowaliśmy się tak z 15 minut… Tutaj i Stanisław podbiegł, Mykoła już dociągnął do brzegu, żyłka nie pękła. Podchwycili tę rybę — okazał się sandacz, gdzieś tak ze dwa i pół kilograma. Dobry taki sandacz! Mykoła, cały czerwony, usiadł na trawie, zapalił. Siedzi i patrzy na tego sandacza. My ze Stasem: dawaj dalej pracować, a on siedzi, patrzy na rybę. — Mykoło, no czemuż ty nie łowisz, może jeszcze złowisz? — Nie, Loniu, większej nie złowię, a mniejszej nie chcę! Mniejszej nie chcę!!! …Gotowaliśmy zupę rybną. Mykoła chodził i węszył, a potem zajrzał do kotła: — Loniu, ty spójrz, sandaczowi oczy wyszły! A ty leżysz jak pan wśród socjalizmu. — Co mam robić? — Nie plątać się pod nogami i nie przeszkadzać — mruknął W. — Zupę ja gotuję! — No i dobrze, a ja dla guliwerów będę przygotowywał kolację. Kiedy kładliśmy się spać, była już druga godzina w nocy. Cichy Don srebrzył się, lekko kołysząc jeszcze dobrą połowę księżyca. х х х Noc. Śpimy. Komary, wysmarowaliśmy się. M. śpi i ja śpię — w śpiworach. Jakieś uczucie mnie budzi. Budzę się — nade mną stoi żmija i patrzy… U mnie uruchamia się instynkt — nie ruszać się. Ale patrzę na tę żmiję i co robić? Chrapię do Mykoły: — Kolu-u-u! Kolu-u-u-u!!! Mykoła budzi się. — Co chciałeś? — Nade mną żmija. Znajdź jakąś gałąź, przegoń, ale nie podchodź od strony mojej głowy, ona może mnie ugryźć. — Jaka żmija, Loniu, co ty gadasz? — No prawdziwa, Kolu, żmija! — Co, naprawdę żmija? — Prawdziwa, Kolu, żmija!!! On zaczyna:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«I Winhranowski, jak widzenie…»

— Żmijko, żmijko, nie kąsaj mojego przyjaciela, on jest takim dobrym poetą… nie kąsaj! No co ja mam, Liońko, robić? — A ja ci przecież, Kolu, powiedziałem: weź żerdź i podejdź do mnie! — A gdzie ja znajdę tę żerdź? — Kolu! Las dookoła! On znowu: — Żmijko, żmijko! Dopóki nie znajdę żerdzi, nie kąsaj mojego Liońki. Nie sycz… Z jednej strony i mnie śmiech ogarnia, a tu… — Kolu, — mówię, — śmiesznie? Ona nie syczy, ale w każdej chwili może ukąsić, rozumiesz? No, póki Mykoła tam się poruszał, żmija poczuła niebezpieczeństwo i powolutku odpełzła ode mnie. Usiedliśmy, wypiliśmy. A potem, kiedy przyjechaliśmy do domu, opowiedzieliśmy żonom i Raja od razu wymyśliła na ten temat: „Leżą Winhranowski i Tałałaj na brzegu Donu, leży żmija. Tałałaj zwraca się do niej: „— Rajeczko! A ty jak się tu znalazłaś?” A potem do Mykoły: „— Kolu, oni nas i tutaj dopadli!” Potem ta żmija przychodziła, próbowaliśmy ją karmić kiełbasą — rzucaliśmy kiełbasę, ona uciekała, oczywiście. Wyjeżdżaliśmy już, samochodem, złożyliśmy namioty, żegnamy się z tym miejscem, a ona wypełza, stanęła i patrzy na nas, żmija… х х х — Wczoraj ryba, dzisiaj ryba, — zaczął narzekać Winhranowski, — a chce się czegoś takiego, jakiejś kiełbaski albo świeżutkiej słoninki, a wódka się kończy. Zwińmy się do stanicy i kupmy coś takiego. Sławku, odpalaj swój samochód — zwraca się do Stasa Łosiewa. Mykole bardzo spodobała się nazwa stanicy — Bohojawłeniwka. — Jaka piękność! Jak moje Bohopilla. Aż dziwne, że jej nie przemianowali na Żowtnewą czy Perszotrawnewą... Przy wjeździe do stanicy wypytaliśmy napotkanych kozaczków, jak dojechać do sklepu i co tam można kupić. Kozaczki nas zmartwiły: ani kiełbasy, ani wódki już dawno nie dowozili, być może jeszcze jest porto, a być może i to już rozchwycili, a samogonu obcym u nich sprzedawać się boją. W sklepie, oprócz sprzedawczyni i, zapewne, sprzątaczki, która moczyła miotłę w wiadrze z wodą i zwilżała podłogę, nikogo nie było. M. wszedł pierwszy i pierwszy się przywitał: — Dzień dobry, dziewczyny. Tak u was ładnie, tak chłodno. Może dałybyście mi krzesło, zmęczyłem się, chcę trochę odpocząć i na was, pięknych, popatrzeć. Takie jak wy, potrzebne mi będą i do statystowania. Dziewczyny, które miały pod czterdziestkę, zapewne słowa „statystowanie” nie zrozumiały, jak i niektórych innych ukraińskich słów. Mykoła, nie przechodząc na rosyjski, kontynuuje wyjaśnianie: — Chcę nakręcić was w swoim filmie. Jestem aktorem i reżyserem filmowym, właśnie wybieram miejsce do zdjęć. Może widziałyście film „Powieść płomiennych lat?” To ja tam gram główną rolę. — Widzieli, widzieli — zaszczebiotały „dziewczyny”. — Pan tam trochę młodszy. U nas wiosną ten film w klubie pokazywali. A o czym wasz nowy film będzie? — O kozakach, dziewczyny, zaporoskich i waszych dońskich. Właśnie przyjechałem ze swoimi pomocnikami zobaczyć, gdzie lepiej ten film kręcić. Już sporo stanic obejrzeliśmy, ale lepszej niż wasza, nie znaleźliśmy! „Dziewczyny” były wzruszone i, zapewne, już widziały siebie w filmie Mykoły i zaczęły same nieśmiało oferować ukryte deficyty. Znalazły i kiełbasę, i wódkę, i nawet butelkę drogiego jak dla nas koniaku, odmawiać którego, żeby nie umniejszyć siebie w oczach „dziewczyn”, nie mogliśmy. — Co byście robili beze mnie, wyschlibyście, przeschlibyście bez wódki, jak osty! Uczcie się, jak trzeba z ludźmi rozmawiać. — Ja, M. S., — powiedział Sławko, — i nie takie rzeczy potrafię skłamać, ale tak jak wy oczami, uśmiechem, gestami — nie potrafię nigdy. — Sławku, raz i na zawsze zapamiętaj — ja nigdy nie kłamię, mówię tylko prawdę i ludzie to czują… — Artystyczną prawdę! — dodaję, śmiejąc się. M. obraca w moją stronę głowę i też się śmieje. A potem prosi Sławka, żeby się zatrzymał, by wychylić po kieliszku, przecież do naszego namiotu mamy prawie dziesięć minut jazdy. — Może zwińmy się do Konstantynówki? To nowe miasto portowe, ale tam jechać nie mniej niż pół godziny. Tam naczelnikiem milicji pracuje nasz ziomek z Makiejewki, mnie kiedyś przypadkowo zapoznał z nim leśnik Wadym Wiktorowycz Czernow. — Proponuję ja. M. na głos rozmyśla: pół godziny tam, pół godziny z powrotem, a jeszcze nie wiadomo ile tam… Nie, nie można — przecież wtedy wrócimy już bez wódki! Nawet Sławko nic nie poradzi. Dawaj do sklepu! Jeśli tam wódka była wczoraj-przedwczoraj, to ona jest tam i dzisiaj. Ja nie o witrynie mówię… х х х — Oto ty, Liońko, zamierzasz pisać o mnie artykuł i, może, i napiszesz. Znam cię, gadzie. Ale czy ty wiesz, kto jest moim ulubionym poetą? Ale bez wielkich nazwisk… — Chyba, Mykoło, wiem. To Kost Herasymenko… — Patrz ty, — dziwi się Mykoła. — A skąd ty to wiesz? — Z twojej poezji. Często z nim korespondujesz. U Herasymenki wiersz „swoje pachnące zdania wyciąga, jak dwie ręce”, a u ciebie „słowo pachnie, jak dziecko”. U Herasymenki „wiatry błądzą, przez płot i do Portugalii, z Portugalii z powrotem”, a u ciebie „Niżyn idzie do domu od Połtawy i budzi się — w Połtawie znowu!” A oto prawie twoje wersy „Chodzą psy i drzewa więdną i wiatry stoją” albo „drogo pożegnalna moja”, „zamyślę się, nie oddycha wieś”… A czyż nie on za twoim „Tangiem 1945”? Chcesz, będę kontynuował? — Nie, Liońko, tego pisać nie trzeba... Tyś jest gad, Liońko. Toż trzeba do takiego się doczytać! Nic przed tobą nie ukryjesz. I w ogóle — ciebie posłuchać, to dojdziesz do wniosku, że i poety Winhranowskiego nie ma. A może K. G. to i twój ulubiony poeta?! Inaczej byś go tak nie znał. — A ja i nie ukrywałem, że też zachwycałem się jego wierszami. W młodości ja go kochałem najbardziej. A jeszcze interesowałem się, jakim on był jako człowiek, który odważył się w strasznych latach 30. przetłumaczyć wiersz rozstrzelanego Gumilowa i wydrukować w swoim zbiorze — za to mogli wsadzić. Ale, zapewne, z jego nieprzyjaciół nikt tego nie zauważył. I kiedy S. Kryżaniwski opowiedział mi o nim kilka historii, pokochałem go jeszcze bardziej. Po wszystkim widać było, że W. zasmuciło to, co powiedziałem. On sam nie podejrzewał, jak często w jego wierszach pobrzmiewają wersy K. G., i musiałem go uspokajać przykładami. Z klasyki. — A wiesz, że wers “czestniej czesnot krasoty” napisał nie Puszkin, a “Bieleje żagiel samotny” nie Lermontow, a “W twoich oczach ujrzałem morze” nie Jesienin. Te wersy ukradli innym poetom i nie tylko te. Okazało się, że Mykoła o tym nie wiedział i był mile zaskoczony. Lecz najbardziej zdziwiły go zacytowane przeze mnie słowa rosyjskiego poety F. Sołoguba: oto pojawi się młody złodziejski poeta, okradnie nas wszystkich i stanie się wielkim poetą, większym niż my. — Piękność! — powiedział Mykoła. — Ale mimo wszystko, kiedy będziesz o mnie pisał, nie podkreślaj tego zbytnio, bo odrzucę twój artykuł. Przecież nie jesteś Dziuba, którego trochę się obawiam. Kiedyś przy kieliszku M., podnosząc rękę z brakującym palcem wskazującym i chytrze się uśmiechając, znów zapytał: — Liońko, chcesz o mnie napisać artykuł, a czy wiesz, kto jest moim ulubionym poetą? Przez chwilę się zawahałem. Ulubionego, zwłaszcza we własnej wczesnej twórczości, jeszcze nikomu z poetów nie udało się ominąć. Będzie on obowiązkowo obecny w jakimś obrazie, rytmice. Prawie wszyscy krytycy, pisząc o Winhranowskim, całkiem słusznie zauważali w jego wierszach echo rytmiki i emocjonalnego napięcia T. Sz. Ale powiedzieć o jego ulubionym poecie Szewczence to wszystko jedno co powiedzieć: mój ulubiony ojciec… Szewczenko — to świat wokół nas z sadem wiśniowym koło rodzinnej chaty. Szewczenko był dla niego jedynym autorytetem spośród wszystkich ukraińskich poetów. x x x Pewnie u wielu czytelników poezji W. powstało wyobrażenie, że pisane one były “jednym tchem” (jakby) — wypłynęły z duszy i zostały zapisane od razu na papierze — bez żadnej poprawki, nie tyle napisane, co zapisane. W rzeczywistości W. nie był poetą-improwizatorem, chociaż posiadał dar improwizacji. Powiedzmy, wiersz W. “W błękitnym niebie” jest tak emocjonalny, lekki, lotny, zrodzony bez żadnego wysiłku — jakby na jednym tchu. W rzeczywistości jednak większość wierszy W. przychodziła z trudem. Niestety, brudnopisów poeta nie zachowywał i prześledzić jego pracę nad słowem nie mamy możliwości. Pewnego razu, pokazując mi warianty lirycznej miniatury “Szeroka noc, świerszcz pod głową”, wyznał z żalem: “Oto już miesiąc się męczę i nijak… Czyżby i u Tarasa takie rzeczy się zdarzały?”. W ostatnich latach swojego życia W. wierszy prawie nie pisał. Po jego śmierci znalazłem w jego papierach tylko kilka niedokończonych, a w szczególności wiersz poświęcony mnie, jeden z wariantów którego podarował mi ze słowami: dopiszę potem albo dopisz sam. Jego wiersze nie po prostu zachwycały — oszałamiały swoją wybuchowością, uderzały wieloznacznością. …Czytając jego poezję, zaczynasz uświadamiać sobie nadzwyczajną siłę słowa, jego możliwości, jego wysokość, otwiera się przed tobą różnica między poetą a wierszopisem. Wyraźnie wyłania się osobowość poety. Mistrzostwo ma swoje granice. Doskonałe mogą być i wiersze przeciętne. Wczesne wiersze W. były technicznie bardziej różnorodne. Z czasem poeta jakby traci zainteresowanie techniką: rozwój duszy wypierał romantyczną pozę, powściągał patos. Puls stał się cichszy, a słowo cieplejsze, bardziej ludzkie. Tekst przygotowała Lubow HOŁOTA Redakcja jest wdzięczna Raisie Petriwnie TAŁALAJ za uprzejmie udostępnione fotografie z archiwum rodzinnego …Jeśli stale prowadziłeś dziennik i notowałeś każdego dnia wszystko, co się stało, — nie myśl, że tak właśnie było. Nawet oczami nie widzimy wszystkiego, co wokół, a pamięć to tylko oczy, a tym bardziej to, w czym przekazuje się nasz rozum. Notujemy tylko niewielką cząstkę rzeczywistości, cząstkę realności, której większa część — nie jest przed oczami, a za naszymi plecami. L. Tałalaj

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

z płócienną oprawą i skórzanym grzbietem. Nie pamiętam tytułu, ale autor atakował w niej „małorosyjski separatyzm” i „mazepinizm”. Dla mnie te terminy były jeszcze nowe, więc Matwij Mychajłowycz przeprowadził kurs politycznej edukacji. Walka Ukraińców o wyzwolenie, o stworzenie własnego państwa przed rewolucją 1917 roku była przedstawiana jako separatyzm, a każdego, kto się tym zajmował, rosyjscy szowiniści wyzywali od „mazepińców”. Po rewolucji patrioci byli petlurowcami, a po wojnie — banderowcami. — Oto na zebraniu partyjnym nazwali cię „petlurowcem i machnowcem”, teraz ganiają cię po instancjach, a ty udowadniaj, że tak nie jest. Sam się przekonałeś, że rosyjskim szowinistom nie brakuje politycznych wyzwisk. Na potwierdzenie jego słów opowiedziałem o przesłuchaniu przed komisją partyjną komitetu miejskiego. Weteran „wszystkich rewolucji i represji” pytał po rosyjsku: — Jak ty stał ukrainskim burżuaznym nacionalistom? — Przez cały czas wiedziałem, że jestem Ukraińcem — odpowiedziałem mu. — Kiedy przyjechałem do Kijowa na studia, poszedłem do Moskiewskiego rejonowego komisariatu wojskowego, żeby się zameldować. Za to, że rozmawiałem po ukraińsku, pracownica nazwała mnie nacjonalistą, a na zebraniu partyjnym wykładowcy powiedzieli, że jestem komunistą, a do tego „ukrainskim burżuaznym nacionalistom petlurovsko-machnovskogo tipa”. Tak właśnie robili ze mnie „nacjonalistę”. Oddanego patriotę Ukrainy Matwija Szestopała system komunistyczny metodycznie niszczył. 23 grudnia 1965 roku z wielkim trudem przyjęto go do pracy jako wykładowcę języka rosyjskiego dla studentów zagranicznych w Instytucie Gospodarki Narodowej. W lipcu 1970 roku, na mocy decyzji biura rejonowego komitetu partii o zakazie pracy M. Szestopała jako wykładowcy (?), został zwolniony. Od tego czasu naukowiec zmuszony był pracować jako stróż-wartownik w zmilitaryzowanej ochronie. Ale, jak zaznacza badacz jego życia i twórczości Iwan Zabijaka, w tych latach „Matwij Mychajłowycz napisał swoje najlepsze prace w obronie języka ukraińskiego, jego historii i kultury”. Twórczo był bardzo płodny. Świadczy o tym fakt, że podczas kilku rewizji organy KGB skonfiskowały u M. Szestopała… sześć worków papierów! Matwij Mychajłowycz zmarł 20 sierpnia 1986 roku podczas operacji… Swoją pracą i życiem dał przykład studentom i nie tylko im, że przede wszystkim trzeba być niezłomnym i oddanym patriotą Ukrainy, myślącym, odważnym. Tak żył, tak przeżył swój czas. Wkład w niepodległość Ukrainy potomni ocenili z wdzięcznością. Matwijowi Mychajłowyczowi odsłonięto tablice pamiątkowe we wsi Murzynci, w Instytucie Dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego, przed Instytutem zasadzono skwer jego imienia i ustawiono kamień pamiątkowy, a na grobie — stelę memorialną. Na 90-lecie niezłomnego dziekana i wykładowcy Matwija Szestopała wydano zbiór wspomnień (opracowanie I. Zabijaka). Odbyła się konferencja naukowa na Uniwersytecie Kijowskim na temat jego wkładu w umacnianie świadomości narodowej, wraz z którą, jak pisze jego wychowanek Mychajło Skoryk, „wyrastało i podnosiło głowę odważne ukraińskie pokolenie lat sześćdziesiątych”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Rycerz z krainy Szewczenki. W 95. rocznicę urodzin ukraińskiego patrioty, uczonego i pisarza Matwija SZESTOPALA

Wadym MYCYK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Po dwuletnim nauczaniu w Humaniu w 1964 roku wstąpiłem na wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. Dobra sława krążyła o docencie Matwiju Mychajłowyczu Szestopale. 150-letni jubileusz Tarasa Szewczenki podnosił świadomość narodową Ukraińców. Aby ją przytłumić, władza komunistyczna uciekła się do prowokacji. Mówiono, że naród ukraiński ma dwa języki ojczyste: rosyjski i ukraiński. Na ideologa dwujęzyczności „wyznaczono” dyrektora Instytutu Językoznawstwa Akademii Nauk USRR, akademika I. Biłodida. Na konferencji na Uniwersytecie Kijowskim przekonywał on społeczność naukową o słuszności tej pseudoteorii. Naukowych lokajów do jej poparcia nie brakowało. I wtedy na scenę wyszedł docent wydziału dziennikarstwa Matwij Szestopał. Powiedział, że język rosyjski jest wielki. Jesteśmy w przyjaźni z wielkim narodem chińskim. Jeśli się z nim połączymy, to co — naród ukraiński będzie miał trzy języki ojczyste? Zakończył słowami Karola Marksa, że kiedy stoisz na kolanach, to wszystko wydaje się wielkie. Po tym jego autorytet na uniwersytecie bardzo wzrósł. Ideolodzy dwujęzyczności, jak później się okazało, z czasem nie wybaczyli rówieśnikowi rewolucji. Odwaga i prawdomówność były w nim zakorzenione przez ludową moralność jeszcze z dzieciństwa. Jako nastolatek wyruszył z ojcowskiego domu w życie i wszystkiego dochodził swoją wytrwałą pracą twórczą. W latach wojny kapitan M. Szestopał napisał szczery list o błędach Stalina i jego popleczników, które prowadziły do wielkich klęsk i strat, o swojej „miłej niebieskookiej Ukrainie, ukrzyżowanej przez wstrętnych Niemców” do pisarza Ilji Erenburga. I to nie było zuchwalstwo, a krzyk ludzkiej duszy za zniszczone życie tysięcy ludzi. Pisarz list zachował i opublikował w książce „Ludzie. Lata. Życie”. Był odważny i prawdziwy w ocenach. W Filharmonii Kijowskiej w styczniu 1964 roku odbył się wieczór z okazji 70-lecia ukraińskiego komunisty-borotbisty, poety i publicysty Wasyla Ellana-Błakytnego. Na nim do mikrofonu podszedł mało komu znany człowiek i powiedział, że gdyby to nie były lata „chruszczowowskiej odwilży”, to od razu zagrzmiałby na Sołowki lub Magadan. Był to wykładowca wydziału dziennikarstwa Matwij Szestopał. Wystąpienie zanotował student Witalij Kowal i później opublikował w „Literaturnej Ukrainie”. Przytoczę urywki: „Ukraińcy stoją przed groźbą swojej narodowej zagłady. Poręką tego jest tak zwana leninowska polityka narodowościowa obecnego kierownictwa KPZR. Pod hasłami przyjaźni narodów i proletariackiego internacjonalizmu prowadzi się niepowstrzymaną rusyfikację i denarodowienie ludności ukraińskiej…”. Witalij Kowal przytacza szkic jego artykułu „Niezależna Ukraina jest możliwa”, napisanego 15 sierpnia 1965 roku: „Tak, Ukraina ma prawo do swojego samodzielnego istnienia. Jest to, bez wątpienia, słuszne, niezaprzeczalne, święte prawo narodu do urządzania swojego życia tak, jak on tego chce…”. Zatem M. Szestopał był świadomym ukraińskim patriotą. Moje kontakty z Matwijem Mychajłowyczem zaczęły się dopiero po moim wystąpieniu na otwartym zebraniu partyjnym 4 marca 1965 roku. Studenci trzeciego roku poruszyli kwestię jakości nauczania przedmiotów na wydziale, w szczególności przez trzech wykładowców-nieudaczników: Artynowa, Malarenkę, Bondara. O nich mówiono najwięcej, a podstawowych kwestii nauczania nie poruszano. Zwłaszcza o tym, że prawie wszystkie przedmioty wykładano w języku rosyjskim. Nie wytrzymałem i zgłosiłem się do wystąpienia. Przykładów było wystarczająco, więc o tym właśnie zacząłem mówić. Przecież Uniwersytet Kijowski jest najważniejszy na Ukrainie i mógłby być wzorowy dla wielu uczelni, a wychodzi odwrotnie. Nawet kiedy my, studenci pierwszego roku, w drugim semestrze dopięliśmy swego, żeby czytano nam kurs historii Ukrainy, to wykładowca Demczenko, poniżając ukraińskich studentów-dziennikarzy, wykładał ją… w języku rosyjskim. A oto historię KPZR czytali po ukraińsku! Aby zaczerpnąć więcej wiedzy, wypisałem nawet z zasobów „Historię Małej Rosji” Dmytra Bantysza-Kamienskiego. (Później pragnienie poznania historii Ukrainy i to wystąpienie stały się jednymi z głównych powodów oskarżenia mnie o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”). Wydano książkę w języku rosyjskim w pierwszej połowie XIX wieku i, jak się okazuje, przez ponad półtora wieku tak nic się nie zmieniło. Wystąpienie było z publicystycznymi zwrotami. W szczególności na zakończenie powiedziałem: „W języku rosyjskim u nas wykładają tak, jakbyśmy pędzili rakietą, a po ukraińsku — tak, jakbyśmy jechali na czumackim wozie. Jeśli nie będą nas uczyć w języku ojczystym, nie nauczą mówić i pisać prawdy, to będziemy nie twórczymi ludźmi, a społecznymi błaznami”. Studenci przychylnie przyjęli wystąpienie. Nawet rozlegały się oklaski. Była to swoista ocena polityczna systemu edukacji, przez który odbywała się rusyfikacja. Dziekan W. Ruban od razu się zorientował i, żeby nie wydawać jej taką i zgasić wpływ, od razu zaczął mówić, że wszyscy występowali poprawnie, rzeczowo, a najbardziej nie spodobało mu się wystąpienie Mycyka. Oskarżeń jeszcze nie przyklejał, ale nazwał go zdenerwowanym, nadmiernie egzaltowanym. Następnego dnia podszedł do mnie sekretarz biura partyjnego Łeonid Sujarko i wyrzucił mi, że oni wyznaczyli mnie na partyjnego grupowego roku, a ja nie spełniłem nadziei, skomplikowałem sobie naukę na wydziale. Coś zaprzeczałem. Moja nieustępliwość mu się nie spodobała i rozgadał się z cyniczną szczerością: — Wiemy, że wystąpienie napisał ci Szestopał. W nim są wszystkie jego zwroty. Myślisz, że on jest tym, za kogo go uważacie? Wydał zbiór przeciwko ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistom (później dowiedziałem się, że nazywał się „Pod Wall Street”), a teraz sam jest gorszy od nacjonalisty. Proponuję, i to nie tylko moja opinia, żebyś publicznie wystąpił przeciwko Szestopałowi. W nauce pomożemy… Poczułem, jak płonę od podłej propozycji. Płonęło nie tylko czoło, policzki, ale i piekły pięty. — Robicie mnie winnym za prawdę, a teraz chcecie, żebym w tak brutalny sposób uznał się za winnego i oczernił uczciwego i porządnego człowieka, najlepszego wykładowcę wydziału. Z propozycji Sujarki czuło się, że przygotowywano atak na Szestopała, ale nie myślano, że będzie on tak szybki i bezczelny. Nowina, jak wybuch, przetoczyła się przez cały wydział: Matwij Mychajłowycz został zwolniony z pracy! Studenci na korytarzu, w audytoriach protestowali. Jak to tak, my występowaliśmy przeciwko wykładowcom-nieudacznikom, a wyganiają najlepszego! Obietnice kierowników wydziału okazały się ogromem cynizmu. Wielu studentów nie mogło zrozumieć, jak można tak robić?! Wydział wrzał. Ruban ze swoją „szarą świtą” od razu zbladł w oczach studentów. Masowy opór studentów na zebraniu wydziałowym, zbiorowe oświadczenie w obronie najlepszego wykładowcy mocno przestraszyły komunistyczne kierownictwo państwa. Podpisało je 67 studentów, z nich 12 naszych studentów pierwszego roku. Oświadczenie kończyło się słowami: „Jeśli docent Szestopał M. M. zostanie zwolniony z nauczania na wydziale dziennikarstwa, wszyscy, którzy niżej się podpisali, opuszczą uniwersytet”. Rewolucyjną falę poparli dziennikarze Kijowa. O zamieszkach studentów na Uniwersytecie Kijowskim przekazały zagraniczne stacje radiowe. Władza uciekła się do represji. Na zbiorowy opór studentów poprowadziły ataki psychiczne organy KGB, na pełną moc włączyły się komitet partyjny, rejonowy, miejski komitet partii komunistycznej. Aktywnych i świadomych narodowo usunięto z wydziału. Usunięto mnie, moich kolegów z grupy Bohdana Unijata, Swiatosława Wasylczuka, studentów starszych lat Jurija Parchomenkę, Jakyma Palczyka, Stanisława Skirki, Stanisława Usenki, Mychajła Skoryka. Student drugiego roku Anatolij Parfeniuk w geście protestu zaniósł swoją legitymację partyjną do komitetu partyjnego, mówiąc, że “w takiej partii nie chce być”. Potem były pierwsze aresztowania ukraińskich patriotów w wielu miastach — to reakcja władzy na wzrost świadomości narodowej wśród Ukraińców. Tak rozgorzała pierwsza fala breżniewowskich represji. Wtedy M. Szestopał zapoznał mnie z pracą Serhija Stepniaka-Krawczyńskiego “Rosja pod władzą carów”. Objeździłem pół Kijowa, ale jednak ją kupiłem. Opisane zasady władzy carskiej całkowicie pokrywały się z działaniami władzy komunistycznej. Podczas jednej z wizyt Matwij Mychajłowycz opracowywał jakieś przedrewolucyjne wydanie z tłocze- Urodził się na Czerkaszczyźnie 7 listopada 1917 roku, dlatego nazywano go Rówieśnikiem rewolucji. Życie wciągnęło go w niełatwy wir. Bystry i aktywny, brał się za taką pracę, która nie każdemu była w mocy. Ukończył wydział filologii ukraińskiej Uniwersytetu Kijowskiego. Był dziennikarzem stołecznych gazet “Kyjiwśka prawda”, “Wisti”. Na wojnę poszedł ze stanowiska dyrektora Państwowego ukraińskiego etnograficznego zespołu kobziarzy. W 1942 roku ukończył akademię wojskową w Taszkencie. Walczył na froncie stalingradzkim, ukraińskich, w Prusach Wschodnich. Wojnę zakończył w Berlinie. Jako dziennikarz wojskowy służył w zarządzie politycznym Okręgu Kijowskiego, był redaktorem gazety okręgowej. I cały czas się uczył. Zaocznie ukończył aspiranturę i wydział anglojęzyczny instytutu pedagogicznego. W 1951 roku major M. Szestopał zdemobilizował się i pracował jako redaktor naczelny wydawnictwa “Mołodź”. Właśnie wtedy ujawnił się jego talent satyryka. Wydał książkę pamfletów “Pod Wall Street”. Od 1 września 1951 roku jego działalność związana jest z wydziałem dziennikarstwa, którego dziekanem był w latach 1955—1957. Kandydat nauk historycznych, docent M. Szestopał wykładał kurs dziennikarstwa zagranicznego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

epoki kozackiej. Na bardziej szczegółowe badania nie było czasu ani środków. Władze lokalne finansowały jedynie badanie cmentarzyska neolitycznego, temat kozacki absolutnie ich nie interesował. Jednym z warunków finansowania ekspedycji archeologicznej był wymóg pozostawienia wszystkich znalezisk w lokalnym muzeum. Teraz ponad 400 płytek z kłów dzika, sznury korali z macicy perłowej, ozdoby z kryształu górskiego, a także buławy z oszlifowanego krzemienia przechowywane są w ekspozycji muzeum krajoznawczego. Ciekawe znaleziska czekały na archeologów także w minionym sezonie. Jak opowiedział Wołodymyr Horbow, znaleziono pozostałości zagłębionego pomieszczenia na sześciu słupach z epoki kozackiej, poszycie statku i gwoździe okrętowe, wiele fragmentów naczyń fajansowych i ceramicznych, zarówno kozackich, jak i tureckich, monety oraz ponad tuzin ceramicznych fajek kozackich. Prezentując znaleziska, kierownik działu historii przedradzieckiej Muzeum w Mariupolu Raisa Bożko zauważyła, że znalezione fajki są unikatowe. Dobrze się zachowały, a ponadto różnią się kształtem, stylem, kolorem i miejscem produkcji. Wśród znalezisk są fajki w kolorach czerwonym, zielonym, czarnym, szarym, brązowym, dekorowane ornamentem, jedna z nich wykonana jest w kształcie męskiej twarzy, na której wyraźnie widać wszystkie rysy, nawet małe wąsy. Wyprodukowano ją prawdopodobnie w Turcji. Jeszcze jedną — w Holandii, co jest świadectwem aktywnych kontaktów twierdzy Kalmius ze światem. Wśród ciekawych znalezisk warto wspomnieć rękojeść jataganu, który był na wyposażeniu oddziałów gwardii osmańskiej. Jak broń trafiła do Kalmiusa, nie wiadomo. Możliwe, że jako trofeum po udanej wyprawie morskiej zaporoskich kozaków, a raczej podczas ataku janczarów. W zaciętej walce ostrze jataganu złamało się, rękojeść zgubiła się, by odnaleźć się w XXI wieku, a ostrze, jak uważają archeolodzy, kozacy przekuli na inną broń, gdyż metal, a zwłaszcza wysokiej jakości, w tamtych czasach ceniono wysoko. — Te znaleziska — mówi Wołodymyr Horbow — bezsprzecznie świadczą, że stała tu kozacka twierdza Kalmius. O niej jest wiele wzmianek w dokumentach historycznych, różnych opisach, ale materialne potwierdzenia jej istnienia uzyskano po raz pierwszy. Prowadzimy wykopaliska niemal w centrum półmilionowego miasta i większa część twierdzy znajduje się pod zabudową. Łączna powierzchnia wykopalisk wynosi nieco mniej niż 90 metrów kwadratowych. I jeśli wziąć pod uwagę, że na tych metrach odkryto już niemało ciekawych znalezisk, to można tylko domyślać się, ile tajemnic ukryto w głębi wieków. Kozacka idea jako papierek lakmusowy Trzeci rok z rzędu ekspedycja archeologiczna pracuje bez kopiejki od państwa i władz lokalnych. Wołodymyr Horbow, który ma za sobą 28 ekspedycji archeologicznych w stepach donieckich, bada kozacką twierdzę podczas swojego urlopu. Oprócz Raisy Bożko i jej pomocnicy Luby wszyscy pozostali członkowie ekspedycji to wolontariusze. Niemal codziennie za łopaty chwytają się członkowie Mariupolskiego Związku Krajoznawców: artysta Mykoła Szewczenko, dyrektor studia fotograficznego Petro Switłycki, członek wspólnoty kozackiej Łeonid Horochow. Na wykopaliskach są trzeci rok. Praca tutaj nie należy do łatwych, zwłaszcza w upał. Kiedy letnie słońce zaczęło naprawdę doskwierać, chłopcy obeszli niemało organizacji społecznych i partii politycznych z prośbą o pomoc w zakupie namiotu na wykopaliska. Ale wesprzeć poszukiwaczy kozackiej prawdy nikt nie chciał. Po raz kolejny obiecuje pomóc ekspedycji także władza lokalna. W ubiegłym roku nawet zapisano w budżecie 30 tys. hrywien na badania archeologiczne Kalmiusa, ale do muzeum one tak i nie trafiły.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Kozacka twierdza odkrywa tajemnice

Odkrycie przez archeologów kozackiej twierdzy Kalmius w samym centrum Mariupola można nazwać prawdziwą sensacją. Pomimo licznych potwierdzeń dokumentalnych istnienia na obszarze nadazowskim kozackiego posterunku, który był centrum Palanki Kalmiuskiej Wolności Wojska Zaporoskiego Niżowego, jednej z jego jednostek administracyjno-terytorialnych (zajmowała niemal cały współczesny obwód doniecki), wielu oponentów, wbrew nawet badaniom Dmytra Jawornyckiego, odnosiło się z nieufnością, a nawet negowało kozacką kartę historii regionu. Nic więc dziwnego, że i dziś miasto nie ma jednolitego zdania co do swojej historii i daty założenia. Znak pamiątkowy ku czci 500-lecia Ukraińskiego Kozactwa w Mariupolu. Switłana CZORNA, Kijów—Mariupol—Kijów. Zdjęcia autora. Co ma do tego Katarzyna? Według oficjalnej wersji Mariupol założył gubernator guberni azowskiej Czertkow w 1778 roku. Data ta została określona jeszcze w czasach sowieckich Ukazem Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy z 3 września 1978 roku o odznaczeniu Żdanowa (ówczesna nazwa Mariupola) Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy z okazji 200-lecia miasta. Popularna jest też wersja o założeniu miasta przez Greków, których Katarzyna II przesiedliła na obszar nadazowski z Krymu. Wiadomo, że ponad dwa tysiące przesiedleńców metropolita Ignacy w porozumieniu z imperatorową przyprowadził do Pawłowska, na brzeg Morza Azowskiego, pod koniec lipca 1780 roku. Dokumenty świadczą, że pierwszy dziękczynny molebien Ignacy z wiernymi odprawili… w kozackiej cerkwi, a ludzie szybko rozlokowali się, między innymi w kamiennych domach, które należały do Kozaków. Na prośbę przesiedleńców Pawłowsk przemianowano na Mariupol. Sama zaś miejscowość, nazwana na cześć carewicza Pawła Pietrowicza, nazywała się Pawłowskiem tylko półtora roku. A wcześniej, czyli do zniszczenia przez Katarzynę Siczy Zaporoskiej — Kalmiusem. Ale czym był ten Kalmius — kozacką twierdzą, słobodą czy posterunkiem? Przez tysiąclecia układając historyczną mozaikę regionu, czas i ludzie zmieszali jej fragmenty, coś przypadkiem zgubili, coś, jak niepotrzebny przedmiot, świadomie wyrzucili. Znaleziska z epoki kozackiej, neolitu, późniejszych kultur, ślady Chazarów, Złotej Ordy, odkryte przez archeologów Muzeum Krajoznawczego w Mariupolu, pomogą odnowić nieprzemijające karty historii i napisać pełną, a co najważniejsze — prawdziwą kronikę zasiedlenia i rozwoju regionu. Na przylądku nad Kalmiusem. Przylądek, gdzie stała kiedyś kozacka twierdza, wznosi się nad Kalmiusem. Kiedyś tędy do Morza Azowskiego z Chortycy spływały kozackie czajki, a być może i książęce łodzie płynęły na Bizancjum. Stąd otwierała się daleka przestrzeń, na wiele kilometrów widać było morze, z drugiej, łagodnej strony, przeglądał się bezkresny step. Lepszego miejsca do obserwacji krymskich Tatarów i ord nogajskich, które nieustannie pustoszyły ukraińskie ziemie, nie można było znaleźć. Obecnie cały horyzont zasłania „Azowstal”, Kalmius wysechł… Zamuliły się też źródła kozackiej pamięci. Warto więc przypomnieć historię twierdzy Kalmius. Krajoznawca i członek Proświty z Mariupola Pawło Mazur uważa, że w pierwszej trzeciej XVI w. przy ujściu rzeki Kalmius powstało zaporoskie grodzisko Domacha. Na początku XVII w. na prawym brzegu została zbudowana twierdza, której przypisywano znaczenie strategiczne. W 1734 r. zaporoscy Kozacy wznieśli nowe umocnienie, a obok powstało osiedle. W tym samym roku całe terytorium Wojska Zaporoskiego zostało podzielone na osiem palanek. Pod względem liczby Kozaków Palanka Kalmiuska zajmowała czwarte miejsce. Ten fakt został odnotowany w oficjalnych dokumentach tamtego czasu. Kozacka twierdza, jak uważa krajoznawca, miała wymiary 150x150 metrów, była otoczona wałem ziemnym, przed którym od strony stepu wykopano głęboką fosę. Wewnątrz twierdzy znajdowały się pomieszczenia mieszkalne, stajnie dla koni, stacjonarna cerkiew. Jeszcze w 1754 roku pułkownik palankowy Andrij Porochnia zawiadamia koszowego atamana Danyła Stefanowa o tym, że przygotowano wszystkie materiały budowlane do wzniesienia nowej cerkwi św. Mikołaja i dodaje, że obecna cerkiewka jest bardzo stara. Pamięć o pułkowniku zachowały nie tylko archiwa Kosza, ale i jego chutor w sąsiednim rejonie nowoazowskim, który do dziś nosi nazwę Porochnia. Są na mapie Doniecczyzny i inne wsie oraz miasta, które przypominają o kozackiej przeszłości regionu: Kozacke, Selydowe, od imienia kozaka Selyda, Kozacka przystań itp. A oto krajoznawca, autor znanej książki „Nadazowie — kolebka kozactwa” Mykoła Rudenko twierdzi, że już na początku XVII w. twierdza Kalmius odgrywała ważną rolę w okresie wypraw zaporoskich Kozaków przeciwko Tatarom i Turkom w 1615 i 1616 roku, kolejnych 1617, 1620, 1622 oraz 1630 roku. Przecież rzeka przez długi czas, jeśli główny szlak dnieprzański blokował wróg, zapewniała zapasowe wyjście z Chortycy do Morza Azowskiego, a potem Czarnego. Wszystkie te dane bezsprzecznie świadczą: na miejscu obecnego Mariupola stała kozacka twierdza, która miała liczny garnizon na czele z pułkownikiem (imiona pułkowników palankowych są znane: Porochnia Andrij, Us Marko, Czornyj Andrij, Jakymow Hryhorij, Jucha Sydir, Kyszynśkyj, Iwanow Andrij, Nahoj Pawło, Czuchraj Hryhorij, Werbyćkyj Andrij, Czornyj Kuźma, Harkusza Hryćko i inni). Więc był tu bynajmniej nie tymczasowy posterunek. Latem 1769 roku tatarskie i nogajskie ordy zburzyły twierdzę Kalmius, a w 1775, po zniszczeniu Siczy Zaporoskiej, przestała istnieć także Palanka Kalmiuska. A słoboda pozostała: żyła jak dawniej, chodziła na nabożeństwa do cerkwi św. Mikołaja, handlowała na jarmarkach, witała i żegnała czumaków, którzy przywozili chleb, a kupowali sól i rybę. Aż dopóki wszystkim mieszkańcom nie kazano przesiedlić się na ziemie dawnej Palanki Samarskiej. Ich domy i cerkiew zostały przekazane przesiedleńcom z Chanatu Krymskiego. Słoboda Kalmiuska zaczęła nazywać się Pawłowskiem. W Mariupolskim Muzeum Krajoznawczym znajduje się niewielka ekspozycja poświęcona epoce kozackiej. Pod szkłem znajduje się strzelba, miniaturowa armata do salutowania, kule armatnie, dwa pistolety, butelka z ciemnego szkła. Więcej artefaktów znajduje się zapewne w kolekcjach prywatnych, gdyż znaleziska z XVII wieku, poprzedniego czy następnego stulecia nie są tutaj taką rzadkością. Starsi ludzie opowiadali, że na terenie współczesnego miasta znajdowały się co najmniej dwa cmentarze kozackie: jeden niedaleko teatru dramatycznego, drugi w stronę dworca kolejowego. Teraz nie pozostał po nich żaden ślad, wszystko dawno zostało zabudowane kwartałami mieszkalnymi. Podczas budowy linii kolejowej i wieżowców znajdowano to kozackie fajki, to broń, a nawet garnek z monetami. Znaleziska trafiały się także na dawnym placu Bazarowym, obecnie placu Wyzwolenia, gdzie teraz stoi znak pamięci na cześć zaporoskich kozaków — sześcian z wizerunkiem pieczęci pałanki kalmiuskiej. Ekspedycja, której przewodził pracownik naukowy Donieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Wołodymyr Horbow, rozpoczęła wykopaliska w pobliżu placu, na samym skraju przylądka, na niewielkiej działce zarośniętej krzewami i drzewkami. Sezon 2010 roku trwał zaledwie pół miesiąca, ale zdążył uszczęśliwić badaczy pierwszymi ciekawymi znaleziskami nie tylko z epoki kozackiej, ale i neolitu. Jeszcze w 1930 roku, kiedy na brzegu Morza Azowskiego rozpoczęła się budowa „Azowstali”, odkryto nienaruszone cmentarzysko, datowane na V—IV tysiąclecie p.n.e. Cmentarzysko o długości 28 metrów i szerokości 2 metrów, w którym znajdowało się około 130 szkieletów pomalowanych ochrą, badał znany archeolog i historyk sztuki Mykoła Omelianowycz Makarenko. Kilka lat później trafił on pod sowiecki topór represji i został stracony za odmowę podpisania aktów o zniszczeniu Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Makarenko zdążył zbadać brzegi Kalmiusu oraz kilka kurhanów. W pobliżu cmentarzyska odkrył jedenaście zagłębień, które zidentyfikował jako pozostałości mieszkań.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zwycięzca konkursu — Monaster Trójcy Świętej w Czernihowie. Zdjęcie Walerija Sorokina kowska. Poparł ją członek jury, fotoreporter tygodnika „Słowo Proświty” Ołeksandr Łytwynenko oraz inni. Wyrażono opinię, że skoro nasze państwo póki co nie jest w stanie zbadać nawet połowy zabytków dziedzictwa kulturowego, nabytych przez jego naród, tym powinni zajmować się ludzie zgromadzeni wokół konkursu „Wiki kocha zabytki”. Zwycięzcy otrzymali cenne nagrody od organizatorów i partnerów konkursu, w tym także książki od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Proświcianie uważają wynik konkursu „Wiki kocha zabytki” za znaczący wkład w umacnianie ukraińskiej kultury i duchowości oraz obiecują nadal wspierać inicjatywy wikimedian. Tegoroczny konkurs dobiegł końca, ale opracowywanie jego wyników trwa. Trzeba również zilustrować tysiące istniejących artykułów Wikipedii wykonanymi zdjęciami, napisać nowe artykuły o dziesiątkach tysięcy zabytków, uzupełnić i doprecyzować listy zabytków, do wielu dodać współrzędne geograficzne. Ta praca, jak zapewnili organizatorzy, zakończy się do września przyszłego roku, kiedy rozpocznie się jego kolejny etap — „Wiki kocha zabytki”—2013.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Zwycięzcy konkursu fotograficznego „Wiki kocha zabytki” otrzymali nagrody

Uroczysta ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom konkursu „Wiki kocha zabytki” – 2012 oraz prezentacja wystawy fotograficznej najlepszych prac konkursowych odbyły się 4 listopada w pomieszczeniach Domu Kultury i Edukacji „Master Class”. Na wystawie zaprezentowano 54 fotografie z Ukrainy oraz 11 najlepszych zdjęć z innych krajów, w których również odbywał się konkurs „Wiki kocha zabytki”, wśród nich nasi sąsiedzi – Polska, Rosja, Rumunia. 2 miejsce. Twierdza Jenikale (m. Kercz). Zdjęcie Ihora Derewiahina. Jewhen BUKET. Konkurs „Wiki kocha zabytki” trwał od 1 do 30 września. W tym czasie fotografowie i miłośnicy fotografii z różnych krajów przesyłali swoje zdjęcia do Wikimedia Commons. Liczba zdjęć ukraińskich zabytków przesłanych do udziału w konkursie przekroczyła 33 tysiące, dzięki czemu Ukraina zajęła trzecie miejsce wśród 36 krajów uczestniczących. O długiej drodze przygotowań i wynikach konkursu opowiedział jego koordynator Andrij Bondarenko. Dyrektor wykonawczy Jurij Perohanycz opowiedział o celu i zaletach Wikipedii – wolnej wielojęzycznej encyklopedii, którą ten konkurs ma wzbogacić. Zauważył, że dzięki konkursowi, według wyników z października 2012 roku, ukraińska Wikipedia po raz pierwszy przekroczyła granicę 60 milionów wyświetlonych w ciągu miesiąca stron (64,3 mln) i pod względem tempa wzrostu popularności stała się pierwszą na świecie wśród 20 najczęściej odwiedzanych Wikipedii. W wystąpieniach członków jury omawiano trudne pytanie: co ma większą wagę w kontekście konkursu – wartość artystyczna fotografii czy wartość samego zabytku? Tę dyskusję rozpoczęła członkini jury, zastępczyni przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Rusłana Man-. Przydrożny pomnik-wieża w Hołohorach, w obwodzie lwowskim. Nagroda publiczności uczestników ceremonii wręczenia nagród. Zdjęcie Serhija Krynyci. PRZEDPŁATA – 2013 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO. Kod pocztowy – 30617, strona 71 w „Katalogu”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczak. Zastępcy redaktora naczelnego: Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialna Iryna Szewczuk. Dział pracy proświtańskiej Nadija Kyryan 270-55-57. Dział kultury Mykoła Cymbaluk 279-49-47. Dział korekty Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach 278-63-69. Skład komputerowy Iryna Szewczuk, Ołeksij Jaszczuk 278-63-69. Korespondent Ulana Wolikowska. Redaktor dyżurny Petro Antonenko. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład w październiku — 23500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn