Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №29 за 2004 рік

16 с. · 49 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nr 29 (249) 15-21 lipca 2004 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Dzisiaj w numerze: Wybierajmy! str. 4 Surżykizacja. Dziedzictwo czy nabytek? str. 6

Машинний переклад

SMAK WOLNEGO WYBORU

Witam Was, drodzy czytelnicy! Tegoroczny lipiec, jak się wydaje, przyszedł do nas nie tylko z miodami. Są przynajmniej ludzie gotowi wrzucić do beczki, do słoika, a nawet do malutkiego kubeczka Waszego miodu wielką łyżkę swojego dziegciu. Chodzi nie tylko o kampanię prezydencką, o to polityczne starcie, na frontach którego, mimo wszystkich porozumień, wykorzystuje się najbrudniejsze technologie, zarówno już ujawnione, jak i te, które dopiero nadciągają. Rzecz w tym, że nasze społeczeństwo, my wszyscy, pozwalamy je stosować. Przez ostatnie pół roku nie słyszałem ani nie widziałem choćby jednej skutecznej akcji, która zakryłaby fontannę kłamstw. O co chodzi? Oto, dajmy na to, z dnia na dzień dwaj panowie z kanału „1+1” zaprawiają się w oszczerstwach, smarując dziegciem lidera „Naszej Ukrainy” Wiktora Juszczenkę (zresztą bez zapowiedzi w programie telewizyjnym). Tu i ówdzie rozlegają się oburzone głosy, które próbują powstrzymać dwóch zuchwałych didżejów, napierających na nasze bębenki i mózgi łomotem kanibalskich bębnów. A co, panowie telewidzowie, czy nie warto zastosować dawnego, sprawdzonego przez przyzwoite towarzystwo środka — bojkotu? Jeśli ich nie ma w programie telewizyjnym, niech nie będzie ich na ekranie! Przynajmniej na ekranie Waszego domowego telewizora. Wpłynąć na właściciela tego kanału nam się nie uda. Ale nacisnąć przycisk, gasząc ekran we własnym mieszkaniu, może każdy z nas. I tak za każdym razem, gdy tylko zobaczycie na ekranie karaluche wąsy czy spoconą łysinę. Powiedzcie jako pierwsi „Dobranoc!” dwóm prowokatorom. Po pierwsze, oszczędzicie energię elektryczną. Po drugie, spadnie oglądalność tych kanałów i ich służbowa pycha. Po trzecie, pokażecie, że jesteście ludźmi wolnego wyboru. Twierdzicie, że moja propozycja jest naiwna? Że koniecznie musicie ich wysłuchać, aby wiedzieć, jak walczyć z przeciwnikami? Właśnie na to są nastawione ich bezczelne monologi, które zresztą nie dopuszczają sprzeciwów ani dialogów! Czy choć jeden z dissydentów został dopuszczony do antenny tego kanału ze swoimi zastrzeżeniami? Czy ktoś wysłuchał Waszej opinii — nie opozycyjnej, lecz po prostu konsumenckiej? Mitki są przekonani, że za pięć minut dwudziesta, każdego wieczoru, pokornie otworzycie usta na kolejną łyżkę smoły i nadstawicie własne uszy na lepką lurę. I tak samo pokornie, choć bez konsumenckiego apetytu, przełkniecie. Panowie, nie warto tak bezwarunkowo zapominać o najnowszej historii! Kiedy niemal sto lat temu na jednym z okrętów marynarzom podano robaczywą soloninę, to załoga nie tylko solidnie sprała kucharza, ale też rozpoczęła rewolucję, nie zapominając przy okazji wyrzucić za burtę kapitana. Nam zaś wystarczy tylko „rewolucyjnie” nacisnąć przycisk. I po wszystkim, po Mitkach znaczy. Zresztą za te kilka uwolnionych minut spróbujcie przeanalizować, za kogo uważają Was i Waszych bliskich owi robaczywi technolodzy PR, sprowadzeni wcale nie z norweską rybą, lecz znacznie z bliższych szerokości. Przeżyjcie w myślach reklamę: oto budzicie się rano, z ciężkiego kaca po zbędnych mililitrach, i ożywacie na radosne pytanie żony: „Kochanie, wziąłeś już Alkaprim?!” (Taka oto transformacja alkoholowej nietolerancji współczesnej Odarki wobec współczesnego Karasia, który „wypił kieliszeczek, nie więcej”). Odświeżywszy się wonią dezodorantu, zdolnego podbić zarówno dziewczęce, jak i byczkowe serca, zamknąwszy oczy z rozkoszy przy spożywaniu bulionu z kostką czegoś żółtawego i otworzywszy je od smaku gumy do żucia, która dodaje Wam honoru i siły playboya, pospieszacie do pracy, gdzie czeka na Was szef, tęskniący za „Myrhorodzką”, i długonogie koleżanki pachnące miętą, z farbowanymi włosami bez łupieżu i z czymś takim, czego się domyślacie, ale jeszcze nie na tyle zgłupieliście, by o tym mówić. Jakoś dożywacie do wieczora, zjadłszy obiad z „Orbitem”, i w końcu trafiacie do towarzystwa „prawdziwych chłopaków”, siedzicie, „jak bogowie”, „Chortycja” wymazuje w Waszych mózgach wszelkie inne skojarzenia prócz wódczanych — szybko do domu, przed skrzynkę, gdzie czarny mitka zadziwia Was swoją wiedzą tam, gdzie przydałby się „Tide” czy „Gala”, ale najwyraźniej białe ubrania nie nadają się do tej audycji… Tak właśnie formuje się zmącona świadomość społeczna dla naszego kraju, który za- Z DZIENNIKA REDAKTORA NACZELNEGO topi nie napływająca, lecz wymywająca fala informacji… Wymyć z każdego umysłu każdą samodzielną myśl, własne stanowisko, indywidualne spojrzenie, zdolność wybierania i poczucia się wybrańcem czasu, losu, własnych upodobań i pragnień. Zniwelować osobowość, zastraszyć ją do zaniku wszelkiego szacunku dla siebie, zniszczyć wszelkie nadzieje i autorytety, poniżyć świętości — taka oto ideologia w Ukrainie, pozbawionej ideologii narodowej. Rachuba tych, którzy opracowali i obecnie stosują swoje technologie PR, nie jest tak mądra i nowa. Przez dziesiątki lat sowiecki lud trzymano na przeciwstawieniu „biel—czerń” (czyli „czerwone—białe”, „czerwone—żółto-błękitne”, „sowieckie—antysowieckie”, „komunistyczne—dysydenckie” itd.). W umysłach starszego pokolenia Maładzisz-Kibalczisz wciąż walczy z Mal'czyszem-Plochyszem, Pawlik Morozow z dziadkiem-kułakiem, czerwonoarmiści z Petlurą, samostijnicy z internacjonalistami i tym podobne. To są stereotypy sowieckie. Zastąpić pozytywne „chwyty” tamtego systemu stereotypami obecnej władzy, wykorzystać genetyczny, trzewny strach zasiany przez niszczenie wszystkiego, co inaczej myślące, samodzielne, niezależne — czy nie podobne podróbki rozpoznajemy w obecnych manewrach PR, rozgrywających się na terytorium Ukrainy, których celem jest jedno: odwrócić Ukraińca od ukraińskiego wyboru. Dla tych, którzy będą głosować „za lepsze wczorajsze życie”, slogan „Cała nadzieja w Piotrze!” jest już przygotowany (i rzeczywiście pokłada się w nim niemałą nadzieję: dwukrotnie przywódca komunistów wprowadzał do drugiej tury obecnego Prezydenta Leonida Kuczmę i… zwalniał tempo, przegrywając „swój ostatni i decydujący bój”). Ponieważ obecna karta wyborcza nieco się zmieniła, to oprócz asa w kolorze czerwonym na stół wyrzucono jeszcze kilka — również czerwonych — waletów i jedną wojowniczą damę. Zakończenie na s. 5 s. 8—9 Opera przeżyje tandetny pop s. 11 Stopnie historii s. 12—13 Portret ziemi s. 14 Łemkowskie ognisko s. 15

Машинний переклад

WZIĄĆ PIENIĄDZE — I NIE SPRZEDAĆ GŁOSU

VOX POPULI Według takiej zasady w nadchodzących wyborach prezydenckich będą działać kijowianie, których przepytywał korespondent „Słowa Proświty”. Pytanie brzmiało następująco: „Gdyby oferowano Panu/Pani pieniądze, prezenty itp. w celu skłonienia do poparcia tego czy innego kandydata, czy wziąłby Pan/Pani te pieniądze i jak by Pan/Pani głosował(a)?” Anatolij Burtowyj, artysta: — Nie brałbym ani pieniędzy, ani prezentów. Ponieważ mam swoje przekonania odnośnie konkretnego kandydata na prezydenta. Nina Wiktoriwna, emerytka: — Wiecie, kiedyś Julia Tymoszenko powiedziała: dobrzy ludzie, bierzcie pieniądze, a głosujcie na kogo trzeba. Ludzie mogą wziąć, bo te pieniądze — to też nasze. Ołeksij, student: — Pieniądze może i wezmę, ale głosować na kandydata, który je dał, nie będę, jeśli nie przypadnie mi do gustu. I tak nikt się nie dowie, jakiego wyboru dokonałem. To moje prawo. Roman, menedżer: — Ja będę głosować?! Nigdy! Uważam, że nie ma to sensu, przecież wszystko się kupuje i wszystko się sprzedaje. Nadija Paziak, pracownik naukowy Instytutu Folklorystyki: — Mam sumienie i wierzę w Boga. Jak mogę robić coś takiego? O tym nawet nie może być mowy. Wołodymyr, student: — Ja już wybrałem sobie kandydata, na którego zagłosuję. Sądzę, że lepiej brać pod uwagę nie to, że będą kupować poszczególnych ludzi, a to, że kupowane będą całe bloki czy partie. Jeśli jakiś kandydat odda komuś swoje głosy, wtedy przewaga „odbiorcy” będzie bardziej znacząca. Wykładowczyni, która odmówiła podania nazwiska: — O czym wy mówicie? Pieniędzy bym nie wzięła za nic. Wybory to wybory i tym wszystko powiedziano! Ołeksandra Kowal, emerytka: — Nie, nie będę głosować na kandydata, który będzie mi oferował pieniądze, i nie wezmę ich. Uczono nas, że trzeba bronić prawdy i robić wszystko od serca. Dlatego dla mnie te prezenty są nie do przyjęcia. Ołeksandr, dyrektor finansowy: — Gdyby mi zaoferowano pieniądze, to bym je wziął i wydał na dobry cel, ale zagłosowałbym tak, jak chcę. Nie jestem przecież głupi, żeby sprzedawać swój głos. Anatolij Kołosza, dyrektor stadionu „Dynamo”: — Nie będę brał pieniędzy, bo nie sprzedaję się. Ludzi, którzy zechcą kupić mój głos, od razu postawię na miejscu. Zapytywał Bohdan HDAŁ. Zdjęcia Myrosława BURTOWEGO. REZONANS Sierżant milicji M. Dżumela, który w swojej notatce służbowej do kierownictwa jasno opisał udział władz miejskich i funkcjonariuszy organów ścigania w kradzieży kart do głosowania, został początkowo eksmitowany z akademika, w którym mieszkał. Potem, bez żadnych wyjaśnień, nie dopuszczono go do egzaminów wstępnych do Akademii MSW. W rezultacie chłopak napisał wniosek o zwolnienie. Obecnie mieszka w górskiej wsi, u swoich rodziców, również bezrobotnych. Przypomina się, jak po głośnym oświadczeniu sierżanta w murach Rady Najwyższej minister spraw wewnętrznych Mykoła Biłokoń obiecywał, że Dżumela nie ucierpi. Ale, najwyraźniej, słowa generała niewiele są warte w naszym kraju. Jak poinformowała Rzecznik Praw Obywatelskich Rady Najwyższej Nina Karpaczowa, będzie ona nadal opiekować się losem tego chłopaka. Innych figurantów głośnej sprawy przygody podobne do tych Dżumeli nie spotkały. W przeddzień Dnia Konstytucji Prezydent wydał dekret o nagrodzeniu znanych zakarpackich działaczy. Nie chce się mówić źle o naprawdę szanowanych ludziach regionu, którzy swoją pracą zasłużyli na wyróżnienie. Ale niektóre nazwiska REPLIKA Łazarenko w swoim wywiadzie faktycznie przyznał się do własnych sympatii politycznych wobec Wiktora Janukowycza. „Dzisiaj w wielu kwestiach imponują mi działania premiera, zwłaszcza w kierunku większej przejrzystości gospodarki” — oświadczył. „Ja nie wiem, po co podsyca się temat wyroków Wiktora Fedorowycza w wieku młodzieńczym — niby szczerze dziwi się Łazarenko. — Możliwe, że to część prowokacji jego oponentów w strukturach obecnej władzy. — Ja przecież znam W. Janukowycza jako silnego gospodarza, zdolnego podjąć ostre środki, jeśli wymagają tego okoliczności”. Warto zauważyć, że publikacja w gazecie „Siegodnia” — to już trzeci z kolei wywiad z Pawłem Iwanowyczem, który pojawił się w ukraińskiej prasie po kilkuletnim milczeniu. Ale jego wyznania w „Ukraińskiej Prawdzie” i magazynie „Kontrakty” były W TEMU

Машинний переклад

„KUCZMOWÓZ” JAKO SYMBOL EPOKI 10 lat Ukrainy z Kuczmą przynajmniej wzbogaciło jej folklor.

W połowie lat 90. dwukołowy wózek, na którym obywatele z ograniczonym budżetem transportują worki i toboły, zaczęto nazywać „kuczmowozem”. Poprzednia nazwa, „krawczuczka”, ostatecznie odeszła w przeszłość. Właścicieli „kuczmowozów” prześladują w metrze, strasząc przez głośniki tym, że „dostanie się kabłąka wózka w taśmę schodów ruchomych prowadzi do ich zatrzymania”. Niemniej jednak „kuczmowóz” stał się symbolem dziesięciolecia, które mija od czasów pierwszego wyboru Leonida Kuczmy na urząd prezydenta. Z tym nieskomplikowanym narzędziem ukraińscy obywatele podbijali polskie i rumuńskie bazary oraz opanowywali Półwysep Apeniński w poszukiwaniu nielegalnej pracy. Pochodne od imienia i nazwiska Prezydenta nie rozprzestrzeniły się na inne przedmioty codziennego użytku. W szczególności nie odniosły sukcesu próby majstrów, by ochrzcić wódkę domowej produkcji mianem „dawiliwki”. Nazwa zniknęła tak samo szybko, jak się pojawiła. Nie przyjęła się też inna wersja nazwy bimbru — „kuczmaniwka”, co po raz kolejny potwierdziło historyczny szacunek Ukraińców do prawdziwych wartości. Począwszy od 2000 roku, wielu krytyków Leonida Danyłowicza, zauważając jego niebagatelny wkład w walkę z demokracją, zaczęło nazywać nasze państwo Kuczmanistanem, a jego lidera — Kuczmen-baszą. Jednak tradycje społeczeństwa obywatelskiego w stylu azjatyckim na Ukrainie się nie zakorzeniły. Między innymi beletrystyki spod pióra L. Kuczmy nie zmuszano do studiowania w placówkach oświatowych, powiedzmy, jak dzieła jego kolegi ze Środkowej Azji „Ruchnamy”. Tak samo krótkotrwałe było ornamentowanie, które wymyślili dla Ukraińców Rosjanie: w pewnym czasie w Moskwie stało się modne nazywanie najbliższych zachodnich sąsiadów „kuczmakami”. Moda okazała się przemijająca. Niemniej jednak nie sposób nie zauważyć odzwierciedlenia skutków działalności L. Kuczmy w sferze językowej. Na przykład słowo „gwarant” stało się jednym z synonimów samego Leonida Danyłowicza, a słowo „kuczma”, którego pierwotne znaczenie to „czapa”, do dziś używane jest w znaczeniu „Leonid Danyłowicz”. Mamy do czynienia z całkowicie nieoczekiwanym fenomenem lingwistycznym, jeśli przypomnimy sobie szeroko używany frazeologizm „na złodzieju czapka (kuczma) gore”. W czasie sprawowania władzy przez L. Kuczmę wzbogacił się szereg skojarzeń dotyczących Ukrainy na świecie. W szczególności oprócz słowa „Czarnobyl”, we wspomnianym ciągu pojawiły się „taśma-gate”, „kolczuga” i całkiem niedawno — „Mukaczewo” jako świadectwo przejrzystości naszego procesu wyborczego. Zachwyceni obcokrajowcy wymyślili natomiast termin „Kuchmaship”, co można przetłumaczyć jako „kuczmowanie”. Nie do końca oszołomieni przez 10 lat obywatele wzbogacili narodowy skarbiec licznymi anegdotami o przywódcy państwa. Schodów ruchomych historii, której nie zatrzyma nawet dostanie się w nie „kuczmowozu”. L. P.

Машинний переклад

WYBORY NAZNACZONE ŚMIERCIĄ

Zakarpacie wciąż gorączkuje po niesławnych wyborach mera Mukaczewa. Miasto nadal nie ma włodarza, za to problemów o charakterze kryminalnym przybywa. wywołują zupełnie inne uczucia. Tak, orderem „Za zasługi” III stopnia został odznaczony Jurij Peresta — ten sam, który kierował terytorialną kampanią wyborczą podczas sfałszowanych wyborów, przeciwko któremu opozycja domagała się wszczęcia kilku spraw karnych. Tytuł „Zasłużonego pracownika rolnictwa” został nadany byłemu pełniącemu obowiązki mera Myrosławowi Opłaczce, który zarządzał miastem po antykonstytucyjnym dekrecie Prezydenta. Przewodniczący Tymczasowej komisji śledczej ds. wyborów mera Mukaczewa, deputowany ludowy Ukrainy Jurij Orobeć („Nasza Ukraina”) skierował już zapytanie poselskie do Prokuratora Generalnego Ukrainy z prośbą o zbadanie faktów korupcji w Administracji Prezydenta Ukrainy w związku z przyznaniem tytułów i podjęcie środków prokuratorskiego reagowania. Tymczasem społeczność regionu jest poruszona jeszcze jednym tragicznym wydarzeniem — śmiercią rektora miejscowego uniwersytetu Wołodymyra Slywki. Miejscowi funkcjonariusze organów ścigania od razu oświadczyli, że było to samobójstwo i odmówili wszczęcia sprawy karnej. Jednak na światło dzienne wypływało coraz więcej szczegółów tego „samobójstwa”. W miejscowej prasie podawano, że charakter obrażeń świadczy o tym, iż ręce rektora zostały pocięte po ciosach w serce, których mogło być kilka. Istnieją świadectwa, że pies pilnujący domu zmarłego był w przeddzień nakarmiony lekami uspokajającymi. Sam rektor w dniu śmierci rano zażył środki nasenne. Lekarze nie przedstawili dokumentów o tym, w jaki sposób próbowano ratować rektora na reanimacji, ani wyników ekspertyzy sekcji zwłok. Już po pogrzebie do pustego domu włamali się złodzieje i ukradli notatnik oraz telefon komórkowy zmarłego profesora. Wiadomo, że rektorowi grozili przedstawiciele SDPU(o), którzy chcieli kontrolować udział pracowników i studentów największej placówki naukowej obwodu w procesie wyborczym. W przeddzień 40. dnia po śmierci rektora wszczęto jednak sprawę karną w sprawie jego śmierci. Ale nadziei na jej obiektywne śledztwo przed wyborami prezydenckimi nie ma: sprawą zajmują się ci sami pinkertoni, którzy badają fałszerstwa wyborów w Mukaczewie. Komentarze są zbędne. Niedawno wydarzyła się kolejna tragedia — w klatce schodowej własnego domu ofiarą napadu stał się operator stacji telewizyjnej „M-studio” Iztwan Kocanyk. Doznał ciężkich obrażeń. Po dziewięciu dniach przebywania w śpiączce, nie odzyskawszy przytomności, operator zmarł. Stacja telewizyjna wspiera opozycję, władze już kilkakrotnie odłączały ją od nadawania. Lider bloku „Nasza Ukraina” Wiktor Juszczenko wyraził już współczucie rodzinie zmarłego i domaga się rzetelnego śledztwa w sprawie okoliczności tej śmierci. Iryna KOLYAKA Bardziej prawdopodobne — ściele słomę, żeby po zwycięstwie „wielkiego Dona” było miękciej lądować na ojczystej ziemi. Nie rozumiejąc w tym samym czasie, że oddaje temu ostatniemu niedźwiedzią przysługę. I tutaj nasuwa się pytanie: a komu na Ukrainie potrzebne jest wiązanie nazwiska Łazarenki z Janukowyczem? Odnosi się wrażenie, że ktoś próbuje podstawić Wiktora Fedorowycza, posługując się szczerymi zamiarami byłego znanego polityka. Który, ze swojej strony, też kieruje się bynajmniej nie altruistycznymi pobudkami. I ten „ktoś” raczej nie ma związku z opozycją. A może po prostu nie wiemy o tym, że trybiki wielkiej polityki gdzieś za kulisami awansceny zakręciły się w drugą stronę i na naszych oczach zaczyna się proces wybielania Pawła Iwanowycza? Bo przecież nie bez powodu powiedziano: ręka rękę myje. Mychajło SYDORZEWŚKYJ

Машинний переклад

Ręka rękę myje?

Gazeta „Siegodnia” opublikowała wywiad z Pawłem Łazarenką. Fakt ogłoszenia poglądów opalnego oligarchy w jednej z najbardziej nakładowych i najbardziej lojalnych wobec obowiązującego reżimu ukraińskich gazet, której akcjonariuszem jest – jak sam przyznaje – donecki oligarcha Achmetow, skłania do pewnych refleksji. Nie mniej interesujące wydają się niektóre „olśnienia” amerykańskiego aresztanta. ostrożniejszymi, gdy chodziło o poglądy polityczne byłego premiera. Obecnie zaś Łazarenko nie kryje, że jego dusza, jak dawniej, należy do władzy. I to mimo że ta władza za pośrednictwem Prokuratury Generalnej oskarża go o korupcję, pranie pieniędzy i udział w organizowaniu głośnych zleconych zabójstw, w tym Jewhena Szczerbania i Wadima Hetmana. Dziwne, prawda? Ciekawe, że premier w żaden sposób nie zareagował na szczerość swojego nowego zamorskiego sympatyka. Wiadomo, dlaczego. Raczej nie może imponować Janukowyczowi, który w świetle jesiennych wyborów stara się wydawać „białym i puszystym”, poparcie człowieka, którego nazwisko na Ukrainie postrzegane jest jako symbol złodziejstwa. Więcej, to poparcie „jedynemu kandydatowi władzy” nie jest potrzebne. „Powiedz mi, kto cię popiera, a powiem ci, kim jesteś” – znane skrzydlate powiedzenie, tu należałoby użyć go właśnie w tej formie. Może Pawło Iwanowicz tak bardzo stracił za oceanem poczucie ukraińskich realiów, że uważa, iż bez jego ważkiego słowa Wiktor Fiodorowicz nie zwycięży? Raczej nie.

Машинний переклад

«ZA GŁOSY MŁODZIEŻY ZROBIMY WSZYSTKO!»

MŁODY KRAJ Istnieje pogląd, że młodzież jest zazwyczaj najbardziej politycznie bierną warstwą społeczeństwa. Jednak tegoroczna kampania wyborcza dowodzi czegoś przeciwnego. Czy to politycy nie wierzą w stereotypy, czy sytuacja się zmieniła, ale w ten czy inny sposób kandydaci na prezydenta tym razem desperacko walczą o głosy młodych. Pojawiło się nawet coś w rodzaju mody — przeorientowywanie swojej polityki społecznej pod gusta młodych wyborców. Świadczą o tym różnorodne hasła, akcje młodzieżowe, które przeprowadzają partie i bloki polityczne, a także tworzone przez wiele partii komitety młodzieżowe (na przykład związek „Ukraińska socjaldemokratyczna młodzież”, koalicja młodzieży „Nasza Ukraina” itp.). Ale co realnie zrobili kandydaci na prezydenta dla młodzieży w ostatnim czasie? Na pierwszym miejscu pod względem liczby przeprowadzonych akcji młodzieżowych postawiłabym Socjaldemokratyczną Partię Ukrainy (zjednoczoną). Za priorytetowe dla siebie członkowie partii Wiktora Medwedczuka uznali wychowanie fizyczne młodzieży. W szczególności w Dniu Młodzieży wzięli aktywny udział w organizacji imprez koncertowo-rozrywkowych oraz różnorodnych zawodów sportowych. Propagując zdrowy styl życia, zjednoczeni socjaldemokraci zorganizowali szereg turniejów z różnych dyscyplin sportowych pod wspólnym hasłem „Młodzież — za zdrowy styl życia!”. Najpopularniejszymi stały się zawody w piłce nożnej, koszykówce ulicznej, siatkówce plażowej oraz sztukach walki. W Winnicy wśród uczniów starszych klas zorganizowano wojskowo-patriotyczną grę „Puchar róży”, na Połtawszczyźnie przeprowadzili turniej dziewczęcej piłki nożnej, na Lwowszczyźnie odbyła się spartakiada „Przyszły olimpijczyk”, która objęła zawody lekkoatletyczne wśród uczniów szkół. Izjasławski komitet rejonowy SDPU(o) obwodu chmielnickiego zainicjował przeprowadzenie turnieju kozackich sztuk walki. Ta partia poświęca również uwagę omawianiu palących problemów młodzieżowych. Jak podaje oficjalna strona internetowa SDPU(o), w Dniu Młodzieży w miastach Ukrainy odbyły się „okrągłe stoły” i seminaria, na których poruszano problemy państwowej polityki młodzieżowej, omawiano drogi i perspektywy ich rozwiązania. Społeczne punkty przyjęć SDPU(o) w Kijowie przeprowadziły dni konsultacyjne, poświęcone problemom młodzieży i ochronie jej praw konstytucyjnych, zorganizowały szeroko zakrojoną akcję ankietowania młodzieży w sprawie palących problemów studentów, przeprowadziły „okrągły stół” na temat: „Perspektywa rozwoju polityki młodzieżowej w Kijowie”. W Winnicy otwarto społeczny punkt przyjęć dla młodzieży w celu udzielania konsultacji informacyjno-prawnych. We Lwowie przy wsparciu zjednoczonych socjaldemokratów odbył się ukraińsko-polski festiwal „Młodzież. Integracja. Europa”. W celu konsolidacji sił młodzieżowych, charkowscy działacze partyjni zorganizowali wystawę agitacyjną „Organizacje młodzieżowe Charkowszczyzny”. Obchodami wyżej wymienionego święta polityka młodzieżowa partii się nie ograniczyła. SDPU(o) stała się organizatorem ogólnoukraińskiego programu „Powszechna edukacja prawna”, 31 marca w Kijowie przeprowadziła „Dzień ulicy”, 24—27 czerwca w Zaporożu zorganizowała festiwal „Wiara, Nadzieja, Miłość” — i to daleko niepełna lista akcji młodzieżowych, których ogólne wrażenie to skłonność do dynamiki, dążenie do pobudzenia młodzieży zarówno do aktywności fizycznej, jak i politycznej. Fotografia B. Gdala Działania podjęte w ostatnim czasie przez Wiktora Juszczenkę oraz blok „Nasza Ukraina” są ukierunkowane na duchowy rozwój ukraińskiej młodzieży. W szczególności z inicjatywy bloku przeprowadzono konkurs literacki „Kochajcie Ukrainę”. W konkursie brali udział młodzi Ukraińcy do 22 roku życia, którzy starali się przedstawić w utworze swoje rozumienie i wizję Ukrainy. W rezultacie wydano almanach „Przebudzenie”, którego prezentacja odbyła się 4 czerwca. A ponadto — właśnie do młodych adresowany jest wielonakładowy tomik poezji Wasyla Stusa oraz płyta kompaktowa z jego utworami — osobiście od rodziny Wiktora i Kateryny Juszczenków. Miłośnicy współczesnej ukraińskiej muzyki byli wdzięczni „Naszej Ukrainie” za koncert dla młodzieży w kijowskim klubie „Bingo”, który został zorganizowany w celu popularyzacji ukraińskich grup muzycznych. Za pośrednictwem oficjalnej strony internetowej Wiktora Juszczenki wszyscy chętni mieli możliwość otrzymania bezpłatnego zaproszenia na koncert. Czołowe miejsce w polityce młodzieżowej bloku zajmuje rozwiązywanie problemów edukacyjnych. Tak więc 24—25 czerwca przeprowadzono konferencję dotyczącą problemów edukacji mniejszości narodowych Ukrainy, która odbywa się zgodnie z umową o współpracy między Kongresem Społeczności Narodowych Ukrainy a blokiem „Nasza Ukraina”, podpisaną wiosną 2004 roku. W konferencji brało udział ponad 70 przedstawicieli z 13 społeczności narodowych Ukrainy. Poseł ludowy Iwan Wasiunyk podczas swojego wystąpienia sformułował stanowisko bloku „Nasza Ukraina” dotyczące specyfiki organizacji edukacji społeczności narodowych na Ukrainie. W szczególności zaznaczył, że edukacja dzieci z mniejszości narodowych powinna mieć na celu zachowanie tożsamości narodowej i jednocześnie kształtować w dzieciach świadomość bycia odpowiedzialnymi obywatelami Ukrainy. Znana Ukraińcom jest również akcja bloku Wiktora Juszczenki „Ukraiński podręcznik — dzieciom Krymu”, w wyniku której krymscy uczniowie otrzymali około półtora tysiąca podręczników w języku ukraińskim. Obecnie koalicja młodzieży „Nasza Ukraina” pomaga sumskim studentom prowadzić akcję protestacyjną przeciwko połączeniu trzech miejscowych uczelni w Sumski Uniwersytet Narodowy. Młodzież postawiła miasteczko namiotowe i organizuje wiece, a deputowani „Naszej Ukrainy” obiecują zorganizować wielką akcję protestacyjną w Kijowie i Sumach, jeśli rozkaz o połączeniu uniwersytetu nie zostanie anulowany. Nie zapomina o młodych wyborcach także Wiktor Janukowycz. Jego zespół demonstruje naukowo-analityczne podejście do młodzieży. Przynajmniej tutaj obecne są głównie badania socjologiczne, dyskusje i fora. W szczególności w kwietniu tego roku rząd zainicjował wielki projekt edukacyjno-informacyjny, który był prowadzony w trzech etapach. Pierwszy etap miał na celu przeprowadzenie sondażu socjologicznego wśród studentów 125 wyższych uczelni, aby określić poziom wiedzy młodzieży o życiu politycznym kraju, stosunek młodych ludzi do współczesnego kursu politycznego i gospodarczego władzy, w szczególności do Gabinetu Ministrów. Drugi etap akcji był poświęcony omówieniu wyników realizacji Programu rządu na 2003 rok — „Otwartość, skuteczność, efektywność” oraz informowaniu młodych obywateli o głównych założeniach Programu Gabinetu Ministrów na 2004 rok — „Konsekwencja, efektywność, odpowiedzialność”. Pracę prowadzono w formie „okrągłych stołów” w placówkach oświatowych i obwodowych administracjach państwowych. Zwieńczeniem tej pracy stało się Ogólnoukraińskie Forum Młodzieżowe „Społeczna ocena pracy rządu — spojrzenie młodzieży”, które zgromadziło przedstawicieli młodzieżowych organizacji społecznych Ukrainy, młodzieży studenckiej, robotniczej, twórczej, wiejskiej i biznesowej ze wszystkich regionów państwa. Wiktor Janukowycz występuje również za aktywizacją polityki młodzieżowej w sferze integracji europejskiej. O tym oświadczył na Narodowym Zjeździe Młodzieży Ukrainy „Młodzież. Europa. Przyszłość”, który odbył się w maju. Był on zorganizowany przez ukraiński rząd i obecni byli na nim aktywiści ruchu młodzieżowego ze wszystkich regionów kraju. W szczególności w wyniku zjazdu postanowiono zintensyfikować pracę nad dopracowaniem i przyjęciem projektu Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu młodzieży pierwszego miejsca pracy” oraz utworzeniem Narodowego Centrum Organizacji Młodzieżowych. Wśród programów młodzieżowych opracowanych przez rząd w ostatnim czasie warto zwrócić uwagę na obwodowy program rozwoju młodzieżowych i dziecięcych organizacji społecznych „Młoda społeczność (2004—2008 lata)”. Dzięki niemu określono priorytetowe kierunki działalności struktur państwowych w zakresie wspierania organizacji społecznych, które zajmują się rozwiązywaniem problemów młodzieży, zapewnieniem ich duchowo-kulturalnego i fizycznego rozwoju, kształtowaniem kultury prawnej, wspieraniem przedsiębiorczości młodzieżowej itp. Trudno określić tę część ze wszystkich programów i akcji młodzieżowych zorganizowanych przez rząd, która ewidentnie dotyczy wyborów prezydenckich. Zadzwoniwszy do Partii Regionów Ukrainy, usłyszałam odpowiedź, że żadnych akcji młodzieżowych partia nie prowadzi i nie zamierza się tym zajmować. Zatem, czy to rząd działa w imieniu Janukowycza, czy rzeczywiście lider Partii Regionów nie uważa za potrzebne przed wyborami specjalnie troszczyć się o młode głosy? Jeśli chodzi o innych kandydatów na urząd prezydenta, odnosi się wrażenie, że kwestia orientacji na młode pokolenie dla nich nie istnieje. Z Komunistyczną Partią wszystko jest oczywiste: główny odsetek jej elektoratu stanowią emeryci, dlatego szczególnie zajmować się prowadzeniem programów i akcji młodzieżowych dla nich nie ma sensu. Podobne stanowisko zajmują też inne partie, które wysunęły swoich kandydatów na prezydenta. Czy zatem ludność państwa zyska na kampanii wyborczej? Jestem pewna: młodzież — zyska. Kiedy na placu koncertowym zbiera się wesoły tłum, domagając się chleba i igrzysk, jest mu w dużej mierze obojętne, jaka partia ten koncert zorganizowała. Dzisiaj pójdą na zawody sportowe do socjaldemokratów, jutro będą biegać na jakąś prezentację do „Naszej Ukrainy”, a potem będą brać udział w konferencji z udziałem Partii Regionów. Jednak nie trzeba oskarżać młodzieży o polityczną inercję lub nieokreśloność w preferencjach politycznych. Oni na razie abstrahują od polityki, starając się wykorzystać możliwość wesołego spędzenia czasu, kiedy kandydaci i partie rywalizują o ich sympatie. A kogo zostawią w karcie do głosowania, to będzie później i będzie zależeć od ich odpowiedzialności obywatelskiej i patriotyzmu. z Internetem podróżowała Maria KISIELEWA PROGNOZA Wybory odbywają się w ciągu jednego lub dwóch dni, przygotowania do nich trwają miesiącami. Kampanii wyborczej wielu podświadomie się boi — przypomina się ludowe przysłowie: „Pany się biją, a u chłopów łby pękają”. Ale czy tak jest w rzeczywistości? Czy naród staje się ofiarą zmagań swoich wybrańców? Można jedno powiedzieć z pewnością: wraz ze zbliżaniem się daty „x”, coraz bardziej dynamiczna staje się działalność społeczna kandydatów, w ciągu minimalnego czasu starają się oni przyciągnąć do szeregów swojego elektoratu maksymalną liczbę ludzi.

Машинний переклад

FORMUŁA WYBORÓW: SUCHA A D M I N R E -

„Jeśli porównać obecną kampanię z poprzednimi, najważniejsza różnica polega na tym, że w historii ukraińskich kampanii wyborczych jeszcze nigdy nie było tak natychmiastowego wysuwania kluczowych graczy politycznych i ich natychmiastowej rejestracji przez Centralną Komisję Wyborczą” — uważa redaktor naczelny czasopisma „Polityczna Myśl” Wołodymyr Połochało. Chociaż urzędujący prezydent nie kandyduje, to, zdaniem Połochały, pozostaje on za sterem procesów politycznych. W szczególności to właśnie on jest faktycznym szefem sztabu wyborczego Janukowycza, a nie Serhij Tyhypko. Przewodniczący Narodowego Banku najprawdopodobniej pełni rolę drugiego zastępcy. Pierwszym zastępcą jest bowiem Wiktor Miedwieczuk. Początek kampanii pokazał, że Ukraina dziś nie jest gotowa na uczciwe, przejrzyste, demokratyczne wybory. Według prognoz politologa pytanie o to w pierwszej dekadzie XXI wieku nawet nie będzie stawiane. Obecnie Zachód nie jest w stanie zapewnić demokratyczności wyborów w naszym państwie. Nie ma wystarczającego wpływu na procesy polityczne na Ukrainie (odsetek wpływów zewnętrznych i wewnętrznych wynosi od 30 do 70 procent). Reżim polityczny wraz ze swoją kulturą polityczną nie przyjmuje wartości demokratycznych, przejrzystych i cywilizowanych reguł gry politycznej. Dlatego, według słów Połochały, nie warto liczyć na to, że wybory te zapewnią równe szanse dla kandydatów na prezydenta. Kampania dyskredytacyjna ze strony prorządowych środków masowego przekazu będzie główną cechą tej kampanii. Podobnie ograniczone będą prawa obywateli do otrzymywania obiektywnej i rzetelnej informacji. Obecna kampania prezydencka to połączenie zasobów administracyjnych, technologii manipulacyjnych z politycznymi prowokacjami, które są nowością dla ukraińskiego procesu wyborczego. W ujęciu regionalnym, zdaniem W. Połochały, dziś nie można mówić o ogólnokrajowej skali kampanii. Należy analizować ten czy inny region. W wielu obwodach Ukrainy ukształtowały się szczególne strefy polityczne, w których ignorowanie podstawowych zasad i wartości dopuszcza się znacznie bardziej niż na poziomie ogólnokrajowym. Regiony te są sterowalne z punktu widzenia braku oporu wobec presji administracyjnej i technologii manipulacyjnych. Przede wszystkim chodzi o obwody: donecki, ługański, dniepropetrowski, sumski, połtawski oraz Autonomiczną Republikę Krymu. Według danych socjologów 65 % wyborców już zdecydowało o swoich sympatiach. Maksymalny elektorat lewicowych kandydatów to 25 % wyborców. Będą oni rywalizować między sobą. Symonenko i Witrenko, ponadto, będą pełnić rolę kandydatów technicznych w celu zdyskredytowania Juszczenki. Największa intryga polega na tym, jak zareagują 35 % wyborców, którzy jeszcze się nie zdecydowali. I o ile procent zostanie zniekształcona wola obywateli. Ukraińscy politolodzy i socjologowie dopuszczają, że zniekształcenie może sięgnąć 10 % — podsumował redaktor naczelny „Myśli Politycznej”. z Bohdan Hdal

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

będziemy dawać wam rad, na kogo głosować. Zamiast tego porozmawiamy o nas samych. Dlatego że nie tuzin czy dwa kandydatów na Prezydenta Ukrainy i nawet nie administratorzy zjednoczeni, a — kilkadziesiąt milionów nas z wami musimy uświadomić sobie własną odpowiedzialność i porozumieć się co do przyszłości, którą musimy wybrać. zbankrutowanych poprzedników? b) Kto konkretnie zdyskredytował “podstawowe wartości socjalizmu”? Czy może ci, którzy w czasach socjalizmu ginęli na katorżniczych robotach w obozach socjalistycznego Gułagu? c) Czy taka kwalifikacja, jak “gwałtowne działania OUN-UPA”, — jest sprawiedliwym i pełnym określeniem złożonej i pełnej poświęcenia walki o niepodległą Ukrainę przeciwko narzuconemu ukraińskiemu narodowi moskiewskiemu socjalizmowi? d) Czy jest historycznie uzasadnionym i po prostu prawdziwym obecne twierdzenie Partii Socjalistycznej (twierdzenie, które powtarza wymysł stalinowskiej propagandy) o “wejściu zachodnich obwodów w skład Ukrainy”? Przecież obecnie już cały świat wie o podziale suwerennej Polski, zgodnie z paktem Mołotow-Ribbentrop, co w znacznej mierze spowodowało walkę ukraińskich powstańców przeciwko moskiewskim okupantom na tych ziemiach. Na ziemiach, które nigdzie nie “wchodziły”, a zostały siłą wprowadzone w skład, czyli po prostu okupowane. e) Czy rzeczywiście było tak, że “heroiczne wysiłki klasy robotniczej, kołchoźniczego chłopstwa, pracującej inteligencji”, — które były realizowane pod przewodnictwem (i naciskiem!) KPZR, — nagle (z jakiej racji?) “zderzyły się ze znacznymi trudnościami”, a nie stały się logicznym następstwem owego samego “budowania socjalizmu”? Wstyd o tym po raz kolejny przypominać, ale jak widzimy, niektórzy socfundamentaliści do dziś próbują mącić w głowach. Czego warta wzmianka o “arcydziełach” socjalistycznej kolektywizacji — kołchozach?! A inteligencja — ona co, może być niepracująca? To już nie po prostu wyświechtane sockomunistyczne szablony, to — przekonania. W OBJĘCIACH SŁOWIAŃSZCZYZNY Nikt nie występuje tutaj przeciwko prawu każdego człowieka do przekonań oraz do sympatii wobec określonej siły politycznej i jej przedstawiciela. Niech czytelnicy nie mają wątpliwości co do Młodzieńcze wybryki nierzadko bywają następstwem nastoletniej niezdarności. W danym przypadku tę “modną” niezdarność bardzo umiejętnie wykorzystują

Машинний переклад

Premiera rubryki: Wybieramy!

Fakt jest oczywisty i smutny: Ukraina stopniowo traci nie tylko swoje oblicze i autorytet na arenie międzynarodowej, ale także perspektywy poprawy życia własnego narodu. W każdym razie, w ciągu ostatnich trzynastu lat jedyną jasną plamą nadziei i pozytywnych realiów — na całkowicie szarym tle płonnych oczekiwań — był rok, kiedy gospodarką kraju kierował rząd Juszczenki i Tymoszenko. Ale życie wymaga nie anegdot. Zatem, drodzy obywatele wyborcy, nie denerwujmy się, a spokojnie przemyślmy. W naszych materiałach pod tą rubryką nie

Машинний переклад

NIE WSZYSTKIE PROGRAMY SĄ O GRAMACH

Lepiej już, tak naprawdę, mówić nie o programach, a o gramach, o konkretnych gramach i tysiącach gramów wydobytego na Ukrainie złota, o milionach gramów wytopionych metali kolorowych, miliardach gramów wydobytego węgla, wyprodukowanych maszyn i zebranych zbiorów pszenicy. Ukraina potrzebuje obecnie bilionów wyprodukowanych gramów! A tutaj — programy, za którymi nie widać żadnych konkretnych gramów. Jedynie obietnice i deklaracje dobrych chęci. Pragnienie wydania płonnych słów za rzeczywiste dążenia. Ukrywając, oczywiście, własne konkretne dążenia do zasiadania w fotelu, zabezpieczonym systemami tajnej łączności i monopolem prawa do prawdy w ostatniej instancji. I wszystko to tylko w jednym celu — posiadać! Posiadać wszystko, w tym również nas, grzesznych. KOLEJNY ZUGCZWANG Jak widzimy, u niektórych smutno znanych na cały świat osób ta gra w programy bez gramów dobrze wychodzi. Co więcej, jak tylko prasa (a miejscami i naród) zaczyna wrzeć z niezadowolenia z powodu jawnego niewykonania kolejnego programu, wtedy główny władca wydaje kolejny dekret o opracowaniu następnego programu. Na przykład, dekretów i innych stanowczych dokumentów o „stanowczej walce z korupcją” (z opracowaniem odpowiednich programów) obecny władca wydał już kilka; tymczasem Ukraina pod względem poziomu korupcji zajmuje jedno z pierwszych miejsc na świecie, a proces udoskonalania korupcji rozwija się nadal. Gra w programy to jedna z najulubieńszych zabaw postkomunistycznej biurokracji. W obecnym hierarchiczno-piramidalnym, głęboko skorumpowanym systemie sprawowania władzy ukształtował się system produkcji programów — różnego szczebla i różnej branży, strategicznych i taktycznych, celowych i ogólnych, wstępnych i doprecyzowanych, typowych i jednorazowych, państwowych i niepaństwowych, rozwoju i badań, rządowych i partyjnych, społecznych itd. — programów bez żadnej gwarancji choćby w miarę realnych gramów. „A dlaczego bez gwarancji?” — zapytacie. Bo w żadnym programie nie znajdziecie odpowiedzi na pytanie o to, jak i kosztem czego te gramy zostaną wyprodukowane. I co ciekawe: naród, czyli elektorat, jak naelektryzowany, oczekuje za każdym razem coraz to nowszych programów, mając nadzieję na to, że kolejny program nie okaże się pusty. A tymczasem, pomimo informacji niektórych kanałów o tym, że „dobrobyt nieustannie rośnie”, elektorat widzi ten dobrobyt chyba tylko we wzroście liczby superdrogich aut, które należą do osób z tej samej uprzywilejowanej kategorii… Co więcej, w wyniku tak zaprogramowanego „dobrobytu”, śmiertelność na Ukrainie przewyższa liczbę urodzeń, jedna piąta ludności w wieku produkcyjnym (i być może najbardziej świadomej!), uciekając od „dobrobytu”, szuka źródeł dobrobytu za granicą, a kto nie może wyjechać — szuka schronienia w stolicy, gdzie jakoś jeszcze można się „urządzić”. Można. I nie tylko jako żebrak w przejściu podziemnym, ale i w wysokich skorumpowanych sferach, gdzie władza koncentruje najbardziej lojalnych jej funkcjonariuszy z całej Ukrainy, zdolnych do aktywnej gry w programy. Obecna sytuacja na władczym Olimpie (czyli na Bankowej) jest jak w grze w szachy, kiedy każdy ruch przeciwnika, który właśnie teraz musi wykonać ruch, prowadzi do porażki. Zugzwang! Dlaczego Ł. Kuczma nie wysuwa swojej kandydatury? Może czeka na wskazówki „starszego brata”? Ale i „starszy brat” jest w rozterce, bo jest całkiem oczywiste, że zainteresowane osoby nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie oczekują Ukrainy bez Kuczmy. A znaleźć zastępcę, i to takiego, żeby nowy „młodszy” kontynuował i doprowadził do końca sprawę ostatecznego zniewolenia Ukrainy przez Rosję, nie jest tak łatwo i nie tak szybko. Przecież w środowisku wpływowych władców, tak samo jak i wśród zwykłych ludzi, beznadziejnie stracili autorytet i wyczerpali kredyt zaufania nie tylko Ł. Kuczma i jego otoczenie, ale i ktokolwiek przez Ł. Kuczmę rekomendowany, nawet jeśli ten rekomendowany ma doświadczenie kryminalne (tak ważne obecnie w skryminalizowanym państwie). Kogo wysuwać od władzy? Dylemat i zugzwang jednocześnie! GRAMY Z SOCPROGRAMU Zanim na Bankowej czekają na ostateczne podsumowania kremlowskiej analizy wariantów scenariuszy polittechnologicznych i odpowiednie wskazówki, przyjrzyjmy się dostępnym wewnętrznym propozycjom. Spróbujmy ocenić atrakcyjność zarejestrowanych kandydatów na prezydenta z pozycji ich programów. Porządek alfabetyczny głównych kandydatów na prezydenta jest znany: O. Moroz, P. Symonenko, W. Juszczenko, W. Janukowycz. Program Ołeksandra Moroza, wysuniętego przez Socpartię, to program Socpartii. Jest to dość znaczny pod względem objętości, gruntownie opracowany dokument, za którym czuć rękę i pióro wykwalifikowanego zbiorowego twórcy z solidnym nie tylko marksistowsko-leninowskim przygotowaniem teoretycznym, ale i sowieckim przygotowaniem praktycznym oraz odpowiednim doświadczeniem budowy tak zwanego „rozwiniętego” socjalizmu. Nie jestem pewien, czy współczesna młodzież chciałaby nazwać ten „rozwinięty” — zaawansowanym, gdyby wiedziała, czym jest ten „rozwinięty”, doprowadzony do całkowitego absurdu socjalizm lat 70. ubiegłego wieku. Warto zwrócić uwagę czytelników na poszczególne postanowienia tego decydującego dokumentu Socpartii, cytując jedynie fragmenty, z których niektóre mogą wywołać prawdziwe wyrzuty adrenaliny: „… Utworzenie Partii Socjalistycznej 26 października 1991 r. stało się zauważalnym zjawiskiem w życiu politycznym kraju. …Socjalistyczna Partia Ukrainy, jako jedyna wpływowa siła lewicowa, … wykonała swoje zadanie w zakresie przyciągnięcia i organizacyjnego zjednoczenia zwolenników idei socjalistycznej. …Po bezprecedensowym ataku na fundamentalne wartości socjalizmu i próbach ich dyskredytacji zachodzi proces ich przewartościowania … w nowej sytuacji historycznej… Na Ukrainie ruch socjalistyczny rozwijał się pod wpływem idei marksistowskich… …Po wejściu zachodnich obwodów w skład Ukrainy, tutaj w czasie i po zakończeniu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej do połowy lat 50. rozgrywała się tragedia, związana z gwałtownymi działaniami OUN-UPA i ich neutralizacją przez władze. …Pomimo heroicznych wysiłków klasy robotniczej, chłopstwa kołchozowego, inteligencji pracującej, budowa socjalizmu na Ukrainie napotkała znaczne trudności”. Zatrzymajmy się tutaj dla pewnych przemyśleń nad zacytowanym tekstem i zadajmy kilka pytań, po części retorycznych: a) Czy rzeczywiście Socpartia jest jedyną wpływową siłą lewicową i czy rzeczywiście jest lewicowa, jeśli wieloma swoimi ideologemami, składem i szeregami członków naśladuje KPZR, z szeregów której wyszła i w znacznej mierze nadal podąża drogą… WYBIERAMY! naszej tolerancji wobec każdego kandydata, szanowania jego praw ludzkich i obywatelskich. W naszej gazecie staramy się nie dopuścić do żadnych materiałów kompromitujących. Natomiast, wypełniając nasz obowiązek zawodowy, informujemy naszych czytelników, korzystając z otwartych źródeł (w tym przypadku – ze strony internetowej Partii Socjalistycznej), w celu wzmocnienia ich przekonań i sympatii, niezależnie od tego, jakie one są i ku komu te sympatie są skierowane. Przytoczmy jeszcze kilka cytatów z programu Partii Socjalistycznej: „…Historia i doświadczenie działalności KPZR świadczą o znaczącej organizacyjnej i mobilizującej roli, jaką partia może odgrywać w społeczeństwie… …Niedostatecznie dowodowe pozostają twierdzenia o przewadze wewnętrznych przyczyn zniszczenia ZSRR nad zewnętrznymi…” Zatem socjaliści wzywają nas, byśmy nie wierzyli, że ZSRR rozpadł się właśnie dzięki „organizacyjnej i mobilizującej roli” KPZR oraz zrodzonemu przez nią bezprawiu i nieprawości, brakowi demokracji i wolności człowieka, które i dziś kontynuują niszczenie rosyjskiego imperium, które Moskwa próbuje odbudować, w tym za pomocą aneksji Ukrainy. Czego więc właściwie chce Partia Socjalistyczna? Odpowiedź znajduje się w jej programie: „Istota niezbędnych prawdziwych przekształceń polega na postępie społeczeństwa ku demokratycznemu socjalizmowi jako wyższemu poziomowi rozwoju społecznego”. A w jaki sposób proponuje się osiągnąć ten „wyższy poziom”? Odpowiedź znajdujemy w pkt 5 części wstępnej programu: „Socjalistyczna Partia Ukrainy wychodzi z konieczności opracowania nowoczesnej teorii socjalizmu i uwzględnia: marksistowską koncepcję rozwoju socjalistycznego, … leninowską koncepcję przekształceń socjalistycznych i (…) doświadczenie budowy socjalizmu w ZSRR...” Znowu obiecują podarować narodowi opracowanie teorii, znowu będą przeprowadzać eksperymenty, przy czym na tej samej smutno znanej ideologicznej marksistowsko-leninowskiej podstawie. Cóż, z takimi zamiarami socjaliści, być może, nie dojdą do władzy. Ale jeśli mimo wszystko dojdą, czego mamy się po nich spodziewać? „Realizacja pierwszoplanowych działań przewiduje wdrożenie szeregu programów”. Te „szeregi programów” właśnie tak są wyróżnione w ich programie. Postęp: tym razem obiecują nam cały szereg. Chyba po to, żeby dla wszystkich i na długo wystarczyło. A za programami i całkiem otwarcie: „Na całym terytorium Ukrainy we wszystkich przejawach życia ludzkiego status języków oficjalnych z jednakowym ich użyciem mają język ukraiński i rosyjski”. A wy mówicie: bez Języka nie ma Narodu! I czy w ogóle o interesy Narodu Ukraińskiego chodzi autorom socprogramu, skoro w sferze polityki zagranicznej zaprogramowali oni zamiary, które niepokoją boleśnie znajomym ostatnim słowem: „SPU występuje za priorytetowymi braterskimi stosunkami z Rosją, … za konsolidacją i ochroną słowiańszczyzny”. Jeśli chodzi o ochronę słowiańszczyzny, to dlaczegoś doświadczenie słowiańskiej Polski w budowie państwa dobrobytu i bezpieczeństwa (w tym z dobrobytem na poziomie europejskim w Unii Europejskiej i realną ochroną pod parasolem NATO) nie znalazło odzwierciedlenia w programie SPU. Tanie hasła i slogany typu „Wszyscy jesteśmy braćmi-Słowianami”, „Słowiańska jedność” – to już było i kończyło się rosyjską ekspansją. Zresztą, dlaczego kończyło się? Jeszcze się nie skończyło. Dlatego nie trzeba chronić słowiańszczyzny jako ogółu, kiedy konkretnej ochrony potrzebuje Naród Ukraiński z jego Językiem i Państwem. Ciąg dalszy nastąpi. Jewhen HOLYBARD To słowo klucz – PROGRAMY, którym już od czarciej tuzina lat zasłaniają się przefarbowani komunistyczni bonzowie, jeśli nie zostało ostatecznie skompromitowane, to tylko dlatego, że pozostaje nadzieja Narodu na prawdziwy, realny, a co najważniejsze – faktycznie wykonalny program osiągnięcia naszego ukraińskiego dobrobytu i bezpieczeństwa. Dobrobytu i bezpieczeństwa, osiągnąć które można tylko NAMI i z NASZYM udziałem w programach.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

riwski, Jurij Kostenko. Parlamentarzyści opozycyjni przypomnieli obecnym, że nie tylko na bagnach pod Beresteczkiem Ukraińcy przeciwstawiali się tym, którzy chcieli widzieć cały naród jako siewców gryki i pastuchów świń. To przeciwstawienie trwa również obecnie. Niby w pokojowy sposób, ale zginęli już dziennikarze-wolnomyśliciele, politycy opozycyjni, przedsiębiorcy… A władza na tym zatrzymywać się nie zamierza. Dlatego Ukraińcy muszą, zwracając się o pomoc do Boga, jednoczyć swoje siły wokół prawdziwie ludowego kandydata na prezydenta Wiktora Juszczenki. Zgromadzenie zakończyło się koncertem zespołów amatorskich z obwodu rówieńskiego. Halina HANUSZCZAK

Машинний переклад

JAK MIESZKAŃCY MARIUPOLA NIE ZOBACZYLI JUSZCZENKI

Wieczorem 3 lipca spora grupa przedstawicieli mariupolskiej „Proświty”, Związku Ukrainek, PRP, Towarzystwa imienia Ołeny Telihy oraz Ruchu tłoczyła się na miejskim dworcu autobusowym. Za kilka godzin planowali być w Kijowie na Polu Śpiewaczym, aby zobaczyć Wiktora Andrijowycza Juszczenkę. Podjeżdżały i odjeżdżały autobusy międzymiastowe, wśród nich — na wpół pusty „Mariupol—Kijów”. Jak zapewniał kierownik grupy, przewodniczący mariupolskiej „Proświty” Anatolij Moroz, wieźć nas miał opłacony z góry przez „Naszą Ukrainę” osobny autobus. Niech nie o 18.00, ale na godzinę 19.00 zajęliśmy jednak obiecane miejsca w salonie i ruszyliśmy w drogę. Ale z jakiegoś powodu zamiast znajomej trasy na Donieck—Kijów autobus od razu skręcił gdzieś w bok, przejechał dwa kilometry i zatrzymał się naprzeciwko drogówki. Okazało się, że drogówka przez telefon komórkowy nakazała kierowcy stawić się w celu pilnego sprawdzenia dokumentów. Jakieś 20 minut czekania — i jedziemy na dworzec autobusowy, który opuściliśmy niedawno. Obaj kierowcy wychodzą z autobusu, siadają na bruku i proszą pasażerów o wyjście z salonu: „Przyjechaliśmy!”. Próbujemy dowiedzieć się, o co chodzi? Kierowcy mają jedną odpowiedź: „Dano nam polecenie, żeby nigdzie nie jechać, inaczej będzie źle”. Kto dawał? Dzwonimy do różnych instancji w Mariupolu, Doniecku, do Kijowa — nikt RODOWÓD Właśnie tutaj, na brzegach rzeczki Plaszewa, w 1651 roku odbyła się wielka bitwa powstańczego kozactwa i chłopstwa pod wodzą Bohdana Chmielnickiego z polskimi wojskami okupacyjnymi. Około trzystu tysięcy żołnierzy z obu stron brało udział w kilkudniowej bitwie. Na tamte czasy było to niespotykane pod względem liczby wojska i poległych starcie. Pomimo podstępnej zdrady Tatarów, sławny pułkownik Iwan Bohun zdołał przebić się z okrążenia z najlepszymi pułkami kozackimi i wyprowadził znaczną część chłopów-pospolitego ruszenia. Do kart historii i ludzkiej pamięci trafił przypadek, gdy trzy setki kozaków do ostatka broniły się na niewielkiej wyspie. Polacy oferowali im w razie złożenia broni życie niczego i słuchu nie miał. Wśród obecnych okazali się ludzie związani z Komitetem Rady Najwyższej ds. praw człowieka, inwalidzi, którzy oburzali się: na jakiej podstawie pozbawia się ich możliwości pojechania do lekarza, dotarcia do miejsca pracy? Wersja kierowców nieco się zmienia: „Maszyna jest uszkodzona”. O godzinie 21.00 mieszkańcy Mariupola pożegnali się z marzeniem o wsparciu swojego kandydata na urząd prezydenta. W ten sam sposób zatrzymano 3 autobusy w Doniecku. Po raz pierwszy biorę udział w takich wyjazdach i co mnie uderzyło: po prostu dziecięca łatwowierność Ukraińców wobec struktur władzy. Szanowni, ileż razy musicie nadepnąć na te same grabie, żeby choć czegoś się nauczyć? Media bez przerwy piszą o przeszkodach dla „Naszej Ukrainy” w różnych miastach. Haniebnie zerwano wiec bloku w Doniecku, pewnie i zbrodniczo działali wrogowie Juszczenki w Mukaczewie, a nasi kierownicy z promiennie wzniosłymi uśmiechami rozlokowali się w miękkich fotelach, płacąc za przejazd, i czekają, że ze wszystkimi wygodami dostarczą ich dokładnie w wyznaczoną wolność. Na tę propozycję kozacy rzucali w polskich najemników pieniędzmi, tym samym okazując im pogardę. Zgromadzenie na „Kozackich Mogiłach” około dziesięciu tysięcy ludzi z całej Ukrainy zbiegło się z obchodami 90-letniego jubileuszu Skitu Świętego Jerzego. Nabożeństwo żałobne za poległych bohaterów odprawił sam Patriarcha Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Filaret. Nie zdziwili obecnych serią kolejnych wystąpień miejscowi rówieńscy administratorzy, którzy zwyczajowo wzywali naród do spokoju i stabilności, a przy okazji opowiadali Ukraińcom o znaczeniu kozackiego czynu. Wystąpili także deputowani ludowi Wasyl Czerwonij, Wołodymyr Jawo- z Na przestronnych łąkach w pobliżu Beresteczka na Rówieńszczyźnie odbyło się tradycyjne zgromadzenie Ukraińców, którzy wspominali pamięć przodków-kozaków.

Машинний переклад

«CIAŁO BEZ DUSZY»

RADA NIEPOSTRONNEGO czeony rejon. Nie inaczej, jak do teściowej na naleśniki się zebrali! Niektórzy z nich „jeżdżą” w ten sposób już ponad 10 lat, za każdym razem czyni im się różnorodne przeszkody. Czyżby nie wystarczało rozumu, by im zapobiec? Mała cząstka doniecczan mimo wszystko przybyła do Kijowa. To ci, którzy wyruszyli pociągiem lub własnym transportem. A mogli wszyscy, którzy planowali, trafić do stolicy, gdyby im rozdano przeznaczone na przejazd 50 hrywien, i każdy docierałby według własnego uznania: kto wyjechał wcześniej do krewnych, kto — z Doniecka, kto, być może, pociągami podmiejskimi czy autostopem, — jaka różnica? Głównym jest to, że wszyscy zebraliby się W POTRZEBNYM MIEJSCU O POTRZEBNYM CZASIE! W Kijowie przybyszom w ten sam sposób rozdano by pieniądze na powrotny przejazd. Nie, nasze kierownictwo nie powierza takich „wielkich” sum członkom własnych organizacji. Zamiast tego wykładają 2 000 hrywien za autobus nieznajomym ludziom, zbierają w grupę, niczym barany, swoich podwładnych, sadzają w jedną maszynę i oddają na pastwę władzy. Na koniec chce się powiedzieć: dopóki Ukraińcy nie uświadomią sobie, że przed nimi — chytry, rozumny i podstępny wróg, dopóki nie zaczną, niczym dobrzy szachiści, naprzód przeliczać każdy krok, dotąd ich zwycięstwo jest niemożliwe. Iryna MOŁCZANOWA, przewodnicząca Mariupolskiego Związku Ukrainek jego kierowcy Pawła Łazarenki, i tego będzie niemało, aby zwątpić w rycerskość „bez strachu i skazy” gorącego zwolennika konstytucyjnej reformy… A zatem, kiedy was, szanowni wyborcy, karmią zapewnieniami, że komuniści i socjaliści — to ci, którzy bronią biednych, bo sami są biedni, — nie wierzcie. I w ogóle, nie wierzcie, że polityką dzisiaj na Ukrainie zajmują się My „dojrzeliśmy” do zrozumienia konieczności ochrony własnej przestrzeni informacyjnej, ale myślimy, że tym powinni zajmować się specjalnie przygotowani ludzie od państwa. Trudności są zrozumiałe, ale nie daj Boże nam robić to tylko dla pozoru — najstraszniejszą jest imitacja walki, która jest chorobą ukraińskiej polityki, najlżejszym rodzajem oporu. Przestrzeń informacyjną może ochronić nawet skrajnie osłabiona i doprowadzona do rozpaczy biedą nacja. Czemu by nam, zamiast natrętnych krzyżówek (też technologia), nie spróbować rozwikłać prawdziwych zamiarów autorów i właścicieli, którzy panują w naszej przestrzeni informacyjnej i mają nadzieję mieć nas za głupców? Na początek wyjaśnijmy, czemu nasza przestrzeń informacyjna jest komuś tak potrzebna. Nietrudno zgadnąć, że tym, którzy okupują ją, bardzo chce się nas jakoś zmienić, zmusić, by nie być samymi sobą. Świat kontaktuje się z nami poprzez środki i kanały informacyjne, i my tak samo poznajemy świat. Dlatego problem ochrony przestrzeni informacyjnej rozwiązuje się tylko na podstawie analizy światowych procesów. Sprowadzają się one do elementarnego — silne, czyli bogate, nacje, już nie mogą utrzymywać bardzo wysokiego standardu życia własnych obywateli kosztem możliwości własnego wielkiego kapitału. Odbywa się łączenie (globalizacja) ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ światowego kapitału. Słabsze i osłabione państwa obiektywnie same mają potrzebę zasobów i napełnienia wewnętrznego rynku własnym produktem, dlatego nie zgodzą się na panowanie cudzego kapitału, licząc na partnerstwo. Ale to — partnerstwo zbyt różnych kategorii wagowych, mało korzystne dla zglobalizowanych grup ekonomicznych, dlatego nieuniknione jest proste wyjście — zmusić populację terytorium do zmiany swojej pozycji, osłabić funkcje obronne władzy. Zrobić to można, tylko opanowując narodową przestrzeń informacyjną. Zamiarów trudno ukryć. Dlatego, znowuż, zamiast rozwiązywania krzyżówek można znaleźć pożyteczniejszą rozrywkę — zgadywać nazwę potężnego światowego konkurenta, na którego interesy ekonomiczne pracują na Ukrainie ten czy inny kanał telewizyjny, program, gazeta, czasopismo, osobny publiczny polityk czy nawet partia. Lecz to i nie jest potrzebne — głównym jest wiedzieć, komu korzystnie jest zająć naszą przestrzeń informacyjną. Nie uwzględniając tego, będziemy kupować więcej cudzego, niż produkować własnego, będziemy sprzedawać zasoby, nie będziemy silnymi światowymi konkurentami i dlatego nie będziemy mogli ochronić swojego prawa do wysokiego poziomu życia. Mówiąc prosto, — będziemy biedni, jeśli nie ochronimy własnej przestrzeni informacyjnej. Istnieje iluzja, jakoby zrobić to było bardzo trudno, i rzeczywiście, to nie jest prosty problem. Jednego z poważnych profesjonalistów w działalności informacyjnej niedawno o to zapytano. Wśród nazwanych sposobów ochrony przestrzeni informacyjnej były: ochrona wolności słowa, obrona praw dziennikarzy, podniesienie jakości ukraińskiej informacji i jeszcze coś. Niestety, rozwiązanie tych problemów nie wpływa na zdolność ochrony własnej przestrzeni informacyjnej. Samoobrona informacyjna — to nie ochrona ogólnoludzkich wartości: otwartości, wolnego rozpowszechniania informacji. Na absolutnej otwartości informacyjnej świata właśnie nalegają potężne państwa, zdolne do ekspansji informacyjnej razem z ekspansją własnego zglobalizowanego kapitału. Poprzez przestrzeń informacyjną tworzy się iluzja dobra pełnej otwartości w czasie, gdy informacja jest formą istnienia kapitału i może być darowana tylko na wzór sera w pułapce na myszy. Wampiryzm informacyjny jest wielkim niebezpieczeństwem dla stuprocentowo informacyjnie otwartej i niechronionej ukraińskiej nacji. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk z zmęczeni, jak stare żelazo zniszczonych fabryk, i depresyjni, jak nasze zabite wsie i górnicze miasteczka, i nam zachce się machnąć na wszystko ręką: „A niech sobie rządzą, jak rządzili!”, — odrzucając samych siebie, własną myśl, wolny wybór… Zrealizuje się to, czego, właściwie, od nas oczekują: żebyśmy stali się fantomową istotą w wielolicowości elektoratu, która, dotarłszy do lokalu wyborczego, tępo wrzuci karteczki do przezroczystej urny i wypije piwa czy „Chortyci”. I na próżno będzie wołać następnego ranka cierpliwa Odarka: „Kochanie, czy już przyjąłeś alkaprim?”... Po tym kacu pomoże tylko obuch. Więc nie podstawiajmy pod niego swoich głów już dzisiaj! Myślmy, kochani Ukraińcy, myślmy, — póki co mamy czas nacisnąć przycisk, uwalniając chwilkę, aby pobyć sam na sam ze sobą, próbując na smak własne przekonania, — czy lipcowe miody nie trącą smołą? Szczęścia wam! Lubow HOŁOTA z

Машинний переклад

Закінчення статті «SMAK WOLNEGO WYBORU», с. 1

SMAK WOLNEGO WYBORU

Z DZIENNIKA REDAKTORA NACZELNEGO. Zakończenie. Pocz. na s. 1. Oni w pełni mają zadowolić: a) tych, którzy są „przeciw wszystkim, ale bardziej za czerwonymi”; b) tych, którzy nostalgicznie wspominają ZSRR; c) tych, którzy naiwnie wierzą, że można represjami jednocześnie przywrócić utracone jeszcze w latach osiemdziesiątych socjalistyczne przywileje. Z jakiegoś powodu ani pierwszym, ani drugim, ani trzecim nie przychodzi do głowy, że „czerwona opozycja” już dawno stała się bezbłędnym projektem obecnej władzy, swoistym sposobem na zmniejszenie społecznego oburzenia z powodu doprawdy nieznośnego życia emerytów. Że komunistyczni liderzy już dawno są komunistycznymi burżujami, którzy ze smakiem korzystają z przywilejów obecnej nomenklatury i dają znaczną przewagę pałacom, tylko dla pozoru wymachując czerwonymi sztandarami pod oknami chatek i drukując gazety, w których biednym współobywatelom pozwala się do woli „sygnalizować z miejsc”, oburzać się i skarżyć na okrutną codzienność… W Radzie Najwyższej komunistyczna większość panowała trzykrotnie. I gdzież te przywileje, gdzie społecznie sprawiedliwe prawa, wreszcie, wymieńcie choć jeden projekt zrealizowany przez symonenkowców, witrenkowców i im podobnych, adresowany bezpośrednio do tych, którzy ich popierają? Socjaliści Ołeksandra Moroza gorąco bronią swojej odmienności od socjalistów Medwedczuka-Krawczuka-Surkisa. Ale powiedzcie mi, czym różnią się miliony Kerojanca, Makiejenki, Rudkowskiego od „ciężko zarobionej kopiejki” wyżej wymienionych? Czyż nie zostały one tak samo zdobyte na ukraińskim zbożu, manipulacjach ropą, handlem lekami itd., słowem, na ukraińskiej biedzie? A przecież właśnie za nie kupiono miejsca na listach wyborczych w socjalistycznej liście kandydatów do Rady Najwyższej. Dodajcie do tego jeszcze odrażającego deputowanego ludowego z Partii Socjalistycznej, byłych biednych ludzi. Bo choć cała polityczna armia od czasu do czasu zaciąga „Wyszli my wsie iz naroda”, to mimo wszystko nie wierzcie – pamiętajcie o tym, że zajmowanie się polityką to bardzo droga przyjemność. W każdym bloku, u każdego kandydata na urząd prezydenta w „aktywach” znajdują się kapitały ukraińskich i rosyjskich milionerów. To za ich pieniądze przyniosą wam kilogram gryki i parę kilogramów materiałów drukowanych, zainstalują licznik gazu i zaasfaltują dziurę, w której straciło koło niejedno „Zaporoże”; okruchy tych milionów wpadną dźwięczną monetą do kieszeni setek pachołków, nauczonych kłamać bez mrugania okiem, nimi też zostaną opłacone informacyjne zawirowania i polityczne zamęty w naszych głowach. Kiedy obywatel już nie wie, kogo chce wybrać, władza wybiera tego, kogo chce, w ten sposób przekonując naród, że to – jego wybór. I my musimy o tym pamiętać. Więc kiedy znudzą nam się czerwone korridy i opuchnięte policzki „Matki Ojczyzny, która wzywa”, kiedy będą nas odstraszać od naszego wybrańca tonami kompromatów, kiedy nie wytrzymawszy, inteligentna nauczycielka rzuci w ekran telewizora butelką z kefirem, kiedy nie później niż 25 października wypłacą nam zaległości w pensjach i dorzucą po dziesięć hrywien do emerytury, a my już będziemy potulni jak siła pociągowa sprzed dwustu lat, a my już będziemy

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w dwudziestym pierwszym wieku? Nie warto nawet dowodzić, że w tym czasie koncentracja tego pokraki nie tylko odczuwalnie wzrosła, ale i przyspieszyła, dosłownie na naszych oczach stała się jeszcze gęstsza. No, kanieszno, „nie nada”, ja tiebia nie pojniał, dziewuszka, diakuju was, pożałujsta, siczas pokażu… ... PLUS UPADEK KRAJU Otóż, z pochodzeniem surżyka wszystko jasne. Jest on zrodzony z długiej doby bezpaństwowego istnienia Ukrainy, produktem rusyfikacyjnych, asymilacyjnych wysiłków reżimu imperialnego. To, że również dzisiaj dokonuje on ekspansji, to, że obecnie jest on na koniu, czyli czuje się najwspanialej, niezaprzeczalnie świadczy o jednym: przez Ukrainę przetacza się fala jej nowożytnej rusyfikacji. Powiedzmy, w środkach masowego przekazu przybrało to już tak potworne formy, że znany reżyser filmowy Jurij Illenko wzywał niedawno w „Słowie Proświty” naszych obywateli do wstępowania do… nowożytnej UPA – po to, aby siłą ukraińskiej woli uwolnić media od rosyjskojęzycznej okupacji. Wszak nie można nie wspomnieć też o innej przyczynie surżykizacji. Ten dywersant-niszczyciel jeszcze dlatego ma porażające osiągnięcia w swojej infekcyjnej działalności, że pojawił się on w naszym języku jako w języku takiego narodu, który znajdował się jeszcze tylko w procesie swojego nowożytnego narodze-

Машинний переклад

SURŻYKIZACJA

Z ROZMÓW O TYM, CO BOLI “SIĄŁ PSZENICĘ, A ZEBRAŁ SURŻYK!” Niewielu już pamięta, że w odniesieniu do języka surżyk to metonimia, przeniesienie nazwy jednego przedmiotu lub zjawiska na inne. Pierwotnie bowiem surżyk oznaczał mieszankę zbóż, takich jak żyto i pszenica, jęczmień i owies itp. (czytamy na przykład u Kostiantyna Hordijenki: “Siął pszenicę, a zebrał surżyk!”) — lub też odnosił się do człowieka różnoetnicznego pochodzenia (“To surżyk, — ilustrował to pojęcie w swoim słowniku B. Hrinczenko, — ojciec był Cyganem, a matka — dziewczyną z naszej wsi”). I dopiero w czasach nowszych, stosunkowo niedawno, słowo to zaczęło kojarzyć się przede wszystkim z mieszanką elementów różnych języków, konkretnie i głównie w warunkach Ukrainy — ukraińskiego i rosyjskiego. “Mówi po rusko-ukraińsku” — takie drwiące lub pobłażliwie neutralne określenie można usłyszeć dla uwypuklenia tego, czym jest językowy surżyk. Wszyscy rozumieją, w tym także niemało użytkowników surżyku, że używanie go nie należy do cnót jednostki. A jednak odpowiedź na pytanie, czy istnieje choćby jakaś granica, po której przekroczeniu surżyk może mieć pewne usprawiedliwienie (choćby pobłażliwe), nie istnieje. Chociaż może nie o usprawiedliwienie warto mówić, a o miarę dozwoloności — przynajmniej pobłażliwej dozwoloności. Czy jest ona możliwa, czy też nie należy jej dopuszczać? IMPERIALNA SPADZIZNA CZY WSPÓŁCZESNY NABYTEK Dlaczego właśnie w naszych dniach pojawiły się podstawy do powstania tego niesłychanego neologizmu — surżykizacji? Przecież wydawałoby się, zgodnie z najbardziej elementarną logiką (trzynaście lat Niepodległości!), że zjawisko to już dawno powinno słabnąć, tracić na sile. Ale nie — nie słabnie i nie traci, przeciwnie — gwałtownie postępuje (kalamburowo wychodzi: postępuje zjawisko regresu), zajmuje coraz większe terytoria. Dowód? A przyjrzyjcie się, przysłuchajcie nawet Galicji — już i na jej gruncie wspaniale wyrasta surżyk. Co więcej, właśnie ten — “rusko-ukraiński”… I tutaj znów pojawia się pytanie: jak to możliwe? Przecież to jest to, czego nie powinno być! I jak się stało, że zamiast wzmocnienia naszego języka górę wzięła gwałtowna jego ruina? Akcentuję to ostatnie, gdyż w krajach, które rozwijają się na podstawie narodowej, problem surżyku jest nieznany. Ktokolwiek z niespecjalistów w Finlandii czy Niemczech, Polsce czy Norwegii po prostu nie wie, co to takiego. Wie, co to dialekt, co to żargon czy slang (powiedzmy, wyjątkowo ważnym dla nas jest kształtowanie miejskiego młodzieżowego slangu na ukraińskojęzycznej podstawie), a czym jest surżyk — to trzeba by wyjaśniać, gdyż jeśli nawet pojawiają się gdzieś pewne symptomy tej chimery, w cywilizowanych krajach, nie zwlekając, skutecznie je neutralizują. Jak choćby za pomocą szeroko znanej ustawy we Francji, która przewiduje wysokie kary w sferze oficjalnej za używanie obcojęzycznych słów (obecnie są to głównie anglicyzmy-amerykanizmy), dla których istnieją odpowiedniki w języku francuskim. O, zironizuję, czy w ogóle możliwa jest u nas taka ustawa! Przecież gdyby była i gdyby działała, to budżet naszego skrajnie “surżykizowanego” kraju dosłownie by zatrzeszczał… od nadmiaru zysków. Kary — bo musieliby płacić prawie wszyscy… To znaczy, niezliczone plemię użytkowników surżyku zubożałoby, za to skarbiec nie nadążałby liczyć wpływów pieniężnych. Ale nie martwmy się — takiej ustawy u nas nie będzie. Powiadają: 15 procent deputowanych Rady Najwyższej mówi po ukraińsku, 15 procent — po rosyjsku, a 70 procent — surżykiem. To kto — oni przyjmą ustawę w obronie czystości naszego języka? Żarty żartami co do nadmiaru zysków, a warto odpowiedzieć na pytanie, dlaczego mamy to, czego u NICH nie ma. I przede wszystkim, co trzeba tutaj zaznaczyć, to to, że surżyk — to przybrane w językową formę zjawisko społeczno-historyczne, które charakteryzuje kolonialne, a w naszych warunkach — postkolonialne społeczeństwo, swego rodzaju imperialna spuścizna, która, jak wszyscy się przekonujemy, sama w sobie nie tylko nie znika, ale i — przy wspomnianych warunkach — wzmacnia swoje pozycje. WARTO PAMIĘTAĆ TAKŻE, ŻE SURŻYK NIE BYŁ U NAS OD ZAWSZE Powiedzmy, w żaden sposób nie mógł istnieć w dobie naszego starokijowskiego państwa — Książęcej Ukrainy. Już choćby dlatego, że był to samowystarczalny — silny, potężny kraj, którego język nie podlegał językowi innego kraju. Zrozumiałe, że mam na myśli żywy język ludowy, w którego ukraińskości nie wątpili nie tylko tacy autorytety-Ukraińcy jak Mychajło Maksymowycz, ale i tacy rosyjscy uczeni jak historyk W. Kluczewski czy językoznawca O. Szachmatow. W. Kluczewski na przykład twierdził: chcecie wiedzieć, jak brzmiał język w starokijowskim państwie? To pojedźcie do obecnej guberni kijowskiej i tam od pierwszej lepszej wieśniaczki ten język usłyszycie… Ta przekazana przeze mnie pewność W. Kluczewskiego oczywiście nie dotyczy ówczesnego języka książkowego, który rozwijał się w zupełnie odrębny sposób, łącząc w sobie — w różnym stopniu, w zależności od autora i gatunku, staro(cerkiewno)słowiańszczyznę oraz żywioł żywego języka mówionego. Taka to była specyfika, taka etykieta epoki: językiem książkowym pisano i czytano, ale praktycznie nie mówiono, żywym zaś ludowym nie pisano i nie czytano, ale powszechnie nim mówiono. Surżyku zaś, powtarzam, w tamtym czasie nie było. I zrozumiałe dlaczego: wyrasta on tylko w warunkach, gdy kraj, a wraz z nim i jego język, popadają w zależność od innego kraju, innego narodu, innego języka. W tym przypadku język metropolii pełni na terytorium pokolonialnym rolę niszczycielską: deformuje je, niszczy, wypiera, co oznacza — niszczy także samą duszę narodu, z której nagle zaczyna wyrastać ten językowy potworek — surżyk. I tym skuteczniej to się dzieje, im bliższe są sobie języki, w nierównej interakcji których (jeden się broni, drugi — agresywnie atakuje) tworzy się ta językowa symbioza. Zrozumiałe, o co teraz chodzi: o to, że choć pod względem składu języki rosyjski i ukraiński mają pełną lub częściową zbieżność tylko w 62% (ciekawe, że to o jakieś siedem procent mniej niż liczba zbieżności, powiedzmy, między włoskim a hiszpańskim), należą one do jednej, wschodniosłowiańskiej grupy językowej. To znaczy, jest to przypadek, gdy jedna grupa jest kompatybilna z drugą, a jeśli dodać do tego jeszcze powszechnie znane okoliczności długotrwałej i nieustępliwie okrutnej rusyfikacji ukraińskich terenów, to nie ma się co dziwić, że surżyk tak bujnie się u nas zakorzenił. Oto on — utrwalony przez naszych klasyków, na przykład przez tego samego Borysa Hrinczenkę, którego bohater powieści “Wśród ciemnej nocy” Roman Sywasz, po odbyciu służby w wojsku, zjawił się w rodzinnej wsi już z językiem tego typu: “Brat Zinowij! Odbieraj rubla i biegnij do sklepiku! Za całego rubla kupuj cukierków, pierników, orzechów — dla przyjemności dziewczynom”. To — surżyk końca XIX — początku XX wieku. A jaka jest jego transformacja obecnie, już w Profesor Anatolij POHRYBNYJ: “Surżykizacja kraju, surżykizacja ludności, języka, gramatyki języka… Skąd ten dziwaczny neologizm? Od kiedy? Zrozumiałe, że brzmi w nim pewna ironia, choć nie sposób mieć wątpliwości: to, co zostało przez niego uchwycone, to — tendencja. Dowodem zaś na to, że do obecnej skali problem ten urósł na naszych oczach, jest już to, że sam pamiętam czas, kiedy właśnie to pojęcie — surżyk — w szerokim użyciu było nieobecne i wielu osobom trzeba było wyjaśniać, co ono oznacza”. powstania, kształtowania się i rozwoju. Zresztą i dzisiaj — z wiadomych przyczyn historycznych — ukraiński nowoczesny naród wciąż nie jest w pełni uformowany. Gdyby był należycie uformowany, to czy dopuściłby na swoje tereny tego podstępnego niszczyciela! Powtarzam: nam, naszemu narodowi, jeszcze przyjdzie wchodzić i wchodzić w siłę, przez co nietrudno przewidzieć: walka z surżykiem będzie u nas i ciężka, i długa. Zniknie on wtedy, kiedy naród dorośnie, kiedy my dorośniemy — tak można powiedzieć. Zaznaczając to, jestem daleki od tego, by przerzucać całą winę na jakość naszego ukraińskiego ludu. Co więcej, wyrażę paradoksalną myśl, że surżyk to nie tylko wskaźnik słabości, ale i odwrotnie — wskaźnik żywotności naszego narodu. Tyleż go bowiem torturowano i gwałcono, tyle razy (ponad 240!) zakazywano jego języka różnymi ukazami, nakazami czy postanowieniami, że wydawałoby się, iż już nie tylko na poziomie leksyki, ale i na poziomie akcentu powinno zwyciężyć nieodwracalne, ostateczne, totalne zruszczenie. Ale gdzie tam! Nic z tego jeszcze carsko-piotrowego “żeby różnic w pisowni i wymowie nie było” — nic z tego nie wychodzi. Zatem surżyk to wstrętny wybryk, którego funkcja jest doprawdy chimeryczna: z jednej strony zaśmieca, niszczy nasz język, ale z drugiej — służy niby tarcza, którą wystawia prawdziwy język ukraiński (przede wszystkim literacki), broniąc się przed ostatecznym zniszczeniem. Taka jest realna skuteczność niewiarygodnych imperialnych wysiłków i roszczeń: zamiast likwidacji języka — surżyk, pokonanie którego przy obecności należytej woli państwa i społeczeństwa, chce się wierzyć, nie jest rzeczą beznadziejną. JĘZYKOWA INFEKCJA PROGRESUJE Nie należy, co prawda, lekceważyć okoliczności komplikacji: w poprzednich stuleciach zdrowy (przynajmniej zdrowszy) organizm narodowy surżyka nie przyjmował, odrzucał (przypomnijmy, z jakimi drwinami przyjmowano w ludzie tych wieśniaków, którzy zaczynali “szto-kać”; ile anegdot namnożyło się z tego powodu!), jednak w naszych czasach nie przyjmować, odrzucać naród, zdaje się, zmęczył się. Stąd — bieda: infekcja językowa, korozja językowa progresuje, istnieje zagrożenie toksyfikacją całego organizmu. Niestety, potwierdza to żywotność jeszcze jednej naszej cechy, o której warto w tej rozmowie wspomnieć — kompleksu małorosyjskości. Na nieszczęście, żyje on w bardzo wielu naszych ludziach; co szczególnie przykre i szczególnie niebezpieczne — właściwie we wszystkich obecnych najwyższych urzędnikach, i można tylko żałować, że nie sprawdziła się prognoza naszego wybitnego poety i myśliciela Jewhena Małaniuka, który uważał, że pierwszą rzeczą, na którą skieruje swoje wysiłki niepodległe państwo ukraińskie, jak tylko uwolni się z moskiewskiego jarzma, będzie walka z kompleksem małorosyjskości. Nie, nie rozwinęła się ta walka, brakuje nawet zrozumienia jej potrzeby, tak jak brakuje rozsądnej elity władzy. Jak twierdzi poeta z miasta Izium w obwodzie charkowskim Iwan Mirosznyczenko: Wstydowi daje początek Zwierzchnik-reformator. Na Ukrainie co nie urzędnik — To rusyfikator. Albo jeszcze jego wersy: “Tam — reklama, tu — JEP. // Sypie surżykiem deputowany”, “Szczery język słowiczy depcze kto chce. // Nie kochać Ukrainy na dziś modnie”. W takiej atmosferze — swobodnie surżykowi! Pasożytuje on na kompleksie właśnie małorosyjskiej (a nie ukraińskiej) niższości, jedną z cech której jest uleganie innemu językowi, innej kulturze, którą błędnie lub z inercji uważają za lepszą, wyższą. Zresztą, można by rzec, instynkt stadny (tak po prostu nazwijmy ten psychologiczny czynnik) też odgrywa tu swoją rolę. “Inni mówią surżykiem, a czego ja mam się wyróżniać?” Albo: “mówię, jak wszyscy”. Iluż mamy ludzi, którzy, zwłaszcza w związku ze zmianą wsi na miasto, ciągnęli i do dziś ciągną w mowie do tego “jak wszyscy”! Ktoś uważa — do języka rosyjskiego. Ale nie — właśnie do surżyka. Do surżyka, ależ i od surżyka — to znaczy, odpychając się już od niego. Mam tu na myśli, że surżykiem słabszej koncentracji posługuje się większość naszego ludu już i na wsi; przybywając zaś do miasta, wielu po prostu opanowuje surżyk silnej i najsilniejszej koncentracji, który błędnie bierze za język rosyjski (O, czy tak już często słyszymy język rosyjski w naszych miastach — od Kijowa po Zaporoże, Charków czy Donieck! Totalny, gęsty-przegęsty surżyk, który politolog Andrij Okara zjadliwie, ale i nie bez podstaw nazwał żłobskim esperanto. Oto wam i “brzeg”, do którego tysiące i tysiące Ukraińców albo już przybiły, albo pragną przybić: od swojego języka się oderwały, przybiły zaś w interpretacji tychże Moskali… do żłobskiego esperanto). To przejście do surżyka “wyższej koncentracji” jednostki, dotknięte kompleksem małorosyjskim, wykonują całkowicie świadomie, nawet się tym chwaląc. Nierzadko takie osoby narowicie wpychają do swojego języka jak najwięcej rosyjskich słów, pragnąc tym zademonstrować, że słowa ukraińskie one już “zapomniały”, że już im po rusku jakoś lżej (szeroko znane powiedzenie, które potwierdza jednak wciąż nieprzezwyciężoną odrazę naszych ludzi do językowych potworków czy renegatów). Z uwagi na masowość porażenia, istnieją wszelkie podstawy twierdzić, że nasze apele do zainfekowanych surżykiem w rodzaju: dlaczego w żaden sposób nie nauczymy się postrzegać brzydkiego właśnie jako brzydkie? dlaczego nie zachowujemy siebie takimi, jakimi kazał nam być Bóg na tej ziemi — ze swoim językiem, kulturą i zwyczajami? Te nasze zaklęcia i przekonywania należytego celu jeszcze długo i długo nie osiągną. Tym bardziej, że musimy szczególnie dbać o pedagogiczność, rozwagę w tej sprawie, wystrzegając się nadmiernego szkalowania i oskarżania nosicieli surżyka, co może obrócić się tylko tym, że chorobę ostatecznie zagnano w głąb. Ciąg dalszy nastąpi. Anatolij POHRIBNYJ

Машинний переклад

CHRZESTNY OJCIEC JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO To właśnie Mychajło Maksymowycz wprowadził go do klasyfikacji języków słowiańskich

Już trzynaście lat z rzędu gromadzi w Kijowie naukowców, doktorantów, aspirantów nie tylko z Ukrainy, ale także z bliskiej i dalekiej zagranicy XIII Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Język i kultura” im. prof. Serhija Buraho. Rozpatrywany jest tutaj szeroki krąg problemów lingwistyki, literaturoznawstwa, filozofii, psychologii, historii, kulturoznawstwa, historii sztuki. Organizatorzy Konferencji — Instytut Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Instytut Językoznawstwa imienia O. O. Potebni Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Psychologii imienia H. S. Kostiuka Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy oraz Wydawnictwo Dmytra Buraho — swoje główne zadanie upatrują w wspieraniu rozwoju i doskonaleniu naukowo-przedmiotowego oraz edukacyjno-kulturalnego systemu naszego państwa, jego integracji ze światową przestrzenią naukową, pedagogiczną, kulturowo-informacyjną oraz aktywizacji dialogu kultur Ukrainy i świata. „Okrągły stół”, który odbywał się w ramach tej Konferencji, był poświęcony wybitnemu ukraińskiemu uczonemu-encyklopedystce Mychajłowi Ołeksandrowyczowi Maksymowyczowi, którego 200-lecie urodzin przypada jesienią bieżącego roku. Marharyta KARPENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik wyższej szkoły Ukrainy: — „Okrągły stół” poświęcony Maksymowyczowi w ramach naszej konferencji odbywa się po raz trzeci. Tym razem ma on szczególne znaczenie, ponieważ bieżący rok naznaczony jest wielkimi jubileuszami: 190. rocznicą urodzin T. H. Szewczenki, 170. rocznicą założenia Uniwersytetu Kijowskiego i 200. rocznicą urodzin jego pierwszego rektora Mychajła Ołeksandrowycza Maksymowycza. W informatorach o wybitnych filozofach Ukrainy i świata, wybitnych wschodniosłowiańskich i słowiańskich językoznawcach, historykach, paleografach, bibliologach itp. obowiązkowo znajduje się artykuł o Maksymowyczu. W informatorze o wybitnych biologach okresu przeddarwinowskiego jest on również obecny. Ponieważ z jego podręczników do biologii uczyła się cała Europa. Jest to wiadome. Po prostu nie zawsze o tym wspominamy. Wystarczy powiedzieć, że wszystkie terminy botaniczne zostały zaproponowane przez Maksymowycza. W ukraińskiej nauce humanistycznej nie ma takiego kierunku, odgałęzienia, które nie zostałoby zapoczątkowane przez Maksymowycza. Dlatego historycy przyznają: to założyciel nauki historycznej na Ukrainie (a ustaliliśmy — nie tylko na Ukrainie); filolodzy mówią: on pierwszy zaczął badać „Słowo o wyprawie Igora”. I dał takie charakterystyki, na przykład rosyjskiej dialektologii, że znany Wołodymyr Dal u podstaw swojego „Słownika żywego języka wielkoruskiego” położył (i pisze o tym) klasyfikację dialektów właśnie Maksymowycza. Nasz pierwszy „okrągły stół” w 2002 roku nazywał się „I Puszkinowi Maksymowycz pieśni ukraińskie pożyczał” (M. Rylski). Puszkin chylił czoła przed Maksymowyczem jako znawcą ukraińskich pieśni i ukraińskiej kultury, uznawał się za jego naśladowcę, a nawet „wielbiciela”, mówił: „To uczony, który wiele nas nauczył”. Puszkin pisał, że wiele wziął od Maksymowycza, na przykład: „A ja obbiraju Waszy piesni” — czyli zbieram owoce z tych pieśni. Wyniesione jako nagłówek wersy z artykułu Drahomanowa „M. A. Maksymowycz, jego literackie, społeczne znaczenie” (Wiestnik Jewropy. — 1874) podkreślają wagę twórczych osiągnięć uczonego-encyklopedysty, jasno określają główny kierunek działalności slawistycznej M. Maksymowycza (1804—1873 r.), jego rolę w historii naukowego slawoznawstwa jako założyciela historyczno-filologicznych studiów wschodniosłowiańskich, fundatora nowego schematu języków słowiańskich i kijowskiej szkoły historyczno-filologicznej. Właśnie dążenie do pokazania światu żywego, samodzielnego języka ukraińskiego w jego najlepszych ludowo-poetyckich wzorcach, udowodnienie, że folklorystyczne ludowe teksty ukraińskie są najbardziej obiektywnym, niedoścignionym pod względem swoich możliwości źródłem do badania języka, kultury, historii narodu ukraińskiego, natchnęło M. Maksymowycza, wówczas młodego uczonego-przyrodnika, do przygotowania (równolegle z szeregiem prac naukowych z botaniki, zoologii itp.) pierwszego zbioru ukraińskich pieśni (Małorosyjskije piesni, izdannyje Maksymowyczem. — M., 1827 r. Ks. I—IV). Działalność naukowa Maksymowycza w okresie przedkijowskim, jeszcze na terenie Uniwersytetu Moskiewskiego, gdzie był profesorem, skupiona była głównie na problemach przyrodoznawstwa, do którego ciążył, oraz studiach językoznawczych w dziedzinie terminotwórstwa i terminografii. Jednocześnie „Małorosyjskije piesni” utwierdzają nowy, humanistyczny kierunek twórczych poszukiwań. Dzięki rozbudowanej przedmowie, słownikowi, komentarzom i przypisom do tekstów ludowo-poetyckich, określają nie tylko folklorystyczne, ale i ważne charakterystyki językoznawcze, historyczne. Główna z nich: na tak zwane narzecze małoruskie należy patrzeć jak na osobny język, odmienny od wielkoruskiego, a tym bardziej od polskiego (teza z 1827 roku). Na terenie Uniwersytetu Kijowskiego idee uczonego sprzyjały stworzeniu całościowego, wieloaspektowego kompleksu naukowego. Był on pierwszym profesorem-literaturoznawcą. Pracował na Uniwersytecie Kijowskim do 1845 roku. W wieku 41 lat zachorował i dlatego porzucił pracę. I do końca swojego życia już nigdzie oficjalnie nie pracował, nie miał pełnej emerytury. Ale wiele lat po tym, jak zakończył zarówno publikacje, jak i pracę na Uniwersytecie Kijowskim, M. Maksymowycz, jako „były profesor Uniwersytetu Kijowskiego” (to unikalne sformułowanie), został w 1871 roku jednogłośnie wybrany członkiem korespondentem Cesarskiej Akademii Nauk — kierownikiem wydziału języka rosyjskiego i literatury, a jednocześnie — doktorem filologii słowiańsko-ruskiej. Tak go uhonorowano w związku z 50-leciem działalności naukowej. M. Maksymowycz, w przeciwieństwie do klasyfikacji ojca filologii słowiańskiej Dobrowskiego, określił nową, inną klasyfikację języków słowiańskich — podział na wschodnio-, zachodnio- i południowosłowiańskie. Ta koncepcja istnieje do dziś. W klasyfikacji Dobrowskiego języki wschodniosłowiańskie — białoruski, ukraiński — są nieobecne, rosyjski znajdował się w systemie zadunajskich. Największą zasługą Maksymowycza w ukrainoznawstwie jest to, że wprowadził język ukraiński do klasyfikacji słowiańskiej, wyznaczył tam jego pełnoprawne miejsce, które zajmuje do dziś. Właśnie z tej pozycji stało się jasne, że język ukraiński powinien być badany osobno, specjalnie, w porównaniu z innymi językami słowiańskimi. Maksymowycz podkreślał, że nawet czeski i słowacki są bardziej do siebie podobne niż rosyjski, ukraiński i białoruski. Co więcej, przy wyliczaniu języków wschodniosłowiańskich Maksymowycz (a za nim Potebnia i wielu innych postępowych badaczy) stawiał taką kolejność: ukraiński, rosyjski, białoruski. Ponieważ ukraiński — to język ludzi, którzy żyli w Rusi Kijowskiej i pozostali na swoim terytorium. W latach 50.—60. XIX w. M. Pogodin i O. Ławrowski zaprzeczali autochtoniczności Ukraińców na ziemiach Rusi Kijowskiej i starodawności języka ukraińskiego. Dzięki celowemu połączeniu przez M. Maksymowycza argumentów historycznych i językowych, teoria pogodinowska otrzymała zdecydowaną i przekonującą odprawę, podobnie jak próba jej odnowienia (lata 70.—80. XIX w.) w postaci koncepcji Pogodina-Sobolewskiego, przeciwko której, opierając się na ideach ukrainoznawczych M. Maksymowycza, wystąpili I. Jagić, A. Krymski, O. Kotlarewski. Rozbili ją do końca i udowodnili, że terytorium Rusi Kijowskiej — to odwieczne, wyjściowe terytorium życia wschodnich Słowian, w szczególności Ukraińców; że Ukraińcy są autochtoniczni na swojej ziemi, język ukraiński jest samodzielny itd. Switłana CHRAMOWA, kandydat nauk filologicznych, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. Szewczenki: — Uważne studiowanie prac Maksymowicza prowadzi do wniosku, że cała jego działalność była podporządkowana właśnie ustanowieniu pierwotności ukraińskiej kultury. Kiedy Maksymowicza przysłano z Moskwy na Ukrainę, najwyraźniej w podtekście było nie tylko to, że będzie stawiał opór polonizacji tego kraju — o tym pisał jeszcze znakomity badacz S. Ponomariow. Sądzę, że przedstawiciele carskiej administracji nie mogli nawet podejrzewać, że młodzieniec-przyrodnik stanie się człowiekiem, który położy fundamenty pod badania ukraińskiej kultury w jej najróżniejszych aspektach. W jednej z prac Maksymowicza — notatkach o pochodzeniu i znaczeniu kozaczyzny — wymienia on kilka synonimów: południoworuska, ruska ziemia — na jednych stronach z miękkim znakiem, na innych — bez, — i trzecie słowo — Ukraina. Czyli dla Maksymowicza jest już jednoznaczne: Ukraina, południoworuska ziemia, ruska ziemia — to synonimy. I to, że zaczął od badania ukraińskiego folkloru, zmusza do przypomnienia: na początku było słowo. I on studiował słowo narodu, a potem stopniowo, w sposób naturalny przeszedł do historii, archeologii, politologii, etnografii, badania ukraińskiej państwowości. Prace Maksymowicza sprzyjały kulturowej samoświadomości ukraińskiej inteligencji. Maksymowicz rozumiał, że Ukraina jako całość rzadko znajdowała się w stanie optymalnego czy choćby normalnego rozwoju narodowo-kulturowego. Co więcej, widział, że przez wieki trwała walka o narodowo-kulturowe przetrwanie narodu ukraińskiego. Stąd jego wytrwałość w rozwiązywaniu problemów folkloru, historii, języka, literatury, sztuki, etnografii jako problemów samostanowienia narodowego. Kultura Rusi Kijowskiej jest dla niego bez wątpienia etapem kształtowania się i rozwoju narodu ukraińskiego. Ukraińską państwowość, która powstała w okresie wojny wyzwoleńczej, Maksymowicz również stara się rozpatrywać historycznie. Opisuje strukturę zarządu pułkowego, uprawnienia funkcjonalno-administracyjne urzędników itp. I tym przypomina: Ukraina była kiedyś wystarczająco samodzielną jednostką polityczną. Zinaida KIRYLUK, doktor nauk filologicznych, profesor: — Osobista znajomość Maksymowicza i Szewczenki miała miejsce w 1843 roku w Kijowie, kiedy spełniła się dawno wymarzona podróż poety na Ukrainę. Wydane w 1827 i 1834 roku pieśni M. Maksymowicza były już znane Szewczence. Cenił i dobrze znał zbiory pieśni ludowych, studiował je, jednocześnie wzbogacając ludowy repertuar własnymi utworami. Stało się to ważnym bodźcem rozwoju relacji poety i uczonego-folklorysty. Okrutny los na długo rozdzielił drogi T. Szewczenki i M. Maksymowicza. Spotkali się po zesłaniu w Moskwie. M. Maksymowicz wydał obiad na cześć poety i jego uwolnienia. Poeta gościł w majątku Maksymowicza. Ich korespondencja świadczy o dość bliskich, ciepłych relacjach. Zarówno Szewczenko, jak i Maksymowicz wiele uwagi poświęcali wydarzeniom Koliszczyzny. Oboje doznali cenzuralnych represji z tego samego powodu. Szewczenko przy wydaniu „Hajdamaków”, a Maksymowicz — w związku ze „Skazaniem o Kolijewszczinie”. Historyczne poematy, pieśni inspirowały Szewczenkę. W wczesnym, niedokończonym dramacie „Nazar Stodola” T. Szewczenko planował opowiedzieć o Sawie Czałym. Jednym z pierwszych odniesień, w których dotyka historii, był poemat „Tarasowa noc”, 1838 rok: „Było kiedyś. Panowali, lecz więcej nie będziemy. Tej sławy kozackiej na wieki nie zapomnimy”. Możliwe, że te słowa są przeróbką pieśni „Oj spał puchacz na mogile” ze zbioru M. Maksymowicza z 1827 roku. „W niedzielę świętą” poszczególnymi motywami współbrzmi z wydrukowanymi w 1834 r. dumami o śmierci Chmielnickiego i powstaniu Nalewajki. Jest bardzo wiele takich momentów, które odczuwa się w jego utworze jako poszczególne fragmenty. Uczestnicy „okrągłego stołu” — dr nauk filol., prof. Ałła Bahmut, Natalija Łysiuk, Hałyna Krawczuk oraz inni badacze również zaproponowali ciekawe opracowania na temat spuścizny naukowej Mychajła Maksymowicza. Ogółem wygłoszono 12 komunikatów, będzie można je przeczytać w następnym wydaniu zbioru naukowego „Język i kultura”, który corocznie wydawany jest na podstawie materiałów konferencji o tej samej nazwie. Zapisała Hałyna ŻURAKOWSKA. W naszych czasach plac przed czerwonym gmachem Uniwersytetu stał się świadkiem wielu wydarzeń politycznych i społeczno-obywatelskich.

Машинний переклад

RYCERZ UKRAIŃSKIEGO OŚWIECENIA

Historia ukraińskiego oświecenia zna wielu swoich czołowych przywódców, liderów postępu społeczno-obywatelskiego — ludzi obdarzonych talentem, darem odczuwania bólu, duchowych potrzeb narodu, wcielania w życie jego najwyższych interesów. Ci liderzy wyrastali z samej natury, żywiołu ruchu narodowo-kulturalnego, torując drogę do samopoznania, uświadamiania sobie przez naród swojego bożego przeznaczenia, do formowania i realizacji idei narodowej. I każdemu z nich na pewnym etapie historycznym, w zależności od określonych warunków społecznych i politycznych, przychodziło wypełniać tę czy inną misję oświatową, rozwiązywać problemy właściwe danemu czasowi. Świadczy o tym 130-letnia historia sławnego Towarzystwa „Proświta”. Jeśli w XIX wieku tacy jej kierownicy jak Anatol Wachnianyn, Omelan Ogonowski, Julian Ławriwski i inni jednoczyli proświtian w dążeniu do narodowej samoświadomości, a na początku XX wieku, w burzliwych latach zmagań narodowowyzwoleńczych, dla przywódców i duchowych mentorów „Proświty” — Mychajła Hruszewskiego, Borysa Hrinczenki, Łesi Ukrainki, Sofii Rusowej — głównym celem działalności stało się szerzenie ideałów narodowotwórczych, wychowanie patriotycznej młodzieży i zdobycie niepodległości politycznej oraz państwowej, to na progu XXI wieku główny interes i energia liderów współczesnej „Proświty” skierowane są na włączanie najszerszych warstw społeczeństwa do udziału w ukraińskim budowaniu państwa, utwierdzaniu ukraińskiej duchowości. Tak się złożyło, że na fali ukraińskiego odrodzenia narodowego lat 90. ubiegłego stulecia sztafetę przywódcy proświtańskiego od pierwszego przewodniczącego odnowionego Towarzystwa Dmytra Pawłyczki przejął Pawło Mowczan — również poeta, aktywny działacz Ruchu i już znany działacz polityczny. W stosunkowo krótkim okresie stał się prawdziwym liderem, ideologiem i organizatorem współczesnej „Proświty”. Przeprowadzona z jego inicjatywy reforma Towarzystwa, rozszerzenie funkcji i kierunków działalności ogniw proświtańskich, wzmocnienie ich autorytetu i wpływu na społeczeństwo — wszystko to podniosło wizerunek i skuteczność „Proświty”. Czas ocenia osiągnięcia i wkład każdego z nas. Ale już dziś można powiedzieć, że Pawło Mowczan jest bez wątpienia osobistością nieprzeciętną i nieprzypadkową w naszej najnowszej historii. Jeśli idea ukraińska jest wybrana przez Boga, to wybrany przez Boga jest człowiek, któremu przeznaczono ze wszystkich możliwych i niemożliwych okoliczności oraz złożonych realiów teraźniejszości podnieść na wyższy szczebel ideę ukraińską, walczyć o jej wcielenie. Zarówno w literaturze, jak i w codziennej pracy proświtańskiej jest zawsze w poszukiwaniu, zawsze na ostrzu nowości. Słowo oświatowe, pełna pasji publicystyka Mowczana to zawsze odkrycie, ocean myśli, idei, wysoka filozofia i wieczna, prosta mądrość życiowa, przeniknięte bólem o teraźniejszość i przyszłość Ukrainy. Słowo Mowczana jest zapalne, wysokie, głęboko wycierpiane, jak słowo Szewczenki. Nie na darmo ideami i motywami twórczości ukraińskiego geniusza przeniknięta jest cała twórczość pisarza. Jego zainteresowania i wiedza sięgają od kultury trypolskiej, historiozofii i kulturologii po współczesną socjologię, politykę. I to samowzbogacanie daje natchnienie dla nowatorskich dążeń w działalności kierowanego przez niego Towarzystwa „Proświta” oraz bodźce dla owocnej pracy państwowotwórczej, działalności deputowanego ludowego Ukrainy. Tak samo wleciał w magmę polityczną. I nie przypalił poetyckich skrzydeł. Zatem nie kłamcie, że ma 65 lat. To po prostu jeszcze jedna bajeczka o Mowczanie… Zdjęcie O. Ceacury A do tego talent, umiejętność widzenia szerzej i głębiej niż inni tego, co dzieje się w ukraińskim społeczeństwie. Tutaj właśnie sprawdzają się jego unikalna wiedza i intuicja. Umiejętność odczuwania potrzeby dnia, formowania strategii oraz priorytetowych kierunków działalności „Proświty”. „Cerkiew Kobziarza”, seria unikalnych filmów o historii ukraińskiej historii i kultury, różnorodne dobrze zorganizowane skuteczne akcje, skierowane na utwierdzenie języka ukraińskiego, ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej — wszystko to idee, inicjatywa i praktyczne wysiłki Pawła Mowczana. I kto zaprzeczy prawdzie, że literat może być wspaniałym politykiem i mężem stanu!? Szlachetność słowa i myśli, szlachetność działań i czynów godnie wieńczą cechy prawdziwego ukraińskiego inteligenta, przedstawiciela prawdziwej ukraińskiej elity. Chciałoby się życzyć jubilatowi, aby nadal twardo i mocno niósł rycerski sztandar ukraińskiego oświecenia! z Ołeksandr KONOWEC, doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki „okrągłych dat” moich przyjaciół. Czyżby Pawło miał już sześćdziesiąt pięć lat? Chociaż można powiedzieć inaczej: czyżby miał zaledwie sześćdziesiąt pięć lat? W końcu Pawło Mowczan zawsze wyróżniał się wśród nas dorosłą solidnością i wyważoną dojrzałością. Zarówno w wyglądzie zewnętrznym (nie pamiętam go bez brody), jak i w myślach, czyli w twórczości poetyckiej. Jego poezja uderza skomplikowaną metaforycznością, w której zakodowana jest głęboka treść filozoficzna. Pawło Mowczan to poeta. Prawdziwy. A potem — publicysta, polityk, działacz społeczny. Tutaj występuje w nowej hipostazie. Gorący, pełen pasji, polemiczny. Czasami zbyt bardzo. Ale ideałem dla niego zawsze jest Ukraina, jej historia, język, kultura, w których głębokie warstwy przenika, dla których żyje, pracuje, walczy. Daj, Boże, mocnego zdrowia, siły, natchnienia, aby jeszcze długo, długo być na swoim posterunku.

Машинний переклад

MATCZYNE MLEKO LOSU

Les TANIUK: — Przyłączam i swój głos do chóru powitań pod adresem mojego kolegi Pawła Mowczana. To znacząca postać w literaturze i polityce, sześćdziesiątnik, poeta i publicysta, działacz wielkiego formatu. Przypominam sobie bodaj pierwszy jego wiersz w „Literaturnej hazecie” w 1961 roku — Paweł przysłał go z Moskwy, gdzie wtedy uczył się w Instytucie Literackim — nieskomplikowany, ale pamiętny — oda do garnka mleka, o który prosi Poeta u Losu. Paweł Mowczan jest wykarmiony ciepłym matczynym mlekiem Ukrainy. Życzę mu zdrowia, sił i konsekwencji w osiąganiu celu! Ściskam.

Машинний переклад

ISKIERKA DOBROCI

Ihor JUCHNOWSKI: — Pawło Mowczan w każdej chwili swojego bytu może mówić o Ukrainie. Ona w nim żyje. Żyje we wspomnieniach dzieciństwa, w wyobraźni, w opisach przyrody i zwyczajów, w jego czynach jako polityka i działacza społecznego. Pawło Mychajłowycz troszczy się o państwo i dlatego ocenia działania oraz zamiary najróżniejszych ludzi pod tym kątem. Iskierka dobroci w jego oczach, która zawsze jest obecna w rozmowach z nim i w jego słowach, przyciąga ludzi do Pawła. Życzę mu jeszcze wielu lat, zdrowia, szczęścia.

Машинний переклад

ZA UKRAIŃSKĄ UKRAINĘ

Wasyl CZERWONIJ: — Panie Pawle! Na takich ludziach, jak Pan, trzyma się Świat Ukraiński. Daj, Boże, Panu zdrowia i sił, aby Pańska walka o ukraińską Ukrainę zakończyła się wkrótce pełnym zwycięstwem! Szczęścia Panu.

Машинний переклад

ON TAKI NIE ZMIENIA SIĘ

Borys OLIJNYK: — Boże, jak szybko mija czas! Ale prosiłbym Pawła Movczana, żeby nie rozpraszał dość wątpliwych informacji o swoim wieku. A jeśli mówić całkiem poważnie, to ile znam tego człowieka, a znam go ponad cztery dziesięciolecia, on naprawdę się nie zmienia. Czas oczywiście nieco go przerobił, jeśli chodzi o sylwetkę. Ale wewnętrznie się nie zmienił: taki sam porywczy, nieokiełznanie wirujący, czasem bezlitosny wobec przeciwnika. Pawłowi Michajłowiczowi, jak każdemu śmiertelnikowi, można by znaleźć jawne i wyimaginowane niedociągnięcia. Lecz w tym, czego nie mogą mu odmówić ani sympatycy, ani przeciwnicy, to w niezachwianej wierze w wielką przyszłość Ukrainy. Na jej niepodległość on poświęca całą energię swojego niezwykłego poetyckiego talentu, cały woltaż obywatelskiego płomienia! Niech nie męczy się twoja twórcza skrzydlatość, Pawle, jeszcze wiele, wiele lat! Ściskam cię, twój rówieśnik i kibic.

Машинний переклад

W NIEUSTANNYM WRASTANIU W RUCH

Mykoła ŻULYŃSKI My wrastamy w ruch. Nam zatrzymywać się nie wolno. Siwą grzywę rękami mocniej ściskaj! Pawło Mowczan. Z książki „Kora”, 1968 rok Tak i chciało się napisać słowo „ruch” wielką literą. Ale Pawło Mowczan wtedy, w połowie lat sześćdziesią-

Машинний переклад

ZDECYDOWANIE, „NA NERWIE”

Wołodymyr JAWORIWSKI: — Wszystko, co robi Mowczan, robi gwałtownie, zdecydowanie, „na nerwie”. Czyli zawsze szczerze i temperamentnie. Do literatury wpadł bez pukania do drzwi: „Proszę bardzo”. Proszę bardzo, jeśli prosicie… Proszę bardzo, nawet jeśli nie chcecie. Proszę! Daję wam. Bierzcie! I dajcie mi spokój.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…siątych, zapewne nie mógł sobie nawet wyobrazić, że tak prorocko dla jego losu zabrzmią te wiersze. Tak dynamicznie wrósł w Ruch Narodowy Ukrainy, tak przejął się działalnością społeczno-polityczną, że zdawało się, iż świadomie stłumił w piersi swój poetycki głos, a jedynie echo dawnych twórczych okrzyków dościgało go w drodze. Okazało się jednak, że nie. Poeta Paweł Mowczan nie mógł uciszyć swojego głosu, bo ten kipiał w duszy i wyrywał się na przestrzeń białej kartki. Kiedyś sobie przykazał: Naucz się milczeć, przeważać ciszę, tak, jakby do ciebie i słów nie było… Lecz otaczający świat, który poznaje się obrazowo, który mimowolnie rodzi skojarzenia, ożywając w pamięci emocjonalnej w formach słownych, domaga się słowa. Domaga się nowego obrazowego życia w słowie. Słowo istotne, przewrotne, zbawienne, zdrętwiałe w ustach — choć krzycz. Słowo pomaga, słowo pozwala wychodzić poza granice własnego Ja. Słowo tego wymaga, i poeta nie zdoła oprzeć się tej nawałnicy obrazowej samowoli, która przebija grubię przestrzeni i czasu, i nastaje straszna i piękna chwila przejrzenia. Poeta jakby „wciela się” w ten kipiący ruch materii życia, wrasta w to samotworzenie się żywego, dążąc do odczucia i odtworzenia tajemnicy wiecznego ruchu czasu w przestrzeni własnego bytu. O, tej przestrzeni w życiu przypadło tak wiele, że czas się rozpuścił jak szczypta soli w wiadrze, zapomniał, co zyskał, i nie wiem, co stracił… Paweł Mowczan — poeta szczególnie ostrego reagowania na współczesne problemowe napięcia. Jego głos jest niespokojny i bolesny, głęboko duchowy i metaforyczny, zanurzony w żywiole pierwotnych narodowych wyobrażeń o świecie i przeżyć. Nie jest łatwo, nie jest prosto „dobijać się” do jądra jego metaforycznej splotu uogólnień, lecz cóż za rozkosz „wrastania” w jego symboliczno-alegoryczny świat, jak ciekawie przeżywać poetyckie przenikanie w istotę zjawiska, procesu, natury. Gromadzą się wieki i na świadomość napierają, jak nabrzmiała góra pod własnym ciężarem… I pali się życie życiowo-śmiertelnym tlenem, i tną się szyby powietrznym szkłem. …Wspominam odległe już siedemdziesiąte – osiemdziesiąte lata, moskiewskie czasopisma „Дружба народов”, „Вопросы литературы”, „Новый мир” i inne, w których z zapartym tchem czytałem artykuły Pawła Mowczana o poezji wielu poetów z licznych republik ZSRR, jego przekłady, eseje o artystach, solidne artykuły o problemach języka, teorii przekładu, procesu literackiego. Czytałem i cieszyłem się, że Ukraina ma w Moskwie tak wysoko intelektualnego myśliciela i literaturoznawcę, że słowo Pawła Mowczana jest autorytatywne i ważne dla ukraińskiej literatury i kultury. Jego zdolność do pracy, jego twórcza i społeczna energia są burzliwe, świeże i, mam nadzieję, niewyczerpane. Jego poetycki głos jest żywy i oryginalny, dociera do mnie z tych sławnych lat sześćdziesiątych prorocze. I dla samego poety, i dla nas, jego przyjaciół i towarzyszy broni.

Машинний переклад

Pawło MOWCZAN: „ABY WSZYSTKIM BYŁO CIASNO PRZY OJCOWSKIM STOLE...”

SREBRNA KREW Znika słowo w ciszy i ślad srebrzysty ginie; Siebie wydychasz z każdym krokiem — nie zliczyć Tych bliźniąt, sznurkiem przywiązanych do pleców, — I każdy za tobą śladem biegnie, biegnie... Obejrzałeś się — za tobą w zaspę ostatni pada, Za nim następny w mig kolana w śnieg skłonił... Biegnij naprzód, naprzód, bo zginą wszyscy do szczętu, Lecz nóg nie oderwać od białej smoły... Archanielska trąba śpiewa srebrnogłośnie, Ciebie echo popycha, przyspieszając krok, Błyszczą w powietrzu srebrno-śpiewne kosy, I powabnie bieleje usypany stóg... Zatrzymałeś się, bo spod nart sfrunęła grudka biała, Spojrzałeś w tył: kosy ścinają bliźniaków, Otoczony metalem zastygłeś osierocony I słuchałeś: chłód dzwoni w tysiąc dzwonków... Metal stygnie, bo srebro wzrok kurczy, I marmurowe wargi zwarły się, by milczeć... Zszedłeś z postumentu i zatrzymałeś się o krok od domu, I słucham, jak kosy pod piętami syczą. Ty sam siebie zobaczyłeś oczami tych, co upadli, Posłusznie za tobą idąc sznurkiem, śladem. I pozostałeś sam, odlany z metalu, Z ostatnim już oddechem, posrebrzanym łykiem. х х х W wodę zmienną wpatrzony, w płynną, W strumień nieustanny, w którym się rozpuściłeś, Wreszcie pojąwszy, że ty — kropelka, Która co chwila strumieniuje dokądś... I wspólnie z tobą w jedynym potoku I wierzby płyną, i ptaszki, i oczeret; Odbił się cały świat w biegnącym oku, A ty sam strumieniujesz wstecz i naprzód. Wstecz — do początków, naprzód — do bezmiaru, Od źródeł własnych do wspólnych krynic, Płyniesz razem z niebem, z stromym wybrzeżem, A wiatr falistą powierzchnię strzyże... Z przodu widzisz kropelki znajome, Z tyłu — obok: kropelki wciąż te same, Im dalej od źródeł — bliżej do domu, Dokąd wszyscy dotrzeć pragną prędzej... Płyną krajobrazy, ogniska migoczą, I ty jakbyś wydłużył się w nurcie wieków, I ciosane wiatrem stoją po bokach Bogowie milczący — kamieniuchy ciężkie... Na nich zapieka się odchód ptasi, Niby pisma — nieodgadnięty ślad, Żeby ktoś przeczytał przelot żurawin i ruszył ku dołowi za nurtem na wschód... Już promień cię wyrywa z nurtu, W górę podnosi kropelkę drobną, — On z chmury ku dołowi deszczem rzuci, Aby gorycz wchłonął ty ziemską. I wypłyniesz potem z podziemnego spodu, Zacząwszy ze studzienki skąpej drogę, Żeby z czasem tego, kto wpatrzony w wodę, Jak własne odbicie, w oko wciągnąć. х х х Zieważony, znieczulony na wszystko, Przyjąwszy w siebie włócznię dalekiej drogi, Las czarno wyrastał, zasłuchany w siebie, Puszczając wiatry w zazielenione niebo. Na wiosnę już poszło. Echo rzadkawe, Przerzedzając słuch — deszczem namokłą watę, Wracało wstecz, tak nisko, ledwie słychać, I śladem za nim ciągnęła się filcem ciemność... Współbrzmiący ty czy nie głuchej gęstwinie, Wesoły czy smutny w przedświąteczne dni? To obojętne. Weź, zdejmij z duszy zamki, I ziaren zaczerpnij w spragnione dwie ręce, I każdy skrawek ziemi siewem naznacz, Żeby każdy nowy krok był szczęśliwy na początek: Gdzie nie stąpisz — ziele, Gdzie nie kopniesz — życie, Żeby ciasno wszystkim było Za ojcowskim stołem... Oto karawana dla wszystkich, Mieni się szczęśliwie sól, Rozbrzmiewa z lasu śmiech — Idą goście zewsząd. ODEJMOWANIE (Z cyklu “Lekcje arytmetyki”) Zostaw choć zmierzch dla mnie, Wieczornych barw nie odbieraj... Życie od spodu tylko nędzne — Naprawdę zaś raj, sierpniowy raj... Psianki zapach, dawność kopru, I słoneczników gorący duch, I żarem dyszy szlak, jak popiół, Świerszcz, niby kołatek, toczy słuch. I dzwoni mleko w dojnicach, Wzdycha bydło w oborach, Wieczorne zmierzchy tnie ptak, I słychać pokrzykiwanie woźnicy, Co toczy w niebyt na wołach... O Panie! Ty — stałe zmiany, Ty — nieuchwytność wszystkich omamień, Skruszenie-bliznowacenie linii, Wzrok gęstnieje w rosnących cieniach, Świadomość nurza się w mgłę... I nagle płomień — wylatuje I wyziębia na chwilę Podskórze gwarnego raju, Gdzie skoncentrowanie milczy Wielka cisza i bezkresna... I ktoś w ciebie pilnie patrzy, Niby dodaje — nie odejmuje, I zgnieciona dusza drży, I światła Bożego błaga. х х х Wszystkie twarze przyjaciół dawnych Czas siarkowy rozjada, tli się perzem metal, — W odlanej pamięci — wyrwa... Zbędne wszystko i niepotrzebne, — Co uważano za główne... Tylko ty stoisz osobno, Boże, ze spojrzeniem smutnym. Co pozostało w spadku, Co zostało w duszy? Zamiast oblicz — tłuste łaty, W każdej świątyni — handlarze... Czy handlują imionami W końcu świata?.. Co to znowu czynią z nami Niegodziwcy kręgowi? Wywracają każde słowo, Zmieniają słownik — Toczą z ciała krew zdrową... Widzisz, w roztworze spirytusowym Konserwuje się bliźniak... Nasienie diabelskie wichrzycielskie Czas rozszczepia, drobni. Gdzież ty, wieczności Pańska? Wypłynęła? Za chwilą chwila? Czy zostały tylko wskazówki, Co po kole nas gonią, I świadomość, niby wiewiórkę, Kręci bezsensowna droga... х х х Pokrop w liście... pokrop z igliwia ku dołowi... Żal deszczowy... pachnący woskowy kapuśniak... Chmura roista, gdzie słoneczne pszczoły Szybko snują włóknisty wir. W fałdach doby można tyle wszystkiego wyszukać: Mszysty daszek, cebuli wieniec na ścianie I pędy bzu w cieniu chaty — Jeszcze za dużo wszystkiego, jak na mnie, dla mnie. Naloty sine na skórkach śliwkowych, Na pajęczynce uschły kręty listek, Słonecznik-zwieszony cały suchobrewy, W chwaście przerzedzonym — ojcowski kij... Wszystko żal-wskazujące i wszystko podsumowująco-jesienne, Niby przeczytana powieść dawno; Niby rozkłada się czas samosiewny Żytnim snopem oraz lnianym płótnem... Tam i cep, i miarka, i czerpak chwytny, Tam występują twarze na jasnym tkaniu: I, co nie wspomnienie, to radosna męka, Jakby kazali ze wszystkim rozstać się mnie... KOZIE BŁOTO Odskakują od szkła kamyczki źrenic: przyciemnione życie bezsensowne swą treścią, i chmura, co leży na placu wznak, pulsując, kona, konając razem z miastem. Rozbłyskują ciała kuszących heter, I żaby skrzeczą w Kozim błocie, Który dzisiaj wiek: sobota czy czwartek? I kto w czym odbił się: muzeum czy bank naprzeciw?.. To — sen... bezkresny sen... Kolumna podniosła W płachcie kamiennej nierządnicę czy skrzywdzoną?! Zhańbiony tłum woła: — Chwała! Chwała! Złodziejowi, co gwiżdże rano podchmielony. To — sen... To rzeczywiście sen... Czy mara trwała? Czy wymysł czyjś, co przechodzi w rzeczywistość? Szum tęgich gwizdaczy i kumkanie dźwięczne, Udarowcy grzmią, wije się srebrno pieśń... Krąży Michał i sfrunął Taras, Musztrują żebraków na Europejskim Placu... O niepowtarzalny czas! Dla nas! Dla nas! Dla nas! I dzwony w Ławrze biją. Śpiewają w Pyrohoshczy. Już niezależni jesteśmy należycie do wieków, Lecz was tu nie było ani jutro, ani nigdy; Nie mowa — gest został u nas, u żebraków, Co idą w kufajkach, w których obcięte poły... Z Podola sunie tłum — zachwyt w oczach, W muszle uszu zakręcony Kirkorow, I powiewa hańba na jasnych sztandarach, I kwaczą: hańba! — w błocie żaby chórem. Pomiędzy tłumem bies na rolkach snuje, W górę podrzuca zatłuszczoną jarmułkę: — Dokąd nie rzucisz jej — trafisz w moje! Ziemia moja, moja! — rozbrzmiewa głos dźwięcznie. Wszystko podgarnął wokół: kwartały, przybudówki, Gaje, lasy, rzeki — wszystko, wszystko do grudki... Wam — gumy do żucia w usta napchał, zwichnąwszy języki, Co cienko dzwonią o wargi, jak obrączki... W roztopiony asfalt zanurza się ciało, I szczury snują się tobie pod nogami... I wyraźniejszym staje się na Bankowej gniazdo W złoconej parchy, nasycone czartami... Jednak latający Krzyż nad miastem zawisa: A może Boży miecz z Książęcej prawicy... I nurza się twój wzrok w błękitne niebiosa, I głos: “Az wozdam...” — rozbrzmiewa, jak ze studni. х х х …Fala przesypuje żwir, jakby zapewniała: szelest — to sen… i zamiera z bezsilności bezmiar wód. A ta granica jest umowna, jak nitka na niebie, którą naciągnęły bez potrzeby na widnokręgu anioły… byśmy mogli zahaczyć się oczami, spadając w dół… duszą już przechyliłem się i ja na tamtą stronę, ale w garści żwir ściskam całymi dniami — gładkie, ciepłe kamyki… i oczy spragnione, niestrudzenie piją bezmiar, toną w mleku… jedynie agatowe żyłki na powiekach świadczą, że ty — jesteś tu, gdzie słychać podłużny głos piły, która nieubłaganie wchodzi w grunt: wżik-wżik… wyszczerbione płótno tnie uparcie wieczności szkielet, a ty zginasz się coraz niżej, i wiatr pożegnalnie świszczy w opustoszałą już pięść.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

GODNE UCZCZENIE KOBZARZA W USA

PRZECZYTAJCIE TĘ SŁAWĘ Odsłonięcie pomnika Szewczenki w Waszyngtonie 40 lat temu i ogromna liczba obecnych na nim osób — około 100 tysięcy — wywarły wielkie wrażenie na amerykańskiej prasie. To wielotysięczne zgromadzenie, oprócz wszystkiego innego, zwróciło międzynarodową uwagę na naruszenia praw człowieka i wolności przez były sowiecki reżim oraz na represje polityczne wobec bojowników o wyzwolenie Ukrainy. Wystarczy wspomnieć, że waszyngtońska gazeta „The Sunday Star” następnego dnia nazwała ten pomnik „nową Statuą Wolności”. Pomnik, zwycięzca konkursu ogłoszonego przez stworzony przez entuzjastów Komitet Pomnika Szewczenki, został zaprojektowany i wykonany przez rzeźbiarza Leonida Mołodżanina z dobrowolnych datków ponad 50 000 amerykańskich obywateli, głównie pochodzenia ukraińskiego. Na wszystkie przedsięwzięcia wydano 424 122 dolary amerykańskie. Na niewysokim cokole z szarego granitu znajduje się prosty napis: „TARAS SHEVCHENKO — 1814—1861 — BARD OF UKRAINE”. Na odwrocie znajduje się napis w języku angielskim o następującej treści: „Poświęcony wyzwoleniu, wolności i niepodległości wszystkich zniewolonych narodów, ten pomnik Tarasa Szewczenki, ukraińskiego poety XIX wieku, bojownika o niepodległość Ukrainy oraz o wolność całej ludzkości, który pod obcą rosyjską imperialistyczną tyranią i kolonialnym panowaniem wzywał do „nowego i sprawiedliwego prawa Waszyngtona”, został odsłonięty 27 czerwca 1964 roku. Tym historycznym wydarzeniem uczczono 150-lecie urodzin Szewczenki. Pomnik został zatwierdzony przez 86. Kongres Stanów Zjednoczonych Ameryki 31 sierpnia 1960 roku, a ustawę nr 86-749 o zezwoleniu na budowę pomnika podpisał 34. Prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki Dwight Eisenhower 13 września 1960 roku. Pomnik wznieśli Amerykanie ukraińskiego pochodzenia oraz ich przyjaciele”. Druga część to wielka płyta z jasnoszarego granitu, ustawiona sztorcem nieco za i z boku cokołu z postacią Szewczenki. Z przodu wyrzeźbiono na niej skutego Prometeusza, a na odwrocie — angielskie tłumaczenie wersów z „Kaukazu” Szewczenki: Nie umiera dusza nasza, Nie umiera wola. I nienasycony nie zaorze Na dnie morza pola. Nie skuje duszy żywej I słowa żywego, Nie poniesie sławy Boga, Wielkiego Boga. Raport Komisji Kontrolnej Komitetu Pomnika Szewczenki w Ameryce ze sprawdzonej działalności Komitetu od 1.01.1961 do 30.11.1965 roku został opublikowany w gazecie „Swoboda”. Zauważę, że przejrzysta działalność organizacji w demokratycznym kraju jest normą. Podobnie jak szacunek do praw kraju, bo budowa pomnika, jak widzimy, odbywała się zgodnie z decyzją Kongresu USA. Podczas odsłonięcia z płomienną przemową, która przytoczona jest poniżej jako dokument historyczny, wystąpił 34. Prezydent USA Dwight EISENHOWER. Czytając źródła pierwotne, ciekawie było zwrócić uwagę na to, że to wydarzenie było upolitycznione, z uwagi na ówczesne panowanie „zimnej wojny”. Przeciwko ustawieniu pomnika były niektóre wpływowe gazety, jak „Washington Post”; niedawno rozbrzmiewało tam wezwanie do demontażu z tego powodu, że jest on, w ich opinii, idolem sowieckich komunistów. Ostro przeciw występowały „Sowiecka kultura” i „Radziecka kultura”. Pod artykułem w „Literackiej Ukrainie” podpisało się 34 czołowych działaczy ukraińskiej kultury z wezwaniem, by nie wykorzystywać wizerunku Kobzarza przeciwko Związkowi Sowieckiemu. „Obłudne, podstępne słowo” — tak zatytułowano odpowiedź w gazecie „Swoboda”. A grudkę ziemi, którą bez zgody oficjalnej Moskwy wziął zastępca Związku Ukraińców Ameryki inż. Kuropas z grobu Szewczenki, odebrano! W zamian zaproponowano taką samą, ale z rąk władzy. Kończąc krótki ekskurs w historię, chcę zauważyć, że Waszyngton doczekał się w końcu Szewczenki, a oto na Ukrainie w zamian Waszyngtona ani jako symbolu najwyższych ideałów narodu, ani samego na razie nie ma. Mykoła WŁADZIMIRSKI, m. Sewastopol OMÓWMY? 26 czerwca z inicjatywy Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki (UCCA), który sformował narodowy komitet jubileuszowy, przez ukraińskie organizacje diaspory szeroko obchodzono 40-lecie powstania pomnika Kobzarza w Waszyngtonie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

ŚWIECA ZA SZEWCZENKĘ

Opowiem wam o mojej podróży do Ławry Poczajowskiej. Kiedy wracałam z Włoch (jeszcze będąc tam, w hotelu, postanowiłam podziękować Bogu za to, że wnuczka jednak zobaczyła, że pozostała przy życiu), zajechałam do Poczajowa. I tak zamówiłam nabożeństwo za zdrowie i za spokój dusz zmarłych. Wy pewnie wiecie, że takie karteczki się wypisuje. Kiedy podałam mnichowi te notatki, obliczył, ile jestem mu winna pieniędzy, i powiedział, że za Tarasa Szewczenkę modlić się nie będą, bo nie był prawosławny. Uwierzcie, zgubiłam się, ale nie zamierzałam wykreślać nazwiska i imienia Poety, i powiedziałam mnichowi: „To proszę wykreślić, skoro nie wolno”. I on wykreślił. Na tych karteczkach pisze się tylko imiona, ja również tak robię, ale imienia Tarasa Hryhorowycza zawsze piszę wraz z nazwiskiem, sama nie potrafię sobie wyjaśnić dlaczego. Ten przypadek w Poczajowie tak mnie wstrząsnął, że do Tarnopola jechałam i wciąż rozpamiętywałam tę sprawę. Kobieta w samochodzie, która również jechała z Poczajowa, zapytała nawet: „A kim on dla pani jest, że tak go pani przeżywa — krewny czy co?” Najpierw się zgubiłam, myślałam, że ona nie wie, kim był Szewczenko, a potem zrobiło mi się jej żal. Nie rozumieć bólu po Szewczence — to już kraniec ubóstwa, czy co? Wróciwszy do domu, wkrótce obejrzałam program w kanale UT-1, gdzie ojciec Jurij (poseł do Rady Najwyższej) pod koniec audycji zwracał się do widzów i prosił, abyśmy, będąc w cerkwi, nie zapomnieli postawić świecy za Szewczenkę. Oto takie różne podejście! A to wydarzenie 31 marca 2004 r. zasiało w mojej duszy wątpliwość — nie co do Szewczenki, nie co do Boga, lecz co do sług Bożych. Mimo to nie obwiniam tego mnicha za takie podejście do Szewczenki, bo tak go nauczono, przekonano. A naprawdę jest szczerze wierzący, to od razu widać. Przejrzałam waszą gazetę, jeszcze nie całą, ale odpowiedź znalazłam w artykule „Prawosławność Tarasa Szewczenki” Dmytra Stepowyka. Pojawiło się jednak nowe pytanie: kto tak nauczył tego mnicha z Ławry Poczajowskiej? z Walentyna IHNATENKO, Chersoń

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

PRZEMÓWIENIE DWIGHTA EISENHOWERA, 34. PREZYDENTA USA, PODCZAS ODSŁONIĘCIA POMNIKA TARASA SZEWCZENKI W WASZYNGTONIE W SOBOTĘ 27 CZERWCA 1964 ROKU

DOKUMENT Przede wszystkim pozwólcie mi podziękować wam za wielkoduszne przyjęcie. 13 września 1960 roku, kiedy swoim podpisem przekształciłem w prawo uchwałę upoważniającą do budowy tego pomnika, wierzyłem, że zorganizujecie uroczystość otwarcia, która odpowiadałaby wielkości Tarasa Szewczenki. Ten dzień nadszedł i przybyły do was tysiące ze wszystkich części Stanów Zjednoczonych; przybyliście z Kanady, z Ameryki Łacińskiej i Europy, a nawet z dalekiej Australii, aby uczcić pamięć poety, który tak przekonująco wyraził nieśmiertelną determinację człowieka do walki o wolność oraz jego niezgaszoną wiarę w ostateczne zwycięstwo. Ten zryw zwolenników wolności, by oddać hołd ukraińskiemu bohaterowi, daleko wykracza poza moje oczekiwania. Ale jego znaczenie nie przewyższa mojej nadziei, gdyż moją nadzieją jest to, że wasz wspaniały pochód od Pomnika Waszyngtona do pomnika Tarasa Szewczenki zapali tutaj nowy światowy ruch w sercach, umysłach, słowach i czynach ludzi; nieprzerwany ruch w imię niepodległości i wolności wszystkich narodów oraz wszystkich zniewolonych narodów na całym świecie. W moich młodzieńczych latach z pewnością twierdzono, że w ciągu życia mojego pokolenia zasady naszego wolnego społeczeństwa staną się znane wszystkim narodom wszędzie i że zostaną one uniwersalnie przyjęte na świecie. To marzenie rozwiało się. W ciągu kilku minionych dziesięcioleci możnowładcy, którzy zdobyli kontrolę nad wielkimi obszarami naszej planety, lekceważyli i negowali zasady wolności oraz ludzkiej godności. Rewolucyjne doktryny naszego wolnego społeczeństwa są jeszcze dalekie od uniwersalnego zastosowania. Wręcz przeciwnie, widzieliśmy kontrofensywy faszyzmu i komunizmu, tłumienie praw osobistych, negowanie niepodległości narodowej, a nawet niszczenie wolności zapytań i dyskusji. Tyrania i ucisk dzisiaj nie różnią się od tyranii i ucisku z czasów Tarasa Szewczenki. Dzisiaj, tak jak wtedy, tyrania oznacza skoncentrowanie całej władzy w rękach elitarnej grupy, urzędowego biura, jednego człowieka. Oznacza to, że ostateczne decyzje, które dotyczą każdego aspektu życia, zależą nie od samego narodu, lecz od tyranów. Szewczenko doświadczył tego rodzaju urzędowych uzurpacji, decyzji, i uważał, że musi cierpieć sam za siebie. Ale on jest zwycięzcą wolności nie tylko dla samego siebie. Kiedy mówił o ukraińskiej niepodległości od rosyjskich rządów kolonialnych, narażał na szwank swoją własną wolność. Kiedy zaś przyłączył się do Bractwa, którego celem było ustanowienie republikańskiej formy władzy w krajach Europy Wschodniej, został uwięziony — odebrano mu nawet prawo korzystania z ołówka i papieru, aby zapisywać swoje myśli o wolności. Dzisiaj taki sam wzorzec życia istnieje w Związku Radzieckim i we wszystkich zniewolonych krajach. Gdziekolwiek u władzy jest komunizm, tam istnieje narzucona kontrola myśli, wypowiedzi i faktycznie każdej fazy ludzkiej egzystencji, którą państwo zapragnie opanować. Kamieniem węgielnym każdego wolnego społeczeństwa jest ograniczona władza, która wykonuje tylko te zadania, których naród potrzebuje i których sam za siebie w ogóle nie może wykonać lub nie może wykonać tak, jak należy. Nasz własny kraj został stworzony jako społeczeństwo wolne, w szczerym przekonaniu, że tam, gdzie ludzie są wolni, gdzie mają prawo myśleć, modlić się i działać zgodnie ze swoją wolą — byle tylko nie deptać takich samych praw innych ludzi — tam będzie szybki ludzki postęp. Wierzymy również, że kiedy taka wolność będzie zagwarantowana uniwersalnie, wtedy będzie pokój między wszystkimi narodami. Chociaż świat dzisiaj jest podzielony między tyranię a wolność, mamy nadzieję i wierzymy, że tak nie pozostanie na zawsze. Wśród wszystkich, którzy zamieszkują kulę ziemską, w każdym zniewolonym kraju — nawet w samej Rosji — tylko garstka tworzy złą konspirację, opanowując swoich współobywateli siłą lub oszustwem. Ponieważ człowiek instynktownie buntuje się przeciwko uniformizacji, dąży do wolności, do dobrobytu i do pokoju. Tymczasem wola kilku osób neguje wolę milionów, a wola jest oszołomiona takim stanem rzeczy. Ale nie zapominajmy o wiekowej prawdzie, że „to również przeminie”. W krajach Europy Wschodniej i Środkowej, wśród nierosyjskich narodów ZSRR i w samej Rosji — gdzie poezje Szewczenki są dobrze znane — są miliony pojedynczych ludzkich istnień, które szczerze pragną prawa do samostanowienia i samorządności. Jego postać, stojąca tutaj, w sercu stolicy kraju, blisko ambasad, gdzie mogą ją widzieć przedstawiciele prawie wszystkich krajów świata, jest jasnym symbolem jego miłości do wolności. Przemawia ona do milionów uciemiężonych. Daje im stałą zachętę do walki bez ustanku przeciwko komunistycznej tyranii, aż pewnego dnia zostanie osiągnięte ostateczne zwycięstwo, co z pewnością się stanie. Większość z was, tu obecnych, jest pochodzenia lub rodu ukraińskiego. Wszyscy my — jeśli cofniemy się o jedną, dwie lub dziesięć generacji wstecz — znajdziemy swoje rodzinne korzenie w jakimś innym narodzie, na jakimś innym kontynencie. Ale dzisiaj wszyscy stoimy razem jako Amerykanie, zjednoczeni naszą wspólną oddanością systemowi samorządności — systemowi, który umożliwia nam bycie innymi, ale współzależnymi; różnymi, ale nierozłącznymi. Aby móc z sukcesem przynieść światu pokój z wolnością i sprawiedliwością, musimy zwiększyć nasze wspólne wysiłki, aby ludzie na całym świecie lepiej uświadamiali sobie, że tylko w wolności można znaleźć właściwą drogę do ludzkiego postępu, szczęścia i samowyrażenia. Szewczenko żył tą prawdą i jej nauczał. Odsłaniając ten pomnik Wielkiego Ukraińskiego Poety XIX wieku, zachęcamy dzisiejszych poetów na Ukrainie, w Europie Wschodniej i na całym świecie do włączania w ich poezje pragnienia ludzkości do wolności, do samowyrażenia, do niepodległości narodowej oraz do wolności dla wszystkich ludzi. Gdyby Szewczenko żył dzisiaj, byłby w pierwszym rzędzie tego wielkiego zmagania. A teraz przypomnę słowa jednego z największych synów Ameryki — Abrahama Lincolna. Przemawiając tutaj dokładnie sto lat temu, powiedział: „To nie tylko na dzisiaj, ale na wszystkie nadchodzące czasy musimy dla dzieci naszych uwiecznić to wspaniałe i wolne rządy, którymi cieszyliśmy się całe nasze życie”. I w tym czasie tak samo — to nie tylko na dzisiaj, ale i na wszystkie nadchodzące czasy darujemy teraz światu tę postać Tarasa Szewczenki, Kobziarza Ukrainy i Bojownika o Wolność, aby uwiecznić wiarę człowieka w ostateczne zwycięstwo wolności. Nieustanną naszą pracą oraz z Bożą pomocą pewnego dnia nadejdzie nowa era, era ogólnoludzkiego pokoju z wolnością i sprawiedliwością dla wszystkich. Z wydania „Nowi dni”. — Nr 174/175 (7—8). — 1964. NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ JEST — 490 775 UAH 22 KOP.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Po koncertach muzyki klasycznej zawsze ogarnia mnie poczucie oczyszczenia, ulgi, lotu. Chce się żyć i działać. Dysonanse, niepokoje, problemy, które nagromadziły się w organizmie, w dziwny sposób się rozpuszczają, a w duszy zapanowuje spokój harmonii. Choć wydawałoby się, ile dramatycznych historii, wyspowiadanych przez Oksanę Jarową, trzeba było przeżyć w ciągu wieczoru. Oksana Ярова… Mimo młodego wieku ta śpiewaczka jest już dobrze znana wśród miłośników sztuki operowej; posiada mocny sopran, który jednakowo pięknie brzmi praktycznie w całej tessiturze: od górnego fa do dolnego do. Co tu dużo mówić, jej „zaprawa” jest solidna: Konserwatorium Kijowskie, klasa znakomitej pedagog — artystki ludowej ZSRR Jewgienii Miroszniczenko. Od 2002 roku Oksana Ярова jest solistką Opery Narodowej. Ale obecnie mowa o innym repertuarze śpiewaczki — Oksana z powodzeniem ujawnia swój talent jako wykonawczyni utworów kameralnych. W jej repertuarze znajdują się kompozycje różnych epok i kierunków — od surowego Bacha po żarliwego Rossiniego i przejmującego Ukraińca Michaiła Żerbina. — Oksano, czy nie martwi Pani, że jakaś Glukoza, która nie zna nawet nut i nie ma głosu, jest znana wszędzie i zbiera ogromne sale, a Pani, właścicielka wspaniałego sopranu, śpiewa dla grona wybranych? — Cóż poradzić, u nas szaleńczo popularyzuje się fantazyjne opakowanie, a nie samą cukierkę. Taka u nas na razie mentalność. To na Zachodzie nazwiska śpiewaków operowych są szeroko znane i otacza się je troskliwą opieką. Ale w moim sercu nie ma zazdrości. Nawet jeśli na mój koncert zabłądzą wielbiciele Glukozy czy „Tatu”, będę śpiewać także dla nich. Inna sprawa, że przychodzą oczywiście ci, którzy rozumieją i kochają wysoką sztukę. W ich oczach pojawia się uniesienie-zrozumienie, i to mnie stymuluje i inspiruje. W kościele św. Andrzeja śpiewam wyłącznie kameralny repertuar religijny. Na przykład zabrzmiały tu dwa genialne, a zupełnie różne „Ave Maria” — J.-S. Bacha i F. Schuberta. Mozartowskie „Alleluja”, „Vorrei spiegarvi oh Dio”, „Królowa nocy” trzeba było zdjąć z powodu… problemów finansowych: aranżacje są przewidziane na duży skład orkiestry symfonicznej, ale!.. Ta sprawa, jak się Państwo domyślacie, jest kosztowna, dlatego trzeba było obejść się zespołem 12 muzyków i pod niego budować program. — Śpiewa Pani oprócz po ukraińsku i po rosyjsku także po angielsku, francusku, włosku, hiszpańsku. Czy rozumie Pani, o czym Pani śpiewa? — Oczywiście! Bez tego po prostu nie da się przekazać utworu do serc słuchaczy. To tak, jakby wąchać kwiaty przez celofan. — Czy zdarzyło się tak: wyleciały z pamięci słowa i — koniec? — Różnie bywa, czasem się gubię. Przecież nie jestem robotem; jak każdy żywy człowiek, mogę coś zapomnieć. — A w jaki sposób wychodzi pani z opresji? — Kręcę się! Biorę wszystko od razu, jak to się mówi, w swoje ręce, uruchamia się jakaś natychmiastowa reakcja. To jak na drodze — jeśli prowadzi pani samochód, to musi pani wiedzieć: natychmiast reaguje się na sytuację. Podstawiam jakieś słowa, zmieniam miejscami zwrotki, a gdzieniegdzie po prostu śpiewam la-la-la… Ale takie rzeczy, dzięki Bogu, zdarzają się niezwykle rzadko. — Kto jest pani głównym recenzentem i krytykiem? — Ja sama. Nikt tak trafnie nie podpowie i nie oceni, co było dobre, a co złe, jak wewnętrzne „ja”. Po koncercie wracam do domu i wszystko na nowo „przewijam”, analizuję. Dopiero potem przychodzą podpowiedzi z zewnątrz: dyrygent robi uwagi, pedagog w teatrze… — A jak na twórczość mamy reaguje córeczka Chrystyna? — Jest jeszcze mała, jej ...koncerty świąteczne „Perły światowej muzyki”, dając młodym artystom możliwość po raz kolejny wystąpić przed publicznością. Mnie, na przykład, bardzo interesuje przechodzenie z atmosfery teatru operowego w atmosferę sali kameralnej — następuje swego rodzaju zmiana dekoracji. W teatrze potrzeba więcej głosu, więcej emocji, ponieważ tam jest sala operowa, trzeba ją wypełnić dźwiękiem. W kościele Andrijiwskim panuje zupełnie inna aura, tutaj trzeba przełączyć się na program kameralny: śpiewać akwarelowo, a jednocześnie dokładniej, powiedziałabym — bardziej instrumentalnie. — Co jest potrzebne, żeby głos brzmiał? — Reżim. Pod pojęciem reżimu rozumiem dietę opartą na dobrym odżywianiu, sen nie krótszy niż 8—9 godzin: wokalista musi się solidnie wyspać. I starannie przemyślany harmonogram zajęć, ponieważ, jak tylko wypadniesz z tego toru, oddech siada — go-fakt. Bo czym jest śpiewanie Mozarta? Jeśli śpiewasz Mozarta, to w zasadzie śpiewasz wszystko. U niego jest matematyka w otoczce poezji, nie ma tam wierdiowskich namiętności, decybeli, wszystko jest tak precyzyjnie i subtelnie przemyślane, że najmniejszy niepewny ruch — i wypadasz. — Jakimi jeszcze niespodziankami zaskakujecie publiczność? — Daleko nie wszystkie sopranistki śpiewają takie arie jak Lakmé z operetki o tym samym tytule Delibesa, Królową Nocy z opery Mozarta „Czarodziejski flet”, Izraelitkę z opery „Samson” Händla. — Czego słucha śpiewaczka operowa na co dzień, że tak powiem? — Nic ludzkiego nie jest mi obce. Kiedy pracuję, oczywiście przedkładam klasykę. A kiedy chcę odpocząć, włączam radio. Pewnie się zdziwicie, ale podoba mi się Miładze, nie tyle jego głos... (głos akurat — kwestia sporna), ile jego piosenek i tekstów, przyciągają szczerością i romantyczną czułością. Bardzo podoba mi się Alla Pugaczowa — swoją wewnętrzną siłą, artyzmem. „Dokąd odchodzi dzieciństwo?”, „Góra lodowa” i nawet „Cześć, cześć. Do widzenia, do widzenia…” — tak jak śpiewa Pugaczowa, nikt już nie zaśpiewa. Jako osobowość, jako artystka-teatr bardzo mnie ujmuje. Choć wokal, sami rozumiecie, daleko do najlepszego. Podoba mi się jeszcze Walerija. Na ukraińskiej estradzie — Żenia Własowa. Ma głos, wygląd, własny styl, swój kierunek w muzyce pop. Ruslana? To wszystko promocja, moim zdaniem. — Jaki jest pani stosunek do Mykoły Baskowa? — Jeśli na niebie zapalają się gwiazdy, to znaczy, że komuś są potrzebne. Jeśli jest zapotrzebowanie na niego, niech sobie śpiewa. Ale ja nie chciałabym pójść taką drogą, chcę pozostać w nurcie, w którym się poruszam — wyłącznie opera, klasyka. Nie może być tak: i waszym, i naszym. Powinno być: albo — albo. Choć, widzicie, on jest pożądany, lubiany, rozreklamowany, wiem, że jego koncerty przechodzą po prostu z entuzjazmem. Ale gdyby zaproponowano mi taki solowy koncert, prawdopodobnie bym odmówiła. Inna sprawa — wziąć do programu genialne arie operowe i zrobić wspaniały koncert z wielką orkiestrą w pałacu „Ukraina”. O-o, to wszystko bardzo duże pieniądze! Niestety, zdobycie dziś tak poważnego sponsora czy mecenasa — nierealne. — Co najbardziej martwi? — Ogólny poziom kultury. Jest bardzo niski. — Co może odmienić sytuację? — Dojście do władzy ludzi kultury. A jednak muszę stwierdzić, że okres katastrofy, który miał miejsce w latach 90. minionego stulecia, minął. Teraz, że tak powiem, się wyludniamy. Przynajmniej w teatrze operowym odczuwam konkretne zmiany na lepsze, pojawiło się więcej możliwości, proszę zobaczyć, ile wspaniałych przedstawień się zrealizowało: i „Gioconda” A. Ponchiellego, i „Turandot” G. Pucciniego, i „Katarzyna Izmajłowa” D. Szostakowicza, i „Mazepa” P. Czajkowskiego. Teatr, dzięki Bogu, poszerza repertuar, a jego osiągnięcia są potrzebne naszym ludziom. — Czyli stwierdza pani, że zainteresowanie publiczności operą wyraźnie ożywiło się? — Tak, obserwuje się pewien rozkwit. W ostatnich kilku latach teatr rozkwitł. Często bywam na spektaklach, niezależnie od tego, czy w nich uczestniczę, czy nie — idę i słucham — jest to dla mnie interesujące i ważne. Obecnie w naszym teatrze zebrano tyle wspaniałych głosów — po prostu kopalnia. Na świecie takich wokalistów można policzyć na palcach. Cóż, teatry słyną — jedne barytonem, inne sopranem, a tutaj zgromadzone są wszystkie głosy razem. Kiedy się słucha, po prostu można się zdziwić: piękne, pełne barwy tembry, siła, giętkość, lot! Ukraina jest w to bogata, Bóg nas nie pominął, inna sprawa, że wszystko to trzeba zachęcać. — Wynika z tego, że sceptyczne wypowiedzi, iż w szeregu światowych teatrów operowych (o włoskiej La Scali i amerykańskiej Metropolitan Opera, jakby nawet nie trzeba o nich wspominać) prezentujemy bardzo blady wygląd, to wszystko — insynuacje? — Do ogólnego poziomu inscenizacji (czarodziejska siła finansowania!) oczywiście jeszcze nam daleko. Dążymy do tego. Ale pod względem jakości głosów, siły brzmienia, kolorytu nasi artyści są jeden lepszy od drugiego. A z samych tylko sopranów moglibyśmy stworzyć imponujący zespół! A jacy młodzi basy przyszli do teatru! Istnieje poważna konkurencja, i dobrze, że ona jest, dzięki temu teatr tylko zyskuje. — Artysta żyje marzeniem. O czym pani marzy? — Rzeczywiście, teraz pokonuję górę, w moim dorobku jest partia Violetty z „Traviaty” Giuseppe Verdiego. Jestem gotowa w nowym sezonie śpiewać Lucię w operze „Lucia di Lammermoor” Gaetana Donizettiego, dalej zaplanowane są partie Gildy w „Rigoletcie” Verdiego, Marfy w „Carskiej narzeczonej” M. Rimskiego-Korsakowa. Marzę o nauczeniu się partii Rozyny w „Cyruliku sewilskim” Rossiniego. Oto takie minimalne marzenie, takie zadanie sobie postawiłam. A reszta — jak Bóg da. z Wołodymyr KOSKIN

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

OKSANA JAROWA: «OPERA PRZEŻYJE KAŻDĄ POP-MUZYKĘ»

Dwie mewy na cichej wodzie… Czerwienieje pasmo zachodu. Do szerokiej rzeki podchodzą tajemnicze drzewa. Duszę obejmuje cisza, która wchłonęła w siebie ptasi świergot, śpiewny aromat ziół i muzykę marzeń, skierowaną ku pięknu — w podniebienie. Otwieram oczy — i przede mną delikatna figurka śpiewaczki, z ust której zlatuje: — Płynie moja dusza, jak łódź złota… W murach cerkwi św. Andrzeja brzmią „Perły muzyki światowej”. Postacie: orkiestra kameralna kapeli symfonicznej „Renesans” pod kierownictwem zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Josypa Franca oraz solistka Narodowej Opery Ukrainy im. T. H. Szewczenki Oksana JAROWA (sopran). Brzmią Mozart, Händel, Corelli, Bach, Schubert, Żerbin… 5 lat temu, ona należy do tej kategorii ludzi, którzy są moimi wielbicielami, ale nie krytykami. Ot, o mnie niedawno wyszedł artykuł w pewnym kolorowym magazynie, bardzo nieprzyjemnie było mi czytać te wymysły. Nie, nie szkalowali mnie, po prostu napisali to, czego nie mówiłam. Siedzę i prawie płaczę. A Chrystyna mówi mi: „Znalazłaś, przez co serce rwać. Przecież ty wszystko dobrze robisz, mamo”. Ona mnie w dziwny sposób uspokoiła — nie na darmo mówią, że ustami dziecka przemawia prawda. — A co Pani czuje po koncercie? Bóg wręczył ci ten dar (krzyż) i musisz go nieść. Głos to jak niebiańska pieczęć i nie powinnaś się sprzeciwiać, jesteś zobowiązana swój dar rozdawać. Wiecie, z jakiego powodu twórczy ludzie cierpią? Z braku zapotrzebowania. Kiedy nie ma możliwości zrealizować swojego talentu — to najstraszniejsze. Dlatego jestem bezgranicznie wdzięczna kierownikowi artystycznemu i głównemu dyrygentowi orkiestry symfonicznej „Renesans” — zasłużonemu działaczowi sztuki Josypowi Francowi za to, że prowadzi „Wieczory muzyczne w cerkwi św. Andrzeja”. J. Franc stale organizuje tam głos traci, chrypnie itd. Stała dyscyplina. Bardzo surowa dyscyplina. — Na koncertach bardzo często łapię się na tym, że wykonawca ma w programie znowu „dżentelmeński zestaw” opusów. To znaczy, słynne hity wędrują z repertuaru do repertuaru, mimowolnie przyprawiając o znużenie. Czy szuka Pani celowo rzadkich utworów, żeby zadziwić słuchacza? — Niezmiennie. Do takich utworów należy, na przykład, mozartowska aria „Vorrei spiegarvi oh Dio…” („Niech moje smutne westchnienie…”). Śpiewają ją światowe śpiewaczki, ale u nas na Ukrainie — praktycznie nikt. Trzeba mieć dobrą szkołę, żeby to śpiewać. I dzięki Jewhenii Mirosznyczenko, oczywiście, ja tę arię pokonałam. To była bardzo niełatwa praca — dopóki nad nią pracowałam, myślałam, że zostanę bez głosu. Teraz czerpię ogromną przyjemność, kiedy ją śpiewam. To ta perła, która naprawdę jest godna światowych scen, ale śpiewają ją wybrane śpiewaczki, które mają wysoką technikę, posiadają ogromny arsenał techniczny. Mówię to nie po to, żeby się pochwalić, to po prostu

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

BITWA POD KONOTOPEM: SKĄD NOGI I DOKĄD?..

NASZE ZWYCIĘSTWA Przyczyn wojny między Carstwem Moskiewskim a hetmańską Ukrainą należy szukać przede wszystkim w próbach cara Aleksego i jego otoczenia wykorzystania mglistych negocjacji wojskowo-sojuszniczych z B. Chmielnickim w Perejasławiu do promowania czynnika moskiewskiego w głąb Europy. Moskwa coraz aktywniej ingeruje w życie wewnętrzno-administracyjne Wojska Zaporoskiego: wzmacnia swoją obecność wojskową w Kijowie i innych miastach, podsyca ruchy i wystąpienia kozaków przeciwko władzy hetmańskiej I. Wyhowskiego… Co więcej, rozejm wileński z 1656 roku między Moskowią a Rzecząpospolitą, zawarty bez udziału strony ukraińskiej, już Bogdanowi Chmielnickiemu udowodnił niepewność cara jako sojusznika. I jeśli wtedy właśnie pisarz generalny Iwan Wyhowski namówił wielkiego hetmana i wodza, by nie zrywać stosunków z carem, to już po śmierci Chmielnickiego wybrany na hetmana Wyhowski coraz wyraźniej widzi w Moskowii ogromne zagrożenie dla Hetmanatu. Zaostrzył się konflikt między kozakami a carskimi strzelcami na Białorusi, moskiewskie załogi na Ukrainie grabiły i zabijały chłopów, żądając „podatków” (bojar Wasyl Szeremietiew otwarcie zezwolił na grabież dóbr chłopskich, a nawet kozackich). Car żądał od Wyhowskiego zaprzestania wszelkich kontaktów ze Szwecją i innymi państwami, a także wydalenia Jurija Niemirycza (który prowadził negocjacje z elitami Rzeczypospolitej) z Hetmanatu, przygotowania reformy podatkowej itp. W końcu moskiewscy wojewodowie poparli radykalną opozycję kozackich dołów i zaporożców na czele z Martynem Puszkarzem i Jakowem Barabaszem, którzy rozpoczęli otwartą wojnę domową przeciwko władzy hetmańskiej. Stałe stają się misje „opozycjonistów” do Moskwy, a car „łaskawie” uznaje za hetmanów praktycznie wszystkich — nawet Bezpałego i Iskrę… Oczywiście Wyhowski szuka bardziej niezawodnego sojusznika i zatrzymuje się na dawnym wrogu — Rzeczypospolitej. Tak, we wrześniu 1658 roku podpisano ugodę hadziacką, przewidującą utworzenie konfederacji Wielkiego Księstwa Ruskiego (czyli Ukrainy), Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej na równych dla narodów prawach. Do sojuszników Wyhowskiego dołącza Chanat Krymski. „Opozycja” wraz z carskimi załogami rozpoczyna prawdziwe powstanie, zajmując miasta i wsie. W końcu Wyhowski z sojusznikami rozbija poszczególne oddziały powstańcze i carskie, Iskra i Barabasz, w ślad za Puszkarzem, zostają straceni. Właśnie w tym czasie ocalałe oddziały moskiewskie brutalnie mszczą się na „cywilnej” ludności Hetmanatu, paląc nawet prawosławne świątynie, zabijając kobiety i dzieci. Na koniec najlepsza kawaleria i pułki strzeleckie Moskowii SZTUKI WALKI Mówią, że w dawnych czasach zaporożec mógł spokojnie wyjść sam przeciwko dziesiątce Tatarów. Dzisiejsi uczestnicy Ogólnoukraińskich Mistrzostw w narodowym rękopaszu „Spas”, którzy zjechali do stolicy z Dniepru, Zaporoża, Hulajpola, Wilnianska i Aleksandrii, w życiu tak nie eksperymentowali. Ale potrafią o siebie zadbać, i to nie tylko na macie sportowej. „Sztuka walki „Spas” w nowoczesnym wydaniu zaczęła odradzać się od 1992 roku — opowiada wiceprezes Federacji „Spas” Ołeksandr Kornijenko. — To poważna tradycja zwyczajowa, gdzie łączą się elementy czysto sztuki walki z hartowaniem ducha, zagłębianiem się w naszą narodową kulturę rycerską. Historycznie „Spas” to krótkotrwała walka na zniszczenie, tutaj stosuje się nad- na czele z książętami Romodanowskim, Trubeckim, Pożarskim, Lwowem i Kurakinem wkroczyły na Ukrainę. Zdobywszy kilka miast, pod koniec kwietnia 1659 roku obległy 4,5 tysiąca kozaków z pułkownikiem H. Hulanyckim w Konotopie. Ponad dwa miesiące kozacy z powodzeniem utrzymywali obronę, odpierając ciągłe szturmy, niszcząc podkopy z minami. Nie pomogła ani niezwykle potężna artyleria wojsk moskiewskich, ani niszczycielskie rajdy i rozprawy strzelców nad rodzinami kozaków w okolicach, w Borznie, na przedmieściach Nieżyna. W czasie oblężenia Konotopu Wyhowski z kolei zebrał wojsko (według różnych źródeł od 16 do 60 tysięcy), dołączając niewielkie oddziały Polaków, Serbów, Niemców i Mołdawian. Pod koniec czerwca zbliżył się do Szapowałiwki, rozbijając jeden z patroli wojsk moskiewskich. Podchodząc do Konotopu, kozacy oczekiwali krymskich ordyńców. 4 lipca wreszcie, z dość dużymi siłami, przybył sam chan Mehmed Girej IV i po wzajemnych honorach przysiągł wierność w walce, uzgodniono taktykę walki i sojusznicy zaczęli zajmować pozycje bojowe. Ponieważ atakowanie „na czoło” umocnionych obozów moskiewskich było bezsensem, kozacy wykorzystali klasyczną prowokację. Areną działań wojennych stały się obie strony przeprawy sosnowskiej (gdzieś około 2 mile od Konotopu), przy czym większa część wojsk sojuszniczych skoncentrowała się za przeprawą przez rzekę Sosnówkę. Sam Wyhowski z niewielkim oddziałem uderzył prosto na obóz moskiewski. Kiedy szok u moskiewskich żołnierzy minął, zobaczyli, jak kozacy w pośpiechu się wycofują. Książę Pożarski rzuca całą ciężką elitarną kawalerię oraz oddziały strzelców w pościg za przeciwnikiem. Wreszcie, śladem za kozakami przeprawiają się przez rzekę i… trafiają w pułapkę. Z obu stron biją Tatarzy, z przodu — Wyhowski. Odwrotu nie ma — kozacy zniszczyli przeprawę. Moskiewską konnicę i strzelców spychają do rzeki, która zatamowana przez kozaków, wystąpiła z brzegów… 40 tysięcy moskwicinów ginie, 15 tysięcy trafia do niewoli (wśród nich dziesiątki znamienitych wojewodów, w szczególności książęta Pożarski, Lwow, Buturlin…). Kiedy pojmanego strzelca odesłano z głową Pożarskiego (odrąbaną za obrazę chana) do obozu moskiewskiego, który pozostawał pod Konotopem, — po pewnym czasie wojsko carskie zaczyna pospiesznie się wycofywać. Jeszcze przed przybyciem głównych sił sojuszniczych wrogie wojsko znienacka atakuje z Konotopu Hryhorij Hulanycki, zdobywając część artylerii i taborów. 9 lipca obóz moskiewski atakuje Wyhowski z głównymi siłami. Pod ciężkim ostrzałem artyleryjskim hetman dwukrotnie omal nie ginie (najpierw rozerwało konia, potem — odzież przy pasie), ale wroga odganiają do Putywla. W ciągu następnych dni na obóz moskiewski, który wycofuje się bardzo zorganizowanie, nie ustają ataki, ale całkowicie zniszczyć wrogiego wojska jednak się nie udało. „Przerąbawszy” przejście przez ordyński obóz, wycofuje się ono z wielkimi stratami. Tatarzy, przechodząc wyprawą w głąb Moskowii, powracają na Krym. Tymczasem pełną kapitulację Moskwy przed Hetmanatem zatrzymało… powstanie Jakima Somki, Wasyla Zołotarenki, Tymosza Cyciury, Iwana Bohuna, Iwana Sirki i innych. Wyhowski, aby zakończyć wojnę domową, oddał buławę hetmańską „opozycji”, a ta wraz z wojskami moskiewskimi zaczęła wyniszczać krewnych i zwolenników hetmana. Z czasem moskwicini z wojskiem Tymosza Cyciury idą wyprawą na Prawobrzeże i Rzeczpospolitą. I chociaż Szeremietiew poniósł klęskę pod Lubarem (od całkowitego rozgromienia uratowała go tylko pomoc Jurija Chmielnickiego), Prawobrzeże i Lewobrzeże Ukrainy na długo znalazły się po różnych stronach nieustającej wojny i ruiny. * * * 10—11 lipca 2004 roku w Konotopie i Szapowałówce z okazji rocznicy zwycięskiej bitwy kozaków odbył się festiwal kulturalno-artystyczny „Kozacki rodowód”, przeprowadzono konferencję naukową, zorganizowano wystawy artystyczne i naukowo-historyczne. W programie kulturalno-artystycznym wzięło udział około 50 lokalnych zespołów amatorskich oraz profesjonalni artyści, w szczególności Taras Petrynenko, zespół „Kobza” i inni. Wśród współorganizatorów i uczestników wydarzenia — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Ołeksandr SOŁONEC, Mychajło SOPIWNYK OCZEWIEDIEC I LITOPISIEC 8—11 lipca tego roku obchodzone jest 345-lecie zwycięskiej dla kozaków i hetmana Iwana Wyhowskiego bitwy pod Konotopem przeciwko ponad 100-tysięcznemu (niektóre źródła mówią o 180 tysiącach) wojsku moskiewskiemu, które wtargnęło na Lewobrzeżną Ukrainę jeszcze od końca 1658 roku, paląc miasta i wsie, masowo niszcząc „izmienników”, w tym kobiety i dzieci.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

LIPIEC — DLA MORSKICH WYPRAW

Kozacy, zwłaszcza zaporożcy, byli mistrzami sztuki wojennej nie tylko na lądzie, mając wielką pasję do żeglugi i morskich wypraw. Zaporoska Sicz, która powstała jako wschodnia placówka nie tylko Ukraińców i Rzeczypospolitej, ale także całej Europy, zawsze powstrzymywała i odpierała napady krymsko-tureckiej ordy. Z czasem zaporożcy i ich morskie wyprawy same stały się stałym zagrożeniem dla Krymu i Imperium Osmańskiego, nieraz docierając aż do Stambułu. Przypomnijmy zatem historyczny kalendarz z dni 8—20 lipca w kozackich wyprawach. 1603 r. — hetman Hryhorij Izapowicz poprowadził kozacką flotę pod Warnę. 1621 r. — wyprawa flotylli hetmana Jakowa Nerody pod Rize. 1623 r. — kozacka flotylla hetmana Michajły Doroszenki zaatakowała Stambuł. 1624 r. — wyprawa flotylli ze 100 „czajek” ataman Hryhorija Czornego pod Stambuł i Neokornie. 1635 r. — bojowy rajd flotylli zaporoskiej Iwana Sulimy po Dunaju i Bosforze. 1655 r. — zjednoczona flotylla zaporoskich i dońskich kozaków opanowała Tamań. 1673 r. — flotylla Iwana Sirki na Limanie Dniprowskim zniszczyła 40 okrętów bojowych floty tureckiej. 1680 r. — wyprawa flotylli Iwana Sirki na Morze Azowskie. 1690 r. — bitwa floty kozackiej pułkownika Samojłenki z flotą turecką na Limanie Dniprowskim. 1695 r. — morska wyprawa pułkownika Samojłenki pod Azow. 1696 r. — kozacy wraz z wojskami carskimi Piotra I zdobyli Azow. Z drugiej strony możemy tylko żałować, że pasja zaporożców do żeglugi i ciągłe antyordyńskie najazdy nie zawsze służyły sprawie ogólnej państwa ukraińskiego. Czy nie ta pasja i anarchiczność zaporożców doprowadziły do tego, że nie zaakceptowali oni sojuszu między Wyhowskim a chanem krymskim, co ostatecznie spowodowało rozłam Hetmanszczyzny na Prawobrzeże i Lewobrzeże? POSTACIE

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Siczowcy i Iwasiuk...

Z okazji 25. rocznicy tragicznej śmierci Wołodymyra Iwasiuka z inicjatywy kurienia zawadiwskiego Kirowohradzkiego kosza UDJT „Sicz” niedawno przeprowadzono grę terenową „Pamięć o patriocie nie zgaśnie”. W grze, która odbywała się w Zawadiwce, wzięły udział dwie grupy: młodzież z kurienia inhulskiego oraz starsi siczowcy z kurienia „Sokił”. Trasa została podzielona na 15 punktów, w których czekali z zadaniami siczowcy zawadiwscy, i prowadziła od szkoły wzdłuż rzeki Inhuł i przez las. Obie grupy musiały zebrać pytania i odpowiedzi na temat życia i twórczości W. Iwasiuka (na przykład: „Rok napisania piosenki »Czerwona ruta«”, „Kim z wykształcenia był Iwasiuk?”, „Przyczyna śmierci kompozytora”, „Ile trwały poszukiwania W. Iwasiuka?”, „Jakie piosenki napisał artysta?”, „Jakimi piosenkami zaczyna się i kończy festiwal »Czerwona ruta«?” itd.). Każda grupa otrzymywała odpowiedzi bez pytań i pytania bez odpowiedzi, które na końcowym punkcie trasy, podczas kolacji, należało połączyć, a także opowiedzieć pozostałym siczowcom ciekawe momenty z życia słynnego kompozytora. Wieczór zakończył się śpiewaniem piosenek, które stały się światowymi przebojami („Czerwona ruta” i „Pójdę w dalekie góry”), oraz nauką nowych piosenek. z Ołeksandr Cyceńko

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

KOZACY MIERZYLI SIĘ SIŁAMI W Kijowie odbyły się mistrzostwa Ukrainy w narodowym rękopaszu „Spas”

zwyczajowo szeroki arsenał środków, dlatego płastuni — kozaccy zwiadowcy, od których wywodzi się ten zwyczaj, byli praktycznie niezwyciężeni. Począwszy od 1995 roku rozdzieliliśmy „Spas” bojowy i sportowy, aby przyciągnąć więcej młodzieży, uczynić go bardziej masowym. Naszym zadaniem jest podniesienie „Spasu” do poziomu narodowej dyscypliny sportu”. W Kijowie mistrzostwa w „Spasie” odbywały się po raz pierwszy; dotychczas podobne zawody miały miejsce głównie w ramach tradycyjnego Festiwalu Kozackich Sztuk Walki i Tradycyjnych Sztuk na Chortycy. Zwycięzców wyłaniano aż w 15 kategoriach wagowych — od 40 do 95 kg. W klasyfikacji drużynowej zwycięstwo świętowali kozacy z Dniepropetrowska, na drugim miejscu znalazło się Zaporoże, trzecie miejsce podzieliły Kijów i Wilniańsk, na czwartym — Hulajpole, a listę zamyka Aleksandria. A najbardziej zwycięstwo zapamiętał zapewne Serhij Ponomarenko z Hulajpola, który w ten sposób uczcił swoje 18. urodziny. Obecnie „Spas” odradza się w 16 obwodach Ukrainy, zwłaszcza na południowym wschodzie, w historycznych obwodach kozackich, rozwiązując jednocześnie problem wychowania młodzieży. „Nasi chłopcy nawet w szkole wyróżniają się powściągliwością i rozwagą — podzielił się z nami przewodniczący komitetu rodzicielskiego hulajpolskiego klubu „Patriot” Wałerij Czapłenko. — A po szkole wielu z nich otrzymuje zaproszenia na naukę do placówek Ministerstwa Obrony, spraw wewnętrznych”. Tego samego lata przygotowywany jest kolejny, już ósmy, festiwal kozacki, na który zjadą się, by zmierzyć się siłami, przedstawiciele takich pokrewnych stylów narodowych sztuk walki, jak: Bojowy Hopak, „Swarga”, „Chrest”, „Kozacka Weża”, „Tryhław”, a także „Twierskaja buza”, Styl Rosyjski itp. Nawiasem mówiąc, eksperymenty rosyjskich medyków wykazały, że wprowadzenie elementu narodowego do jakiegokolwiek rodzaju walki podnosi wyniki sportowców w zawodach o około 20%. Natalka POZNIAK

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Bohdan Rużyński, Mychajło Doroszenko, Bohdan Chmielnicki, Mychajło Chanenko, Iwan Sirko, Semen Palij oraz liczni inni. I nie ma w tym nic dziwnego — zachował się list atamana Sirki z wyrazistą charakterystyką: „Bej kazikermeński niestały, zmienny pies, który niby strażnik od Turka rezydent graniczny między Krymem a Dnieprem przebywa”. Właśnie z Kazy-Kermenu rozpoczął swój ruch Petryk (Iwanenko) — jedna z najbardziej zagadkowych postaci naszej historii. Zatem nie dziwi furia zaporoska, z jaką wyruszali w doliny Dniepru na wroga. Niebezpieczne były te wyprawy i nie bez powodu śpiewano w starej pieśni ludowej: podróże imperatorowej po Dnieprze rozpoczyna się aktywne zasiedlanie nowego miasta przybyszami z Czernihowszczyzny i Połtawszczyzny. Kozacy zabrali ze sobą i przeprawili tutaj tratwami swoją unikalną, zbudowaną bez ani jednego gwoździa, drewnianą cerkiew, która służy chrześcijanom już czwarty wiek i jest zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym. Od tego czasu liczba mieszkańców Berysławia nieustannie rośnie — jeśli pod koniec XVIII w. wynosiła ona 640 osób, to już po wieku — 13 tysięcy 167 osób. W połowie XIX w. podróżował sławne świątynie, wielka synagoga żydowska, teatr ludowy, drukarnia, biblioteka miejska, zakład fotograficzny, stacja telegraficzna linii anglo-indyjskiej, agencja Rosyjskiego Towarzystwa Żeglugi i Handlu, przystań parowców, państwowe i ziemskie stacje pocztowe, 3 zajazdy, zakłady — rybny, cegielnia, piernikowo-cukierniczy, wód mineralnych, młyny parowe i konne, przeprawa promowa, „Grand-Hotel” itp. W 1896 r. przedsiębiorca R. Ajzensztok (nawiasem mówiąc, dziadek znanego niegdyś aktora „pana Himalajskiego”) zał-

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

BERYSŁAW: CZTERY SZCZEBLE HISTORII

SZCZEBEL PIERWSZY — NAJDAWNIEJSZY Miejscowości obwodu chersońskiego, mikołajowskiego, odeskiego mają swoją niepowtarzalną, swoistą przeszłość, ściśle związaną z legendami, dotąd nieodkrytymi tajemnicami i zasługują na głębsze poznanie. Jednym z takich miejsc jest Berysław, rozłożony na prawym brzegu siwowłosego Dniepru. Archeolodzy świadczą, że pierwotni ludzie osiedlili się tutaj jeszcze w czasach niepamiętnych: warunki naturalne w tamtej epoce były niemal idealne. 24-kilogramowy skarb wyrobów z brązu, składający się z 7 siekier i 42 sztabek, znaleziony tutaj, przyciągnął niegdyś niemałą uwagę naukowców. Kultura czerniachowska pozostawiła spadkobiercom 6 wielkich kamiennych budynków, cmentarzysko, a w nim — 4 pochówki. Francuz Peyssonnel uważał tutejsze osiedle za kolonię starogreckiej Olbii. Miejscowy krajoznawca Orest Dydyk wysunął wersję, że na miejscu współczesnego Berysławia w III—VI w. znajdowała się stolica Gotów, Danparstadt. Dniepr później stał się granicą między Chanatem Krymskim a Wielkim Księstwem Litewskim. I założył tutaj Witold komorę celną, nazwaną jego imieniem. Od tamtych wieków aż do budowy tamy kachowskiej działała tutaj słynna przeprawa tawańska, nazwana od nazwy wyspy Tawań (z tureckiego — “podeszwa”, “płaskie miejsce”) — wielkiej piaszczystej wyspy, którą nieustanny nurt dnieprzański rozmywał wiekami, a ta jednak przetrwała aż do zatopienia wodami sztucznego zbiornika. Jakiekolwiek perypetie przeżywali ludzie, wozili na Krym i z Krymu swój nieskomplikowany, jak na nasze dni, skarb przez przeprawę. Zatem ten, kto nią władał, miał niemały zysk. Dla jej ochrony zbudowali krymscy Tatarzy z pomocą współwyznawców-Turków w dolnym biegu Dniepru cały szereg twierdz — Tiahyn, Burhun, Islam-Kermen, Mustrit-Kermen, Mubarek-Kermen, a na miejscu Berysławia — Kazy-Kermen. Pierwsza wzmianka o Siczy związana jest z tymi stronami — w 1492 roku kozacy pod Tiahynią (współczesna wieś Tiahynka w rejonie berysławskim) pogromili turecki statek, co wywołało całą korespondencję chana i księcia litewskiego. Mury naddnieprzańskich twierdz szturmowali Owramycha, stara matka, A trzech synów miała, Hej, w drogę daleką Na noc nie puszczała. Tylko puściła syna Danyła W Tawań-gród połazić. Nienawidzili Siczy naddnieprzańskie umocnienia, więc wzywali znieść Kazy-Kermen z “szatańskiego fundamentu” i “do końca bezbożne agariańskie pogańskie siedliska zburzyć”. Aby przeszkodzić kozakom w wychodzeniu do Morza Czarnego, przeciągnęli “agarianie” między Kazy-Kermenem a Islam-Kermenem (gdzie współczesna Nowa Kachowka) przez Tawań żelazne łańcuchy, pośrodku których były “wrota”, otwierające się w razie potrzeby dla przejścia swoich statków. Oto jak opisuje całe to wydarzenie znany w swoim czasie ukraiński pisarz Danyło Mordoweć: “Przy twierdzy z jednego brzegu na drugi przerzucone były łańcuchy, które przegradzały rzekę, a jeśli nawet nie mogły całkowicie jej przegrodzić, bo od własnego ciężaru zanurzały się w wodę dość głęboko, to dzięki różnym pływakom, przymocowanym do nich, i dźwięcznym metalowym brzękadłom, ostrzegały straż twierdzy, zwłaszcza w ciemną noc, że wróg skrada się przez łańcuchy. Wtedy armaty, wycelowane właśnie w to miejsce, oddawały kilka strzałów i wróg musiał niechybnie zginąć pod kulami lub pójść na dno ze wszystkimi swoimi czajkami raki łowić”. I trwało to przeciwstawienie aż do sierpnia 1695 r., kiedy wspólny oddział hetmana Mazepy i wojewody Szeremietiewa po 5-dniowym oblężeniu ostatecznie pokonał Kazy-Kermen, a potem i mniejsze twierdze. W ręce zwycięzców wpadli sam bej Amir, 10 tureckich agów, 2 sztandary, trzy dziesiątki miedzianych armat, trzy klucze miejskie i inne bogate łupy. A z miedzianych armat, które górowały na murach Kazy-Kermenu, pułkownik połtawski Hercyk odlał 120-pudowy dzwon, który do dziś zdobi Połtawskie Muzeum Krajoznawcze. Sam Kazy-Kermen, nie będąc w stanie utrzymać twierdzy przy sobie, nakazał wysadzić i zburzyć ją do cna, tak że ślady po niej prawie nie zostały. Wśród miejscowych mieszkańców krąży jeszcze jedna legenda, jakoby muzułmanie gdzieś za murami twierdzy zakopali złotego konia, aby ten nie dostał się napastnikom. Kto wie? Mówią, że nie ma dymu bez ognia… SZCZEBEL DRUGI — IMPERIALNY Nazwa miasta również owiana jest legendami. Mówią, jakoby Katarzyna powiedziała Potiomkinowi, że “bierz i sław” (berij i sław), a inni twierdzą, jakoby “brzeg tutaj sławny” (bereh tut sławnyj), co jest niezaprzeczalne. W każdym razie, po tym był tutaj towarzysz Kobziarza — znany literat Afanasjew-Czużbyński — i zostawił bardzo cenne szkice. W latach wojny krymskiej (wschodniej) (1853—1856) przez Berysław i przeprawę szło zaopatrzenie armii na Krymie, a w samym mieście działał szpital wojskowy. Do naszych czasów zachował się cmentarz zmarłych tutaj żołnierzy i kaplica z kamienia na nim. Na początku XX w. w mieście działały już 4 początkowe szkoły nauki czytania i pisania, szkoła morska (!), 2 prywatne szkoły, męska 2-klasowa szkoła, męskie i żeńskie szkoły ludowe, prywatne gimnazjum żeńskie, szpital, 4 prawosławne cerkwie. W 1898 r. przedsiębiorca Iwan Wakar założył w mieście warsztat naprawy sprzętu rolniczego, który w 1901 r. został przebudowany na fabrykę. W dalszej kolejności Berysławskie Zakłady Budowy Maszyn stały się jednymi z najważniejszych w swojej branży na Ukrainie. SZCZEBEL TRZECI — RADZIECKI Niestety, na nim rozpoczął się stopniowy upadek starodawnego miasta. Już w latach rewolucji ukraińskiej 1917—1921 Berysław kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk wojsk Rosji Radzieckiej, austro-niemieckich okupantów, hetmana Skoropadskiego, Ukraińskiej Republiki Ludowej, Dyrektoriatu URL, Ententy, atamana Hryhorjewa, generała Denikina. Latem 1920 r. miasto stało się przyfrontowe w trakcie walk na przyczółku kachowskim — właśnie tutaj znajdował się sztab armii konnej Budionnego i Woroszyłowa. Od tego czasu na długo utwierdziła się władza bolszewicka. Pierwszy wielki głód budowniczych “świetlanej przyszłości” w latach 1921—1923 zabrał życie około połowy mieszkańców miasta. A jeszcze niemało uciekło gdzie oczy poniosą. Potem było rozkułaczanie, kiedy zabierano wszystko, aż do znoszonych dziecięcych bucików, później — drugi najstraszniejszy wielki głód 1932—1933 r. Zbiorowe mogiły ofiar obu komunistycznych eksperymentów do niedawna odstraszały pustką starców (Dopiero pod koniec ubiegłego roku, z inicjatywy rejonowej “Proświty”, która ponad 10 lat “biła się” o tę sprawę, w mieście postawiono pomnik ofiar wielkiego głodu i represji politycznych). Potem — nazistowska nawałnica. Od 23 sierpnia 1941 r. do 11 marca 1944 r. miasto przebywało pod nową okupacją. Niemało mieszkańców poległo na frontach, wszyscy przedstawiciele narodowości żydowskiej i romskiej zostali rozstrzelani, w samym Berysławiu działał obóz koncentracyjny. Stopniowe odrodzenie zaczęło się po wojnie. Planów było “mnóstwo”. Lecz paradoksalnie miastu w pewnym stopniu “przeszkodziła” sąsiednia Nowa Kachowka. Po przyjęciu decyzji o budowie tutaj elektrowni wodnej, wysiłki, zarówno pracownicze, jak i finansowe, poszły na nową budowę. Berysławianie z latami coraz bardziej zazdrosnym okiem rzucali na bardziej udanych sąsiadów. A jednak rejonowe centrum z 17-tysięczną populacją, z dochodowymi zakładami budowy maszyn, konserwowymi, piekarniczymi, mleczarsko-serowarskimi, doświadczalno-eksperymentalnymi, innymi przedsiębiorstwami, z jego niepowtarzalnymi szerokimi ulicami, w całości obsadzonymi kasztanami, myte-przemyte wodami ryczącego Dniepru — Berysław był jednym z najbardziej atrakcyjnych zakątków południa Ukrainy. SZCZEBEL CZWARTY — WRESZCIE NASZ, NIEPODLEGŁY Swoje 220-lecie miasto wita pełne sił i natchnienia. Z powodzeniem wznawiają pracę przedsiębiorstwa przemysłowe — OAO „Berysławski Zakład Budowy Maszyn”, „Berysławski Zakład Serowarski”, „Berysławski Zakład Piekarniczy”, szybko rozwija się mały i średni biznes; na terenie miasta działają 5 szkół średnich, 3 przedszkola, szpital rejonowy, 4 biblioteki, szkoła muzyczna, szkoła sportowa, stacja młodych techników, kolegia pedagogiczne i medyczne, muzeum krajoznawcze. Miasto zostało wpisane postanowieniem Gabinetu Ministrów na „Listę historycznych miejscowości Ukrainy” jako najstarsza ze wszystkich miejscowości obwodu chersońskiego. Pamiętają berysławianie także o statkach, które swego czasu nosiły dumną nazwę ich miasta — w szczególności o bojowej fregacie z eskadry admirała Uszakowa, która odznaczyła się w bitwie z turecką flotą w 1788 r. w pobliżu wyspy Fidonisi (obecnie — Wyspa Wężowa), o skromnym pracusiu — kołowym parowcu holowniczym z początku ubiegłego wieku, który przecinał fale limanu Dniepr-Bug, o majestatycznym oceanicznym tankowcu z lat 70.—80. … Na swój czwarty szczebel Berysław dopiero wstępuje. Powodzenia dla niego! Serhij HEJKO, m. Berysław, obwód chersoński. Na zdjęciu: drzeworyt Leontija Tarasewycza z XVIII w. „Zdobycie turecko-tatarskich twierdz w 1695”; Świątynia Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni (Święto-Wwedeńska) kozacka cerkiew z XVIII w.; cmentarz żołnierzy wojny krymskiej

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

OLEKSANDR SUDAKOW — «PORTRET ZIEMI»

PALETA Malarstwo na lewkasie — podłożu, na którym w dawnych czasach pisano ikony, które z czasem stawały się cudotwórczymi — jest nie tylko widzialne, ale i wymowne, wchodzi w otwarte serce widza. I jest to jedna z tajemnic obrazów Ołeksandra Sudakowa, której nie wyjaśnisz tylko profesjonalnym kunsztem. Krajobrazy rodzinnej ziemi, zdaje się, oddychają, jakby pulsowała w nich energia Słońca. I nie chce się wierzyć, gdy słyszysz, że artysta zaczynał swoją twórczą drogę od poszukiwań abstrakcyjnych. Tytuł zasłużonego artysty Ukrainy — wyróżnienie, które przyszło do niego dopiero w tym roku, chociaż obchodził on już sześćdziesięciolecie. Ołeksandr Sudakow urodził się na Ługańszczyźnie, uczył się i do dziś pracuje w Charkowie. Jego aktywna ludzkość potrzebowała oddania w pracy społecznej, i przez długi czas artysta pracował w kierownictwie Charkowskiej organizacji Związku Artystów, pomagając kolegom, i nie dążył dla siebie do żadnych korzyści. Ale nadszedł czas i malarstwo na lewkasie zawładnęło jego czasem niepodzielnie. Rodzinna ziemia z jej równinami, górami i wzgórzami, rzekami, lasami i niebiosami, gdzie chmury napomykają o subtelnym świecie, otworzyła się przed jego duszą swoją mądrą pięknością. Oczywiście, nadszedł czas prób. Przecież i najmniejszą pracę, i wielkie płótno tematyczne pisze Ołeksandr Sudakow jednakowo długo. A dusza, która poznała prawdziwą jedność w twórczości, już nie mogła odrywać się na korzystne zamówienia. Jak wiadomo, cnoty, nieutracone w tyglu prób, bywają nagradzane z góry: do Ołeksandra Sudakowa pomoc przyszła niespodziewanie, choć i zgodnie z logiką, przez profesora-chemika Borysa Hryniowa. Stał się on zachwyconym kolekcjonerem dzieł artysty, a po części i jego mecenasem. Na wystawie «Portret ziemi» w galerii «Mystec» zaprezentowano niemało obrazów z jego osobistego zbioru. Zresztą, wiele wspaniałych obrazów Ołeksandra Sudakowa przechowywanych jest w muzeach Ukrainy i prywatnych kolekcjach zagranicy. Jego obrazy są elegijne, bywa w nich połączony ascetyczny duch ziemskiej przyrody, którą dążeniem w niebo wieńczy białościenny monastyr, i słychać jakby srebrny dzwon, który zwiastuje wieczorną służbę, i jednoczy się człowiek z Najwyższym poprzez przejawiony przez Niego świat. A obok — biała koza wśród pachnących ziół patrzy spokojnie i przenikliwie na widza. Ta biała droga jego dzieciństwa, która szeroko rozciągnęła się na obrazie między prostymi domami ukraińskiego miasteczka, perspektywą idzie w górę, gdzie, znów-таки, wyraźnie i niezawodnie wznosi się na tle chmur dzwonnica cerkwi prawosławnej… Droga wyprowadziła artystę do prawdziwego uświadomienia jego przeznaczenia w już wybranej i zgłębionej profesji. Wszakże nie tylko patriarchalnych krajobrazów, choć niemało ich było zaprezentowanych w galerii «Mystec». Obraz, poświęcony pamięci Maksymiliana Wołoszyna, — to krajobraz górski, gdzie brzmią zupełnie inne barwy, przecież prawdziwość południowych kontrastowych kolorów przynosi radość i realne ziemskie uniesienie w przestrzeń wokół. Ołeksandr Sudakow od kilku dziesięcioleci bierze udział i w republikańskich, i w niegdyś wszechzwiązkowych, i w zagranicznych wystawach, ale każde spotkanie z jego obrazami staje się nowym objawieniem dla widza. A ten «Portret ziemi» w kijowskiej związkowej galerii «Mystec» nienachalnie uczy nas kochać i cenić każdą chwilę tego życia, które każdy z nas może na swój sposób uczynić lepszym. LOS TALENTU Tak napisał we wstępie do swojej książki „Ukraińscy śpiewacy we wspomnieniach współczesnych” autor-opracowujący Iwan Łysenko. Ukazała się ona w 2003 roku w amerykańskim wydawnictwie M. P. Kocia oraz kijowskim „Rada”. Bohaterowie 780 ilustrowanych stron — stu dwudziestu operowych i koncertowo-kameralnych śpiewaków XVII—XX wieku. Kompozytorzy, dyrygenci, reżyserzy, śpiewacy, pisarze, a czasem i po prostu wielbiciele sztuki wokalnej opowiadają o posiadaczach unikalnych głosów, ich kunszcie wykonawczym, wprowadzają czytelnika w atmosferę życia teatralnego różnych czasów, podają niemało ciekawych faktów z historii ukraińskiej kultury. Rzadkie głosy, które rozczulały publiczność w Petersburgu i Moskwie, Kijowie, Charkowie, Lwowie, Swierdłowsku, w Paryżu, Bolonii i Mediolanie, Warszawie, Wiedniu, Chicago, Nowym Jorku, — miały ukraińskie korzenie, co dodawało sił ich twórczości na obcych terenach. Niektóre wspomnienia przydadzą się wokalistom jako podręcznik. Cudzymi i swoimi wspomnieniami Iwan Łysenko otwiera przed nami tajemnicę wokalu, wybitne osobowości, które z przyczyn ideologicznych były u nas niesprawiedliwie zapomniane. Właśnie Łysenko zwrócił Ukrainie, kijowskiej operze, zdumiewającą Marię Sokił. W 1945 roku wraz z mężem, kompozytorem A. Rudnyckim, odbyła wielkie koncertowe tournée. NATCHNIENIE Koncert odbywał się w bardziej niż skromnych warunkach. Ani dziennikarzy z kamerami, ani skupisk ludzi zainteresowanych — wszystko powściągliwie i spokojnie. Niepostrzeżenie na scenę wyszła kobieta w czerni, która ogłosiła wykonawcę oraz wykonywany utwór i tak samo niepostrzeżenie odeszła. Prawie od razu pojawił się i sam wykonawca. Spokojnie zareagował na relatywnie żywe oklaski i milcząc przysiadł na krześle, stawiając przed sobą instrument. Jeszcze chwila — i smyczek dotknął strun. Właśnie tutaj dokonała się ta sama tajemnica narodzin muzyki z kawałka drewna, strun oraz ludzkiego serca. Patrząc na Irme Kalmana w tych chwilach, trudno było wyobrazić sobie, że to człowiek. Gdyby nie urywane oddechy, można by pomyśleć, że on — to taki sam instrument, jak i jego wiolonczela. Muzyk wydawał się częścią muzyki, nieodłączną od niej. Hanna KOZACZENKO WYSTAWA INDYWIDUALNA

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

RZEŹBA TO CHARAKTER

Niedawno w sali wystawowej Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy w Chersoniu odbyła się prezentacja indywidualnej wystawy prac rodziny rzeźbiarzy Szapko — „Mój rodzinny kraj” — poświęconej dziewięćdziesiątej rocznicy urodzin Iwana Hryhorowycza Szapko, który urodził się w dniu najdłuższego przesilenia słonecznego w odległym 1914 roku we wsi Kuzjmienka w rejonie czyszminskim Baszkortostanu (Rosja). Po ukończeniu szkoły średniej uczył się w Odeskim Państwowym Szkole Artystycznej im. M. B. Grekowa. Iwan Hryhorowycz należy do pokolenia ludzi, przez których życie przeszła okrutna wojna; w pierwszych dniach tej wojny zgłosił się na front jako ochotnik. Brał udział w obronie Odessy, przeszedł tortury niewoli… I mimo to przeżył. Dlatego naukę w szkole artystycznej ukończył już po Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Od 1952 roku do dziś uczestniczy w chersońskich obwodowych, ogólnoukraińskich i zagranicznych wystawach. Od 1967 roku Iwan Hryhorowycz Szapko jest członkiem Związku Artystów Plastyków Ukrainy. W 1959 roku autorskie dzieło Iwana Szapko — pomnik O. D. Curupy — zostało ustawione w mieście Curupińsk. „Rzeźba to charakter” — twierdzi jeden z założycieli chersońskiego cechu rzeźbiarskiego Iwan Szapko, który ponad 50 lat swojej twórczej pracy. Wśród jego dzieł są wizerunki zwycięzców Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (pomnik Bohatera Związku Radzieckiego Dmytra Hrydasowa, ustawiony w centrum wsi Rubanівka w rejonie Wielka Ołepetycha), a także wybitnych twórców światowej sztuki — Van Gogha, A. S. Puszkina, H. Skoworody. W ciągu swojej twórczej działalności rzeźbiarz wielokrotnie odwoływał się do wizerunku Wielkiego Kobzarza. Szerokie uznanie zyskało jego dzieło „W niewoli”, stworzone w 1964 roku w 150. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki. Utwór był prezentowany na wystawach w Kijowie i Moskwie i został zakupiony przez Ministerstwo Kultury Ukrainy. Iwan Hryhorowycz ma talent precyzyjnego oddawania wszystkich cech, nastrojów i przeżyć człowieka, posiada wyczucie w wyborze materiału, potrafi odkryć w nim ukryte tajemnice i sprawia, że żyje własnym życiem. Tak na przykład znakomicie uchwycił w portrecie naszego rodaka — sławnego poety, działacza Proświty Leonida Kulisza (1968 r., gips tonowany) — rodzynek jego twórczości, jakim jest ukraińskie brzmienie. Najbardziej uderza swoją niezrównaną wyjątkowością eksponat wystawy — portret sensu życia rzeźbiarza — praca w drewnie „Natchnienie” (1989 r.). Nic dziwnego, że prototypem najważniejszego dzieła Iwana Hryhorowycza jest jego syn Jurij Szapko, który kontynuuje drogę twórczą ojca. Pędzlowi następcy należą pejzaże rodzinnego miasta („Moje miasto”, „Zimowy Chersoń”), nokturny o dzieciach („Sen”, „Dziecko śpi”) i kobietach („Wieczór”, „Dziewczyna”), ceramiczne i gipsowe wyroby ścienne, a także oryginalne rzeźby („Anioł”, „Deszczyk”, „Skowronek”). Twórczość Jurija Szapko zachwyca różnorodnością obrazów i idei, a co najważniejsze — niesie w sobie intelekt i piękno uniwersalnych wartości ludzkich, połączonych z narodową oryginalnością osobowości. Pod adresem jubilata płynęły ciepłe i serdeczne życzenia od rodziny, kolegów, przyjaciół oraz ludzi, którzy szanują i cenią niełatwą sztukę rzeźbiarza. Mamy nadzieję, że słowa narodowego artysty Ukrainy Wołodymyra Czuprynы: „W tej sali wystawowej obchodziliśmy 60., 70., 80., 90. rocznicę Iwana Szapko, więc spotkajmy się tutaj także na 100-lecie artysty z nową kolekcją jego prac” — się spełnią. z Jewhenija PIKUŁ, przewodnicząca Cziurupińskiej Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

SKARBY NIEBIAŃSKIE...

“Znany ukraiński działacz teatralny Amwrosij Buczma mówił, że w sztuce aktora jest coś tragicznego. Rzeczywiście, każdy artysta pozostawia po sobie spuściznę: pisarz — książki, malarz — płótna, kompozytor — muzykę. No, a co pozostawia aktor czy śpiewak? Dzisiaj zagrana rola czy odśpiewana partia już się nie powtórzy. Oczywiście istnieją płyty, płyty kompaktowe, które będą pomagać potomnym zapoznawać się z tymi unikalnymi głosami. Ale nie wszystkie płyty docierają do nas z prawdziwą jakością głosu. Ponadto nie wszyscy śpiewacy ufali nagraniom gramofonowym. Nie wszystkim dawano taką możliwość w czasach radzieckich”. po USA i Kanadzie. A uzyskane 10 tysięcy dolarów przesłali do Radzieckiej Ukrainy. Jednak tej patriotycznej akcji nasz rząd nie docenił, nie było o niej ani jednego wiersza w prasie periodycznej. Po raz pierwszy Iwan Łysenko opowiedział o tym w gazecie “Kultura i żyttia” w 1990 roku. Absolwent wydziału filologicznego Uniwersytetu Charkowskiego, redaktor wydawnictw, wykładowca, dziennikarz przez ponad 20 lat po okruszynie zbierał bezcenne skarby pamięci. Wyszukał materiały o ukraińskich wokalistach, nieznanych nawet poważnym badaczom. Przez dwadzieścia trzy lata rękopis “Słownika śpiewaków Ukrainy” znajdował się w wydawnictwie “Muzyczna Ukraina”. I nie ma w tym nic dziwnego. Przecież na liście 1200 twórczych biografii śpiewaków od czasów Rusi Kijowskiej do naszych dni było wielu represjonowanych ukraińskich inteligentów lub takich, którzy rozsławiali ukraińską szkołę wokalną na emigracji. I dopiero w 1997 roku, dzięki mecenatowi Mariana Kocia, w jego wydawnictwie przy pomocy Ligi Ukraińskich Mecenasów oraz wydawnictwa “Rada” został wydrukowany “Słownik śpiewaków Ukrainy”. Główne środki na wydanie przekazał Erast Huculak. Po sześciu latach autorowi udało się wydać kontynuację “Słownika…” w formie wspomnień. “Iwan Łysenko daje nam cenny przykład pracy prawdziwie pełnej poświęcenia, — napisał w posłowiu do “Słownika” Mychajło Słaboszpycki. — Gdyby choć jedna trzecia ludzi na Ukrainie pracowała właśnie tak, to my bylibyśmy udzielali pomocy humanitarnej Ameryce i Kanadzie, a nie odwrotnie”. z Nadija ONYSZCZENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Taniec strun i smyczka

W Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej odbył się występ serbskiego muzyka Irmego Kalmana. Szczególnością koncertu było to, że utwory Bacha, Kodálya, Ligetiego, Boccheriniego i innych zostały wykonane na jednym tylko instrumencie – wiolonczeli. Trudno jednak sądzić, by taki skład instrumentalny ustępował, na przykład, orkiestrze symfonicznej. Ogólnie rzecz biorąc, pojęcia „lepiej” czy „gorzej” są tu zupełnie nie na miejscu. Po prostu wydarzyło się prawdziwe cudo muzyki. czarującej harmonii dźwięków. Znów przybierał ludzką postać, gdy po wykonaniu utworu kłaniał się, odpowiadając na oklaski publiczności. Potem wracał, by kontynuować boski taniec strun i smyczka. Irme Kalman grał przeważnie bez nut. Tylko jeden utwór swojego rodaka Emila Petrovicia wykonał w okularach, patrząc w partyturę, co zmusiło obecnych do wątpliwości, czy to ten sam muzyk, który grał wcześniej. Głos wykonawcy publiczność usłyszała tylko raz, pod koniec koncertu, gdy zapowiedział po serbsku, że zagra kaprys Niccolò Paganiniego. Koncert zakończył się tak samo skromnie, jak się zaczął: powściągliwe oklaski, bukiet kwiatów, ofiarowany wiolonczeliście. Jednak rzecz oczywiście nie tkwi w owacjach ani nawet w kwiatach. Po co one wielkiej sztuce? z Michajło TOŁMACZOW

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

FONTANNA SZTUKI INDYJCZYKA SRI CZINMOJA

Życie kulturalne i artystyczne Kijowa jest zadziwiająco skoncentrowane, różnorodne i interesujące. Czasem jednak trafiają się zwyczajnie niezwykłe wydarzenia, na przykład przyjazd do stolicy wystawy malarstwa fenomenalnego Hindusa Sri Czinmoja. Przyjemność polega również na tym, że ta wyjątkowa wystawa, oprócz ekspozycji w dwóch salach wystawowych w pałacu Ukraińskiego Funduszu Kultury przy ulicy Lipskiej 16, w KPI i w Radzie Najwyższej, pojedzie po miastach Ukrainy — do Odessy, Dniepra, Doniecka, Lwowa, a potem także na Białoruś (do Mińska). Ukrainie udało się zobaczyć obrazy i grafiki Sri Czinmoja. Na czym zatem polega „fajerwerk” tej artystycznej akcji? Ale najpierw kilka słów o sprawcy wydarzenia. Sri Czinmoj (Czinmoj Gumar Ghosz) urodził się 27 sierpnia 1931 roku w małej wsi Szampura we Wschodniej Bengalii. Do 1964 roku uczył się i pracował w aśramie Sri Aurobindo, twórcy jogi integralnej, w Pondicherry. Od 1964 roku artysta mieszka i pracuje w Nowym Jorku (USA). Malować zaczął w wieku 43 lat. Styl artysty w malarstwie to spontaniczna twórczość, nazwana przez niego „dźarna-kala”, co w tłumaczeniu z języka bengalskiego oznacza „sztukę fontanny”. To jakby powrót do domu, jakby spotkanie po długiej rozłące. Bez napięcia wzrok niepostrzeżenie sięga świata nieznanego. Nie chce się wierzyć w bezfabularność — chce się odnaleźć, odgadnąć znajome obrazy, które dają nam radość. Ale nagle granice zwykłego postrzegania stają się ciasne. Chce się dotknąć, nie — bezpośrednio poczuć i pobawić się tymi odczuciami. Po dziecinnemu beztrosko, bez wątpliwości i niepokoju pić rozkosz w kontemplacji. Fontanna barw jest znakiem, zaproszeniem do podróży w głębie świadomości Mistrza. Niestałość i niepowtarzalność form, wyraźny rytm i arytmia barwy oraz linii, zrodzonych spontanicznością ruchów najrozmaitszych narzędzi: od zwykłego pędzla po kawałek gąbki czy waty, co wywołuje pobłażliwy uśmiech profesjonalnych artystów. Barwy są tak jaskrawe, jakby wybrało je szczęśliwe dziecko. Właśnie farby akrylowe nadają się do przekazania dynamiki, strumienia żywej radości. Są tak wyraziste, że utrwalają chwilę natchnionej twórczości artysty. Słowa „spontaniczny” czy „przepełniony życiodajną energią malarstwo” nie mogą adekwatnie opisać charakteru prac. Dlatego Mistrz określił to sam: „dźarnakala” albo „sztuka fontanny”. W grafice centralne miejsce zajmuje wizerunek ptaka, który powtarza się w milionach rysunków. Ptaki… Ptaki… Co symbolizują te ptaki, przedstawione precyzyjnymi, wyraźnymi liniami, zdumiewająco spójne, żywe, każdy o własnym charakterze? Rzeczywiste obrazy? To raczej marzenia, marzenia o wolności. Są symbolami wolności. To wezwanie. Wezwanie, by zrzucić umowne ograniczenia i przyłączyć się do ptasiej chmary… Bez wątpienia ptaki są wizytówką twórczości Mistrza. Prace Sri Czinmoja zyskały uznanie w wielu krajach i od ponad 25 lat są wystawiane w galeriach na całym świecie. Sri Czinmoj jest znany ze swojej działalności humanitarnej. Jest kompozytorem i wykonawcą, płodnym pisarzem i poetą. Ponadto od najmłodszych lat Sri Czinmoj aktywnie uprawia sport i osiągnął znaczące wyniki w podnoszeniu ciężarów w nietradycyjny sposób, a także jest inspiratorem zawodów lekkoatletycznych, triathlonu i pływania. Sri Czinmoj poświęca swoje życie realizacji nieograniczonego potencjału ludzkich możliwości. Dlatego z jego wystawami harmonijnie łączą się osiągnięcia młodych talentów Ukrainy — muzyków, śpiewaków, artystów, sportowców, którzy prezentują swoje uzdolnienia podczas akcji z udziałem indyjskiego gościa. Sri Czinmoj zdołał zachować swoją „indyjskość”, to znaczy oryginalność i samodzielność, w każdym punkcie świata. Czyż nie jest to lekcja dla nas, Ukraińców? z Wołodymyr KOSKIN

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

W Monasterzyskach w obwodzie tarnopolskim odbył się szósty Ogólnoukraiński festiwal kultury łemkowskiej.

W latach 1944—1951, w wyniku „wyrównywania” granicy radziecko-polskiej (operacja „Wisła”), setki tysięcy Łemków zostały deportowane ze swoich ojczystych ziem na ogromne przestrzenie Związku Radzieckiego. Ta totalna przemoc mogła zagrozić istnieniu niepowtarzalnej grupy etnicznej Łemków-Rusinów. Właśnie zrozumienie tego zagrożenia zjednoczyło społeczności łemkowskie na całym świecie. Obecnie na Ukrainie (najwięcej w obwodach lwowskim, tarnopolskim, iwanofrankiwskim) mieszka około pół miliona ludzi, którzy uświadamiają sobie, że są Ukraińcami-Łemkami. Nie mniej zjednoczyło się ich w wspólnoty etnokulturowe w Polsce, Słowacji, Kanadzie, Niemczech, Australii, USA. Ukraińscy Łemkowie wybrali na swoją duchową stolicę wieś Monasterzyska w obwodzie tarnopolskim, gdzie tradycyjnie, szósty rok z rzędu, odbywa się festiwal kulturalny pod nieformalną nazwą „Łemkowska Watra”. Malownicze wzgórza „Chatka pod strzechą” stała się jego ulubionym motywem, a jednak, w ciągu czterech lat, które minęły od dnia pierwszej wystawy indywidualnej, wyrósł potężnie, można teraz powiedzieć, na niedoścignionego mistrza motywów wiejskich. Ukraińska chata „pod strzechą”, do której brzmią nuty panteistycznego zakochania… Nikt, zapewne, nie jest w stanie powiedzieć o niej tak, jak sam autor wystawy. „Rzeczywistość… Ona jest taka: stała chata schludna i wcale nie czekała, że jesień przyjdzie, liście zwiędną, opadną, i nie wiedziała, jak chwila życia przeminie”. Wśród licznych opinii czytam ciepłe słowa Wołodymyra i Tamary Łopatiuków: „Twoje chaty napełniają serce przejmującym smutkiem i żalem za tym, co na wieki odeszło w przeszłość”. Pewnego dnia Wołodymyr doszedł do zrozumienia, że musi namalować całą serię obrazów starych podolskich chat. „Słomiane” od dawna przyciągały artystów, począwszy od klasyków: Tropinina, Wasylkiwskiego, Pymonenki, Łewczenki, Trusza. Tę malarską tradycję podtrzymywali nasi podolanie: Fedir Konowaluk, Petro Kraw- w pobliżu Monasterzysk na te dni zamieniają się jednocześnie i w salę koncertową pod gołym niebem, i w improwizowany obóz namiotowy. Po wieloletniej rozłące spotykają się Łemkowie-krewni, Łemkowie-przyjaciele. Sama nieformalna idea festiwalu nieco dysonowała z „oficjalną częścią” pierwszego dnia. Pewne ożywienie w oficjał, który mógł stać się przewlekły, czuk, Iwan Kowal. Ale Wołodymyr Koziuk „zamierzył się” na więcej, objechawszy dziesiątki wsi, namalował, zdaje się, wszystkie stare chaty pod strzechami. Niech nie wszystkie, ale oto takich glinianych chat pod słomą już się nie spotka. Jakby wspomnieniem z minionego wieku, obłożone łodygami kukurydzy, czy zza wysokich wierzb, krzaków bzu czy malw nieśmiało wyglądają ciemnoszare chatyny. Stoją one samotne, pozostawiając artyście możliwość w dalekiej przyszłości wydobyć na światło dzienne warstwę kulturową na przełomie tysiącleci. Czyż nie te stare chaty stały się świadkami nędznego życia ukraińskiego chłopstwa? Każda chatyna artysty — jak los ludzki, jak najczystszy blask ze wszystkich obrazów artystów, które widziałem w ostatnim czasie. Chatki Koziuka są tym uniwersalnym cudownym środkiem, który bezpośrednio zwraca się do duszy człowieka, do jej emocji, uczuć. A nam bardzo potrzebne są takie obrazy, bo to, doprawdy, coś fantastycznego, prawdziwie malowniczego — i jednocześnie wysokiego, wzniosłego, czystego, być może, to, co za tym widzimy zaw- wniósł przewodniczący Światowego Kongresu Społeczności Łemkowskich profesor Iwan Szczerba. W szczególności pan profesor powiedział: „Łemkowie są nieodłączną i krwistą częścią narodu ukraińskiego. Dlatego nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami Ukraińcy-Łemkowie mają wielką nadzieję na dobrą zmianę władzy w Ojczyźnie. Mam nadzieję, że Wiktor Juszczenko zostanie tym prezydentem, który ZWYCZAJNE RZECZY FESTIWAL pomoże i Łemkom, i wszystkim Ukraińcom po ludzku żyć”. Poseł ludowy, kierownik lwowskiego obwodowego przedstawicielstwa „Naszej Ukrainy” Petro Olijnyk powiedział: „Moimi staraniami, przy wsparciu frakcji parlamentarnej „Nasza Ukraina”, złożony został projekt ustawy, który ma jednoznacznie uznać fakt przymusowego wysiedlenia Łemków i zrównać ich w prawach z innymi deportowanymi narodami. Kulturowa i społeczna jedność, patriotyzm Łemków są wzorem dla całej Ukrainy, jak trzeba chronić swoją godność narodową i tożsamość, być zorganizowanym i świadomym… Dzisiaj my, ekonomiści, artyści, przedsiębiorcy, zmuszeni jesteśmy zajmować się polityką, bo mamy jeden główny kryzys ukraiński — kryzys władzy. I jeśli 31 października będziemy mogli zwrócić tę władzę narodowi, zrobimy wszystko, aby zjednoczyć naszą społeczność wokół zrozumiałej, patriotycznej, moralnej idei narodowej”. Łemkowska Watra zapłonęła zaraz po uroczystym podniesieniu flagi narodowej i flagi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Łemkowskiego. Po nabożeństwie odbył się koncert z udziałem prawie czterdziestu łemkowskich zespołów twórczych i wykonawców ze wszystkich zakątków Ukrainy, z Polski, a nawet Serbii. z Oles HANSZCZAK

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«MALUJĘ CHATY POD STRZECHAMI»

Wystawa malarstwa znanego winnickiego artysty Wołodymyra Koziuka w Winnickim Muzeum Krajoznawczym nie tylko zapoznała z autorską wizją podolskiej chaty, ale też nasunęła pewne przemyślenia, bo ja również nie jestem „asfaltowy” — wiejski i rozumiem, co nie dawało spokoju artyście, co go bolało. Znam go jako artystę o zdumiewającym potencjale twórczym, i nie tylko jako twórcę, ale jako mecenasa, kolekcjonera — właściciela jednej z największych na Ukrainie kolekcji pocztówek i cennych ikon. A jego działalność charytatywna na rzecz muzeów obwodowych budzi podziw. Muzeum Krajoznawczemu Koziuk przekazał 100 eksponatów, wśród nich 18 ikon! Straszne, kiedy staniemy na nogi, uświadomimy sobie jako naród. Zapewne nie ma takiego rejonu, w którym nie byłby Wołodymyr Koziuk, wyszukując swoje „skarby”. Chociaż objeździł wiele, ma swoje ulubione szlaki, swoje wsie. Wielu z tych chat, które malował artysta, dawno już nie ma. „Chata baby Motri… Stoi, samotna, przy dolinie, a czas płynie. Noc — dzień, jesień — wiosna. Przyjdę lepiej jutro tutaj. Przyszedłem.., a chaty nie ma”. Znakami pamięci jątrzą jego strzechy w naszych duszach, stoją jasnymi obeliskami wspomnień naszej z wami historii. W obrazach „Chata baby Frosyny”, „Chata baby Waśki”, „Chata baby Fedory”, „Ciepły dzień wiosny” — trafnie, śmiało, swobodnie artysta odnalazł siebie, jak nikt inny, bo zdołał wznieść się do duchowego, ogólnoludzkiego poziomu. Przed nami dojrzały, wyważony mistrz — artysta-filozof. Przeważająca większość przedstawicieli odrodzenia kulturalnego na Winnicczyźnie to uczciwi, porządni ludzie i nie są oni obojętni na kulturową i moralną nieudolność, którą widzą wokół. Jakoś niedawno usłyszałem od Wołodymyra: „Wiesz, chcę przenieść się do Kijowa. Tam jest niepohamowane pole do pracy. Ciekawi ludzie, muzea, galerie. Czego tutaj można oczekiwać? Na co liczyć?”. Winnica, dokąd rzucił los Koziuka, do dziś pozostaje prowincją. Ale jeśli kiedyś mogli się tu pojawić kompozytorzy Mykoła Łeontowycz i Kyryło Stecenko, utalentowani pisarze Mychajło Kociubynśkyj, Mychajło Stelmach, Iwan Wołoszeniuk, a i z artystami nie było krucho, to pojawienie się Wołodymyra Koziuka jedynie wzbogaciło elitę kulturalną naszego miasta. Znów wyobrażam sobie, jak Wołodymyr miesza na palecie czerwone farby, kładzie na czerwony kobalt żółty kadm, — tak, aby złociste ściany opuszczonych chat płonęły ogniem. Tak artysta oddaje blask zachodzącego słońca. To niezwykle ciepłe napięcie tonów, żółtych i błękitnych, między którymi ułoży się cała zasłona malowniczych odcieni… Fedir PANCZUK, zasłużony działacz sztuk Ukrainy

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Nie tak łatwo jest pośród chaotycznej codzienności zrealizować swoje najskrytsze i niepowtarzalne marzenia. Ale jeśli zbiera się ich ogromna ilość… Jeśli pokonują wszelkie przeszkody i wyrywają się na zewnątrz… Jeśli istnieje wiara, natchnienie, dążenie, pragnienie ich urzeczywistnienia — te marzenia przekształcają się w wielką i niepowtarzalną krainę marzeń. Rzeczywistością te marzenia stały się 10—11 lipca, kiedy na Polu Śpiewaczym w Kijowie odbył się Międzynarodowy Festiwal Etniczny „Kraina Marzeń”. Pragnienie poczucia niezwykłości przyszłego etnowydarzenia prześladowało mnie już od kilku dni. Miało to być coś zupełnie niepodobnego do tych koncertów, które zazwyczaj organizowane są z okazji wielkich świąt w centrum stolicy. Pole Śpiewacze emanowało swoją mistycznością i tajemniczością. Schowało się przed betonowymi ścianami, asfaltem i szarym szaleństwem miejskiego życia. Wydawało się, że czas na tym niewielkim skrawku niemal nietkniętej przyrody pośród wielkiej metropolii się zatrzymał. I tylko ruch samochodów na dnieprzańskich mostach przypominał, że trwa trzecie tysiąclecie. Panowanie ciszy czasami naruszał wiatr, który kołysał dzikie trawy. Dzwony Ławry Peczerskiej od czasu do czasu przypominały o tym, że czas jednak nie stoi w miejscu. W ciągu kilku godzin wszystko się zmieniło. Wielki teren przekształcił się w gwarliwy ul. Pod murami Ławry spragnionych ludowego rzemiosła, pragnących nabyć rzadkie wyroby, których historia sięga głębi tysiącleci, witali garncarze, kowale, rzeźbiarze, tkaczki i inni ludowi mistrzowie, którzy zjechali na Pole Śpiewacze z całej Ukrainy. Od tego, co można było zobaczyć, oczy rozbiegały się: dziecięce zabawki, dzbanki z różnokolorowej gliny, ozdoby, słomiane kapelusze, drewniane czerpaki (z takiego nieco później Foma z zespołu „Mandry” częstował nas piwem), miniaturowe koszyki w rękach dziadka o dobrych oczach, który narzekał, że u niego nic nie kupują, wyszywana koszula w zręcznych rękach miłej starszej kobiety. To była tylko aleja mistrzów. A przed nami jeszcze tyle, że i w tydzień nie obejrzysz i nie wysłuchasz. Tutaj już każdy wybierał według własnych upodobań. Na wzgórzu nad Polem Śpiewaczym przy krzyżu, z dala od scen koncertowych, siedzieli kobzarze i śpiewali dumy o szczęśliwym i nieszczęśliwym losie. Były to instrumenty, które ożywając w rękach mistrzów, głęboko dotykały duszy, zmuszały ją do niespokojnego żalu, a za chwilę — do dziecięcej radości. Podróżując pomiędzy kilkoma scenami koncertowymi można było natrafić na plac zabaw, gdzie beztrosko bawiły się dzieci. Czego tu tylko nie było! Tańce, gry, radosne twarze dzieci i nie mniej radosne — rodziców, konkurs rysunku dziecięcego, wyplatanie słomianych zabawek — słowem wszystko, co mogła wymyślić dziecięca wyobraźnia. Często rodzice sami tak bardzo się wciągali, że nawet po zakończeniu pracy placu zabaw nie chcieli przerywać zabawy. Dla tych, którzy czuli w sobie nadmiar energii, istniała Warsztatownia tańców. Zespoły folklorystyczne, które jeszcze kilka minut temu śpiewały na scenach koncertowych, teraz wytańcowywały razem z dziesiątkami spragnionych aktywnego wypoczynku uczestników festiwalu. Tutaj można było nauczyć się ukraińskich tańców od tarnopolskiego „Wertepu”, zobaczyć egzotyczne dla nas tańce litewskiego zespołu „Intakas” i zespołu „Mari Pamasz” z Republiki Mari El, m. Joszkar-Oła. Scena pod murami Ławry, „Zielona Polana” na zboczach Pola Śpiewaczego oraz Wielka scena dzienna przez dwa dni od obiadu przyjmowały niemałą liczbę różnych ukraińskich zespołów folklorystycznych oraz zespołów z wielu krajów Europy, które nie tylko pokazywały swoją sztukę śpiewu i gry na różnorodnych instrumentach, ale też same urządzały żywiołowe tańce i widowiska teatralne. Dzienna część festiwalu jeszcze raz otworzyła spragnionym etnicznej muzyki ludziom takie ukraińskie zespoły jak „Buttia”, „Na-dobrydeń”, „Kosmacka kapela”, „Hurtoprawci”, „Murawski szlach”, „Serpanok”, „DachaBracha”, „Kralycia”, „Bożyczi”, „Trozian”, „Drewo”, „Wołodar”, „Hulajhorod”, dziecięce zespoły „Merezka”, „Werbyczeńka” i „Ładowyci” oraz gości z innych krajów: „Z drogi” (Polska), Ishbel MacAskill (Szkocja) + zespół „Yo’Ghurt” (Ukraina), „Intakas” (Litwa) oraz „Kapela Drewutnia” (Polska). Po tym, jak zakończyła się dzienna część pierwszego dnia festiwalu i dwie sceny koncertowe zakończyły swoją pracę, wszyscy ruszyli do epicentrum Pola Śpiewaczego — Wielkiej sceny wieczornej. Właśnie tam ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko razem z Ołehem Skrypką otworzyła pierwszy od czasów niepodległości festiwal etniczny na taką skalę. Po swoim występie piosenkarka po prostu „promieniała” od jakiejś nieziemskiej radości, podśpiewywała zespołom i wytańcowywała. To szczęście wyrywało się na zewnątrz. Było go tak dużo, że po prostu ogarniało wszystkich, którzy stali obok pani Niny. Obydwa dni festiwalu pozostawiły w sercach jego uczestników wiele ciepłych, jasnych odczuć. Pole Śpiewacze swoją energetyką, możliwością harmonijnego zjednoczenia z przyrodą stało się głównym elementem niepowtarzalności i niezwykłości festiwalu. Nawet pogoda była za nami. Bo jak wyjaśnić: kiedy cały Kijów zalewała ulewa, na Polu Śpiewaczym świeciło słońce, a burzowa ciemna i wielka chmura, która poruszała się prosto w stronę wzgórz „Krainy Marzeń” i lada chwila miała pochłonąć festiwal, cudem gwałtownie skręciła w prawo i schowała się za Dnieprem. Kto by co nie mówił, takiego widowiska Ukraina jeszcze nie widziała. Zespoły „Karpathians” (Kijów), „Spontaani Vire” (Finlandia), „Cankisou” (Czechy), „Zdob si Zdub” (Mołdawia), „Pałac” (Białoruś), Enwer Izmajłow (Krym), „Mandry”, występując na Scenie wieczornej, postawiły wielką i nieostateczną kropkę nad tym nieprzeciętnym i, co najważniejsze, bliskim sercu wydarzeniem. Finałowy występ inicjatora festiwalu Ołeha Skrypki razem z jego „grand orkiestrą”, jak sam zauważył, wprowadził etnicznie ubranych ludzi w stan radosnego szaleństwa. Od piosenki „Kraina Marzeń” przechodził jakiś dreszcz po skórze. A to zdarza się tylko wtedy, gdy czuje się swoisty moment prawdy. Festiwal stał się tą ukraińską prawdą, której często unikają i nawet się boją. Bo jabłoń, która ma mocne korzenie, ma możliwość pełnowartościowego rozwoju i przynoszenia dojrzałych i smacznych owoców. „Kraina Marzeń” zwraca Ukraińcom te korzenie! Bohdan HDAŁ Zdjęcia autora. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин