Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №42 за 2012 рік

16 с. · 39 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Jeden z rodu Szewczenki

Ołeksandr ŁYTWYNENKO Zdjęcie autora Z Mykołą Pawłowyczem Łysenką zapoznałem się w Narodowym Rezerwacie „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, we wsi Szewczenkowe w rejonie zwenihorodzkim na Czerkaszczyźnie. Spotkaliśmy się tam nieprzypadkowo, ponieważ Mykoła Pawłowycz od ponad trzech dziesięcioleci bada drzewo genealogiczne rodziny Wielkiego Kobzarza. Według jego ustaleń ród Tarasa Hryhorowycza liczy ponad 1300 osób. Niektórzy z nich nawet nie domyślają się, że należą do tego sławnego rodu. Obecnie ci ludzie mieszkają w Rosji, krajach nadbałtyckich, Australii, USA, we Francji. A na Ukrainie, w tym także w krainie Szewczenki — w Moryncach, Zwenihorodce, Szewczenkowem, w dawnej Kerelowcu (Kyryliwce). Dawnej nazwy tej wsi już się nie używa, choć ją pamiętają. Właśnie tu od półtorarocznego wieku do 14 lat mieszkał ukraiński geniusz, tu uczył się czytać i pisać oraz przebywał w „szkole” — w chacie diaka, którą od 1961 r. starannie przechowuje się pod ochronnym kopułą w Szewczenkowem, bo to jedyny zachowany zabytek architektury tamtych czasów. Jak wiadomo, Taras Szewczenko nie miał bezpośrednich potomków. Natomiast jego rodzeni bracia i siostry — Kateryna, Józef, Mykyta, Jaryna — mieli dzieci. Mykoła Pawłowycz Łysenko prowadzi swoją linię od Józefa. Jest prawnukiem prawnuka, jednym z nielicznych krewnych, którzy tworzą czwarte pokolenie najbliższych potomków Kobzarza. Mykoła Pawłowycz urodził się na Wołyniu. Po ukończeniu szkoły wstąpił do Szewczenkowskiego technikum hydromelioracyjnego — chciał uczyć się w rodzinnej wsi Kobzarza. Potem był Instytut Technologiczny Przemysłu Spożywczego, praca w przedsiębiorstwach Czerkas i Kijowa. Lecz sercem stale tęsknił do Szewczenkowego — rozpoczął gruntowne badania rodu Kobzarza. Była to ciężka praca, wymagająca stałych wyjazdów do rosyjskich i ukraińskich archiwów państwowych, na co często szła cała jego niewielka emerytura. Mykole Pawłowyczowi pomagały osobiste spotkania z krewnymi, przekazy i relacje, które zapisywał, oraz wykorzystywanie uzyskanych od nich informacji do dalszych poszukiwań materiałów, dokumentów i fotografii nieznanych szerokiemu ogółowi. To wszystko stało się podstawą książki badawczej „Korzenie rodu Szewczenki”, która ukaże się w jednym z wydawnictw stołecznych. Pytamy Mykoły Pawłowycza Łysenki o jej treść, nazwiska opisane przez niego na kartach książki. Wybitnymi postaciami rodu Kobzarza są pisarze Dmytro Krasycki, Ołeksandr Widomenko; malarze — Fotij Krasycki, Mykoła Łychoszwa, Walerij Krasycki, Jakiw Szewczenko; zasłużony działacz Federacji Rosyjskiej akademik Ludwig Bojarski; poeci — Ludmiła Krasycka, Wiaczesław Szewczenko oraz Josyp Szewczenko; były pracownik ambasady Ukrainy w Konfederacji Szwajcarskiej Ihor Kryżaniwski. Struktura książki obejmuje 16 rozdziałów: genealogię potomków, krótką notę historyczną o rodzie Szewczenków, rody Josypa Hryhorowycza Szewczenki, Mykyty Hryhorowycza Szewczenki, Kateryny Hryhoriwny Krasyckiej, Jaryny Hryhoriwny Bojko, Omeljana Iwanowycza Szewczenki, Pawła Iwanowycza Szewczenki, Warfołomija Hryhorowycza Szewczenki, Oleksandry Iwaniwny Szewczenko, Kindrata Andrijowycza Szewczenki, Hryhorija Jewstratowycza Szewczenki i inne. W pracy szczegółowo wyjaśniono wzajemne powiązania między krewnymi; autorowi udało się odnaleźć ich mało znane fotografie. Wiek niektórych zdjęć przekracza sto lat. Ciekawa i pouczająca pamięć wielkiego rodu, zgromadzona przez autora, przekazuje niepowtarzalną przeszłość i tradycje. Historycy, regionaliści, studenci, wykładowcy i uczniowie szkół ogólnokształcących potrzebują takiego wydania, podobnie jak wszyscy, którzy szanują Tarasa Szewczenkę. PRO#CZYTANIE 10–11 POLILOG KULTUR Częściej wpatrujmy się w siebie surowym i wymagającym spojrzeniem, przejmujmy się wstydem za narodową opieszałość, za brak narodowej siły woli — i im częściej będziemy to robić, tym bliżej nas będzie Taras Szewczenko. Anatolij Pohribnyj 14–15

Машинний переклад

Konsolidować wysiłki i działać zdecydowanie

10 października w UNIAN uczestnicy „Kongresu działań w obronie języka ukraińskiego” przeprowadzili konferencję prasową. Temat rozmowy nakreślił przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. — Ukraiński problem, ukraińskie wybory, język ukraiński, ukraińska perspektywa, ukraińska przyszłość — oto co nas niepokoi. Nie zamykamy się jedynie na tym czynniku, który bez wątpienia stał się zarzewiem wszystkich tych problemów — na antykonstytucyjnej ustawie Kiwałowa-Kolesniczenki. Łańcuchowa reakcja federalizacji, rozczłonkowania Ukrainy, wywołana jej wcieleniem w życie, trwa. Decyzja każdej rady obwodowej w tej sprawie potęguje niebezpieczeństwo. Bardzo się cieszę, że aktywną pozycję w tej kwestii zajęła młodzież, pokolenie, które wyrosło w niepodległej Ukrainie. 25 września przeprowadziliśmy Forum ochrony języka ukraińskiego pod hasłem „Bez języka nie ma narodu”, 6 października odbył się drugi etap Forum. Dzisiaj nie możemy ograniczać się jedynie do kwestii językowych, lecz musimy także wpływać na proces wyborczy, od którego zależy całe dalsze polityczne ustawienie i rozwiązanie najważniejszego problemu, który stał się zagrażający dla całego organizmu narodowego: to kwestia językowa, historyczna, kulturowa, gospodarcza, nasz europejski czy azjatycki wybór. O pilnych problemach i zadaniach stale działającego Forum poinformowali jego aktywni uczestnicy i organizatorzy: Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador, doktor nauk prawnych Wołodymyr Wasylenko, zastępca przewodniczącego stowarzyszenia społecznego „Ukraińska prawda” Ołeksij Klasztorny, członek rady koordynacyjnej ds. ochrony języka ukraińskiego przy Kijowskim Stowarzyszeniu Miejskim „Memoriał” im. W. Stusa Ołeksij Kurinny, współkoordynator inicjatywy „Ukraiński dom. Nowa fala” Jurij Chodarew. Wszyscy mówcy podkreślali konieczność konsolidacji wysiłków różnych ukraińskich organizacji i obywateli w obronie języka ukraińskiego. Ustawa, uchwalona przez Radę Najwyższą z licznymi naruszeniami regulaminu i, niestety, podpisana przez Janukowycza, wzburzyła ukraińskie społeczeństwo. Bardzo wielu ludzi, którzy i wcześniej mieli kwestie ukraińskiej tożsamości etnonarodowej wśród swoich priorytetów, ale uważali, że poruszanie kwestii językowych nie jest na czasie, zmuszonych było, odłożywszy inne sprawy, stanąć w obronie swoich praw ludzkich i narodowych. Należy zdecydowanie domagać się uchylenia ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, a w zamian uchwalenia projektu ustawy grupy roboczej „O porządku stosowania języków na Ukrainie” oraz projektu ustawy Serhija Hołowatego o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego. Ważne jest kontrolowanie przygotowania i przeprowadzenia Ogólnoukraińskiego spisu ludności w 2013 roku, aby nie dopuścić do zniekształcenia jego wyników. Według danych sondażu socjologicznego obecnie 82-84% ludności naszego państwa uważa się za etnicznych Ukraińców. Ołeksij Kurinny poinformował, że „Memoriał” będzie realizować i proponuje innym pracę na trzech poziomach: oddolnym społecznym (apelowanie do każdej instytucji, każdej placówki oświatowej w sprawie podejmowania działań skierowanych na popularyzację języka ukraińskiego), ustawodawczym (walka o właściwe zapewnienie ustawodawstwa językowego), politycznym (walka o demokratyczną, ukrainocentryczną władzę). Przewidziano zwracanie się z pozwami do tych, którzy naruszają ustawodawstwo językowe, prawa osób ukraińskojęzycznych w życiu codziennym, w szczególności w sferze usług. Obecnie część przedstawicieli władzy na wszystkich szczeblach nierzadko podsyca wrogość międzyetniczną, narusza prawa obywateli ze względu na język. Na przykład deputowany Ługańskiej Rady Obwodowej R. Mirosznyk oświadczył o niepełnowartościowości dzieci, które uczą się w języku państwowym, W. Kolesniczenko nazwał język ukraiński „odrzutem Galicji”, P. Symonenko — galicyjsko-polskim surżykiem. Takie oświadczenia naruszają prawa społeczności ukraińskiej, odpowiedzialność za to przewidziana jest w 161 artykule Kodeksu karnego Ukrainy. Tak zwane „uchwalenie” ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki już doprowadziło do zmniejszenia liczby uczniów klas pierwszych, którzy będą uczyć się po ukraińsku, w szczególności w obwodach ługańskim, odeskim, czerkaskim, dniepropetrowskim, chersońskim oraz w Autonomicznej Republice Krymu. Aby przeciwdziałać natarciu antyukraińskich sił, trzeba działać zdecydowanie i zorganizowanie. W perspektywie — stworzenie jednolitej struktury, która składać się będzie z wielu organizacji i inicjatyw, ale pracować będzie według wspólnego planu, opracowawszy wspólną strategię. 6 października Kongres wezwał obywateli Ukrainy do pójścia na wybory, wsparcia kandydatów większościowych, w których programach znajdują się zapisy o tym, że język ukraiński jest jedynym państwowym, a także do wzięcia udziału w społecznej obserwacji liczenia głosów. Także do zwrócenia się do ukraińskich partii politycznych, które deklarują się jako patriotyczne, ale według wszystkich sondaży socjologicznych nie przekraczają 5-procentowego progu, z propozycją wycofania swoich list na rzecz przechodzących opozycyjnych sił patriotycznych, które jasno zadeklarowały w swoich programach wyborczych, że opowiadają się za statusem języka ukraińskiego jako państwowego na całym terytorium Ukrainy i będą dążyć do normalizacji sytuacji z ustawodawstwem językowym po wyborach parlamentarnych. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Uczestnicy konferencji prasowej oraz organizacje, które reprezentują, są nastawieni zdecydowanie na obronę praw narodu ukraińskiego. „Należymy do tych ludzi, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność zakasać rękawy i działać” — podsumował Jurij Chodarew. Materiał przygotowali Ulana WOLYKOWSKA, Nadija KYRIAN

Машинний переклад

Język ukraiński: jak uczynić „sacrum” „profanum”?

W materiale dyrektorki Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Nie bądź obojętny!” (lub „NBB”) Oksany Lewkowej poruszono kwestię tego, dlaczego kultura masowa jest czymś naturalnym i jak uczynić ukraińskość zjawiskiem masowym zarówno w teorii, jak i w praktyce. Podyskutujemy? Oksana LEWKOWA „Nawet wcześniej nie wiedziałam, że po ukraińsku można mówić także o sprawach młodzieżowych: swoim zakochaniu, relacjach z rodzicami, muzyce, codzienności — wyznaje kreatywna pracownica stołecznej agencji reklamowej, która jeszcze w zeszłym roku studiowała filologię ukraińską w Zaporożu. — Przyzwyczaiłam się, że są nim napisane wyłącznie podręczniki. Dopóki nie odwiedziłam koncertu rapera Vovy ze Lwowa. Wykonywał rymowane teksty o sprawach, które interesują młodzież! To była rewolucja w głowie! Okazuje się, że ukraiński może być językiem nieurzędowym!”. Rozmowa z reklamowczynią odbyła się niedawno. „Rozbicie szablonu”, o którym mówiła dziewczyna, po raz kolejny przekonało mnie o tym, że największy problem kultury ukraińskiej nadal polega na jej niemasowości. Wystarczy włączyć telewizor i obejrzeć te reality show czy programy rozrywkowe, w których są parodie. W noworocznym wydaniu „Wieczirniego kwartału” — karykatura odeskiego funkcjonariusza drogówki, który w prawdziwym życiu nazwał ukraiński „językiem cielęcym”. Rozegrano to tak, że po długiej nauce zaczął on w końcu mówić po ukraińsku. W rezultacie milicjant (w wyimaginowanej sytuacji) nie żąda konkretnych odpowiedzi i działań od sprawcy wykroczeń drogowych bezapelacyjnym, bezczelnym tonem i swoistym slangiem, jak to zazwyczaj bywa, lecz gawędzi jak z serdecznym przyjacielem — emocjonalnie i szczerze. Moment pokazano ten sam, jednak zmiana języka spowodowała zmianę stylistyki rozmowy. A w jednej z parodii „Od dziewczyny z przedmieścia do damy” przedstawiono dziewczynę, która po przejściu na ukraiński nagle zaczyna używać wyłącznie „nadinteligentnych” słów: tam, gdzie przed chwilą było rosyjskie „zamieczat”, teraz jest „akcentować”, a zamiast „wosprinimat” — „akceptować”. Parodia jako gatunek zawsze maksymalnie wypukle, w przerysowanej formie, odtwarza charakterystyczne cechy oryginału. Te przykłady to demonstracja niezbalansowania warstw leksykalnych: mamy ogromną lukę w kulturze i mowie w postaci ukraińskiego slangu (przypadek z funkcjonariuszem) oraz nadmierne akcentowanie warstwy akademickiej języka (epizod z damą), a świadomość masowa (telewizja) już o tym krzyczy. Mnóstwo działaczy społecznych, którzy dziesięcioleciami pracują na niwie tworzenia Ukrainy, nie uświadamia sobie jednej prawdy: jeśli niszy kultury masowej nie zajmuje produkt ukraińskojęzyczny, to wypełnia ją obcojęzyczny. Aktywiści często skłonni są krytykować wszystko, co kojarzy im się z takimi „haniebnymi zjawiskami”, jak epoka społeczeństwa konsumpcyjnego, globalizacja itp.: Internet, literatura masowa, łączność mobilna, sfery usług, reklamy, sportu, biznesu… Często zapominają, że podział kultury na masową i elitarną istniał zawsze i w każdym kraju. Oto co pisze na ten temat wybitny językoznawca Jurij Szewelow: „Tak jak są różni pisarze, tak są i różni czytelnicy. Nie wszystkich wabią literackie arcydzieła. Są ludzie o guście, który określamy jako wulgarny. Dlaczego nie dać im tego, co im się podoba? Kiedy literatura nie wychowuje, to nie ma czego się bać „niskiej” literatury. Dajmy jej amatorom to, czego chcą. Jest ich więcej? No i niech nakłady dla nich będą większe. Od tego świat się nie zawali, literatura nie skona. W Paryżu są swoje teatry „Bulwarów”, w Nowym Jorku — broadwayowskie. One istnieją, one przynoszą zysk. Na wasz gust są prymitywne i wulgarne? Nie chodźcie. Ale Paryż ma też swoją operę, swoją Comédie-Française, w Nowym Jorku działa Metropolitan Opera. Tym dotacje są potrzebne, ze swoich zysków one nie przeżyją. I one je otrzymują. Każdy czytelnik czy widz dostaje swoje i nikogo nie podciąga się za uszy do „wyższego” poziomu. Społeczeństwo od tego nie upada, kultura nie przestaje istnieć. Ale społeczeństwo jest ustrukturyzowane, konstrukcja kultury jest wielopiętrowa i każdemu — jego piętro, swobodnie wybrane”. Sądzę, że nam wszystkim ważne jest zrozumieć, iż masowizacja świadomości może być w sprawie ukraińskiej nawet naszym sojusznikiem. Jeśli wziąć pod uwagę słownikową prawdę, że kultura masowa to specyficzny sposób bycia kultury, która rozpowszechnia się i odtwarza za pomocą środków masowego przekazu (prasy, radia, TV, kina, łączności), a także sprzyja standaryzacji i homogenizacji systemu dominujących wartości materialnych i duchowych, to trudno wymyślić lepszy sposób na skonsolidowanie narodu wspólną pamięcią historyczną, psychologią i, oczywiście, językiem. Mnie i moim kolegom, jako kandydatom nauk, jest znacznie wygodniej w archiwach i bibliotekach niż w nocnych klubach i salach koncertowych, a zagrzewając się nawzajem tym, że światowej sławy założyciel szkoły pop-artu Andy Warhol był pochodzenia ukraińskiego, już od 7 lat z rzędu prowadzimy masowe imprezy młodzieżowe na rzecz wspierania języka ukraińskiego. Oto tylko niektóre z nich. Zespoły rockowe „Mandry”, „Tartak”, „Hajdamaky”, „Ot Vinta!”, „FlyzZza”, „Hulajhorod” odwiedziły dziesiątki centrów rejonowych i obwodowych, gdzie wielotysięczne sale studenckie witały dynamicznych i pozytywnych ukraińskojęzycznych muzyków. Rozdaliśmy młodzieży 100 tysięcy poradników psychologicznych o tym, jak przełamać barierę językową. Szczęśliwymi i ukraińskojęzycznymi ludźmi zachwycają się również tysiące ukraińskich uczniów, do których placówek oświatowych Ruch „Nie bądź obojętny!” dostarczył plakaty z wizerunkiem projektantki Oksany Karawanskiej, siłacza Wasyla Wirastiuka oraz lidera zespołu „Motor’rolla” Serhija Prysiażnego. Na dole każdego takiego plakatu widnieje napis: „Jestem osobą sukcesu i mówię po ukraińsku!”. Młodzi ukraińscy filolodzy z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej odwiedzili 49 szkół miasta Kijowa z wykładami o współczesnej literaturze ukraińskiej. Efekt przerósł oczekiwania: zarówno nauczyciele, jak i dzieci byli zdumieni, że po ukraińsku można mówić o sprawach aktualnych, nowoczesnych, miejskich i osobiście bolesnych, a nie — wyłącznie! — o poddaństwie czy wiejskim życiu rodzinnym w XIX wieku. Wniosek dzieci jest taki sam, jak nazwa kampanii: „Język ukraiński jest super!”. W ramach naszego projektu „Mazepa. Made in Ukraine” wydaliśmy i rozprowadziliśmy w szkołach oraz bibliotekach Ukrainy 50 tysięcy broszur o hetmanie, w których teksty są hojnie wypełnione młodzieżowym slangiem. W południowych i wschodnich miastach Ukrainy aktywiści „NBO” w przededniu „Euro-2012” rozdawali kawiarniom-restauracjom-fryzjerom-supermarketom tabliczki „Otwarte-Zamknięte”, usuwając w zamian „Atkryta-Zakryta”. „Gdyby obcokrajowcy, którzy przyjadą do nas na mistrzostwa w piłce nożnej, chcieli poczuć smak Rosji, pojechaliby do Sankt Petersburga. A jeśli już jadą na Ukrainę, to obsługa powinna być w odpowiednim języku” — twierdzili nieobojętni. A w nocnych klubach Kijowa, Odessy, Charkowa, Doniecka, Chmielnickiego i Połtawy najlepsi DJ-e Ukrainy przeprowadzili imprezy, na których brzmiały remiksy wyłącznie piosenek ukraińskich wykonawców. Projekt nosił nazwę „Remiks 482”, ponieważ właśnie od takich cyfr zaczyna się kod kreskowy ukraińskich towarów w międzynarodowym systemie certyfikacji. W planach „NBO” są ukraińskojęzyczne płyty muzyczne, filmy o nieznanych kartach historii Ukrainy, darmowe aplikacje na Androida… A dziewczyna z Zaporoża i jej koledzy-reklamowcy wymyślili już porywający spot o języku ukraińskim, który będzie wyświetlany w dziesiątkach kin… Podejrzewamy, że naszej kreatywności i ruchliwości pozazdrościłby sam Warhol…

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

doświadczania takiego nacisku. Ani „zachodniacy”, ani „wschodniacy” w Ukrainie nie walczyli między sobą, na „obcych” i „swoich” dzielono nas, by nas osłabić. — I rzeczywiście osłabili… — Nie tylko osłabili, ale nie przestali rościć sobie pretensji do przestrzeni informacyjnej Ukraińców. Nikt nie odpokutował za to, co uczynił. Dlatego podczas ogłoszonej przez obecny rząd modernizacji gospodarki, Konstytucji, niezwykle ważne jest, aby zdobyta wiedza występowała jako społeczno-informacyjna membrana, która nie dopuszczałaby przenikania nieprawdziwych informacji, podnosiłaby odporność człowieka na jego denacjonalizację i dezintegrację kraju, a jednocześnie wzmacniałaby zdolność środowiskową narodu w planie rozwoju rodzimej edukacji, nauki, kultury, przedsiębiorczości, ekologii na jej drodze do osiągnięcia cywilizacyjnego postępu. A to oznacza, że ogłoszona przez rząd modernizacja gospodarki musi odbywać się kompleksowo: na innowacyjnej, nowatorsko-informacyjnej i kulturologicznej podstawie. Wiedza, informacja — to instrumentarium realizacji składowych Wielkiej idei, której nie można sprowadzać do wąskiego, technicznego rozumienia modernizacji gospodarki, zapominając o światowych, europejskich epicentrach generowania intelektualnego potencjału wspólnot jako liderów wysokich „zielonych” technologii i ideologii, gdzie zasób wiedzy i informacji jest nieodłączną składową ich bytu. — Stąd zapewne ogólnoukraiński cel: rozbudować własne nowoczesne państwo jako dom narodu na wspólnych wartościach duchowo-kulturowych, patriotycznych uczuciach oraz intelektualnych kodach narodu ukraińskiego, na tradycjach, normach i zasadach właściwych jego wspólnocie; na innowacyjnych podstawach modernizacji gospodarki narodowej, jej profilowania, modernizacji i restrukturyzacji zgodnie z nowoczesnymi zadaniami kształtowania jej nowych struktur, podnoszenia poziomu rozwoju ludzkiego. — Nie tylko. Nazwane współczesne komponenty UNI (soborowość, ukraińskość oraz godność człowieka, narodu) — to tylko główne marki długiej i otwartej listy czynników drugiego rzędu, ich priorytetów, zasobów, instytucji, ekosystemów, potrzebnych do realizacji składowych idei narodowej, fundamentalnych i naglących dla egzystencji ukraińskości, jej interesów narodowych i poszukiwania nowych jakościowych zmian życia. Dlatego teraz ważne jest nie tylko kogo, ale co, jakie wartości wybieramy. Hasło zaborcy: „naród bez narodowej elity duchowo-intelektualnej, a elita bez języka narodu” nadal działa, koczubejstwo, oszustwo, korupcja trwają. Mimo to już teraz jest oczywiste, że wizja przyszłości Ukrainy nie leży w entropii (niepewności wspólnoty, chaosie, nieporządku, marginalizacji i jej kreolizacji), a w negentropii, czyli w harmonizacji: a) interesów narodowych i powszechnie uznanych fundamentalnych zasad wolności, dobrobytu społecznego i gospodarczego, ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu; b) ideologii neoliberalnej (w centrum — człowiek, wolna gospodarka rynkowa) i nacjonalistycznej (akcent na rozwój narodu, patriotyczną miłość do niego). Droga do osiągnięcia celu jest jedna: na podstawie harmonijnego połączenia tych lub stycznych z nimi ideologii stworzyć nową paradygmat rozwoju społecznego — socjohumanistyczny, który kompleksowo i parytetowo chroniłby człowieka i naród jako poznawczo niezbędne środowisko językowo-informacyjne, dźwiękowe, wizualne, a jednocześnie naturalnie ekskluzywne (tło, a zatem — przestrzeń), gdzie można by zachować i rozwijać swoją tożsamość narodową, mentalność, kulturę, przemysł, rzemiosło ludowe, handel oraz inne sfery działalności zawodowej w warunkach globalizacji. Ciąg dalszy nastąpi. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Машинний переклад

Stepan WOWKANYCZ: „Idea odrodzenia narodu rdzennego musi być silniejsza”

Kontynuujemy publikację rozmowy pisarza Bohdana ZALIZNIAKA ze Stepanem Josypowyczem WOWKANYCZEM — wiodącym pracownikiem naukowym Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem. Kontynuacja. Pocz. w nr 41 z 2012 r. — I co robić? — W tym planie pouczająca jest nauka czy raczej rozprawa z tryptykiem haseł Ukraińskiej Idei Narodowej od M. Chwylowego, które i dziś nie straciły aktualności: „Dajesz inteligencję! Precz od Moskwy! Dajesz Europę!”. Nie mniej pouczająca jest myśl innego znanego charkowianina — Jurija Szewelowa, w której określił on największych wrogów naszego odrodzenia — to Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i kompleks koczubejowszczyzny. Dlatego recepta jest prosta: Rosjanom, jak i innym mniejszościom narodowym, które z jakiegoś powodu tradycyjnie stają po stronie „silnego i moguczowo” i w ten sposób świadomie lub nieświadomie zwiększają masę rosyjskojęzycznej ludności, wzmacniając szowinistyczny nacisk postimperialnej asymilacji, trzeba przestać pretendować do osłabionej już przez nich samych przestrzeni narodowej Ukraińców! I wtedy — od Lwowa do Ługańska — nie będzie podziału na „swoich” i „obcych” oraz rzekomo nieprzezwyciężalnych cech regionalnych, którymi nieustannie się spekuluje, zasłaniając się prawami języków regionalnych, prawami człowieka. Chociaż w rzeczywistości chodzi o tak zwanego człowieka radzieckiego, naród imperialny, które negują prawo Ukraińców do idei narodowej, do ich suwerenności — państwowej, językowo-terytorialnej, informacyjno-przestrzennej. Tego nie chcą zrozumieć ani wiecznie zorientowana na swoje, rzekomo nowe „urządzenie” imperialna Rosja, ani wiecznie obojętna wobec nas Europa, ani współcześni ukraińscy koczubeje, ani piąta kolumna. — Chce Pan powiedzieć, że pojęcia „środowiska” i „przestrzeni” tak istotnie wpływają na wektory ideologiczne naszego budowania państwa? — Właśnie od zrozumienia wypełnienia tych pojęć zależy obecnie strategia Ukraińskiej Idei Narodowej jako głównego kierunku naszej integracji w cywilizowany świat, polityka wewnętrzna i zagraniczna, doktryna bezpieczeństwa narodowego, z jednej strony. Z drugiej — nasz program działań z adekwatnym zestawem mechanizmów, zasobów, priorytetów ich stosowania. Idea ukraińska — obecnie to symboliczna marka narodu, której znakowe uświadomienie określa strategiczno-taktyczne strukturyzowanie idei, jej konceptualny podział na Wielką i Małą, ich główne składniki oraz czynniki drugiego, trzeciego i kolejnych rzędów, stałe rangi i bieżące rankingi, które będą kształtować nie tylko ukraińskie środowisko, przestrzeń, ale i zdolność do rewitalizacyjnego odrodzenia narodu. — Zatem, wyróżnia Pan Wielką i Małą ideę narodową? Jakie bloki tworzą, powiedzmy, Wielką? — Można to nazwać i blokami, ale moim zdaniem, akumuluje się to w takich współczesnych składowych Wielkiej idei narodowej — Ukraina: soborna, ukraińska i godna człowieka. Nie będziemy szczegółowo omawiać każdej składowej, za którymi stoi szereg czynników, zasobów, priorytetów ich stosowania. Zaznaczmy jedynie, że soborność rozumiemy nie tylko geograficznie, ale i jako soborną zdolność narodu do tworzenia państwa ukraińskiego, wypełniać ją dobrymi uczynkami o treści narodowej i ogólnoludzkiej. Podstawowym zadaniem UNI jest uformowanie jednolitej narodowej przestrzeni gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej oraz pomoc wszystkim Ukraińcom w różnych regionach w uświadomieniu sobie bycia sobornym, zorientowanym na państwo narodem. Zatem soborność to nie tylko integracja gospodarek regionów, lecz także duchowa, moralno-psychologiczna charakterystyka, wewnętrznie przyrodzona człowiekowi, jego świadomości i mentalności. To integracja ze światem zewnętrznym. Ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwie podrzuconego hasła: Ukraina tylko dla Ukraińców. Takie stanowisko napiętnował jeszcze Mychajło Hruszewski, pozycjonując myśl demokratyczną: jeśli żyjesz na Ukrainie i pracujesz dla jej dobra, jesteś Ukraińcem. Jeśli chodzi o trzeci składnik, to teoria światowych standardów, które zapewniałyby człowiekowi godne życie, jest wystarczająco opracowana. Mowa tu o gospodarce, płacy, zabezpieczeniu socjalnym, edukacji, ochronie zdrowia, wypoczynku, ekologii, sporcie itd. Ukraina póki co nie „dociąga” do tych standardów, ale istnieje jeszcze czynnik zobowiązań człowieka wobec państwa: musi on być godny państwa. Czy jest taką w odniesieniu do naszej Niepodległości tak zwany człowiek radziecki? Czy można do takiego człowieka zwrócić się sparafrazowanymi słowami prezydenta USA Kennedy’ego: nie pytajcie, co dała wam niepodległa Ukraina, a zapytajcie siebie, co zrobiliście dla jej Niepodległości?! — A co z Małą? Na ile tutaj Ukraińcy są godni swojego państwa? — My również wyodrębniamy Małą ideę narodową: „Wiedza, informacja i ruch (czyn, działanie)” jako roboczy instrumentariusz rozwiązywania tych czy innych składowych Wielkiej. Mała idea to bieżące, często taktyczne hasło. Mała jako część Wielkiej strategicznej idei narodowej kieruje dziś producentów liderskiej własności intelektualnej, twórczą energię naukowej młodzieży na intensywne wykorzystanie nowej wiedzy, osiągnięć nauki, intelektualno-innowacyjnych czynników tworzenia nowoczesnego państwa narodowego, gospodarki wiedzy, zwiększenie inwestycji w rozwój człowieka, jego kultury i kapitału intelektualnego; budowę społeczeństwa informacyjnego, obywatelskiego i prawnego, zachowanie puli genowej narodu ukraińskiego, ciągłości jego rozwoju w planie nieprzerwanego osiągania wysokiego wykształcenia, kreatywności, duchowości i moralności; poznawanie otaczającego świata, zmniejszanie jego entropii i zagrożeń — wewnętrznych i zewnętrznych. Misja dzisiejszych składowych UNI to soborny naród jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-gospodarcze, etnokulturowe w systemie narodowej przestrzeni informacyjnej, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu, gdzie pełnokrwiście funkcjonuje przekaz wiedzy z pokolenia na pokolenie, a znaczy to — wychowuje się narodowo świadomego, całościowego człowieka i wspólnotę kowitalną. Czyli wspólnotę zdolną do odradzania się dzięki nowej zielonej ideologii, socjohumanistycznej polityce, które zasilają to środowisko, rozszerzając je do skali ogólnonarodowej czy nawet światowej przestrzeni. Ukrainie potrzebna jest nie „humanitarna z drugiej ręki”, a nowa socjohumanistyczna paradygmat bytu narodu rdzennego i narodowo świadomego człowieka. — Jest to bardzo istotne w okolicznościach, gdy jeden naród osłabia drugi, odcinając mu duchowo-intelektualny tlen, złośliwie niszczy jego język, wyszukuje procenty nosicieli innego, aby utwierdzić swój jako regionalny, a co za tym idzie — na zawsze zakończyć nadzieje na jego odrodzenie, przerzucając naród za punkt bez powrotu do swoich praźródeł. — Uchwalenie tak zwanej ustawy o zasadach polityki językowej nie tylko dzieli Ukrainę, ale i dalej ją deukrainizuje. Na Ukrainie sakramentalność szekspirowskiego pytania „być albo nie być” nabiera znacznie szerszego i tragiczniejszego aspektu: bytu lub niebytu narodu tytularnego jako narodu państwowego ze wszystkimi jego cechami: językiem, edukacją, nauką, tradycjami kulturowymi, działalnością twórczą itd. Wreszcie chodzi o odosobowienie człowieka i odpaństwowienie narodu poprzez sposób tłumienia, spowolnienia, a co za tym idzie przerwania ich duchowo-informacyjnej mobilności (DIM) jako dominanty społecznego ruchu informacji (wiedzy, doświadczenia). Oto definicja: DIM narodu — to permanentny, naturalny i wolny proces społeczny przekazywania przez współczesnych następnemu pokoleniu tradycyjnej informacji (wiedzy, doświadczenia), którą odziedziczyli od swoich poprzedników, zachowali i pomnożyli nie tylko dla zachowania swojej etnonarodowej tożsamości, ale i po to, aby nie znaleźć się na poboczu naukowo-technicznego, technologicznego, społeczno-gospodarczego czy jakiegokolwiek innego postępu jako cywilizacyjnego zjawiska planetarnego. Ten ruch jest realizowany przez człowieka (wspólnotę, społeczeństwo) drogą tradycyjnego jego przekazywania „w pionie” (z pokolenia na pokolenie) i twórczego generowania nowej wiedzy „w poziomie”, zdobytej na poziomie jednego pokolenia (czy jednostki). Jeśli w pierwszym przypadku dominująca rola należy do rodziny, szkoły, uczelni, to w drugim — do nauki, organizacji projektowo-konstrukcyjnych, innowacyjnej, twórczo-poszukiwawczej aktywności oraz działalności racjonalizatorsko-wynalazczej. Potencjał wiedzy z dwóch poprzednich wektorów socjalizuje się jako wypadkowa, zbudowana na podstawie ich integrowania „po przekątnej”. DIM człowieka i narodu realizuje się w nasyconym wiedzą „pionie” dziedziczności (konserwatyzmu, tradycjonalizmu) rozwoju, z jednej strony; z drugiej — w nowoczesnym, nasyconym nauką „poziomie” działalności innowacyjnej. Zatem DIM świadczy: postęp opiera się na dwóch fundamentalnych składowych (tradycjach i innowacjach), których optymalne połączenie zapewnia ciągłość (dziedziczność) i nowoczesność (innowacyjność) postępu. — Jeśli chodzi o dwa wektory, to zrozumiałe. A jak Pan rozumie trzeci? — Jeśli chodzi o trzeci wektor „po przekątnej”, to on kompleksowo, w „zniesionej” postaci odzwierciedla komfortowe warunki, niezbędne do optymalizacji zdolności środowiskowej człowieka (narodu) do zachowania zarówno różnorodności form swojej tożsamości, jak i utrzymania wiodących (a być może i liderskich) pozycji w dynamicznych procesach współczesnego rozwoju ludzkości na poziomie wysokich „zielonych” technologii, ideologii, ekologii i innych sfer działalności. Te warunki stają się czynnikami zielonego designu, jeśli przestrzeń informacyjna czy jakakolwiek inna w kontekście UNI nie tłumi środowiska, a stosunek wykorzystania tradycyjnej i innowacyjnej informacji jest adekwatny do potrzeb rozwoju człowieka, wspólnoty i narodu rdzennego (autochtonicznego), z jednej strony, z drugiej — mniejszości narodowych i demokratycznych norm społeczności światowej. Wszystko zależy od, że tak powiem, repera zniszczenia narodu, poziomu denacjonalizacji. — Proszę o szczegóły dotyczące wspomnianego repera, o co właściwie chodzi? — Coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że nam, opracowując system ideologicznego zabezpieczenia budowy państwa, trzeba wychodzić od wyjściowych, zasadniczych pryncypiów, wychodząc ze stanu naszego narodu — jego narodowego repera, który jest uwarunkowany ciężką, daleką i nie tak bardzo, przeszłością. Czym jest reper? Na ziemi reper pokazuje wysokość danego punktu nad poziomem morza. Nasz narodowy reper powinien pokazywać poziom niszczenia narodu. My, według Jamesa Mace’a, jesteśmy narodem etno-lingwo-intelektobójczym. Jesteśmy osłabionym narodem, w wzmocnieniu potęgi którego nikt nie jest zainteresowany: ani Europa, ani Rosja. Nikt nie zważa na poziom naszego osłabienia, chociaż poplecznicy Piotra I wycięli Baturyn, Katarzyna II zniszczyła Sicz Zaporoską, bolszewicy rozszarpali UNR, Polacy przeprowadzili „pacyfikację”, Niemcy — czołgami dwukrotnie głęboko, wzdłuż i wszerz, przekopali ukraińską ziemię. Jednak nikt nie chce widzieć, że wobec nas przez trzywiekową niewolę stosowano taktykę „ścinania elitarnych kłosów”. — Kiedyś przeczytałem przypowieść: pewien dyktator postanowił wysłać syna na naukę do innego władcy, aby ten nauczył go podstaw zarządzania zniewolonymi narodami. Mija czas, a wychowanek spaceruje na dworze dyktatora i o żadnych zasadach zarządzania z ust nauczyciela nie słyszy. Aż pewnego razu dyktator zaprasza swojego wychowanka, by pojechać z nim konno. Wyjechali w pole, gdzie kłosiła się pszenica. Wszystkie kłosy równe, ale kilka wyrasta ponad inne. Dyktator palcem wskazał na nie, zsiadł z konia i, ściąwszy je, milcząc roztarł i rzucił na suchą drogę. Nie mówiąc ani słowa, zawrócił konia i pojechał do pałacu. Oto i cała nauka zaborcy. Na Ukrainie nie tylko ścinano i deptano wysokie kłosy, a niszczono wszystko na polu do korzenia, aby nie nalało się narodowym świadomym kłosem; głodem morzono wsie, przywożono obcych do opustoszałych domów, modernizowano społeczeństwo. A dzisiaj ich dzieci oświadczają: „My tutaj się urodziliśmy, to nasza ziemia, trzeba modernizować gospodarkę, Konstytucję, cały nasz kraj”. Oni słusznie mówią, ale to nie argument, bo zapominają, że ich ojcowie, dziadowie czy pradziadowie przybyli tutaj w wojskowym taborze. My, Ukraińcy — jesteśmy jednym narodem, dlatego nie mogło być wielkiej różnicy językowo-kulturowej między Lwowem a Ługańskiem bez zewnętrznego kolosalnego asymilacyjno-kolonialnego nacisku, który dzisiaj szowiniści, neorewanżyści próbują zalegalizować, wyszukując procenty Rosjan, Polaków jako rzekomo europejskie podstawy kontynu-

Машинний переклад

Wołodymyr Wiatrowycz: „Znowu staczamy się w przeszłość”

Wołodymyr Wiatrowycz (ur. 1977) — historyk, publicysta, działacz społeczny. Ukończył wydział historyczny Uniwersytetu Lwowskiego. Kandydat nauk. Od 2002 do 2008 roku — wykładowca na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie lwowskim, naczelnik wydziału archiwalnego UIPN. Od października 2008 do marca 2010 roku — dyrektor Branżowego Państwowego Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Przewodniczący rady naukowej Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego (Lwów). Autor szeregu monografii z historii Ukrainy XX wieku. Materiały z odtajnionych przy udziale Wiatrowycza archiwów mogły być szeroko wykorzystywane przez badaczy i pisarzy. Sam Wiatrowycz na podstawie tych dokumentów napisał książkę „Historia z klauzulą tajności”, która co roku ukazywała się w Wydawnictwie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. A oto jego nowa praca — „Historia z klauzulą tajności. Nowe wątki”. Została wydana w ramach projektu „Nasza forma historii” — to wspólny program agencji artystycznej „Nasza forma”, Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego oraz wydawnictwa „Czasopys”. Prezentacja odbyła się niedawno podczas Drugiego Międzynarodowego Festiwalu „Książkowy Arsenał”. Właśnie tam rozmawialiśmy z autorem — o samej książce, o problemach odkrywania naszej, w wielu aspektach sfałszowanej, historii XX wieku. — Po monografiach naukowych sięgnął Pan po gatunek literatury popularnonaukowej. Z czego to wynika? — Historię trzeba przekazywać przeciętnemu czytelnikowi, bo wydania naukowe przeznaczone są przede wszystkim dla badaczy. Ale świadomość historyczną ludzi wydania naukowe kształtują w niewielkim stopniu, znacznie bardziej robią to media i literatura popularnonaukowa, gdzie za podstawę wzięto dokumenty, fakty. Autor musi pisać tę książkę w sposób przystępny i interesujący dla czytelnika. Wydanie pierwszej książki to odpowiedź na te wydarzenia, które zaczęły dziać się w państwie od przedostatniego roku. We wrześniu 2010 roku zatrzymano mojego kolegę, przyjaciela, lwowskiego historyka Rusłana Zabiłego i oskarżono go, że rzekomo ujawnia tajemnice państwowe. To znaczy, dokumenty z lat 40.—50. ogłoszono tajemnicą państwową i rozpoczęło się ściganie karne historyka. Wtedy postanowiłem pokazać ludziom, co właściwie znajduje się pod tą klauzulą „Tajne”. We wrześniu 2010 roku na stronie TSN założyłem rubrykę „Historia z klauzulą „Tajne”. W rzeczywistości pod tą klauzulą kryje się pamięć o totalitarnej epoce radzieckiej. To historia Ukrainy XX wieku, od 1918 do 1991 roku, w dokumentach KGB, nieznanych dotąd szerokiemu ogółowi. — Bohaterowie Pana nowej książki, podobnie jak poprzedniej, to ludzie o nieprzeciętnych i jednocześnie w czymś typowych dla tamtej totalitarnej epoki biografiach. — W książce jest wielu bohaterów. Jednym z nich jest owiany złą sławą dom w Charkowie, Dom Pisarzy „Słowo”. Tam w 1930 roku z radością osiedlała się cała ukraińska elita pisarska z przekonaniem, że właśnie tutaj zacznie się ich piękne, nowe życie. W rzeczywistości ten dom to jeden z symboli grozy totalitarnej epoki. Tutaj rzeczywiście mieszkali najsłynniejsi pisarze. Ale wśród żywych pozostało niewielu. Właśnie w tym domu w 1933 roku popełnił samobójstwo pisarz Mykoła Chwylowy. Niemal co wieczór na podwórze przyjeżdżał czarny „woronok”, ludzie w skórzanych płaszczach wchodzili na któreś piętro i zabierali mieszkańca kolejnego mieszkania na zawsze. Ludzie żyli w takim przerażeniu przez wiele lat, oczekując, że tym razem przyjadą właśnie po nich. Zginęło w łagrach lub zostało rozstrzelanych 33 pisarzy z tego domu, ponad 70 odbyło karę więzienia. Czekiści lat 30. żartobliwie nazywali ten dom „Domem wstępnego uwięzienia”. Mówili, że aby nie tracić paliwa, wystarczy postawić na tym domu kraty i strażnika przy wejściu, bo wszyscy mieszkańcy zasługują na areszt. — Tragiczne, czasem fantastyczne losy bohaterów Pana badań są warte tego, by pisać o tym utwory literackie, ekranizować je. — Takie utwory się pojawiają. Przypomnijmy chociaż „Czarnego kruka” Wasyla Szklara, „Muzeum porzuconych sekretów” Oksany Zabużko. Mamy nadzieję, że pojawią się filmy, seriale… — Jedna z poruszających opowieści nowej książki to rozdział o Natalii Szuchewycz, żonie głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza. — Ten szkic nazywa się „Pierwsza dama podziemia”. Bohaterka miała bowiem godność, wysokie wychowanie, kulturę. Ta osoba przeszła przez areszty, wojnę, zabrano jej dwoje dzieci, nie ominęło jej gestapo, NKWD. Mowa tam o jednym ciekawym wątku, kiedy NKWD urządziło dla Natalii Szuchewycz jedną z prowokacji (jak wiadomo, Natalia nie udzielała śledczym żadnych informacji o swoim mężu). Na drodze z Równego do Lwowa samochód, w którym wieziono aresztowaną Natalię, nagle się zepsuł. Tutaj, w lesie, napadła na nich bojówka powstańcza, zabili konwojenta Natalii. Nie trzeba dodawać, że „bojówka” była fałszywa, byli to przebrani czekiści, którzy zainscenizowali także „zabójstwo” konwojenta. Po tym fałszywi „powstańcy” dostarczyli Natalię do kryjówki, gdzie przesłuchiwali ją rzekomo funkcjonariusze służby bezpieczeństwa UPA. Żądali, aby opowiedziała coś o swoim mężu Romanie Szuchewyczu. Ale Natalia szybko „rozgryzła” tę prowokację i nie udzieliła wrogom żadnych informacji. Wtedy urządzili kolejną prowokację, kiedy to „powstańcom” Natalię odbili czekiści i ona ponownie trafiła do więzienia. Dalsze jej życie potoczyło się tragicznie. Nie zapominajmy, że mowa o inteligentnej dziewczynie, która wychowywała się w rodzinie księdza. Kiedy wróciła z zesłania do Lwowa, przez kilka lat była praktycznie bezdomna. Dopiero gdy wyszedł z więzienia jej syn Jurij Szuchewycz, przygarnął matkę. — Niedawno dziennikarze i opinia publiczna zjednoczyli się w walce przeciwko próbie przeforsowania przez parlament ustawy o tak zwanej zniesławieniu. Brał Pan aktywny udział w tym ruchu. — To, co obecnie się dzieje, to staczanie się w przeszłość. To wszystko już przeszliśmy. Za „zniesławienie” władzy radzieckiej zniszczono generację Rozstrzelanego Odrodzenia. Za „zniesławienie” w łagrze zmarł Wasyl Stus, siedzieli w więzieniu inni dysydenci. Ukraińcy muszą rozumieć, jak drogo kosztowała ich wolność słowa, aby ją oddać. Atak na wolność słowa dopiero się zaczyna, jest niemało chętnych, by zamknąć usta wolnemu słowu. To wszystko to pozostałości totalitaryzmu. Wspólnymi siłami ten atak udało się odeprzeć. Ale ci, którzy są u władzy, „próbują nas na ząb”: przejdzie czy nie przejdzie? U władzy są przecież bandyci, którzy pragną wszystko podporządkować sobie, rozumiejąc, że nie zostało im tak wiele czasu. Teraz nasza przyszłość zależy od naszej zorganizowania. I chciałoby się, aby te książki, które piszę, były o przeszłości, aby te lata 20.—30. się nie powtórzyły. — Czy materiały archiwalne są dostępne za tej władzy? — Uzyskanie ich nie jest łatwe. Na przykład, aby otrzymać sprawę do napisania jednego ze szkiców tej książki, złożyłem aż 4 pisma do SBU, dowodząc, że mam prawo pracować z tą sprawą. Najpierw powiedziano mi, że takiej sprawy w ogóle nie ma, choć dobrze wiedziałem, że jest. Potem mówiono o jakiejś ochronie informacji, a ja dowodziłem, że chodzi o priorytet interesów społecznych. Żyjemy w społeczeństwie, w którym dziennikarzy i historyków pozbawia się prawa do wykonywania zawodu. średnio uzgodnionych decyzji. Ukraiński parlament, z jego głosowaniem pod machnięcie ręki dyrygenta i kilkoma kartami, naiwnie demonstruje te procesy światowego parlamentaryzmu, które realizowane są przed wniesieniem do parlamentu i na ogół nie są wynoszone na zewnątrz. Dlatego zamiast łajać naszych wielozadaniowych głosujących, można jedynie współczuć dziecięcej naiwności ukraińskiego parlamentaryzmu. Robimy otwarcie to, co Europejczycy starannie ukrywają, zatem nasz parlamentaryzm nie jest gorszy, chyba że mamy za dużo zagranicznych lobbystów. Nie jesteśmy skrępowani stuletnią tradycją parlamentarną i właśnie dlatego mamy szansę wykonać szeroki krok naprzód — wprowadzić oszczędny parlament z elektronicznym systemem podejmowania decyzji, który zapewnia niespotykany na świecie demokratyzm. Korzyści są oczywiste — liczba deputowanych zmniejszy się wielokrotnie. Utrzymanie parlamentu zmniejszy się o miliony. Korupcja zostanie zwalczona, a nawet stanie się niemożliwa. Aktywność społeczna ludności wzrośnie, wszak każdy partyjniak i obywatel będzie mógł przez Internet wpływać na głosowanie za tymi czy innymi ustawami. Referenda staną się zbędne. Społeczeństwo stanie się całkowicie informacyjne, a zatem odporne na wpływy informacyjne. Dość kopiowania starych demokracji, którym przejście na proponowany supernowoczesny system przychodzi psychologicznie z trudem! Trzeba niezwłocznie wprowadzać ten system organizacji parlamentu. Decyzje będą podejmować osobistym głosowaniem oficjalni partyjni „naciskacze przycisków”, ale przygotowywać te decyzje będzie naród. Przenieśmy demokratyczną dyskusję z parlamentu do narodu, wykorzystując nowoczesne osiągnięcia technologii informacyjnych! Naród stanie się nie tylko nosicielem, ale i realizatorem całej pełni władzy, a parlament stanie się zwykłą maszyną, która tę wolę realizuje niemal za darmo. I realne szczęście będzie dla wszystkich już dziś. Eurosceptykom powiemy, że najważniejsza nie jest forma parlamentaryzmu, a realizacja całej pełni demokracji. To rzeczywiście byłoby piękne, gdyby nie było fantazją, która z pewnością nie spodoba się współczesnym nauczycielom demokracji. — Jaką lekcję powinna wyciągnąć obecna władza z naszej historii? — Żadna totalitarna władza, nawet z bardzo dużymi możliwościami, nie jest w stanie oprzeć się wolności słowa, tym ludziom, którzy walczą o zasady wolności. Jeszcze jedna lekcja, i nie tylko dla władzy — niemożliwe jest dzisiaj powtórzenie, skopiowanie przeszłości. Jeden ze szkiców książki poświęcony jest Tarasowi Bulbie-Borowcowi. Niezwykle silna, charyzmatyczna osobowość. Ale zbyt mocno fascynował się historią, zwłaszcza ruchem powstańczym lat 20., próbował odnowić go w latach 40. Lecz niestety przegrał, bo historia nie znosi powtórzeń, one zawsze przypominają jakąś farsę. To, co dzieje się teraz w Rosji, to karykatura ZSRR, a my kopiujemy Rosję. I nasza władza do niczego więcej nie jest zdolna. — Czy wielu ludzi w społeczeństwie jest zdolnych do walki? — Do aktywnych działań zdolne są jednostki. Ich sukces zależy od wsparcia społeczeństwa. W UPA było 30—40 tysięcy osób, a za wspieranie ruchu powstańczego represjonowano ponad milion. Właśnie takie wsparcie nieobojętnych pozwoliło UPA przeciwstawiać się systemowi przez ponad dziesięć lat. — Czy może Pan porównać proces odtajniania archiwów u nas i w Polsce? — W Polsce wszystkie archiwa byłych służb specjalnych przekazano do jednej instytucji — Instytutu Pamięci Narodowej. Analog jego, jak uważają, jest i na Ukrainie — to Instytut Pamięci Narodowej. Ale u nas jest tam zaledwie kilkudziesięciu pracowników, a w polskim instytucie 3 tysiące pracowników. Tam instytut ma przedstawicielstwa we wszystkich województwach, tylko w Warszawie 12 budynków, ogromne byłe magazyny wojskowe przerobiono na archiwa. Również ta placówka ma odpowiednie finansowanie. Wniosek z powyższego — Polacy naprawdę chcą przezwyciężyć totalitarną przeszłość. Na Ukrainie zaś nawet za poprzedniej władzy o takich skalach nie było mowy. Kiedy przyszedłem do pracy w archiwum SBU, pracowało tam zaledwie 30 osób, zwiększyłem etat niemal dwukrotnie i to już było wielkie osiągnięcie. Ale tam jest taki ogrom pracy, że to za mało. Na pomoc od obecnego kierownictwa państwa nawet nie liczymy, bo nie ma komu pomagać. Ale to nie znaczy, że nic nie powinniśmy robić. Teraz, kiedy władzę interesuje tylko wzbogacenie, nam, badaczom, opinii publicznej, potrzeba zintensyfikować wysiłki. I niemało tutaj się udaje. Na przykład upamiętnienie ofiar Hołodomoru odbywa się z udziałem społeczeństwa o wiele bardziej szczerze niż to, co przeprowadza władza, bo to potrzebne nie władzy, a właśnie nam. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Parlament bez pontiw

elektronicznego systemu komunikacji online. Każdy członek partii może przez Internet przesłać swoją propozycję i wariant decyzji, jak głosować. Ekspercka komisja partii przygotowuje kilka wariantów decyzji oraz propozycje udoskonalenia przedmiotu głosowania. Kierownicze szczyty partii, włącznie z kierownikami oblastnych organizacji, drogą głosowania online na stronie partii większością głosów podejmują decyzję. Następnie deputowany z ramienia partii naciska przycisk, czyli głosuje za decyzją przyjętą przez całą partię. Istotne jest to, że sympatycy spoza partii także mogą wyrazić własną propozycję na stronie partii, a ich wartościowe propozycje są uwzględniane. Wszystko to jest przejrzyste i dostępne dla użytkowników Internetu. Taki system istotnie zmniejsza liczbę posłów i gwarantuje pełnię demokracji. Próg wyborczy traci sens i zostaje zniesiony. Jeśli odrzucić żarty, współczesny parlament szybko traci sens jako parlament. Przekształca się w miejsce implementacji już gotowych, popę-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI

ci, ludzie autorytatywni w swojej dziedzinie. Jeszcze jedną ważną cechą projektu ustawy jest zmiana ekonomicznego mechanizmu funkcjonowania edukacji. Wprowadzenie finansowania zdobywania wykształcenia przez każde oddzielne dziecko, a nie przez poszczególne placówki oświatowe. To znaczy, wcielenie w życie zasady — pieniądze idą za człowiekiem. — Czy nie wydaje się Panu, że nasza edukacja jest dziś zbyt zbiurokratyzowana? Wykładowca uczelni wyższej musi wypełniać mnóstwo papierów, które nie przynoszą żadnej korzyści ani jemu, ani studentom. — Jeden z głównych kierunków naszych projektów ustaw to nadanie placówkom oświatowym autonomii finansowej, kadrowej i akademickiej, uwolnienie ich od tej niewiarygodnej wertykali, która skłania do biurokratycznego ucisku. Dziś nasz wykładowca ma największe obciążenie dydaktyczne (liczbę wykładów i zajęć seminaryjnych) w Europie. Oznacza to, że praktycznie nie pozostaje mu czasu na działalność naukową. A wykładowca uczelni wyższej, z reguły, powinien zajmować się badaniami naukowymi. Nawiasem mówiąc, jest to jedna z najważniejszych przyczyn, dla których nasze uniwersytety nie trafiają do międzynarodowych rankingów. Przecież jednym z ich wiodących kryteriów jest indeks cytowań pracowników uniwersytetu, czyli odniesienia do wyników takich badań w wiodących międzynarodowych czasopismach naukowych. Autonomia uczelni wyższych to podstawowa wartość w cywilizowanym świecie i proponujemy realne mechanizmy jej wprowadzenia w naszym kraju. — Niestety, obok prawdziwych naukowców — erudytów, inteligentów, intelektualistów coraz częściej zdarzają się po prostu prymitywni posiadacze odpowiedniego dyplomu o stopniu naukowym. Jak zahamować ten proces? — Właśnie dlatego należy zmienić proces nadawania stopni naukowych i nałożyć odpowiedzialność na wyspecjalizowane rady naukowe poszczególnych uniwersytetów. To one, a nie departament Ministerstwa, muszą odpowiadać za każdą poszczególną osobę, której nadają stopień naukowy. Narodowa Komisja ds. Regulacji w Sferze Edukacji i Nauki będzie regulować tryb tworzenia takich rad, a także rozstrzygać sporne sytuacje, które mogą powstać w ich pracy. Chcę podkreślić, że nie da się poprawić jednej sfery życia społeczeństwa, tej samej edukacji, jeśli nie zmienią się priorytety władzy. Jedynie zmiana podejścia do napełniania i podziału budżetu państwa, uwzględnienie przy tym prawdziwej roli i miejsca edukacji, mogą stworzyć warunki dla realnych zmian na lepsze. Rozmawiała Switłana OREŁ

Машинний переклад

W poszukiwaniu jedności

Petro ANTONENKO Opozycja idzie do wyborów czterema kolumnami, na listach partyjnych: „Batkiwszczyna” (przy udziale „Frontu Zmian” i kilku mniejszych partii), „Swoboda”, „UDAR” oraz „Nasza Ukraina” (wraz z UNP i KUN). Według prognoz opozycja zdobywa na listach znacznie więcej głosów niż władząca koalicja. Zresztą koalicji jako takiej już faktycznie nie ma. Ludowa Partia Łytwyna nie startuje. Drugi sojusznik regionałów — Partia Komunistyczna, jej wynik będzie znacznie skromniejszy, niż „malują” to tak zwane „badania socjologiczne”. I tu komunistom nie pomogą ani fałszywe „rankingi”, ani ogromna ilość prymitywnej agitacji, za którą z pewnością zapłacili oligarchowie, przeciwko którym rzekomo tak zawzięcie występują komuniści. Zatem opozycja zwycięża, ale… tylko na listach partyjnych. A przecież według nich wybieramy obecnie tylko połowę parlamentu, a to nieco więcej niż „połowa z połowy” mandatów Rady Najwyższej. Co do wyborów w okręgach jednomandatowych, opozycja ma tu znacznie trudniej. Pierwsza przyczyna jest oczywista: ordynacja wyborcza, jej interpretacja przez władzę, szalony nacisk administracyjny, mandaty w okręgach wulgarnie kupuje oligarchia. Druga przyczyna — brak jedności opozycji, który przejawił się w równoległym wysuwaniu przez partie po kilku kandydatów w okręgu. Największa siła — Zjednoczona opozycja „Batkiwszczyna”, wspólnie i uzgodnione ze „Swobodą”, wysunęła kandydatów niemal we wszystkich okręgach. Ale to samo zrobiła partia „UDAR”. A ponadto w kilkudziesięciu okręgach kandydatów wysunęła także „Nasza Ukraina”, zatem tu będzie aż po trzech kandydatów opozycji. Zrozumiałe, że taka sytuacja zwiększa szanse kandydatów władzy. Kierownictwo „Batkiwszczyny” i „UDARU” stale podkreślało potrzebę uzgodnienia wspólnych kandydatów w okręgach, a przeciągające się negocjacje na ten temat trwały nie jeden miesiąc. I oto w ostatnich dniach odbyły się nadzwyczajne zjazdy obu partii, na których wycofały swoich kandydatów w uzgodnionych okręgach. Ale to zaledwie niewiele. Partia „UDAR” wycofała 26 kandydatów w okręgach na rzecz „Batkiwszczyny”, a ponadto 6 — na rzecz samozgłoszonych, którzy startowali przy wsparciu tej samej opozycji. W odpowiedzi partia „Batkiwszczyna” wycofała z wyścigu 27 kandydatów w okręgach. Ale wciąż pozostało ponad półtorej setki okręgów, w których nie uzgodniono kandydatów i dublują się dwaj kandydaci obu partii. Można mieć nadzieję, że wsłuchają się w oświadczenie partii „UDAR”, w którym zaznaczono, że partia wychodzi „z zasady politycznej konkurencji i wzywa wyborców do poparcia demokratycznej siły, której stanowisko jest im bliższe”. Bardziej zdecydowany krok na rzecz zjednoczenia sił opozycyjnych wykonała Ukraińska Platforma Partia „Sobór”, ponieważ według wszystkich prognoz nie pokona ona 5-procentowego progu, dlatego postanowiła zejść z wyścigu, aby jej wyborcy oddali swoje głosy na inne siły opozycyjne. Partia wezwała do głosowania na „Batkiwszczynę”, „Swobodę”, „UDAR”. W Apelu tej siły politycznej do wyborców zaznaczono: „W tej sytuacji wszyscy odpowiedzialni obywatele powinni dołożyć maksimum wysiłków, aby ochronić państwo ukraińskie i naród ukraiński. Przed każdym obywatelem stoją dziś dwa zadania: ani jednego głosu dla władzy i jej komuno-oligarchicznego ogona, który wysysa soki z Ukrainy; maksymalna mobilizacja i jednomyślne poparcie dla tych sił politycznych, które z największym prawdopodobieństwem będą przeciwstawiać się władzy i stanowić jej przeciwwagę”. Partia wezwała także inne siły demokratyczne, które nie mają szans na wejście do parlamentu, do rezygnacji z wyścigu. Ale czy ktoś się do tego zastosuje? Wśród pozostałych partii, które pozostaną na karcie do głosowania (poza władzą i opozycją), przeważają bowiem wirtualne, techniczne partyjki. W poniedziałek CWK wykreśliła z wyborów zarówno partię „Sobór”, jak i kandydatów jednomandatowych odwołanych przez partie. Formalnie termin wycofania partii i kandydatów minął. Ale realnie ci, którzy naprawdę pragnęliby jedności demokratycznych, państwowotwórczych sił, wciąż mogą wezwać swoich wyborców do oddania głosów na innych kandydatów i partie.

Машинний переклад

Lilia Hrynewycz: „Niewykształconym społeczeństwem łatwiej zarządzać”

— Pani Lilio, obecnie wiele mówi się o stabilności, ale właśnie w edukacji jej brakuje: długo przygotowywano się do 12-letniego systemu nauczania — powrócono do 11 klas, ogłoszono priorytetowymi przy wstępie na uczelnie wyższe wyniki zewnętrznej niezależnej oceny absolwentów — znów zaczęto uwzględniać szereg innych czynników. Czy wychodzi to sprawie na dobre? — Sfera edukacji to dość znaczna liczba ludzi, dziś pracuje i uczy się w niej około dziesięciu milionów osób. Od tego, czy ta sfera jest priorytetowa dla władzy, w znacznym stopniu zależy rozwój kraju. Niestety, dziś edukacja znajduje się na marginesie zainteresowań władzy i wyraża się to zarówno w stosunku władzy do pracowników pedagogicznych, jak i w tym, jakie reformy przeprowadza obecne resortowe ministerstwo. Charakterystycznymi cechami tych reform stało się zaspokajanie interesów biznesowych wyższych urzędników poprzez różnorodne scentralizowane programy oraz oszczędzanie na edukacji na szczeblu lokalnym poprzez zamykanie placówek oświatowych. Według danych Państwowego Komitetu Statystyki w ciągu ostatnich dwóch lat zamknięto 700 placówek oświatowych! W tym samym czasie minister wciela własne przekonania ideologiczne w treść edukacji, pozwalając sobie na przepisywanie podręczników do historii, usuwanie pewnych faktów historycznych, nakłanianie do przejścia szkół z ukraińskiego na rosyjski język nauczania. Najwyraźniej dla tej władzy edukacja nie jest priorytetem, wręcz przeciwnie, jest ona zainteresowana jej upadkiem, bo niewykształconym społeczeństwem o wiele łatwiej zarządzać. Bardzo szkodzi edukacji brak ciągłości w polityce oświatowej podczas zmiany władzy w państwie. Branża znajduje się niemal w ciągłym stresie. Każda władza wdraża swoje reformy, bardzo często nieuzgodnione ze społeczeństwem. Szliśmy do 12-letniej szkoły, a nagle wysiłki dziewięciu lat pracy zniweczono i w celu oszczędności powrócono do 11-letniego systemu. Szkolnictwo wyższe jest nieustannie w gorączce: co roku zmieniają się warunki przyjęć, wprowadzane są nowe czynniki, które są zaliczane podczas wstępu obok wyników zewnętrznej niezależnej oceny. Nie sprzyja edukacji dążenie do centralizacji zarządzania nią, bezpośredniego wpływu na rektorów poprzez ręczny podział liczby miejsc zamówienia państwowego w zależności od poziomu lojalności wobec ministerstwa czy konkretnego ministra. Wszystko to nie jest charakterystyczne dla demokratycznego, wolnego społeczeństwa. Dlatego dla nas niezwykle ważne jest zaproponowanie realnych kroków, które poruszą sytuację w kierunku podniesienia jakości edukacji i rozszerzenia dostępu do niej. — Jakość edukacji to sprawa na tyle ważna, na ile skomplikowana. Jak można szybko wpłynąć na ten proces? — Jakość edukacji odbija się na jakości życia, wszak poziom wykształcenia jest związany z gotowością społeczeństwa do innowacji, a odpowiednio także ze wzrostem gospodarki. Świadczą o tym wszystkie międzynarodowe badania. Dziś system edukacji jest zorientowany na przekazanie dużej ilości wiedzy. Bardzo często ta wiedza nie jest wykorzystywana i szybko zapominana. Ale naprawdę jakościowa edukacja to taka, która rozwija człowieka i daje mu możliwość uczenia się przez całe życie, realizowania swoich zdolności, pomaga być konkurencyjnym na rynku pracy, a także pozwala stać się pełnowartościowym obywatelem swojego kraju, uświadamiając sobie własną tożsamość narodową i mając szacunek do godności innych ludzi. Zatem zadania jakościowej edukacji są bardziej wielopłaszczyznowe niż po prostu zbiór pewnych wiadomości i umiejętności, co dziś deklaruje resortowe ministerstwo. Właśnie na realizację tych zadań ukierunkowane są projekty ustaw w sprawach edukacji spośród osiemdziesięciu, które zaproponowała opozycja. Przygotowaliśmy projekty ustaw „O podstawach ustawodawstwa w sferze edukacji”, „O szkolnictwie wyższym”, „O polityce naukowej i naukowo-technicznej”, a także „O pierwszym miejscu pracy”. — Co jest zasadniczo nowe w tych projektach ustaw? — Wprowadzenie zewnętrznego systemu oceny jakości edukacji, a także odpowiedzialności za świadczenie niskiej jakości usług edukacyjnych może chronić konsumenta tych usług. Proponujemy stworzenie precedensu rozpatrzenia kwestii odpowiedzialności za świadczenie niskiej jakości edukacji. Ważne jest zrozumienie tego, że kluczową postacią w procesie edukacyjnym jest pracownik pedagogiczny. Bez zmiany w jego przygotowaniu, podnoszeniu kwalifikacji i statusie społecznym, realne zmiany w edukacji są niemożliwe do zrealizowania, niezależnie od tego, ile kupimy komputerów, autobusów szkolnych czy nowych ławek. Przez wszystkie lata, odkąd obowiązuje ustawa Ukrainy „O edukacji”, nie był w pełni wykonywany artykuł 57 w części dotyczącej wynagrodzenia pracowników pedagogicznych. Mało tego, władza usunęła stamtąd sformułowanie o tym, że średnie uposażenie zasadnicze pedagogów powinno być nie mniejsze niż średnie wynagrodzenie pracowników przemysłu. Uważamy, że trzeba przywrócić to sformułowanie i zapewnić takie wynagrodzenie pracowników pedagogicznych. Oprócz tego projekt ustawy proponuje pewne innowacje dotyczące podnoszenia kwalifikacji i ustalania kategorii kwalifikacyjnych nauczycielom. Wśród zasadniczo ważnych rzeczy jest zapis o realnym państwowo-społecznym zarządzaniu edukacją. Społeczność powinna mieć wpływ na to, co dzieje się w edukacji. Stąd wzmocniona odpowiedzialność i rola rad opiekuńczych i nadzorczych placówek oświatowych. Główne funkcje regulacyjne, które dziś ma Ministerstwo Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu, a mianowicie — licencjonowanie, akredytacja, nadawanie stopni naukowych, proponujemy przekazać niezależnemu organowi kolegialnemu — Narodowej Komisji ds. Regulacji w Sferze Edukacji i Nauki. Ten organ powinien być zatwierdzany przez Radę Najwyższą i podlegać Prezydentowi Ukrainy. Wypisaliśmy jasną procedurę rotacji członków tego organu, aby byli to niezależni eksperci. Na Kirovohradszczyźnie przebywała doradczyni ds. edukacji przewodniczącego rady Zjednoczonej Opozycji „Batkiwszczyna”, kandydatka nauk pedagogicznych Lilia Hrynewycz.

Машинний переклад

Od suwerenności językowej — do potworności. Czyż nie taką haniebną drogą „podąża” Ukraina jako państwo niepodległe?

Wasyl HEY, pisarz, zastępca przewodniczącego Wołyńskiej organizacji krajowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Zlegalizowane odstępstwo. Na zoranym przez rozmaitych przybłędów ukraińskim polu dość gęsto wyrasta chwast odstępstwa, wyparcia się własnej tożsamości, janczarstwa. A chodzić zgiętym, nie prostując zgiętego w niewoli kręgosłupa, a nawet kłaniając się zazdrosnemu sąsiadowi, wzięli za modę, niestety, niektórzy nasi państwowi włodarze. Jak nie wspomnieć obecnie, po oszukańczym uchwaleniu w parlamencie ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, sytuacji z niedalekiej przeszłości, kiedy pod szklaną kopułą Rady Najwyższej przewodniczył Iwan Płuszcz. Były działacz komunistyczny negatywnie zareagował na propozycję wniesienia do ustawy o wyborach deputowanych ludowych punktu o obowiązkowej znajomości przez nich języka państwowego. Swoje sprzeciwy, jak pamiętam, przewodniczący motywował tym, że do takiego poziomu suwerenności językowej my, rzekomo, jeszcze nie dorośliśmy. Ot tak. Władcy o małorosyjskiej mentalności jak ognia boją się słowa „ukrainizacja”. Podpisawszy pod koniec 1989 roku „Ustawę USRR o językach w Ukraińskiej SRR”, Przewodnicząca Prezydium Rady Najwyższej Wałentyna Szewczenko niedługo potem we Lwowie oświadczyła: „Ukrainizacji na Ukrainie nie będzie”. Z czasem ten „dewiz” niższości wzięli na uzbrojenie w swojej działalności także inni mężowie stanu. Podwójne standardy, podwójna moralność, obłuda i samoponiżenie stały się jakby normą w ukraińskiej polityce. W 1997 roku Prezydent Łeonid Kuczma potwierdził swoim podpisem zarządzenie o przeprowadzeniu akcji „Przekażmy potomnym nasz skarb — język ojczysty” i zaraz po tym wysyła oficjalne gratulacje z okazji pojawienia się jeszcze jednej rosyjskojęzycznej gazety na Ukrainie. I to przy tym, że obcojęzycznych mediów w naszym kraju jest niezwykle dużo. Obecnie można z pewnością stwierdzić, że do antykonstytucyjnej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” doprowadziło powszechne niewykonywanie poprzedniej ustawy językowej, większość artykułów której potwierdzała ukraińską państwowość w różnych sferach życia społecznego. To właśnie miała być ta ukrainizacja, której tak niektórzy z naszych włodarzy się boją. A tak nabrał obrotów mechanizm rusyfikacji. Doszło do tego, że na tak zwanym Pierwszym Narodowym, jak i innych naszych kanałach telewizyjnych, przeważa język obcy. Niemało audycji jeśli nie jest rosyjskojęzycznych, to dwujęzycznych, tworząc nie wiadomo po co mieszankę i mętlik, ozdobione takimi „perłami”, jak „zostaje u steru”, „nie mają oporu”, „napięcie walki” itd. Jeszcze dziesięć lat temu naczelnik głównego zarządu prasy i informacji Kijowskiej administracji państwowej W. Kuźmenko w wywiadzie dla czasopisma „Witchyzna” (nr 3—4, 2002) powiedział: „...Państwo ukraińskie straciło, w istocie, kontrolę nad zmianą form własności w rodzimej sferze informacyjnej. W niej dzisiaj pewnie dominuje wielki kapitał prywatny... z kryminalnymi domieszkami... Rosyjskie struktury biznesowe, powiedzmy, uporczywie wykupują akcje ukraińskich spółek telewizyjnych...”. Oto dlaczego bardzo często naruszane jest prawo obywateli Ukrainy do otrzymywania informacji w języku ojczystym. Wygląda na to, że takie naruszenie jest absolutnie obojętne autorom i zatwierdzającym ową niesławną „kiwałowską” ustawę. Więc co i kogo ona chroni, ta ustawa, podpisana przez Prezydenta wbrew protestom społeczeństwa kraju? Jeśli ma ona chronić obywateli narodowości rosyjskiej, których na Ukrainie, zgodnie ze spisem, jest nieco ponad 17%, to dlaczego już faktycznie pół Ukrainy ogłoszono rzekomo dwujęzyczną, a w rzeczywistości jednojęzyczną, rosyjskojęzyczną? Odpowiedź jest oczywista: ta ustawa została uchwalona na korzyść tych włodarzy, którzy albo nie są w stanie nauczyć się języka ukraińskiego, albo po prostu go ignorują, a także utwierdza ona w obecnym małorosyjskim statusie tych naszych „rosyjskojęzycznych”, którzy z pewnych okoliczności zmuszeni byli zrezygnować z języka ojczystego. Takie zjawisko, oczywiście, nie jest normalne. Wybitny Ukrainiec-mecenas Petro Jacyk, inicjator przeprowadzenia Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego, tak wypowiedział się w sprawie językowego odstępstwa Ukraińców: „To nie brzmi naturalnie, z zewnątrz brzmi to tak, jakby psy miauczały”. Jeśli wyobrazić sobie, że psy miauczą, a koty szczekają, to jest to nie co innego, jak potworność. I taka potworność, rezygnacja znacznej części Ukraińców z języka ojczystego, choć jak to dziwne i nienaturalne, jest legalizowana i stabilizowana. Teraz ci, którzy woleliby zrzucić z siebie nie na nich szytą językową odzież i stać się samymi sobą, takiej możliwości nie mają. A w jakim położeniu znaleźli się kierownicy krajowych i lokalnych organów władzy w ukraińskojęzycznej części państwa? Oni przecież nie mogą powiedzieć, że nie kochają języka ojczystego, jednocześnie i „linię partii” zmuszeni są wspierać, tej partii, w imieniu której i rzucona została „w lud”, na społeczne rozbicie ustawa językowa. Czyż nie dziwna, nie potworna jest taka rozdwojenność? Już pierwsze dni „działania” tej ustawy ujawniły jej faktyczne zaprogramowanie na swoiste „babilońskie pomieszanie języków”, na rozłamy i pęknięcia w ciele państwowym Ukrainy. A to wyraźne zagrożenie dla jej niepodległości. Bohdan DIDYCZ, wieś Jaryniwka, rejon bereźniewski, obwód rówieński. Szanowna redakcjo „Słowa Proświty”! Przeczytałem wiele materiałów o Ogólnoukraińskim forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”, wydrukowanych w naszej ulubionej gazecie. Ze wszystkich najbardziej spodobały mi się wystąpienia Wołodymyra Wasylenki oraz Patriarchy UCP KP Filareta. W innych — konstatacja faktów, ogólne frazy, cytaty znanych i nie bardzo ludzi. My znowu nie zdążyliśmy, pociąg odjechał i potrzebne są nadludzkie wysiłki, aby go zatrzymać. Chcę zapytać szanownych akademików, profesorów, pisarzy, deputowanych ludowych: „Kto jest nosicielem języka ukraińskiego?”. Odpowiedź jest niezaprzeczalna: „Ukrainiec”. Wtedy nasze... Nie bez powodu dokonano tak otwarcie bezczelnego ataku nie tylko na język, ale i na nasze dusze. Przecież przez długi czas nikt, zdaje się, nie myślał przestrzegać ani 10. artykułu Konstytucji Ukrainy, ani obowiązującego ustawodawstwa językowego. Wołyńska organizacja krajowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wielokrotnie zwracała się w sprawie przestrzegania w obwodzie Ustawy o językach do czołowych przedstawicieli władzy, lecz zamiast rzeczowej reakcji otrzymywała biurokratyczne odpowiedzi wymijające, a bywało i tak, że ci, do których się zwracano, odgradzali się milczeniem, a co za tym idzie – jawną obojętnością wobec problemu. 24 lipca 2003 roku w gazecie „Wołyń” wydrukowano list otwarty do ówczesnego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej A. Francuza oraz łuckiego mera A. Krywyckiego pt. „Rodzinnemu miastu — ukraińskie oblicze”, podpisany przez 16 kierowników obwodowych organizacji społecznych i partii. W liście wyrażano zaniepokojenie nieatrakcyjną sytuacją językową w obwodzie i Łucku, narzucaniem mieszkańcom regionu surogatów tak zwanej kultury masowej. Lecz rzeczowej reakcji, a tym bardziej jakiegokolwiek wpływu władz na sytuację, nie było. 29 września 2006 roku Związek Pisarzy oraz „Proświta” Wołynia wysłali do łuckiego mera B. Szyby artykuł, opublikowany w tej samej gazecie obwodowej „Wołyń”, o rażących naruszeniach obowiązującego ustawodawstwa językowego w sferze reklamy i informacji Łucka. Wkrótce temat ten został naświetlony w ogólnoukraińskiej gazecie „Słowo Proświty”. W odpowiedzi — odpowiedź wymijająca na całe… cztery linijki z informacją o tym, że dla rozwiązania tego problemu rada miejska utworzy specjalną komisję. Omówić problem komisja oczywiście może, ale nic więcej. A żeby ostrzec lub ukarać naruszających Ustawę, trzeba jednak „władzę użyć”. A jak tę władzę zastosować, kiedy naruszający to majętni ludzie interesu? W przededniu 20-lecia Ustawy o językach, 7 grudnia 2009 roku — pisemne zwrócenie się, podpisane przez 21 członków „Proświty” (pisarzy, artystów, naukowców) do trzech wołyńskich przywódców — przewodniczącego obwodowej administracji państwowej M. J. Romaniuka, przewodniczącego rady obwodowej A. P. Hryciuka oraz łuckiego mera B. P. Szyby. W piśmie na siedmiu stronach maszynopisu nie tylko przytoczono konkretne fakty, delikatnie mówiąc, braku szacunku do języka ojczystego i ustawodawstwa, ale także wniesiono konkretne propozycje dotyczące realnego wpływu na sytuację. Wygląda na to, że to pismo zaskoczyło szanownych przewodniczących i było skazane, najwyraźniej, na „zero uwagi”, ponieważ przez cztery miesiące nikt na nie nie reagował. I dopiero po odpowiednim piśmie do prokuratora obwodu „Proświta” otrzymała odpowiedzi, w których mowa była o tym, jakie programy dotyczące rozwoju języka ukraińskiego są przyjmowane w obwodzie, lecz ani jednego niegramatycznego szyldu w mieście nie zdjęto, nie mówiąc już o tych, które wykonano z naruszeniem Ustawy. Jeszcze jedną próbę poruszenia w duszach władzy struny nieobojętności wobec tego nie tylko językowego, ale ogólnopaństwowego, narodotwórczego problemu podjęto 18 lipca 2011 roku. List z konkretnymi faktami językowego nieładu w naszym kraju wysłano do przewodniczącego obwodowej administracji państwowej B. P. Kłymczuka. Ale z Kijowskiego Majdanu list przekierowano na ulicę Bohdana Chmielnickiego, do łuckiego mera. Stamtąd — kolejne dzieło sztuki biurokratycznej. Mimo że zastępca nowo wybranego mera M. J. Romaniuka — S. J. Krawczuk na posiedzeniu rady wołyńskiej „Proświty” obiecał wziąć tę kwestię pod osobistą uwagę. Nasze miasto nadal „zarasta językowym chwastem”, jak pisała 28 lipca 2009 roku gazeta „Wołyń”. Takie wrażenie, że te wszystkie „Jasminy”, „Wołyńtabaki”, „Zalogowa kasa”, „Tipografija” — to nie tylko przejaw niegramatyczności niektórych kierowników i handlowców, ale sposób poniżania nas, Ukraińców, na naszej ojczystej ziemi, w rodzinnym mieście. A i my z wami, drodzy wołyniacy, chyba jesteśmy zbyt nienaturalnie obojętni na niestrawną językową mieszankę, którą nas karmią, i od czasów hetmańszczyzny do pierwszego prezydenta Krawczuka oraz, z woli losu, prezydentów Juszczenki i Janukowycza panuje zdrada. Pierwszego i ostatniego można nazwać zdrajcami w połowie — bo prawie nie kryli się ze swoimi haniebnymi planami i nawet przed Konstytucją oraz Ewangelią Ostrogską nie ukrywali swojego antyukraińskiego wnętrza. Na ich tle zdrada Juszczenki jest „szczególnie ciężka”. Złamano obietnice dane w Forosie, nie dotrzymujemy słowa przed Europą, Ameryką, światową wspólnotą. Zdradzono Majdan — od Wschodu do Zachodu, zdradzono nas z wami. I myśmy na to pozwolili. Bardzo szybko zaczniemy tracić ziemię, już czas na jej sprzedaż. Co w domu, przez telewizję, i na ulicach miast. Język i naród — niezniszczalne „Daremnie pyta rada Cała zasmucona Ukraina święta, Umęczona. Zaniedbali synowie Rodną mowę, Nie tamtędy oni Gną głowę, Na zyski gęste Ziewając, I kieszenie tłuste Napychając”. To Pawło Hrabowski, rok 94. przedostatniego, XIX wieku. A jak współcześnie brzmią te wersy poety-bojownika o lepszy los narodu! Zaniedbali mowę „synowie”, lecz nie zaniedbał naród. Dlatego warto przypomnieć nam wszystkim, a przede wszystkim najwyższym obłudnikom-ukrainofobom, którzy drapieżnie zamachują się na Boży dar naszego języka, odważne wystąpienie w obronie ojczystego słowa wybitnego ukraińskiego poety Andrija Malyszki, który w 1965 roku, na pogrzebie pobratymca Wołodymyra Sosiury, oświadczył: „Niech ignoranci nie czekają na zniknięcie języka ukraińskiego i narodu ukraińskiego. Są one niezniszczalne”. U podstaw tego żarliwego przekonania, tej wiary — godna podziwu wytrwałość naszego narodu przeciwko twardym i okrutnym próbom jego asymilacji ze strony najeźdźców-zdobywców. Pomimo ponad trzystuletniej niewoli, zdołał on zachować swoją tożsamość narodową, wytrwać w niełatwej, ofiarnej walce o prawo do posiadania swojego słowa i wolnego, godnego życia. Ta walka o Ukrainę trwa i dzisiaj. Czyż to nie absurdalna, nie potworna rzeczywistość, gdy w dwudziestym drugim roku Niepodległości musimy bronić się przed tymi, których rzekomo demokratycznie wybrano jako elitarnych przedstawicieli do tworzenia podstaw ustawodawczych państwa? Naukowa, twórcza elita kraju powiedziała stanowcze „nie!” oszukańczym manipulacjom wokół języka państwowego, a władczy buldożer ukrainofobów nie zatrzymuje się, kontynuuje marsz, by zniekształcić ukraińską duszę. Dlatego wiarę swoją w niezniszczalność języka i narodu musimy wzmacniać, wspierać, po pierwsze, ciągłym oporem wobec antykonstytucyjnej, bezprawnej, coraz bardziej bezczelnej rusyfikacji ze strony pożeraczy narodowej przestrzeni informacyjnej, a po drugie — sami chronić swój język przed surżykizacją i wulgaryzacją. Przeciwwagą dla antynarodowej ustawy, „przepchniętej” publicznie w sposób manipulacyjny, u każdego z nas, Ukraińców, w naszych sercach i duszach jest prawo wierności ojczystemu słowu. Nie udało się go zniszczyć ani carskim satrapom, ani wodzom epoki sowieckiej. Nie uda się tego zrobić i wałujewczykom naszych czasów. zrobiono, aby jej efektywnym właścicielem stał się Ukrainiec? Jeśli znowu wszystko będzie puszczane płazem, to od połowy 2013 roku rozpocznie się masowe wykupywanie ziemi przez zagraniczne firmy i obywateli. Warto zainicjować referendum „W obronie ukraińskiej ziemi i państwowości”. Zatem dopóki nasi generałowie nie będą znali swoich żołnierzy z twarzy, będą odgradzać się od ich potrzeb i problemów murem parlamentarnym lub chińskim, nic z tego nie wyjdzie. Wymrzemy jak muchy i nie będzie komu rozmawiać w języku ukraińskim, nawet jeśli nasz język pomimo naszej bezczynności przetrwa. Zatem, troszcząc się o język, dbajmy i chrońmy przede wszystkim jego nosiciela. Broniąc państwa, myślmy o każdym obywatelu, który w tym państwie żyje.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Bronić nosiciela języka!!

pierwszym zadaniem jest bronić Ukraińca, nosiciela języka ukraińskiego, nosiciela państwowości. Bronić tak, jak robią to „nasi wrogowie”. Przypomnijmy sobie drogowego Szwecia: zanim zdjęto mu pagony za obrażanie języka ukraińskiego, „piąta kolumna” podniosła krzyk wokół legalności jego zwolnienia. Szybko załatwiono mu pracę, dając możliwość beztroskiego życia i hańbienia języka naszych i waszych ojców — szewców, krawców, Ukraińców. Czy choć jeden Ukrainiec odczuł na sobie taką ochronę? Nie przypominam sobie. Czy Juszczenko zainteresował się tym, co dzisiaj dzieje się z ludźmi, którzy organizowali i zabezpieczali Majdan 2004 roku? Jeszcze za „czystorękiego” prezydenta i „naszej” pomarańczowej ekipy zaczęły się nominacje na stanowiska nie nawet takich samych, lecz dokładnie tych samych ludzi, których Majdan zmusił przejść korytarzami hańby. Kto szuka przykładów, niech przyjedzie na Rówieńszczyznę. Rezultat — ciągłe zwolnienia, represje, pretekstowe zarzuty, sprawy karne, zrujnowane losy… Czy ktoś się wstawił? Nie! Tymczasem kształtuje się wyraźny drogowskaz dla naszej młodzieży: Donieck, Jenakijewe, Makiejewka… Oni są kuźnią kadr. Oni rządzą balem. Zapewnia im się stanowiska, pensje, mieszkania. Są wszędzie: siedmiomilowymi krokami rozszerza się „doniecki” duch, mentalność, kryminał. Oni „swoich” nie porzucają. A my? W naszym zdemoralizowanym kraju

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ukraińcom Ługańszczyzny: „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba, albo rozmowy o tym, co boli”, „Zew silnego czynu”, „Jeśli jesteśmy, to gdzie?” i inne, zorganizowała wieloletnia bibliotekarka centrum „Odrodzenie”, członkini Zarządu obwodowej „Proświty” Walentyna Bonar. Wśród książek znajduje się zbiór prac naukowych, artykułów i wspomnień o wybitnym rodaku, wydany w ubiegłym roku przez Wydawnictwo „Proświta” — „Życie i czyn Anatolija Pohribnego”. Z referatami wystąpili przewodniczący Ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha, sekretarz odpowiedzialna, pedagog Dora Tymoszewska oraz znany literaturoznawca i krajoznawca, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołeksij Neżywy. W szczególności Wołodymyr Fedorowycz opowiedział o najważniejszych stronach biografii Anatolija Pohribnego, jego kształtowaniu się jako patriotycznego naukowca i dziennikarza, który jeszcze w czasach radzieckich starał się siać ziarna ukraińskiej prawdy,

Машинний переклад

Mieszkańcy Ługańska uczcili pamięć Narodowego Profesora

ROK ANATOLIJA POHRIBNEGO W dniu piątej rocznicy odejścia do lepszego świata wybitnego ukraińskiego uczonego-językoznawcy, profesora, publicysty, działacza społeczno-politycznego i państwowego, zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Anatolija Pohribnego, ługańscy proświcianie zebrali się w pomieszczeniu Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie”, aby uczcić wielkiego Ukraińca, który wielokrotnie odwiedzał Ługańszczyznę, gdzie mieszka jego rodzona siostra. Wieczór pamięci prowadził przewodniczący Ługańskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświty” Wołodymyr Semystiaha. Nawiasem mówiąc, rok 2012 Centralny i Ługański Obwodowy Zarząd „Proświty” ogłosił Rokiem Anatolija Pohribnego. W sali liczne portrety Anatolija Hryhorowycza. Wystawę jego książek, dobrze znanych świadomym XIII MIĘDZYNARODOWY KONKURS JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO IM. PETRA JACYKA — Wołodymyrze Antonowyczu, XIII konkurs rozpoczyna się w bodaj najtrudniejszych warunkach niż wszystkie poprzednie — uchwalenie haniebnej ustawy językowej, społeczeństwo zajęte wyborami, kryzys gospodarczy… Jednym słowem, trzynaście to liczba nie najlepsza. Czy wierzy Pan w złe liczby i w to, że kolejny konkurs rozpocznie się w terminie i odbędzie się z sukcesem, tak jak wszystkie poprzednie? — Złe liczby nie istnieją. Istnieje zła organizacja i nieodpowiedzialne podejście do sprawy. A nasz konkurs był od samego początku zaplanowany tak solidnie i fachowo, że w wielkim rozrachunku nie mogły mu zaszkodzić ani różne sytuacje, ani kierownicy wszystkich szczebli. Czego w naszym konkursie tylko nie było: i wysokie nagrody za pierwsze miejsca w etapie krajowym nazywano niepedagogicznymi, i pieniądze mecenasów próbowano rozkradać, i projekt chciano upolitycznić… Konkurs mógł nawet zakończyć swoje istnienie — ponieważ minister Tabacznyk nie podpisał rozkazu o starcie kolejnego konkursu, ale wtedy opór oświatowców, a przede wszystkim organizatorów i uczestników, był tak odczuwalny, że trzeba było ustąpić: Ministerstwo wydało pismo. Obecnie mamy XIII turniej językowy i rozpocznie się on jak zawsze — 9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Tego dnia miliony uczniów i studentów napiszą dyktando. Ktoś pod dyktando nauczyciela, a ktoś — pod dyktando o pracy Anatolija Hryhorowycza na stanowisku zastępcy ministra oświaty Ukrainy w pierwszych latach odrodzonej państwowości narodowej. Akcentował to, że Anatolij Pohribny wielokrotnie występował w sali Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie”. Szczególnie zapamiętało się społeczności proświciańskiej spotkanie z nim 26 marca 2002 roku, kiedy szanowanemu gościowi nawet nie wystarczyło książek, aby podarować wszystkim chętnym mieszkańcom Ługańska. Wśród obecnych na sali było wielu studentów (przyszłych dziennikarzy) bazowego proświciańskiego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Dora Tymoszewska zwróciła uwagę na pedagogiczne aspekty działalności Anatolija Pohribnego — jego wieloletnie przewodniczenie w Ogólnoukraińskim Towarzystwie Pedagogicznym im. H. Waszczenki, pracę na niwie edukacji uniwersyteckiej i szkolnej. Pan Ołeksa podkreślił przebogaty dorobek literaturoznawczy Anatolija Hryhorowycza, jego gruntowne badania życia, twórczości literackiej i spuścizny pedagogicznej Borysa Hrinczenki. Dziewiątoklasistka Ługańskiego ukraińskojęzycznego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego nr 59 Oksana Neżywa przedstawiła referat o narodowoochronnej istocie twórczości publicystycznej i działalności społecznej Anatolija Pohribnego, podkreślając, że jego konsekwentna i szczera postawa patriotyczna jest drogowskazem dla nowego pokolenia rodaków. Aktywnymi uczestnikami wieczoru byli też inni uczniowie Ługańskiego ZEW nr 59 (jednej z trzech ukraińskojęzycznych szkół ogólnokształcących centrum obwodowego) na czele z ich nauczycielką, przewodniczącą Artemiwskiego w m. Ługańsku rejonowego zjednoczenia proświciańskiego Ołeną Iszczuk. Wrażeniami z artykułu publicystycznego „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba” podzieliła się studentka I roku Ługańskiego Kolegium Budownictwa, Ekonomii i Prawa Inna Demczenko. O stworzonym przez Anatolija Pohribnego w Ukraińskim Radiu Narodowym autorskim programie „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba” opowiedział członek Zarządu Ługańskiego ZO „Proświty” Jurij Kisełow. Pan Jurij podkreślił również jego niezwykłą ludzkość i prostotę w codziennych kontaktach — jakiekolwiek stanowiska zajmował Anatolij Pohribny, którego jeszcze za życia całkowicie zasłużenie nazywano Narodowym Profesorem, zawsze pozostawał sobą. Reportaż z akcji został wyemitowany w obwodowym radiu państwowym w niedzielnym programie „Czas ukraiński”. Nasi rodacy stale wspominają jasne imię Anatolija Pohribnego i jego czyny, starają się naśladować jego patriotyczne ideały, wcielać je w życie społeczne Ługańszczyzny. Biuro prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, fundusz nagród, duże sumy, i obecnie przelało środki na nagrody w XIII konkursie. Właśnie na takich darczyńcach, którzy kierują się wysokimi patriotycznymi imperatywami, opiera się nasz maraton, ponieważ państwo konkursu nie finansuje. Jedyną pomocą finansową jest 14 stypendiów prezydenckich dla zwycięzców zmagań językowych. Dobrze, że obwodowe kuratoria oświaty wzięły na siebie koszty przejazdu i wyżywienia dzieci. — Wokół konkursu zawsze jest duży aktyw społeczny. Czasami widzimy tam również deputowanych ludowych. Kogo z Pańskich współpracowników chciałby Pan wymienić? — Przewodniczącego Rady Nadzorczej konkursu, a zarazem przewodniczącego zarządu Narodowego Związku Pisarzy Wiktora Baranowa, jego zastępców — językoznawców Irynę Farion i Tarasa Marusyka, a także pisarza Serhija Grabara. W skład rady opiekuńczej konkursu wchodzą Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, akademicy Jarosław Jackiw, Wasyl Kremen i Mykoła Żulynski, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Pawło Mowczan, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Lubow Hołota oraz redaktor «Literackiej Ukrainy» Serhij Kozak. Wspierają nas w całej Ukrainie pedagodzy-patrioci, którzy pracują w projekcie jako wolontariusze, nie żądając za to ani tytułów, ani honorariów. Bez nich takie przedsięwzięcie byłoby po prostu nie do udźwignięcia. To ich wielkie zwycięstwo, ich wkład w budowę państwa. Rozmawiała Switłana KORONENKO

Машинний переклад

Wołodymyr Zahorij: „Tym razem w Równem…”

Krajowego Radia. Zrozumiałe, że nie wszyscy otrzymają „celująco”. Ale najważniejszy jest udział! Im więcej ludzi przyłączy się do naszego konkursu, im większy rozgłos on zyska, tym potężniejsza będzie nasza ukraińska solidarność w obronie języka ukraińskiego. — Jak i gdzie rozpocznie się turniej językowy? — W Równem, na ojczyźnie Ułasa Samczuka. Mamy zaproszenie od kierowników obwodowej administracji państwowej i obwodowej rady. Naczelnik wydziału oświaty Iwan Wietrow zaprosił wykonawczego dyrektora Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczącego rady koordynacyjnej konkursu Michajła Słaboszpyckiego, aby omówić format tego wydarzenia. To świadczy o poważnej odpowiedzialności kierownictwa obwodu za przygotowanie do otwarcia patriotycznego maratonu językowego na jego- Wołodymyr Zahorij — przewodniczący Rady Nadzorczej Akcyjnej Spółki „Firma Farmaceutyczna «Darnica»”, doktor nauk farmaceutycznych, profesor, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów. go „terytorium”. W tym jest coś symbolicznego, co daje sygnał całej Ukrainie: konkurs zostaje ogłoszony otwartym! W różnych obwodach działo się to na różne sposoby. Schematycznie, bez twórczego podejścia, zawody językowe otwierano w Zaporożu i Mikołajowie, a wyjątkowo jasno wyglądało to we Lwowie, Kirowohradzie, Czernihowie, Czerniowcach i szczególnie na Zakarpaciu. Wygląda na to, że w Równem również mają dobre ambicje. Nawiasem mówiąc, właśnie na Równeńszczyźnie wszystkie szkoły są ukraińskie! Teraz w sprawie konkursu z języka ukraińskiego. 8 listopada odbędą się uroczystości w Ostrogskiej Akademii. Nagrodzimy cennymi upominkami i bibliotecznymi zestawami tych studentów, którzy wykazali dobrą znajomość języka ukraińskiego w poprzednich turniejach (a studenci tej uczelni prawie co roku znajdują się wśród zwycięzców lub laureatów konkursu na ogólnokrajowym poziomie). Następnego dnia stołeczni pisarze, którzy będą w naszej delegacji, a także ich równeńscy koledzy pójdą do szkół, aby przeprowadzić swoje autorskie lekcje literatury i języka ojczystego. A już o 12.00 odbędzie się święto otwarcia konkursu w obwodowym mu-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ska lub inni moi bliscy znajomi i przyjaciele. A kto by nakręcił filmy „Studnia dla spragnionych”, „Kamienny krzyż”, „Zaginiona gramota”? Są one stale wyświetlane, ludzie do nich lgną. Nie mówię już o swoich wierszach, poematach, sztukach, artykułach. To nieustanna praca, zawsze starałem się odnajdywać to, co najbardziej mnie pociągało. Nigdy nie zamierzałem być bohaterem czy dysydentem, to leży trochę z boku, poza granicami mojego istnienia. Lecz kiedy zaistniała nowa sytuacja, nikt nie stworzył Muzeum Szestdziesiątników. Stanąłem na czele rady nadzorczej i dzięki mojemu dobremu przyjacielowi Leonidowi Nowochatce, który pracuje jako zastępca przewodniczącego Kijowskiej Administracji Ołeksandra Popowa, daliśmy życie temu muzeum. Nikt przez 18 lat go nie podniósł, wszyscy tłukli się czołami, krzyczeli na siebie, rozdzierali szaty, a pożytku nie było. To jest ta konkretna praca, którą trzeba wcielać w życie. Efektywna praca jest dla mnie wszystkim. — Czy w społeczeństwie istnieje zainteresowanie poezją? — Zainteresowanie poezją i w ogóle kulturą jest coraz niższe. Zilustruję to na przykładzie wspomnianego już wieczoru Leonida Czerewatenki. Razem z moim przyjacielem Petrem Perebyjnisem dużo rozmawialiśmy o współczesnej poezji i szukaliśmy w niej miejsca dla Leonida Czerewatenki. Byliśmy oburzeni, że na ten wieczór przyszło około czterdziestu osób. To w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej! Myślałem, że będzie tam tłum, ludzi — morze, przyjdzie młodzież, będą okrzyki oburzenia i aprobaty, wszystko tak, jak przystało na audytorium studenckie. Nie sprawdziło się. Zapytałem, czy w akademii jest jakaś filologia, nauczyciele, czy jest katedra języka ukraińskiego lub niemieckiego, bo Leonid Czerewatenko dużo tłumaczy z niemieckiego, od Goethego po Bertolta Brechta. Bardzo liczyłem na aktywność. A przyszli tylko pisarze ze Związku oraz przyjaciele Leonida. — Byłem w Polsce na premierze spektaklu w teatrze. I nagle ktoś przypadkiem zobaczył reżysera filmowego Jerzego Hoffmana, który cichutko gdzieś się ukrył. W przerwie cała sala wstała i zaczęła mu bić brawo. A zatem Polska ma szacunek dla swoich luminarzy. A nasza młodzież jest bierna i nieokazująca szacunku. — Taką ją wychowują, i to w tej samej Mohylance. Czy tam wychowują ukraińskich patriotów? Czy tam przychodzą na spotkania wykładowcy, kiedy przyjeżdża znany historyk, artysta czy pisarz? Czy oni prowadzą studentów i mówią: „Patrzcie, mamy szczęście obcować z interesującą osobistoś-

Машинний переклад

Ivan Dracz: „Mój priorytet to efektywna praca”

Ivan Dracz — i tym wszystko powiedziano. Wielki Poeta, który w sobie pomieścił scenarzystę filmowego, dramaturga, tłumacza. Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, nigdy nie spoczął na laurach. Wszechobecny i życzliwy, antypod obojętności, jego ręka zawsze na pulsie czasu. Wszakże czy nie dokładniej byłoby powiedzieć, że jego serce jest tonometrem czasu… 17 października Iwanowi Fedorowyczowi stuknęło 76 lat. Redakcja przyłącza się do gratulacji dla swojego ulubionego Poety i Autora. Z rosy i wody! — Iwanie Fedorowyczu, lata i doświadczenie zmuszają do filtrowania bieżących spraw. Jakie priorytety wyznaczył Pan sobie obecnie? Co Pan kategorycznie odrzuca? Na czym jest Pan skupiony? — Nic nie odrzucam, po prostu żyję tak, jak się żyje. Oto na przykład prowadziłem wieczór swojego przyjaciela Leonida Czerewatenki w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Zatem trzeba było przeczytać jego książkę „Zaklęte żelazo”. Potężna, głęboka książka. Znam Czerewatenkę zarówno jako archeologa, jak i jako filmowca. Za film o Olżyczu wraz z reżyserem otrzymał Nagrodę Szewczenkowską. Inne niuanse. Przygotowuję książkę na stulecie Andrija Malyszki. Wiosną tego roku byłem w wydawnictwie „Koło” (m. Drohobycz) i namówiłem ich, że trzeba wydać książkę. Mój przyjaciel Jewhen Pszenycznyj dobrał wiersze, a ja piszę przedmowę o Andriju Malyszce, którego znałem i kochałem. A jeszcze przed tym skończyłem przedmowę do wydania Witalija Ablicowa o Ołesiu Honczarze i Juriju Szewelow-Szereszu. W „Folio” ujrzała światło dzienne książka „Siwym koniem”. Teraz przygotowuję tam drugi zbiór swoich poezji. Dziesięciotomowe wydanie ma się ukazać w tym samym wydawnictwie. Dzięki Bogu, że praca jest i że ludzie na nią ode mnie czekają. — Obecnie zbyt trudno przebić się młodym pisarzom (poetom w ogóle nie ma dokąd się przebijać, bo poezji prawie nie drukują). A Pan, koryfeusz, uwieńczony odznaczeniami i nagrodami, przed jakimi ścianami czasem Pan staje, kiedy ani autorytet, ani szacunek społeczeństwa nie działają? — Trzy lata temu zginął mój syn. I jakkolwiek nie próbuję dojść (kto? za co? kiedy? jak? gdzie?), do tej pory nie mogę tego zrobić. Choć obiecywali mi i Juszczenko, i Tymoszenko, i obecny Prezydent. Stoi ta straszna ściana, która składa się z prokuratury, milicji, medycyny itd., czyli na przeszkodzie stoi okrutny system władzy. Tego państwa inaczej jak bandyckim nazwać nie mogę, bo tak właśnie jest. Ale to nasze państwo. Musimy robić wszystko, żeby stało się ludzkie i porządne. — Pojawiały się zarzuty, że istnieje bezkompromisowa droga Wasyla Stusa i kompromisowa droga Iwana Dracza. Niektórzy do tej pory nie mogą wybaczyć Panu listu pokutnego z 1966 roku. Jak Pan to skomentuje? — Zawsze starałem się, kiedy pojawiała się ta czy inna sytuacja, skłaniać się ku możliwości robienia czegokolwiek. Gdybym był bezkompromisowy, to byłbym tam, gdzie Wasyl Stus, Iwan Switłyczny, Ałła Horska. Oni tego nie robią. Tam jest tak zwana wolność: chcesz — idź, a nie chcesz — nie idź. Prościej gdzieś przy piwie gadać, a nie włączać swoją głowę, żeby trochę zwoje mózgowe się pokręciły. Oto w czym bieda. I sprawa nie tylko w tym, że winna jest nasza władza, bo obojętne jest urzędnikom, prezydentowi, urzędnikom państwowym. Winni jesteśmy my sami. Oto byłem w Operze na wieczorze pamięci śpiewaka Sołowjanenki — 80 lat skończyłoby się Anatolijowi Borysowyczowi. Był moim sąsiadem na Suworowa. Wystąpili minister kultury, ambasador Włoch. To zrozumiałe, normalne. Ale potem… gdzieś 20 numerów koncertu w pierwszej części i 20 numerów w drugiej było przeważnie z włoskich oper. To Sołowjanenko był włoskim śpiewakiem czy ukraińskim? Nawet w złych stalinowskich czasach Iwan Kozłowski nigdy nie wypierał się swojego ukraińskiego pochodzenia. Tragicznego losu Borys Hmyria również był wielkim ukraińskim patriotą. A tutaj już niektórzy chcieli, żeby Sołowjanenkę, który złotym pomnikiem stoi w Doniecku, przedstawić tak, żeby wszyscy ludzie myśleli, że on jakiś nieuk. Czyż można w czterdziestu ariach z włoskich oper dać doskonałe głosy, nawet kiedy starają się nasi najlepsi śpiewacy? Śmieszność wyszła. Nie było wykonania na takim poziomie, żeby widowisko odbierano jako wysoką sztukę. To bardzo dziwiło. Reżyserował koncert syn Sołowjanenki — Anatolij, dyrygował Mykoła Diadiura. — Sądzę, że stało się to, o czym Pan powiedział. Włosi pewnie zasponsorowali to wydarzenie i dlatego było ono takie nieukraińskie. — Organizatorzy wtrącili, zdaje się, dwie arie Czajkowskiego. Ale przecież można było wykonać dwie arie z ukraińskich oper, albo coś z „Natalki-Połtawki”, albo pieśni ludowe, żeby pokazać, do jakiego narodu ten człowiek, którego czcicie, przynależy. Przykro. Myślę, że i sam Anatolij Sołowjanenko na to wszystko skrzywiłby się, on pewnie trochę wiercił się na tamtym świecie. — Iwanie Fedorowyczu, jak scharakteryzowałby Pan naszą teraźniejszość? — U nas przecież kroku nie można zrobić bez okrzyku: „Ile to kosztuje?”. Wszystko oznaczone jest nieszczęsną kopiejką czy dolarem. Kompozytor Myrosław Skoryk ma operę „Mojżesz” według Iwana Franki, tam jest porażająca scena, gdzie wszyscy padają na twarz przed złotym cielcem. Złoty cielec wyznacza nasze bytowanie, od najwyższego sternika po dozorczynię. O nizinach nie będziemy zbytecznie złorzeczyć, bo chodzi o ciężkie zarabianie kopiejki dla dziecka, dla własnego życia. U nas rządzą wszystkim miliarderzy, w przeciwieństwie do Rosji. Tam kagebiści wzięli władzę w swoje ręce: jednego miliardera wysłali na Bajkał, drugiego wygonili do Londynu, trzeciego — do Hiszpanii, czwartego wsadzili, inni podporządkowali się na wzór Abramowicza i zaczęli pracować dla tych kagebistów. Na Ukrainie wszystko na odwrót, miliarderzy chwycili władzę w swoje ręce i pomiatają siłowikami oraz strukturą władzy na czele z Janukowyczem. Na Ukrainie i bez tego rekordowa liczba miliarderów co roku porażająco wzrasta. Co my możemy mówić o demokracji w naszym kraju, kiedy 80% populacji jest poza normalnymi warunkami życia. U nas jest bogata wierzchołek, cała reszta — nędza nieszczęsna. Bieda naszego kraju w tym, że nie ma klasy średniej, na której mogłaby opierać się demokracja. Tam, gdzie nie ma klasy średniej, demokracji nie może być w zasadzie. Takim jest nasze współczesne państwo. — Naszą możnowładczą wierzchołkę przychwycili w żelazne objęcia oligarchowie. Ale istnieje opinia, że wszystko na Ukrainie robi się według scenariusza napisanego w moskiewskim Kremlu. — W pewnej mierze to prawda. Jednak ukraińscy miliarderzy rozumieją, że nie będą na pierwszych rolach w Moskwie, wpadną w inny system i ten sam Putin ich skręci. Jak zrobił to ze swoimi oligarchami. Więc muszą dobrze myśleć, czy biec do czerwonokamiennej, czy dbać o to, żeby tutaj było swoje osobne państwo. — Dlaczego władcy nie wsłuchują się w głosy naszych światłych ludzi, inteligencji, twórców? Jest Pan przecież członkiem prezydenckiej rady humanitarnej, ma Pan możliwość w twarz powiedzieć, doradzić, skonsultować… — Wiele radziliśmy. Lataliśmy na Krym, żeby porozmawiać w sprawie ustawy językowej. Wyjaśnialiśmy, myśleliśmy, że nasz gwarant posłucha nas. Nie posłuchał. Widocznie jako honorowy przewodniczący Partii Regionów podporządkował się dyscyplinie partyjnej i zapomniał, że jest przede wszystkim Prezydentem Ukrainy, że musi myśleć o tym, żeby nie było skomplikowanych sytuacji językowych. Brakuje nam problemów? Mamy różnorodność religijną, to jeszcze trzeba, żeby wszędzie był językowy rozgardiasz. To nie dodaje porządku i stabilności naszemu państwu. Nie ja jeden namawiałem, argumentowali przewodniczący towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus, eksprezydent Leonid Krawczuk, rektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Leonid Huberski, rektor Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej Ihor Pyłatiuk, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko, dyrektor Instytutu Literatury Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Pawło Hrycenko oraz pisarka Marija Wład. Ale Janukowycz nie usłyszał. Jednak mówić trzeba, bo całkiem milczeć — to faktycznie umrzeć w trumnie niewolnictwa. — Znowu wyhamujemy? Czy kocioł społecznego gniewu jednak wybuchnie? — Nikt nie powie, czy wybuchnie kocioł. Myślę, że jednak znajdą się ludzie, którzy, jeśli nie intelektualnie, to intuicyjnie, albo w jakiś inny, mistyczny sposób, podniosą pokrywę nad tym kotłem, aby choć jakąś część pary wypuścić. Ona gęstnieje. Ale teraz po prostu patrzą, jak można kontrolować sytuację. co dadzą wybory. Z czasem władze będą organizować swoją i naszą przyszłość. Wiele zależy nie tylko od naszych wyborów, ale także od tego, czy na początku listopada zmieni się władza w USA. Obama praktycznie oddał Ukrainę Rosji, a nawet całą Europę Wschodnią. Jeśli Obama pozostanie, będzie to trwało nadal. Jeśli do władzy w USA dojdzie inna osoba, oznacza to, że zmieni się stosunek do Rosji i Ukrainy. Zatem wybory na Ukrainie i w USA będą w dużej mierze determinować nasze życie. — Na Ukrainie zniszczono kinematografię. Ukazuje się coraz mniej książek. Pan osobiście wdraża inicjatywy, aby stosunek do wydawnictw opierał się na takich samych zasadach jak w Rosji, gdzie zamrożono podatki, a książkę przekształcono w towar strategiczny. Ale nasz system państwowy uparcie na to nie reaguje. — Chodzi o to, aby w Radzie Najwyższej była wystarczająca liczba głosów, by przegłosować określoną ustawę. Kiedy takiej liczby głosów nie ma, to jasne, że ukraińska książka będzie upadać. A ponieważ prorosyjskie lobby w naszej Radzie Najwyższej istnieje, to dba ono jeszcze o to, aby na Ukrainie panowała nie ukraińska, a rosyjska książka; osiąga to poprzez naciski i głosowania. — Często można Pana zobaczyć w filharmonii, w Operze, na prezentacjach książek, na wystawach… — Zazwyczaj idę kogoś wesprzeć, okazać szacunek. Oto byłem na wystawie, którą zorganizował mój przyjaciel Anatolij Iwanowycz Melnyk w Muzeum Sztuki Ukraińskiej. Wyrzucono go ze stanowiska dyrektora tego muzeum, a on otworzył tam wystawę. Wspierałem go i będę wspierać, chodziłem bronić go u ministra kultury razem z moimi przyjaciółmi-artystami — Czebykinem, Czepełykiem, Sydorenką, Fedorukiem. Interesuje mnie ten świat, kocham malarstwo. Niedawno byłem w Moskwie, zabrałem swojego wnuka do Galerii Trietiakowskiej. Niezwykle kocham Wrubla, znów specjalnie poszedłem, żeby zobaczyć „Demona powalonego”, to wspaniały obraz, znów byłem pod wrażeniem. Mieszkam na ulicy Gorkiego, tam gdzie przechodzi ona w Tereszczenkowską. Są tam wspaniałe muzea — Sztuki Wschodu i Zachodu oraz Sztuki Rosyjskiej (wydaje się, że jest trzecim pod względem zasobów obrazów na Ukrainie). Przy każdej okazji zabieram tam wnuka i sam cieszę się, że mogę to zobaczyć. — Zatem nie szkoda Panu czasu na odwiedzanie wydarzeń artystycznych, na przyjaciół, którzy prezentują swoje osiągnięcia, i nie szkoda czasu na obronę ludzi. — Bez wątpienia. Przypomnijmy Lwa Tołstoja: „Dobroć gołębia nie jest cnotą. Gołąb nie jest bardziej cnotliwy od wilka. Cnota zaczyna się dopiero wtedy, gdy zaczyna się wysiłek”. Rozmawiał i fotografował Wołodymyr KOSKIN

Машинний переклад

Pod opieką Bogurodzicy obchodzono 70-lecie UPA i Dzień Ukraińskiego Kozactwa

14 października, w wielkie święto chrześcijańskie — Opieki Najświętszej Bogurodzicy, na Ukrainie tradycyjnie obchodzono Dzień Kozactwa, którego patronką była Matka Boża. A w tym roku święto przypadło na 70. rocznicę utworzenia UPA. Przecież powstańcy, którzy walczyli o wolność Ukrainy, również uważali Bogurodzicę za swoją patronkę i właśnie w dniu Opieki w 1942 roku ogłosili utworzenie UPA. Rocznicę utworzenia UPA uroczyście obchodzono zarówno w stolicy, jak i w obwodach Ukrainy. We Lwowie pamięć żołnierzy UPA uczciły tysiące ludzi. W towarzystwie orkiestry, z hasłami „Sława Ukrainie — bohaterom sława!”, kolumna przeszła przez centrum miasta na Plac Rynkowy, gdzie przed wejściem do Ratusza organizacja skautowa „Płast” pośmiertnie odznaczyła 22 dowódców UPA „płastowskim żelaznym krzyżem” za „odwagę w walce o Ojczyznę”. Następnie mer Lwowa Andrij Sadowyj i przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej Ołeh Pańkewycz wraz z weteranami UPA złożyli kwiaty pod Memoriałem nieznanego żołnierza UPA. „Analogów takiej armii, jak UPA, nie było — oświadczył Andrij Sadowyj. — Przecież walczyli oni przeciwko dwóm imperiom”. W Iwano-Frankiwsku patrioci przeprowadzili uroczysty wiec i pomodlili się za poległych żołnierzy, po czym marszem przeszli centralnymi ulicami miasta do skweru pamięci, gdzie przy krzyżu ofiar represji politycznych odbyła się panichida i złożenie kwiatów. W Równem uczestnikami marszu zostały setki osób. Przeszli kolumną ulicą Soborną od Soboru Świętej Opieki do placu Niepodległości, gdzie zaśpiewali pieśni powstańcze. W Czernihowie proświcianie, członkowie UNP, KUN, „Naszej Ukrainy”, organizacji kozackich przeszli w procesji od cerkwi św. Katarzyny — katedry eparchii Patriarchatu Kijowskiego, do znaku pamięci „Bojownikom o wolność Ukrainy”, ustanowionego swego czasu z inicjatywy Ruchu i „Proświty”. Uroczyste nabożeństwo poprowadził sekretarz eparchii UKP PK protojerej Roman Kinik. Następnie odbył się wiec sił patriotycznych z okazji święta. Uczestnicy wydarzenia złożyli kwiaty na książęcym Dytyńcu — dawnym Wale, pod pomnikami Tarasa Szewczenki i hetmana Iwana Mazepy. A ponad 200 uczestników akcji pojechało na Marsz Walki do Kijowa. Dzień pamięci UPA obchodzono także w Odessie, Charkowie, Tarnopolu i innych miastach państwa. Nie obyło się bez incydentów. W Połtawie lokalni aktywiści partii „Swoboda” oskarżyli drogówkę o próbę zerwania ich wyjazdu na marsz do Kijowa. Funkcjonariusze drogówki zablokowali ruch siedmiu mikrobusów z aktywistami, nie przepuszczając ich do Kijowa. Ludzie musieli docierać na akcję do stolicy pociągiem. W Stachanowie (obwód ługański) na kolumnę zwolenników UPA napadli członkowie prorosyjskich organizacji kozackich, którzy wyrwali jednemu z uczestników pochodu flagę państwową i rzucili ją na ziemię. Demonstranci odzyskali flagę i przeprowadzili wiec na centralnym placu miasta. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Kolumna patriotów przeszła uroczystym Marszem Walki od pomnika Tarasa Szewczenki, a dalej ulicą Wołodymyrską i centrum stolicy na plac Mychajliwski. Żadnego incydentu nie odnotowano, uczestnicy spalili flagi Partii Regionów i Kompartii i pokojowo zakończyli święto. rocznicą UPA. Hryhorij Szmat — przewodniczący miejskiego KUN-u wspomniał, że był synem „wroga ludu”, doświadczył prześladowań ze strony władzy. Luiza Sawynowa, członkini Bractwa OUN-UPA, mówiła o pochówkach zamęczonych ludzi na Północy ZSRR. DUBNO. W mieście pięć lat temu, z okazji 65-lecia od czasu utworzenia UPA, ustanowiono znak pamięci ku czci bohaterów-powstańców. Tę kamienną bryłę, decyzją rady miejskiej, z czasem miano zastąpić wspaniałym pomnikiem, środki na który miała zebrać społeczność. I oto zamysł stał się rzeczywistością. Monument to symboliczny obraz Matki Bożej, którą żołnierze UPA uważali za swoją patronkę. Ten pomnik przy dworcu kolejowym nazywają amuletem dla miasta. Borys TKACZENKO. W Kijowie świętowano Dzień Ukraińskiego Kozactwa. Święto odbyło się w największym osiedlu mieszkaniowym stolicy — Trojeszczynie. Nawet deszcz nie przeszkodził wydarzeniu. Kilka tysięcy widzów zebrało się w Parku Młodzieżowym Trojeszczyny, aby nacieszyć się widowiskiem. Strzelały kozackie armaty, w polowym kotle warzono kulesz, przechadzali się mężczyźni w kozackich mundurach. Imponowały pojedynki kozackiego dwuboju, walka na szable, rzucanie nożami i rąbanie szablą kapusty na gołym brzuchu. Na święcie widzów ucieszył zespół obrzędu narodowego „Rodosław”, szkoła sztuki choreograficznej „Soneczko” z Żytomierza, kijowski chór dziecięcy „Zerniatko”, krzemieńczucki zespół tradycji kozackich „Potomkowie Bohdana Chmielnickiego”, teatr ognia z Eupatorii „Hefest-show”. — Kozak — to stan duszy, charakter i styl myślenia — zaznaczył najwyższy ataman międzynarodowej organizacji obronno-sportowej „Kozactwo Ukrainy” oraz ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Kozacka obrona terytorialna Ukrainy” Wałentyn Sokołowśkyj. Ruch kozacki to dość barwne zjawisko. Współczesne ukraińskie kozactwo jednoczy ponad 700 organizacji kozackich, a to ponad 300 tysięcy osób. Wszyscy kozacy uznają kodeks rycerskiego honoru i opiekę Najświętszej Opieki Bogurodzicy, dlatego święto Opieki uważają za Dzień Ukraińskiego Kozactwa, żołnierzy UPA i wszystkich ukraińskich formacji zbrojnych.

Машинний переклад

Wiec i Marsz Walki

14 października, w Święto Pokrowy, w Kijowie odbyły się Wiec i Marsz Walki, poświęcone 70. rocznicy powstania UPA. W akcji wzięło udział ponad 30 tysięcy Ukraińców, którzy zjechali się z całej Ukrainy, aby uczcić to wybitne wydarzenie. Wydarzenie przebiegało pod hasłami obrony narodowych, społecznych, historycznych i obywatelskich praw Ukraińców. Przy pomniku Tarasa Szewczenki przemawiali weteran UPA Roman Lewczanyn, lider WO „Swoboda” Oleh Tiahnybok, przewodniczący OUN Bohdan Czerwak, poeta i działacz społeczno-polityczny Dmytro Pawłyczko, członek Komitetu Ochrony Języka Ukraińskiego, działacz społeczny, deputowany Kijowskiej Rady Miejskiej Ołeksandr Brohynec.

Машинний переклад

Festiwal «Pokrowa.UA»

Program na różne gusta — od występów zespołów etnicznych po wykłady o UPA — wyróżnił się kijowski festiwal kulturalno-artystyczny „Pokrowa.UA”, który odbył się 13–14 października. Organizatorem była Kijowska Miejska Organizacja Związku Młodzieży Ukraińskiej na Ukrainie (SUM w Ukrainie). Iwanna HOŁUBJUK, Oleksij ZACHARCZENKO Dziecięcy zespół folklorystyczny „Perwocwit” (kierownik — Julija Nowosad), tańce i zabawy zespołu „Warjon”, Szkoła bojowego hopaka bawiły dorosłych i dzieci, które zebrały się w Muzeum Hontcharа. Perełka programu — występ etno-alternatywnego zespołu „Folknery”, który niedawno zdobył tytuł najlepszego zespołu etnicznego roku na międzynarodowym festiwalu „Mikołajki Folkowe” w Lublinie. Inna część wydarzenia — pokaz filmu młodego ukraińskiego reżysera Iwana Kaniwca „Rewolucja ukraińska” oraz wykład Pawła Podobjedа o kijowianach w walce zbrojnej o niepodległość. Historyk Wołodymyr Wiatrowycz przeprowadził wykład o znaczeniu walki UPA w historii Ukrainy. Kolejnym przedsięwzięciem festiwalu była żywiołowa impreza etniczna, zorganizowana przez Związek Młodzieży Ukraińskiej na Ukrainie wspólnie z Młodym Ruchem Ludowym. Wcześniej to właśnie od Pokrowy w ukraińskich wsiach zaczynały się wieczornice, które trwały do Wielkanocy. Wydarzenie rozpoczął występ zespołu „Balamuty” — są to zawodowi muzycy i miłośnicy tradycyjnej muzyki, których repertuar obejmuje tańce i muzykę zachodniej, północnej i środkowej Ukrainy. Młodzież ucieszył długo oczekiwany etno-rockowy zespół „DrymbaDaDzyha”. Oni zachwycili dawnymi ukraińskimi melodiami i rytmami, które tworzą niezwykły drive i zapoznają słuchacza z prastarą kulturą, zapraszając w wymiar ducha ukraińskiego.

Машинний переклад

Uroczyście świętowali

ŁUGAŃSK. Na obchody Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy zebrali się członkowie Proświty, członkinie Związku Ukrainek, przedstawiciele kozaczyzny. Przewodniczący Ługańskiej obwodowej Proświty Wołodymyr Semystiaha pozdrowił ukraińską społeczność z okazji święta. Było to widowisko teatralne: kobiety przedstawiły najwybitniejsze Ukrainki, które swoim życiem służyły ojczyźnie. Wśród nich były: Hałszka Hulewycziwna, Marusia Czuraj, Solomija Krusznelnycka, Kateryna Biłokur, Lesia Ukrainka i Olena Teliha. SYMFEROPOL. Przedstawiciele Związku Sił Patriotycznych „Nasza Ukraina” w Katedrze św. Włodzimierza i Olgi Patriarchatu Kijowskiego uczcili żołnierzy UPA modłami. Następnie uczestnicy święta, w tym weterani UPA, odbyli procesję do pomnika Tarasa Szewczenki, gdzie złożono kwiaty. MARIUPOL. Przy pomniku Tarasa Szewczenki zebrali się Ukraińcy, aby obchodzić Pokrowę. Przeważnie byli to członkowie Proświty. Anatolij Moroz, przewodniczący miejscowej Proświty, kandydat do Rady Najwyższej w okręgu większościowym nr 57, otworzył uroczystość. Żołnierz UPA Łubomyr Hudz, który ukończył 80 lat, odczytał apel kierownictwa Bractwa OUN-UPA w związku z 70-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Miejsce spotkania można zmienić…

Lilija MAKSYMENKO, redaktor naczelna wydawnictwa „Ukraiński priorytet” Zdjęcie autorki. Mnie, jako wydawcy, zawsze niezręcznie słyszeć narzekania kolegów z powodu braku ulg na wydawanie książek czy patetyczne oświadczenia, że niby tylko pasjonaci zajmują się obecnie drukiem książek. W rzeczywistości ulg dla wydawców wystarcza, inna rzecz, że dotyczą one nie ukraińskiej książki. Drukować u nas opłaca się i Rosjanom, i Chińczykom. Co oni, nawiasem mówiąc, chętnie robią. Na drodze od pisarza do czytelnika stoją nieprzezwyciężone, jak na dziś, przeszkody: zrujnowana sieć dystrybucji i całkowity brak przemyślanej promocji. Oczywiście księgarnie w kraju są, ale ci, którzy je prowadzą, nie mają profesjonalnych punktów odniesienia w książkowej bezkresności, jak i możliwości dostarczenia książki do każdego czytelnika, tym bardziej mieszkańca głębokiej prowincji. W pewnym stopniu ratują spragnionych czytania (a jestem przekonana o tym, że takich na Ukrainie wystarcza) fora książkowe, festiwale, wystawy. Na rok ich, jeśli liczyć i regionalne wystawy-sprzedaże książek, uzbiera się ze dwadzieścia. I najbardziej znane do dziś — Lwowskie forum, które tradycyjnie odbywa się na początku września. Przez 19 lat to forum daje nie tylko możliwość nabycia wymarzonej książki, ale jest też swoistym miejscem spotkań i komunikacji pisarzy, wydawców, rzecz jasna, i czytelników, duchową oazą, swoistą świątynią, w której przy pachnącej lwowskiej kawie, jeśli chcecie, modlono się do książki. W tym roku potężnie konkurowała ze lwowianami wystawa-sprzedaż książek w Centrum Sztuki „Arsenał” (4—7 października 2012), które jest w Kijowie. Międzynarodowy festiwal „Książkowy Arsenał” odbywa się po raz drugi, chociaż zeszłoroczne wydarzenie, jak dla mnie, wyglądało co najwyżej na próbę tegorocznego. „Planów bez liku” w tym jakby specjalnie zbudowanym pod takie wydarzenia pomieszczeniu obecnie nie mogło nie zachwycić, czuło się, że organizatorzy festiwal wymarzyli i długo przygotowywali. W tym roku w wystawie brało udział niemało zagranicznych ambasad na Ukrainie. Oprócz tego, że przedstawiały własne, w tym także translatorskie, projekty na Ukrainie. Właśnie kosztem ambasad zaproszono niemało znanych na świecie pisarzy, artystów, tłumaczy. Trudno byłoby w formacie artykułu gazetowego wymienić wszystkich, ale bez wątpienia kijowska publiczność odkryła dla siebie niemało dotąd nieznanych nazwisk. Szkoda tylko, że usłyszawszy ich, nie mogła i książki w ukraińskim tłumaczeniu zobaczyć. Ucieszyło wydawnictwo „Krytyka”, które prezentowało i sprzedawało książkę „Wywieziona” austriackiego pisarza Josefa Winklera, laureata licznych prestiżowych nagród i wyróżnień (znamienne, że bohaterką tej powieści jest ukraińska kobieta, deportowana do Austrii w latach 30. ubiegłego wieku). A książki takich rozreklamowanych na festiwalu pisarzy i honorowych gości, jak Włoch Alessandro Baricco i Francuz Gérard de Cortanze, szukał, zdaje się, niemal co drugi. I nie znajdował. Patriarcha Anatolij Dimarow przy stoisku wydawnictwa „Ukraiński priorytet” wywołał poruszenie wśród czytelników. Nie to, żeby zachwycili, ale zdziwili mnie honorowi goście ze strony ukraińskiej. Z obecnym ministrem kultury, za rzadkim wyjątkiem, w dniu otwarcia mieli okazję przywitać się przedstawiciele młodszego pokolenia ukraińskich pisarzy. Laureatów Nagrody Szewczenkowskiej prawie wszystkich zobaczyłam rano następnego dnia. Właściwie czwartek to był taki sobie dzień komunikacji pisarzy między sobą. Nie bardzo ucieszył liczbą kupujących i piątek, a oto w sobotę ludzie szli jak na pielgrzymkę. Co u kogo kupowali? Nie wątpię nawet, że wkrótce pojawi się ranking sprzedaży, w którym każdy wydawca będzie chwalił swoją książkę. Na ile ten ranking będzie odpowiadał rzeczywistości, już można tylko się domyślać. Jak dla mnie, to czytelników zdecydowanie było więcej niż kupujących — pewna pani nawet dwa razy przychodziła, żeby poczytać przy naszym stoisku jedną i tę samą książkę. Trzeba było jednak „Krew świętą” Wołodymyra Szowkoszytnego wielbicielce podarować. A najczęstszą odpowiedzią na propozycję opowiedzenia o książkach wydawnictwa była: „Dziękuję, ja oglądam”. Ale oglądali niemało. Kolejka kupujących stabilnie stała chyba tylko przy wejściu do „Arsenału”. Oto kto korzystał z życia na wystawie — to dzieci, dla nich zbudowano miasteczko dziecięce, pracowały trzy place zabaw, bawiły maluchy klauny i postacie z bajek dziecięcych. Zresztą asortyment książki dziecięcej cieszył. Jak wiadomo, właśnie książka dziecięca jest najbardziej poszukiwana na Ukrainie. Czy zdarzało się na tym święcie ukraińskiej książki smucić? I niejednokrotnie… W szczególności dowiedziałam się od zagranicznych gości, że bardzo dziwi ich nasz system organizacji festiwali, bo właściwie i organizatorzy wydarzenia ponoszą odpowiedzialność za sprzedaż eksponowanej literatury, więc powinni być finansowo zainteresowani w reklamie. Powiedzmy, w Polsce organizatorzy festiwali książkowych nie wystawiają stałej ceny za wynajem wydawnictwom — tylko pobierają procent od sprzedanej literatury. Gubili się czytelnicy i wśród mnóstwa pomieszczeń przeznaczonych na prezentacje i liczne wydarzenia. Właściwie czysto prezentacyjnymi salami nazywano tylko trzy miejsca, ale najpierw szedł drugi, za nim pierwszy, a wtedy już trzeci. Nieład to czy kreatywność — nie mnie sądzić. Ale czy nie najwięcej smutku było na koniec wystawy, i nie tylko dlatego, że święto się skończyło — pozostawieni na pastwę losu menedżerowie wydawnictw bili się o jeden jedyny wózek, udostępniony dla wszystkich, na którym można było przewieźć do wyjścia z „Arsenału” niesprzedane książki. Nie to, żeby środków transportu, które kursowały po przestronnym pomieszczeniu, nie było wcale, ale na nich pracownicy spieszyli się wywieźć ogromne drewniane palety — na które książek kłaść nie można było, a stały one stosami „dla piękna”. „Oto dokąd poszły pieniądze za wynajem — powiedział mój kolega, który oczekiwał swojej kolejki na przewiezienie niesprzedanych książek do samochodu, który czekał przy wejściu — na to szalone designerskie szaleństwo, a nie na reklamę”… Tak oto święto książki dla wielu wydawców staraniami organizatorów było i po zamknięciu o parę godzin przedłużone… bez tradycyjnej zamykającej u nas kropki się nie obeszło. Z lekkiej ręki J. Jechanurowa, który jako pierwszy kupił świeżo wydrukowaną w „Ukraińskim priorytecie” książkę scenariuszy Marii Starorzyckiej „Maszkino”, autorowi nie zdarzało się podczas sesji autografów nudzić.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

W wspomnieniach i dokumentach

Nadija KYRIJAN 22 października o godzinie 18 w Kijowskim Domu Nauczyciela odbędzie się prezentacja książki „Ukraińska Helsińska Unia w wspomnieniach i dokumentach”. Książka właśnie ukazała się nakładem wydawnictwa „Ярославів Вал” i już zdobyła specjalną nagrodę Radia Swoboda — za ochronę pamięci narodowej i nagłaśnianie działalności obrońców praw człowieka w Ukrainie. Estetycznie wydany foliał na 800 stron stanie się niezastąpionym źródłem informacji dla naukowców, studentów i uczniów, ponieważ zawiera prawdziwe świadectwa epoki kształtowania się niepodległej Ukrainy (1987—1991). Jest to okres, gdy z inicjatywy Wiaczesława Czornowoła faktycznie zreorganizowano Grupę Helsińską, utworzoną w 1976 roku. Przez osiem lat władze radzieckie represjonowały dziesiątki uczestników Grupy Helsińskiej. Podczas pierestrojki Gorbaczowa w 1987 roku część więźniów politycznych zwolniono. Wtedy właśnie rozpoczął się nowy okres ożywienia procesów społeczno-politycznych. UGS brała aktywny udział w tworzeniu pierwszych demokratycznych organizacji społecznych, wśród których były Towarzystwo Języka Ukraińskiego, „Zielony Świat”, „Memoriał”, Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz Przebudowy i inne. Wielu członków UGS stało się budowniczymi niepodległej Ukrainy, znanymi działaczami państwowymi, odznaczonymi tytułem Bohatera Ukrainy i innymi wysokimi odznaczeniami. Książka składa się z dwóch części. W pierwszej przedstawiono wspomnienia założycieli i aktywnych uczestników UGS — ideowego i organizacyjnego przewodnika rewolucji narodowo-wyzwoleńczej końca lat 80. — początku lat 90. XX wieku. Zapoczątkowana przez Wiaczesława Czornowoła i kierowana przez Lewka Łukianenkę po jego powrocie z zesłania, UGS stała się pierwszą w komunistycznej Ukraińskiej SRR otwartą opozycją polityczną partyjnego typu. Czytelnicy będą mieli możliwość zapoznania się ze wspomnieniami Lewka Łukianenki, przewodniczących obwodowych oddziałów UGS: Bohdana Horynia (lwowskiego), Ołesia Szewczenki (kijowskiego), Lewka Horochowskiego (tarnopolskiego), Wasyla Owsijenki (żytomierskiego), Ołeksandra Orosa (zakarpackiego), Wasyla Pidpryhorszczuka (winnickiego), Petra Rozumnego (dniepropetrowskiego) i innych działaczy ruchu wyzwoleńczego. W drugiej części po raz pierwszy opublikowano utajnione dokumenty KGB z tego okresu. Za udostępnienie możliwości ich publikacji autorzy wydania wyrażają wdzięczność byłemu przewodniczącemu SBU Walentynowi Nalywajczenkowi oraz byłemu dyrektorowi Branżowego Państwowego Archiwum SBU Wołodymyrowi Wiatrowyczowi. Dokumenty te pozwolą czytelnikom wyobrazić sobie, jak funkcjonował system totalitarny tamtych czasów. Redaktor naczelny i opracowujący książkę Ołesь Szewczenko, poseł na Radę Najwyższą Ukrainy I kadencji, członek Centralnego Prowodu UNP.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Na Targach Książki we Frankfurcie Ukraina zaprezentowała znak ochronny przed produkcją podrabianą

10 października we Frankfurcie nad Menem otworzyły się 64. Międzynarodowe Targi Książki. Zgodnie z tradycją uczestnicy na tej reprezentacyjnej imprezie prezentują najlepsze wzory produkcji wydawniczej. Targi zgromadziły ponad 7000 wystawców. W 2012 roku honorowym gościem targów była Nowa Zelandia, która przedstawiła szeroki program kulturalny. Obejmował on prezentację nowych książek, sesje autografów autorów z Nowej Zelandii, występy narodowych zespołów. Na stoisku Ukrainy szeroko zaprezentowana została literatura różnych gatunków wydawnictw: „Baltija-Druk”, „Mystectwo”, „Staryj Lew”, „Bukrek”, „Sojuz”, „Nasz czas”, „Jarosławiw Wał” i inne. Dzięki wsparciu Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w targach uczestniczą przedstawiciele wydawnictw „Lybid”, „Lycznosty”, „Solo”, „Foljo”, „Nora-Druk”, „Kalwarija”, „Duliby”. Szczególne zainteresowanie odwiedzających stoisko Ukrainy wzbudził znak ochronny opracowany przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy wspólnie z Ukraińskim Naukowo-Badawczym Instytutem Specjalnych Rodzajów Druku (UkrNDISWD) w celu ochrony produkcji drukowanej przed podróbkami, co jest bardzo aktualne dla współczesnego wydawcy książek. Przedstawiciele ukraińskiej delegacji aktywnie uczestniczą w programowych wydarzeniach targów, prowadzą rozmowy o współpracy z wydawnictwami z innych krajów i propagują ukraińską książkę. W szczególności prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek Ołeksandr Afonin wziął udział w konferencji naukowo-praktycznej poświęconej walce z piractwem elektronicznym i drukarskim. Na konferencji omawiano światowe doświadczenia w tym zakresie, a także możliwe sposoby ochrony wydań. Prasa-służba Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Epoka w celowniku Honczara, czyli kto powstrzyma najnowszy lingwocyd?

Czy może łączyć w sobie znamienity artysta słowa talent i konformizm, służalczość i niepokorność wobec władzy? Olesiowi Honczarowi wyrzucano: “Twórca przyjmował od systemu, który nienawidził i z którym wojował, najwyższe nagrody”, “On nie tylko z przymusu, ale i z własnej woli znajdował się na komunistyczno-partyjnych szczytach”. Było to czy nie? Zaprzeczyć trudno. Co było, to było. Jednocześnie uważano go i uważa się za jednego z najjaśniejszych ukraińskich prozaików XX wieku. Georgij ANTYPOWYCZ, dziennikarz, m. Połtawa. Dostało się i “aligatorom”. Zatem talent i konformizm. Swoje zdecydowane, “do piekącości” istotne “przeciw” wygłasza w książce “Świat w ocenie Olesia Honczara: aksjosfera dziennikowego dyskursu pisarza” (Połtawa, PP Szewczenko R. W., 2012) profesor, doktor nauk filologicznych, rektor Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki Mykoła Stepanenko. “Nagrody i stanowiska temu człowiekowi partyjna nomenklatura dawała nie za uległość, posłuszeństwo, służalczość, konformizm, bezbłędne wykonywanie cekowskich cyrkularzy, donosicielstwo, nie za wojnę z inaczej myślącymi, nie za sowietyzację wolnomyślnego i skrajnie wykrwawionego narodu ukraińskiego, nie za uśmierzanie narodowych namiętności, które, mimo wszelkich władczych przeszkód, wybuchały to tu, to tam nowymi rozbłyskami, a dlatego, że nie mogła czynić inaczej. Ten niedościgniony nowelista, publicysta, krytyk, bojownik o pokój wywyższał się nad naszym duchowym horyzontem, zatem nie można było nie zauważać jego ludzkiego twórczego geniuszu, nie wsłuchiwać się w jego po-frankowsku silne, niczym trąba, słowo, które “miliony zwało ze sobą”, i “miliony” radośnie szły za nim”… Zatem, wyciąga wniosek autor, i uznanie Olesia Terentijowycza jako pisarza, jako państwowego i społecznego działacza jest całkowicie zasłużone. O czymże jest nowa książka połtawskiego badacza życia i twórczości Honczara? Jeśli krótko, to fragmenty, lakoniczne definicje, wyłapane z setek dziennikowych zapisów pisarza, które wymownie odtwarzają znakowe punkty zwrotne ukraińskiej i światowej historii, charakteryzują jej twórców: i poszczególne osobistości, i narody ogółem. Te zapisy dotykają państwowych, społecznych, cerkiewnych działaczy, pisarzy, dziennikarzy, malarzy, kompozytorów, artystów, rzeźbiarzy, naukowców, kosmonautów, sportowców — ludzi znanych pisarzowi i nieznanych. W dziennikach nie tylko nazwiska, daty, wydarzenia. To także filozoficzne, socjalne i czasowe pojęcia w artystycznej interpretacji Olesia Terentijowycza. Oto jak powiedział on o życiu — “rozbłysk zorzy: z ciemności, która była, w ciemność, która będzie”. Treściwie, obrazowo. Trafniej kto powie? Ideały — “jak gwiazdy: ich nie osiągnąć, ale według nich można sprawdzać swoją drogę”. Wiosna — “cudotwórcza pora… tworzy się tajemnica życia”. Człowiek — “to rozwój. Droga od naiwności do mądrości”. Historia — “tylko arena namiętności, wielka gra, dla której obojętne, co będzie stawką: orzechy czy korony”. Definicje Honczara bywają krańcowo lakoniczne, mieszczą się w dwóch-trzech słowach. Inteligencja — “nerw narodu”. Talent — “najrozumniejszy rozum”. Iwan Groźny — “półobłąkany despota”. Machno — “ukraiński Mielechow”. Piotr I — “wieńcowy kat”. Pod czujne oko i ostre pióro pisarza trafiła cała galeria państwowych działaczy. Leonid Breżniew — “sepleniący dwulicowiec”, “potwora, monstrum, nienawistnik kultur narodowych”. Indira Gandhi — “jedna z najmądrzejszych kobiet, które obecnie żyją na planecie”. Włodzimierz Lenin — “ojciec czerwonego terroru”, “główny strateg totalnego ograbienia Ukrainy”, “pomiot diabła”. Wśród licznych negatywnych metafor (“dniepropetrowski derżymorda”, “zapadnięty tłuszczem mandaryn”, “namiestnik wszechwładnego neopotiomkina” i in.), którymi Olesi Honczar obdarzył partyjnego działacza Ołeksija Watczenkę, najtrafniejsze wydaje się to: “aligator”. Czyli krokodyl, istota żarłoczna, agresywna, z tępym i złym wyrazem twarzy. To on, rozpoznawszy siebie w postaci Wołodki Łobody z powieści Honczara “Sobór”, stał się pierwszym prześladowcą pisarza na przełomie lat 60-70. ubiegłego wieku. Rozum i kwiat narodu. Olesi Honczar czule wsłuchiwał się w rytmy epoki, głęboko znał historię Ukrainy, jasnymi kreskami zaznaczał w dziennikach obrazy bohaterów narodowowyzwoleńczej walki, a po upadku radzieckiego Babilonu — twórców najnowszego Państwa Ukraińskiego. Stepan Bandera u niego — “natura pełna, oddana Ukrainie na wieki”, Wiaczesław Czornowił — “jasny człowiek”, “rozum i kwiat narodu”, Bohdan Horyń — “młody rycerz Ukrainy”, “bojownik o prawdę i prawa narodu”, Kostiantyn Morozow — “wróg numer jeden dla zwolenników imperium, dla nas — mężny sokół Ukrainy”, “byłby dobrym spikerem w nowym parlamencie”. W dziennikach pisarza sumienny jego badacz Mykoła Stepanenko odnalazł ponad 250 charakterystyk braci po literackim cechu — i krajowych, i zagranicznych. Komuś dostało się od niego kilka zabójczych słów, komuś hojna, rozległa emocjonalna pochwała. Dla nas ważne, że autor nigdy nie krzywił duszą. Pisał i oceniał, jak myślał, jak widział człowieka. On, oczywiście, mógł się mylić, jego stosunek do tych czy innych osób mógł się zmieniać, bo zmieniał się czas, i ludzie dokonywali swojego wyboru: ktoś z manowców wychodził na drogę prawdy, a ktoś wpadał w sidła diabła. W końcu i sam Olesi Terentijowycz przeżył pewną ewolucję poglądów i przekonań. Ale w tym, że w diariuszowych zapisach on zawsze jest szczery, — żadnych wątpliwości. Człowiek pisał dla siebie. I nie tylko bogatą mozaikę literackich imion dostrzegło dociekliwe oko uczonego Mykoły Stepanenki w dziennikach Olesia Honczara. Wydaje się, że nikt i nic nie wypadło z pola widzenia pisarza. Trudno powstrzymać się, by nie wspomnieć jeszcze choć kilku postaci i definicji, na tyle są filigranowo trafne. Włodzimierz Wiernadski — “spojrzał na planetę spojrzeniem Boga, spojrzeniem największego Budowniczego”. Maksym Rylski — “sztandarowa postać naszej kultury”. Sicz Zaporoska — “nasza stepowa Sparta”. XX wiek — “widmo końca świata”. Wasyl Mysyk — “godny wielkomęczennik Ukrainy”. Nina Matwijenko — “srebrzysty anielski głos”. Indyjska filozofia — “wyższa matematyka ludzkiego ducha”. Iwan Kozłowski — “mariański grandiozo”. Jurij Gagarin — “człowiek-sokół”. Wsewołod Bałycki (przewodniczący GPU USRR, narkom spraw wewnętrznych, jeden z organizatorów masowego terroru na Ukrainie w latach 20-30. — “wściekły wilk historii”. A Puszkina po prostu nie lubił… Epatującą wydaje się ocena Ołesia Honczara tak znanej w światowej literaturze postaci, jak Aleksander Puszkin: „carski chłop, lokaj”, „tragiczna postać”, „autor rzeczy książkowych, poeta przeciętny”. Ocena, która może wzburzyć wielu. Jednak spróbujmy zrozumieć, dlaczego mogły pojawić się w dziennikach te zapisy. Weźmy pod uwagę to, jak boleśnie odbierał Ołeś Terentijowycz jakiekolwiek zniekształcenia historii Ukrainy, oszczerstwa wobec jej historycznych działaczy. Wściekało go, gdy ktoś śpiewał ody tyranom Ukrainy. Ale przecież właśnie taką pozycję zajął rosyjski poeta w podręcznikowym poemacie „Połtawa”. Hetman Iwan Mazepa jawi się tu jako „złoczyńca”, podstępny wróg cara Piotra. Tego ostatniego zaś widzimy dumnym, w apoteozie sławy, bohaterem połtawskiej batalii. Triumfator wielkoduszny: „W szatrie swojom on ugoszczajet / Swoich wożdiej, wożdiej czużych, / I sławnych plennikow łaskajet…”. A setki skazanych na śmierć jeńców zaporoskich, a zniszczony do ostatniego niemowlęcia Baturyn, a dziesiątki splądrowanych, spalonych ukraińskich miasteczek i wsi przed i po bitwie połtawskiej?.. Co, Puszkin nie znał tej „łaski” cara Piotra i jego satrapy Mienszykowa? Poeta nawet nie spróbował pojąć motywów historycznego wyboru Mazepy i jego współmyślicieli, którzy, wchodząc w sojusz ze szwedzkim królem Karolem XII, pragnęli uwolnić naród od moskiewskiej tyranii. Jeśli wspomnieć dekabrystę Kondratija Rylejewa, autora poematu „Wojnarowski”, i porównać ten poemat z puszkinowską „Połtawą”, to Kondratij Fiodorowicz jawi się jako znacznie dojrzalszy i bardziej demokratyczny w stosunku do ruchów narodowych, a w szczególności do Ukrainy i jej buntowniczego hetmana. Andrij Wojnarowski tak wypowiada się w poemacie o swoim suzerenie Iwanie Mazepie: On prikował k siebie sierdca: / My w niom gławu naroda cztili, / My obożali w niom otca, / My w niom otieczestwo lubili. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki I w dniu pogrzebu hetmana poeta ustami swojego lirycznego bohatera gorzko konstatuje: „O strannik! Wsie prieduznawali, / Cztoby my s Mazepoj pogriebali / Swobodu Rodiny swojej”. Zatem w ocenie Puszkina z Honczarem nie można zgodzić się chyba w jednym: rosyjski poeta rzeczywiście był błyskotliwym lirykem, a także ciekawym prozaikiem i dramaturgiem, choć jego „Kamienny gość” wyraźnie przegrywa z Łesiowym „Kamiennym gospodarzem”. Odrażającym ukrainofobem i czarnosecińcem nazwał ukraiński klasyk Wissariona Bielinskiego, który z powodu rozbicia Bractwa Cyryla i Metodego pisał: „Ja pitaju licznuju wrażdu k takowo roda libierałam… Swoimi dierzkimi głupostiami oni razdrażajut prawitielstwo i wyzywajut miery krutyje i gubitielnyje dla litieratury”. Jewhena Jewtuszenkę Honczar również piętnuje: „Na nienawiści do Ukrainy… po prostu zakompleksiony”. Wiktorowi Niekrasowowi, rosyjskojęzycznemu pisarzowi-dysydentowi, zarzuca: „Ten, który żyjąc wśród nas, widząc znęcanie się nad Janowskim, Rylskim, Sosiurą, tak ani razu nie wystąpił w ich obronie, w obronie języka ukraińskiego”. A oto dla Aleksandra Fadiejewa Honczar znalazł ciepłe słowo: „…przyjazny, dobry, wesoły… Twórczo był nam bliski… bo bardzo kochał Szewczenkę”. W stosunku zaś do „wielkiego proletariackiego pisarza” Maksyma Gorkiego Ołeś Terentijowycz jest bezlitośnie bezkompromisowy: „okrutny był człowiek”, „ten, który kiedyś ogłosił, że „człowiek — to brzmi dumnie”, a u schyłku lat, w najcięższych dla narodu latach nie chciał widzieć, jak miliony ludzi umierają z głodu, a na dodatek zdezorientował łatwowierną zachodnią inteligencję, zapewniając, że tego nie ma”, „lizus przed żelaznym tyranem”, „apologeta jeżowszczyzny”. Straszna ocena. Wydaje się, że ustami Honczara wydaje tutaj swój wyrok historia. Z książki Mykoły Stepanenki czytelnik dowiaduje się o wrażeniu, jakie pozostawiły ukraińskiemu pisarzowi stolice i miasta świata, a nawet całe kraje, które odwiedził. Powiedzmy, Austria — „kraj muzyki”. Tylko dwa słowa, a w naszej wyobraźni Wiedeńska Opera, Wolfgang Amadeusz Mozart, Johann Strauss, Franz Peter Schubert, Franz-Joseph Haydn, Ludwig van Beethoven. Ameryka — „wysokocywilizowany wspaniały kraj… Zniekształcony bandytyzmem, złością, przemocą”. Gruzja — „umęczona, cierpiąca, ale dumna, niepokonana”. Kanada — „kraj szczęśliwych ludzi”. Rosja — „kraj, gdzie zrujnowany jest sam genotyp narodu”, „głodna, obdarta, agresywna”, „tłumy oszalałych ateistów, miliony nieszczęsnych starców… nad nimi syta, żarłoczna mafia”, „to córka Ukrainy, ale córka zachłanna, agresywna, z domieszką dzikiej azjatycczyzny”, „imperium zła”. Oczywiście z wielkim pietyzmem pisze Honczar o Ukrainie. Naród ukraiński — „pełnowartościowy, duchowo bogaty, w niczym nie gorszy od innych Europejczyków”, „naród delikatny, poetycki i dobry”, „bezgranicznie utalentowany”, „ludzie wiecznych nieszczęść”, „intelektualni dawcy” (Zachodu). I jakże pominąć w tym kontekście bliską Honczarowi i nam z wami Połtawszczyznę?! Połtawska ziemia — „jedna z najpiękniejszych ziem planety”. Połtawa — „stolica Lewobrzeża”, „rodzinne miasto ojca ukraińskiej literatury Kotlarewskiego, a później dała Ukrainie Symona Petlurę”, „sterroryzowana, duchowo splądrowana”. W ostatnich słowach — oczywisty, przejrzysty wyrzut wobec współczesnych, ziomków. Jeśli nie chcesz być mankurtem Język. Do niego często zwraca się Ołeś Honczar. „Żywy organizm, który może być zdrowy, czy przeciwnie, chory lub nawet martwy, chociaż naród wciąż kontynuuje istnienie”, „to jak los… ona — to najwyższa wierność”, „źródło twórczej duchowości, to ten zapas genetycznej siły i piękna, który naród przekazuje tobie, swojemu synowi, żebyś był, żebyś nie stał się niemy, bezgłośny”, „dla literatury tego czy innego narodu… — to powietrze: zniknie powietrze — i literatura się udusi”, „podstawowy genofond naszej kultury, i wszystko będzie zależeć od tego, czy zdołamy zachować ją w całym historycznym bogactwie”, „duchowy kod narodu”. Całe swoje życie pisarz stał żywą kuloodporną tarczą w obronie duchowego kodu narodu — języka ukraińskiego. Dzisiaj jego zaprzysięgli wrogowie podjęli próbę rozprawienia się z nim, odsunięcia na marginesy światowej kultury. Mimowolnie wypływają w pamięci słowa jednego dziennikarza: „Ukraina poszła na samozniszczenie”. Apokaliptyczne proroctwo. Chce się krzyknąć: „Kto zatrzyma nowożytny lingwocyd? I czy nie będzie on nieodwracalny?”. Dzisiaj te pytania są bez odpowiedzi. Niechże potężne słowo Ołesia Honczara i analizowana książka Mykoły Stepanenki posłużą za broń wszystkim, którzy bronią języka i Ukrainy. Profesor Mykoła Stepanenko i Wałentyna Daniłiwna Honczar

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Fenomen Ilka Koruncia

Oleksandr TERECH, członek NSPU Ilko Korunć skończył dziewięćdziesiąt lat. Szczere gratulacje dla jubilata! Jest on znanym tłumaczem, członkiem naszego Związku Pisarzy, a także profesorem Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego. Hartować ducha i ciało jubilat zaczął już od najmłodszych lat. Zgodnie z zamysłem komunistów chłopstwo należało zlikwidować jako klasę, przekształcając je w wielomilionową masę bezprawnych wiejskich proletariuszy. Komuniści zaczęli od grabieży najbardziej udanych, najbardziej uzdolnionych, najbardziej pracowitych rolników, ogłaszając ich kułakami. Do nich należeli, na swoje nieszczęście, także rodzice małego Ilka Koruncia, ponieważ mieli sieczkarnię. Więc ich rozkułaczyli. Rodzina z małymi dziećmi została z niczym. Przygarnęli ich krewni. Ale to był dopiero początek, za dwa lata — głodny 33-ci rok. Ilko Wakułowycz wspomina: “Do dziś pamiętam, jak w poniedziałek zmarł mój braciszek, we wtorek — siostrzyczka, a w środę — jeszcze jedna siostrzyczka…”. Zrozpaczona matka, aby uratować swoje dwoje jeszcze żyjących dzieci, rzuciła się wszędzie, wyszukała jakiekolwiek jedzenie. I dzięki jej uporowi przeżyli. Dzieciom rozkułaczonych pozwolono uczyć się w dziesięciolatce dopiero po pięciu latach. Ostatnie trzy lata w szkole fenomenalnie zdolny uczeń Ilko Korunć otrzymuje ze wszystkich przedmiotów tylko piątki. W świadectwie ukończenia szkoły same celujące oceny. Ma prawo wstąpić na każdą uczelnię bez egzaminów. Ale gdzie tam! Rządowe postanowienie z 1940 roku dyktuje: absolwentom-chłopcom wolno wstępować tylko do wojskowych placówek edukacyjnych. Więc Ilka mobilizują i wysyłają do Witebskiej Szkoły Wojskowej. Przybywa tam w maju 1941 roku. W czerwcu wszystkich kursantów stawiają na nogi alarmem i pospiesznie wiozą do zachodniej granicy. Rano 22 czerwca są już tam i od razu trafiają na pole bitwy. Co było potem, Korunć wspomina jako nieustanny koszmar. Armia na Białorusi trafiła w niemieckie okrążenie i próbowała przebić się do swoich. Każdego dnia trwały walki. Szeregi bojowników rzedły. W końcu skończyła się amunicja. Zagoniwszy ich w bagno, Niemcy wzięli bezbronnych i wycieńczonych żołnierzy do niewoli. To, co przyszło przeżyć Ilkowi Wakułowyczowi w niemieckiej niewoli, to jeszcze jeden koszmar. Przeżyć udało mu się albo cudem, albo dzięki jego fenomenalnej ukraińskiej żywotności. Zwolniony z niewoli w lutym 1945 roku, zdążył jeszcze wziąć udział w szturmie Berlina. Chłopak doskonale rozumiał, że rozprawę z nim, jego bliskimi, a także całym ukraińskim narodem czyniła komunistyczna władza. A jednak, kiedy do kraju wtargnęli Niemcy, bił się z nimi do ostatka. Zdemobilizowawszy się po wojnie, Ilko ukończył Kijowski Instytut Pedagogiczny oraz aspiranturę Kijowskiego Uniwersytetu imienia T. H. Szewczenki. Jeszcze od lat szkolnych on, wiejski chłopak, wykazał nieprzeciętny talent w nauce języków obcych. Teraz doskonale władał angielskim, niemieckim i włoskim. Obronił dysertację i zaczął wykładać w Kijowskim Państwowym Instytucie Języków Obcych (obecnie Kijowski Narodowy Uniwersytet Lingwistyczny). Pod koniec lat 50. zaczął pracować w redakcji literatury przekładowej nowo utworzonego Dytwydawu (później wydawnictwo “Weselka”). I ja spotkałem się z nowym tłumaczem Ilkiem Korunciem. Uderzyło mnie to, że rozmawia w języku ukraińskim, czystym jak łza. Na uniwersytecie im. T. H. Szewczenki, który właśnie ukończyłem, żaden wykładowca [tekst urwany] o mistrzach słowa i pędzla, serii “Dzienników”, a także zbiorów poetyckich, laureata międzynarodowych nagród i Ogólnoukraińskiej nagrody im. Wołodymyra Sosiury, członka Międzynarodowego PEN-klubu Petra Soroki. Na święto poezji, którego program przygotował profesor katedry muzykologii, metodyki wychowania muzycznego oraz dyscyplin wokalno-chóralnych, doktor nauk o sztuce Ołeh Smolak, zebrała się spora społeczność studencka, wykładowcy uczelni wyższych oraz pisarze. Każdego lata Petro Soroka odosabnia się na kilka miesięcy w lesie w Petrykiwce w opuszczonej leśniczówce. Wszystkie wiersze napisane są na poziomie serca i duszy w leśnych ostępach, zainspirowane lasem. “Pragnąłem, aby w moich wierszach brzmiała jasna liturgiczność, którą odczuwasz duszą, kiedy wchodzisz pod korony drzew”, — podzielił się z obecnymi autor. O szczególnej energetyce, która niewidocznie (na poziomie werbalnym) przenika przez “leśne” słowo Petra Soroki, mówili w swoich wystąpieniach przewodniczący Tarnopolskiego Oddziału Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Bezkorowajnyj oraz pisarka Wałentyna Semeniak-Sztangej. Wiersze Petra Soroki wybrzmiały w wykonaniu studentów Sołomiji Kruszelnyćkiej, Nadiji Iwanyny, Serhija Demianenki, Oksany Werchoły, Tetiany Jaremuś, Iryny Wetlanśkiej. Wspaniałym dopełnieniem wydarzenia stał się program muzyczny. Inf. obcego języka na ukraiński nigdy nie używali (z wyjątkiem pryncypialnej Ukrainki, wykładowczyni języka angielskiego Tamary Jaworśkiej); połowa z nich naszego języka w ogóle nie znała i otwarcie go ignorowała, a połowa niby znała, lecz bała się nim posługiwać, bo „nie wypada”. I kiedy brali się za tłumaczenie utworów obcojęzycznych pisarzy, klasyków czy współczesnych, mistrzów swojego ojczystego języka literackiego, to nieobeznani z artystycznymi skarbami języka ukraińskiego, zdobywali się jedynie na surowe odtworzenie tekstu oryginału. Pierwszym, który naruszył tę wypaczoną praktykę, był Mykoła Łukasz, nasz wielki tłumacz, który swoimi przekładami udowodnił, że język ukraiński ma wszelkie możliwości pełnowartościowego funkcjonowania we współczesnym świecie. Natchnione sukcesem Łukasza, jego śladami poszło nowe pokolenie ukraińskich tłumaczy, a jednym z pierwszych pośród nich był Ilko Koruneć. Od 1956 roku przekłady Ilka Wakułowycza ukazują się drukiem. Z włoskiego powieść Gianniego Rodariego „Podróż Błękitnej Strzały”, opowiadania Alberto Moravii, z angielskiego powieść Jeffreya Trease’a „Mali uciekinierzy”. Potem, w 1972 roku, w jego przekładzie publikowana jest powieść J. F. Coopera „Pogromca zwierząt”, którą przyszło mi redagować i z którą zaczynają się problemy. Ten przekład redaktor naczelny wydawnictwa czytał szczególnie uważnie (zapewne ostrzeżony z góry) i postawił wymóg przeredagowania go, usuwając niektóre słowa dlatego, że były one rzekomo „nacjonalistycznie zabarwione”. Takich słów było niemało. Wśród nich także takie: błakytnyj (błękitny) — żądał zamiany na hołubyj, sołowejko (słowik) — żądał zamiany na sołowej. My z tłumaczem staraliśmy się zachować te słowa. Awantura trwała długo. Naczelny groził rozsypaniem składu. Trzeba było pójść na kompromis. W tym czasie w naszej literaturze uformowała się już generacja szistdesiatnykiw (szestdziesiątników), których idee podzielała także grupa pisarzy-tłumaczy, reprezentowanych przede wszystkim przez uznanych mistrzów Mykołę Łukasza i Hryhorija Koczura. Wśród tych praktyków był także Ilko Koruneć z jego naukowym potencjałem lingwistycznym. Jego artykuły w obronie nowych postępowych tendencji w ukraińskim przekładzie, opublikowane w czasopismach literackich i naukowych, nie mogły ujść uwadze ideologicznych przywódców ówczesnej władzy. Przekłady Ilka Wakułowycza zakazano drukować przez kilka lat. Z nim, już profesorem, też „pracowało” KGB. Jednak Koruneć poglądów nie zmienił nawet wtedy, gdy znalazł się na swoim uniwersytecie bez wsparcia kolegów. Stało się to, gdy świeżo mianowany rektor nakazał zrusyfikować proces nauczania w podległej mu placówce, rozumiejąc, że jego inicjatywa będzie z pewnością zatwierdzona przez całą wyższą hierarchię aż do sekretarza KC KPU W. Szczerbyckiego, bo ten już zrusyfikował pracę KC i innych organów partyjnych Ukrainy. Wszyscy wykładowcy uniwersytetu posłusznie wykonali polecenie rektora: przeszli na rosyjski. Tylko Koruneć nadal uparcie uczył swoich studentów, jak tłumaczyć z ukraińskiego na angielski i z angielskiego na ukraiński. Z czasem zwolniono go ze stanowiska zastępcy dziekana wydziału, a potem zmuszono do odejścia ze stanowiska kierownika katedry. Kilka słów o Koruncu jako o pedagogu, obdarzonym niezwykłą energią. Stosunek studentów do niego jest jednoznacznie zachwycony. Nie wszystkim zdarza się słuchać jego wykładów, ale zna go zapewne każdy student uniwersytetu. Szeroko znane są jego solidne prace naukowe „Porównawcza typologia języka angielskiego i ukraińskiego” oraz „Wstęp do translatoryki” (za tę książkę oraz za inne prace z teorii przekładu artystycznego został uhonorowany państwową nagrodą literacką imienia Maksyma Rylskiego). Ma niemały dorobek translatorski: półtora tuzina książek przetłumaczonych z angielskiego i włoskiego. Publikacji jego przekładów i artykułów w różnych czasopismach w ogóle nie sposób zliczyć. Zapoznając się z twórczą biografią Ilka Wakułowycza, odkrywasz ciekawą prawidłowość: im więcej ma lat, tym lepiej mu się pracuje: intensywniej, produktywnie. Ma nowe zamysły i plany. Niech więc pospieszy uporać się z tym w ciągu następnej dekady do swojego stuletniego jubileuszu. A jeśli nie zdąży do tego czasu, niech Pan Bóg doda mu po jubileuszu jeszcze tyle, ile trzeba wieku. Fenomen Ilka Koruncia trwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

„Leśne psalmy”

10 października w Instytucie Sztuk odbyła się prezentacja zbioru poetyckiego pisarza, kandydata nauk filologicznych, docenta Katedry Teorii Literatury i Literaturoznawstwa Porównawczego Ternopilskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Hnatiuka, autora licznych prac naukowych monog-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Z pieśniami i poezją do rodaków

Wałerij KOLISNYK, dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej w Moryńcach. Niedawno we wsi Moryńce na Czerkaszczyźnie odbył się wieczór literacko-muzyczny Anatolija Samojłenki, szanowanego rodaka, honorowego obywatela wsi, poety, laureata II międzynarodowego konkursu współczesnej ukraińskiej piosenki imienia Heorhija Kuzowkowa. Wieloletnia współpraca twórcza łączy Anatolija Samojłenkę z zasłużonym chórem ludowym spółki holdingowej „Kyjiwmiskbud”, którym kieruje zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Chort, dlatego „kyjiwmiskbudowcy” również przyjechali w gości z pieśniami. Udział w wydarzeniu wziął także poeta, laureat nagrody literackiej im. Pawła Tyczyny Dmytro Hołowko. Szanownych gości chlebem i solą powitały władze wiejskie na czele z przewodniczącym rady wiejskiej Stepanem Kyryczenkiem, miejscowi pracownicy kultury, nauczyciele oraz wdzięczni mieszkańcy wsi. Przez dwie godziny rozbrzmiewały pieśni do słów Anatolija Samojłenki, poezja w wykonaniu autorskim oraz w wykonaniu uczniów. Na zakończenie goście złożyli kwiaty pod pomnikiem Szewczenki i zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie z miejscowymi mieszkańcami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

stopni naukowych; ustanowić państwowe coroczne i dożywotnie stypendia Prezydenta Ukrainy, Ministerstwa Kultury Ukrainy dla członków NSKU; wpisać do państwowego rejestru zawód „krajoznawca”; na szczeblu państwowym wprowadzić Dzień Krajoznawcy; ustanowić honorowy tytuł państwowy „Zasłużony Krajoznawca Ukrainy”. „Krajoznawstwo, jako dziedzina wiedzy naukowej, przechodząc swoją drogę rozwoju, zbudowało własne podstawy teoretyczno-metodologiczne, ukształtowało się strukturalnie, wyodrębniło własną specyfikę w systemie nauk humanistycznych, dlatego dojrzała obiektywna potrzeba uogólnienia teoretycznego i praktycznego doświadczenia w krajoznawstwie, pogłębionego badania jego bazy źródłowej, dalszego opracowywania dziedzin krajoznawstwa: historycznego, przyrodniczego, kulturowo-artystycznego, ochrony zabytków, oświatowego, muzealnego, turystycznego, bibliotecznego” — zaznaczył O. P. Rejent. Ważnym rozdziałem programu ma stać się również tematyka szewczenkowska, w szczególności przygotowanie i obchody 200-lecia od dnia urodzin T. H. Szewczenki (w tej sprawie przyjęto odrębny Apel). Uczestnicy wydarzenia zapoznali się z ekspozycją obwodowego muzeum krajoznawczego, muzeum „Kobziarza” w Czerkasach i odbyli ekspedycję historycznymi miejscami Czehryńszczyzny. 1 października członkowie Prezydium zarządu oraz przewodniczący organizacji obwodowych Związku odwiedzili miejsca związane z historią Ukraińskiej. Apel do społeczeństwa Ukrainy. Drodzy rodacy! W 2014 roku przypada 200 lat od dnia urodzin wybitnego syna narodu ukraińskiego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, którego życie i twórczość wywarły decydujący wpływ na historię i budowanie państwowości Ukrainy. Nieoceniony jest jego wkład w rozwój kultury ukraińskiej. Wielką uwagę T. H. Szewczenko poświęcał poznawaniu historyczno-kulturowej odrębności różnych zakątków Ukrainy. Jego zainteresowanie badaniami krajoznawczymi szczególnie uwidoczniło się podczas pracy w Komisji Archeograficznej, kiedy brał udział w ekspedycjach naukowych w celu zbierania materiałów lokalnych. Życie i różnorodność kulturowa Ukrainy znalazły odzwierciedlenie w utworach literackich i plastycznych Wielkiego Kobziarza, co miało niebagatelne znaczenie dla rozwoju krajoznawstwa. W warunkach niepodległej Ukrainy, kiedy krajoznawstwo nabrało jakościowo nowej treści i stało się skutecznym środkiem kształtowania świadomości historycznej młodego pokolenia, idee narodowo-kulturowe Szewczenki sprzyjają pogłębianiu naszego rozumienia ducha narodowego narodu ukraińskiego. A jego spuścizna twórcza stanowi dziś duchową podstawę wychowania w duchu miłości do ojczystej ziemi i własnego państwa. Dobrą okazją do poszerzenia wiedzy o Ukrainie, historii i współczesności jej regionów jest przygotowanie do 200-letniego jubileuszu od dnia urodzin T. H. Szewczenki. My, uczestnicy Ogólnoukraińskiej narady członków Prezydium zarządu oraz przewodniczących organizacji regionalnych Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, która odbyła się 30 września 2012 roku w Czerkasach, zwracamy się do społeczeństwa Ukrainy, przede wszystkim do krajoznawców, członków związków twórczych, naukowców i badaczy-amatorów, pracowników oświaty i kultury, wszystkich, którzy zajmują się badaniami krajoznawczymi i pracą wychowawczą, i wzywamy do zintensyfikowania studiowania i popularyzacji spuścizny Wielkiego Kobziarza na Ukrainie i poza jej granicami, do rozwinięcia patriotycznego ruchu na rzecz godnego uczczenia w 2014 roku 200-letniego jubileuszu T. H. Szewczenki. Treścią tej pracy i wkładem w narodowy skarbiec duchowy ma stać się udział w realizacji państwowego programu celowego „Dom Szewczenkowski”, odnowienie ekspozycji muzeów i sal muzealnych, izb szewczenkowskich, prowadzenie czytań tematycznych, konkursów literacko-krajoznawczych oraz innych działań na rzecz uczczenia pamięci i popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki, które stałyby się częścią składową ogólnonarodowej Szewczenkiany. m. Czerkasy, 30 września 2012 roku. Nowo wybudowany kompleks muzealny w Czehryniu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Czerkaski wojaż

Jewhen BUKET Zdjęcia autora 30 września w Czerkaskim Uniwersytecie Narodowym im. B. Chmielnickiego odbyło się posiedzenie Prezydium zarządu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy z udziałem przewodniczących organizacji regionalnych NZKU. Czerkaszyzna została wybrana na miejsce przeprowadzenia posiedzenia Prezydium nieprzypadkowo. Jest to bowiem obwód, w którym wypracowano znaczne doświadczenie w organizacji pracy krajoznawczej. Posiedzenie otworzył przewodniczący zarządu Czerkaskiej Obwodowej Organizacji NZKU, kandydat nauk historycznych, dyrektor naukowo-dydaktycznego instytutu historii i filozofii Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego Wasyl Melnyczenko. Z powitalnym słowem na początku posiedzenia wystąpił zastępca przewodniczącego Czerkaskiej Rady Obwodowej Wasyl Kasian. Głównym punktem porządku obrad było omówienie propozycji do Krajoznawcy w muzeum „Kobziarza” w Czerkasach Na Chutorze Buda Państwowego programu rozwoju krajoznawstwa na Ukrainie do 2025 roku. Na tym w swoim wystąpieniu szczegółowo zatrzymał się przewodniczący NZKU Ołeksandr Rejent. Zaproponował on wydzielenie działań programowych według kierunków: naukowo-organizacyjne, naukowo-badawcze, naukowo-oświatowe oraz działalność wydawnicza. Tak więc, dla poprawy pracy organizacyjnej i podniesienia autorytetu społecznego Związku niezbędne jest zwiększenie jego finansowania w celu wsparcia jego organizacji regionalnych, które pracują na zasadach społecznych; zapewnienie pomieszczeń organizacjom regionalnym NZKU; zaangażowanie krajoznawców jako ekspertów do pracy komisji państwowych, kolegiów, rad społecznych itp. w celu profesjonalnego bronienia interesów społeczeństwa i wspólnot; wznowienie pracy Międzyresortowej rady ds. krajoznawstwa przy Prezydium NAN Ukrainy; wprowadzenie specjalności „Krajoznawstwo” podczas przyznawania Ruiny wieży obronnej w Subotowie Tysiącletni „Dąb Maksyma Zalizniaka” w Chołodnym Jaru Fragment ekspozycji Czerkaskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego państwa kozackiego, życiem i działalnością Bohdana Chmielnickiego: Chołodny Jar, Medwediwka, Subotów, Czehryń, Chutor Buda, zapoznali się z pracą Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Czehryń”. Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy będzie nadal prowadził podobne wyjazdowe posiedzenia w celu wymiany doświadczeń i nawiązania ściślejszej współpracy między organizacjami obwodowymi Związku.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

powstało nie tylko dlatego, że władał niemieckim i czytał niemiecką literaturę oraz czasopisma w oryginale, nie tylko dzięki młodzieńczym wrażeniom z życia kulturalnego Wiednia, ale także z powodu podobieństwa losów. Ukraina w wyniku wojny i rewolucji, podobnie jak Niemcy, doznała upokorzenia”; 2. Kurbas “wyznaje teatr jako laboratorium dla ciągłych poszukiwań, jako ruch, jako dynamiczne, nasycone życie. Filozoficznym podłożem jego poglądów na sztukę była filozofia życia Henriego Bergsona, w której realna rzeczywistość interpretowana była nie jako materia, a jako nieprzerwany strumień energii”; 3. “dramatem dla Kurbasa była jego narodowa samoświadomość, a to nieuchronnie wchodziło w sprzeczność z imperialną polityką bolszewików, która nie różniła się od imperialnej polityki istniejącej także przed nimi: podbijać i niszczyć. Chyba że była bardziej okrutna. Bolszewicy “naprawdę wierzyli w możliwość na zawsze wykluczenia tego, co ich zdaniem dezorientuje i wywołuje niepokój — różnorodności kultur i wspólnot”1, a dlatego po 1930 roku już nie tylko rozprawiają się z poszczególnymi jednostkami jako z nacjonalistami, ale także mniejszości narodowe stają się narodami-zdrajcami, które zatruwały radzieckie społeczeństwo trucizną separatyzmu”. Łarysa Briuchowećka podsumowała, że Łesia Kurbasa, tak jak jego uczniów i kolegów, “zgubiła miłość do Ukrainy, innymi słowy to, że on organicznie nie mógłby poświęcić Ukrainy dla własnego ratunku”. Badaczka wspomniała wypowiedź Mychajła Draj-Chmary: “Moim przestępstwem jest to, że jestem ukraińskim pisarzem”. Łeś Kurbas w artykule “Młody teatr” (geneza — zadania — drogi)” z 1917 roku przedstawił swoisty manifest, który wyraźnie nakreślał jego koncepcję teatru. Ten teatr miał być ucieleśnieniem awangardowego myślenia, a jednocześnie awangarda w żadnym wypadku nie była formą niszczenia podstaw kultury narodowej. Raczej awangarda była formą przezwyciężenia prowincjonalności, narodowego zaściankowości, do czego popychała polityka w radzieckim rosyjskim imperium. Kurbas pisał: “My, grupa aktorów, mamy coś nowego do powiedzenia i dlatego, tylko dlatego, tworzymy teatr. Ukrainofilskie kozaczenie i zamiłowanie do obyczajowości daleko nie wyczerpuje naszych duchowych zainteresowań. …Chcemy tworzyć nowe wartości. A żeby były one wartościami w ogóle, a jeszcze wartościami narodowymi, to muszą rozwijać się w miarę możliwości samodzielnie. …Chcemy być wolni od uprzedzeń i szukać tylko swojej prawdy. Do każdej formy teatru, która nas zainteresuje, przyłożymy nasze studia, starania i pracę, i im więcej da nam ona odpowiedzi na pytania, tym dłużej przy niej pozostaniemy. Sztuka, która nie idzie naprzód, która kostnieje w tradycjach, przestaje być żywa, — ona jest martwa i przestaje być sztuką…”. Oto na czym polegała nowoczesność reżyserskiego myślenia 1 Baberowski J., Dering-Maintouffel A. Do porządku przez terror. Wielonarodowe imperia: narodowosocjalistyczne Niemcy i stalinowski Związek Radziecki. // Poza ramami totalitaryzmu. Porównawcze badania stalinizmu i nazizmu. — Przeł. z ang. — M.: 2011. — S. 234.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Polilog kultur pod konstelacją „Marii”

Dmytro DROZDOWSKI, koordynator konferencji, Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki, „Wseswit”. Od 4 do 9 października w Kijowie odbył się IX Międzynarodowy Festiwal Monodramów Kobiecych „Maria”, którym opiekuje się Łarysa Kadyrowa, artystka ludowa Ukrainy, artystka Narodowego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Metafizyczną patronką festiwalu jest niezwykła ukraińska aktorka Maria Zańkowecka, aktorka teatru małorosyjskiego, któremu w Imperium Rosyjskim odmówiono prawa do istnienia, a jeśli ukraińskie spektakle były możliwe, to z ogromnymi ograniczeniami cenzuralnymi. Co roku festiwal gromadzi aktorów i reżyserów, aby przedstawić pod osąd ukraińskiego widza najnowsze wzorce europejskiego i światowego monodramu. Festiwal Łarysy Kadyrowej utwierdza w ukraińskiej kulturze pamięć o legendarnej kobiecie Marii Zańkoweckiej, której potężny talent przyniósłby zaszczyt wielu europejskim scenom, jak uważali współcześni. Ale teatr wspiera także współczesne aktorki, łączy różne szkoły reżyserskie, różne tradycje teatralne. W tym roku dewizą festiwalu jest teza o „polilogu kultur”. Niestety, po raz pierwszy festiwal odbywał się bez Bohdana Stupki, który zawsze był obecny na uroczystym otwarciu festiwalu. Także monodramy po raz pierwszy pokazano na nowej Małej Scenie Teatru im. I. Franki (im. S. Danczenki). Festiwal tradycyjnie odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy, a także przy współudziale Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Muzeum Marii Zańkoweckiej, fundacji charytatywnej „Naszyj Dim – Ukraina”. Festiwal rozpoczął się od prezentacji monografii „Szczęśliwa samotność aktorki” (z serii „Czarna książka z Hamletem”) o drodze twórczej Łarysy Kadyrowej, którą przygotowała teatrolog i krytyk teatralny Ałła Pidłużna (o tej książce pisało już „Słowo Proświty”). W 2012 roku na Małej Scenie Teatru im. I. Franki w ramach festiwalu pokazano spektakle „Fedra” (wykonawczyni – Anna Skubik, reżyseria – Bogusław Kierc) oraz „Mój trup” (scenariusz, reżyseria i scenografia Bogusława Kierca) Teatru Wrocławskiego, „Ludzki głos” J. Cocteau (wykonawczyni – Zita Badalian) Moskiewskiego Teatru Ormiańskiego, „Wróbel, który warczy” (wykonawczyni – Ołena Dudycz) Mohylewskiego (Białoruś) Teatru Dramatu, „Eurydyka” (wykonawczyni – Jana Lichotina) Wołogodzkiego Teatru dla Dzieci i Młodzieży, „Ryszard po Ryszardzie” (wykonawczyni – Lidia Danyłczuk, reżyser – Iryna Wołyćka) lwowskiego „Teatru w koszyku”, „Dobry wieczór, Artyści!”, „Bilet do niebiańskiego” (wykonawczyni, reżyser, artystka – Milka Zimkova) Teatru Słowackiego. Polilog kultur się udał. Ale prawdziwym prezentem stała się premiera Łarysy Kadyrowej, którą widzowie zobaczyli 6 października – spektakl „Maria” (reżyser – Zbigniew Chrzanowski). „Maria” to znakomita inscenizacja w życiu teatralnym Łarysy Kadyrowej, ale zapewne także reżysera Z. Chrzanowskiego. Grać Marię Zańkowecką nie jest łatwo. Spektakl „Maria” jest intertekstualny, bo na scenie sama Zańkowecka wciela się to w Cygankę Azę Staryckiego, to w Lady Milford Schillera. Każda z tych masek w czysto egzystencjalnym rozumieniu odkrywa wewnętrzny świat kobiety skazanej na tragiczne przeżywanie czasu. Tak, Cyganka Aza, która uderza w prastary magiczny bęben – symbol kobiety-żywiołu, kobiety-natury, kobiety, która istnieje poza granicami społeczeństwa, w świecie wewnętrznej samowystarczalności i godności. Aza jest niczym ogień szaleństwa, który może spopielić. Ale właśnie taka jest kobieca natura, takim było światoodczucie Marii Zańkoweckiej, która oddała się miłości… Jej pierwsze małżeństwo było nieszczęśliwe, a druga miłość tragiczna. Miłość do Mykoły Sadowskiego to potężny żywioł. I dlatego tak tragicznie odbierana była zdrada Sadowskiego, którego Maria Zańkowecka mimo wszystko kochała do ostatniego ziemskiego dnia. Śmierć Sadowskiego, trumnę z jego ciałem przenoszą przed oczami Zańkoweckiej – to spotkanie ze śmiercią. Bo nie zostało nic w życiu, co trzymałoby Marię na tym świecie. Także w spektaklu „Maria” pojawia się obraz schillerowskiej Lady Milford. To jeden z najbardziej skomplikowanych obrazów w europejskim teatrze. Według kanonów klasycyzmu istniał wyraźny podział na pozytywne i negatywne postacie. Piękna postać o ładnych rysach twarzy, w pięknym stroju a priori nie mogła być łotrem. I odwrotnie, czarna istota postaci była podkreślana strojem, rysami twarzy (na przykład stara Millerowa, marszałek dworu z tragedii „Intryga i miłość”). Podstępna Lady Milford wypadała z tej tradycji. To skomplikowany i dynamiczny obraz. Schiller skomplikował swoją postać, uszlachetnił obraz tragicznymi okolicznościami jej młodości, ideą pozytywnego wpływu na księcia, w którą wierzy, dopóki nie dowie się prawdy od kamerdynera. Podobną niejednoznaczność mamy i w życiu samej Marii Zańkoweckiej, co mistrzowsko przekazała Łarysa Kadyrowa. Każda kobieca postać, w którą genialna aktorka się wciela, tylko pogłębia postrzeganie wewnętrznej wielowymiarowości kobiety, skazanej na tragedię samym swoim istnieniem – historycznym, politycznym, moralnym. Maria Zańkowecka nie może istnieć obok bagna. Tam, gdzie sytuacja traci moralne oblicze, gdzie etyka ludzkich relacji jest zrujnowana, Maria Zańkowecka nie może przebywać. Ona po prostu opuszcza tę przestrzeń. Festiwal okazał się nasycony i jednocześnie estetycznie naładowany. Spektakle zachwycały profesjonalizmem, oryginalnością reżyserskich rozwiązań. Widzowie, którzy już nie po raz pierwszy przychodzą na festiwal do Łarysy Kadyrowej na początku października, podkreślali wysoki poziom artystyczny, wyważenie każdego dźwięku, każdego elementu dekoracyjnego użytego w spektaklach. Szczególne miejsce wśród wydarzeń festiwalowych zajmuje Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Artystyczna. W tym roku odbyła się ona już po raz piąty w ramach festiwalu „Maria”. Każdego roku konferencja dąży do zjednoczenia przy jednym stole aktorów, reżyserów, literaturoznawców, aby dojść do jakiegoś wspólnego mianownika, na ile to możliwe, w poglądach na współczesną sztukę, powracając do źródeł europejskiej myśli estetycznej. Tegoroczni patroni konferencji to Charles Dickens (w tym roku wybitny pisarz skończyłby 200 lat), Łeś Kurbas (urodził się 125 lat temu) oraz Marina Cwietajewa (120 lat od dnia urodzin). Uczestnicy konferencji wspominali również Mykołę Łysenkę (170 lat od dnia urodzin i 100 lat od dnia śmierci). „Dragomanowie, Kosaczowie, Staryccy, Łysenkowie — to znaczące postacie ukraińskiej kultury. Mieszkali niedaleko siebie. To był ich wybór. Łączyła ich dawna przyjaźń, pokrewieństwo twórczych myśli, aktywna postawa obywatelska. Wydawałoby się, Ołena Pcziłka, Mychajło Starycki — pisarze, a ukraińskim dyktandem zajmował się ze wszystkimi dziećmi Mykoła Witalijowycz. Kompozytor był inspiratorem „Plejady” — związku młodych literatów, stworzonego przez Łesię Ukrainkę. Był człowiekiem, wokół którego jednoczyła się inteligencja. Razem z Ołeksandrem Koszycem zorganizował towarzystwo filharmoniczne „Bojan”. M. Łysenko był aktywnym członkiem Towarzystwa Literacko-Artystycznego, fundatorem Klubu Ukraińskiego. Był w centrum najciekawszego pokolenia, które żyło, według słów Alberta Camusa, w nieustannym napiętym związku między smutkiem a pięknem, między miłością a szaloną twórczością, między nieznośną samotnością a bogactwem ludzkim, między odmową a zgodą” — zaznaczyła w swoim wystąpieniu Łarysa Kadyrowa. Początkowo organizatorzy konferencji chcieli poświęcić osobny rozdział twórczości P. Auguste'a Carona de Beaumarchais (280 lat od dnia urodzin), którego twórczość do dziś zachwyca widzów (wspomnijmy choćby „Wesele Figara”), jednak niestety nikt w Ukrainie dzisiaj nie zajmuje się spuścizną wybitnego francuskiego mistrza słowa i sceny, co więcej, nawet we francuskim literaturoznawstwie badania nad Beaumarchais nie należą do priorytetowych kierunków. Wśród tegorocznych uczestników konferencji znaleźli się: szkocki dramaturg, reżyser i teatrolog Ian Hamish MacDonald (który już po raz drugi odwiedził festiwal, przedstawiając w tym roku referat o wpływie Dickensa na teatr szkocki); literaturoznawca Mykoła Sułyma, członek korespondent NAN Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki; psycholog Wadym Wasiutyński, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki; krytyk filmowy Łarysa Briuchowećka — redaktor naczelna czasopisma „Kino-Teatr”, kierownik Centrum Studiów Kinematograficznych NaUKMA (również wielokrotna uczestniczka konferencji w ramach „Marii”); literaturoznawca Mychajło Najenko, profesor Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki; literaturoznawca Jurij Orłycki — profesor Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, doktor nauk filologicznych; literaturoznawczyni Ludmyła Chworowa — profesor Tambowskiego Uniwersytetu Państwowego, doktor nauk filologicznych; Hałyna Tychobajewa, dyrektorka Muzeum S. Kruszelnyckiej oraz wielu innych przedstawicieli teatru i literaturoznawstwa. Niezwykle ciekawie było usłyszeć poglądy profesjonalnego psychologa W. Wasiutyńskiego na korelacje istniejące między sztuką a władzą. To pytanie należy do niezwykle złożonych: gdzie przebiega granica między sztuką a polityką? Czy sztuka może być zaangażowana i jednocześnie pozostawać domeną wolności? Jak artystom w różnych okresach kulturowo-historycznych udawało się zachować równowagę etyczną, skoro wszyscy żyjemy w świecie relacji politycznych i człowiek nie może odizolować się od świata zewnętrznego w artystycznej próżni? Co czyni człowieka artystą, co dzieje się w jego psychice, jak to wiąże się z normami społecznymi i praktykami? Głęboki i przekonujący był referat Łarysy Briuchowećkiej, która przedstawiła Łesia Kurbasa przede wszystkim jako awangardzistę. Krytyk filmowy zaznaczyła, że w reżyserskim i światopoglądowym stylu Kurbasa można wyróżnić przynajmniej trzy ważne składniki: 1. „kierunek na Zachód, na Niemcy — świadczy o tym lektura Kurbasa, sztuki, które wystawia, artykuły, wreszcie sam styl jego przedstawień. Fascynacja ta

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Koza-dereza» dla mikołajowskich dzieci — po ukraińsku

I. MARCINKOWSKI, przewodniczący zarządu Mikołajowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Mikołajowski Państwowy Obwodowy Teatr Lalek pod kierownictwem dyrektor teatru, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Wiktorii Tereszczenko, rozpoczął nowy sezon teatralny premierowym spektaklem baśni «Koza-dereza» — po ukraińsku. Scenariusz spektaklu na podstawie znanej ukraińskiej baśni ludowej napisał członek Proświty, aktor i poeta Mykoła Jewtuszenko. Propozycję członków Proświty z obwodu mikołajowskiego, by włączyć do repertuaru teatru ukraiński spektakl, poparto. Podczas przedstawienia maluchy z zachwytem obserwowały bohaterów, okrzykami i śmiechem reagowały na kwestie postaci. Szczególnie emocjonalnie dzieci przyjęły pojawienie się Raka-kozaka w narodowym ukraińskim stroju, który uwolnił chatkę Zajączka od Kozy. Piękne kostiumy, dekoracje, oprawa muzyczna — wszystko to oczarowywało i wciągało w wir wydarzeń na scenie. Warto zauważyć, że «Kozę-derezę» zaprezentowano w Mikołajowie na małej scenie VI festiwalu teatralnego Międzynarodowego Klubu Czarnomorskiego «Człowiek grający», w którym wzięli udział artyści z Tuły (Federacja Rosyjska), Mołodeczna (Republika Białoruś), Kiszyniowa (Republika Mołdowy), Nabierieżnych Czełnów (Tatarstan, Federacja Rosyjska). Święto dla maluchów zorganizowali główny reżyser teatru i reżyser-inscenizator Wasyl Cymbał, scenograf, zasłużony artysta Ukrainy Wasyl Bezula, a role wykonywali artyści: Koza — Łarysa Babczynećka, Hałyna Zhurśka; Dziad, Niedźwiedź, Wilk, Rak — Kostiantyn Hrosman, Wałerij Poczeriajew; Baba, Lisica — Ludmyła Artemenko, Ołena Fesenko; Hryć, Juraś, Zając — Sniżana Bojczuk, Switłana Kirjan. Oprawa muzyczna spektaklu autorstwa zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Mychajła Bojczuka. Z okazji rozpoczęcia sezonu teatralnego, premierowego spektaklu i otwarcia festiwalu teatralnego artystów teatru lalek powitali przedstawiciele zarządu kultury obwodowej administracji państwowej, członkowie Proświty, koledzy i przyjaciele-artyści z Mikołajowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego oraz wieloletni, jeszcze z lat dziecięcych, miłośnicy teatru.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Dom Nauczyciela — 100 lat

Muzyką instrumentalną i dziecięcymi uśmiechami 5 października Kijowski Miejski Dom Nauczyciela witał swoich gości. Tego dnia obchodził 100. rocznicę istnienia. Władze miasta z okazji tak okrągłej rocznicy przeznaczyły środki na remont budynku. W foyer wszyscy chętni mogli zapoznać się z projektem prac renowacyjnych, które urzędnicy obiecali zakończyć w ciągu pół roku. Jewhen BUKET Zdjęcia autora Budynek Muzeum Pedagogicznego przy ulicy Włodzimierskiej, wzniesiony według projektu znanego kijowskiego architekta P. F. Aleszyna, został uroczyście otwarty dla środowiska oświatowego Kijowa 5 października 1912 roku. Oprócz sal ekspozycyjnych w Muzeum Pedagogicznym działały: fachowa biblioteka, czytelnia, specjalne gabinety do demonstrowania pomocy naukowych i przyrządów, wystawa literatury pedagogicznej, duża sala do przeprowadzania masowych imprez z udziałem przedstawicieli różnych towarzystw oświatowych. Działały tu także letnie kursy dla nauczycieli, odbywały się wykłady dla wykładowców i wychowanków instytutu nauczycielskiego oraz seminarium nauczycielskiego. W tym właśnie domu oświatowym w kwietniu–sierpniu 1917 roku odbywały się I i II Ogólnoukraińskie Zjazdy Nauczycielskie. A 7 listopada 1917 roku w sali Muzeum Pedagogicznego uroczyście otwarto Ukraińską Akademię Nauk Pedagogicznych (UANP). W budynku muzeum działało Biuro Ogólnoukraińskiego Związku Nauczycielskiego, którego przewodniczącą była Zofia Rusowa. W tym samym domu pracowała także nowo utworzona Ukraińska Państwowa Akademia Sztuk Pięknych. Również w murach Muzeum Pedagogicznego mieściła się Centralna Rada — pierwszy narodowy rząd Ukrainy. Właśnie tutaj uchwalano brzemienne w skutki Uniwersały, które proklamowały suwerenność naszego państwa. Ściany tego budynku pamiętają Mychajła Hruszewskiego, Wołodymyra Wynnyczenka, Symona Petlurę, Iwana Steszenkę, Wołodymyra Wernadskiego, Serhija Jefremowa, Pawła Czubynskiego… Obecnie — Miejski Dom Nauczyciela w Kijowie — zabytek architektury o znaczeniu narodowym. Co roku odbywa się tu ponad 1000 imprez z udziałem znanych polityków, literatów, artystów i naukowców, które odwiedza około 200 tysięcy kijowian i gości miasta. W budynku Domu Nauczyciela działają Muzeum Pedagogiczne Ukrainy, filia Państwowej Naukowo-Pedagogicznej Biblioteki Ukrainy im. W. O. Suchomlinskiego, Miejska Rada Związku Zawodowego Pracowników Oświaty i Nauki, oddział Narodowego Muzeum Historii Ukrainy „Muzeum Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 r.”

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Przy starym fortepianie»

Kurbasa: w utwierdzaniu nowości, eksperymentu, świeżego spojrzenia, wartości i prawdziwości teatralnego widowiska, w odrzucaniu wąsko zakrojonych idei sztuki narodowej. Przemyślenie poglądów artystycznych Łesia Kurbasa również wywołało niemałą dyskusję, co świadczyło o ogromnym zainteresowaniu ukraińskim dramaturgiem i oryginalnym teoretykiem teatru. Zresztą sama Łarysa Kadyrowa jest uczennicą B. Tiahna, ucznia i naśladowcy L. Kurbasa. Naukowcy-literaturoznawcy uzupełniali swoich kolegów teatralnych, ci drudzy zaś czasem wdawali się w polemikę ze swoimi kolegami-znawcami słowa artystycznego, dążąc do zrozumienia tego, co łączy naukowców i praktyków teatru, do znalezienia wspólnego fundamentu w sztuce, zwrócenia uwagi na palące problemy współczesności, których nie da się rozwiązać, oddalając się od sztuki. Kultura nie zdoła sama w sobie uratować świata, ale może pomóc dokładniej go odczuwać i reagować na niego, pomóc uświadomić sobie niebezpieczeństwa współczesnego świata, w którym panują mechanizmy obce sztuce. Teatr dzisiaj przekształca się w sztukę elitarną, która nie podporządkowuje się „formatowi” kultury masowej. Teatr skłania człowieka do stawiania życiowo ważnych pytań, do poszukiwań prawdy, pokazuje marność świata, który kieruje się technologiami biznesowymi, który żyje w świecie symulakrów, który produkuje wtórne zasoby estetyczne, puste schematy, które człowiek musi na siebie przywdziać. Te schematy dążą do unifikacji człowieka, wyznaczenia ram dla jego myślenia. Sztuka teatru natomiast pokazuje nieskończoność wewnętrznego świata człowieka, niewyczerpalność przeżyć emocjonalnych, siłę słowa artystycznego. Teatr skłania do rozmyślań. Te pytania nie raz wywoływały dyskusję na konferencji. Kiedyś klasyk światowego teatru XX wieku Peter Brook postanowił oblecieć wszystkie kontynenty. On, subtelny psycholog i twórca nowego, nowoczesnego teatru, szukał tego, co może połączyć ludzi różnych tradycji religijnych, różnych postaw światopoglądowych, różnych orientacji kulturowych. Brook rozumiał, że być może samej sztuki jest za mało, że kultura niepoparta praktykami instytucjonalnymi, bazującymi na prawie, moralności i etyce, nie zdoła pokonać otchłani zła, w którą w każdej nowej epoce na łeb na szyję spada ludzkość. Jednak reżyserowi zależało na znalezieniu tego, co istnieje poza kulturą, na znacznie głębszych poziomach, które współcześni psycholodzy nazywają „poziomem struktur amodalnych”. Brook chciał znaleźć to, co ukrywa się za wszystkimi formami sztuki, co istniało kiedyś w synkretyzmie artystycznym okresu archaicznego. Widział doświadczenie wojen światowych, rozumiał, że naród, który zrodził nadpotężne osiągnięcia kulturowe, może nagle wejść na drogę Zła, a sztuka Goethego czy Bacha nie może przed tym uchronić. Coś podobnego działo się i tym razem na konferencji, która w zasadzie stawia sobie za cel powrót do tego synkretyzmu sztuk, do połączenia emocji i rozumnej intencji, które w ideale powinny się wzajemnie uzupełniać. Tylko wtedy poznanie świata będzie pełne, tylko wtedy człowiek może powiedzieć: „Chwilo, trwaj!”. Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka, m. Równe. Właśnie pod takim tytułem odbyło się kolejne wydarzenie w Muzeum Literackim Ułasa Samczuka w Równem. Był to wieczór autorski znanego śpiewaka, zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Szwydkiwa — jego aksamitny baryton przy akompaniamencie stuletniego fortepianu czarował słuchaczy pieśniami M. Łysenki do słów T. Szewczenki. Ten instrument muzyczny to jeden z najciekawszych eksponatów muzeum: pochodzi z dawnego rówieńskiego mieszkania Ułasa Samczuka. Przy nim kiedyś zbierał się kwiat ukraińskiej kultury i literatury — artysta Anatol Demo-Dowhopilski, malarz Nił Chasewycz, reżyser filmowy Iwan Kawaleridze, działacze społeczni i polityczni Stepan Skrypnyk, Charytia Kononenko. Na tym fortepianie lubiła grać poetka Ołena Teliha… Obecnie instrument, który do dziś nie stracił swojego dziwnego brzmienia, gromadzi wokół siebie współczesnych miłośników muzyki. Mykoła Szwydkiw swój program koncertowy połączył tytułem „Ta ne odnakowo meni…” („I nie jest mi wszystko jedno…”). Przygotowuje go na 200-lecie Wielkiego Kobziarza. W wieczorze, w którym uczestniczyli pisarze, dziennikarze, naukowcy, artyści, darczyńcy i pomocnicy muzeum, wzięli udział także zasłużony pracownik kultury Ukrainy, śpiewaczka Hałyna Szwydkiw oraz koncertmistrz Iryna Kozaczuk.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

«Chwała życiu!» — realizm magiczny Mykoły Kononenki

Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Ekipa filmowa programu telewizyjnego „Wyższy pilotaż” Kijowskiej Państwowej Regionalnej Kompanii Radiowo-Telewizyjnej pracowała w Narodowym Muzeum T. Szewczenki i od razu uchwyciła to, co nieuchwytne, nie wymagając od artysty definicji i wyjaśnień. Bo to rzeczywiście wyższy pilotaż — podporządkować przestrzeń muzealną życiodajnej idei. Magia obrazów pozostawia widzowi prawo wyboru, nie narzucając cudzych poglądów. Wszakże techniki malarskie Mykoły Kononenki nie są przypadkowe — artysta świadomie pracuje na konkretny rezultat i osiąga zamierzony cel w swoich płótnach. Unikając drobnych detali, oddaje zmienność chwili, która jest jednocześnie szyjką czy talią klepsydry, gdzie, niczym piasek, przeszłość przelewa się w przyszłość. W obrazach Mykoły Kononenki przeszłość, przyszłość i teraźniejszość rzeczywiście istnieją jednocześnie. Jest ona otwarta dla widza tak, jak otworzyła się przed artystą — w samotności, w niewielkiej pracowni przy ulicy Perspektywnej — byt przyrody jest bytem człowieka, nierozerwalnie z nim związanego. Ruch czasu, uchwycony przez artystę, nie uznaje niewoli; pozostaje wolny i zmiennie notuje kwitnienie kwiatów obok starej „Chaty baby Drobotychy”, ustępuje na drugi, jeszcze skąpany w słońcu brzeg zbiornika wodnego, obserwując nadejście letniej burzy, albo bawi się na białej ścianie, mieszając, tasując, niczym karty, słoneczne refleksy z cieniami szerokich liści drzewa o rozłożystych gałęziach. Patrzysz — a one rzeczywiście zdają się poruszać. Znakomity portrecista, Mykoła Kononenko, czasem całkiem świadomie zaznacza tylko zarysy ludzkich postaci. Wtedy w obrazie „Szept traw” pas wody wydaje się Morzem Aralskim-jeziorem, a znaki roślin zdają się cicho wygłaszać sobie nawzajem wiersze z „Książki za cholewą”. Zastępczyni dyrektora generalnego Narodowego Muzeum T. Szewczenki Tetiana Czujko, otwierając wystawę, zaczęła mówić o wizerunku Kobziarza na tym obrazie. Jakby przez czas i przestrzeń zobaczyliśmy skryte, intymne chwile, kiedy niepokonany Taras rozmawiał z wiecznością — a ona odpowiadała mu wierszami. Mykoła Kononenko na tym płótnie w niezgłębiony sposób oddaje stan przyrody i człowieka, kiedy są one połączone w całość i przebywają pod opieką Bożej łaski. Niby odbieramy obraz wzrokowo, a rozmowa płynie od serca do serca. Ale przecież i widz musi być gotowy wejść w dialog z artystą. „Ławra Poczajowska”, „Prorok”, „Chwała życiu” (choć z jakiegoś powodu po łacinie) wymagają skupienia. Chłopiec na białym koniu pędzi prosto na widza — obraz wieloznaczny. Odsyła nas zarówno do biblijnych obrazów Jana Teologa, jak i do prostszych — z twórczości braci Strugackich: przyszłość idzie sobie, a nawet pędzi, swoją jasną drogą, na nic nie zważając, i cieszy się życiem. Nawet jeśli zmęczony społecznym i politycznym nieładem w naszym społeczeństwie „Dar jesieni” widz odwróci się od programowych filozoficznych płócien Mykoły Kononenki, by odpocząć wzrokiem na znajomych krajobrazach strefy środkowej Ukrainy, i tak pozostanie w polu magicznej władzy artysty. Znakomity kolorysta, artysta twierdzi i dowodzi, że życie jest piękne w różnych swoich przejawach, i to właśnie człowiek zmienia otaczający świat — jeśli chce, na lepsze. Powiedzmy, postać kobieca, która pojawia się na kilku obrazach artysty. Zawsze wśród kwiatów, w ogrodzie z dojrzałymi jabłkami czy w białej pianie wiosennych drzew — jest zawsze pozbawiona szczegółowych rysów portretowych: jak nieśmiertelna ludzka dusza tylko na pewien czas przywdziewa odzież skórzaną, tak miłość — jedna na całe życie — nie podlega czasowi. Postać kobieca jakby promieniuje cichym światłem; jej spokojny stan to kwintesencja pokoju, zgody, pewności. Chociaż w albumie, zaprezentowanym na otwarciu wystawy, widzimy jej urodę, niezmąconą trzecim tysiącleciem. Odgadujesz: właśnie ona jest obecna w rozpoznawalnych krajobrazach jagotyńskiego neo-Barbizonu — wsi Zasupojiwka, gdzie mieszkają i pracują (głównie latem) kijowianie — słynni artyści. Pracują w różnej manierze, każdy ma swoje widzenie świata; nie połączysz ich w szkołę. Mykoła Kononenko poczuł to miejsce jak nikt inny. Wyniósł Zasupojiwkę na poziom Ziemi Obiecanej. Jej stromowzgórza z ludzkimi ogrodami są na wielu obrazach — czy to w oddali, na jakimś tam trzecim czy piątym planie, one, zawsze starannie zadbane, świadczą o miłości i pracowitości prawie zawsze niewidocznych swoich gospodarzy. Artysta maluje prawdę życia. Niezbyt wymowny w życiu codziennym, przemawia językiem barw tak, jak nie każdemu utalentowanemu poecie udaje się słowem opowiedzieć o rodzinnej ziemi. Jeden z ulubionych obrazów artysty — dojrzałe jabłka. Dla niego to nie jabłko niezgody i nie synonim owocu Drzewa Poznania. Na jego obrazach jabłka są symbolem Ukrainy. Współbrzmią chyba tylko z Dowżenkowską wizją naszej ziemi-matczyzny i jednocześnie odczuciem Wielkiego Kosmosu. W najlepszych obrazach wystawy czuć „Lizonka” wszechogarniającą naturę Wszechświata właśnie tam, gdzie zainspirowała artystę Zasupojiwka. To nie humorystyczne „Chutor Wasiuki — centrum Wszechświata”, a filozoficznie dokładne odtworzenie wiecznej obecności człowieka i naszego świata w polu widzenia Najwyższej Miłości. W artystycznych wędrówkach i ciekawych zagranicznych plenerach, uciekając się do klasycznych technik realistycznego malarstwa, Mykoła Kononenko zwraca uwagę widza na żywe piękno ziemskiego świata. Ale wysoka zaświatowość jest obecna właśnie na płótnach, gdzie jest Zasupojiwka, i w niektórych zimowych siedniowskich krajobrazach (to już wniosek z albumu). Być może rzeczywiście na Jagotynszczyźnie kryje się jakaś geofizyczna osobliwość (w tamtych stronach utalentowanie malowała Ukrainę Kateryna Biłokur). Ale przecież sąsiedzi — akademicy, laureaci nagrody im. Szewczenki, znani w całej Europie awangardziści — nie zwrócili na nią twórczej uwagi. Pachnące jabłka — szczodre owoce ukraińskiej ziemi — przewyższają wszystkie inne martwe natury Mykoły Kononenki. Choć jest mistrzem bogatych, malowniczych kompozycji z wykwintnymi wąskoszyjnymi wschodnimi dzbanami, chętnie kupują je kolekcjonerzy do osobistych zbiorów. Prawdziwa sztuka jest zawsze uzdrawiająca. Mykole Kononence udało się namalować w ruchu czas — i to jest unikalne. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 2 Wystawa indywidualna malarstwa Mykoły Kononenki — laureata nagrody imienia Serhija Szyszki, — która jest prezentowana w salach Narodowego Muzeum Szewczenki w Kijowie, stała się miłą niespodzianką także dzięki prezentacji na otwarciu albumu, wydanego przez mecenasa Maksyma Melnyka (wydawnictwo „Sofija-A”). Retrospektywa wydania wspaniale uzupełniła ekspozycję, w szczególności portretami, gdyż muzeum przedstawiło głównie niedawno namalowane obrazy artysty. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Kanałowi telewizyjnemu «Kultura» — 10 lat

Mija 10 lat istnienia jednego z najbardziej lubianych kanałów telewizyjnych Ukrainy — Państwowej Kompanii Telewizyjnej „Kultura”. 19 października 2012 r. z tej okazji w Domu Kina odbędą się uroczyste obchody. W programie wydarzenia: konferencja prasowa dla dziennikarzy; wystawa fotografii „10 lat z Wami…”; wystawa ukraińskiej sztuki plastycznej ze zbiorów galerii „Arka”, gdzie zostaną zaprezentowane prace znanych artystów; wystawa i warsztaty „Kultura trypolska” ze zbiorów muzeum „Dywoświt Trypillia”; wideoprezentacja PKT „Kultura”, występy gości, wręczenie nagród i na zakończenie koncert świąteczny. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w październiku — 23 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин