OGÓLNOUKRAIŃSKIE TOWARZYSTWO «PROŚWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
drugorzędnej kwestii przywrócenia jedności prawosławia na Ukrainie. Obelżywe słowa „Łapikury z Łapikurzychą”, ich „komentarze” z kuchni UT-1, zwyczajowe prowokacyjne stygmatyzowanie tych, którzy „nie ulegli” idei świątecznych czy innych politycznych przedsięwzięć znanej siły politycznej — oto i cała reakcja władzy na początek nowego konfliktu wyznaniowego, sprowokowanego przez tę samą władzę. Dziwne, że zleceniodawcy i właściciele UT-1 nie rozumieją: podobny zachłanny słowny haft „kozaczkiem” nie jest w stanie załatać chorągwi tych, którzy w słowach są za jedną lokalną Ukraińską cerkwią, a w czynach — niszczą to, co już zrobiono w imię tej idei. Dziwne, że w naszych czasach, kiedy Rosja, nie kryjąc się, przywłaszcza historyczne dziedzictwo Rusi Kijowskiej ze wszystkimi składnikami, w tym religijnymi, Prezydent Ukrainy Ł. Kuczma (czytaj „Uriadowyj kurjer” z 13 lipca 2000 r.) „w związku z obchodami jubileuszu 2000-lecia Narodzenia Chrystusa oraz zważając na apele organizacji religijnych w sprawie przekazania im budynków kultu” wydaje polecenie Premierowi W. Juszczence, aby „do 1 sierpnia bieżącego roku rozpatrzył kwestię uchylenia Postanowienia Rady Ministrów USRR nr 83 z 5 kwietnia 1991 roku »O wykazie budynków kultu — wybitnych zabytków architektury, które nie podlegają przekazaniu w stałe użytkowanie organizacjom religijnym«”. Kto w naszych czasach może zaręczyć pewnością, że Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Pieczerskiej nie podpada pod to „uchylenie” i nie stanie się „reżimowym soborem” Cerkwi Moskiewskiej, dokąd Ukraińcom innych wyznań wstęp będzie wzbroniony?! Próżno mówić, że podobne minowanie narodowej świętości zada niepowetowany cios ukraińskiemu prawosławiu, podważy autorytet Ukrainy na świecie i, bez wątpienia, wzmocni Moskwę — nie, nie w wierze, a w jej drodze do uzyskania upragnionego statusu „trzeciego Rzymu”, wszak rozrywając na kawałki samą ideę zjednoczenia Ukraińskiej cerkwi, Patriarchat Moskiewski widzi swoją następną ofiarą Konstantynopol. Zatem, jak widzimy, sierpniowych wydarzeń nie warto uważać za przemijające i minione, choćby jak bardzo nie chcieliby tego ci, którzy, nazwawszy nas chuliganami i buntownikami, po kryjomu robią swoje. Temat pozostaje otwarty... Chciałoby się tego komuś czy nie, a sierpniowe wydarzenia wokół poświęcenia Soboru Zaśnięcia Matki Bożej w Ławrze przez moskiewskich popów w dziewiątym roku niepodległości wyraźnie określiły rzeczywisty stan rzeczy: od kogo zależy wyższe kierownictwo Ukrainy, jak i w jakim stopniu. I swoją podległość „starszemu bratu” chcieliby dobrze zamaskować przed własnym narodem. Oto dlaczego akcje protestacyjne UCP Patriarchatu Kijowskiego, „Proświty”, dziesiątek patriotycznych organizacji i ruchów zostały nazwane „chuligańskimi działaniami” poszukiwaczy politycznego autorytetu. (Pewnie, odwrotna strona — UCP Patriarchatu Moskiewskiego, która na dwa tygodnie przed wspomnianymi wydarzeniami wystawiła pikietę z dadzibao „Nie oddamy świętości psom”, postrzegana jest przez organy państwowe jako kanoniczna twierdza tego autorytetu.) Wszystkie kanały telewizyjne i radiowe Ukrainy, relacjonując tragedię „Kurska”, którego jedną trzecią załogi stanowili Ukraińcy, zgładzeni, tak jak ich pobratymcy, całkowicie radziecką logiką obecnego rosyjskiego kierownictwa — nigdy uczciwie i w porę nie podawać wszystkich informacji opinii publicznej — nie domyśliły się lub nie ośmieliły się napomknąć o oczywistości: powierzanie żywotnie ważnych obiektów państwowych Rosji jest śmiertelnie niebezpieczne. Musiał to potwierdzić sam prezydent Putin, kiedy zadymiła wieża Ostankino: „Pożar na wieży Ostankino pokazuje, w jakim stanie w Rosji znajdują się żywotnie ważne obiekty i cały kraj ogółem”. Ale nasi włodarze — ufają. Co więcej, są gotowi stanąć w obronie rosyjskich interesów i, ryzykując nie własnym stanowiskiem, a przyszłością narodu, pozwolić włożyć minę o opóźnionym zapłonie w fundamenty ukraińskiej świętości. Mniejsza o to, że odbudowano ją po „strategicznych” działaniach radzieckich minerów, że Moskwa nalega na pełną zależność i podporządkowanie ukraińskiego prawosławia Patriarchatowi Moskiewskiemu, a sobór archirejski w Moskwie oraz osobiście patriarcha Aleksy II lekceważąco odnieśli się do apelu Prezydenta Ł. Kuczmy, demonstrując pogardę i uprzedzenie do ukraińskiej władzy i państwa, które dba o utworzenie jednej lokalnej Ukraińskiej cerkwi prawosławnej. Co więcej, nie zważając na protesty ukraińskich obywateli i partii politycznych, Leonid Kuczma występuje z ostrym oświadczeniem, a potem bierze udział w poświęceniu Soboru Zaśnięcia Matki Bożej przez przedstawicieli UCP Patriarchatu Moskiewskiego, jakoby podzielając definicję przeora Ławry Pieczerskiej Pawła o tym, że tylko Cerkiew Moskiewska jest kanoniczna, a wszystko inne to sekty... Na lewo i prawo powtarzając, że „u nas cerkiew jest oddzielona od państwa”, państwo wspiera nieukraińską cerkiew, siejąc między ludem herezję, która wylewa się w wątpliwość: czy to jest ukraińskie państwo?! Nikt — ani Administracja Prezydenta, ani Rząd, ani Rada Najwyższa nie zadbali choćby o komentarze, które postawiłyby kropkę nad „i” w bolesnej, dalekiej od zdjęcia G. Kubłanowa zdjęcia R. Tałalaj Lubow HOŁOTA zdjęcia R. Tałalaj
Traducción automática
Polityka. Wiadomo, że stabilność polityczna i przewidywalność są ważnymi przesłankami poprawy klimatu inwestycyjnego. Z tego względu najbardziej pozytywnym zjawiskiem obecnych przemian politycznych stało się mniej lub bardziej jednoznaczne określenie strategicznego kursu państwa oraz obecność strukturyzacji w polityce. Prezydent ma jasną strategię budowy państwa. W parlamencie stworzono większość, która udowodniła swoją zdolność do efektywnej pracy nad bazą legislacyjną reformowania i tworzenia państwa, Rząd pokazał swoją zdolność do skutecznego rozwiązywania aktualnych problemów dnia dzisiejszego. Czynniki te można uznać za bezsporne sukcesy stabilizacji politycznej. Jednocześnie sukcesy te są względne, ponieważ w odróżnieniu od krajów postkomunistycznych, które od razu określiły się co do własnych priorytetów i pokonywały przeszkody okresu transformacji, na Ukrainie przez ponad osiem lat toczyła się walka między prorosyjskimi restauratorami a prozachodnimi reformatorami. Do ostatnich wyborów prezydenckich różne gałęzie władzy różnie rozumiały drogi rozwoju państwa. W kraju nie było jednolitej i jasnej wizji strategicznych orientacji tworzenia państwa, a to dezorientowało opinię publiczną oraz inwestorów. Dlatego największym osiągnięciem ostatnich lat stało się to, że dziś rozumienie interesów narodowych i priorytetów państwowych staje się jeśli nie dominującym, to przynajmniej ważnym czynnikiem w prowadzeniu polityki przez władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Z tego punktu widzenia stworzenie większości w Radzie Najwyższej i wzmocnienie pionu wykonawczego jest procesem pozytywnym. Społeczeństwo. Ale sukcesy strukturyzacji politycznej i stabilizacji systemu politycznego należy utrwalić procesami zarządzania społecznego, ponieważ efektywność reformowania jest niemożliwa bez skutecznego wsparcia społeczeństwa. Dla przewidywalności i stabilności rozwoju gospodarczego Ukraina potrzebuje znacznej warstwy klasy średniej, która stanie się gwarantem kontynuacji obecnego kursu politycznego. Dlatego zmiany strukturalne muszą zachodzić nie tylko w polityce, ale i w społeczeństwie. Ale czy potencjalni przedstawiciele klasy średniej są gotowi uwierzyć w możliwość osiągnięcia sukcesu na Ukrainie? Niestety, ważność czynnika psychologicznego jako jednej z przesłanek skuteczności procesów reformowania nie została do końca zrozumiana przez ukraińskich ekonomistów i polityków. Postkolonialne i postkomunistyczne stereotypy przy braku państwowotwórczej polityki komunikacyjno-propagandowej oraz braku ochrony przestrzeni informacyjnej prowadzą do nihilizmu znacznej warstwy społeczeństwa w stosunku do samej państwowości. Nastroje te wzmacnia skorumpowane „sowieckie” urzędnictwo szczebla lokalnego, które nierzadko korzysta z autorytarnych metod rządzenia oraz reguł gry. W poszczególnych przypadkach otwarcie lekceważą one Konstytucję, ustawy oraz inne akty normatywno-prawne. Dlatego ludzie tracą wiarę w sprawiedliwość ustawodawstwa i struktur siłowych, które mają dbać o jego wykonanie. Wszystko to rodzi nieufność do władzy, państwa i perspektywy pozytywnych zmian w naszym kraju. W rezultacie mało kto wierzy w możliwość uczciwego biznesu i sukcesu własnej sprawy. To hamuje procesy tworzenia potężnej warstwy klasy średniej na Ukrainie. WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK. Prawo. Dla regulacji stosunków między państwem a podmiotami działalności gospodarczej na Ukrainie stworzono znaczną bazę normatywno-prawną. Niedawno wszedł w życie Dekret Prezydenta „O środkach dotyczących zapewnienia wsparcia i dalszego rozwoju działalności gospodarczej”, który powinien sprowadzić do minimum ingerencję urzędników w biznes. Wkrótce zostaną przyjęte kodeksy: podatkowy, cywilny, celny, budżetowy i ziemski, które, jak się oczekuje, ożywią rozwój biznesu. Ale na Ukrainie znaczny odsetek podmiotów gospodarki pracuje w sektorze szarym. Ci, którzy pracują w cieniu, są „opodatkowywani” środkami nieformalnymi (łapówki, haracze rakietu i różnych organów fiskalnych). Środki, które mogłyby trafić do budżetu, są rozkradane. Przedsiębiorcy widzą, że nie zawsze i nie wszystko zależy od bazy legislacyjnej, bo nierzadko urzędnicy znajdują mechanizmy nacisku na nieustępliwych przedsiębiorców. W takich warunkach nie chcą pracować ani wewnętrzni, ani zewnętrzni inwestorzy. W rezultacie znaczny odsetek przedsiębiorczych ludzi powstrzymuje się od biznesu na Ukrainie. Niestety, problemu psychologicznego nihilizmu prawnego i apatii społecznej trudno jest zmienić samymi aktami legislacyjnymi, ponieważ społeczeństwu, które przez długi czas żyło według podwójnych standardów, nie będzie łatwo udowodnić, że po przyjęciu dobrych ustaw, dekretów i postanowień będzie można uczciwie pracować i nie bać się terroru różnorodnych organów fiskalnych. Bo w każdym indywidualnym przypadku Prezydent i Premier są daleko, a zuchwały urzędnik jest blisko. Społeczeństwo obywatelskie na Ukrainie praktycznie nie funkcjonuje, do tego niemal genetyczny strach przed możliwym rozkułaczaniem (w kraju wciąż działają siły, które chcą cofnąć koło historii) powstrzymuje inicjatywę znacznej warstwy utalentowanych, ale ostrożnych ludzi w terenie. Jednocześnie rozwarstwienie społeczeństwa na bogatych i biednych przy braku znacznej warstwy przedstawicieli klasy średniej będzie konserwować potencjał konfliktogenny, a poczucie braku perspektyw przy niepewności politycznej u narodu będzie trwało. Przykłady. Jeden z wybitnych klasyków teorii ekonomicznej John Maynard Keynes przywiązywał wielką wagę do czynników psychologicznych w gospodarce. Był przekonany, że ważą one znacznie więcej niż obliczenia ekonomiczne w procesie podejmowania decyzji o lokowaniu inwestycji i rozpoczynaniu różnych projektów. „Większa część naszej działalności — mówił on — zależy raczej od spontanicznego optymizmu niż od oczekiwań matematycznych, co stanowi jedną z charakterystycznych właściwości natury ludzkiej w ogóle”. Czeski reformator Václav Klaus w swojej pracy „Dziesięć przykazań dla gospodarki XXI wieku” mówił, że „reformatorzy muszą bezgranicznie wierzyć w sukcesy reform, umieć zapalić tą wiarą swoich rodaków, stworzyć szeroką koalicję w społeczeństwie dla wspierania reform”. W latach trzydziestych w Stanach Zjednoczonych jednym z najważniejszych warunków zapobiegania eskalacji konfliktu społecznego stało się tak zwane „amerykańskie marzenie”. Właśnie wtedy, przy burzliwym rozwoju środków masowego przekazu, Amerykanie nauczyli się technologii komunikacji strategicznej, relacji publicznych i zarządzania społecznego. Bez tego uniknięcie wstrząsów społecznych by im się nie udało. Kultywowanie wizerunku Kopciuszka w różnych wariacjach stało się jednym z dominujących w amerykańskiej kulturze. Wizerunek ten stał się w wystarczającym stopniu zmitologizowany i nierzadko spotyka się go w dziełach amerykańskiej kultury, w których mowa o zwykłym chłopaku z biednych dzielnic, który dzięki wytrwałej pracy przedsiębiorcy osiągnął sukces i został milionerem. Taka polityka komunikacyjna pomogła zaszczepić wiarę w możliwość osiągnięcia sukcesu w biznesie, niezależnie od pochodzenia społecznego. Bez tego uniknięcie wstrząsów społecznych by im się nie udało. Na Ukrainie zaś podobne doświadczenie nie tylko nie jest realizowane, ale nawet nie jest badane. O jakim optymizmie według Keynesa w tym przypadku może być mowa? Komunikacja.
Biorąc pod uwagę ważność czynnika psychologicznego jako jednej z przesłanek reformowania i stabilizacji gospodarki, warto byłoby wypracować mechanizmy stosowania technologii zarządzania społecznego. Jednak w sferze kształtowania świadomości masowej na Ukrainie do tej pory nie stworzono skutecznych metodyk, które dawałyby możliwość zapobiegania negatywnym zjawiskom w społeczeństwie. W rozwiniętych państwach tę funkcję pełnią struktury rządowe, które kształtują treść polityki komunikacyjnej. Zarządzanie społeczne realizowane jest poprzez instytucje społeczeństwa obywatelskiego, ale najważniejszą rolę w tym procesie odgrywają środki masowego przekazu. We wszystkich cywilizowanych krajach komunikacja masowa pełni ważne funkcje konsolidujące, wspiera jedność i integralność społeczeństwa. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej na dzień dzisiejszy integralna komunikacja nie istnieje, ponieważ na Ukrainie funkcjonuje znaczna liczba zarówno zagranicznych, jak i krajowych mediów, które wrogo odnoszą się do samego faktu istnienia państwa. We wschodnich i południowych obwodach dominują media, w których współczesne życie przedstawiane jest w pesymistycznych i depresyjnych barwach. Dlatego wciąż mamy rozbite społeczeństwo, które w większości nie wierzy we własną zdolność do pokonania trudności na drodze do cywilizowanego świata. Wniosek Zatem od czynnika psychologicznego w społeczeństwie w znacznej mierze zależy nie tylko sukces reform, ale także stabilność socjum przy prawdopodobieństwie ich hamowania. A rozwiązanie problemów świadomości masowej będzie możliwe pod warunkiem ochrony przestrzeni informacyjnej i stworzenia jednolitej państwowej koncepcji kształtowania opinii publicznej. Komunikacja masowa może stać się nośnikiem optymizmu i wiary w możliwość osiągnięcia sukcesu na Ukrainie, poprzez nią nietrudno będzie wspierać powstawanie i umacnianie klasy średniej, która stanie się gwarantem sukcesu obecnego kursu politycznego. Od tego w dużej mierze zależy także to, czy Ukraina będzie cywilizowanym państwem w XXI wieku. Wołodymyr ISZCZUK UKRAINIE — JEDNĄ POMIESTNĄ CERKIEW PRAWOSŁAWNĄ Złożona historia państwa ukraińskiego jest nierozerwalnie związana z historią ukraińskiego prawosławia, które zawsze wspierało w narodzie wysoką moralność, duchowość, poczucie patriotyzmu. Chociaż na Ukrainie cerkiew jest oddzielona od państwa, kwestia ukraińskiego prawosławia dawno nabrała politycznego zabarwienia i coraz bardziej komplikuje się przez ostre sprzeczności społeczno-polityczne. Począwszy od okresu Ukrainy-Rusi, ukraińskie prawosławie było częścią życia narodu ukraińskiego, jego oparciem i doradcą w godzinach radości i tułaczki, odgrywało wielką polityczną i duchowo-wychowawczą rolę w życiu Ukraińców jako czynnik niepodległości naszego narodu. Pod koniec XVII wieku, kiedy Konstantynopol odmówił Ukrainie wsparcia, rozpoczęło się niszczenie ukraińskiego duchowieństwa, nawet ukraińskie księgi cerkiewne zastępowano rosyjskimi! Za czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej rozpoczęło się pierwsze od wielu stuleci odrodzenie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, a prawdziwie znacząco zrealizowało się to w 1990 roku, kiedy utworzono UKP Patriarchatu Kijowskiego na czele z patriarchą Filaretem. Taki krok był wyważony, prawnie i moralnie uzasadniony: Ukraina to niepodległe państwo prawosławne i Ukraińska Cerkiew musi być niezależna. Właśnie dlatego Moskwa jako kolonialne centrum ZSRR zuchwale zareagowała na ten przejaw nieposłuszeństwa — wykluczyła Filareta z cerkwi i podniosła hałas wokół kwestii legitymizacji UKP (PK). Równolegle episkopaty Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, które pozostały na terytorium Ukrainy, zostały ogłoszone Ukraińską Cerkwią Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego i właśnie ta cerkiew rozpoczęła prawdziwą wojnę przeciwko ukraińskiemu prawosławiu: normą jej życia stało się przejmowanie świątyń, bicie ukraińskich księży, antyukraińska propaganda itd. — dziś te episkopaty są centrami rezydentury FSB i rosyjskiego rządu. W ukraińskim społeczeństwie obecnie wzrasta napięcie społeczne na tle konfrontacji wyznań cerkiewnych i, pomimo tego, że cerkiew jest oddzielona od państwa, do wspomnianej wyżej konfrontacji dołączają szerokie masy wiernych, partie i organizacje społeczne, organy władzy państwowej, milicja, organy prokuratury itd. Przyznanie pierwszeństwa Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej jest drogą do nowej kolonialnej niewoli. Trudna sytuacja gospodarcza, w której znalazła się Ukraina w dziesiątym roku niepodległości, niepewność pozycji geopolitycznej nadal wiążą nasze państwo zobowiązaniami kredytowymi i zadłużeniem finansowym wobec Rosji, która dziś próbuje wziąć rewanż za 1991 rok i wciągnąć Ukrainę w krąg swoich imperialnych intryg. Na ten cel pracuje nie tylko szantaż paliwowo-energetyczny, ale i rosyjscy popi, którzy pod sutannami mają mundury czarnych pułkowników KGB. W tej dość trudnej sytuacji ukraińskie struktury władzy, niestety, orientują się na Patriarchat Moskiewski: Prezydent jeździł na Ziemię Świętą w towarzystwie moskiewskiego biskupa Sabodana; podczas nagradzania obywateli Ukrainy odznaczeniami Prezydenta obecny jest ten sam Sabodan; w wojskach wewnętrznych Ukrainy wprowadzono instytucję kapelanów wojskowych z rosyjskich popów itd. Taka zdradziecka postawa władzy państwowej wobec kwestii Cerkwi Prawosławnej wywołuje oburzenie u obywateli Ukrainy. Niewyważona, szkodliwa dla Ukrainy postawa struktur władzy wobec ukraińskiego prawosławia skłoniła przedstawicieli szeregu partii politycznych i organizacji społecznych do stworzenia Społecznego Komitetu „Ukrainie — jedną pomiestną Cerkiew Prawosławną”, którego przewodniczącym wybrano deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana. A niedawno Patriarcha Ekumeniczny złożył oświadczenie o tym, że Konstantynopol wznawia swoją opiekę nad Ukraińską Cerkwią Prawosławną. Odbyła się już tura negocjacji przedstawicieli odłamów ukraińskiego prawosławia w Szwajcarii i mamy nadzieję, że ten proces, skierowany na zjednoczenie rozproszonej długimi tułaczkami Ukraińskiej Cerkwi, będzie miał pozytywne zakończenie i na początku trzeciego tysiąclecia Ukraina wreszcie zdobędzie nie tylko polityczną i gospodarczą niepodległość, ale także jedną pomiestną Cerkiew Prawosławną. Na realizację tego szlachetnego celu trzeba kierować wysiłki społeczeństwa, organów władzy państwowej, wszystkich obywateli, którzy powinni pamiętać, że nie może być w niepodległej Ukrainie Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego — tak samo, jak i dwóch języków państwowych czy podwójnego podporządkowania. Andrij CZORNUCHA • Czy staną się tendencją pozytywne przekształcenia w gospodarce Ukrainy, zapoczątkowane przez Rząd Wiktora Juszczenki? • Czy odnajdzie ukraińska władza skuteczne mechanizmy zarządzania społecznego, które skonsolidują społeczeństwo dla wsparcia kursu reform? • Czy pokona socjum depresyjne, nihilistyczne nastroje? • Czy uwierzy potencjalny przedstawiciel klasy średniej w sukces zmian gospodarczych? Od odpowiedzi na te aktualne pytania w znacznej mierze zależy los transformacji gospodarczych i politycznych.
Traducción automática
Original en ucraniano · traducción en actualización
Бог створив нас усіх різними. Він дав людині у володіння цілу землю, з усіма її істотами, щоб вона порядкувала на ній і підтримувала Божественний лад (Бут., ІІ, 15). Єдина з-поміж усіх створінь, людина мала свободу волі і здатність до творчості, що й робило її вінцем природи і царем над землею. Для здійснення свого Божественного призначення людство повинно було виконувати безліч різних функцій, а тому мало бути багатогранним у своїх здібностях і вподобаннях. Саме для цього Бог при створенні людини заклав у її природу відмінності. Першу з них Творець виявив, розділивши людину на чоловіка та жінку (Бут., ІІ, 22). Згідно з Божим задумом, у поєднанні чоловіче й жіноче доповнюють одне одного, утворюючи немовби єдину особистість — «єдину плоть» (Бут., ІІ, 24), що набуває таким чином глибини й багатовимірності. Зі зростанням чисельності людства виявилося розділення на особистості, кожна з яких відзначалася власними смаками, уподобаннями, схильностями. Це давало змогу кожній людині посісти своє місце у світобудові. Одні ставали землеробами, другі — скотарями, треті — лікарями... Кожен мав власне коло земних обов’язків, згідно зі своїми схильностями. Саме таким був Божий задум щодо людства. Але через первородний гріх свідомість людська спотворилась і неоціненний Божий дар відмінностей став причиною розбрату у світі, спричинивши протиставлення чоловічого та жіночого, зіткнення між особистостями... Найбільше ж лиха завдало викривлення суті ще однієї відмінності — поділу людства на нації. Це розподілення протягом усієї історії призвело до стількох кровопролитних та спустошливих воєн, що стало врешті сприйматися як зло. Зупинимося на тому, що розповідає Біблія про розділення людства на нації. Згідно з Божим задумом, люди повинні розселятися по всій землі: «наповнюйте землю, оволодійте нею» (Бут., І, 28). Однак, будучи єдиним, людське плем’я мало «стадний інстинкт», керуючись спільними звичками та способом життя і поводячи себе як єдиний соціальний
Здавалось би, досить українцям тої ганьби, спричиненої самою постановкою питання захисту української мови в Україні після стількох років її незалежності. Та навіть новітнє жахливе зросійщення українського загалу, напевно, не зможе подолати українського духу. Виявляється, і цього замало. Аналізуючи все, що відбувається в нашому інформаційному просторі, можна з певністю і великим занепокоєнням зробити висновок — відбувається процес планомірного знищення оригінальної сутності української мови. Йдеться навіть не про трагедію «модернізації» правопису. Про це окрема розмова, яка постійно ведеться на сторінках газети «Українське слово». Українську мову починає вражати ракова хвороба переродження і розмивання чітких засад її творення. Об’єктивно це називається зумисним спотворенням мови, яке практикується в засобах інформації, рекламі, престижних сферах суспільної діяльності. Всі мовні новотвори, які порушують усталені правила і закони мовотворення, обов’язково слід вважати актами зумисного потворення мови. Це карна дія згідно зі статтею 8 «Закону про мови в УРСР» та Конституцією України. Із популярних публікацій невідомо, чи ця проблема досліджується правниками і мовознавцями. На мій погляд, підступне розхитування непорушних підвалин українського мовотворення є устократ небезпечнішим валуєвського тиску на неї. Це знищує, як іржа, ракова хвороба інформаційного походження, продукт сучасних інформаційних технологій. Небезорганізм. Урешті, «в єдиному пориві», уявляючи себе не менш могутнім, ніж сам Бог, людство зажадало «створити собі ім’я»: «Тож місто збудуймо собі, та башту, а вершина її аж до неба. І вчинімо для себе ймення, щоб ми не розпорошилися по поверхні всієї землі» (Бут., ХІ, 4). У біблійному розумінні «створити собі ім’я» значить — возвеличитися, зробитися славним і знаменитим. У такому значенні поняття «ім’я» прикладалося лише до Самого Бога. Для людства ж «вчинити собі ймення» означало виявлення честолюбних та богопротивних намірів. Людство не бажало виконувати своє призначення, зупиняючись у своєму розвитку заради виконання суто символічних дій, що не мали життєвого сенсу! Слід зазначити, що саме по собі будівництво міст здавна приписувалося найбільш нечестивим і богопротивним людям: нащадкам Каїна (Бут., IV, 17), Німроду (Бут., Х, 10—12). До того ж, у своїй діяльності люди використовували не дані Богом для будівництва житла матеріали — деревину та каміння, а зробили штучні: «І сказали вони один одному: «Ану, наробімо цегли і добре її випалімо! І сталася цегла для них замість каменю, а смола земляна була їм за вапно» (Бут., ХІ, 3), «І промовив Господь: «Один це народ, і мова одна для всіх них, а це ось початок їх праці. Не буде тепер нічого для них неможливого, що вони замишляли чинити» (Бут., ХІ, 6). Тоді, щоб повернути людство на правильний шлях, Господь наділив його ще одним проявом відмінностей. При цьому Він звернувся до всіх Осіб Пресвятої Трійці, як робив це при всіх найважливіших актах творення, зокрема при створенні людини (Бут., І, 26) та первинному її розділенні (Бут., ІІ, 18): «Тож зійдімо і змішаймо там їхні мови, щоб не розуміли вони мови один одного» (Бут., ХІ, 7). Так можна зрозуміти цей акт, виходячи зі звичайного нам перекладу Старого Заповіту. Однак дієслово «змішувати» (єврейське «балал») має, скоріше, значення «підмішувати» щось ззовні. При такому трактуванні стає зрозумілим, що Господь для того, щоб спонукати людство розселипека реальна і вона стає зрозумілою, якщо простежити мотиви лінгвоциду як українського і світового явища. Адже сучасний інформаційний світ може погубити будь-яку мову, але й може вберегти її, зробити однією із світових. Біда в тому, що спотворені і засмічені мови не мають шансів на розвиток та існування навіть на своїх автохтонних територіях. Із недавньої історії відомо, що імперією СРСР чистота панівної російської мови ретельно оберігалась. Незважаючи на сприяння поширенню побутового «суржика», в інформаційній сфері порушення норм української мови не дозволялось. Адже ця мова повинна була поступово злитись із російською, щоб потім згаснути спотвореним ехом у простонародді. Про чистоту української мови турбувались як про чистоту притоки, вирівнюючи її русло паралельно всесоюзному російському річищу. Після здобуття Україною незалежності російські впливи на її мовну ситуацію не поменшали. Жахливе зросійщення нашого інформаційного простору, важливих сфер державного і громадського життя сталося не з вини Китаю чи Японії. Безперечно, руйнування і спотворення української мови прийшло з російським і малоросійським бізнесом, з тися по всіх краях землі, «підмішав» до нього щось або когось, що змусило людей говорити і думати по-різному, а не як одне плем’я. Це могли бути ангельські чини, які в небесній ієрархії мали назву «престоли». Таким чином, у Вавилоні кожний народ одержав від Бога свого ангела-провідника, а з ним — особливий дар: мову, національний характер, те, що нині називають «ментальністю». Завдяки цьому людство змогло нарешті вповні виконати волю Божу. Кожен народ отримав свою «обітовану землю», на яку й попрямував, щоб оселитися, і де згодом створив власну культуру, звичаї і традицію. У цьому йому допомагав слуга Божий — «Престол». Таким чином, розділення на окремі нації було неоціненним Божим даром, що збагатило людство в цілому, перетворивши його з первісного «стада» на власне людей. Якби всі ми були однаковими, людство було б подібним до роботів конвейєрного виробництва. Та не такою була воля Божа щодо нас. Кожен з нас є передусім — людиною. А крім цього, ми єще й представниками певного народу. Іще — кожен з нас є особистістю: чоловіком чи жінкою. Ось які ми багатогранні у своїй суті! Нехтування кожним з цих проявів збіднює нас, ми ризикуємо втратити частинку самих себе! Особливої уваги варте питання про мову народу. Мова була першим і найважливішим даром Божим, даним одночасно з ангелом-провідником. Вона й витворила все інше, що зробило купку людей Богоствореним народом. Згідно з побутуючою думкою, рідною мовою людини є та, в середовищі якої вона народилась і виросла. Але ж така мова може бути лише звичною, побутовою. Насправді рідною мовою є та, яка закладена в нас генетично — була дана нам Богом! Часто вона захована в нас так глибоко, що, здається, і паростків її не видно в душі. Але ми бачимо, що, наприклад, природні українці, що народились і виросли поза рідною землею, знають українські пісні і співають їх навіть без відчутного акценту. Що це, як не прояв глибинної, генетичної пам’яті? Ми не маємо права відмовлятися від Божого дару — своєї мови. Ми му-відповідно орієнтованими політичними силами. Згадаймо перші назви трастів, які перекочували до нас із півночі. Назва «ОЛБІ УКРАЇНА» і всі решта такого ж типу були першими пробними каменями в город українського мовотворення. Ніхто не протестував, фірми реєстрували... Не треба бути мовознавцем, щоб відчути фальш таких назв, адже українською мовою мало б бути: «Українська філія довірчого товариства Олбі». Відтоді пішло і поїхало: від «Олбі Україна» до «Галичина табак». Тепер є стільки фактів зумисного спотворення української мови, що вистачило б для не одного дисертаційного наукового дослідження. Є слова, які стали популярними, але не мають зрозумілого пояснення свого походження. Слово «фобія» означає нав’язливий хворобливий страх. Тому «українофобія» мало б означати хворобливий страх перед усім українським. Одержимий фобією не може нікого лякати, бо сам переляканий. У зв’язку з цим важко зрозуміти мотиви вживання слова «українофоб» як підсилюючий синонім слів «україножер» та «україноненависник». Напевно, це єдиний невдалий мовотвір, який придумали самі українці, соромлячись назвати російського шовініста його іменем.
симо звернутися до найглибших куточків нашої душі і відшукати її паростки; виплекати їх, щоб стати нарешті собою і віднайти дане нам Богом багатство. Погляньмо на те, як відродив свою мову народ, через який і прийшло до нас Святе Письмо, — народ єврейський. Його мова, яка була власне мертвою вже протягом багатьох сторіч, є нині рідною для двох-трьох поколінь, що народилися на землі Ізраїлю. Ми живемо на своїй землі. Чи ж маємо право відмовлятися від рідної мови? Не століття відділяють нас від неї: у багатьох, нині російськомовних, українців нею розмовляли батьки або ж діди. І колискова пісня, котру вони чули змалечку, лунала для них українською. Не мають сенсу суперечки навколо того, якою мовою розмовляти в Україні. Представник кожної нації, навіть найменшої етнічної групи — чи то росіянин, чи єврей, чи грек або ассирієць — повинен знати свою рідну, дану йому Богом мову. Поважаючи, однак, при цьому мову землі, на якій він живе. Жодна з мов, жодний з народів світу не є кращим або ж гіршим за інший. Однак кожен народ має дану Богом землю, котра має бути осередком мови й культури саме цього народу. На українській землі, даній нам Господом, державною має бути лише українська мова, а не жодна з мов, що приходили сюди разом з іншими народами, навіть стаючи побутовими для якоїсь частки населення. Нехай же кожен з нас, шукаючи себе у світі, звернеться до своїх коренів, усвідомлюючи, що він має бути саме таким, яким створений: людиною, дитям свого народу, особистістю. Саме таким хоче бачити тебе Бог. І всі інші люди навкруги тебе є такими ж особливими і цінними для Нього! А твоя свобода вимахувати руками закінчується там, де починається ніс іншої людини. Наші відмінності — це наше багатство, а не привід для чвар та розбрату. Так задумав Господь.
Ігор ВЛАСЕНКО
Спотворення мови у рекламі і назвах продукції тепер почастішали. Для прикладу, назва напою «Живчик» аж ніяк йому не пасує. Смисл цього слова асоціюється з чимось органічним, живим, і років двадцять тому ніхто не відважився б назвати так напій. Зовсім недавно почали рекламувати каву «Ласкава», назва якої штучно утворена з двох слів: «Ласуня» і кава. Перше слово побудовано вельми штучно, але назва «Ласкава» зовсім не годиться для кави. Цим словом можна охарактеризувати поведінку чи характер будь-якої живої істоти, названої іменником жіночого роду, але називати так каву — знущання над українською мовою. Дивуватися нема чого, адже всі зумисні спотворення української мови, які вже стали системою, є публічним знущанням над мовою, за яке ніхто не карає. Більше того, мало хто робить з цього проблему і самозаспокоюється думкою про дріб’язковість таких порушень на тлі прогресуючого тиску на українську мову. А проблема є, навіть велика біда. Підступна іржа методично псує нашу солов’їну мову. Біда не в тому, що сьогодні ми не можемо назвати її повноцінно державною. Це мусить статись у незалежній державі. Біда в тому, що завтра вона може втратити навіть ту красу, що приємна душі і за що її люблять самі українці. Є велика підозра, що саме цього прагнуть ті, хто століттями намагається знищити українську мову і разом з тим — волелюбність українства. Володимир ФЕРЕНЦ, м. Івано-Франківськ
ВЕРЕСЕНЬ, Ч. 9 (75), 2000 РІК
Tak nazywa się także zadanie, jakie stawia sobie społeczna organizacja charytatywna (Fundacja „UA-UM”), utworzona przez Towarzystwo „Proświta” i współpracująca z Ministerstwem Obrony Ukrainy oraz organizacjami społecznymi o profilu państwowym („Proświta”, Kongres Inteligencji Ukraińskiej, „Państwowość”, Związek Wykładowców i Naukowców Ukrainy, Związek Pisarzy Ukrainy, Związek Oficerów Ukrainy). Jak donosiły środki masowego przekazu, na rok 2000 Fundacja ogłosiła trzydzieści nagród dla wykładowców i dowódców wyższych wojskowych szkół, którzy sumiennie i owocnie pracują nad utrwalaniem języka państwowego w armii ukraińskiej zgodnie z Konstytucją Ukrainy i ustawą „O Siłach Zbrojnych Ukrainy”. Wręczenie nagród, przypadające na Dzień Niepodległości Ukrainy, odbyło się 5 września w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy. Ceremonia wręczenia była nietradycyjna, miała świąteczny, uroczysty charakter. 8 sierpnia 2000 roku zarząd Fundacji podjął decyzję, która określiła laureatów nagród złotych (odpowiednik 500 $), srebrnych (300 $) i brązowych (200 $): Instytut Wojskowy Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki: zastępca kierownika katedry podpułkownik W. M. Hapiuk (brązowa); zastępca kierownika Instytutu ds. Pracy Wychowawczej pułkownik S. W. Hrybojedow (złota); starszy wykładowca podpułkownik A. A. Kalenski (brązowa); docent podpułkownik S. H. Szmal (brązowa); docent pułkownik W. W. Jahupow (srebrna); Kijowski Wojskowy Instytut Zarządzania i Łączności: starszy wykładowca major J. Je. Babak (brązowa); starsza wykładowczyni L. O. Hnatkiewycz (brązowa); starszy wykładowca pułkownik J. M. Hrocholski (brązowa); kierownik katedry ukrainoznawstwa pułkownik M. T. Dziuba (srebrna); zastępca kierownika katedry pułkownik A. O. Iszczenko (brązowa); zastępca kierownika Instytutu ds. Pracy Wychowawczej pułkownik W. H. Kocherha (brązowa); docent pułkownik O. I. Ładyk (brązowa); doktor nauk fizyczno-matematycznych,
profesor W. M. Malinko (złoty); kandydat nauk fizyczno-matematycznych, starszy wykładowca T. M. Pawelko (złoty); starszy wykładowca pułkownik J. T. Prostakow (brązowy); docent B. A. Susz (złoty); starszy wykładowca podpułkownik J. I. Jaroszenko (srebrny); Instytut Wojskowy Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy (KPI): docent W. W. Woźniak (brązowy); docent I. K. Sowtus (brązowy); Narodowa Akademia Obrony Ukrainy: zastępca szefa akademii generał major O. W. Kostiuk (srebrny); szef katedry historii wojen i sztuki wojennej kapitan I rangi M. I. Rybak (brązowy); Instytut Humanistyczny Wojskowy Narodowej Akademii Obrony Ukrainy: docent I. I. Dejnega (brązowy); kierownik katedry ukrainoznawstwa profesor M. I. Dubyna (srebrny); szef instytutu generał major L. A. Ripa (złoty); profesor pułkownik B. M. Rożnatowski (złoty). Instytut Wojskowy Kadry Inżynieryjnej Kierowniczej NAOU: profesor pułkownik Ż. A. Bohajczuk (brązowy); Główny Zarząd Pracy Wychowawczej Ministerstwa Obrony Ukrainy: szef grupy wychowania wojskowo-patriotycznego pułkownik W. A. Tymoszuk (srebrny); Główny Zarząd Edukacji Wojskowej: wiodący pracownik naukowy Naukowo-metodycznego Centrum Edukacji Wojskowej pułkownik J. I. Prychodźko (srebrny). Sponsorami imiennych nagród zostali wysoko szanowani przedstawiciele ukraińskiej diaspory w Ameryce i innych krajach, patrioci naszego państwa: Ostap i Marijka Szenkyryk, Adrijan Dołynski (po 700 $), Osyp i Stefanija Porajko (600 $), Taras i Oksana Kozbur, Lubow Palaszewska, Sławomyra i Myron Bilas, Wołodar i Zirka Kuzyk, Jewhenija Dallas (po 500 $), Marta Turczyn (400 $), Stefanija Baljas, Toma Sztonyk (po 300 $), Irynej i Anna Prokopowycz, Olena i Myron Bilińscy, Ostap Hac, Nestor i Lubow Kozbur, Konstantyn i Tereszka Ben, Jurij i Chrystyna Hura, Oleksa i Nina Bulawyccy, Witalij Kalynyczenko, Tymoteusz i Lida Balaban, Bohdan
Stećiw, Iwan Tymkiw, Areta Wussek-Fjelstra, Maria Szkambara (Kanada), Iwanna Soluk, Serhij Kimak (po 200 $), Lew Bilas (Austria), Lesia Melnyk, Sydir i Maria Tymiak (po 100 $), Ewa Wiktoria Hewko (50 $), Ray Lapica (25 $), Bohdan Maław (20 $). Osobną nagrodę (250 $) od pana Tarasa i Oksany Kozburów otrzymała pani Olena Hrynnik z Sewastopola. Organizatorem dobroczynnych akcji w USA jest wielki entuzjasta tej sprawy Taras Kozbur (Kalifornia), a przedstawicielem diaspory na Ukrainie — kierownik wydawnictwa „Smolosyp” Osyp Zinkewycz. Gratulujemy laureatom nagród i życzymy im sił w ich wytrwałej pracy, tak potrzebnej do umocnienia naszego państwa, które jest gwarancją naszego dobrobytu. Choć to przykre, musimy odnotować także bardzo nieprzyjemny fakt, gdyż zaciemnia on uroczystość wydarzenia. W Kijowskim Wojskowym Instytucie Zarządzania i Łączności, gdzie po raz pierwszy w wojskowych szkołach wyższych Ukrainy rozpoczęto naukę w języku ukraińskim, gdzie przy aktywnym wsparciu dowództwa instytutu, a zwłaszcza jego szefa, po raz pierwszy w Siłach Zbrojnych Ukrainy Ministerstwo Obrony wraz z organizacjami społecznymi o profilu państwowym przeprowadziło konferencję naukowo-praktyczną „Armii ukraińskiej — język ukraiński i tradycje patriotyczno-narodowe”, gdzie szef instytutu wydał cały szereg zarządzeń dotyczących utrwalenia języka państwowego, odbyła się akcja o zupełnie przeciwnym charakterze: kierownik Katedry Fizyki zredukował etaty dwóch laureatów złotej nagrody — doktora nauk fizyczno-matematycznych, profesora W. M. Malinka i kandydata nauk fizyczno-matematycznych, starszego wykładowcy T. M. Pawelko. Złotą nagrodę ci wykładowcy otrzymali za szczególne zasługi, ponieważ to właśnie oni jako pierwsi w zaledwie co powstałych Siłach Zbrojnych Ukrainy w 1992 roku rozpoczęli nauczanie fizyki w języku ukraińskim. Ich inicjatywę poparli inni, najpierw cywilni, a teraz także wojskowi wykładowcy, Ministerstwo Obrony i dowództwo instytutu, o czym wielokrotnie informowały środki masowego przekazu. Ale „rosyjskojęzyczny” kierownik katedry w końcu osiągnął swoje: jeśli wcześniej na katedrze z dziewięciu osób siedmioro nauczało i wychowywało kursantów w państwowym języku ukraińskim, to teraz z siedmiu osób zostały tylko dwie. Oznacza to, że z Katedry Fizyki wypiera się język państwowy. Co ważne, wykładowcy, których etaty zredukowano, mają najwyższe kwalifikacje, wysoką produktywność naukową i pedagogiczną. To właśnie oni tworzą tak potrzebne podręczniki dla kursantów w języku ukraińskim. Sam zaś kierownik Katedry Fizyki, nie będąc z wykształcenia fizykiem, przez cztery kadencje kierowania (około 20 lat) nie tylko nie zajmował się nauką i nie został doktorem, jak tego wymaga stanowisko, ale jeszcze, wykorzystując władzę, wypycha naukę i naukowców z katedry — tak jest dla niego bezpieczniej. Odwołano wszelkie dyskusje o problemach naukowych, naukowo-metodycznych i dydaktycznych (już 5 lat nie ma posiedzeń katedry!). Niewiarygodne, ale przy obecności dwóch doktorów na katedrze stołecznej uczelni najwyższej kategorii zlikwidowano stanowisko profesora! Apele do dowództwa instytutu w sprawie tej redukcji znanych działaczy społecznych — posła do Rady Narodowej Ukrainy, a obecnie członka rządu Iwana Dracza, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, posła Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hr. Waszczenki, akademika szkolnictwa wyższego Anatolija Pohribnoho, przewodniczącego Kijowskiej «Proświty» Jurija Hnatkewycza, dotyczące niedopuszczalności takich działań, najwyraźniej nie zostały wzięte pod uwagę. Wygląda na to, że kierownik Katedry Fizyki rządzi według swoich reguł i nikt nie ma nad nim władzy. A jednak będziemy liczyć na demokratyczne rozwiązanie tego problemu, bo szef instytutu, jak się wydaje, jeszcze nie powiedział swojego słowa.
Bohdan SUSJ, prezes organizacji charytatywnej «Ukraińskiej armii — ukraińską mowę», doktor nauk pedagogicznych
Traducción automática
Kiedy wraz z Ołeksijem Traczukiem nieśliśmy przez dworzec w Czerniowcach zrekonstruowane na podstawie znalezisk archeologicznych trypolskie amfory, dzbany i dzbanki, mieszkańcy Bukowiny, bywali w świecie, zachwycali się: «Ojej, jaka piękna grecka ceramika!». — Ależ nie, — odpowiadali — nasza, trypolska, wykonana kilka tysiącleci przed pojawieniem się Hellady i Rzymu... I rzeczywiście, już w VI—IV tysiącleciu przed naszą erą rozkwitła wysoka cywilizacja rolnicza w międzyrzeczu Dniepru, Bugu, Dniestru, Dunaju. Znała koło, pług, produkcję metalurgiczną, ceramiczną, tkactwo. Udomowiła konia, tura (wołu). Uprawiała żyto, pszenicę, jęczmień, groch, rośliny strączkowe. Budowała miasta o powierzchni setek hektarów z ludnością liczącą dziesiątki tysięcy ludzi. Kierowana z Kremla „ogólnosowiecka” nauka historyczna, dotknięta kompleksem „uesesерowskim”, nie waham się tak rzec, rodzime uczone usiłowały na wszelkie sposoby przemilczać osiągnięcia trypolczyków, ich miasta (notabene pierwsze w Europie) uznawano za „protomiasta” pod warunkiem, że i dziś osady kilkakrotnie mniejsze powierzchnią i ludnością nazywa się u nas i na całym świecie miastami. Kulturę nazwali uczeni trypolską, od nazwy wsi na Kijowszczyźnie, gdzie Wikientij Chwojka po raz pierwszy odkopał jej pozostałości. A ponadto na naszych ziemiach były kultury czerniachowska i zarubinecka. Pisemne wzmianki o Scytach-oraczach, Scytach-rolnikach, królewskich Scytach zostawił światu Herodot. Rasinami (synami boga Ra), sądzę, nazywali się praojcowie. Z czasem „a” zastąpiono „u”. Pod imieniem Rusinów byliśmy znani Europie
WRZESIEŃ, nr 9 (75), 2000 ROK aż do XX stulecia po Chrystusie w Karpatach i na Zachodniej Ukrainie. — Mimo różnych w różnych krajach, źródłach i epokach nazw, zmiany nazw własnych, nasi przodkowie, twórcy cywilizacji rolniczej na kontynencie, od niepamiętnych czasów zamieszkiwali ziemie Północnego Przyczernomorza, i my, ich potomkowie, jesteśmy autochtonami na ojczystej ziemi — zgadza się przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Koło — Ra» Ołeksij Tracziuk. To on właśnie wraz z towarzyszką przywiózł niedawno do Czerniowiec na Międzynarodowy Kongres Naukowy «Ukraińska nauka historyczna na progu XXI wieku» wspomniane wyżej wyroby ceramiczne, i nie tylko je przywiózł. Wraz z entuzjastami ze studiów rekonstrukcji ceramiki trypilskiej w kijowskiej szkole nr 66, we wsi Uljaniky w rejonie kagarlyckim na Kijowszczyźnie, na podstawie danych archeologicznych własnymi rękami odtworzyli gliniane arcydzieła naszych odległych praojców. We wspomnianej przed chwilą wsi na prawym brzegu Dniepru, z inicjatywy pana Ołeksija, poparte przez Wierchowną Radę, Gabinet Ministrów, Narodową Akademię Nauk, instytuty archeologii i historii
Ukrainy, Ukraińskim Towarzystwem Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Kijowską Obwodową Administracją Państwową, rozpoczęto budowę historyczno-archeologicznego kulturalno-oświatowego kompleksu, w którym zostanie przedstawiony działający model osad rolników kultury trypolskiej, epoki brązu oraz epoki książęcej opisanej w kronikach. W osadach uczestnicy projektu odtworzą budynki mieszkalne, produkcyjne i użyteczności publicznej, zrekonstruują rzemiosła, narzędzia pracy, tradycje i obyczaje naszych przodków. Kompleks będzie miał hotel dla turystów i przyjezdnych naukowców, naukowo-muzealne centrum z biblioteką, salą widowiskową, zakłady gastronomiczne oraz sklep z pamiątkowymi wyrobami. Domy mieszkalne pracowników kompleksu zostaną stylizowane na budowle trypolskie. I to nie sprawi niedogodności ich mieszkańcom, bo siedem tysięcy lat temu Trypolczycy mieli dwu-, a nawet trzypiętrowe domy. Eksperymentalną czy „żywą” archeologią nazywa się obecnie na świecie podobne modele zapoznawania ziemian ze swoją przeszłością. Za cztery lata stowarzyszenie „Koło — Ra” planuje urzeczywistnić to, co zostało pomyślane i zaprojektowane. Życzmy sukcesów niezobojętniałym gorliwym entuzjastom. Tym z czytelników, którzy zechcą przyłączyć się do projektu jako partnerzy lub inwestorzy (projekt pomyślany jako dochodowy dzięki działalności turystycznej, produkcyjnej i rolniczej), podajemy dane kontaktowe: 03040, m. Kijów, ul. Demijiwska 45a, m. 78, Ołeksijowi Trachukowi, tel./faks ([kontakt ukryty]. Serhij KOWAL
Traducción automática
Przykre jest stwierdzenie, że nawet w dziewiątym roku niepodległości miasto wciąż oficjalnie nazywa się Dniepropietrowsk, a nie po kozacku, dźwięcznie, dumnie i majestatycznie — Siczosław, jedna z głównych ulic, przy której wzniesiono pomnik młodego Kobziarza, nosi imię czerwonego dyktatora nr 1, ukrainożercy Lenina, wiele innych ulic, prospektów, placów, dzielnic centrum obwodowego i obecnie, nie wiadomo dlaczego, upamiętnia rosyjskich, niemieckich, żydowskich przedstawicieli antyludzkiej komunistycznej ideologii, na której koncie są miliony straconych istnień na całym świecie (takie jak prospekty: Karola Marksa, Kirowa; ulice: Karola Liebknechta, Klary Zetkin; place: Lenina, Październikowy; dzielnice: Lenińska, Babuszkińska, Kirowska). Zepsute są nazwy miast obwodu: Dnieprodzierżyńsk, Ordżonikidze. A nazwy sklepów, firm, restauracji, kawiarni, nocnych klubów i kasyn obfitują w zagraniczne „Palermo”, „Bordeaux”, „Mediolan”, „Paryż”, „Budapeszt”, „Alabama”, „Manhattan”, „Kalifornia”, „Moskwa”, „Jekaterynosławski”, „Dworski”, „Katarzyński”, „Cesarzowa”. Taka różnorodność obcojęzycznego brudu nie może nie oburzyć narodowo świadomego Ukraińca: w mieście jakiego państwa on żyje? Geograficznie Dniepropietrowsk rzekomo położony jest na Ukrainie... Tak przynajmniej zaznaczono na mapach. Ale to jeszcze nie odbiło się, nie utrwaliło w świadomości niektórych obecnych możnowładców lokalnego szczebla, przypadkowych przybyszów i obcokrajowców, którzy z różnych okoliczności osiedlili się w naszym mieście, i dla nich Ukraina to pusty dźwięk. Katastrofalna, inaczej nie można powiedzieć, jest też sytuacja języka ukraińskiego w przestrzeni informacyjnej regionu. Półki księgarni, rynków, kiosków z gazetami zalały rosyjskojęzyczne wydania, gazety i czasopisma często, jak to się mówi, brukowe, wątpliwej jakości. Nie lepsza sytuacja jest z elektronicznymi środkami masowego przekazu. W stu procentach rosyjskojęzyczne są wszystkie prywatne stacje telewizyjne miasta: 11 kanał, Prywat TV, Wideo-Dniepr, TSD. Co więcej, lwią część ich nadawania zajmują retransmisje programów rosyjskich stacji telewizyjnych, w szczególności RTR, NTV. Czasami dochodzi do całkowitego absurdu, kiedy różne lokalne kanały telewizyjne retransmitują jednocześnie ten sam rosyjski program, na przykład wiadomości NTV lub RTR. Najwyraźniej w ten sposób regionalni telewizyjni twórcy próbują zrekompensować brak osobistego potencjału twórczego, który można zobaczyć, że tak powiem, gołym okiem, wystarczy przejrzeć kilka audycji własnej produkcji, które zazwyczaj mają charakter reklamowy. Co tu mówić o prywatnych kanałach, skoro nawet w obwodowej państwowej stacji telewizyjnej ponad siedemdziesiąt procent czasu antenowego zajmują materiały rosyjskojęzyczne, większość z których tematycznie jest daleka od procesów państwowotwórczych i narodotwórczych. Nie troszczy się o powrót mieszkańców Naddnieprza do swoich korzeni także władza regionalna. Nawet pierwsze osoby w obwodzie i mieście swoje wywiady dają wyłącznie w języku północnego sąsiada, a ukraińskie słowo (dokładniej surżyk, bo swobodne posługiwanie się normatywnym urzędowym językiem ukraińskim dla tutejszych możnowładców wciąż jest zbyt problematyczną sprawą) od nich można usłyszeć tylko wtedy, gdy towarzyszą wysokiej rangi delegacji rządowej. A zamiast tego, aby odradzać ukraińskość w regionie, oni „pod swoim patronatem” chętnie organizują występy zagranicznych, w większości rosyjskich piosenkarzy i piosenkarek, urządzają (tylko pomyślcie!) Jekaterynosławski jarmark — imprezę na cześć Katarzyny II, która zniszczyła Sicz Zaporoską (i to w kraju o najbogatszych tradycjach kozackich), festiwale sportów ekstremalnych. O tym, w jakim państwie żyją i czyim interesom każdy na swoim stanowisku powinien służyć, regionalni możnowładcy wspominają tylko kilkoma słowami w swoich przemówieniach podczas uroczystych zebrań w rodzaju partyjnych aktywów. Ale taka wzmianka o Ukrainie niewiele jest warta i jest po prostu hipokryzją. Szkoda, że wszystko to nie wywołuje żadnego oporu wśród, gorzko to stwierdzić, zdenacjonalizowanej ukraińskości. Oczywiście, podobny nieład jest jaskrawym świadectwem głębokiego kryzysu duchowego, kryzysu tożsamości narodowej mieszkańców miasta. Bo raczej powyższe nie jest możliwe w narodowo zdrowym mieście, gdzie problemowi odrodzenia ukraińskości poświęcano by należytą uwagę. Chodzi o cały szereg konsekwentnych i zdecydowanych działań, które miałyby chronić i pielęgnować wszystko, co ukraińskie. Dzisiaj, niestety, nawet zalążków takiej celowej polityki odrodzenia narodowego na terenie miasta nie widzimy. Taki stan rzeczy nie może pozostawiać obojętnymi prawdziwych patriotów Ukrainy. Na przykład takich, których jednoczy w swoich szeregach siczosławska organizacja „Młoda Proświta”, wszak bycie patriotami w naszym rozumieniu oznacza kochać ojczysty język, używać go wszędzie, pamiętać naszą historię, heroiczną walkę pokoleń Ukraińców o wyzwolenie narodowe, którzy na ołtarz wolności państwa, nie wahając się, kładli swoje życia, bo wiedzieli, że ich ofiary nie staną się daremne, wszak byli pewni, że ich walka będzie kontynuowana przez setki, tysiące, miliony takich jak oni: konsekwentnych, zdecydowanych, odważnych, wiernych synów Ojczyzny. Bez wątpienia, wśród tych, których imię złotymi literami wyryte jest w naszej historii, Taras Szewczenko zajmuje najwybitniejsze, najważniejsze miejsce. Młodzi proświcianie wybrali za swój drogowskaz, za swojego bohatera nie jakąś zagraniczną gwiazdę estrady czy kina, a narodowego proroka! I dzisiaj, jak zawsze, czujemy, że nieśmiertelny duch geniusza jest z nami. On inspiruje nas, pomaga. Znowu i znowu zwracając się do słowa Tarasa, znajdujemy odpowiedzi na pytania, czerpiemy siły do dalszej walki o rozszerzenie przestrzeni życiowej języka ukraińskiego, o oczyszczenie miasta z obcojęzycznego śmiecia, inaczej nie można powiedzieć, o podniesienie poziomu świadomości narodowej przeciętnych Ukraińców. Ołeksij MAZUR
Mieszkaniec Dubowjaziwki Mykoła Ołeksijowycz Kłymenko zaproponował mi obejrzenie kozackiej mogiły zbiorowej, którą znał z dzieciństwa, jeszcze kiedy mieszkał we wsi Sosniwka i wypasał krowy w jej okolicach. Taka propozycja bardzo mnie zainteresowała, ponieważ od trzech lat badam temat bitwy pod Konotopem z 1659 roku. Do niewyjaśnionych kwestii związanych z tą bitwą należy zaliczyć również miejsca pochówku poległych wojowników. Wiadomo, że wojsko carskie w bitwie na brzegach Kukolki poniosło wielkie straty, które ocenia się na 25—30 tysięcy. Wcześniej wyraziłem przypuszczenie, że carscy wojownicy zostali pochowani w wielkim kurhanie, który jest dobrze widoczny z dużej odległości. W publikacji na ten temat uzasadniłem swoje przypuszczenie. Jednak nie było jasne, gdzie pochowano ukraińskich kozaków hetmana Wyhowskiego. Straty wśród nich też były niemałe, 6—8 tysięcy ludzi. W drodze do kozackiej mogiły Mykoła Ołeksijowycz przekazał mi opowieść swojego dziadka o tym, że kozacka mogiła znajduje się w jarze celowo, aby trudno było ją znaleźć i aby wrogowie nie zbezcześcili jej. Przypomniało mi się, jak postąpił z grobem Bohdana Chmielnickiego polski dowódca Stefan Czarniecki, kiedy zdołał na krótki czas zająć Subotów i zniszczył grób wielkiego hetmana. Historycy do dziś szukają miejsca pochówku wybitnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy. Istnieje wersja, że Mazepa zawczasu, jeszcze za życia, podjął środki, aby ukryć swój grób przed wrogami, dlatego też odkrywa się różne oznaki jego pochówku w różnych miejscach (głównie na terytorium współczesnej Rumunii). Zatem i hetman Wyhowski miał powody, by w odpowiedni sposób zatroszczyć się o kozacką mogiłę. Jednak żadna opowieść nie zastąpi tego, co można zobaczyć na własne oczy. Jeszcze z 200 metrów nie można było się domyślić, że gdzieś obok znajduje się kozackie miejsce pamięci (tak nazwałem to, co zobaczyłem, bo poraziła mnie wielkość kozackiego wiecznego spoczynku). Rzeczywiście, w dolinie, którą tworzą trzy (a dokładniej cztery) jary, usypano kurhan o wysokości 8—9 metrów, długości około 140 metrów i szerokości 45—50 metrów. Kurhan otaczają ze wszystkich stron trzy stopnie (poziomy). Najlepiej zachował się środkowy, po którym można obejść cały kurhan (360—365 kroków). Na moje pytanie, czy istnieją jakieś dowody na to, że jest to właśnie kozacki kurhan, Mykoła Ołeksijowycz odpowiedział, że wszyscy, z którymi rozmawiał na ten temat, właśnie tak uważają. W dzieciństwie M. Kłymenko przy kurhanie znalazł dwie szable, które podarował szkolnemu muzeum. Dolina, gdzie usypano kurhan, ma nachylenie na południowy zachód i dlatego woda przy nim spływa w dół. Nie wiadomo, czy staw przy kurhanie był od samego początku, ale teraz jedną trzecią jego otacza woda. To, co zobaczyłem, można porównać chyba tylko z wrażeniem z obrazu znanego malarza Lewitana „Nad wiecznym spoczynkiem”, który widziałem w Galerii Trietiakowskiej w Moskwie. Co mogłoby zrobić nasze współczesne społeczeństwo dla uwiecznienia pamięci poległych kozaków? Kurhan przetrwał 340 lat i chroniła go jakby sama natura, więc raczej nie będziemy w stanie obecnie dodać czegoś do tego genialnego rozwiązania inżynieryjnego, zgodnie z którym powstał ów kurhan. Nie wiadomo, kto kierował budową kozackiego mauzoleum. Raczej nie był to sam hetman, bo zaraz po zwycięstwie na brzegach Kukolki brał udział w ciężkiej bitwie pod obozem carskim pod Konotopem. Ponadto nie ma żadnych świadectw o tym, że wojsko kozackie po bitwie na długo zatrzymało się pod Konotopem. Być może budową miejsca pamięci kierował ten starszyna, który dowodził w wojsku taborem. Zamaskowana kozacka mogiła przypomniała mi cerkwie w Etiopii, które wznosili miejscowi chrześcijanie pośród piaszczystej pustyni w naturalnych zagłębieniach. Wierzchołki cerkwi nie wznosiły się ponad ziemię i arabska muzułmańska konnica nie mogła ich zobaczyć i zniszczyć. Leonid MOROZ, m. Konotop na Sumszczyźnie WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Traducción automática
Przeczytaliśmy w „Słowie Proświty” o tym, jak kijowianie-Ukraińcy Kryżaniwscy domagali się od rejonowego urzędu stanu cywilnego, aby w metryce ich córki zapisano „Ukrainka”. Małżeństwo okazało się wytrwałe i urzędnicy dokonali odpowiedniego wpisu. Ale co czeka dziewczynę, gdy skończy 16 lat i pójdzie po paszport? Czy wtedy nie będzie musiała sama walczyć o to, by w nim zrobiono odpowiedni wpis o narodowości? Raczej nie, bo w nowych paszportach obywateli Ukrainy, w przeciwieństwie do paszportów Związku Radzieckiego, takiej rubryki nie ma. Deputowani, głosując za nowy wzór głównego dokumentu obywateli naszego kraju, kierowali się tym, że takiego oznaczenia nie ma w paszportach krajów rozwiniętych, przede wszystkim Ameryki. Ale Ukraina to nie USA. U nas prawie nigdy nie było państwa. Rdzenna ludność Ukrainy — Ukraińcy — przez stulecia była wyniszczana na swoich własnych ziemiach przez różnego rodzaju okupantów. Już za czasów radzieckich nas ubyło o 48 milionów ludzi. A brak wpisu o narodowości w paszporcie może teraz posłużyć wrogom do dalszego unicestwiania naszego narodu. Obecnie w parlamencie istnieje większość, która różni się od tej sprzed kilku lat. Dlatego prosimy o postawienie kwestii wprowadzenia rubryki „narodowość” w paszporcie. Albo przynajmniej o zezwolenie na niewymienianie paszportu starego wzoru na nowy, gdy człowiek tego nie chce. Niech lepiej będzie stary paszport nieistniejącego państwa, ale z oznaczeniem „narodowość: Ukrainiec (Ukrainka)”, niż nowy paszport, lecz bez podania narodowości. Nie chcemy mieć takich paszportów! Jest jeszcze taka propozycja: obniżyć wiek obowiązkowej wymiany paszportów do 60 lat. Młodzież w większości obojętnie odnosi się do tego, czy zaznacza się narodowość, czy nie (przy okazji, to źle). A nas to odstrasza od tych nowych paszportów. Zlitujcie się nad nami.
Weterani Charkowszczyzny: L. H. Olijnyk, T. S. Boldowska, J. I. Iszczenko, H. B. Szramko, H. K. Chomiakowa, O. K. Omelczenko, M. A. Borowyj, H. A. Borowa, W. O. Czub, M. M. Chalański, J. P. Babura, N. L. Siwerczuk i inni
Traducción automática
Cieszę się, że mogę poinformować czytelników «Słowa Proświty», iż od marca bieżącego roku w światowej sieci Internet istnieje półoficjalna proświtiańska strona. Została ona stworzona dzięki dobrodziejce, doktor Marii Fischer-Slyż z kanadyjskiego miasta Toronto. Pani Maria jest wielką patriotką Ukrainy, wspiera projekty ukierunkowane na odrodzenie ukraińskiej kultury, oświaty, duchowości. Poznałem panią Marię w dniu otwarcia w Sewastopolu, w 1998 roku, przez Towarzystwo Przyjaciół Ukrainy Ukraińsko-Kanadyjskiej biblioteki, i ona bezwarunkowo poparła mój projekt stworzenia strony internetowej «Ukraińskie życie w Sewastopolu». Struktura strony nie jest skomplikowana, ale dość szeroko odzwierciedla różne aspekty życia Ukraińców w naszym mieście. Są tam informacje o Sewastopolskiej «Proświcie», gazecie «Dzwin Sewastopola», Związku Ukrainek, Ukraińskim Centrum Kulturalno-Informacyjnym, Centrum Telewizyjno-Radiowym «Bryz» Wojsk Morskich Sił Ukrainy, audycji radiowej «Lastiwiatko». Są także wiadomości od prywatnej agencji «Leus-Inform», dział humoru. Rozwija się dział «Wolna trybuna», gdzie publikowane są artykuły na aktualne tematy budowy Państwa Ukraińskiego i, oczywiście, ukraińskiego życia w Sewastopolu jako nierozerwalnej części Ukrainy. Dział «Galeria» zawiera elektroniczne reprodukcje dzieł zasłużonego artysty plastyka ARK Jarosława Myśkiwa oraz fotografika, laureata międzynarodowych wystaw fotograficznych Mykoły Pliaszecznyka. Szczególnie autor jest dumny z działu «Biblioteka», w którym obecnie przedstawiono ponad sześćdziesiąt książek, wierszy, artykułów na aktualne tematy współczesności i historii, w tym aforyzmy Hryhorija Skoworody, cykle wierszy Łesi Ukrainki, poświęcone Krymowi, książki Witalija Karpenka, wiersze w przekładzie Mykoły Łukasza, wybrane poematy i wiersze Pawła Movczana, referat Liny Kostenko «Humanitarna aura narodu, czyli defekt głównego zwierciadła», «Filozofia ukraińskości» Romana Kowala, artykuł Mychajła Mychajlyka «Ukraiński ruch narodowy na Krymie w 1917 roku», listę publikacji Wołodymyra Serhijczuka oraz wiele innych. Dział «Proświta» zawiera artykuły o Sewastopolskiej «Proświcie», a także materiały z międzynarodowej naukowo-praktycznej konferencji «Czy naród ukraiński ma perspektywę?», artykuł Pawła Movczana «Język — zjawisko kosmiczne», które zostały łaskawie udostępnione przez redakcję «Słowa Proświty». Autor chętnie zamieści elektroniczne materiały o charakterze politycznym, patriotycznym, historycznym, proświtiańskim, literackim. Codzienna liczba odwiedzin, według statystyk, wynosi od 40 do 115, co jest niezłym wskaźnikiem. Strona jest dostępna o każdej porze i z każdego zakątka Ziemi. Strona internetowa nie ma analogów pod względem zawartości i postawy obywatelskiej. A chciałoby się, aby w większości miast Ukrainy, gdzie działają oddziały «Proświty», pojawiły się strony «Ukraińskie życie w...». To mogłoby w jakiś sposób zjednoczyć w sferze informacyjnej Ukraińców na rodzimej ziemi i w przestrzeni wirtualnej. Adres strony internetowej «Ukraińskie życie w Sewastopolu»: http://ukrlife.8m.com, a adres e-mail do kontaktu — maxima@stel.sebastopol.ua
Mykoła Własdzimirski, członek rady Sewastopolskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, założyciel strony «Ukraińskie życie w Sewastopolu»
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Drogi Nauczycielu! Porozmawiajmy i pomyślmy dziś razem. Pomyślmy, co my sami robimy dla tego, aby język ukraiński w Ukrainie rzeczywiście stał się państwowym, aby lgnęła do niego duszą nasza młodzież? A zwłaszcza, co robi szkoła? Czy wychowuje ona patriotów Ukrainy, czy też dalej sprawnie dostarcza na pomoc imperialnym rusyfikatorom z Federacji Rosyjskiej bezlicych rekrutów w szeregi bezliczej (rodzaju nijakiego!) «rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy»? Czy uświadomiła sobie nasza szkoła, w ogóle nasza oświata w Ukrainie, że obecnie, kiedy komuniści ze swoim patologicznym pociągiem do odnowienia Związku, pociągiem do Rosji, do wszystkiego co rosyjskie (depcząc to, co ukraińskie!), na nasze szczęście, przywiędli, stracili swoją satanistyczną siłę, poparcie w narodzie, otóż, czy uświadamia się to, że obecnie główne zagrożenie dla naszej niepodległości płynie z naszej dobrowolnej «rosyjskojęzyczności», która może nas doprowadzić tam samo, dokąd wiedli komuniści — w rosyjskie imperialne jarzmo. Jeśli w latach radziecko-imperialnych oficjalna propaganda i KGB przekonywały nas o tym, że w Ukrainie nie ma przymusowej rusyfikacji, że ta rusyfikacja jest dobrowolna, to było to czyste kłamstwo, bo praca organów partyjnych różnych szczebli, instytucji państwowych, przedsiębiorstw, a na Donbasie, w południowych obwodach, a w czernihowskim też, nawet wszystkich kołchozów była przeniesiona na język rosyjski w trybie nakazowym. Ukraińskie szkoły masowo przenoszono we wszystkich miastach na rosyjski język nauczania, nauczycielom języka rosyjskiego ustanawiano znaczną dopłatę do ich pensji. Radziecka propaganda z pełną państwowo-imperialną mocą wbijała nam do głów postulaty o nieuchronnym zlewaniu się narodów w jednolity naród radziecki na rosyjskojęzycznej podstawie, o wymieraniu języków narodowych, a w pierwszej kolejności ukraińskiego i białoruskiego, które zaliczono do kategorii bezperspektywicznych, jak dziesiątki tysięcy zaniedbanych wsi, które znikały z map i z powierzchni Ziemi. Teraz w niepodległej Ukrainie przymusowej rusyfikacji niby nie ma, chociaż lata 1994 — 1995 upłynęły u nas pod znakiem zamiaru nowego Prezydenta nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, czyli drugiego państwowego, i postępowej ukraińskiej społeczności przyszło dołożyć niewiarygodnych w niepodległym państwie wysiłków, aby z trudem powstrzymać śmiertelne zagrożenie dla języka ukraińskiego. Wreszcie przyjęto Konstytucję z artykułem 10, który głosi: «Językiem państwowym w Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy». Zatem w niepodległej Ukrainie otwartej przymusowej rusyfikacji nie ma, ale w południowych obwodach oraz na Donbasie organy państwowe, rady obwodowe i miejskie okresowo jawnie, całkiem otwarcie wszczynają polityczną awanturę, przyjmując decyzje o funkcjonowaniu języka rosyjskiego w swoich regionach jako oficjalnego. Tamże władze lokalne, za milczącą zgodą państwowego Kijowa, Ministerstwa Oświaty i Nauki, przeszkadzają w przekształcaniu szkół rosyjskich w ukraińskojęzyczne, odmawiają nawet prośbom o otwarcie pojedynczych ukraińskich szkół czy klas. I mimo wszystko jest to tylko półprzymusowa rusyfikacja. Można z nią walczyć i za to nie wsadzą cię za kraty. Nie bardzo jednak walczymy. Przeciwnie, wielu Ukraińców walczy przeciwko językowi ukraińskiemu, przeciwko ukraińskiej idei narodowej, walczą zawzięcie, zaciekle nie tylko na Południu Ukrainy czy na Donbasie, a nawet w Kijowie w parlamencie. Sami urzędnicy państwowi, przybywszy z Kijowa na Południe Ukrainy, na Donbas czy choćby do Charkowa, od razu haniebnie, posłusznie (wydaje mi się — z radością wzdychając!), służalczo przed miejscowymi rusyfikatorami przechodzą na język rosyjski, czym pomagają nieoficjalnie utwierdzać w tych regionach oficjalny status języka rosyjskiego, poniżając w ten sposób godność Państwa Ukraińskiego, godność Ukraińców jak w tych regionach, tak i w całej Ukrainie, niweczą ich walkę o konstytucyjne utwierdzenie języka ukraińskiego. Czy to nie są Wasi wczorajsi wychowankowie, Nauczycielu, ci urzędnicy? A czyiż by inni!.. Walczą przeciwko językowi państwowemu nie mniej cynicznie także na ojczyźnie wielkiego Tarasa, na czerkaskiej ziemi. Nie chcę być gołosłowny. Ucieknę się tylko do kilku faktów. Oto państwowy bank oszczędnościowy. Cała dokumentacja, cała informacja wizualna w sali operacyjnej wykonane są w języku ukraińskim. To państwo zwraca się do nas w języku państwowym. My zaś, zarówno Ukraińcy, jak i przedstawiciele mniejszości narodowych (Rosjanie, Żydzi, Grecy, Polacy i in.) uparcie zwracamy się do operatorów w języku rosyjskim. Co więcej, jeśli ktoś z nas zacznie mówić do okienka operacyjnego w języku państwowym, to natknie się na odpychający język rosyjski, którym odpowiadają wam młode operatorki z ukraińskimi nazwiskami. I wydaje się, że jesteś obecny w jakimś świecie absurdu. Jak grzyby po deszczu, po Czerkasach posypało się komercyjnych sklepików na każdym kroku, szyld na szyldzie. Ale wszystko nie po naszemu, a po angielsku: «Mustang», «Megastyle», «New Wind», «Adidas»... Porządek WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK pracy sklepów wykonany w języku rosyjskim, wszystkie ceny na towarach — również w języku rosyjskim. Młodzi, wczorajsi licealiści, dziewczęta i chłopcy obsługują wyłącznie w języku rosyjskim; na wasze zwrócenie się w państwowym, ukraińskim, patrzą z góry, mroźnie szklącymi oczami. I myślisz, kto was takich uczył, w jakich szkołach? Czyżby w nowojorskich czy moskiewskich?.. Czyżby nie w naszych, czerkaskich? Oto siedzimy w obwodowym biurze jednej z partii, daleko nie lewicowej, a centrowej, a nawet prawocentrowej orientacji, rozmawiamy z jej funkcjonariuszem. Prawda, po ukraińsku, ale to jeszcze nic nie oznacza. Od patrioty Ukrainy ten funkcjonariusz nie ma nawet jednego procenta w swoim światopoglądzie, postawie obywatelskiej. Idea narodowa, okazuje się, w Ukrainie nie jest potrzebna, przekonany jest, bo ta idea, powiada, sprzeciwia się ogólnodemokratycznym zasadom, a szczycić się tym, że jesteś Ukraińcem, to w ogóle głupota, uważa ten partyjniak. Główną rzeczą jest być człowiekiem, demokratą. A oto Francuz, nie pytając nas o pozwolenie, szczyci się tym, że jest Francuzem, a nie po prostu jakimś amebowato-kosmopolitycznym demokratą. I Niemiec się szczyci. I Anglik. I to nie przeszkadza demokracji. I Rosjanin szczyci się i u siebie w domu, i u nas w Ukrainie tym, że jest Rosjaninem. A Ukrainiec nie szczyci się i już! To «czymże ty jesteś?», jak pytał nas Szewczenko jeszcze w XIX wieku. Czemuż ty siebie sierotą bezrodnym masz przy żywej matce-Ukrainie? Czyż nie rozumiesz, że bez dumy ze swojego, narodowego, bez trzymania się swojego, narodowego gruntu staniesz się chwastem, popychadłem ostatnim u obcych,
...Ukrainę Nową ujrzy człowiek.
Jewhen Małaniuk. «Drugie posłanie»
podłym niewolnikiem, którego będą się wystrzegać jak zarazy, bo nie można nazwać straszniejszej choroby moralnej niż dobrowolne wyparcie się ojczyzny. Zauważalne jest też takie zjawisko. W Dniu Niepodległości oraz Dniu Miasta na placach występują dziecięce zespoły, dla dzieci organizowane są przy Domu Handlowym konkursy i gry. I wszystko to prowadzone jest w języku rosyjskim. W szkołach muzycznych nauczanie również prowadzone jest po rosyjsku. Dlaczego nie w państwowym? Można pomyśleć, że w Czerkasach nadal nie ma dwóch rosyjskojęzycznych szkół, a wszystkie ponad trzydzieści. Więc co, czy to dla dwóch rosyjskojęzycznych szkół cała praca pozaszkolna w mieście została przestawiona na rosyjskojęzyczne tory? Kto w mieście, jeśli nie odpowie przed Konstytucją, to chociaż wyjaśni cały ten szalony rosyjskojęzyczny zamęt? Oto rozbłysnął nowy sklepik w budynku na rogu bulwaru Szewczenki i ul. Wasyla Symonenki „Miraż”. Przy wejściu łukiem napis: „Dobro pożałowat!”. Porządek dnia również po rosyjsku. Naprzeciwko nowy sklep „Sładkarnica” (o nim już pisały gazety z oburzeniem — żadnej reakcji). Kto daje zgodę na te nazwy? Czyżby w naszym mieście nie było głównego architekta czy innej władzy? I myślisz, kto ich uczył, i tych przedsiębiorców-kramarzy, i tego głównego architekta, i władze miejskie, jacy nauczyciele, w jakich szkołach im „wykładali to małorosyjskość”, wpajali poczucie niższości, narodową obojętność na wszystko, co rodzime, ukraińskie? Skąd u nich to niewolnicze pragnienie bycia koniecznie „rosyjskojęzyczną ludnością”? Czyż cały ten absurd nie przypomina owych gogolowskich zaporoskich chochołów, którzy klęczeli przed carycą Katarzyną? Już caryca im rozkazuje: „Wstańcie!”. A oni gorliwie: „Nie wstaniemy, mamo!”. Już minął dziesiąty błogosławiony rok naszej państwowej niepodległości, samo państwo Konstytucją, ustami Prezydenta, najlepszych synów Ukrainy, postępowej społeczności Ukrainy mówi: kochajcie Ukrainę, język ojczysty, odrusyfikujcie się wreszcie, dość wam być „śmieciem”, „brudem Moskwy”. Nie słyszą. Nie chcą słyszeć. „Nie wstaniemy, mamo!” Ci już nigdy nie wstaną. Ci już zdążyli przyzwyczaić swoje wołowe karki do moskiewskiego jarzma duchowego i ono już im słodko łaskocze zrogowaciałą skórę, i oni już nie mogą bez tego łaskotania przeżyć ani dnia. Choć i boli dusza za nich i od nich, lecz nie o nich będzie u nas mowa, Nauczycielu. Tych ludzi nauczyła być takimi jeszcze nieubłagana dla wszystkich innych narodowości rosyjsko-imperialna szkoła ZSRR. Lecz najgorsze jest to, że i nasza, rzekomo ukraińska szkoła, dołożyła tu swoich starań. Przecież przez dziewięć lat niepodległości mogłyby nasza szkoła, technika, uczelnie wypuścić nie owe chłodno patrzące na dźwięk języka ukraińskiego dziewczęta przy komputerach, a jednak patriotycznie nastawionych ludzi do ziemi, na której mają szczęście i zaszczyt żyć. Zatem do naszej dalszej rozmowy dołączę do opisanych już wyżej faktów jeszcze jeden fakt-zjawisko, który dotyczy już Was, dzisiejszego nauczyciela, bezpośrednio. Zauważyłem coś takiego w naszym mieście. Jeśli starsza ludność rozmawia gdzieś 50 na 50 po ukraińsku lub rosyjsku, to młodzież w wieku szkolnym porozumiewa się wyłącznie po rosyjsku. I to w naszych warunkach, kiedy w Czerkasach, powtarzam, tylko dwie szkoły są rosyjskojęzyczne. „To czegoż uczą w tych szkołach?” — myślałem. Zacząłem bywać na zaproszenie w różnych szkołach miasta. I co zobaczyłem? Trwa lekcja. W języku ukraińskim. Uczniowie starannie odpowiadają w języku państwowym. Lecz oto nie zdążył przebrzmieć dzwonek na przerwę, jak uczniowie zaczęli gwarzyć między sobą po rosyjsku. Nauczyciel nie zwraca na to żadnej uwagi. Wchodziłem ja i do pokoi nauczycielskich i słyszałem na własne uszy, jak sami nauczyciele mówią w języku rosyjskim. Co więcej, nauczyciele na przerwie w murach szkoły, zdarza się, i z uczniami komunikują się po rosyjsku. A już żeby, usłyszawszy, jak rozmawiają uczniowie nie w języku nauczania w szkole, nauczyciel zwrócił im uwagę, takiego czegoś chyba nie odnotowano w żadnej szkole. A dlaczego? Ktoś może powie, że każdy ma prawo komunikować się w tym języku, w jakim zechce. Tak, na ulicy, w domu — w jakim zechce, ale nie w szkole. Bo to już jest naruszeniem reżimu językowego w placówce oświatowej. Tutaj pomoże nam Decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 16 grudnia 1999 r., która głosi: „Postanowienie części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, według którego „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, należy rozumieć tak, że język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach publicznych życia społecznego (wyróżnienie nasze. — W. Z.), które określa ustawa”. Właśnie taką „sferą publiczną życia społecznego” jest szkoła. Zgodnie z art. 150 Konstytucji decyzje Sądu Konstytucyjnego są obowiązkowe do wykonania na terytorium Ukrainy, ostateczne i nie mogą być zaskarżone. Tymi decyzjami zobowiązany jest kierować się każdy obywatel Ukrainy, w tym wszyscy urzędnicy. Niewykonanie tych decyzji pociąga za sobą nie tylko odpowiedzialność administracyjną, ale i karną.
LECZMY NARODOWĄ BEZDUCHOWOŚĆ
Jakże Ukraina ma pozbyć się dobrowolnego „rosyjskojęzyczności” jej obywateli? Do tego drogą ewolucyjną. Jak widać z przytoczonych wyżej przykładów, państwo nieco robi dla rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, prawda, robi to niemrawo, niespójnie, przymykając oczy na najgrubsze naruszenia artykułu 10 Konstytucji. Ale nawet gdyby wyobrazić sobie i takie coś, że do władzy doszli na wszystkich szczeblach szczerzy patrioci Ukrainy i zabrali się znacznie energiczniej do wprowadzania w życie języka ukraińskiego, mielibyśmy nie o wiele bardziej optymistyczny obraz od nakreślonego przeze mnie chociażby w tymże banku oszczędnościowym. Zresztą nie tylko o formalną stronę sprawy nam chodzi. Można doprowadzić do tego, że dziewczęta-operatorki będą odpowiadać wam wykwintnym językiem państwowym (przecież nauczono je już w szkole), ale przy tym będą nienawidzić i tego języka, i was, swojego „wymuszacza”. Jak wtedy będzie czuła się nasza niepodległość przy takich jej obywatelach? Nie sądzę, że pewnie, bo tacy obywatele przy pierwszej lepszej okazji przejdą na stronę sąsiedniego państwa, którego językiem państwowym aktywnie się posługują, w którego duchowym żywiole żyją. Dusze tych ludzi pozostaną nie z Ukrainą, nie dobrobyt Ukrainy będzie ich bolał. Wydawałoby się, że Ukraina wpadła w całkowity bezwylot. Z boku, z Rosji, i od wewnątrz, spośród naszych współobywateli brzmi przebiegłe, jany-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
czarskie: «Tak historycznie się złożyło. Ukrainie być dwujęzyczną» (w podtekście — «rosyjskojęzyczną»). Na zawsze?.. Niektórych ogarnia beznadzieja w tym bezbrzeżnym «rosyjskojęzycznym» morzu na Ukrainie. A ja pokładam nadzieję w szkole i w Panu, Nauczycielu. Tak, patriotę trudno zrobić z dorosłego, rosyjskojęzycznego, obojętnego na ojczystą ziemię człowieka, często jest to niemożliwe, bo w świadomości takiego człowieka zaszły już nieodwracalne procesy. Patriotę można wychować, zaczynając od dzieciństwa, od przedszkola i szkoły przez dwanaście lat. I tak pokolenie po pokoleniu odrodzić w perspektywie ukraiński naród. To właśnie będzie ta pokojowa, bez rewolucyjnych, niszczycielskich skoków ewolucyjna droga Ukrainy i Ukraińców do samych siebie. Rozumiem, że wkraczam w nie swoją sferę. Nie do moich kazań teraz Panu, Nauczycielu, w ciężkich czasach fizycznego przetrwania. A jednak śmiałości do zwrócenia się do Pana dodaje mi komunikat ministra oświaty i nauki o tym, że nauczycielom zostanie dwukrotnie podniesiona pensja, że w krótkim czasie państwo rozliczy się z Państwem z zaległości za poprzednie miesiące, że w tym roku wydzielono na wydanie podręczników 83 miliony hrywien wobec 20 milionów hrywien w roku ubiegłym. Uwaga państwa wobec szkoły rośnie wraz z podniesieniem gospodarki. Niestety, nasi włodarze z jakiegoś powodu zapominają o narodowo-patriotycznym wychowaniu uczniów w szkole. A przecież bez niego nie do pomyślenia jest jakiekolwiek wychowanie. Oto i w Ministerstwie Oświaty i Nauki więcej szumu o przejście z kwartałów na półrocza, na dwunastostopniowy system ocen, ale z jakiegoś powodu milczą tam o narodowo-patriotycznym wychowaniu uczniów, w żaden sposób nie reagują na naruszenia reżimu językowego w ukraińskojęzycznych szkołach wielu miast Ukrainy. Pan powie: chociażby dać uczniom gruntowną wiedzę, żeby mogli stać się dobrymi fachowcami w różnych dziedzinach, uczonymi, artystami, wysoko wykwalifikowanymi robotnikami. Ale to za mało. Bez narodowo-patriotycznego wychowania wszystko to może pójść obok Ukrainy, na służbę obcym ziemiom, obcym narodom, obcym państwom. A jeśli nawet przywiąże malownicza ziemia, cudowny klimat czy jeszcze jakieś okoliczności Pańskich absolwentów i nigdzie nie wyjadą, to jak im będzie żyło się na Ukrainie w pełnej obojętności wobec niej, w niechęci do wszystkiego, co duchowo-ukraińskie: do języka, pieśni, zwyczajów, kultury, literatury, historii?.. Czy zastanawiał się Pan nad tym? Czy nie żal Panu skazywać swoich wychowanków na życie na Ukrainie z emigranckim stanem duszy, z nostalgią za niezrozumiałym im rosyjskim? Czy nie żal Panu zostawiać ich na tym gołym, bezduchowym pograniczu? Przecież to sprzeczne z naturą, żyć bez Ojczyzny w duszy, z kompleksami albo swojej ukraińskiej wyimaginowanej niższości, albo butnej wyższości wszystkiego, co rosyjskie, do którego nie są przynależni i do którego nikt poza granicami Ukrainy naprawdę ich nie dopuści. W czasach radzieckich rosyjskojęzycznych pisarzy, na przykład z Ukrainy i innych republik, w Rosji nie witano, uważano ich za materiał drugiej kategorii, wyrzucano im psucie języka rosyjskiego. I teraz w Rosji nikt nie wyda Pańskiej książki, dopóki nie zmieni Pan swojego nazwiska na -enko na nazwisko z końcówką na -ow. Minęła w Rosji moda na Gogolów, Korolenków, Zoszczenków ze słonecznej Połtawszczyzny. Zatem nie o duchową jedność «rosyjskojęzycznych» z Ukrainy i Rosjan w Rosji myślą rosyjscy politycy. Trzeba naszym «rosyjskojęzycznym» wyjaśnić, że wykorzystują ich w swoich interesach politykierzy w rodzaju Łużkowów, którzy w każdej chwili gotowi są przyjść z odsieczą «rosyjskojęzycznym», żeby «popracować lotnictwem i artylerią» przez dwa-trzy lata po tychże «rosyjskojęzycznych» na Ukrainie, tak jak oni oto już dwoma atakami «pracują» po swoich własnych jednokrwistych Rosjanach w Groznym i innych miastach Czeczenii. To może dość ściągać na swoje głowy nieszczęście? Lekarz, kiedy widzi chorego, nie czeka, aż każą mu z góry ratować człowieka, a natychmiast udziela mu pomocy medycznej. Powszechne «rosyjskojęzycze» naszych uczniów w szkołach miejskich — to przejaw chronicznej choroby, wszczepianej przez rosyjskich kolonizatorów narodowi ukraińskiemu przez 350 lat. Tą chorobą zarażają się pokolenie po pokoleniu Ukraińcy i trzeba ją natychmiast leczyć z taką samą konsekwencją, z jaką była ona narzucana na Ukrainie, tylko bardziej intensywnymi, a zatem i szybszymi metodami należy uzdrawiać Ukraińców. Na Ukrainie nie ma już potencjału na kolejne 350 lat. DOTYK DUSZY DO RODZIMEGO
Od Państwa, Nauczycielu, zależy bardzo wiele. Możecie zaszczepić swoim uczniom najwyższe z uczuć — poczucie miłości do Ojczyzny, radość poznawania języka, kultury, sztuki rodzinnej ziemi, poczucie dumy narodowej, czyli uczynić swoich wychowanków szczęśliwymi, pełnowartościowymi obywatelami swojego państwa. Jak to zrobić, wiecie lepiej od nas, pisarzy, bo przecież jesteście Nauczycielem. Nauczycielem narodu, który do swojej dojrzałości dojdzie już jutro. Od Państwa, w pierwszej kolejności, zależy to, czy jutro bogaty przedsiębiorca będzie mecenasem ukraińskiej kultury, literatury, czy też nadal będzie sponsorował przyjezdne z Rosji „gwiazdy” w rodzaju Kirkorowów, Kobzonów, uważając je za prawdziwą rosyjską sztukę. Od Państwa zależy to, jaka będzie narodowa jakość przyszłych prezydentów Ukrainy, parlamentarzystów, ministrów, prokuratorów, przewodniczących obwodowych administracji państwowych, czy wreszcie staną się normalnymi, stuprocentowymi patriotami Ukrainy, czy też nadal będą rządzili swoim państwem tchórzliwie, cały czas po uczniowsku porównując swój krok z sąsiednią Rosją, podążając, niczym miotła, za nią w swoje donikąd, nie odważywszy się na budowę państwa narodowego, ukraińskiej Ukrainy, chronionej przed materialnym i duchowym ograbieniem przez byłych partyjniaków, których ogrzewają, trzymając przy państwowym korycie. Szkoła jest jak kosmodrom przy starcie rakiety. Pomylisz się w mikronach, odchylenie będzie takie, że rakieta nie wejdzie na zadaną orbitę. Bywając w szkołach, zawsze dziwię się, dlaczego Państwo, zajmując stanowisko dyrektora, wicedyrektora czy po prostu nauczyciela, nie stawiacie pełnym głosem pytania o narodowo-patriotyczne wychowanie uczniów. Dlaczego chociaż nie zwracacie elementarnej uwagi na to, że Wasi uczniowie w szkole porozumiewają się w języku rosyjskim. Tak, przymus tutaj nic nie da. A jednak, kiedy nam kiedyś w wiejskiej szkole nauczyciel zwracał uwagę za surżyk w naszej mowie, od razu pokazując, jak trzeba mówić poprawnie po ukraińsku, to zapamiętywało się to na całe życie. A wieczory tematyczne, „okrągłe stoły”, konferencje, konkursy poświęcone językowi ukraińskiemu, tygodnie wzmożonej nauki języka ukraińskiego. Tylko tutaj musi być konsekwencja, a nie tak, jak to niedawno zrobiono w jednej z ukraińskojęzycznych szkół w Czerkasach: przeprowadzono „okrągły stół” z uczniami klas 9 i 10, poświęcony językowi ukraińskiemu, a tydzień później nauczycielka organizuje z tymi samymi uczniami święto 8 Marca w języku rosyjskim. O jakim patriotycznym wychowaniu tutaj mowa? Przecież samą agitacją za ukraińskojęzycznością jeszcze nie wychowasz patrioty Ukrainy. To tylko początek wielkiej, żmudnej pracy nad „lepieniem” patrioty. Bo jest przecież masa żywych przykładów, kiedy człowiek bezbłędnie włada językiem ukraińskim, posługuje się nim codziennie, a Ukrainy nie kocha, co więcej, tym samym bezbłędnym językiem ukraińskim agituje nas, byśmy szli to w mityczne związki słowiańskie, to do Rosji na prawach jednej z guberni, a to nawet byśmy wracali do nieboszczyka na wieki Związku Radzieckiego. Takich niemało jeszcze siedzi i w Radzie Najwyższej, i w ministerstwach, i w obwodowych oraz rejonowych administracjach państwowych. I Wy, Nauczycielu, znacie ich z nazwiska, bo wśród nich są i Wasi wczorajsi absolwenci. Niedawno pewna młoda dziennikarka, świeża absolwentka uczelni wyższej, po prostu oszołomiła mnie, gdy powiedziała: „No co wy agitujecie za językiem ukraińskim. Młodzież sama sięgnie po język ukraiński, jeśli w tym języku będą napisane tak samo utalentowane utwory, jak po rosyjsku. Więc piszcie lepiej utalentowane utwory, bo ich nie ma w ukraińskiej literaturze”. Mówiła bezbłędnym językiem ukraińskim. Czuło się za tym dobre przygotowanie filologiczne instytutu. Ale zrobiło mi się smutno od takiej, za pozwoleniem, edukacji. Ta absolwentka ukraińskiej uczelni, pracownica prasy, jest szczerze przekonana, że ukraińska literatura, a z nią, zapewne, i kultura, są jakieś niepełnowartościowe, mało warte w porównaniu z rosyjską. Ale gdyby to rzeczywiście było tak, to co, rezygnować z ukraińskiej duchowości i z samej Ukrainy z tego powodu? Polacy też nie mają Tołstoja i Dostojewskiego, ale jakoś nie robią z tego tragedii i nie rezygnują ze swojej ukochanej Polski na korzyść Rosji. Za to mają Mickiewicza, którego nie ma nikt inny. I mają reżysera filmowego Andrzeja Wajdę. I Chopina. A Ukraina ma Szewczenkę, którego nie ma już żaden kraj świata. I reżysera filmowego Ołeksandra Dowżenkę. I kompozytorów Artemija Wedela, Dmytra Bortniańskiego, Maksyma Berezowskiego, którego imię jest wyryte złotymi literami na tablicy pamiątkowej Akademii Bolońskiej we Włoszech obok imienia Amadeusza Mozarta. Trzeba więc to znać, i być z tego dumnym, i to kochać! Jakże stało się tak, że u tej absolwentki ukraińskiego instytutu uformowała się taka duchowa próżnia, dlaczego przez szesnaście lat nauki w szkole i na uczelni nie otwarto jej oczu i duszy chociaż na szczytowe osiągnięcia ukraińskiej literatury i kultury? Nie będźmy zagłębiać się w klasykę. Weźmy twórczość naszych ukraińskich szestdziesiatnykiw, chociażby: Liny Kostenko, Wasyla Stusa, Wasyla Hołoborodźki, braci Tiutiunnyków, Mykoły Winhrowskiego, Iwana Dracza, Pawła Mowczana, Dmytra Pawłyczki... czy krytyków Iwana Dziuby, Iwana Switłycznego, Jewhena Swerstiuka... Ich dorobek twórczy nie jest mniej utalentowany niż dorobek rosyjskich szestdziesiatnykiw, a pod względem głębi treści, ładunku duchowości, człowieczeństwa jest znacznie wyższy. Inna sprawa, że obecnie ukraińska książka jest w odwrocie, wydawnictwa i czasopisma są duszone nierozsądnym systemem podatkowym, a rosyjskojęzycznej produkcji książkowej otwarte są wszystkie graniczne śluzy na Ukrainę. Tutaj już postarali się Wasi, Nauczycielu, wychowankowie, którzy zasiadają w Radzie Najwyższej Ukrainy. Ale przecież są biblioteki, dostępne i dla uczniów, i dla studentów. Propagujcie naszą literaturę, zapoznawajcie uczniów z historią Ukrainy, nie w sposób komunistyczno-urzędowy z nostalgią za
ZSRR zapoznawajcie z kulturą, ze zwyczajami naszego narodu, z genialną pieśnią ludową, która inspirowała do tworzenia wielkich dzieł nie tylko ukraińskich kompozytorów, ale i Beethovena, Czajkowskiego, który na melodyce ukraińskich pieśni stworzył niedościgniony Pierwszy koncert fortepianowy z orkiestrą. Potrzebne jest bezpośrednie dotknięcie duszy dziecka tym wszystkim, co rodzime, utalentowane, piękne, a ono odpowie, zabrzmi szczęśliwą, radosną ukraińską patriotyczną nutą. Wszystko to leży w Państwa możliwościach, Nauczycielu. Jesteście zobowiązani to zrobić. Oprócz Was nikt tego nie zrobi. Właśnie poprzez pieśń, obrzędy, zwyczaje ukraińskiego narodu Wasi uczniowie szybciej pokochają także swój ojczysty język. Bo właśnie w tym skondensowana jest potężna życiodajna siła ukraińskiej duchowości. Od tego dotknięcia duszy do rodzimej ukraińskiej duchowości dziecku wyrosną skrzydła, obudzi się narodowa duma z tego, co swoje, ukraińskie, poczucie radości, że urodziło się Ukraińcem. I samo z siebie przyjdzie do dziecka emocjonalnie ogrzane zrozumienie, że trzeba kochać Ukrainę całą swoją duszą i całym swoim rozumem, kochać ponad wszystko. I tutaj Waszemu wychowankowi spróbują zastąpić drogę różni tak zwani demokraci-internacjonaliści, a prościej — ludzie z narodową próżnią duszy. Zaczną przekonywać, strasząc różnymi „-izmami”: „Kochać Ukrainę ponad wszystko — to niedemokratyczne, to sprzeczne z humanizmem. To — nacjonalizm, nazizm, rasizm...” Otóż wyjaśnijcie swojemu wychowankowi, że wszystko to od złego. Każdy naród kocha swoje narodowe ponad wszystko. I ci sami Rosjanie, i Francuzi, i Anglicy. Ci ostatni mają nawet taki aforyzm: „W Wielkiej Brytanii nie ma stałych przyjaciół, a są tacy czy inni korzystni w danym czasie partnerzy biznesowi”. A nam przez cały radziecki czas narzucano „starszego” rosyjskiego brata, którego trzeba było kochać w pierwszej kolejności, a zatem ponad wszystko(!), a dopiero potem Ukrainę, i to dozowaną, do tego stopnia, który wyznaczy na dziś „starszy” brat, a jeśli przekraczałeś tę miarę, to wrzucano cię do więzienia albo do szpitala psychiatrycznego. A my nawet w dziesiątym roku niepodległości boimy się powiedzieć, że Ukraina jest nam najmilsza, najdroższa na świecie. O tym z bólem, goryczą mówi w powieści historycznej „Beresteczko” także nasza wybitna poetka Lina Kostenko: Wszyscy kochają Polskę w honorze i sławie. Każdy moskal Moskowię wykrzykuje. Tylko nam czemuś odmówiono prawa Swoją ojczyznę ponad wszystko kochać. Więc wykorzystujmy to nasze ustawowe prawo, dane nam przez Pana Boga i zagwarantowane obecnie niepodległością, Konstytucją, zdrowym rozsądkiem. Kochajmy swoją Ukrainę ponad wszystko i uczmy takiej miłości nasze dzieci! Nie bójmy się. Za to już nikt nie ośmieli się nas krzywdzić. Bo mamy swoje Państwo. Bo jesteśmy już narodem państwowotwórczym. Znajdą się i tacy, którzy będą Wam zaprzeczać: powiadają, można być patriotą Ukrainy, kochać ją, pozostając rosyjskojęzycznym. Powiedziałbym, że to jakaś zaoczna miłość czy co? Patriotyzm, narodowa świadomość Ukraińca kształtuje się na bazie jego ojczystego języka ukraińskiego, na bazie aktywnej, a nie biernej jego znajomości. Jeśli już udało się Wam przychylić duszę wychowanka do Ukrainy, do ukraińskości, to wyjaśnijcie mu, że uratować Ukrainę od ruiny, od zniknięcia z powierzchni Ziemi można tylko ratując jej język. A jakże można uratować język, kiedy się nim nie porozumiewa? Każdy Ukrainiec, który przestaje porozumiewać się w ojczystym języku, chce tego czy nie, staje się zakrzepem, który przeszkadza w normalnym krwiobiegu języka. Takimi zakrzepami w Związku Radzieckim zatykali, i teraz próbują z Rosji zatykać cały układ krwionośny języka ukraińskiego, doprowadzając go już do „rosyjskojęzycznego” stanu przedzawałowego. Państwo zaś niepodległej Ukrainy, ściślej władze, dzisiejsi jej sternicy, faktycznie jeszcze nie dorośli do myśli o pilnym leczeniu tego układu krwionośnego, czym sprzyjają jego dalszej, ostatecznej ruinie. Póki co widać jedno wyjście z tej krytycznej sytuacji — to zająć się każdemu z nas samoleczeniem, przeczyszczając swoje naczynia krwionośne. Lekarstwo jest tu jedyne — gorąca miłość do Ukrainy, do języka ukraińskiego i obowiązkowe porozumiewanie się nim nie tylko z samym sobą, ze swoją rodziną, ale ze wszystkimi, z całym otaczającym światem na Ukrainie, jakimkolwiek by on nie był agresywnie-„rosyjskojęzycznym”. Takie samooczyszczenie, samoleczenie swoich ukraińskich dusz obowiązkowo zmusi i państwo na Ukrainie stać się wreszcie ukraińskim, ukraińskojęzycznym, patriotycznym, normalnym, ono przemieli i „rosyjskojęzyczność” na Ukrainie. ...I ODRODZI SIĘ NARÓD
A nie zapominajmy też o pracy z rodzicami, bo tylko razem — szkoła i rodzina mogą osiągnąć efektywny, realny sukces w derusyfikacji uczniów. Znam niemało rodzin, które dla lepszego przyswojenia języka ukraińskiego przez ich dziecko przeszły z rosyjskojęzycznej komunikacji w domu na ukraińskojęzyczną. Ale znam też niemało przypadków, gdy ukraińskojęzyczna rodzina jeszcze przed szkołą wychowuje dziecko w szacunku do języka ojczystego, dziecko komunikuje się z rodzicami w języku ukraińskim. Z czasem idzie ono do ukraińskojęzycznej szkoły do pierwszej klasy, rok czy dwa trzyma się w polu siłowym języka ojczystego, a potem przechodzi na rosyjski w komunikacji nie tylko z obcymi ludźmi, ale i z rodzicami. To „postarała się” nasza szkoła. Haniebnie się postarała. Myślę, że kwestia językowa nie powinna schodzić z porządku dziennego żadnych zebrań rodzicielskich. Na tych zebraniach trzeba mówić o perspektywach języka państwowego, o braku perspektyw człowieka, który zamierza wejść w XXI wiek na Ukrainie jako rosyjskojęzyczny. Przecież proces derusyfikacji Ukrainy już się zaczął. Idzie on naprzeciw póki co modnemu „rosyjskojęzyczności” Ukrainy, stopniowo nabiera siły i z czasem przeważy ten nowotwór w naszym kraju. Język ukraiński rozprostuje skrzydła, zapanuje jako państwowy we wszystkich publicznych sferach życia społecznego, a nieznajomość go stanie się dzikością, złym tonem. Bez gruntownej znajomości języka państwowego młody człowiek nie będzie mógł przebić się ani do wyższej uczelni, ani do parlamentu, nie będzie miał perspektywy zajęcia prestiżowego miejsca w tej czy innej gałęzi produkcji oraz administracji, bo za 10 — 15 lat nikt już nie pozwoli robić pośmiewiska z państwa ukraińskiego. Niedopuszczalnym będzie, żeby, powiedzmy, ukraiński minister czy działacz polityczny, parlamentarzysta mówił kalekim językiem ukraińskim z okropnym obcym rosyjskim akcentem. Będzie to uważane za hańbę dla takiego działacza na całą Ukrainę. To właściwie już teraz staje się hańbą. Amerykański prezydent na Placu Michajłowskim w Kijowie wymawia ukraińskie słowa „Borytesia — poborete” lepiej, aniżeli setki deputowanych ludowych z Rady Najwyższej. Już teraz tylko ten działacz państwowy czy społeczny, który nie dba o swoją przyszłość, jeszcze nie bierze się za gruntowne studiowanie języka państwowego. A jakże trudno go uczyć dorosłemu, jakie kompleksy niższości już dziś prześladują takich działaczy. A co będzie za 10 — 15 lat, kiedy znać język ukraiński będzie prestiżowo i modnie. W takiej atmosferze rosyjski akcent stanie się męką dla jego publicznego nosiciela. Na to trzeba otwierać oczy rodzicom już dzisiaj. Tego nikt nie zdoła zrobić lepiej od Pana, Nauczycielu. I ostatnie. Walcząc przeciwko „rosyjskojęzyczności” na Ukrainie, wcale nie chcemy w czymś ograniczać Rosjan, którzy żyją w naszym państwie. Wzywając do kochania Ukrainy, języka ukraińskiego, mamy na myśli tylko etnicznych Ukraińców, starając się zwrócić ich do rodzimej ukraińskiej żywiołu do pełnowartościowego życia duchowego z „rosyjskojęzycznego” niebytu. Przedstawiciele zaś innych mniejszości narodowych, w tym i rosyjskie mniejszości narodowe, żyjąc w państwie ukraińskim, mają znać język ukraiński i szanować go jako jeden z głównych symboli ukraińskiej państwowości oraz korzystać z niego w szkole, w urzędach państwowych i w innych sferach życia publicznego. I tylko tyle. A kochać... Jeśli nasz język, nasze zwyczaje, nasza kultura, duchowość są im drogie, jeśli przylgnęli do nich duszą, to my, Ukraińcy, tylko będziemy się z tego cieszyć. Ale jeśli będą tylko szanować nasze, my i za to będziemy im wdzięczni. Bo to pokój, spokój w naszym ukraińskim domu. Artykuł mój zaś przepełniony jest niepokojem o to, że póki co nie sprawdzają się nadzieje społeczeństwa na naszą szkołę. Póki co w rezultacie Pańskiej pracy, Nauczycielu, często wychodzi produkt nie ukraiński, a zatem wadliwy. Wypuszczacie w świat nie Ukraińca i nie Rosjanina, a coś pośredniego, przeciwnaturalnego, „rosyjskojęzycznego”, duchowo bezpłciowego (jak to dziko brzmi), „ciało bez duszy-idei”, jak pisał kiedyś ukraiński pisarz Andrij Czajkiwski. Z kogoż Wy myślicie formować jutrzejszą ukraińską nację? Nie ma jej z kogo formować, jak tylko z Pańskich wychowanków, dzisiejszych dzieci Ukrainy. Nie pożyczaćżeby nam duchowo pełnokrwistych, pełnosilnych ludzi z innych państw!.. Co, znowu wrócimy do tego kronikarskiego: „Przyjdźcie i panujcie, nasza ziemia bogata, a nie ma w niej ładu”. Chcecie Wy czy nie, a Wy mimowolnie jeszcze do tej pory pomagacie „piątej kolumnie” oddać Ukrainę na zatracenie Rosji, wszak ona już pozwala sobie „bronić” na Ukrainie (o czym wspominałem na początku artykułu) nie tylko swoich rodaków-Rosjan (których nikt u nas nie ogranicza w ich prawach narodowych), a całą „rosyjskojęzyczną ludność”, czyli Ukraińców i przedstawicieli innych narodowości, których swego czasu bezlitośnie rusyfikował ZSRR. Jak widzimy, nam już z Moskwy nie pozwalają zajmować się wychowaniem narodowym naszego narodu. Powiedziałem Panu gorzkie słowa wyrzutu, szanowny Nauczycielu. Ten wyrzut adresuję i do samego siebie, i do swoich trzydziestu członków Narodowego Związku Pisarzy, którzy pracują na Czerkaszyźnie, oraz do wielu z półtora tysiąca pisarzy Ukrainy. My jeszcze nie uderzyliśmy naszym słowem w wiecowy dzwon trwogi. Więc podzieliwszy z goryczą i duchowym niepokojem swoją misjonarską winę na pół, pracujmy razem nad wychowaniem, nad tworzeniem jutrzejszej cywilizowanej ukraińskiej nacji. Wasyl ZACHARCZENKO, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki
WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Do bolesnych rozważań o pozakulturowych czynnikach naszego bytu, o klanowo-oligarchicznych ugrupowaniach, które opanowały obecnie samą sferę duchowo-kulturalną, o stanie sumienia i obywatelskich uczuć skłoniły mnie trzy wydarzenia w życiu kulturalnym stolicy: wieczór pamięci reżysera filmowego Jurija Łysenki; premiera w teatrze imienia I. Franki spektaklu „Brat Cziczikow”; premiera serialu telewizyjnego „Czarna rada”. Nadzwyczaj braterska atmosfera duchowego zjednoczenia panowała w Republikańskim Domu Kina 25 maja tego roku, gdzie zebrali się przyjaciele i wielbiciele talentu ukraińskiego reżysera filmowego Jurija Semenowicza Łysenki. Nie ma go z nami już sześć lat, a skończyłby dziewięćdziesiąt. Nasz rodak, filozof Mykoła Bierdiajew, pisał: „Ani tak zwany »lud«, ani jakakolwiek »klasa« nie mogą mówić w imieniu narodu. Jego duch zawsze wyraża się poprzez jakościowy dobór osobowości, poprzez »wybranych«”. I właśnie w duchowych strunach Jurija Semenowicza genetycznie odezwały się najlepsze cechy naszego narodu: szczodrość duszy, mądrość, umiarkowanie, zrównoważenie, moralność, żywy temperament, otwartość, pryncypialność, bezbronność... Bez wątpienia wszystko to nie mogło nie odbić się na jego twórczości. Jego filmy miały swój styl, swoją intonację. Dotyczy to nie tylko najlepszych, uznanych przez widzów i krytyków filmów, takich jak „My — dwoje mężczyzn”, „Sprawdzono — min nie ma”, „Więźniowie Bomonu”. Dotyczy to wszystkich jego prac. Tam, gdzie styl czasami nie osiągał pożądanej doskonałości, intonacja jego była nie do końca wytrzymana w reżyserskim założeniu, tam królowała dusza, tam była swoja aura, właściwa temu artyście. A widz, jak wiadomo, odbiera przede wszystkim szczerość, moralną integralność i duchowe zdrowie. Miałem szczęście pracować z Jurijem Semenowiczem, dlatego bardziej niż innym znane mi są głębokie zasoby jego ludzkiego i zawodowego bogactwa. Wyższą miarą artystycznej precyzji dla Jurija Semenowicza był nie styl, nie charakter pisma, a psychologizm, niezbędny dla wszystkich gatunków, stylów, manier. „Trzeba opanować logikę i psychologię materiału — mówił — a potem wdychać w niego romantykę. Romantyka zaś zmysłowa, nieodkryta psychologicznie, będzie chodzona i powierzchowna”. Dla filmów o tematyce wojennej — „Sprawdzono — min nie ma” oraz „Więźniowie Bomonu” — potrzebna była łysenkowska ruchliwość i podatność dobroci, aby tak naturalnie połączyć sztywne wątki z wzruszająco wpisaną w nie miłością do życia. Odbiło się to na wszystkich reżyserskich środkach, przede wszystkim na aktorach, na ich typowości i grze. O poglądach reżysera można powiedzieć słowami Borysa Pasternaka: „Sztuka, w tym także tragiczna, jest opowieścią o szczęściu istnienia”. Jasnemu obrazowi Jurija Semenowicza i wszystkiemu, co przypomina marzenia i nadzieje jego pokolenia, ostro i krzykliwie kontrastuje tło obecnej sytuacji w ukraińskiej kinematografii i w państwie w całości. Polityczne, społeczno-ekonomiczne realia, które określają to tło, nie bezpodstawnie wydają się tak dzikie, zbrodnicze i bezsensowne. Realia, które obalają słowa o szczęściu i są zaskarżane przez wszystkie ofiary, jakie poniósł nasz naród przez całą historię walki i okresy nieszczęśliwego istnienia, w szczególności pokolenie Jurija Semenowicza. A wszystkie te zjawiska mają moralno-psychologiczny aspekt, który wychwytywany jest przede wszystkim przez sztukę, jako że ma ona do czynienia z duszą człowieka. Naśladując zasadę Jurija Semenowicza, by rozpatrywać materiał dramaturgiczny jako duchowe wydarzenie życia społecznego, spróbujmy i my w sztuce poszukać odpowiedzi na bolesne pytania teraźniejszości. Na przykład, dlaczego na Ukrainie najbardziej wpływowym czynnikiem życia społecznego są właśnie klanowo-oligarchiczne ugrupowania, które biorą pod totalną kontrolę życie polityczne i państwowe? O tym wiedzą wszyscy, o tym pisze prasa, o tym mówi się nawet na sesjach Rady Najwyższej. Nie szukajcie odpowiedzi tam, gdzie jej nie może być. Bo sztuka, prasa, środki masowego przekazu zostały wzięte pod kontrolę w pierwszej kolejności, wcześniej niż wszystko inne. Przypomnijmy, jak gwałtownie upadała kinematografia. W ciągu zaledwie kilku lat z potężnego środka wychowania, promując okrucieństwo i niemoralność, przekształciła się w jeszcze bardziej skuteczny instrument zniekształcania świadomości społecznej. Poczytajcie chociaż nagłówki artykułów o kinie: „A czy takie istnieje?”, „Do zera jeszcze daleko”, „Bezsens”, „Bez wieści żywi” itd. Nieszczęście nie tylko w braku pieniędzy, jak tłumaczą urzędnicy. Dajcie dzisiaj miliardy Ministerstwu Kultury, myślicie, że jutro pojawią się arcydzieła? Pieniądze roztrwonią na wątpliwe festiwale, na remont pałaców „Ukraina” albo na jakieś „Roksolany”. Pretensje, oczywiście, do jakości, a nie do tematyki. Nie ma polityki państwowej w dziedzinie kina i sztuki w ogóle. Zamiast tego jest kontrola ze strony zbrodniczych ugrupowań, która polega również na tym, aby nie dopuścić utalentowanego do kamery filmowej, a zapewnić pracę chałturnikom. Przejrzyjcie filmy ostatnich lat i powiecie: czekajcie na kolejne „Roksolany”. Czekać trzeba było niedługo. Premiera serialu telewizyjnego „Czarna rada” w dniach Niepodległości jeszcze raz potwierdziła, że granic w sztuce nie ma, zarówno w dobrej, jak i w podłej. Kultowa rzecz ukraińskiej klasyki literackiej, powieść P. Kulisza „Czarna rada”, gdzie „wewnętrzny obraz małorosjanina — według słów T. Szewczenki — ukazał się nam w pięknie, delikatności i chmurnej energii języka oraz muzyki pieśni”, stał się powodem do cynicznej dyskredytacji tego obrazu. Niestety, nie ma już znaczenia, co powiedział T. Szewczenko o powieści, a nawet to, co powiedział sam pisarz swoją powieścią. Teraz ważne jest tylko to, co powiedziano filmem. Ważne, jak mówił Szukszyn, co się z nami dzieje. Mamy duchowy rezultat wysiłków wielkiego kolektywu, gdzie widać już nie tylko to, co autorzy filmu starali się poddać pod sąd widza, ale i to, co oni sami sobą reprezentują. Przypomnijmy czwartą serię, gdzie nie wiadomo po co rozdęto pornograficzną scenę, wulgarnie (jak i wszystko inne w filmie) próbując ją estetyzować. W serialu telewizyjnym „Czarna rada” życie filmowe Ukrainy osiągnęło wreszcie graniczną linię samoidentyfikacji. ...to opowieść, którą głupiec opowiedział mu, czy śmiech, czy łzy — krok do raju. Wiele fałszu tam, pustych słów, a rozumu całkiem brakuje. Molier Niezręcznie i przykro wyrażać wstręt do tego, na co pokładają ostatnie nadzieje oszukani widzowie. Przyjęło się leżących nie bić, jak i nie mówić źle o zmarłych. Tutaj sprawiedliwe jest wezwanie „nie strzelajcie do muzyków, oni grają, jak mogą”. Ale przecież innych uczestników haniebnej akcji, tych, których „zasługą” jest narodziny podobnych filmowych potworów, jej rodziców, wiceminister kultury Hannę Czmil i dyrektora studia filmowego imienia O. Dowżenki akademika Mykołę Maszczenkę, nikt nie odważy się nazwać niedorozwiniętymi. Więc o co chodzi? A o to, co jest głównym patosem artykułu. O to, że w działaniach urzędników (nie męczę się powtarzać) przegląda się pewna, świadomie określona przez owe same zbrodnicze siły, konsekwencja — szkalowanie sztuki jako wskaźnika duchowego zdrowia narodu i wykorzystanie. Reżyser Jurij Łysenko na planie filmu „Więźniowie Bomonu”
jego jako skutecznego narzędzia zniekształcania świadomości społecznej. Do tej sytuacji pasuje myśl, która wybrzmiała na forum Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, że takie działania służą strategicznemu kursowi na zniszczenie narodu ukraińskiego. Niedawno byłem naocznym świadkiem tego, jak do nowo utworzonej redakcji filmowej Państwowej Kompanii Telewizyjnej i Radiowej na stanowisko redaktora naczelnego została mianowana i pracuje kobieta, która kiedyś ukończyła dwa lata instytutu pedagogicznego i nie posiada żadnego innego wykształcenia, a tym bardziej żadnego doświadczenia w pracy w sztuce. W tym samym czasie, w tym samym miejscu, bez żadnych wyjaśnień zwolniono osobę z odpowiednim wykształceniem i ogromnym doświadczeniem pracy twórczej w kinie. I po tym dziwimy się szalonej skuteczności pracy prasy, kina, telewizji w tych procesach, o których Lina Kostenko powiedziała: «Dosłownie na oczach dokonuje się barbaryzacja społeczeństwa». Czyżby nikt tego nie widział? Znany rosyjski aktor Jurij Sołomin po tym, jak zasiadł w fotelu ministra kultury Rosji, powiedział: «W czasie, gdy byłem 'biurokratą', przekonałem się, że przeważająca większość naszej nomenklatury kulturą się nie interesuje». Jeśli jego ukraińscy koledzy tego nie mówili, to tylko dlatego, że u nas nikt się nią nie interesuje. Aktorzy lepiej od innych wiedzą, że króla gra otoczenie. Dzisiejszy minister kultury i sztuki Bohdan Stupka jest aktywnie działającym aktorem, co oznacza, że na szczęście dla widza nie porzuca sceny i planu filmowego. To znaczy, że z ważnych powodów fotel ministra bywa pusty. A to już radość nie dla widza, lecz dla tego otoczenia, które w takich przypadkach gra nie króla, a «w króla». Moment roboczy z planu zdjęciowego filmu «Sprawdzono, min nie ma»
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
W Ukrainie już około sześć razy z rzędu, niemal co roku, zmienia się „król”, minister kultury, a jego „świta”, urzędnicy, którzy z racji swojego przeznaczenia powinni być siłą napędową aparatu resortu i odpowiadać za wyniki swojej pracy, czyli za rozkład kultury (przecież nie za wysokie osiągnięcia w pracy Ministerstwa zwalniany jest ich kierownik), właśnie oni pozostają w większości na swoich miejscach. Każdy nowy minister, zwłaszcza ten, który nie ma doświadczenia w pracy organizacyjnej, potrzebuje czasu na zbadanie sytuacji, na to, by wdrożyć się w nową dla siebie sprawę. A jeśli jeszcze odrywa się od własnej pracy twórczej, to jego pomocnicy i zastępcy, którzy wielokrotnie „prawym służeniem” Sztuce zapewniali swoim poprzednim szefom zwolnienie z pracy, właśnie oni pozostają nie tylko bezkarni, ale i bez nadzoru. A myszy, jak wiadomo, pod nieobecność kota nie tyle jedzą, co niszczą. Zdumiewający dar Bohdana Stupki do demonstrowania talentu zarówno w dobrych spektaklach, jak i w złych, nie opuszcza go i teraz (trzy razy spluńmy przez lewe ramię). Krótki pobyt w niecodziennej dla niego roli ministra już został naznaczony radosnym wydarzeniem w życiu kulturalnym Kijowa. Premiera w teatrze imienia I. Franki spektaklu „Brat Cziczikow” (inscenizacja poematu M. Gogola „Martwe dusze”, reżyser Ołeksandr Dzekun) może wzbudzić odrodzenie najistotniejszych tendencji rozwoju kultury duchowej, zapoczątkowanych przez Łesia Kurbasa. Jednak idylliczna harmonia nie trwa dłużej niż jedna piękna chwila i zgodnie z dialektyką rzeczywistości ktoś rozlicza się za hojność losu. Świat jest jedyny, spójny: tutaj dają, tam odbierają. Wiedzie się teatrowi — nie szczęści kinematografii. Ani liderom spośród uczciwych, bezkompromisowych artystów, ani urzędnikom. Jak słusznie pisała „Literaturna Ukrajina”: „Ukraińska kinematografia została oddana na pastwę ignorantów i rakieterów”. Jeden tylko przykład. Autor tych słów oddał sześć lat życia sądowym przepychankom, procesując się z urzędnikami Ministerstwa Kultury, którzy bezceremonialnie łamią Ustawę „O prawie autorskim…” i bezwstydnie oszukują artystów, czyli tych, na których karku siedzą. W rezultacie niekończących się posiedzeń sądy naszego państwa wszystkich szczebli, w tym także Sąd Najwyższy, udowodniły, że ci, w czyich rękach jest kinematografia Ukrainy, to przestępcy. I co z tego? Wszyscy ci niestrudzeni trutnie kultury nie tylko siedzą na swoich miejscach, ale i spokojnie kontynuują czynienie bezprawia. Zatem nasze nieszczęścia tkwią także w tym, że żyjemy w takim polu prawnym, gdzie przestępcy w bitwach z prawem tylko hartują się jak stal i stają się jeszcze bardziej nieosiągalni dla wymiaru sprawiedliwości. To kolejny wyrzut dla rządzącej elity. Każdy naród, nawet ten, który nie miał swoich Goethego, Beethovena, Hegla, miał swoich hitlerów i goebbelsów. Najwyraźniej i na ukraińskiej ziemi urodzili się nie tylko Taras Szewczenko, Mykoła Gogol, Ołeksandr Dowżenko, Lina Kostenko… Inaczej skąd wzięłoby się tylu zwyrodnialców, którzy stanowią wspomniane klanowo-oligarchiczne zjednoczenia i inne kryminalne ugrupowania, oraz ich popleczników różnego kalibru? Nieprzypadkowo dwaj wybitni synowie ukraińskiego narodu, żyjąc w różnych wiekach, powiedzieli niemal to samo: „Narodzie bez rozumu, bez honoru, bez szacunku”. Pantełejmon Kulisz. Połowa XIX wieku. „Jesteśmy narodem drugorzędnym, głupim i nędznym”. Ołeksandr Dowżenko. Połowa XX wieku. A przeczytajcie Tarasa Szewczenkę, jego „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym...”. Uznaję możliwe zastrzeżenia pana Anatolija Pohribnego, że takie nasze samocharakterystyki oznaczają „sukces metodyki zniewoliciela, triumf jego celu, by zabić nasz szacunek do samych siebie, sparaliżować wolę”. Ale zgadzam się i z tym, że cel tych, którzy je głoszą, jest leczniczo-wychowawczy, jak u I. Franki: „Ja nie kocham jej z nadmiernej miłości”. Ale nie zgadzam się z czymś innym. Z tym, że nie trzeba ich głosić wcale. Jestem pewien, że bez przypominania takich zabójczych samocharakterystyk cel zniewoliciela zostanie osiągnięty jeszcze łatwiej, jeszcze szybciej i wszechogarniająco. Nie można sobie wyobrazić, że za czasów J. Łysenki, W. Iwchenki, W. Iwanowa słowa Liny Kostenko byłyby, jak dzisiaj, głosem wołającego na puszczy. Jeszcze trudniej przypuścić, że za czasów Ołeksandra Dowżenki mógłby urzędnik lub, co gorsza, reżyser, który został urzędnikiem, spokojnie łamać prawo, wzbogacać się, handlując cudzymi filmami lub wynajmując ogromne powierzchnie państwowego studia i sprzęt. Według tego samego schematu rozkradane i rozwalane jest państwo na wszystkich szczeblach i we wszystkich branżach. Myślę, że aby kraść miliony, oszukując cały naród, trzeba być tak samo bezsumiennym, jak w tym przypadku, gdy kradnie się kopiejki swoim towarzyszom, kolegom-reżyserom. Formuła jest jedna i ta sama: „I psy pod stołem jedzą okruchy po dzieciach” (Ewangelia według Marka). Słowa Manifestu ukraińskiej inteligencji, konstatując straszną sytuację w państwie, apelują do wrażliwej duszy inteligencji z wezwaniem do zjednoczenia się dla ratowania Ukrainy i jej narodu. A ona, inteligencja, nadzieja narodu, coraz częściej pcha się do polityki, do urzędnictwa, w struktury władzy. Na długo przed dzisiejszą demitologizacją władzy stosunek Jurija Semenowycza do urzędników mieścił się w krótkiej frazie, która równała się charakterystyce O. Dowżenki swojego ojca: „Nie lubił zwierzchnictwa”. Nie lubił i tyle. Wyrazista osobowość twórcza nie może być w roli urzędnika: ani O. Dowżenko, ani S. Paradżanow, ani L. Bykow, ani I. Mykołajczuk, ani K. Muratowa. Co prawda, znane są rzadkie przypadki, które przeczą temu. Na przykład wybitny pisarz André Malraux był autorytatywnym i sprawnym ministrem kultury Francji czasów de Gaulle’a. Lecz wyjątki, jak wiadomo, potwierdzają regułę. I Jurij Semenowycz także nie pchał się ani na sekretarzy, ani na dyrektorów, ani do urzędnictwa… Zwierzchnictwo płaciło mu tą samą monetą i w końcu pozbawiło możliwości pracy. A dzisiaj niektórzy przedstawiciele zawodów twórczych u nas, w tym ludzie wysokiej klasy twórczej, łatwo i niemal masowo zgadzają się na stanowiska administracyjne (dyrektor teatru, dyrektor studia filmowego, naczelnik wydziału kultury, przewodniczący komitetu państwowego, minister…) To jakby o nich: Aż się pocą, a tłoczą się,
Aby to bliżej stanąć / Koło samych: może, uderzą / Albo figę dać / Pobłogosławią: choć małą, / Choć pół figi… / T. Szewczenko «Sen» / I błogosławią, i dają. Filmów nie ma, za to tytułów nie sposób zliczyć: i narodowych, i laureatów, i akademików… Uważa się to, najwyraźniej, za wsparcie dla artystów. W rzeczywistości zaś to odczepne mydlenie oczu, by ukryć brak polityki w dziedzinie sztuki. A dla «wybranych» takie hojności to najgorsza przysługa, a mianowicie: zachęcanie w ich iluzjach, pobłażanie w manii wielkości. W rezultacie wszystko to stwarza w sztuce warunki dla jej zguby, innymi słowy, realizowany jest cel ciemiężyciela. Oczywiście, za tę łaskę od «generalissimusów» wymaga się ciągłej gotowości do publicznego wyparcia się swojej haniebnej bezzasadności, i po tym, jak przed kamerą telewizyjną agitowało się za jednym kandydatem, trzeba umieć bez żadnych wyjaśnień zmienić swoje stanowisko na przeciwne i propagować już jego przeciwnika, który zwyciężył. Chociaż zwycięstwo kandydata, jego siła, jest wyjaśnieniem zachowania gorliwego twórcy-urzędnika. I to nie jest wyjątek, nie zwykły kłopot. To jedna z głównych przyczyn naszej tragedii. To głęboki przejaw naszej mentalności, którą Wiaczesław Łypynśkyj określił słowem «chamstwo» w biblijnym znaczeniu: «Pogarda dla ojca, kiedy jest słaby, natomiast niewolnictwo u obcego, kiedy jest silny… Jafet kochał ojca… Cham szanuje tylko siłę». Zdaniem W. Łypynśkiego, nieokiełznane chamstwo — cecha ludzi, którzy żyją na ukraińskiej ziemi — nie pozwalało utworzyć państwa ukraińskiego. Może mylił się prawdziwy patriota Ukrainy, uczony, badacz jej historii i kultury? Gdybyż tak! A po co w takim razie Taras Szewczenko wstrząsałby powietrzem: «Ocknijcie się, nieludzie! Dzieci obłąkane! Spójrzcie na raj cichy, na swój kraj, pokochajcie szczerym sercem Wielką ruinę...» Jak powiedział inny myśliciel, nie ukraiński, przy innej okazji: «To ileż musiało nagromadzić się odwiecznych wyobcowań, żeby tak zniekształcić podstawowy, mimowolny, pierwotny odruch organizmu narodowego na wbity w ciało kolec?». Pojawia się nieme pytanie. Na co mieć nadzieję? W ciężkim stanie całkowitej niewiary zawsze powracam myślami do tych, którzy przetrwali cięższe próby niż my, i zachowali duszę w gotowości do służenia nieśmiertelnym wartościom i filozoficznego postrzegania życia. W szczególności wspominam słowa Jurija Semenowycza Łysenki, które nie poddają się naukowemu obaleniu: «Sjakie-takie se la vie». Przypomnijmy najpierwszą pracę reżysera w kinie — ekranizację opowiadania I. Franki «Rypnyk». «Lepszego materiału dramaturgicznego nie miałem, — mówił Jurij Semenowycz. — W samej pierwocinie było zawarte wiele serdeczności i dramatyzmu». Zwróćcie uwagę na to, że materiał o złożonej ludzkiej naturze skłaniał do naświetlenia raczej ciemnych stron życia. Ale reżyser podkreślał, w pierwszej kolejności, serdeczność. To w czasie, gdy samego Jurija Semenowycza jako typowego inteligenta właśnie takie cechy czyniły wrażliwym w codzienno-filmowym zgiełku, bezbronnym przed urzędnikami i przed tymi siłami, z których potem rekrutowały się grupy przestępcze. Wszystkie zjawiska naszego życia mają ten moralno-psychologiczny aspekt, który jest badany przez sztukę. Lecz możliwym to, najwyraźniej, będzie w przyszłości, kiedy sztuka przestanie służyć ciemnym siłom obecnego czasu klęski. A póki co musimy częściej zwracać się do historii, sprawdzać swoje myśli z osiągnięciami moralności ludowej i myślami sztuki klasycznej. Przytoczony na początku artykułu cytat M. Bierdiajewa ma taką kontynuację: «W skład narodu wchodzą nie tylko pokolenia ludzkie, ale także kamienie cerkwi, pałaców i dworów, płyty nagrobne, stare rękopisy i książki. I aby uchwycić wolę narodu, trzeba usłyszeć głos kamieni, przeczytać spróchniałe strony». Dodajmy: «I przejrzeć wyblakłe taśmy filmowe». Przypomnę, pierwszy film Jurija Semenowycza nazywa się «Gdyby kamienie mówiły». Jeśli wierzyć psychoanalizie, nic przypadkowego się nie zdarza. Jurij LASZENKO, reżyser filmowy WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Szanowna Redakcjo gazety «Słowo Proświty»! My, proświcianie, nauczyciele, bibliotekarze z miasta Królewiec w obwodzie sumskim, przeczytaliśmy artykuł szanownego reżysera filmowego, profesora Jurija Illenki, omówiliśmy go i gorąco popieramy jego propozycje oraz jego uzasadniony optymizm w sprawie ratowania ojczystego języka. Podczas dyskusji okazało się, że nie wszyscy, nawet bliscy «Proświcie» Ukraińcy, rozumieją problem wychowania pełnowartościowego ukraińskiego człowieka jako niezbędnego podmiotu pełnowartościowej elity narodowej. Podkreślają oni jedynie problem przetrwania, który w naszych stronach jest doprawdy bardzo ostry, zdolny wręcz przesłonić sobą wszystkie inne problemy. Właśnie dlatego niezbędna jest ta proponowana przez artystę Jurija Illenkę akcja PR-owa, która wstrząśnie naszym na wpół uśpionym społeczeństwem, da mu niezbędną wiedzę i siły duchowe, zjednoczy i scali nas. I wtedy dopiero zacznie się rozkwit ojczystej Ukrainy. Popieramy, kibicujemy. Będziemy uważnie śledzić doniesienia gazety na ten temat. List podpisało 36 królewczan 16 sierpnia 2000 roku. Język państwowy to kategoria polityczna i ekonomiczna. Wraz z dojściem Władimira Putina do władzy Rosja zintensyfikowała swoją imperialną działalność w polityce zagranicznej. Ukraina, ze względu na swoje korzystne położenie geopolityczne, jest najbardziej priorytetowym terytorium dla północno-wschodniego sąsiada, który nie chce stracić nad nią kontroli, jak to stało się z krajami bałtyckimi. Dlatego jednym z tematów, na których skupiona jest dziś uwaga środków masowego przekazu w Rosji i na Ukrainie, stał się temat związany z kwestią językową. Jednym z najbardziej aktywnych antyukraińskich mediów jest moskiewska «Niezawisimaja Gazieta». Jej numer 6 z 28.06.2000 roku jest niemal w połowie wypełniony antyukraińskimi publikacjami. Tak oto dyrektor rosyjskiej fundacji «Nowaja Jewrazija» D. Aleksiejew w artykule «...Plus psychologiczeskij faktor» otwarcie daje cały szereg rekomendacji, jak należy działać, aby osiągnąć pożądane przez Rosję wyniki polityczne na Ukrainie, wśród nich rekomendacje dotyczące wykorzystania czynnika językowego w jej przestrzeni informacyjnej, biorąc pod uwagę życzliwość i ufność ukraińskiego ogółu, na dodatek przygotowanego przez reżim sowiecki do dalszego zombingu. «Wo Lwowie sozdanij otriady ukrainizacji» — pod takim nagłówkiem «Komsomolskaja Prawda» (2000. — 19.07. — S. 4) zamieściła publikację, która rozpoczyna się słowami: «Ostrożnie, zrusyfikowano! Moskiewska trucizna!» — naklejki z takimi napisami, ozdobione jeszcze czaszką z piszczelami, pojawiły się we Lwowie na niektórych kioskach z gazetami, w sklepach, lokalach gastronomicznych. Część lwowian odebrała je jako czyjś żart, inni dopatrzyli się w tym prowokacji». W materiale «Russkije wo Lwowie kak jewriei» («Kommiersant». — 2000. — 21.07. — S. 7) zaznaczono, że «miejscowi mieszkańcy w rozmowach z «Ъ» przypomnieli, że w podobny sposób podczas wojny faszyści i ich poplecznicy na okupowanym terytorium znaczyli domy, w których mieszkali Żydzi, aby nie pomylić się podczas pogromów. Oprócz naklejania «czarnych znaków», ukraińscy nacjonaliści usilnie proponują «wszystkim i wszędzie słuchać i oglądać wyłącznie ukraińskojęzyczne utwory». Oni także
WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK zamierzają przeprowadzać wspólne rajdy razem z milicją i nakładać grzywny zgodnie z rozporządzeniem Rady Miejskiej Lwowa „O ochronie środowiska dźwiękowego w mieście Lwowie”. O „kulturowym ludobójstwie” we Lwowie pisze także „Niezawisimaja Gazieta” (2000. — 18.07. — S. 5), gdzie „Rosjanie — to zdziczali Ukraińcy”, według opinii miejscowych mieszkańców. Ale „lewica broni języka rosyjskiego”, donosi gazeta „Izwiestija — Ukraina” (2000. — 29.07. — S. 2): „Około 200 przedstawicieli organizacji społecznych, Partii Socjalistycznej i Komunistycznej Ukrainy oraz Związku Rosyjskich Wspólnot obwodu ługańskiego pikietowało budynek obwodowej administracji państwowej. Uczestnicy akcji protestowali, w szczególności, przeciwko bezczynności deputowanych w dziedzinie ochrony socjalnej ludności i żądali nadania językowi rosyjskiemu oficjalnego statusu. Pikietujący zażądali również od deputowanych rady obwodowej wyrażenia protestu przeciwko „nacjonalistycznemu rozpasaniu w zachodnich obwodach kraju”, a od rządu — podjęcia zdecydowanych kroków w celu powstrzymania naruszeń Konstytucji w części dotyczącej gwarancji swobodnego rozwoju i używania języka rosyjskiego. Nalegali na wprowadzenie języka rosyjskiego jako oficjalnego na terytorium obwodu ługańskiego obok ukraińskiego. W apelu zawarto wezwanie do deputowanych, aby w przypadku nieprzyjęcia pozytywnej decyzji w sprawie tych żądań, złożyli mandaty, uznając tym samym swoją niezdolność do „zapewnienia przestrzegania praw obywateli i wykonania Konstytucji Ukrainy w interesie mieszkańców obwodu ługańskiego”. Od dawien dawna ludność wschodnich obwodów Ukrainy rozmawiała po rosyjsku, pisze autor publikacji „Siłą miły nie będziesz” (Izwiestija. — 2000. — 25.07. — S. 12). To Krym, Odessa, Mikołajów, Chersoń, Zaporoże, Dniepropietrowsk, a nawet Kijów. „Przejście wielu szkół na nauczanie w języku ukraińskim, — uważa autor, — stało się tragedią dla wielu nauczycieli, starych i doświadczonych, zwłaszcza wykładowców języka rosyjskiego i literatury. Ci ludzie na kilka lat przed emeryturą zostali bez pracy. Po co ich skrzywdzono? Po to, żeby na Ukrainie mówiono w języku ukraińskim? Ale przecież języka dekretem prezydenta nie wprowadzisz. Mimo wszystko bezgranicznie rację miał K. Paustowski, kiedy napisał: „Ukraińscy nacjonaliści — to najgorsi wrogowie swojego narodu”. Niedawno w sprawie naruszenia praw ludności rosyjskojęzycznej na Ukrainie wypowiedzieli się publicznie Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Federacji Rosyjskiej na Ukrainie I. Aboimow oraz Duma Państwowa Rosji, która w dokumencie podkreśliła, że po ratyfikacji Traktatu o przyjaźni, współpracy i partnerstwie między FR a Ukrainą „oczekiwanego przełomu we wzmacnianiu i rozwoju obopólnie korzystnej współpracy między naszymi państwami nie nastąpiło” (Niezawisimaja Gazieta, — 2000. — 21.07. — S. 5). Gazeta „popularnie” wyjaśnia główne założenia oświadczenia Dumy Państwowej: „Strona ukraińska demonstracyjnie prowokuje napięcie w stosunkach rosyjsko-ukraińskich, i przede wszystkim przejawia się to w sferze stosunków międzyetnicznych, dotykających interesów milionów ludzi”. Planowe zmniejszanie liczby szkół i klas z nauczaniem w języku rosyjskim, intensywne wypieranie języka rosyjskiego z przestrzeni informacyjnej Ukrainy, ignorowanie interesów i ustawowych praw ponad połowy ludności kraju, która uważa język rosyjski za swój język ojczysty, — wszystko to, zdaniem rosyjskich parlamentarzystów, nie odpowiada nie tylko zobowiązaniom Ukrainy w ramach dwustronnych porozumień, ale także europejskim konwencjom i kartom w dziedzinie ochrony praw i podstawowych wolności człowieka, a także Międzynarodowej konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej. W związku z tym Duma Państwowa uważa, że organy władzy państwowej i skrajnie nacjonalistyczne siły Ukrainy wzięły na siebie wielką odpowiedzialność „przed naszą historią, przyszłymi pokoleniami”, próbując wznieść nieprzezwyciężalny mur duchowego wyobcowania bratnich narodów. Rosyjscy parlamentarzyści zwrócili się do prezydenta Rosji W. Putina z prośbą o polecenie MSZ FR, zgodnie z art. 33 Ustawy Federalnej FR „O umowach międzynarodowych FR”, przygotowania propozycji o podjęciu niezbędnych kroków w związku „z nierzetelnym wypełnianiem przez Ukrainę Traktatu o przyjaźni, współpracy i partnerstwie między FR a Ukrainą”. Kwestia językowa, podniesiona przez media i organy oficjalne w Rosji, wywołała swoistą reakcję na Ukrainie. W ostatnich dniach media Rosji (nie wszystkie, ale niemało) aż dławią się od gniewu. Jakoby na Ukrainie duszą język rosyjski! „Pewne siły polityczne z zapałem, godnym lepszego zastosowania, podgrzewają atmosferę wrogości w stosunkach ukraińsko-rosyjskich, — konstatuje się w artykule „Kwestia językowa” (Silśki wisti. — 2000. — 27.07. — S. 2). — Przy czym nie gardzą ani insynuacjami, ani podrzucaniem faktów, ani otwartym kłamstwem. Niechby tylko w Rosji — to rzecz zrozumiała, dla „starszych braci”, jak uprzejmie mianują się rosyjscy szowiniści, niepodległa Ukraina — jak sól w oku. Ale i w naszej Ojczyźnie, — zauważa autor, — niektóre media zachowują się w ten sam sposób, wyrzucając w świat nietaktowne, bezapelacyjne, spekulatywne, a nawet agresywne publikacje, od których niczego, poza szkodą, nie ma”. Tak, „Krymskoje wremia” (2000. — 21.07. — S. 2) pisze, że głównym osiągnięciem obecnego ukraińskiego Rządu reformatorów — nowy etap wojny z językiem rosyjskim. I lwowscy nacjonaliści „całego tego nieporządku nie sami wymyślili, oni po prostu wiernie zrozumieli sygnały „bojowników o ojczystą mowę” z rządu Juszczenki. Ci ledwo w swoje gabinety się wprowadzili, jak już zaczęli mówić o zdominowaniu przez „niepaństwową mowę”. Pół roku pracy — i oto u nas w kraju już pogromy się zaczęły. Póki co w kawiarniach. Coś dalej będzie?” Albo, komentując wystąpienia ukraińskich dziennikarzy w telewizji odnośnie wyważonego podejścia do kwestii językowej, „Krymskoje wremia” (2000. — 18.07. — S. 3) wypowiada się odnośnie jednego z nich: „...Zwróciłam uwagę na zachowanie człowieka, reprezentującego „państwową pozycję” w studiu. Zachowywał się bardzo napastliwie, pewnie, tak nieco zniżając się do poziomu audytorium, — mówił jak człowiek, za plecami którego stoją pan Żułynski, Dracz i cała państwowa machina represyjna”. Charkowska gazeta „Wremia” (2000. — 25.07. — S. 2) potępiła obwodowy UNR za przyjęte oświadczenie w obronie języka państwowego: „Przyjęte przez charkowską organizację UNR oświadczenie nie odznacza się taktownością i szacunkiem do przedstawicieli innych narodowości. Co więcej, prowadzi ono do rozniecania w regionie waśni międzyetnicznych i prowokuje napięcie między Rosjanami a Ukraińcami”. Szereg rosyjskojęzycznych gazet regionalnych na Ukrainie swoje łamy chętnie udostępnia wystąpieniom przedstawicieli szowinistycznych towarzystw, które obstają przy nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Liderzy ługańskich towarzystw Ruchu Rosyjskiego Ukrainy A. Akentiew, Wspólnoty Rosyjskiej obwodu W. Łuzganow, towarzystwa „Ruś” im. W. Dala T. Swiridowa, narodowo-kulturalnego towarzystwa „Dagestan” I. Isajew, obwodowego związku Polaków „Polonez” W. Koczetowa-Turinska oraz inni w oświadczeniu, wydrukowanym w „Ługańskiej prawdzie” (2000. — 15.07. — S. 2), zaznaczają, że wydarzenia, które rozegrały się obecnie na Ukrainie, wywołują niepokój. W celu odwrócenia uwagi społeczeństwa od problemów ekonomicznych i socjalnych niektórzy
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
siły rozniecają waśnie międzyetniczne. Tak, 29 maja br. w Dniepropietrowsku dokonano zamachu na aktywistę Rosyjskiego Ruchu Ukrainy, przewodniczącego Rosyjskiej Wspólnoty m. Dniepropietrowska W. Truchowa. Sytuacja we Lwowie na tle bezczynności władz Ukrainy może mieć złe skutki. Pożar konfliktu międzyetnicznego nacjonal-radykałowie grożą przerzucić na całe terytorium Ukrainy. Doszło to także do Ługańska. Tak, 27 czerwca br. grupa nacjonal-radykałów pikietowała budynek rady obwodowej z żądaniem dymisji przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej. Przyczyna — publikacja w gazecie «Komsomolskaja prawda w Ukrainie» (przedruk — w ługańskiej gazecie «Iżyca») artykułu O. Jefremowa «Mieszkańcy Donbasu winni są tego, że myślą w ojczystym języku». Artykuł ten jest wyważony, odzwierciedla sytuację narodowościową i językową w regionie, a także zaniepokojenie kijowskich władz, które próbują za pomocą środków administracyjnych rozkręcić nową falę ukrainizacji. Ale nawet on wywołał sprzeciw ze strony ługańskich «ura-patriotów». Wszystkie wymienione organizacje, zaznaczono w oświadczeniu, z szacunkiem odnoszą się do języka ukraińskiego, kultury i prowadzą realną pracę na rzecz utrwalenia wzajemnego szacunku. Ale nikt nie zmusi ich do milczenia, gdy język rosyjski i kultura doznają prześladowań. «Interruch Donbasu» oraz «Partia Słowiańska» nalegają, aby na terytorium obwodu nadać językowi rosyjskiemu status drugiego państwowego. I sesja rady miejskiej wprowadziła tę kwestię do porządku obrad. A jeden z kijowskich kanałów telewizyjnych poinformował, że nie tylko w donieckim, ale i w ługańskim, a nawet w dniepropietrowskim obwodzie społeczeństwo jest rzekomo niezadowolone z powodu ucisku języka rosyjskiego («Zoria». — 2000. — 15.07. — S. 2). W redakcji gazety «Krymskaja prawda» (2000. — 19.07. — S. 1) odbyła się konferencja prasowa lidera Partii Słowiańskiej O. Bazyluka. Na niej, w szczególności, oświadczył on, że Partia Słowiańska zamierza zwrócić się do Prezydenta Ukrainy z żądaniem usunięcia ze składu kierownictwa kraju ludzi, którzy rozniecają waśnie narodowe i międzyregionalne. Są to: minister spraw zagranicznych B. Tarasiuk, wicepremier M. Żułynski, «szef» przestrzeni informacyjnej I. Dracz i inni. Według słów O. Bazyluka, samo życie dzisiaj dyktuje konieczność aktywizacji wysiłków na rzecz wsparcia języka rosyjskiego, który jest prześladowany. Dlatego Partia Słowiańska wystąpiła jako jeden z inicjatorów przeprowadzenia na Ukrainie referendum w sprawie nadania językowi rosyjskiemu na Ukrainie statusu państwowego. Bez wątpienia szowinistyczny sabat nie byłby tak widoczny bez wsparcia szeregu regionalnych struktur władzy i ich kierowników. Jak czytamy w oświadczeniu Ługańskiej Organizacji Obwodowej Ukraińskiego Ruchu Narodowego, «przewodniczący obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Jefremow publicznie występuje przeciwko językowi państwowemu w Donbasie, czym narusza art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz Decyzję Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14.12.1999 roku. Jego zastępca ds. polityczno-prawnych Jewhen Swiridow podczas swojego wystąpienia w telewizji stawiał sobie za zasługę „powstrzymanie ukraińskiej narodowej nawały na Ługańszczyznę”. Żona J. Swiridowa inicjuje publiczny apel niektórych nieukraińskich obywateli z rewizją głównych postanowień Konstytucji Ukrainy. Apel ten był szeroko reklamowany w państwowych mediach. Pojawił się szereg prowokacyjnych publikacji, które rozniecają waśnie międzyetniczne» (Narodna hazeta. — 2000. — 10.08—16.08. — S. 1). Olga WAŁOWSKA, m. Winnica
Jednak znaczna większość prasy regionalnej i centralnej, w tym także rosyjskojęzycznej, przedstawia materiały dotyczące kwestii polityki językowej w sposób wyważony i z pozycji państwowotwórczych, negatywnie komentując noty MSZ i oświadczenie Dumy Państwowej Rosji w sprawie „ochrony praw rosyjskich rodaków”. W publikacji „Stara pieśń, śliska — jak zużyta opona: o tym, jak cierpi na Ukrainie »mniejszość«” (Swoboda. — 2000. — 20.07. — S. 1) mowa jest o ostrym i całkowicie nieuzasadnionym oświadczeniu ambasadora Rosji na Ukrainie I. Aboimowa, licznych publikacjach w prasie oraz reportażach w ORT N. Kondratiuk na temat rzekomego ucisku mniejszości rosyjskiej na Ukrainie i przyzwalania na takie antyrosyjskie nastroje przez struktury władzy Ukrainy. Przecież żadnych faktów strona rosyjska nie posiada — jedynie plotki i domysły: dobrze znana „bita karta”, która nie raz już była wykorzystywana przez Rosję przeciwko Ukrainie. Jednocześnie „uciskana” mniejszość, podkreśla autor, posiada na Ukrainie 2399 szkół państwowych z rosyjskim językiem nauczania, gdzie uczy się ponad 31 procent wszystkich uczniów. 55 procent księgozbioru bibliotecznego naszego państwa stanowią książki w języku rosyjskim, prawie 50 procent gazet jest rosyjskojęzycznych. I to jeszcze nie wszystko, kontynuuje „Swoboda”. Nie mniej ciekawe liczby opublikował na niedawnej konferencji prasowej przewodniczący komisji parlamentarnej ds. kultury i duchowości Ł. Taniuk. Oto te liczby: w 1998 roku na Ukrainie wydano książek ukraińskich trzy razy mniej niż w 1930 roku. Na jedną książkę wydaną w języku ukraińskim przypada 56 książek w języku rosyjskim. Jeszcze jedno. W ubiegłym roku na jedną osobę w naszym państwie wydano mniej niż jedną książkę... Z uwagi na to Republikańska Partia Chrześcijańska żąda odłożenia dekretu Prezydenta „O zaspokojeniu potrzeb kulturalno-oświatowych obywateli Ukrainy narodowości rosyjskiej” do czasu, gdy na Ukrainie odrodzi się funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia państwowego i społecznego. Tymczasem Moskwa aż się zachłystuje — nie bez pomocy, oczywiście, swoich emisariuszy na Ukrainie — na temat ucisku mniejszości rosyjskojęzycznej. Chociaż uciskana w rzeczywistości nie jest ona, a ukraińska większość. I co dziwi, a dokładniej oburza, w oświadczeniach rosyjskich polityków nie ma ani słowa o tym, że w Moskwie, gdzie mieszka około 700 tysięcy Ukraińców, nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ani jednej ukraińskiej gazety, ani jednego ukraińskiego teatru. To samo jest charakterystyczne również dla innych regionów Rosji, gdzie, jak pisały swego czasu te same „Izwiestija”, ukraińskie korzenie ma około 20 milionów osób populacji. Polityka dyskryminacji rasowej w Federacji Rosyjskiej jest jawna. W Moskwie nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły (w odróżnieniu od Rygi, Tbilisi i Kiszyniowa), ukraińskojęzycznej audycji radiowej, ani jednego ukraińskiego teatru, podano w materiale „Moskiewscy Ukraińcy poskarżyli się na swoje życie” (Wieczernije Wiesti. — 2000. — 28.07. — S. 2). Gdzie tylko nie zwracali się kierownicy rady Towarzystwa Ukraińców w Rosji „Sławutycz”, pisze gazeta, ale ze strony moskiewskich struktur władzy nie obserwuje się żadnych zmian. Chociaż rosyjski rząd zobowiązał się przeznaczać środki na życie duchowe ukraińskich wspólnot, dalej niż na papierze te zobowiązania nie poszły. I nawet pomieszczenie dla Ukraińskiego Centrum Kultury w Moskwie dzisiaj trzeba wynajmować za 500 tysięcy dolarów amerykańskich. 22 lipca tego roku przedstawiciele Ukraińskiego Ruchu Ludowego (UNR), Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU), Kongresu Ukraińskiej Inteligencji (KUIn), Ukraińskiej Narodowej Partii Konserwatywnej (UNKP), Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz nowo utworzonej organizacji społecznej „Ukrainie — Jedną Pomiestną Cerkiew Prawosławną” zorganizowali konferencję prasową. Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” P. Mowczan nazwał międzynarodową prowokacją oświadczenie Dumy Państwowej Rosji z 19 lipca dotyczące dyskryminacji i ucisku języka rosyjskiego na Ukrainie, a oskarżenia ambasadora FR na Ukrainie I. Aboimowa dotyczące przyzwalania lwowskiej władzy na „antyrosyjską kampanię” — próbami pouczania Ukraińców, jak mają żyć na swojej ziemi. Uczestnicy konferencji prasowej uważają, że ambasador Rosji I. Aboimow powinien zostać uznany na Ukrainie za persona non grata i wydalony poza granice naszego kraju za ingerencję w jej sprawy wewnętrzne. P. Mowczan podkreślił, że ambasador dezinformuje kierownictwo Federacji Rosyjskiej w sprawie sytuacji rosyjskojęzycznej na Ukrainie i w ten sposób tworzy niebezpieczną sytuację dla stosunków ukraińsko-rosyjskich. Między innymi, pracując na Ukrainie już rok, I. Aboimow nie nauczył się języka państwowego kraju, w którym pracuje. Zatem, z pozycji narodowych demokratów, ostatnie wydarzenia w stosunkach ukraińsko-rosyjskich prowadzą do pewnych wniosków. Jak uważa przewodniczący Kijowskiego oddziału KUIn, redaktor naczelny „Wieczirniego Kyjewa” W. Karpenko, obecne antyukraińskie demarsze Moskwy, nowa rozgrywka kartą językową jest bezwstydną i grubą ingerencją w sprawy wewnętrzne suwerennego niepodległego państwa, co jest sprzeczne z normami prawa międzynarodowego. To po pierwsze. Po drugie, spekulatywne i bezpłodne oskarżenia o nieistniejące naruszenia praw mniejszości rosyjskiej w naszym państwie mają na celu wprowadzenie napięcia w stosunki międzypaństwowe między dwoma sąsiednimi państwami i w żaden sposób nie sprzyjają ustanowieniu atmosfery wzajemnego szacunku i wzajemnego zaufania między nimi. Po trzecie, wszystko to wynika z odwiecznie imperialnego, innymi słowy — wrogiego stosunku moskiewskich kręgów politycznych do Ukrainy i nie należy oczekiwać od nich niczego innego. Po czwarte, nieadekwatna reakcja wyższego kierownictwa Ukrainy, które przyzwyczaiło się łamać czapkę przed „starszym bratem” i nie daje zdecydowanego odporu moskiewskiej bezczelności, tylko zachęca do antyukraińskich działań Moskwy. I wreszcie, po piąte, Ukraina dawno powinna wypracować własną linię strategiczną w stosunkach z Federacją Rosyjską, biorąc pod uwagę doświadczenie historyczne i obecne realia, które dowodzą, że Moskwie nigdy wierzyć nie można. I dlatego nie należy zaglądać służalczo w usta rosyjskim władcom, a prowadzić własną, wyważoną, niezależną politykę zagraniczną i wewnętrzną. Oles KOZUŁA, zastępca przewodniczącego Kijowskiego Kongresu Ukraińskiej Inteligencji WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Szanowna Redakcjo! Projekt Ju. Illenki „PR — wojna językowa” (numer 7 „Słowa Proświty” z 2000 r.) utrzymany jest w tak wyrazistym postmodernistycznym stylu, że człowiek się cieszy: najlepsi postmoderniści to szestdziesiątnicy. Poważne sąsiedztwo z ironicznym, rzeczowe — z wesołym, prowokacyjnym, „fajnym”. A detektywistyczne, intrygujące zakończenie — to przecież jakby jeszcze jeden zwrot „Perwersji” Ju. Andruchowycza. A pomysł z zamianą tytułów „ludowy i zasłużony” na „rycerzy złotych liter” z herbem rodowym i dziedziczną własnością ziemską — to przecież znalezisko dla powieści W. Kożelanka! A punkt 30 projektu (o Hymnie) — to wyraźnie mała postmodernistyczna bombka, żeby trochę rozruszać nasze ponure społeczeństwo, bo przecież autor scenariusza, znawca epoki informacyjnej, zdaje sobie sprawę, że są teksty, których nie wolno przekodowywać, ponieważ wraz ze zmianą kodu zmienia się cały program (program narodu, zakodowany w „Jeszcze nie umarła...” czy „Testamencie”). Zatem scenariusz Ju. Illenki to (w dobrym znaczeniu!) Gra. Każdy artysta stworzony jest do Gry i przez to upodobniony do demiurga (powiedzmy, Kryszny i jego transcendentalnych gier). I choć dla artysty (jak i dla Wyższej Istoty) Gra sama w sobie jest samowystarczalna, ciekawe — jak on ją przeniesie z wirtualności w rzeczywistość? Teraz od żartów do rzeczy. Scenariusz wychodzi z założenia, że ktoś (Kto? MFW? Koncern „Naftohaz Ukrainy”? Patriarchat Kijowski? Ogólnoukraińska Konfederacja Żydowska?) da autorowi pełnomocnictwa — administracyjne, finansowe, ustawodawcze — na realizację projektu. Czyli u samych podstaw scenariusza leży już jego opłakany finał: błąd został popełniony „na początku programowania”. A mianowicie: — nigdy ten rodzaj lumpena, któremu pozwoliliśmy dojść do władzy w umownie niepodległej Ukrainie, niczego, nigdzie i za nic dla naszego języka (zmiana statusu języka — zmiana statusu kultury — zmiana statusu narodu) nie będzie robił. Ta publika „dobudowuje” sobie Ukrainę jako miejsce na własne garaże, dacze, sauny, burdele i psy. Ukraińcom i ich „frajerskiemu” językowi nie ma tu miejsca. Nas „nie potrzeba”. Tylko potężny zryw społeczny (jak wydarzenia we Lwowie), tylko akcje najbardziej radykalnego oporu zmuszą jeszcze ukrainożerców do zrozumienia czegokolwiek. Kiedy na pole gry (w różnych zakątkach Ukrainy) wyjdzie, umownie powiedzmy, Legion Iwana Gonty z bojowników nie gorszych od czeczeńskich — oto wtedy i zacznie się ta prawdziwa wielka Gra, której zasady będziemy dyktować my.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
stare tematy. Takich przykładów może być bardzo wiele. Badania świata chrześcijańskiego, ze wszystkimi jego rozgałęzieniami w najlepszym rozumieniu tych słów, piśmiennictwo, tradycja ustna — utrwalona i nieutrwalona — stale znajdowały się w kręgu zainteresowań Iwana Franki. Kroniki, pateryki, Biblia i to, co nie weszło do tej księgi, a miało ludową, nieuregulowaną, heretycką (imaginistyczną) świadomość, świat antyczny, zabytki indyjskie, arabskie, niemal wszystkie zabytki rodzimej kultury zostały wszechstronnie przeanalizowane przez Iwana Frankę. Najwyższej oceny zasługują badania „Iwan Wyszeński i jego utwory” oraz „Barlaam i Jozafat. Wczesnochrześcijański romans duchowy i jego historia literacka”, które śledzą związki tych utworów z kulturami świata i dają nam panoramę takiego napięcia intelektualnego, którego może pozazdrościć najbardziej wykształcona osobistość. Najgłębszą wiedzą, analitycznością, naukowością naznaczone są jego „Studia nad ukraińskimi pieśniami ludowymi”. A prace z psychologii twórczości zasługują na to, aby współcześni twórcy nigdy nie zdejmowali ich ze swoich biurek. Geniusz Iwana Franki sięgał dna cywilizacji, głęboko znał korzenie kultur oraz eksperymentalną filozofię i psychologię nowego czasu. Był on owym „zwiastunem”, który przewidział na wiele lat naprzód zarówno rozwój prądów literackich, jak i wskazał na osobistości, które już w naszych czasach zwróciły na siebie uwagę europejskiej i światowej myśli... W swoim czasie tłumaczył ich utwory i zaznajamiał z ich twórczością nasze wykształcone warstwy. „Nie ma, zapewne, tej dziedziny literackiej, do której nie przyłożyłby Franko rąk swoich, której nie wzbogaciłby swoją pracą. I wszędzie wyróżniał się wyrazistym talentem oraz kipiącym temperamentem, wszędzie stawiał rodzimy naród podstawą swojej działalności, dobro narodowe — celem, rozum, naukę — drogą do celu”. Ta ocena działalności Franki przez S. Jefremowa nie pozostaje pustym cytatem dla tego, kto zagłębi się w bezkresny wszechświat twórczości geniusza. Będzie ona — Prawdą. Jak prawdą jest i to, że wiele stron artykułów Iwana Franki (zwłaszcza o sztuce i literaturze) ma najwyższą treść filozoficzną i kulturoznawczą z odniesieniami do źródeł różnych czasów i narodów, że nie każdy człowiek jest w stanie je zrozumieć. W swoich ocenach twórczości współczesnych oraz zabytków piśmiennictwa w ogóle Iwan Franko przestrzegał postulatu, który nazywał Prawdą. (Ta kategoria w jego twórczości nie jest taka prosta, jak się wydaje na pierwszy rzut oka. Zasługuje ona na osobne badanie.) Zauważmy tylko bezkompromisową pozycję artysty w swoich ocenach. Wielki zachwyt, powiedzmy, wywoływały u niego przekłady Pantelejmona Kulisza Pisma Świętego (w szczególności Księgi Hioba). Tutaj nazywa go i „pierwszą rzeczową gwiazdą” i mówi o tym, że język przekładu jest taki, „jak woda szemrze po kamieniach”. A były i inne oceny, gdzie Franko wskazywał i na błędy w twórczości P. Kulisza. Niejednoznaczne są oceny Franki dotyczące twórczości I. Turgieniewa. Od zachwytu jego „Zapiskami myśliwego” do nieprzyjęcia „nieprawdziwości” obrazów w powieści „Now”... Iwan Franko miał swoją pozycję, swoje estetyczne i etyczne rozumienie problemów twórczości. Dlatego też mówimy, że trzeba dołożyć wiele zbiorowych wysiłków, „dość trudu”, aby wydobyć „dziwne perły” ze źródeł Franki. Do tego potrzebna jest owa „samodzielna, rozumna praca...”, o której pisał wielki Franko w artykule „Literatura, jej zadania i najważniejsze punkty zwrotne”: „Wszelka samodzielność nie tam, gdzie więcej krzyku, a tam, gdzie więcej samodzielnej rozumnej pracy; a gdzie ma być mowa o takiej pracy w pełnym znaczeniu słowa, tam trzeba naprzód zdobyć sobie pełną wolność polityczną i społeczną, bez której i praca wolna oraz szeroka — jest zupełnie niemożliwa”. Wasyl OSADCZY
Traducción automática
W utworach Franki mamy pełno przykładów, jak rodzi się na nowo człowiek w człowieku, jak budzą się uśpione przez życie, ukołysane codziennością szczere ludzkie uczucia. „Cały człowiek”, który żyje pełnią, wszystkimi stronami ludzkiej, nieokaleczonej natury — to ideał naszego humanisty i on każdego błaga, by być „choć chwileczkę nim”, owym całym człowiekiem... S. Jefremow. „Historia piśmiennictwa ukraińskiego” Wielkości i genialności Iwana Franki nie można zmierzyć ani licznymi cytatami z podręcznikowych utworów, które zapadły w pamięć wielu pokoleń, ani liczbą dysertacji, które obroniło wielu godnych mężów nauki. Spuścizna Iwana Franki należy do narodu, do nacji, do ludzkości, do wieczności. Do duchowej świątyni Iwana Franki można tylko iść! Błogosławiony, kto wstępuje na drogę poznania! Niełatwo dzisiaj, w naszym skomplikowanym czasie, prowadzić rozmowę, dyskusje o fenomenie Iwana Franki. Nie podejmuję się twierdzić na pewno, ale wyrażę opinię, że ukraińska nacja, w swojej przeważającej większości, jednak nie zna w pełnym zakresie ani jego prawdziwej wielkości, ani realnej genialności. Zresztą i dorobek twórczy też znają daleko nie wszyscy. Z racji różnych, w tym także społecznych okoliczności, postać wielkiego syna ukraińskiego narodu często była podawana szerokim warstwom ludności jeśli nie w zniekształconym, to w zwulgaryzowanym świetle. Na czymże polegała ta wulgaryzacja? W najprostszym — w nieznajomości, a czasem i w małej dostępności dla szerokich kręgów czytelniczych jego dorobku, a stąd — przyjmowanie „na wiarę” definicji i określeń, sformułowanych w odniesieniu do światopoglądu artysty — twórczych zasad tego geniusza, filozoficznych, estetycznych, politycznych itd. I sprawa nie tylko w tym, że te definicje, oceny były wykwalifikowane czy niekompetentne, a w tym, że były one subiektywne, często dopasowanymi do społecznego tła plakatami. Kto dla masowej publiczności do niedawna był Iwan Franko? Dla większości — autor wiersza „Kamieniarze”, powieści „Borysław się śmieje” oraz „Zachariasz Berkut”, poematów „Iwan Wyszeński”, „Mojżesz”... Jednym słowem, był on tym Franką, którego uczono w szkole. Bardziej wykształcona publiczność, bezsprzecznie, wiedziała więcej. Filolodzy znali i studia o Dantem Alighierim, i o Tarasie Szewczence, i spuściznę translatorską, artykuły z psychologii twórczości, o folklorze, prace etnograficzne... Mniej znano Frankę-filozofa, socjologa, badacza świata chrześcijańskiego. I oto, zdawałoby się, że zasłona, wraz z wydaniem 50 tomów, opadła. Każdy może czytać i czerpać z tego duchową uciechę. Ale gdzie znaleźć takiego czytelnika, który przeczytałby Iwana Frankę, powiedzmy, na takim poziomie, jak Franko czytał Szewczenkę? Oczywiście, że to sprawa badaczy i naukowców, ale nie tylko ich. Istnieje stała potrzeba tego, aby rozszerzać, pogłębiać pole naszej świadomości, analizować, zestawiać, odnajdywać kontakty z tymi światami, których dotykała myśl geniusza: bo powiedziano „Wy jesteście solą ziemi...”. Źródło, które nie zmaleje z upływem czasu, — to studnia Iwana Franki. I każdy człowiek, który pretenduje do miana Ukraińca, inteligenta, a nawet po prostu — piśmiennego, myślącego człowieka, powinien mieć przed swoim duchowym wzrokiem nie martwe idole, a żywe wcielenie duchowej istoty świetlanych postaci rodzinnej ziemi. Taki człowiek w rozumieniu Franki był owym „całym człowiekiem”! Ale czy tylko taki? Trzeba dodawać jeszcze bardzo wiele cnót i cech, aby zobaczyć mniej więcej pełny obraz tego człowieka! Niejednokrotnie Iwan Franko w swoich utworach zwraca się do imion wielkich, którymi zasiane są horyzonty ludzkości. Chodzi o uwagę do osoby, o nieprzeciętną, nawet genialną naturę człowieka... Często chodzi o takie osobowości, które niosły w sobie „skargę wszystkich ludzkich bied”, które przejmowały się społeczną skargą życia, oddawały swoje życie służbie swojemu narodowi, były bojownikami, męczennikami za ideę: Chrystus, biczami smagany, krwawe ciernie we włosach, krzyż swój przywlókł; W rękach, nogach od gwoździ dziury rdzawe, Stoi i szepcze: „Oto ja, człowiek!”. Stała, napięta, skupiona myśl nad skomplikowanym życiem ludzi, nad sierocym losem człowieka na świecie, nad ludzką nędzą i światem łowców i wyzyskiwaczy — nawet w sferze duchowej — rozumienie nieuchronnej dramatyczności życia, „dantejskiego” miotania się i poniewierki ludzkiego ducha po piekle życia i często błogosławieństwo życia jako takiego (z jego mądrymi podstawami), zachwyt, gorączka do walki o sprawiedliwość, miłość ludzka, prawdziwość czynów i uczuć — oto daleko niepełna lista tego, co poruszało Iwana Frankę w człowieku. A przecież była jeszcze troska o ludzkie w człowieku, i wiara, i zwątpienie, i myśl o marności walki oraz zmagań. Wiedza o odwiecznej naturze (włączając w to społeczną) zła, dokładne określenie jego instytucji, niecodzienne wzburzenie, poryw do ideału zdołały zrodzić taki utwór, jak „Zamiast prologu” (Wieczny rewolucjonista...). Charakterystyka, diagnostyka świata, kontrast — z jednej strony, z drugiej — indywidualność, Twórca, „cały człowiek”... Świat jako nośnik wiecznych, zastygłych, ale żyjących form społecznych! Przeczytajcie badanie Iwana Franki „Pieśń o Prawdzie i Nieprawdzie” w t. 43, s. 280 lub artykuł „Pieśń o świecie”. A komu za wiele, to chociaż 66. sonet W. Szekspira. Prawdziwie, jak mówił nowożytny filozof: „Zdobyć sobie prawo do tworzenia nowych wartości — to najcięższa z prac”. Prawda, w rozumieniu Franki człowiek ma znacznie bardziej atrakcyjną, wielowymiarową treść. W przedmowie do wydania — Szewczenko T. H. „Perebendia”, Lwów, 1889 rok, — Iwan Franko pisze: „Indywidualność poety stała się najwyższą władzą, wyłamywała się ze wszystkich reguł i granic społecznych, poezja stała się natchnieniem, jasnowidzeniem, czymś boskim i nieśmiertelnym...” I dalej: „On jest nieszczęśliwy nieszczęściem swojego narodu, całego narodu; jako jednostka wybrana, on niepomiernie silniej odczuwa radości i bóle niż każdy człowiek; on jest zastępcą narodu, cierpi za cały naród...” (T. 27, s. 290). Co tu dużo mówić, Iwan Franko jest z tych twórców, którzy zaprzęgali się w jarzmo nieprzespanej pracy, mieli najgłębszą miarę samoświadomości, ale nigdy nie zniżali się do uproszczonego rozumienia twórczości, walki i perypetii życia. Oczyszczającym ogniem wieje od jego twórczości, od Człowieka-twórcy, katharsis — oczyszczeniem przed ideałami, walką o człowieka w człowieku, często (jak już wspomniano) poprzez chodzenie ducha po piekle życia. Ale jest i inny Franko, o którym pisał M. Kociubynski: „U Franki jest piękna rzecz — dramat liryczny „Zwiędłe liście”. To tak lekkie, delikatne wiersze, z taką szeroką gamą uczucia i rozumienia duszy ludzkiej, że czytając je, nie wiesz, komu oddać pierwszeństwo: czy poecie walki, czy poecie-lirykowi, śpiewakowi miłości i nastrojów...” A utwory dla dzieci — złota strona w twórczości geniusza! * * * „Księgi podobne są głębi morskiej, w którą zanurzając się, perły wynoszą drogie”. „Izmaragd”, Słowo Efrema Syryjczyka Przypominają się nie tak znowu odległe czasy, kiedy te słowa w interpretacji Franki wisiały na ścianach audytoriów oraz w szkołach... Ale rzadko kto nawet wśród studentów-filologów znał źródło ich pochodzenia: Księgi — morska głębia, Kto w nie zanurzy się aż do dna, Ten, choć trudu miał dosyć, Dziwne perły wynosi. Oczywiście, że to wcale nie umniejsza geniusza! To jeszcze jedno potwierdzenie tego, jak ożywają pod piórem twórcy ulub-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
«Wierzę w siłę ducha» — tak nazywa się książka artykułów znanego na Ukrainie i daleko poza jej granicami literaturoznawcy, doktora nauk filologicznych, profesora, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoły Żułynskiego, która ukazała się w wydawnictwie «Media» w Łucku. W tej książce autor bada twórczość geniuszy ukraińskiego narodu, których imiona wpisane są złotymi zgłoskami w historię literatury, naukę historyczną i szerzej — w historię walki o ideały narodowe, narodową samoświadomość i tradycje, o to odwieczne marzenie, które dzisiaj nazywa się Niepodległością. Mykoła Hryhorowycz śledzi w swoich artykułach nieprostą ewolucję poglądów politycznych duchowych światłych umysłów w związku z twórczością (często z psychologią twórczości). Autor akcentuje naszą uwagę na problemie «polityk — artysta — człowiek» i przekonująco dowodzi współzależności tych pojęć. Artykuły w swojej podstawie naznaczone są oczyszczającym (od niedawnego, wulgarno-socjologicznego) rozumieniem problemu oraz intelektualną, poszukiwawczą treścią. Spokojne, przemyślane, wyważone rozważania, naukowość, bezbłędna znajomość tła społecznego, działalności społecznej i politycznej wielkich artystów, pomnożona przez przeniknięcie do laboratorium twórczości — oto te kryteria, którymi posługuje się autor. Tutaj można mówić także o poczynionych przez uczonego akcentach, o których albo milczano, albo mówiono półgłosem... Chodzi o: «Obowiązek narodowej inteligencji, intelektualnej elity narodu — budzić poczucie narodowej godności, kształtować historyczną i polityczną świadomość Ukraińców, wyznaczać narodowe interesy i priorytety, zachowywać narodową tożsamość oraz duchowo i moralnie konsolidować naród». Odnosi się wrażenie, że nieobojętna myśl autora chce wyzbierać wszystkie te żywe ziarna, posiane przez Wielkich Siewców w żyzną rolę na polu narodowych zmagań. W artykułach Mykoły Żułynskiego jest także bezpośredni związek z dzisiejszym życiem politycznym na Ukrainie. Analizując przekonania ideowe Iwana Franki, pisze on: «Czyż totalitarne bolszewickie »państwo ludowe« nie wyobcowało duchowo od rodzimego narodu milionów Ukraińców, którzy wpadli w sidła komunistycznej ideologii, zachwycili się »szerokimi »wszeludzkimi« frazami« i do dzisiaj nie są zdolni uwolnić się od ideologicznych klisz, komunistycznych stereotypów myślenia i zachowania? Czyż w naszych czasach nie są tłumione nowe internacjonalne idee na wzór nowych »związków« czy »wspólnot«, i przez to odciągane są twórcze siły nasze od rozwiązywania swoich — narodowych — problemów, od budowy swojego narodowego państwa?». W artykułach autor mówi także o nieprostej, a czasem i ofiarnej doli artysty. Jak biblijny Mojżesz — duchowy prorok narodu Iwan Franko dzielił ze swoim narodem jego los, a mimo to wierzył w «niezniszczalność duchowych sił oraz moralną energię ukraińskiego narodu». Artykuł o Łesi Ukraince — to w istocie kontynuacja tej samej problemowej rozmowy-rozważania. Ma on podtytuł — «Łesia Ukrainka jako uosobienie narodowego obowiązku». W nim autor w pełnym rynsztunku możliwości analitycznych pragnie zrozumieć parametry narodowego ducha genialnej córki swojego narodu, które — z perspektywy czasu — nie tak łatwo określić. Osobowość Łesi Ukrainki pokazana jest w kulturologicznej i politycznej atmosferze swoich czasów, w kontaktach z ideowym środowiskiem i jego działaczami. Osobowość — artysta, obowiązek — los Ukrainy... Chodzi o «duchowe niewolnictwo, moralną degradację człowieka, Centralny Zarząd, redakcja gazety »Słowo Proświty« ponurą atmosferą podejrzeń, terroru, cenzury, szowinizmu i tyranicznego absolutyzmu. Niejednokrotnie autor artykułu cytuje także świadectwa Łesi Ukrainki o niezwykłej, demonicznej sile twórczych zmagań. Nie powstrzymamy się tutaj, by zacytować aktualne i dzisiaj słowa o naszych rodakach-patriotach: »Biedy nasze — nie tylko od najróżniejszych odszczepieńców, ale i od ograniczonych, zaślepionych w swojej patriotycznej zajętości dostojnych ziomków, którzy nierzadko narodową ideę wykorzystują jako chorągiew po to, by przepchnąć się w pierwsze szeregi dla chełpliwego wywyższenia się i egocentrycznego paradowania przed narodem...« »Oczyszczenie Niepodległością« — trzeci artykuł Mykoły Żułynskiego o jednym z największych autorytetów w sprawie budowy państwa — Mychajle Hruszewskim, właśnie o Hruszewskim-polityku, o ewolucji jego poglądów w kierunku pozycji ukraińskiego budowania państwa. Autor artykułu przedstawia tę niezwykłą atmosferę, w której kształtował się historyczny los naszej niepodległości. Powołuje się na I Uniwersał Centralnej Rady, ogłoszony na placu Sofijskim w czerwcu 1917 roku, gdzie zaznaczano: »Niech będzie Ukraina wolna. Nie oddzielając się od całej Rosji...«; II Uniwersał: »Nie odrywać Ukrainy od Rosji...«; III Uniwersał: »UNR uświadamia siebie właśnie »w federacyjnej Rosji...« i t. d. Autor na podstawie dokumentów historycznych, wydarzeń oraz bezpośredniego zaangażowania M. Hruszewskiego w gorące wydarzenia historyczne pokazuje, jak z czasem głównym wycierpianym hasłem M. Hruszewskiego stało się — samodzielność i niepodległość. »W ogniu wielkiego duchowego wstrząsu, światopoglądowego rozczarowania M. Hruszewski spalił stare uprzedzenia, przeżyte tradycje i poglądy, przeszedł najtrudniejsze i najszlachetniejsze duchowe i polityczne oczyszczenie — oczyszczenie niepodległością«, — takie wnioski wyciąga autor. Akademik Mykoła Żułynski przekonująco pokazał w swoich artykułach, jak ciernista, a zarazem osobista, była droga do jednego i tego samego celu światłych umysłów ukraińskiego narodu. Wasyl OSADCZYJ w naszym światopoglądzie. Szczególne znaczenie inscenizacja utworu »I mimo to ja cię zdradzę« ma dla zrusyfikowanej ługańskiej publiczności, bardzo słabo zaznajomionej z rozwojem ukraińskiego procesu literackiego. Oprócz tego, spektakl obala brudne wymysły wokół postaci Łesi Ukrainki, które rozpowszechniane są w ostatnim czasie w ukraińskim środowisku. Jaskrawo przedstawione bliskie przyjacielskie stosunki Łesi z Nestorem Gambaraszwilim, jej szczerość i oddanie w miłości do Serhija Merżynskiego, pożycie małżeńskie z Kłymentem Kwitką nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do wartości, które wyznawała i zapowiedziała nam genialna artystka Ukrainy. Jurij KISELOW, przewodniczący Ługańskiego Miejskiego Związku Towarzystwa »Proświta« WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
27 sierpnia 2000 roku doktorowi nauk filologicznych, profesorowi, akademikowi NAN Ukrainy, laureatowi Republikańskiej Nagrody imienia O. Biłeckiego w dziedzinie krytyki literacko-artystycznej (1978), Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki (1991), nagród Fundacji Ołeny i Tetiany Antonowyczów (1994), autorowi wielu książek literaturoznawczych, monografii oraz licznych artykułów, Mykole Żułynskiemu stuknęło 60 lat. Proświcianie znają Mykołę Hryhorowycza przede wszystkim jako literaturoznawcę „frankowskiego” hartu — uprzejmego i taktownego człowieka, który zawsze jest gotów służyć radą, pomóc słowem i czynem. Gospodarskim stosunkiem do problemów literackich oraz procesu literackiego — w szerokim rozumieniu tych słów — naznaczone są jego badania, rozmyślania, dumy nad losem pięknego piśmiennictwa. Jest tu i uwaga poświęcona dziedzictwu klasycznemu (T. Szewczenko, I. Franko, Łesia Ukrainka, M. Hruszewski, W. Wynnyczenko, H. Czuprynka...), i artykuły o współczesnych, i, co szczególnie miłe, nieobojętna uwaga wobec twórczości młodych. W swoich badaniach autor posługuje się intelektualnymi zdobyczami z różnych sfer ludzkiej myśli, weryfikuje je z własnym doświadczeniem pracy na niwie literackiej. Mykoła Hryhorowycz wypracował właściwą tylko jemu metodę poznania. W ostatnim czasie jego prace naznaczone są uważnym stosunkiem do ideałów narodowych, narodowych norm etycznych życia, tradycji, do idei budowania państwa, duchowości. Mykoła Żułynski to kompetencja, głębokie rozumienie problemów, obeznanie z przedmiotem badań, konceptualność, niezależna myśl osobowości. Nowych sukcesów życzymy Mykole Hryhorowyczowi Żułynskiemu. Z rosy j wody!
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
bierność społeczną, bezradne jęki i lamenty słabych duchem»... To są te problemy, które niepokoiły Łesię Ukrainkę. Myślała ona także o Imperium Rosyjskim, które przerażało poetkę swoją po-
Traducción automática
W Ługańskim Obwodowym Teatrze Muzyczno-Dramatycznym odbyła się inscenizacja spektaklu «I wszystkie-m ja ciebie zdradzę» według jednoimiennej sztuki młodej poetki i dramatopisarki Nedy Nieżdanej (Nadii Miroszniczenko), poświęconej romantycznym kartom życia Łesi Ukrainki. Od razu zwróciło uwagę odwołanie do postaci Łesi w interpretacji współczesnej autorki, a także pojawienie się na scenie dwóch dziewcząt w maskach, postaci włoskiej komedii masek: Arlekina i Pierrota, które uosabiały odpowiednio Złego Geniusza i Dobrego Ducha. Wreszcie pojawia się sama Łesia Ukrainka (aktorka Ołha Jakowenko), a potem — kolejno — mężczyźni jej życia: Nestor Gambaraszwili, Serhij Mierzyński (niezwykle wzruszająca scena z ostatnich dni jego życia) i Kliment Kwitka. Przez cały czas trwania spektaklu widzowie widzieli na scenie duchy-dziewczęta, które walczyły o duszę Łesi. Po każdej przewróconej stronicy życia Łesi Ukrainki na sali zapadała ciemność i cisza, po czym z nieba schodził Twórca-dramaturg, rolę którego znakomicie zagrała kierowniczka części literackiej teatru, zasłużona artystka Ukrainy Wira Tymoszenko. Te «przejściowe» sceny nadawały spektaklowi szczególnej intrygi. A wypowiedziany przez Dramaturga cytat z Nietzschego: «Opowiem wam o trzech przemianach ducha: pierwsza — jak duch staje się wielbłądem, lwem — wielbłąd, a wreszcie dzieckiem — lew», — tworzył atmosferę tajemniczości akcji. Miłość Łesi jest głównym motywem spektaklu. Widzieliśmy, powiedziała Wira Tymoszenko, żywą Łesię. I rzeczywiście, wszyscy jesteśmy tak zmęczeni zesztywniałymi, stereotypowymi, ikonizowanymi wizerunkami naszych klasyków, za którymi nie widzimy ich jako żywych ludzi. Najwyżej dobrze znamy twórczość Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki, ale nie ich samych. A utwór Nedy Nieżdanej jest, być może, drugą po dramacie Jurija Szczerbaka «Oczekiwać» sztuką, która rzuca światło na los sławnej bohaterki narodu ukraińskiego, wypełnia lukę w
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ona płonie złotem. Wesoło bieleją nawet stare ramy okienne. Za nimi swoje życie, swoje marzenia. A na ścianach — błękitne cienie, niczym kawałki nieba. Chatki to pomarańczowe, rozpalone od upalnego południa, to błękitno-malachitowe w cieniu. Spośród wielu malarzy Petro Łewczenko jest najcieplejszy i najbardziej dźwięczny w swoich barwach. Zaczynając jako pieriedwiżnik, wybiera nie smutek, a świętość. Świętość przyrody, całego życia, nawet wtedy, gdy jest to niełatwe życie ludzi z dalekich głuszy. Nie przypadkiem na jednym ze swoich obrazów artysta nadaje uogólniający tytuł «Na Ukrainie». Jak i na innych płótnach, widzimy tu chatę pod słomianą strzechą, ściany szopy, podmalowane czerwoną ochrą, odlewa złotem słoma strzechy, złocą się i piasek ścieżki, i wypalona słońcem trawa. Artysta całym sercem poczuł życie ukraińskiej głębi. Są one niczym cicha spowiedź, duchem bardzo bliskie pejzażom Łewczenki. Widz widzi grząski połtawski czarnoziem, krzywe płoty, chaty, które zdają się zsuwać w jar, czepiając się pochyłego zbocza. Te pejzaże, choć pozbawione barbizońskiej elegancji, są tak niepowtarzalne, malowane pewną ręką. Nie mając rodziny, towarzyski Serhij Iwanowycz miał wielu przyjaciół. Przyjaźnił się ze znanym uczonym, historykiem, archeologiem, etnografem Dmytrem Iwanowyczem Jawornyckim. Właśnie pod wpływem Jawornyckiego artysta tworzy wielką serię obrazów o tematyce historycznej i etnograficznej. Są to przede wszystkim «Zaporoziec na warcie», «W zaporoskim stepie», «Potyczka zaporozców z Tatarami» i inne. Co prawda, Riepin wyrzucał Wasylkiwskiemu, że postacie kozaków są statyczne, pozbawione wewnętrznego życia. Na początku lat 1900. architekt Wasyl Kryczewski wznosi nowy budynek Połtawskiego ziemstwa i zaprasza Serhija Iwanowycza do udziału w ozdobieniu sali posiedzeń. Artysta znów maluje dawne czasy: «Kozak Hołota», «Wybory pułkownika Martyna Puszkara», «Czumacki Romodanowski szlak» — trzy wielkie płótna. W płótnie «Romodanowski szlak» — wysokie, wysokie niebo z delikatnymi przejrzystymi chmurkami, które Wasylkiwski malował tak, jak nikt z jego współczesnych. Miękkie, niemal delikatne sylwetki drzew. Mimo wszystkich ukraińskich cech, w tych obrazach czuć wpływ barbizoń-
Traducción automática
S. Wasylkiwski. Stado na stepie. Ok. 1910 r. Olej na płótnie. JEDNO NIESPODZIEWANE ZAUROCZENIE. W latach 90. prace Petra Łewczenki trafiają na wystawy pieriedwiżników i tam zwrócił na nie uwagę petersburski mecenas baron Stieglitz. Zaproponował artyście tysiąc rubli na podróż za granicę. Tak Łewczenko niespodziewanie trafia do Francji i Włoch. W Paryżu Petro Ołeksijowycz, podobnie jak Serhij Wasylkiwski, jest zachwycony miniaturami Pochitonowa. I prace Łewczenki spodobały się artyście. Lecz Łewczenko nie zaznał w Paryżu tego sukcesu, którym życie hojnie obdarzyło jego przyjaciół — Pochitonowa i Wasylkiwskiego. Ale gdy uważnie przyjrzeć się pejzażom tych trzech twórców z późniejszego okresu, to w pracach Pochitonowa i Wasylkiwskiego można zauważyć, że Łewczenko oczarowywał również ich. I jeszcze jedno: jeśli temperamentny Wasylkiwski zachwycił się cichą i łagodną manierą barbizończyków, to cichego i skromnego Łewczenkę zniewoliły jasne barwy i śmiały pociągnięcie pędzla francuskich impresjonistów. Odblask tych słonecznych promieni, którymi ogrzane są ich płótna, czasami przemknie na obrazach Łewczenki już po powrocie z zagranicznej podróży do domu. Nie od razu Łewczenko odchodzi w swojej twórczości od minorowych nastrojów. Świadczy o tym obraz, natchniony pobytem we Francji. To nie oświetlony jasnymi lampionami Montmartre, nie majestatyczne mury Katedry Notre-Dame, nie przepych parków Wersalu, który tak oczarował Aleksandra Benois. Ulica, która przyciągnęła uwagę artysty („Ulica w Paryżu”) — lśniąca, obmyta deszczem, osuszona świeżym wietrzykiem. Wiatr zerwał plakat z słupa ogłoszeniowego. Paryski dobrobyt również nie zawsze jest daleki od opuszczenia i niepogody, jakby podpowiada nam artysta; w tej ulicy jest coś nieuchwytnie smutnego. Czyżby wspomnienie o słocie w dalekiej ojczyźnie? Zatem i za granicą Łewczenkę nie opuszczają te nastroje, którymi żył w domu. Zmian w jego poglądach, w jego palecie nie można wyjaśnić jedynie wpływem impresjonistów. Ich źródłem nie jest Francja, a Ukraina. NA NASŁONECZNIONYM MIEJSCU. Petro Ołeksijowycz nie był rozmowny. Lecz gdyby ogłosił swoje credo artysty, brzmiałoby ono zapewne tak: „Mają rację moi przyjaciele-pieriedwiżnicy. Życie chłopskie jest nędzne. Ale dlaczegoś obrazy, na których przedstawiono jedynie gorycz chłopskiego losu, poruszają, począwszy jeszcze od minionego XIX wieku, czułą na cudzą krzywdę inteligencję. A sami chłopi? Oni widzą wokół siebie nie tylko szare barwy. Oni pragną pięknego, jasnego. Czyż nie jest dla nich dostępny przepych ukraińskiego lata? Jakimi cudownymi, barwnymi wzorami pomalowane są miski i dzbany na Ukrainie. A jakie bujanie nieokiełznanej fantazji w hafcie, na koszulach, ręcznikach, jakie kolory na płachtach! Chłop ozdabia swój dom nie naszymi, pełnymi smutku obrazami, a pstrym, wesołym lubbkiem...”. Obrazy Łewczenki świadczą, że artysta pragnie piękna. Kurze piórko, które leży na podwórku, wydaje mu się perłową muszelką, słoma błyszczy czystym złotem. Artysta odtwarzał w swoich niewielkich obrazach wszystko to piękne, co widział wokół siebie. Rozlanym nad ziemią złotem wydają nam się żółte plamy wypalonych na słońcu krzewów. A spójrzcie na „Krajobraz Charkowszczyzny” lub „Wygon na skraju wsi”. Słońce panuje nad chatą („Stara zawaliucha”), i WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
w migotliwej, barwnej mgle gorącego powietrza — postać dziewczyny z nosidłami. Miniaturowa, jak i cały obraz, jest spowita kolorową mgiełką, która czyni jej codzienny ubiór prawdziwym klejnotem. Gęsta zieleń drzew, krzewów, trawy na obrazach Petra Łewczenki współbrzmi z Gogolowskim: «Wszystko gęsto zarosło rozłożystymi wiśniami, bzem, łopianem, który wypuścił aż na sam wierzch swoje wysokie łodygi z czepnymi różowymi szyszkami. Chmiel okrywał, niczym siecią, wierzchołki całego tego pstrego zbiorowiska drzew i krzewów»... Obrazy «Wodny młyn» oraz «Podwórko» — niczym ilustracje do przytoczonego opisu-pejzażu. Lecz to letnie obrazy. Ale i dla zimowego pejzażu artysta znajduje bogate barwy. Szadź u niego lśni odcieniami od sinawych po różowawe, odwilż — to cała gama kolorystyczna. Na obrazie «Zaśnieżone domostwa» chatki, jeśli patrzeć na nie z góry, pokryte są śniegiem, niczym ciepłymi czapkami. BARBIZONCZYK Z ZAPOROSKIM TEMPERAMENTEM Serhij Wasylkiwski pozostawił potomnym tysiące obrazów, szkiców, rysunków. «Wolny kozak», jak żartobliwie nazywał siebie, Wasylkiwski nie był żonaty. Powiadano, że powodem była nieszczęśliwa pierwsza miłość. On pokochał, a ona nie. I na całe życie pozostał wierny temu uczuciu. Ale przyjaciele Serhija Iwanowycza żartowali: — Gdzież tam Serhijowi znaleźć czas na wyprawienie wesela. Nawet rodzinne szczęście przerysował. Za granicą Wasylkiwski stworzył subtelne i delikatne pejzaże: «Poranek w Barbizonie», «Wieś Luterna Bretania», «Wczesna wiosna. Francja». Jego obraz «Stado. Okolice wsi» powtarza motyw barbizończyka Troyona, w obrazach którego znalazło swoje odzwierciedlenie charakterystyczne dla barbizończyków panoramiczne widzenie przestrzeni, wysokie niebo, mgiełka «tatusia Corota». Wszystko to widzimy również w wielu ukraińskich pejzażach Serhija Wasylkiwskiego. Nawet na obrazie «Kozacka łąka». Temat wydaje się czysto ukraiński, a maniera wykonania — «zaufrancuziała». Lecz jest u Wasylkiwskiego niemało pejzaży, takich jak «Opisznia. Na Połtawszczyźnie», «Miłek wiosenny w kwieciu», w których siła tkwi w delikatnej kolorystyce, przesiąkniętej mgiełką miękkiej rozmytości, w dymnej drżączce drzew, które stoją po obu stronach drogi, niczym błogosławiąc i wzywając czumaków w daleką drogę. W grupie pracować raźniej, zwłaszcza gdy współautorzy to tak wyraziste natury, jak Wasylkiwski, Samokysz, Jawornycki. We trzech tworzą album «Z ukraińskiej starożytności». Rysowali, rzecz jasna, artyści, a tekst napisał Jawornycki. Kiedy sporządzali umowę, wydawca, człowiek praktyczny, zastrzegł: — Chcę wpisać do umowy, że jeśli sprzedacie innemu wydawcy prawo do publikowania waszych rysunków, musicie zapłacić mi dwadzieścia tysięcy karbowańców kary umownej. — To lepiej już dwa miliony, — wesoło odpowiedział Serhij Wasylkiwski. — Nie rozumiem, żartujecie? — skonsternowany rzekł wydawca. — Ależ nie, całkiem poważnie. Ani dwudziestu tysięcy, ani dwóch milionów i tak nie mamy. A miliony, wiecie, to jakoś solidniej... OBRAZ UKOCHANEJ ...Poranek. Petro Ołeksijowycz nigdy nie weźmie pędzla do rąk, dopóki się nie ogoli, nie podstrzyże rudawej «czechowowskiej» bródki. A żeby lepiej się pracowało, podejdzie do pianina, zagra kilka ulubionych Chopinowskich akordów. Częściej do pianina siada Matylda, pogra mu, pośpiewa. Kto choć raz widział w muzeum prace Petra Łewczenki, ten niechybnie zawita tu jeszcze raz, by poczuć ich serdeczne ciepło. W latach 60. XX wieku do Kijowa niemal co roku, pokonując dziesiątki tysięcy kilometrów, przyjeżdżała amerykańska poetka, urodzona na Ukrainie Natalja Wendel. Przyjeżdżała, by jeszcze i jeszcze raz pozachwycać się pracami Łewczenki. Jak na pielgrzymkę. Szczególnie lubiła jego wnętrza z portretami Matyldy. Jest ich niemało: «Matylda w różowym», «Natchnienie», «Matylda przy pianinie», «Przy książce w różowym świetle lampy», «W ogrodzie przy stole». Oto żona muzykująca. W pokoju oświetlony jest tylko niewielki kącik. Ta delikatna miniatura — to prawdziwe arcydzieło malarstwa. W obrazie «Światło lampy»
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
pod różowym abażurem» również oświetlona jest tylko część wnętrza, wszystko inne utonęło w zmierzchu. Tym bardziej przekonujące jest wrażenie spokoju, rodzinnego szczęścia. A obraz «Przy czytaniu listu» wypełniony jest niczym niezmąconym światłem, radością. A ileż skromnego i cichego szczęścia jest w postaci kobiety, która czyta list... Oto bezludne wnętrze. Odsunięta firanka, — ktoś przed chwilą wyglądał przez okno. Odsunięte również krzesło, — ktoś w nim siedział i wyszedł, może tylko na chwilę. Ten intymny świat pełen jest oznak subtelnej duchowości, wykwintnego smaku. Na ścianach niewielkie, ładnie oprawione etiudy, na stole na werandzie ze smakiem ułożony bukiet kwiatów, który tak pasuje do żółto-zielonego koloru liści drzew, widocznych przez okno. A ileż spokoju w postaci człowieka, który siedzi niedaleko, na ławeczce. Perspektywa osiągana jest nie tylko kompozycją rysunku, ale i kolorem w głębi, znacznie bledszym niż barwy bukietu i lampy na werandzie na stole. Poszczególne detale rysunku «Wnętrze z fortepianem» — lampa stołowa, fortepian, lustro w cudownej oprawie — drżąco migoczą w półmrocznym pokoju. «Wnętrze z fortepianem» wykonane jest w powściągliwej tonacji: czerń mebli i biel światła za oknem; obraz mieni się nieskończonymi przejściami srebrzystych tonów w aksamitnie ciemne, złocisto-różowych — w zielonkawo-ochrowe, chłodno-błękitnych — w ciepło-żółtawe. Światło, które przebija się przez przezroczyste firanki, srebrzystą plamą kładzie się na błyszczącej podłodze, na lustrze, a od niego odbija się także na fortepianie. Czy przed Lewczenką znani byli mistrzowie wnętrz? Niewielu. I wśród nich przede wszystkim należy wymienić Niemca Menzela (XIX w.) i Holendra Vermeera z Delft (XVII w.). W «domowych» obrazach tego ostatniego również czuć oddech wielkiego świata za oknem, którego częścią jest także niewielki pokojowy zaciszny kącik. Ale istnieje również istotna różnica między wnętrzami Lewczenki a jego poprzednika z dalekiego XVII wieku. Wnętrza Vermeera z Delft to arystokratyczne salony, a u Petra Lewczenki widzimy skromne mieszkanie zwykłych ludzi. Vermeer ciągnie ku francuskiemu uroczystemu klasycyzmowi, a Lewczenko zdołał połączyć najlepsze ideały pieriedwiżników z niepretensjonalnym impresjonizmem. Chyba najjaskrawiej widać to we wnętrzu «Przy samowarze». Przedstawiono na nim kobiecą postać, ale to nie Matylda, a służąca. Fioletowy wieczorny zmierzch. Kuchnia. Przy samowarze, oświetlonym gasnącymi promieniami słońca, niczym w półśnie, siedzi dziewczyna. Złożywszy ręce, odpoczywa, może po raz pierwszy w ciągu całego zabieganego dnia...
O obrazach wspomnianych, Zasnęłych w piersiach na wieki, Marzą, marzą, Wpatrując się w zmierzch. M. Semenko
P. Lewczenko. Wielkanocny stół. Lata 1900. Olej na płótnie
P. Lewczenko. W kuchni. Lata 1900. Olej na tekturze
UZNANIE
Petro Lewczenko nigdy nie gonił za sławą. Czasem wydawało się, że świadomie unika hałaśliwego sukcesu. Uznanie przyszło do niego samo. Szczególnie wielu wielbicieli twórczości artysty pojawiło się na początku naszego stulecia. Jego prace eksponowano w Moskwie w znanej w tamtym czasie galerii Lemercier. Chwalono go na stronach petersburskiego czasopisma «Apollo». Niewielkie malarskie poezje Lewczenki, — jak inaczej je nazwać? — chętnie wystawiał w swoim «Salonie» Wołodymyr Izdebski. A on wystawiał najbardziej utalentowanych, najnowocześniejszych artystów. I obok rysunków Heorhija Narbuta oraz Ołeksandry Ekster zajaśniały słoneczne pejzaże Lewczenki. Uznawali go przedstawiciele różnych kierunków w sztuce. Pewnego razu małżeństwo Lewczenków przyjechało do Odessy. Zatrzymali się w hotelu. Następnego dnia rano ktoś zapukał do drzwi. Na progu stał nieznajomy. Uprzejmie się kłaniając, przedstawił się: — Kiriak Kostandi. Przyszedłem wyrazić wam swój szczery podziw i szacunek. Kostandi — przywódca odeskich artystów. Przyjaciel Kramskiego i Riepina, obrońca maluczkich tego świata. Jakże ludzka jest jego «Wczesna wiosna»: grzeje się na ławeczce stare małżeństwo. Tak niewiele im trzeba — być razem i odrobina słońca. Czyż nie o takich powiedziano: Na świecie jestem nikim. A ty? Ty też nikim, chyba. Więc pomilczmy we dwoje. A bo nas wygonią. Ten odesita jest bliski jemu, Lewczence, duchem. Wystawiać się z nim zgadza, z nim i jego kolegami z «Towarzystwa południoworosyjskich artystów». Jeszcze w 1899 roku założono «Kijowskie towarzystwo artystów». Z sukcesem wystawiał się tutaj także Petro Lewczenko. W tamtych latach z żoną często zatrzymywali się w Kijowie. Zaprzyjaźnili się z byłym nauczycielem Wołodymyrem Donatowyczem Orłowskim, który powrócił z Petersburga na Ukrainę, oraz jego zięciem — znanym artystą Mykołą Pymonenką. Lewczenko z żoną osiedlili się na ulicy Wielkiej Żytomierskiej, niedaleko Soboru Sofijskiego. W wolnym czasie lubili posiedzieć w skwerku, który zielenił się obok jego białych ścian. Właśnie tutaj narodził się zamysł obrazu «Sofia»: małe podwórko obok majestatycznej starodawnej budowli. Złote kopuły — i niepozorne prozaiczne życie w cieniu historii. Rokiem 1915 datowany jest obraz «Skwer przy Złotych Wrotach». Barwność, bogactwo kolorystyczne i tonalne tego rysunku, koronka i jego delikatna graficzność są bezbłędne. To czas rozkwitu kunsztu utalentowanego artysty. W sztuce ożywienie. Młoda generacja artystów przejmuje się młodzieńczym duchem odnowy malarstwa. Z szacunkiem odnoszą się do Petra Lewczenki jego młodzi wielbiciele — artyści O. Muraszko, A. Manewicz, M. Buraczek. Później, kiedy Lewczenki zabrakło, jeden z najbardziej utalentowanych impresjonistów Kijowa Mykoła Buraczek napisze: «Aby uzupełnić historię zmagań ukraińskich artystów w kierunku stworzenia najnowszej fizjonomii naszej sztuki, wspominam takiego wspaniałego pejzażystę, jak nieżyjący już Lewczenko. Szczególnie piękne jego prace przypadają na ostatnie lata jego życia. Artysta porzucił nieco manierę swoich wcześniejszych prac, stał się bardziej kolorowy i elegancki».
Stało się to w połowie niełatwych lat 30. XX wieku. Mieszkał wtedy w Charkowie student fakultetu robotniczego Mykoła Bezchutryj. Większość jego towarzyszy zamierzała przebudowywać wszechświat, nie mniej. Mykoła pragnął tylko jednego: zostać historykiem sztuki. Jeszcze jako student był dobrym znawcą malarstwa. Pieniędzy Mykoła prawie nigdy nie miał. Mimo to często bywał w antykwariatach. I choć tam wiedziano, że niczego nie kupuje, witano go przyjaźnie: potrafił udzielić słusznej rady. Pewnego razu Mykoła, jak zawsze, wpadł do ulubionego sklepiku. Siwowłosa kobieta o smutnej, wycieńczonej twarzy przyniosła na sprzedaż niewielkie obrazy. Spojrzawszy na nie, Mykoła o mało nie skamieniał. To były zdumiewające rzeczy. Antykwariusz zaoferował za nie grosze. – Przecież ja za takie pieniądze niczego nie kupię. Potrzebuję choć trochę mąki i sacharyny... – żaliła się kobieta. – Zbyt są małe, pani obrazy, jak pani chce – obojętnie wzruszył ramionami antykwariusz. Wtedy Bezchutryj nie wytrzymał, prawie krzyknął. – Co wy wygadujecie! Patrzcie, małe! Przecież one są bezcenne! Spójrzcie, jakim szlachetnym nastrojem są przepełnione. Artysta jakby przypomina nam o czymś takim, czego zapominać nie wolno. Jaka rozświetlona melancholia... I nagle, spojrzawszy na kobietę, zamilkł: ona cicho płakała, nie wstydząc się łez. – Wybaczcie – rzucił się do niej Mykoła. – Kim jesteście? Kto namalował te wspaniałe pejzaże? Kobieta cicho odpowiedziała: – Niewiele lat minęło, odkąd go nie ma, a już przez wszystkich zapomniany... Jestem wdową po Petrze Łewczence. A kilka dni później do skromnego mieszkania Matyldy Josypiwny Bezchutryj przyprowadził Pawła Tyczynę, Mykołę Bażana, Leonida Perwomajskiego. Wkrótce częstymi gośćmi w jej domu stali się Petro Pancz, Iwan Marjanenko, Semen Sklarenko. Prace Łewczenki wkrótce zajęły honorowe miejsce w ich kolekcjach. O zapomnianym artyście przypomniano sobie, zaczęto o nim mówić. Powszechny zachwyt jego twórczością wyraził Paweł Tyczyna: – Toż to muzyka barw, sonety miłości do przyrody! Tak zaczęło się drugie narodzenie artysty. OBOK NA ZAWSZE Lata płynęły. Przyjaźń dwóch charkowian, Łewczenki i Wasylkiwskiego, trwała. Nie znali zazdrości, rywalizacji. Zestarzawszy się, z taką samą ciepłotą odnosili się do siebie nawzajem. – Serhij ma astmę, jest mu coraz gorzej, a on swoje, maluje. I cały czas oddycha farbami – niepokoił się Łewczenko. – Nie podobają mi się rumieńce Petra. Przecież od dawna choruje na płuca – mówił Wasylkiwski przyjaciołom. Spotykając się, coraz częściej wspominali przeszłość. Zimowe zaułki Charkowa, którymi spieszyli do gimnazjum, sfinksy przy Akademii Sztuk Pięknych, gwarne ulice i bulwary Paryża. A jeszcze częściej przypominały się drżące światełka zapomnianych chutorów, które obu oświetliły ich życiową drogę. Obaj zmarli w Charkowie w 1917 roku, pozostawiając potomnym, jako drogocenne dziedzictwo, swoje dzieła. Ich obrazy są zawsze obok – w muzeach i galeriach sztuki. WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Hryhorij Kolisnyk wysycha, bo wykąpał go tramwaj. — Bierzcie. Kobiety przyniosły podarunek. — Oto... dla was. Zabrały swoje rzeczy i pospieszyły do wyjścia. — Ile macie kotów? — Jeden. Dziesięć. Mądrzy sprawiają sobie kozę, no a głupi... co z nich wziąć! Podziękowawszy, goście wyszli. Głupiec wrócił do pokoju i zajrzał do torby: dwie butelki koniaku, butelka wódki. I cała skrzynia cukierków fabryki «Switocz». Po godzinie Głupiec siedział przy stole z oboma swoimi przyjaciółmi i wszystkimi kotami. Kieliszek, drugi... łzy napłynęły i Głupiec zaczął się modlić: — Panie! Czy wystawiałeś mnie na próbę skąpstwa? Dlaczego? Przyjaciele znów nalali do kieliszków. — Na zdrowie!!! Głupiec marzycielsko się uśmiechał. I głaskał kota po grzbiecie. tureckiej wojny, a nawet odnośnie egzekucji Aleksandra Uljanowa. Jednocześnie dziwi (w interpretacji autora) swoimi unikalnymi zdolnościami moskiewski car Iwan Groźny (1533—1584), który w 1486 roku (na 44 lata przed swoimi narodzinami) zdołał zdobyć Kazań — w rzeczywistości stało się to w 1552 roku. Ale nie będziemy męczyć czytelnika. Zaznaczmy tylko, że z dwudziestu podanych dat tylko dwie są poprawne — 1686 rok (zawarcie Pokoju wieczystego między Rzecząpospolitą a Moskwą) i 1986 (katastrofa czarnobylska)!.. Czyli autor błyskotliwie utrzymuje anegdotyczną normę dziesięciu procent. Chociaż dobrze wiadomo, że w rzeczywistości żadna «norma» nie istnieje. Swego czasu sam pracowałem jako dziennikarz i wiem, że jakość publikacji, jak i w ogóle działalność «czwartej władzy», określa przede wszystkim osobowość autora. Jeśli kocha on ojczystą ziemię i jej historię, szanuje swój naród i jego język, a także sumiennie odnosi się do wykonywania swoich obowiązków, wtedy nigdy nie powstanie mit o «dziesięciu procentach». Próby poszczególnych ludzi budowania jakiejś mistyki wokół naszej narodowej tragedii — to nie jest po prostu czarny humor, to jest po prostu nieuczciwe. Bo wszystko to jest próbą ukrycia faktu, że to właśnie zbrodnicza komunistyczna klika musi ponieść odpowiedzialność za to nieszczęście. My zaś musimy wspólnie pracować nad tym, aby przezwyciężyć skutki awarii i zatroszczyć się o ludzi, którzy własnymi piersiami zasłonili ludzkość przed strumieniem śmiercionośnych radionuklidów... Iwan MOZGOWY, m. Sumy
Traducción automática
Poszedł Głupiec na bazar. Kupił, za swoje pieniądze, dwa jajka. Wraca do domu, raduje się. Oto przyjdzie, ukręci dla swoich kotków koktajl Darela! Będą śpiewać! Dobra sprawa, dobra droga! Głupiec pokonywał ścieżkę obok torów tramwajowych. Nagle zauważył, że naprzeciwko jedzie tramwajowa polewaczka: dwa potężne snopy iskrzącej wody padały na podłoże między szynami, goniły przed sobą papierki, kamienie... «Poleje? Nie poleje?» Na wszelki wypadek stanął za krzakiem. Stoi, patrzy. Polewaczka podchodzi do przejazdu przez tory — droga, która w poprzek wyginała się tutaj pagórkiem, na którym samochody, żeby przejechać, zmniejszały prędkość, uginały się, jakby aż przykucały... Głupiec zauważa, jak na samym przejeździe tramwajowa polewaczka podchwytuje pękaty aktówkę, przez jakąś chwilę goni ją strumieniami wody... wreszcie, wykąpawszy, podchwytuje — i rzuca pod krzak. Mogło się wydawać, że polewaczka ukłoniła się Głupcowi. — Dziękuję! — powiedział uprzejmy Głupiec, wiodąc oczami za darczyńcą. Dopiero po tym, jak podziękował, uważniej spojrzał sobie pod nogi. Wreszcie: — Ty kto? Jaki ty... sprawny! Aktówka była z tych obecnych, nowych. Nie taka, jaką była teczka Głupca, żółta, ze świńskiej skóry, z którą przeżył i, póki mógł, jeździł oglądać góry — morze. Nowa rzecz czuła się niestosownie wykąpaną, obsypaną piaskiem, znieważoną. Dążyła się. — Milczysz... no, dobrze. Chodźmy do naszych kotów. Tam się zobaczy. Wziąwszy aktówkę za ucho, Głupiec poczuł niezwykły ciężar. Ale noga za nogą... obok kwietnika... oto i drzwi. — Kotki! Do nas gość. Ale nie ważcie się... — Jego futrzaki miały zwyczaj znaczyć teren. — Bądźcie grzeczne! Żeby odwrócić uwagę kotów od gościa, Głupiec wziął się do dzieła — rozbił jajeczka na dwa talerze i ukręcił kocią rozkosz życia. — Ucztujcie! Koty wzięły się do dzieła, a Głupiec przeniósł aktówkę do najlepszego z pokoi. — No, co tu u nas? — Rozpiąwszy zamek, przysiadł na krześle, wywalił na podłogę wszystko jak leci. — Ba, ba... a ty, Panie! To, co otworzyło się oczom Głupca, zaniepokoiło go. Obejrzał się na ikonę. Moja nieżyjąca babcia (królestwo jej niebieskie!) opowiadała taką historię. Jakoś jedna jej znajoma urodziła trojaczki. Za kilka dni w gazecie rejonowej pojawił się artykuł, gdzie informowano, że «rodzimy» kołchoz podarował szczęśliwej rodzinie dom i krowę, a także wydzielił po 100 rubli na każde dziecko. Mąż tej kobiety wysłał do gazety list, w którym z oburzeniem zaznaczał, że wszystko napisane — to nieprawda. Niedługo potem rozmawiał z nim przyjezdny dziennikarz. — Dlaczego jednak nie spodobał się panu artykuł? — Dlatego, że jest kłamliwy! — kipiał z gniewu mężczyzna. — Nikt nie darował nam ani krowy, ani domu. Nie widzieliśmy też pieniędzy. Co pomyślą we wsi!.. — Ależ pańska żona urodziła trojaczki? — nie ustępował dziennikarz. — No, urodziła... — Znaczy, wszystko poprawnie. Widzicie, u nas taka zasada: jeśli materiał zawiera dziesięć procent prawdy — podajemy go do druku!.. Dawna opowieść przypomniała się po tym, jak w gazecie «Stolicznyje nowosti» (nr 14 z br.) przeczytałem dużą, objętością na dwie strony, publikację pod tytułem «Fatalne osiemdziesiąte szóste...» W niej zaznaczano, że «znany (? — I. M.) pisarz i filozof Wasyl Kredo przeprowadził analizę wydarzeń, które działy się w odpowiednim okresie każdego stulecia. Wyniki porażają. Okazuje się, że w każdym 86. roku odpowiedniego stulecia działy się wydarzenia, które radykalnie wpływały na światową historię». Oto tak rosyjskojęzyczna gazeta pragnie zaintrygować ukraińskiego czytelnika, żeby potem «przekonać» go o nieuchronności katastrofy czarnobylskiej, rzekomo uwarunkowanej całym poprzednim biegiem historii. W tym celu poniżej podano zestawienie dat i wyjaśnień do nich, które wszystko to symbolizują. I rzeczywiście, mistyka. Na ile wiarygodna jest informacja? Już od pierwszych wierszy widać, że daty i wydarzenia — są dęte. Tak, na przykład, 586 rok p.n.e. podaje się jako rok zdobycia Jerozolimy przez Babilończyków. W rzeczywistości miasto to zostało zdobyte przez króla Nabuchodonozora w 587 roku p.n.e. Niezrozumiałe, dlaczego 86 rok n.e. ogłasza się datą początku rozpowszechniania chrześcijaństwa na Ukrainie i w Krymie. Przecież najczęściej początek tego procesu na półwyspie wiąże się z kazaniem rzymskiego papieża Klemensa, który został zesłany na Krym, ale stało się to w 98 roku. Apostoł Andrzej był na Ukrainie już w połowie pierwszego wieku. Gazeta bezpodstawnie ogłasza 286 rok «szczytem» prześladowań za wiarę chrześcijańską w Cesarstwie Rzymskim, chociaż w rzeczywistości miało to miejsce podczas prześladowań chrześcijan w latach 303—311, które zostały zapoczątkowane przez cesarza Dioklecjana (284—305). Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. — No, dobrze! — Wstał i, zabrawszy aktówkę, poszedł do łazienki. Zmył piasek. Żeby czysta aktóweczka przeschła, powiesił ją na złotej, z gruszy, lasce. — Odpoczywaj! Znowu usadowiwszy się na krześle, zaczął rozbierać to, co przyniósł. To — tutaj. Inne — jeszcze oto gdzie... koty uporały się z Darelem, przyszły. Zaczęły obwąchiwać... pachniało lekami. A o kotach to znaczyło — miłością. Głupiec, przekładając wszystko na stoły, musiał się śpieszyć. Czego tam tylko nie było! Dokumenty lekarza, wykładowcy medinstytutu i biznesmena. Dwie wiązki skomplikowanych srebrnych kluczy z brelokami maski Melpomeny. Ale to, co najbardziej zasmuciło Głupca, po prostu wołało — otwórz! I on otworzył. Dolna połówka była maszyną do pisania, górna — zaświecił się ekran. — Komputer! — wniósł do domu dla kotów to, czego nie chciał ani widzieć, ani znać. Złączywszy skrzydła pudełka, zebrał z podłogi i położył obok z dziesięć to złotych, to srebrnych krążków — dyskietek. Mądry by się ucieszył. A Głupiec — on i jest Głupiec. Smucił się. Zadzwoniło do drzwi. Poszedł otworzyć... Głupiec miał dwóch przyjaciół. Jednego kochał. Drugiego nienawidził. Otworzywszy drzwi, Głupiec zdecydował, że lepiej będzie, jeśli ze wszystkim upora się bez nikogo. — Przyjdź za godzinę! Zamknąwszy drzwi, wrócił do najlepszego z pokoi i zaczął przeglądać wizytówki. Wreszcie: — Diabelstwo jakieś! Nie nauczeni nawet wpisać domowego telefonu! Biznesmeni! A że na stoliku leżały wszystkie dokumenty, wybrał informację. — Halo! — I po chwili zadzwonił do tego, kto zmącił spokój. — Mi Wiktora Michajłowicza. Na drugim końcu w kobiecym głosie słychać było rozpacz. — Jego nie ma! Głupiec zadzwonił drugi raz: — Nie odkładajcie słuchawki. Znalazłem aktówkę Wiktora Michajłowicza. Piszcie adres... przychodźcie... tak, jesteśmy sąsiadami. Czekam. Wreszcie, zadzwonili do drzwi. Otworzywszy, Głupiec wpuścił dwie kobiety. Żonę i mamę. — Tutaj. Oto wszystko... wszystko wasze! Akt-
«Wiadomemu filozofowi» nie wiadomo nawet to, co wie każdy uczeń: Zachodnie Cesarstwo Rzymskie upadło w 476, a nie w 486 roku. Jeszcze bardziej dziwi interpretacja historii ojczystej w artykule. Tak oto rok 586 ogłasza się początkiem zasiedlenia przez Słowian Półwyspu Bałkańskiego. W tym samym roku, jakoby, Kijów otrzymał swoją współczesną nazwę. W rzeczywistości zaś zasiedlenie Bałkanów przez Słowian rozpoczęło się jeszcze pod koniec V wieku, a Kij żył pod koniec V — na początku VI wieku. Wtedy też Kijów stał się Kijowem. Dalej — nowe «arcydzieło». Widzicie, właśnie w 686 roku świat dowiedział się o istnieniu Rusi Kijowskiej. Jednak Ruś po raz pierwszy wspomniana jest w źródłach arabskich między 836—847 rokiem, w zachodnich — w 839 roku, w ojczystych — w 852 roku, a w bizantyjskich — w 866 roku. Autor zestawienia nadal demonstruje zdumiewającą nieznajomość historii ojczystej. Na przykład, nawet powszechnie znaną pierwszą wzmiankę w dokumentach o Ukrainie przenosi z 1187 na 1186 rok, aby uzasadnić swoją «koncepcję». Jeszcze bardziej dziwna jest data 1286 roku jako «szczyt» jarzma mongolskiego na Rusi. W czym się to przejawiło? Ponieważ autor zachowuje w tej kwestii milczenie, przypomnijmy, że w wymienionym roku nie było żadnych wydarzeń, które dawałyby podstawy do takich gołosłownych «oświadczeń». Może autor chce nas «wpisać» w Rosję, której poświęca nadmierną uwagę w swoim zestawieniu? Prawda, i tutaj są same błędy — zarówno co do początku rosyjsko-tu- Zam. nr 33012010. Nakład 3000. Redaktor naczelna Lubow Hołota
Traducción automática
Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — Iryna Szewczuk.
Indeks 30617.
Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie «Preса Украины»
Traducción automática