Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №40 за 2017 рік

16 с. · 40 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Zmieniając się, pozostawać sobą. NA CZASIE

Rada Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki postanowiła zainaugurować cykl spotkań społecznych i artystycznych «Kamerton Proświty» z okazji 150-lecia tej najbardziej szanowanej w Ukrainie organizacji, która jest najstarszą działającą marką Ukraińców na całym świecie. Nadija KYR'JAN Otwierając wieczór w Domu Ukraińskim, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pawło Movczan powiedział: «Te wydarzenia mają na celu przybliżyć nie tylko wydarzenie historyczne, ale także znaczenie tej struktury, nierozproszonej, zachowanej «Proświty» i odrodzonej już w niepodległej Ukrainie. Od tego wydarzenia zaczynamy obchody rocznicy naszego jubileuszu». Dyrektor Domu Ukraińskiego Jurij Stelmaszczuk powitał przedstawicieli Proświty i podkreślił znaczenie ich pracy: «Dziś trwa walka o serca i umysły ludzi, o ukraińską przestrzeń. Język ukraiński musi zająć pozycje państwowe. Ponieważ jest to ta kodyfikacja, która sprawia, że każdy z nas staje się współuczestnikiem tego terytorium, ludowych obyczajów i obrzędów, otwiera przed naszymi dziećmi i wnukami perspektywę. Musimy dojść do tych praw, które przekształcają nas z obiektu w podmiot, abyśmy stali się pełnoprawnym podmiotem światowej wspólnoty. Kiedy włoski został językiem państwowym we Włoszech, włoskojęzycznych było tam zaledwie 2%. I już po 15 latach Włochy stały się w pełni włoskojęzyczne. I dziś, aby we Włoszech odnieść sukces, trzeba władać językiem państwowym. Tak samo jest we Francji i w innych rozwiniętych krajach: jeśli nie znasz języka państwowego, to nie masz poważnych perspektyw. Język ukraiński — kod naszego narodu. «Proświta» dziś ma stać się liderem, który będzie wyznaczać standardy, motywować, być głosem sumienia, przykładem, tak aby każdy mógł powiedzieć: język — to ta podstawa, która czyni mnie Ukraińcem, aby po języku rozpoznawano nas na świecie». Kierownik Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko podkreślił, że „Proświta” we wszystkich czasach jednoczyła twórczą młodzież, ukierunkowaną na przyszłość. „Naszym celem jest pokazanie w tych scenariuszach wszystkich najważniejszych momentów i motywów organizacji: dlaczego powstawała „Proświta” i jakimi zasadami kierowali się ludzie. Można powtarzać formy działalności, które były w przeszłości, a jeszcze lepiej zrozumieć istotę – dlaczego i w imię czego to robiono. Dla naszej przyszłości możemy stosować formy nowocześniejsze i skuteczniejsze, ale nasze cele są te same: jak, zmieniając się, pozostawać sobą. Uważam, że to główne hasło „Proświty”. Uruchamiając ten projekt, jakby tworzymy pierwszą falę. Oblastne, rejonowe, miejskie „Proświty” w ciągu półtora roku podchwycą i kontynuują to przedsięwzięcie. Żyjemy w XXI wieku i każdy z nas to ta cząstka, która może stać się centrum. Pracuję na uniwersytecie, dużo rozmawiam z młodzieżą, rozumiem ich psychologię. Klasyczny dramat konfliktu pokoleń, który opisują literaci, nie jest już taki sam. Świat zmienia się bardzo szybko. To zobowiązuje nas, proświtan, do bycia liderami i generatorami zachowania i przekazywania w przyszłość ukraińskich wartości, aby wraz z tym w sercu zachowała się energia miłości. Musimy rekrutować młodych, aby stali się naszymi bojownikami w pojutrzu. To wielki problem. Trzeba poznawać młodzież, szukać sposobów, aby nawet w zglobalizowanym świecie, gdzie nie ma granic geograficznych, umieć wyjaśnić, że teraz najważniejsza nie jest ekonomia, lecz kultura. A podstawą kultury jest język. Oznacza to, że człowiek ma możliwość wyboru swojej tożsamości. Nasze przyszłe życie faktycznie przekształca się w referendum przeprowadzane co sekundę na rzecz rekrutowania do naszych szeregów Ukraińców lub nie-Ukraińców, którzy wybierają ukraińską kulturę. Oznacza to, że stajemy się narodem planetarnym. I wszystkie narody, które stają się globalnie planetarne, wygrywają konkurencję. Każdy naród wywalczy sobie przyszłość”. Obecni na tym wydarzeniu w niestandardowym ujęciu omówili historyczne portrety poprzedników «Proświty» oraz proświatan z okresu od Głównej Ruskiej Rady we Lwowie (1848—1851), Ukraińsko-słowiańskiego Bractwa (które za czasów władzy radzieckiej obłudnie nazywano Cyryla i Metodego), wspomnieli postacie najsłynniejszych proświatan do początku XX wieku. Jak wiadomo, niemal wszyscy ukraińscy pisarze i działacze społeczno-kulturalni tamtych czasów byli proświatanami. Dobrze byłoby odnowić dziś te tradycje. Tę myśl poparli przedstawiciele delegacji zjazdu pisarzy z Kijowa, Lwowa, Odessy i innych obwodów Ukrainy. Pogratulowali proświatanom zbliżającego się 150-lecia organizacji, życzyli owocnej pracy i realizacji wszystkich zamierzeń. Skrzypek Kyryło Stecenko i bandurzysta Taras Syłenko wykonali „Elektroniczną dumę”, „Dumę o bitwie pod Konotopem” oraz „Dumę o kozaku Niczaju”. DOLA NA TLE HISTORII NASZE DROGIE WOJNY... SŁAWNA SOLOMIJA 99. SEZON OTWARTY!

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…naka inteligencji. Oczywiście za wypowiadanie się o budowie silnego państwa narodowego, za zdecydowany sprzeciw wobec rusyfikacji nikt nie daje grantów ani międzynarodowych nagród i nie czyni z nas gołębi pokoju w zastarzałej, ciężkiej strukturze zwanej ONZ. Miliony dolarów idą na rękawiczki przymuszania do czegoś, ale kot oprócz pazurków ma jeszcze zęby, którymi się broni, kiedy wróg podszedł z bliska. Nasza stanowczość, nasz narodowy egoizm więcej o nas powiedzą światu, bo on to już przeszedł i nie odczuwa wyrzutów sumienia, niż nasza bezgraniczna cierpliwość i oglądanie się na to, co o nas powiedzą inni. Mało prawdopodobne, że Ukrainę postrzega się jako potencjalną kolonię Wschodu czy Zachodu, raczej jako państwo militarne, którego na razie nie ma kto poprowadzić. Dla nas najważniejsze jest mieć sojuszników, a nie przyjaciół. W polityce międzynarodowej nie ma przyjaciół. Musimy przyznać, że sowiectwo wkrótce stanie się anachronizmem, ale kompleksy kolonialnej niższości będą podsycane jeszcze bardzo, bardzo długo. Jak długo — zależy od każdego z nas. A „nieważna kwestia języka”, jak to ujęła pisarka Larysa Denysenko, i kolejne hasło innego pisarza, Serhija Żadana, że „rosyjskojęzyczni też mogą być ukraińskimi patriotami” — to te same próby założenia rękawiczek na odrosłe pazury, które obcinano przez stulecia. Świat dla Ukraińców jest dziś bipolarny: albo walczyć o swoje państwo narodowe, bo tylko ono zapewni naszą niezależność, albo dać się sprzedać i zniszczyć. Kraje bałtyckie nie miały tylu kolaborantów i nie nadawały obywatelstwa tym, którzy uważali się za patriotów, nie chcąc uczyć się języka państwowego. I przyjęto je do Unii Europejskiej. Trzeba było to zrobić 26 lat temu, zanim dorosło hybrydowe pokolenie z kompleksem niższości, a Rosja nie oszalała z bezkarności. Teraz będzie to trudne. Wśród osób publicznych praktycznie nie ma „pożytecznych idiotów”. Doskonale wiedzą, co robią i po co, siejąc zwątpienie lub optymizm. Jednak manipulować opinią publiczną można tylko do pierwszej krwi. Dzieci zarobkowiczów mogą do siwych włosów bić baki, bo „mama kupi”. Jednak nie chodzi tu o brak zasad, godności, honoru czy instynktu moralnego, lecz o to, że nie istnieje usprawiedliwienie dla niegodziwych czynów. Nasze społeczeństwo przypomina alkoholika, który pije dlatego, że życie mu czymś nie dogodziło. Czasem przypomina złodzieja, który kradnie, bo w dzieciństwie brakowało mu ojcowskiej życzliwości i zabawek. Mimo to odważył się złamać prawo, wbrew strachowi przed przyłapaniem na gorącym uczynku. A jeszcze czasem społeczeństwo przypomina sadystę, który dręczy słabszych, inwalidów, a nawet wielodzietne matki, starając się zrobić wszystko, by nie wchodziły mu w oczy. I wszystko usprawiedliwia się tym, że kraj jest biedny, a władza kiepska. A jeśli kraj stanie się bogaty, to wszyscy staną się uczciwi, tolerancyjni i humanitarni. Ale kto zbuduje taki kraj? Otóż to. Czy nasi rodacy nie zastanawiali się nad tym, że nie Janukowycz zamienił Ukrainę w strefę, gdzie więzienna gwara i przekleństwa płyną z ust elity intelektualnej i twórczej, lecz samo społeczeństwo, które, wybierając trzykrotnie osobę niekaraną, zaczęło uważać, że brutalność jest charyzmatyczna i niemal otoczona blaskiem Buddy? To oznaka nie wolności, nie dorosłości, lecz przeciwnie — niedojrzałości. Dziecko nie potrafi przeciwstawić się przemocy i dlatego łatwo staje się ofiarą. Dziecko łatwo oszukać i namówić do zła. Niedojrzałe społeczeństwo jest agresywne albo bierne nie dlatego, że jego prawa nie są zagwarantowane i zabezpieczone, lecz dlatego, że pragnie zmian, nie chcąc zmienić siebie. Czy otoczenie ma zatem aż tak wielkie znaczenie? Zwłaszcza gdy to otoczenie jest ogłupione i skłonne naśladować nieuczciwą władzę. Jak mówił jeden z moich bohaterów: „Sługa z Dobromila nie może uratować wszystkich. Każdy musi ocalić się sam”. ładnie – nic nie dzieje się „po prostu tak”, a podobne demarche nie pojawiają się „z nerwów”. Od niemal roku rosyjska agitprop kracze o „rozłamie Ukrainy”, o powstawaniu „ludowych” pseudorepublik itd. Ostatnio – już rzekomo na zachodnich terenach. Agitprop wrzeszczy, a służby specjalne, jak rozumiem, pracują: werbują chętnych, podburzają „przyjazne” rządy… Istnieje wyraźna tendencja, by utrzymywać miejsca zwartego zamieszkania mniejszości narodowych w formie szczelnie zamkniętych enklaw, odgrodzonych od ukraińskiego społeczeństwa i budownictwa państwowego. Bo wtedy te enklawy, de iure część suwerennego państwa Ukrainy, stają się (lub już stały?) podporządkowane i zależne pozornie od „matczynego” państwa, a realnie – od głównego lalkarza. Zupełnie oczywiste jest, że polityczno-dyplomatyczna strategia Kremla wobec Ukrainy jest ukierunkowana na jej izolację od wspólnoty europejskiej, na „zbijanie” z kursu, na całkowite uniezależnienie się od Rosji. Bo, jak pisał niemal sto lat temu przywódca październikowego przewrotu w Rosji Lew Trocki: „Bez ukraińskiego węgla, żelaza, rudy, chleba, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może, udusi się…”* Wszędzie i zawsze znajdują się siły gotowe podążać na łańcuchu za rosyjskim niedźwiedziem. Są one i teraz. Inne pytanie – czy żywi ludzie, obdarzeni pełnomocnictwami, podejmujący decyzje w instytucjach europejskich, nie staną się narzędziem w figlarnych rączkach potwora, który nieustannie usiłuje odegrać rolę wszechświatowego „władcy tronów”. Tymczasem nasza pani minister edukacji, po spotkaniu z rumuńskim kolegą, składa nowe oświadczenia: „Ten artykuł (ustawy „O edukacji”. — O. B.) zostanie doprecyzowany i dla realizacji sformułowany w ustawie o powszechnym średnim kształceniu – specjalnej ustawie, której projekt przygotowujemy na wykonanie ustawy „O edukacji”, a także w standardach edukacyjnych i planach nauczania”, – cytują media. No jakże tu znowu nie przywołać głównego „trockisty”: „Jedynie nieograniczona łatwowierność i ustępliwość, a także brak uświadomienia sobie konieczności stałej, mocnej jedności wszystkich członków państwa – i nie tylko w czasie wojny – za każdym razem niszczyły wszystkie zdobycze Ukraińców…” _______ * Tu i dalej przekład na język ukraiński mój. — O. B. ...dyki їхньої реставрації

Машинний переклад

Nieustanna kwestia językowa

Olena BONDARENKO Prezydent podpisał ustawę „O oświacie”. A wokół niej kruszyce kopii ciągle kruszą się i kruszą. I niektórzy nasi partnerzy, szybko zrzuciwszy togi „euroadwokatów”, bez żadnej dyplomatycznej zbędnej ozdobności grożą blokowaniem inicjatyw w Unii Europejskiej, korzystnych dla Ukrainy. Nie należę do gorących zwolenników obecnej władzy. Uważam jednak, że wreszcie zrobiono krok w obronie języka państwowego jako pierwszorzędnego składnika bezpieczeństwa narodowego. Ale nawet ta słaba obrona napotkała opór, który zasługiwałby na lepsze zastosowanie. Co się stało? Dlaczego takie niezrozumienie u części naszych sąsiadów wywołała ustawowa nowość, zgodnie z którą uczniowie szkół dla mniejszości narodowych, począwszy od 5 klasy, mają uczyć się w języku państwowym? (Przy tym język mniejszości narodowej ma być nauczany jako odrębny przedmiot, a jeśli należy on do języków Unii Europejskiej, będzie nim również wykładana szereg innych przedmiotów). Czyżby sąsiedzcy politycy-państwowcy sprzeciwiali się pełnowartościowej integracji swoich współplemieńców w życie społeczne krajów ich urodzenia, zamieszkania i obywatelstwa? Czyżby byli za tym, by młodzież z mniejszości narodowych nie miała możliwości studiowania w ukraińskich uczelniach wyższych, ponieważ nie zna języka państwowego? Pytania są naiwne. W polityce — zbyt wie

Машинний переклад

Rękawiczki dla kota

Halina Pahutiak, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Lwów „Kot w rękawiczkach nie złapie ani jednej myszy” — to powiedzenie należy do brytyjskiego polityka i dyplomaty XIX w. Benjamina Disraeliego. Brytyjskie koty nigdy nie nosiły rękawiczek i nie obcinały pazurów, przy czym pozostawały dżentelmenami. Świat, jeśli nie liczyć kupionych przez Moskwę polityków, od Ukrainy też nie wymaga rękawiczek. Poprawność polityczna, tolerancja w stosunku do okupanta ze względu na chwilowy spokój na kontynencie — to na granicy kolaboracji, zdrady państwowej, a może to już one są. I zupełnie nie oz

Машинний переклад

Syndrom Czipki

Galina PAHUTIAK, Laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Lwów Pewnie do dziś w głowach tych, którzy uczyli się w szkole sowieckiej, tkwi gwóźdź: „Za to, że Czipka został przestępcą, odpowiada ustrój społeczny, czyli środowisko. Gdyby nie środowisko, byłby wzorowym chłopem”. Właściwie na każdym kroku natrafiamy na motywację do popełniania zbrodni lub niemoralnych czynów. Pobożne babiny, bo pobożność dziś jest w modzie, a czasem nawet „sojuzianki” i patriotki, wysyłają mężczyzn na zarobki do kraju, z którym wojujemy, bo „trzeba się dorobić”. Winne jest państwo, które nie zapewnia im trzypiętrowych willi i bezpłatnej edukacji dla ich dzieci, które nie chcą lub nie mogą się uczyć. Nauczyciele dają złą edukację, bo mają małe pensje. Gdyby pensje były duże, staliby się latarniami wiedzy. Z tego samego powodu oficerowie okradają zwykłych żołnierzy, lekarze nie leczą bez pieniędzy, urzędnicy biorą łapówki. Bo „trzeba się dorobić”. Czasem mówi się: „Trzeba przeżyć”. Pisarze piszą tandetę, bo lud nie zrozumie i nie kupi poważnej książki, śpiewacy występują na rzecz partii i przypochlebiają się magnatom na przyjęciach. Woleliby służyć wysokiej sztuce, ale „trzeba coś jeść”. Ale to nijak nie usprawiedliwia popełnionego zła. Przypominam sobie bajkę, jak królewicza uczono pleść kosze, aby w razie opresji mógł wyżywić siebie, a nie chodzić z

Машинний переклад

Zamalowane «Ikony Rewolucji» można poddać restauracji

Zamalowane „Ikony Rewolucji” można poddać restauracji. Do takiego wniosku doszli aktywiści społeczni, którzy wspólnie z przedstawicielami Muzeum Rewolucji Godności zaprosili dziś profesjonalnego konserwatora do przeprowadzenia wstępnego testu. Przypomnijmy: graffiti autorstwa artysty Sociopath, przedstawiające Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę i Lesię Ukrainkę, pojawiły się na elewacji sklepu „Emporium” podczas Rewolucji Godności w latach 2013–2014. Później wpisano je do rejestru zabytków objętych ochroną prawną. 2 września 2017 roku właściciel sklepu samowolnie zarządził ich zamalowanie farbą, co wywołało falę oburzenia opinii publicznej. Konserwatorka Żanna Szewczenko wizualnie zbadała powierzchnię zamalowanych graffiti. Na niewielkim fragmencie udało się zdjąć warstwę farby, spod której wyłonił się oryginalny wizerunek. „Rysunki można odtworzyć i przywrócić im pierwotny wygląd”, — twierdzi ona. Dyrektor Muzeum Rewolucji Godności Ihor Poszywajło zaznacza, że dzisiejszy wynik prób konserwatorskich budzi nadzieję, że zabytek nie został utracony i nadaje się do odtworzenia. Kolejnym krokiem powinna być kompleksowa ekspertyza stanu graffiti, fachowa ocena możliwości i zagrożeń, metod-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tych słynnych patriotycznych formacji przeszłości — „Hromady” (1860 r.), „Proświty” (1868 r.), Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki (1989 r.). Najważniejszym celem działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki jest utwierdzenie ukraińskiej idei narodowej, państwowego języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej, podniesienie duchowości i dobrobytu narodu ukraińskiego. Jednostki strukturalne Towarzystwa — zjednoczenia — działają we wszystkich obwodach i większości rejonów Ukrainy, a komórki podstawowe — w wielu wsiach. W szeregach „Proświty” zjednoczyli się ludzie nieobojętni: pracownicy sektora edukacji, nauki i kultury, pisarze, dziennikarze, artyści, studenci, przedsiębiorcy, emeryci. Obecnie Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest ważnym elementem strukturalnym społeczeństwa obywatelskiego, które, choć powoli, z wielkimi trudnościami, ale rozwija się i szybko wzmacnia na Ukrainie. Pierwsi proświcianie należeli do tych śmiałków, którzy tworzyli Ludowy Ruch Ukrainy. Podrywali oni naród do walki o wolne, suwerenne, soborne, demokratyczne Państwo Ukraińskie. Byli aktywnymi uczestnikami pokojowej rewolucji narodowo-wyzwoleńczej w okresie 1989—1991 lat. Dlatego rozciąga się na nich ustalony ustawą status prawny uczestników walki o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Proświcianie brali również udział w wielu innych ważnych wydarzeniach politycznych ostatnich dziesięcioleci, w szczególności w Rewolucji Godności, w działaniach bojowych przeciwko moskiewskim najeźdźcom w Donbasie. Wydano tysiące egzemplarzy książek, płyt, filmów z aktualnym ukraińskim produktem. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zawsze zdecydowanie protestowało i energicznie występuje obecnie przeciwko polityce nihilizmu narodowego, kosmopolityzmu, multikulturalizmu. Nigdy nie zgodzimy się z tymi, którzy wzywają Ukraińców do bierności i obojętności w warunkach zdeformowanej, zniekształconej sytuacji językowo-kulturowej w naszym państwie. Uważamy, że to właśnie Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, jako najbardziej autorytatywne, największe i najbardziej wpływowe zjednoczenie ukraińskich patriotów, a nie któraś z licznych drobnych partii politycznych (w rzeczywistości — partyjek), jest zobowiązane obecnie stanąć na czele wszystkich sił państwowotwórczych. Jedynie „Proświta”, niczym potężny magnes, dzięki silnemu patriotycznemu polu siłowemu jest w stanie i powinna zebrać oraz zjednoczyć wszystkich Ukraińców, ideologicznie uzbroić ich i podnieść do zrozumienia problemów, które ostro stanęły przed Ukrainą w sferze politycznej, gospodarczej, moralnej, duchowo-kulturowej, bezpieczeństwa i innych. I skierować wulkaniczną energię twórczą narodu na szybkie rozwiązanie wielkich, prawdziwie historycznych zadań, odegrać znaczącą rolę państwowotwórczą. W tym upatrujemy obecnie historyczną misję Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wierzymy: obecni przywódcy naszego państwa (chociaż nikt z nich nigdy nie był proświcianinem), jako ludzie rozsądni i wykształceni, przynajmniej powierzchownie znają sławną i tragiczną historię „Proświty”. Zatem nie mają żadnych wątpliwości co do jej ogromnych zasług przed Narodem i Ojczyzną. Dlatego nie bezpodstawnie mamy nadzieję, że następny 2018 rok zostanie ogłoszony na Ukrainie Rokiem „Proświty” i sławne 150-lecie naszego Towarzystwa uroczyście uczcimy na szczeblu państwowym.

Машинний переклад

Światło, dobro i wola narodu Do 150-lecia towarzystwa „Proświta”

Co roku 8 grudnia światowe ukraiństwo uroczyście obchodzi Dzień utworzenia towarzystwa „Proświta” – najstarszej w ojczystej historii organizacji, która na zasadach patriotyzmu, narodowo-kulturalnego, duchowego i materialnego odrodzenia Ukrainy jednoczy bliskich sobie światopoglądowo ludzi. Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Kijowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, delegat zjazdu założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego, uczestnik walki o Niepodległość Ukrainy w XX w. Dlaczego, kiedy i jak powstała „Proświta”? W XIX wieku prawie wszystkie ziemie ukraińskie wchodziły w skład imperiów Rosyjskiego i Austriackiego, przebywając tam w statusie kolonii. Władze obu krajów-okupantów, nie uznając wobec naszego narodu żadnych praw (politycznych, narodowych oraz językowo-kulturowych), uciskały go duchowo i materialnie. Co prawda, w Austrii, w odróżnieniu od absolutystycznej Rosji, w okrojonej formie istniały pewne swobody demokratyczne. Nieprzerwanie trwał proces językowo-kulturowej asymilacji Ukraińców: niemczenie, polonizacja i madziaryzacja — na zachodzie, rusyfikacja — na wschodzie. Zbrodnicza polityka obu reżimów okupacyjnych — moskiewskiego i austriackiego — przeszkadzała formowaniu jednolitego narodu ukraińskiego. Przecież TYLKO IDEOWO ZGROMADZONY NARÓD, KTÓRY WYRAŹNIE UŚWIADAMIA SOBIE SWOJE INTERESY I CEL, MA DUCHOWYCH WODZÓW I POLITYCZNYCH PRZYWÓDCÓW, JEST ZDOLNY STANOWCZO ZADEKLAROWAĆ NIEZBYWALNE PRAWO DO STWORZENIA WŁASNEGO NIEPODLEGŁEGO PAŃSTWA. DZIĘKI WYTRWAŁEJ WALCE (POKOJOWEJ CZY ZBROJNEJ) OBOWIĄZKOWO JE REALIZUJE. Właśnie dlatego przed najlepszymi przedstawicielami świadomego ukraiństwa — ludźmi wykształconymi, nieobojętnymi i aktywnymi — z całą ostrością stanęło pytanie o zachowanie swojego narodu. Rozumieli oni: pierwszym znaczącym krokiem na drodze jego ratunku przed asymilacją, biedą, ignorancją i degradacją musi stać się stworzenie masowej ogólnoukraińskiej organizacji społecznej. Szeroko rozgałęziona sieć jej podstawowych komórek powinna zjednoczyć wszystkich przekonanych ukraińskich patriotów. Niezależnie od miejsca zamieszkania, stanu majątkowego, wykształcenia, rodzaju zajęć, przynależności kościelnej itp. Pierwszą udaną próbą na tej drodze stało się stworzenie w grudniu 1868 roku we Lwowie, który znajdował się w składzie imperium austriackiego, gdzie istniały skąpe swobody demokratyczne, w tym prawo do tworzenia zrzeszeń obywateli, towarzystwa pod nazwą „Proświta”. Najbliższymi, pierwszoplanowymi zadaniami towarzystwa były: szerzenie oświaty i wysokiej kultury wśród narodu ukraińskiego, odrodzenie i wzmocnienie jego świadomości narodowej. Najważniejszym, perspektywicznym celem „Proświty” — stworzenie na ziemiach od Sanu po Kubań, od Prypeci po Morze Czarne niepodległego, potężnego Sobornego Państwa Ukraińskiego. Pierwsi proświcianie energicznie zabrali się do pracy. Do bezinteresownej działalności na niwie oświatowej zgłosiły się tysiące narodowo świadomych Ukraińców. Byli to ludzie wszystkich zawodów: nauczyciele, księża, chłopi, rzemieślnicy, studenci, urzędnicy. Dzięki celowej, skoordynowanej działalności kohorty patriotów bardzo szybko, zaledwie w ciągu kilku lat, na całej podaustriackiej Ukrainie (Galicja, Bukowina, Zakarpacie) pojawiły się setki filii „Proświty”. Naród ukraiński, rozumem i duszą odczuwszy nagłą potrzebę budowy nowo powstałego patriotycznego zrzeszenia, błyskawicznie zademonstrował godną podziwu samoorganizację, wysoką dyscyplinę i wykazał burzliwą energię twórczą. Właśnie dzięki temu w ciągu dwóch dziesięcioleci pod egidą „Proświty” nawet w najmniejszych wsiach zostały stworzone centra życia narodowo-kulturalnego: czytelnie, biblioteki, chóry, orkiestry, kółka dramatyczne, towarzystwa sportowe itp. Organizatorzy komórek proświciańskich podnosili poziom cywilizacyjny prostego ludu: uczyli chłopów postępowych metod gospodarowania, propagowali wysoką kulturę zachowania i życia domowego, odradzali najlepsze tradycje narodowe i zwyczaje. Bardzo dużo uwagi poświęcano patriotycznemu wychowaniu dzieci i młodzieży. Proświcianie dbali o narodową i chrześcijańską duchowość narodu, co szczególnie wyraźnie przejawiało się w poprawnym, wykwintnym języku ukraińskim, szlachetnym zachowaniu, schludności, stałej gotowości do bezinteresownej pomocy bliźniemu. Potępiano pijaństwo i palenie tytoniu jako szkodliwe nawyki, które podważają zdrowie i prowadzą do totalnej degradacji. Wielkie pozytywne znaczenie miało to, że „Proświta” współdziałała z UKGK, która w tamtym czasie stała się w Galicji kościołem narodowym narodu ukraińskiego. Księża-proświcianie nie tylko głosili wiernym naukę ewangeliczną, ale sami byli wzorem przykładnego zachowania moralnego dla parafian. Aby zapobiec szerzeniu się pijaństwa, które mogło stać się wielką biedą dla setek tysięcy ludzi, doprowadzić do utraty przez nich zdrowia i majątku, księża proponowali poszczególnym niestabilnym osobom przysięgać na Biblii, że przestaną spożywać alkohol. Tym ratowali ich i ich rodziny od biedy oraz innych nieszczęść. Ciekawe: dlaczego to pozytywne doświadczenie szerzenia zdrowego i trzeźwego stylu życia jest obecnie niesprawiedliwie zapomniane?! Kosztem składek członkowskich prostych Ukraińców (dlaczego nie bierzemy dziś z nich przykładu?) oraz darowizn, w wielu miastach i dużych wsiach budowano Domy Ludowe, które zachowały się w Galicji do dziś. „Proświta” organizowała święta narodowe, zakładała muzea, drukarnie, szkoły ludowe, kursy szkoleniowe, a także organizacje ekonomiczne, w tym „Centrosojuz” i „Masłosojuz”. Wydawała gazety, czasopisma, literaturę naukową i artystyczną. Dla wielu milionów Ukraińców różnych pokoleń (w warunkach życia pod wrogą okupacją, w podzielonej między obce państwa Ojczyźnie) tylko „Proświta” przez kilka dziesięcioleci niosła oświatę, kulturę, wysoką duchowość i moralność. Pod wieloma względami polityczno-humanitarnymi swoją działalnością z powodzeniem zastępowała brakujące w bezpaństwowej Ukrainie ministerstwa propagandy, wychowania patriotycznego, oświaty, kultury, wydawnictw książkowych, młodzieży i sportu itp. Dzięki materialno-finansowemu oraz intelektualnemu wsparciu Ukraińców Ukrainy Naddnieprzańskiej lwowska „Proświta” stworzyła Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki (NTSz), które stało się pierwowzorem Narodowej Akademii Nauk. Jego pracownicy wykonali fantastycznie ogromny zakres prac z wielu dziedzin ukrainoznawstwa. I tym zademonstrowali cywilizowanemu światu niewyczerpany potencjał naukowy ukraiństwa! W wyniku emigracji wielu naszych rodaków za ocean, w ciągu krótkiego czasu swoje „Proświty” stworzyli Ukraińcy USA, Kanady, Argentyny, Brazylii i innych państw. Stały się one na wiele dziesięcioleci ośrodkami życia narodowo-kulturalnego kilku pokoleń ich potomków. Jedynie w podrosyjskiej Ukrainie, gdzie na szczeblu państwowym despotyczna władza prowadziła politykę systematycznego niszczenia ukraiństwa, działalność jakichkolwiek narodowych zrzeszeń obywateli, niepodległych władzy, przez długi czas była zakazana. Sytuacja zmieniła się dopiero po rewolucji 1905 roku, kiedy rząd carski zmuszony był pójść na pewne ustępstwa w kwestiach demokratycznych i narodowych. Inteligencja ukraińska w pełni skorzystała z nadanej wolności do tworzenia organizacji demokratycznych. W krótkim czasie zrzeszenia „Proświty” pojawiły się we wszystkich największych miastach centralnej i wschodniej Ukrainy — Kijowie, Charkowie, Jekaterynosławiu, Mikołajowie, Odessie, Żytomierzu, Połtawie, Czernihowie, a także na Kubaniu, w Zielonym Klinie (Syberia). Jednak wkrótce carat, przestraszony wzrostem nastrojów patriotycznych wśród Ukraińców, uciekł się do brutalnego zakazu działalności komórek proświciańskich i rozpoczął prześladowania ich organizatorów oraz aktywistów. Senat ogłosił ukraińskojęzyczną działalność kulturalną i oświatową szkodliwą dla imperium. Rząd Stołypina zamknął wszystkie ukraińskie towarzystwa kulturalne i wydawnictwa, zakazał czytania wykładów w języku ukraińskim, tworzenia jakichkolwiek nierosyjskich klubów. Za jakie środki prowadziła swoją działalność „Proświta”? Kosztem dobrowolnych darowizn. Słowa o miłości do Ukrainy tylko wtedy były coś warte, jeśli towarzyszyły im realne czyny. Właśnie wtedy, ponad 100 lat temu, pojawiło się znane hasło: „Zamiast głośno chwalić się, że kochasz Ukrainę do głębi duszy, lepiej po cichu pokochaj ją do głębi swojej kieszeni!”. Jego autor Jewhen Czykałenko — nie tylko znany mecenas i działacz społeczny, ale także wielki patriota-proświcianin. Można stwierdzić: nie w ostatniej kolejności dzięki „Prośvicie” miliony mieszkańców różnych części Ukrainy, mimo podziału granicami państwowymi, bardzo szybko uświadomiły sobie, że są jednolitym narodem, wielkim narodem ukraińskim, który ma niezbywalne prawo do swojego Sobornego wolnego państwa. A zatem fizycznie, duchowo, intelektualnie i zbrojnie przygotowywały się do przyszłej walki o jego stworzenie. Właśnie dlatego musimy stwierdzić: towarzystwo „Proświta” odegrało ogromną rolę narodotwórczą, niestety, do dziś należycie nieocenioną przez władze Niepodległej Ukrainy. Z początkiem I wojny światowej kolonialna rosyjska administracja zaczęła jeszcze bardziej brutalnie przeszkadzać działalności towarzystwa we wschodniej Ukrainie, a po okupacji przez wojska carskie Galicji tam zostały rozgromione i obrabowane domy ludowe, represji doświadczyli aktywiści „Proświty”. Jej działalność we Lwowie i innych miastach stała się niemożliwa. W okresie międzywojennym na ziemiach Zachodniej Ukrainy, które znajdowały się w składzie Polski, „Proświta” odrodziła się. Ale jej działalność napotykała wszelkie przeszkody ze strony ówczesnej polskiej „demokratycznej” władzy, która, wbrew podjętym zobowiązaniom, uciskała swoich współobywateli-Ukraińców, rdzennych mieszkańców Galicji, Wołynia, Łemkowszczyzny. W odpowiedzi na taką nierozsądną, zgubną dla Warszawy politykę narodową wielu młodych Ukraińców, zdobywszy patriotyczne wychowanie w „Prośvicie”, zasiliło szeregi podziemnej OUN, która w tamtym czasie rozwinęła aktywną działalność. Ostatecznie „Proświtę” w Zachodniej Ukrainie komuniści zakazali w 1939 roku po przyłączeniu tych terenów do USRR. Nieco inna była historia „Proświty” na ziemiach wschodnioukraińskich. Po upadku monarchii i ogłoszeniu w nowo powstałej republice rosyjskiej swobód demokratycznych „Proświta” wznowiła działalność. Jej komórki były tworzone i aktywnie działały nawet w niewielkich miastach i wsiach. Proświcianie brali aktywny udział we wszystkich wydarzeniach Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat: byli deputowanymi Centralnej Rady, pracowali w organach władzy URL, walczyli przeciwko licznym wrogom naszego młodego państwa. Wielu prośwician poległo w okrutnych walkach o wolność Ukrainy. A większość z tych, którzy przeżyli, później, głównie w latach 1930., zniszczył zbrodniczy okupacyjny reżim komunistyczny. Przecież „Proświtę” bolszewicy uważali za „organizację kontrrewolucyjną” i zakazali jej jeszcze wcześniej — na początku lat 1920. Hitlerowcy, zająwszy Ukrainę w 1941 r., też zabraniali wznowienia jej działalności. Za to „Proświta” zawsze, ponad 130 lat, nieprzerwanie działała w krajach wolnego świata. W połowie lat 80. ubiegłego stulecia „Proświta” odrodziła się na Ukrainie, jeszcze sowieckiej i komunistycznej. Początkowo jako Towarzystwo Języka Ukraińskiego (jego konferencja założycielska odbyła się 11-12 lutego 1989 r.), które na III nadzwyczajnej konferencji 12 października 1991 r. zostało zreorganizowane w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Czym jest nasze towarzystwo obecnie? WOT „Proświta” im. T. Szewczenki — społeczna niekomercyjna organizacja kulturalno-oświatowa, która słusznie uważa się za następcę prawnego i duchowego spadkobiercę-

Машинний переклад

«I duchem nie upadamy, jakkolwiek ciężko dalej by nie było»

Taras PUSTOWIT, przewodniczący Połtawskiego Oddziału Miejskiego „Proświty”, zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Iwan Rudyczew urodził się 28 maja 1881 roku w starodawnym kozackim miasteczku Kyszeńky w powiecie kobielackim guberni połtawskiej, w znanej rodzinie kapłańskiej Opanasa Mykołajowicza i Jewłamii Hryhoriwny Rudyczewów. Spośród latorośli potężnej rodowej korony Rudyczewów wyrośli szanowani na Połtawszczyźnie pasterze duchowości i oświecenia — dwaj protojereje Jakiw i Arsenij. W 1890 roku chłopca, za ojcowskim błogosławieństwem, oddano do Połtawy do szkoły duchownej. W 1896 roku Rudyczewa przeniesiono do Połtawskiego Seminarium Duchownego, gdzie poznał starszych uczniów, a na przełomie XIX i XX wieku stał się aktywnym członkiem nielegalnej seminaryjnej ukrainofilskiej hromady, której założycielami byli Symon Petlura, Mykoła Hmyria, Mychajło Terłecki, Borys Iwanicki, Pawło Łastoweć i inni. Ponieważ działalność hromady nieustannie niepokoiła pro-moskiewską administrację placówki oświatowej, w seminarium aktywnie wprowadzano system donosicielstwa i szpiegostwa. Dlatego, gdy wiosną 1902 roku w placówce doszło do zorganizowanego wystąpienia, które miało wyraźne zabarwienie polityczne, najaktywniejszych buntowników szybko skreślono z listy uczniów i surowo ukarano: z seminarium usunięto dwie dziesiątki osób, w szczególności S. Petlurę, I. Rudyczewa, M. Hmyrię, K. Szarewskiego. Rudyczewa usunięto z piątej klasy seminarium. A ponieważ pozostawał w Połtawie, trafił do więzienia jako aktywny członek RUP za przechowywanie i rozpowszechnianie nielegalnej literatury nacjonalistycznej. Po zwolnieniu z aresztu latem 1904 r. Iwan wyjeżdża do Jekaterynosławia, gdzie przez pewien czas zarabia na utrzymanie w kancelarii adwokata. Rudyczew szybko zbliża się z miejscowymi Ukraińcami: Bidnowem, Jemcem, Chrinnykowem, Wynnyczenką, bierze aktywny udział w organizacji tajnej drukarni (na środki Chrinnykowa z Wiednia „w kołach zamachowych przemycono ukraińskie czcionki”). Jego publikacje pod kryptonimem „IweR” pojawiają się na łamach jekaterynosławskich wydawnictw periodycznych… W Jekaterynosławiu wraz z Bidnowem, Diakonowem, Masłowem inicjuje wydawanie czasopisma „Dobra porada”. Jednak po wyjściu trzech numerów skład redakcji aresztowano. Iwan Opanasowycz powraca do Połtawy, gdzie przez kilka miesięcy współpracuje z redakcją miejscowego ukraińskojęzycznego tygodnika „Ridnyj Kraj”, wokół którego skupiały się najlepsze świadome ukraińskie siły twórcze. Zbliża się z redaktorem, adwokatem M. Dmytrijewem, pisarzami Panasem Myrnym, Hr. Kowalenką. Ale i ta współpraca trwa niedługo. W celu zdobycia wyższego wykształcenia we wrześniu 1906 roku opuszcza Połtawę i zdaje egzaminy na wydział prawny Kazańskiego Uniwersytetu Cesarskiego… O dalszej drodze życiowej I. O. Rudyczewa znajdujemy skąpe informacje w różnych wydawnictwach ukraińskiej diaspory. W 1916 roku Rudyczewa zmobilizowano do wojska. Zajmował stanowisko starszego pisarza pułkowego 271. pułku piechoty zapasowej. Korzystając z okazji, prowadził pracę agitacyjną wśród wojskowych, skutecznie wykorzystując nabyte na uniwersytecie wiadomości (historyczne, prawne), w szczególności o zniewoleniu Ukrainy przez Rosję od XVII w. Od kwietnia 1918 roku Iwan Rudyczew, przebywając w Kijowie, przechodzi do dyspozycji Wyższego Korpuśnego Sądu Wojskowego Ukraińskiej Republiki Ludowej jako kandydat na stanowiska sędziowskie. Lecz kolejne błyskawiczne zmiany (wojskowe i polityczne) prowadzą połtawianina do Winnicy—Kamieńca Podolskiego—Warszawy. Po klęsce ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat, gnany przez los, trafia do Berlina (pracuje jako korektor w wydawnictwie), z czasem przybija do Pragi (1922—1923), Wiednia i wreszcie — do Paryża. Właśnie z Paryżem związany jest jego dalszy los. Po zabójstwie Symona Petlury 25 maja 1926 roku udało mu się rozbudowywać unikalny ośrodek kulturalno-oświatowy diaspory — Bibliotekę Ukraińską im. S. Petlury. Dla realizacji zamierzeń dotyczących uwiecznienia pamięci Przewodniczącego Dyrektoriatu URL, Głównego Atamana wojsk URL Symona Petlury, w 1926 roku pod przewodnictwem Szefa Rządu URL na uchodźstwie Wiaczesława Prokopowycza utworzono inicjatywną Radę, do której weszli znani wojskowi i naukowcy: Ołeksandr Udowyczenko, Iwan Rudyczew, Ołeksandr Szulhyn, Iłarion Kosenko. A z czasem, w marcu 1927 r., jednoosobową opiekę nad Biblioteką Ukraińską im. S. Petlury przejął Rudyczew. Dzięki jego staraniom zbiory biblioteki szybko rosły i 25 maja 1929 roku otwarto ją dla zwiedzających. Kiedy Rudyczew dołączył do pracy Towarzystwa Biblioteki, miał 45 lat, duże doświadczenie w pracy kulturalno-oświatowej na Ukrainie i wielkie pragnienie pracy dla rodzinnej Ukrainy. Lecz nie wszystko było takie proste. W połowie lat 1930. wyznaje korespondentom: „U nas, to znaczy w bibliotece, siedzimy w chłodzie, nie ma nawet na węgiel, żeby ogrzać całe pomieszczenie, ja palę tylko w kuchni, gdzie i kancelarię urządziłem…”. Pracy było niemało: należało szukać środków, opracowywać listy korespondentów, angażować do pracy społecznej nowych ludzi. A jeszcze — uwzględniać polityczną niejednorodność przedstawicieli diaspory — być może najważniejszy czynnik niezgody Ukraińców. I mimo wszystko Iwan Opanasowycz jest głęboko przekonany o konieczności dalszego zbierania pamiątek narodowych i kulturowych. W okresie tworzenia biblioteki notował: „Pracę [mimo wszystko] będziemy prowadzić i dalej. I duchem nie upadamy, jakkolwiek ciężko dalej by nie było… Mnie w tym wszystkim nieprzyjemne jest to, że wspólnego frontu nie ma… Jak nie dziwnie dla mnie, starego, a do dziś… my wszyscy tutaj nie możemy wybrać się na wspólną narodową drogę…”. Wymowne słowa byłego połtawianina, zanotowane przez niego w grudniu 1938 roku: „Nie, dzisiaj wierzę prosto i szczerze i, umierając, z lekkim sercem powiem: czterdzieści lat pracuję na niwie narodowej.” Doświadczył więzienia, nahajek i moskiewskich policzkowań. Dzisiaj widzę — to wszystko nie było na próżno. Chwała i dzięki Panu…”. Rudyczew zajmuje się poszukiwaniami narodowych rarytasów, pomaga radami innym budować nowe kulturalno-oświatowe ośrodki diaspory. Lecz z każdym rokiem przychodzi mu coraz ciężej. Stałe wstrząsy nerwowe, niepełnowartościowe odżywianie odbijają się na zdrowiu: nierzadko dokuczają bóle głowy, słabnie wzrok. W przedwojennym czasie biblioteka-muzeum w Paryżu była już znanym ukraińskim centrum w Europie. „Tutaj i Muzeum, i stare archiwa, i dokumenty z historii walk wyzwoleńczych, i materiały z życia emigracji, i albumy, i nuty, i pamiątki”. Stanem na styczeń 1941 r. liczba książek oraz wydawnictw periodycznych w bibliotece wynosiła 14458 jednostek oraz około 3000 jednostek w filiach; zintensyfikowała się także jej działalność naukowo-wydawnicza. Jesienią 1941 roku Iwan Opanasowycz zdołał odwiedzić rodzinną Połtawszczyznę, do której nieustannie dążył, przebywając na obczyźnie. Podstawą dla tych sądów jest pojawienie się niewielkiej objętościowo publikacji-wspomnienia „W drodze do Żytomierza”, która ukazała się w czasopiśmie „Dniprowa Chwyla” (m. Krzemieńczuk) z 20 listopada 1941 r. Prawie ćwierć wieku Rudyczewowi chciało się donieść do sowieckiej Połtawy choćby okruch prawdy o Symonie Petlurze i wyczerpujących zimowych próbach ukraińskiego wojska zimą 1919 r. Nie ma wątpliwości, że w tę zimę przebywał obok Głównego Atamana wojsk URL, słyszał jego prorocze słowa: „A Ukraina jednak będzie!”. Nieprostymi okazały się dla Iwana Opanasowycza powojenne lata: mimo lat, podważonego zdrowia i przytępionego wzroku, Rudyczew rozpoczyna odnowienie katalogu bibliotecznego, zajmuje się poszukiwaniami wywiezionych skarbów książkowych i archiwalnych w okresie niemieckiej okupacji. Spędzając przy tej pełnej poświęcenia pracy dni, porządkuje swoje prywatne archiwum, pisze wspomnienia autobiograficzne (opisuje dni spędzone w Połtawie, Kazaniu, okupowanym Paryżu), kieruje je do archiwum-biblioteki w Bound Brook (USA). Za jego życia wspomnienia częściowo opublikowano w duchowych wydawnictwach emigracyjnych „Ukraińskim Prawosławnym Słowie” oraz „Ukraińskim Prawosławnym Kalendarzu na 1957 rok” dzięki wsparciu innego znanego połtawianina, metropolity UAKP Mścisława (Stepana Skrypnyka). U schyłku życia znalazł się w wielkiej biedzie — znalazł schronienie w Ukraińsko-gruzińskim domu dla osób starszych w Abondant w pobliżu Paryża. „W przytułku nie jest radośnie, z żywnością ciężko, na dworze zimno, — donosił przez ocean metropolicie UAKP Mścisławowi w liście z 21 grudnia 1956 r. — A wydarzenia światowe ciężkie, choć są nadzieje na wielki zwrot. Czyż dotrwamy?”. W odróżnieniu od Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy Mścisława, Rudyczew nie „dotrwał”. Tak i spoczął w przytułku 28 października 1958 roku, tamże został i pochowany. Mała grupa przyjaciół z Paryża na czele z ks. Wyszniewskim, chórem Mykołajczuka przeprowadzili wtedy ciało zmarłego do miejsca wiecznego spoczynku. Obecnie Paryska Biblioteka im. S. W. Petlury oraz muzeum walk wyzwoleńczych 1917—1920 rr. — to znany naukowo-oświatowy ośrodek ukraińskiej emigracji Europy Zachodniej. Tutaj stale odbywają się wystawy, zebrania, konferencje poświęcone walkom wyzwoleńczym narodu ukraińskiego oraz uczczeniu rycerzy, którzy polegli w nierównej walce o zdobycie niepodległości Ukrainy. Pracownicy tego ośrodka kulturalnego już ponad 90 lat pielęgnują pamięć o naszych rodakach Symonie Petlurze i jego wiernym towarzyszu broni jeszcze ze szkolnych lat, jednym z fundatorów tej instytucji Iwanie Rudyczewie. Przez długi czas sowiecki system totalitarny świadomie przemilczał lub fałszował informacje o osobach, które brały udział w ruchu narodowo-wyzwoleńczym. Dotyczyło to także przedstawicieli ukraińskiej emigracji. Dlatego tysiące imion rodaków do dziś pozostają mało znane lub zdyskredytowane wśród szerokiego ogółu w Ojczyźnie. Historycy, krajoznawcy, przedstawiciele mediów muszą dokładać znacznych wysiłków, aby oczyścić imiona tych dostojników z wieloletniego ideologicznego mułu. Nasza opowieść — o urodzonym na Połtawszczyźnie, aktywnym działaczu Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii (dalej – RUP), fundatorze ukraińskiej biblioteki w Paryżu Iwanie Opanasowyczu RUDYCZEWIE (1881—1958).

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«Święta Ruś» Alaina Besançona

nie większą tajemnicą niż Francja czy Chiny. Ale dlaczego mówi się „święta Ruś”, a nie mówi się „święta Francja”, „święta Niemcy” czy „święte Włochy”? Dlaczego mówi się „wieczna Rosja”? Przecież nie jest ona aż tak dawna, a i bardzo się zmieniła. Dlaczego używa się wyrażenia „niezrozumiała rosyjska dusza”? Dlaczego tę duszę nazywa się „mistyczną”? Dlaczego w rosyjskiej mentalności istnieją dwa pojęcia: „prawda” (prawda) i „istina” (prawda obiektywna)? Kiedy i w jakich okolicznościach „wywoływane” są na afisz historii mitologemy „Moskwa — trzeci Rzym”? Dlaczego Europejczycy rzadko posługują się obiektywną informacją o Rosji, a bardziej kierują się mitami i stereotypami, propagowanymi przez Moskwę, i patrzą na Moskowię-Rosję przez zdeformowany pryzmat? W swoim nowym badaniu historycznym autor stara się obiektywnie znaleźć odpowiedzi na wszystkie pytania. Świadczą o tym również rozdziały książki: „Kłamstwo”, „Rosyjskie prawosławie” oraz „Prawosławne życie”, „Święta Ruś” oraz „Imperium Rosyjskie”, „Słowianofilstwo (Puszkin, Gogol, Dostojewski)”, „Liberalizm”, „Rewolucjoniści”, „Lenin”. Poruszony temat jest szczególnie aktualny w obecnych realiach geopolitycznych — w warunkach rozpętanej przez Rosję wojny hybrydowej przeciwko Ukrainie. Posiadając wiedzę z zakresu historii, filozofii, religii, literatury, Alain Besançon na licznych przykładach przekonująco dowodzi, że wojna hybrydowa Rosji przeciwko światu nigdy się nie kończyła! Emma Babczuk i Taras Marusyk

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

którzy w poszukiwaniu pracy znaleźli się daleko od rodzinnego domu. Lecz wielu z nich zdaje sobie sprawę, że przetrwać w obcojęzycznym środowisku będą mogli tylko wtedy, gdy będą „…trzymać się razem i modlić do Boga”. W greckokatolickiej cerkwi świętego Klemensa, która znajduje się w samym centrum miasta (proboszcz ks. Wasyl Slywoćkyj), zawsze jest tłoczno”. Architektonika tej książki, jej dobrze przemyślana koncepcja, zbudowane są w taki sposób, że jej napięcie gradacyjne stale rośnie, a treść wznosi się na coraz to nowe emocjonalne wyżyny i mam pewność, że kto wejdzie w jej żywioł, już nie będzie mógł z niego wyjść, nie przewróciwszy ostatniej strony. Co więcej: takie książki warto trzymać na swoim biurku przez długi czas, ponieważ każdy powrót do nich daruje jakieś nowe odkrycie. Przynajmniej tak jest u mnie: oto już prawie rok czytam te lub inne miejsca, wyrobiwszy sobie swoistą opcję postrzegania, i za każdym razem odbieram je jakby po raz pierwszy, tak wiele jest tu podtekstów, ukrytych archetypów i wymownych symboli. Ta książka nadaje się do głębokich rozmyślań i uogólnień, bezmiar jej sensu oczarowuje i wstrząsa. Wartościowy jest również sam w sobie faktograficzny materiał biograficzny, dlatego wydanie może być wykorzystane jako podręcznik w szkołach i na uczelniach. Każda prawdziwa książka ma swoją akustykę, aromat i estetyczną energię. „Rzecznicy Prawdy” dlatego tak magnetycznie przyciągają, że są w stanie zniewolić obrazowym słowem, głębokimi sensami, wewnętrzną harmonią, wysoką informacyjnością tekstu, poruszającym poziomem empatii i absolutną wewnętrzną wolnością. To książka, która oświeca i uszlachetnia, wzbogaca i sprawdza patriotyzm. Jest tu i ogień demaskatorskiej inwektywy, i bolesna nostalgia za rodzinnym krajem, i świadectwo skuteczności uczciwego i prawdziwego przed ludźmi i Bogiem słowa. Chce się wierzyć, że życie tej książki, mądrej jak prawda i głębokiej jak źródło, zapowiada się długie i że chętnie będą do niej przybywać ci, dla których prawda pozostaje niezachwianym przewodnikiem na wszystkich życiowych rozdrożach, a miłość do rodzinnej ziemi i szacunek do sąsiadów są wyznacznikami w wysokim kodeksie życia. Las Petrykiwski to człowieka bez książek niemożliwe. „Kto dużo czyta, ten dużo wie” — tak mówią w ludzie. I to prawda. Na zakończenie święta wszyscy chętni mogli zajrzeć do „herbaciarni”, gdzie bibliotekarze częstowali herbatą i smacznymi pierożkami.

Машинний переклад

Złoty blask Pragi. Rzecznicy Prawdy / Autor-opracowujący Zenowija Filipczuk. — Lwów: LA “Piramida”, 2016. — 144 s.

Petro SOROKA Ta książka jest wyjątkowa i szukanie dla niej odpowiedników w naszej literaturze nie jest takie proste, nie jest takie łatwe. Traktuje ona o związkach literacko-artystycznych dwóch sąsiednich narodów — Ukraińców i Czechów, a narodziła się po twórczej delegacji lwowianki Zenowiji Filipczuk, dyrektor Muzeum Ludowego Tarasa Szewczenki, do stolicy Republiki Czeskiej, Pragi. W tej pracy autorka wyszła od biblijnego „Poznacie Prawdę, a Prawda was wyzwoli”, a tytuł zaczerpnęła z wiersza o tym samym tytule autorstwa Spyrydona Czerkasenki, w którym znajdują się takie wersy: Swoje słowa, swój testament W usta im włożyłeś, miły Boże, I rozbrzmiało na cały świat: Święta Prawda zwycięży! W zwięzłej pod względem objętości, lecz treściwej pod względem zawartości przedmowie autorka podkreśla: „Wzajemny szacunek i poczucie godności jednoczą dziś dwa słowiańskie narody. Czesi zawsze byli przychylni Ukraińcom, wszak w ciągu tysiącletnich relacji między nami nie było okrutnych starć czy konfliktów. Znaczy to, że oba narody w swoich duchowych głębiach kierują się prawdziwie wiecznymi prawdami, bo nie na darmo powiedziano: „Poznacie Prawdę, a Prawda was wyzwoli”. Przede wszystkim wyzwoli od wyższości, nieumiarkowania, agresywności — wszystkiego tego, co wykształciło się za kulisami kłamstwa. W tej książce przedstawiono myśli ludzi, którzy służyli Prawdzie, a ich nauka do dziś stoi na straży ludzkości. Ukraiński poeta-prorok Taras Szewczenko oraz czeski filozof i pierwszy prezydent republiki Tomasz Masaryk są rodzonymi synami nie tylko swoich narodów. Ich przeżycia, poglądy i przestrogi pozostają aktualne również dzisiaj”. W imię świętej prawdy i dla przywrócenia dziejowej sprawiedliwości Zenowija Filipczuk z miłością zebrała, co nazywa się, po ziarenku, wszystko to, co wartościowe i znaczące, co stworzyli Ukraińcy na czeskiej ziemi i co poświadcza naszą ścisłą przyjaźń. Książka ma przejrzystą, dobrze przemyślaną strukturę kompozycyjną i składa się z przedmowy, napisanej w językach ukraińskim i czeskim, oraz pięciu rozdziałów, których tytuły mówią same za siebie: „Literacka szewczenkiana międzywojennej Pragi”, „Rzecznicy Prawdy: Taras Szewczenko, Tomasz Masaryk”, „Petro Terpyło, Pyłyp Terpyło 'Goethe i Szewczenko'”, „Wersy, które przeszły przez serce (aforyzmy)”, „Jednoczenie dwóch kultur (z mojego praskiego dziennika)”. Ostatni rozdział również został zaadaptowany w języku czeskim. A ponadto w książce znajduje się wiele fotografii, które istotnie uzupełniają notatki dziennikowe autorki. Ta książka to swoista antologia, która obfituje w głośne i mało znane szerokiemu ogółowi czytelników nazwiska; są tu Ołeksandr Kołessa i Jurij Darahan, Oksana Liaturynśka i Wiktor Cymbał, Mychajło Mychajliw i Ołeksandr Rusow, Pavel Šafařík i Jan Hus, Ján Kollár i Václav Hanka, Sofija Rusowa i Josef Frič, Arkadij Żywotko i Marija Omelczenkowa, Mykoła Szapował oraz Iwan Mirczuk, Jakym Jarema i Dmytro Antonych, Stepan Smal-Stoćkyj i Symon Naріżnyj… Wysoki martyrolog można kontynuować jeszcze długo. Za każdym z tych nazwisk kryją się nie tylko znaczące osiągnięcia twórcze czy naukowe, ważna misja polityczna i działalność społeczna, ale także ciekawy, pełen dramatyzmu los, wysokie kształtowanie się duszy. Oczywiście, ta książka mogłaby rozrosnąć się do grubego foliantu i materiału by nie zabrakło, ale Zenowija Filipczuk dbała przede wszystkim o to, aby była ona czytelna i współbrzmiąca z naszym ulotnym czasem, dlatego niewiarygodnie zagęszczała tekst, ściskała do wybuchowej gęstości, wybierała to, co najistotniejsze, najbardziej wymowne i najbardziej charakterystyczne. Jest tu nieco szersza pod względem objętości rozprawa monograficzna Petra i Pyłypa Terpyłów „Goethe i Szewczenko”, ale odbierana jest ona nie inaczej jak wyjątek, wszystko inne przypomina barwną mozaikę, kolaż, gdzie dominuje jego wysokość aforyzm, maksyma i skrzydlate powiedzenie. Takie wybrane myśli z prac T. G. Masaryka i o Masaryku, takie „wersy, które przeszły przez serce”, gdzie zebrano pouczające sentencje lub po prostu ciekawe wypowiedzi Sofiji Rusowej, Hałyny Żurby, Wasyla Koroliwa-Starego, Petra Deriesza, Augustyna Wołoszyna, Mychajła Pronczenki i E. Kuzmiwnej. Niektóre z nich warte są zacytowania: „Ludzka dusza jest naczyniem na wiarę i potrzebuje być wypełniona swoją właściwą treścią — wiarą”, „kiedy wykonujesz twórczą pracę — wspierasz Boże intencje, Wszechmogący wszędzie ci pomaga. Kiedy zaś niszczysz, nienawidzisz i mścisz się — pomagasz diabłu” (Wasyl Koroliw-Staryj). „Mamy tylko jedno: młodzież! Ją musimy uratować za wszelką cenę przed szkodliwymi wpływami tych starych, patentowanych, czystej krwi galicyjskich patriotów. Tylko w młodych nasza nadzieja i siła, a starych musimy usunąć za wszelką cenę. Nie umiecie — nie walczcie!” (Petro Deriesz). „Lepsza przyszłość narodu zależy od postępu świadomości; tylko jasna świadomość narodowa może w nas wytworzyć kult ideałów, które mogą obronić wielkie masy obywatelstwa” (Augustyn Wołoszyn). W książce znajduje się również niemało wierszy, które nie tylko wnoszą szczególną liryczną nutę do ogólnego tekstu, ale także nadają mu świąteczności, można by rzec, łukowatości, zapewniają jego brzmienie na poziomie wyższych partytur. Są tu poezje Jewhena Małaniuka, Ołeksandra Olesia, Ołeha Olżycza, Hałyny Mazurenko, Ołeksy Stefanowycza, Natalii Liwyćkiej-Chołodnej, Andrija Harasewycza, Iwana Irlawśkiego, Antona Pawliuka, Kosti Wahylewycza, czyli tych twórców, których nieprzychylny los poprowadził z rodzinnej ziemi na obczyznę i którzy znaleźli drugą ojczyznę w sąsiedniej Czechosłowacji. Obecnie owi twórcy znani są jako członkowie Szkoły Praskiej, bez której niemożliwe jest wyobrażenie sobie historii literatury ukraińskiej XX w. Większość z nich odbierana jest jako poeci podręcznikowi, inni, choć nie wchodzą w klasyczny kanon, to dzięki jasnemu talentowi i życiowemu wyczynowi zdobyli głęboki szacunek u współczesnych i pozostają żyć w sercach wdzięcznych potomnych. I, oczywiście, nad całym blokiem poetyckim książki (choć nie tylko nad nim) panuje prorocza i genialna postać Tarasa Szewczenki. Zenowija Filipczuk jakby sprawdza ognistym słowem Kobziarza każdy wers, a nawet słowo w tej książce. Sprawdza pod kątem autentyczności i prawdziwości, czystości brzmienia i piękna wypowiedzi, jak powiedziałby M. Doczyneć, „widzenie pióra”. Trudno powstrzymać się, by nie zacytować choćby kilku niewielkich fragmentów z dziennika autorki, którym kończy się to wydanie i który brzmi jak wysoki liryczny akord. „Wielokrotne wizyty w Pradze zawsze wywołują we mnie szczególne odczucia… Idziesz — i dech zapiera. Żadnego śladu szarości czy samowolnego malowania fasad na reklamowe kolory. Bardzo subtelnie odrestaurowano każdy starodawny budynek, jeśli nawet są nowoczesne wstawki — nie drażnią”. „Naszego śladu w Pradze jest wiele… Skarbnicą ukrainiki na kontynencie europejskim słusznie uważa się Bibliotekę Słowiańską, gdzie mam wielką przyjemność pracować, ilekroć tu przyjeżdżam. Szczególna aura panuje w jej murach. Kiedy przeglądasz starodawne wydania, których dotykały ręce naszych słynnych przodków (wiele książek z autografami), czujesz, z jaką wiarą tworzyli ci sławni mężowie ukraińską sprawę na obczyźnie”. „W Pradze jest wielu ukraińskich pracowników zarobkowych. To nasi współcześni, wydziału pedagogiki i psychologii Liana Jacenko, doktor nauk psychologicznych, profesor Łarysa Kałmykowa, przewodnicząca Towarzystwa Naukowego Oksana Łucyk oraz wielu innych gości, którzy przyszli na to święto. Wydarzenie po raz kolejny udowodniło, że żyć-

Машинний переклад

Książka uczy, jak na świecie żyć

Siła książki jest bezgraniczna. Otwiera ona przed nami nieznane horyzonty, pomaga zrozumieć historię narodu, odkrywa tajemnice przyrody i życia. Książka to mądry przyjaciel, który nie potrafiąc mówić, opowiada o niezwykłych przygodach i podróżach, o otaczającym świecie, o różnych cudach. Olga NAUMENKO, specjalistka wydziału socjalno-humanitarnego uczelni. Z okazji Dnia Pracownika Oświaty oraz Ogólnoukraińskiego Dnia Bibliotek, z inicjatywy biblioteki Perejasławsko-Chmielnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. Skoworody, wydziału pedagogiki i psychologii oraz katedry psychologii i pedagogiki edukacji przedszkolnej, wystartował nowy projekt twórczy „Eko-czytelnia”. Na uniwersyteckim dziedzińcu zebrali się wykładowcy, studenci i pracownicy uczelni na niezwykłym wydarzeniu — „Dniu twórczej inicjatywy w eko-czytelni”. Gości święta witał muzyk Mykyta Fesenko. Dyrektor biblioteki Olha Szkyra zaznaczyła: — Nasza biblioteka jest otwarta dla wszystkich. Staramy się dla każdego czytelnika znaleźć potrzebne mu informacje, prowadzimy różnorodne działania, aby zainteresować czytelników, zaszczepić miłość do książki. Dzisiaj otworzyliśmy nowy projekt twórczy „Eko-czytelnia”. Głównym celem wydarzenia jest zachowanie miłości do książki, rozwijanie zainteresowania czytaniem, nauczenie dbania o książki i ich kochania, wychowywanie poczucia odpowiedzialności za podręczniki, a także zainteresowanie studentów zdobywaniem nowej wiedzy. Studenci specjalności „Edukacja przedszkolna” oraz wykładowcy katedry psychologii i pedagogiki edukacji przedszkolnej Switłana Demianenko, Tamara Andrejewa i Ołena Łytwyszko przygotowali ciekawą, poznawczą ofertę. Odbyła się recytacja wierszy o książkach, odgadywanie zagadek oraz ukraińskich bajek ludowych. Swoimi przemyśleniami na temat roli książki i biblioteki w życiu człowieka podzielił się dziekan wydziału.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ło, że nigdy nie będę wspierać tej struktury politycznej. Dziadka Piotra nie znałem. W 1950 roku jego, szanowanego nie tylko w rodzinnej wsi, ale i na całej Kołomyjszczyźnie gospodarza, wójta za czasów polskich i niemieckich, aresztowano jako „uczestnika nacjonalistycznych band” i w tym samym roku zginął na stacji Czuna w obwodzie irkuckim. „Lepiej śmierć niż niewola”. On, wolny człowiek, prawdopodobnie po prostu udusił się od GUŁagowskiego samowolstwa lub zginął przy próbie ucieczki. To wszystko domysły moich bliskich — prawdy, niestety, nie będziemy znać nigdy. A mama rzeczywiście wróciła jeszcze w 1946 roku. Nie wiem, jak udało jej się dotrzeć na Lwowszczyznę i do Miłoszowic. I wiedząc, że edukacja oraz wiedza to jedyny skarb, którego nie zabiorą nawet najstraszniejsi wrogowie, poszła się uczyć. Władza i za Stalina była skorumpowana — mama wyrobiła sobie czysty paszport — bez wilczego biletu i z pomocą dobrych ludzi wstąpiła na wydział farmaceutyczny Lwowskiego Uniwersytetu Medycznego i jednocześnie pracowała. Mama delikatna, młoda, — kiedy zwróciła się do niej koleżanka z Miłoszowic o to, by ratować jej braci, którzy przebywali w kryjówce gdzieś pod Glinianami, nie powiedziała ani słowa i pojechała tam, udzieliła chłopakom pomocy medycznej, uratowała ich, rzeczywiście wróciła jeszcze w 1946 roku — nie wiem, jak jej się udało. Mój tata — jeden z pierwszych kandydatów nauk w Zachodniej Ukrainie, młody perspektywiczny naukowiec, pracownik Akademii Nauk USRR, w 1950 roku został wydalony z Akademii na zebraniu ogólnym z powodu tego, że nie poinformował, iż jego ojciec stał się „wrogiem ludu”. I nikt nie wstawił się za nim, nawet przyjaciele, z którymi mieszkał w jednym pokoju. Sowietyzacja łamała losy i niszczyła ducha Ukraińców. Tata nie oczekiwał na areszt, a sam zapisał się do pracy na Daleki Wschód. I błądził po wzgórzach Sichote-Aliń — aż do śmierci wodza wszystkich narodów i jeszcze dłużej. Był bardzo utalentowany i bardzo pryncypialny. Wspólnie z Dmytrem Zerowem, — wybitnym botanikiem, akademikiem AN USRR, bratem Mykoły i Mychajła — wybitnych ukraińskich poetów oraz jeszcze innych uczonych obronił język ukraiński w „Ukraińskim czasopiśmie botanicznym”. W latach 70. to czasopismo pozostawało jednym z niewielu ukraińskojęzycznych spośród wszystkich czasopism naukowych na Ukrainie. Rodzice uczyli nas być prawdomównymi, odważnymi wierzącymi oraz patriotami Ukrainy i być wytrwałymi w nauce. Wiedziałem, że nigdy nie zostanę komunistą, nigdy nie będę na Ukrainie rozmawiać po rosyjsku na korzyść nowym „gospodarzom życia”. W wieku dorosłym było nas czworo: trzech braci i siostrzyczka Hala. Wszyscy osiągnęliśmy pewne sukcesy w nauce. Maksymalnie możliwe bez kierowniczej i przewodniej roli kompartii. Petro — kandydat nauk fizyczno-matematycznych, Wasyl — historycznych (obronił się już po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości), Iwan — technicznych, a Hala — biologicznych. Petro był wśród uczniów Ihora Juchnowskiego i twórczo rywalizował z Iwanem Wakarczukiem oraz Jurijem Rudawskim (w niepodległej Ukrainie ci godni mężowie byli rektorami lwowskich uniwersytetów). Petra czekał inny los. Nasze pokolenie też przyniosło największą ofiarę na ołtarz niepodległości Ukrainy. 1 kwietnia 1977 roku w niewyjaśnionych okolicznościach zginął mój najstarszy brat Petro, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, utalentowany poeta i muzyk. Brat Wasyl uczył się na wydziale elektromechanicznym Instytutu Politechnicznego, jednak kochał się w architekturze i historii cerkwi. Stał się jednym z inicjatorów i natchnieniem włączenia ukraińskich drewnianych cerkwi regionu karpackiego Polski i Ukrainy — grupa historycznie cennych unikalnych drewnianych cerkwi, które 21 czerwca 2013 roku na 37. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, która odbywała się w Kambodży, zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest autorem wielu książek o dziedzictwie sakralnym Ukrainy, o ukraińskich cerkwiach Rumunii. Siostra Hala, tak jak tata, została biologiem, pracowała w Karpackim Rezerwacie Biosfery. A w kryzysowych latach 90. wyjechała za „zieloną kartą” do Kanady, gdzie została top-menedżerem jednej z firm farmaceutycznych. Mama bardzo szybko odeszła w zaświaty i mówiła nam: „Wy obowiązkowo będziecie żyć w niepodległej Ukrainie”. My wszyscy przybliżaliśmy ten Dzień. Byliśmy inicjatorami Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Ludowego Ruchu Ukrainy w swoich miejscach pracy, jeździliśmy po Ukrainie i budziliśmy naród do samodzielnego życia. Wszystkie ukraińskie rewolucje XXI wieku były naszymi i naszych dzieci (Sofijka i Orysia). Niepodległość — to nasze największe Święto. Ono jest skropione krwią wielu pokoleń Ukraińców, i obecnie na wschodzie Ukrainy najlepsi synowie i córki odważnie bronią naszą niepodległość w wojnie z odwiecznym wrogiem, północną imperialną Rosją. Tak bardzo chce się, żeby nasze wnuki po prostu i szczęśliwie żyły i rozbudowywały naszą rodzimą UKRAINĘ. Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! Zdjęcie z rodzinnego albumu

Машинний переклад

Niepodległość

Iwan SŁOBODIAN Postrzeganie niepodległości jako swojego największego święta jest bardzo osobiste, dlatego piszę o sobie. Urodziłem się w 1953 roku, już po śmierci strasznego tyrana, który wymordował miliony ludzi, wprowadził ludobójstwo dla dziesiątek narodów, przesiedlał, zabijał, znęcał się. Na Zachodniej Ukrainie powoli niszczono ostatnie wysepki zbrojnego oporu wobec tego nieludzkiego komunistycznego systemu, wojownicy UPA, rozumiejąc beznadziejność zbrojnej walki, mimo to nadal ją prowadzili, wszak „Zdobędziesz państwo ukraińskie albo zginiesz w walce o nie” – to było ich credo i ich sposób życia. Przeważająca większość ludności pogodziła się ze swoim status quo i urządzała życie według radzieckich porządków. Ja tak nie mogłem, gdyż moi pradziadowie Słobodianie, Wenhryniukowie, Komarowie i Pałażyjowie zakładali czytelnie „Proświty” we wsiach Szeparowce i Dedkowce powiatu kołomyjskiego, Dolniany na Rohatynszczyźnie czy Łany na Bóbrczyźnie. Mychajło Słobodian, wójt wsi Szeparowce, miał za zaszczyt zaprosić Iwana Frankę do występu w 1903 roku z utworem programowym „Mojżesz”. Moi dziadkowie wywalczali niepodległość Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) w szeregach Ukraińskiej Armii Halickiej (UAH). W okresie międzywojennym moi dziadkowie i babcie prowadzili patriotyczną pracę wychowawczą, w szczególności mój dziadek ojciec Stefan Komar we wsi Ceniów na Brzeżańszczyźnie stworzył spółkę chłopską, towarzystwo „Proświta”, zbudował młyn, za co podczas „pacyfikacji” w 1930 roku trafił do polskiego więzienia. Będąc za wstawiennictwem metropolity Andrzeja proboszczem wsi Miłoszowice na Pustomytowszczyźnie, poświęcił klasztor na Beregach, założył ochronkę (przedszkole) dla dzieci osieroconych i z biednych rodzin. Siostra żony Jewdokii ojca Stefana, Maria, jak i sama Jewdokia, były wśród organizatorek festynów, wystaw czy wieczorów tematycznych we wsi Miłoszowice. Ich dzieci Wołodymyr, Luba i Lida, wychowane na świadomych Ukraińców i patriotów, przygotowywały się do podjęcia walki o ukraińskie niepodległe państwo poprzez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Również aktywnej proukraińskiej postawy zawsze przestrzegał wójt (sołtys) wsi Szeparowce Petro Słobodian. Swojego syna Mychajłę (mojego ojca) skierował na naukę do gimnazjum w Kołomyi. Młodszy syn Stepan był zdolnym malarzem i, niestety, jego obraz o żarłocznym Stalinie w postaci psa odegrał fatalną rolę. Po wrześniu 1939 roku „wyzwoliciele” znaleźli ten obraz, długo wypytywali, kto jest autorem! I ktoś nie wytrzymał i wydał jeszcze niepełnoletniego chłopca. Długo go bili i męczyli, a potem oddali rodzicom na umieranie. Wypytywali, kto go zmusił to namalować, jednak on nie pociągnął nikogo za sobą do strasznej NKWD-owskiej maszynki do mięsa, a mówił, że idea, zamysł i wykonanie są tylko jego. Stepan powoli umierał i bardzo bał się powrotu Sowietów, mówił: „Nie myliłem się, kiedy malowałem ich jako drapieżne, zachłanne psy”. W 1940 roku represje władzy radzieckiej dotknęły również rodzinę Komarów – aresztowano, a później skazano na śmierć w ramach „Procesu 59” Wołodymyra i Lubę Komarów. Najmłodszą Lidę (moją mamę), ponieważ nikt ze skazanych przeciwko niej nie zeznawał, osobaja trojka (OSO) w trybie pozasądowym skazała na 5 lat więzienia i 5 lat zsyłki. Humanitarna władza radziecka z 59 osób aż 44 skazała na karę śmierci, w tym 22 dziewczyny. Na szczęście Wołodymyra i Luby enkawudziści nie zdążyli rozstrzelać; o strasznej nocy w klasztorze w Berdyczowie, gdzie komuniści zrobili więzienie i przed przyjściem Niemców pospiesznie rozstrzeliwali więźniów, a potem podpalili więzienie, Luba Komar napisała wspomnienia, które ukazały się w książce „Proces 59”. A dalej był udział Luby w UPA jako łączniczki Mykoły Lebedia i właśnie z nim oraz członkiem Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHRW) Myrosławem Prokopem na polecenie UHRW w 1945 roku Luba Komar odeszła na Zachód. Lida Komar ze swoimi koleżankami Natalką Szuchewycz (siostrą Romana Szuchewycza), Lidą Switłyk, Orysią Bezpałko (córką ministra URL) i Halą Stawarską została etapowana do miasta Krasnoturinsk na Uralu, gdzie rąbały las i budowały wielką fabrykę aluminium. O piekle w systemie GUŁAGu mama nie opowiadała, tylko raz o tym, że w baraku, gdzie nocowały i gdzie zawsze było głośno, krzyki, bójki i niecenzuralne słowa, nawet tam u więźniów pospolitych budziło się coś ludzkiego: „Ciszej szma... zapadniczki się modlą”. I cichł wielki barak, i słychać było modlitwę do Boga z ust 5 młodziutkich dziewcząt… Mychajło Słobodian w 1942 roku rozpoczął naukę w Instytucie Politechnicznym (wydział leśnictwa) we Lwowie. Bo uważał, że Ukraina będzie potrzebować rozumnych i profesjonalnych fachowców. Kiedy studenci, wiedząc o zbliżaniu się do Lwowa armii radzieckiej i pamiętając o strasznych represjach, w większości zdecydowali się emigrować na Zachód, Mychajło został, choć też bardzo ryzykował. Ojciec Stefan, wiedząc, że czeka go nieuchronne aresztowanie, zamierzał też emigrować, jednak jego żona Jewdokia (nasza babcia Dozia) powiedziała, że nie pojedzie, bo przecież musi wrócić córka Lida i jak ona będzie żyła sama? Dziadek został i w kwietniu 1945 roku go aresztowali. 60-letni krzepki mężczyzna mężnie przeszedł wszystkie kręgi stalinowskich więzień w Abazie koło Norylska i w 1956 roku wrócił. Pewnego ranka wszedłem do kuchni i zobaczyłem ogromnego brodatego mężczyznę, który leżał na podłodze. Wrócił z zawałem lub udarem i prawie rok przeleżał. Jednak miłość rodziny i jego pragnienie życia przywróciły mu zdrowie. Już wtedy wiedziałem, że nigdy nie będę „Słodką Darusią” (książka Marii Matios o tym, jak dziewczynka, niechcący, za cukierki, wydała ukraińskich partyzantów). Duchownym naszej rodziny był wtedy jeszcze po prostu ojciec Wołodymyr Sterniuk. My, dzieci, wiedzieliśmy, że o tym, co dzieje się w domu, nikomu z obcych ludzi nie mówiliśmy. A w domu u nas codziennie odprawiana była msza święta – przez katakumbowych księży greckokatolickich. Oni wszyscy już spoczęli w Bogu: i czarny jak smoła ojciec Smał, i dobrotliwy pękaty ojciec Łemiszko, i profesor Sterniuk, i jeszcze wielu innych. Ale dla mnie zawsze najważniejszy był mój dziadek ojciec Stefan. Wiedzieliśmy, że rosyjska cerkiew prawosławna stała się filią KGB, i dlatego zrozumieliśmy...

Машинний переклад

Drodzy moi nauczyciele...

Kazymyr JAREMA, nauczyciel-emeryt, przewodniczący Tarnopolskiego oddziału rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Święte i niezapomniane wspomnienia dzieciństwa są dla mnie oparciem i życiodajnym źródłem w dorosłym życiu. Choć niełatwo nam, zwykłym Ukraińcom, żyje się obecnie, to na ojczystej ziemi, w rodzinnej Ukrainie, czujesz się najszczęśliwszy. Rodzice dają nam życie, a nauczyciele uczą je rozumieć, wyprowadzają nas w szeroki, niepoznany świat, w którym nie powinniśmy być widzami, lecz twórcami. W biblijnej przypowieści podaje się, że kiedy Bóg tworzył świat, wziął sobie do pomocy didaskala, co w tłumaczeniu z języka greckiego oznacza „nauczyciela”, obdarzając go talentem, mądrością, dobrocią, cierpliwością. Tak powstał zawód nauczyciela, którego zadaniem jest pomaganie Stwórcy, aby dzieci, niczym promienie, ogrzewały, dobrymi uczynkami radowały, mądrości nauczały, upiększały cnotami sumienia. Właśnie takimi wiecznymi twórcami, siewcami wszystkich ludzkich cnót w dziecięcych duszach byli moi drodzy nauczyciele i ci, którzy obecnie uczą dzieci. W czasie naszego dzieciństwa i młodości nauczyciele byli wywodzącymi się z prostych chłopskich i robotniczych rodzin, przeżyli wielkie głody, represje, wojenne i powojenne niedole, zaznali niedostatku i biedy, nędzy i głodu, strachu przed bolszewickimi prześladowaniami. Ich serca i czyny były przepełnione dobrocią, ludzkością, życzliwością, współczuciem dla skrzywdzonych, biednych, starali się pomóc tym, którzy tego potrzebują. Niezwykle odpowiedzialnie podchodzili do swoich obowiązków nauczycielskich, wykonywania społecznych poleceń. Starali się dać uczniom solidną wiedzę, wychować ich na prawdziwych ludzi. Nie zważając na nędzną pensję, wówczas pedagodzy niemal codziennie prowadzili z uczniami dodatkowe zajęcia, aby każdy uczeń zrozumiał i wykonał zadanie. Nieraz te zajęcia przeciągały się do wieczora, że zaniepokojeni rodzice przychodzili do szkoły. Jeśli ktoś zachorował lub z innych przyczyn został w domu, to wychowawca klasy odwiedzał ucznia, przeprowadzał rozmowę z rodzicami, interesował się, w jakich warunkach żyje dziecko, jakiej pomocy potrzebuje. Na całe życie zapamiętałem, jak mnie, ucznia drugiej klasy, chorego na odrę, odwiedzała moja droga nauczycielka Franka Andrijiwna Myskiw. Ja, jak większość moich wiejskich rówieśników, żyłem w rodzinie, która cierpiała z powodu ciągłych materialnych niedostatków. Ojciec wrócił z wojny ciężko chory, ponad siedem lat przebywał w szpitalach. Bolszewicy w 1950 roku zabrali z domu wszystko: konie, sprzęt, ziemię, ziarno, jeszcze siłą wymagali podpisania pożyczki. Pamiętam, jak miejscowy janczar krzyczał do mamy: „Ty — amerykańska szpieg, ty przeciwko władzy radzieckiej, bo nie chcesz podpisywać pożyczki”. Mama tłumaczyła się, że w kołchozie za rok zarobiła tylko 80 kilogramów pszenicy, jak jej ciężko wykarmić czworo małych dzieci i chorego męża. Ale bolszewiccy aktywiści na to uwagi nie zwracali. A żyło nam się bardzo ciężko. Chleb w te lata w domu był tylko w święta, a tak przebijaliśmy się na plackach z mąki, zmielonej na żarnach, ziemniakach, warzywach z własnego ogrodu. Najciężej było wiosną i przed nowymi zbiorami (czerwiec—lipiec), kiedy w komorze już nie było ziarna, a w piwnicy — ziemniaków. Przebijaliśmy się na wczesnych chwastach, grzybach, resztkach ziarna. U nas w domu w komorze stały żarna i długimi wieczorami sąsiedzi z całej ulicy mielili na nich ziarno na mąkę. Nieraz moi starsi bracia Wołodymyr, Jarosław, Jewhen lub sąsiedzkie dziewczęta mielili na żarnach ziarno i przyśpiewywali: — Nasze żarna dobrze mielą, i dobrze mielą — hej-hej! — Pył idzie wprost pod sufit, i pod sufit — hej-hej! — Żarnami w prawo-wlewo, i w prawo-wlewo — hej-hej! — Żeby jeść się nie chciało, i się nie chciało — hej-hej! Nam pomagała przeżyć ciotka Marynka, ojca rodzona siostra, która miała w domu śrutownik i nam od czasu do czasu przynosiła odpady z kasz — śrutę. Z niej mama raz dziennie gotowała lemieszkę i my choć nie najadaliśmy się do syta, ale głód uśmierzaliśmy. Prawdziwą wybawicielką i żywicielką naszą była krowa, dzięki której przeżywaliśmy. Krowa była głównym bogactwem w chłopskiej rodzinie. Kiedy komuś od koniczyny czy lucerny wzdęło krowę, to ratować ją biegła cała wieś. Pamiętam, jak u Petra Izbiańskiego zdechła krowa, to cała rodzina płakała, jak za nieboszczykiem. A nauczyciele także przyszli na jego podwórko i uspokajali dzieci. Przeważająca większość wiejskich rodzin żyła w niewielkich glinianych chatach-lepiankach, pokrytych słomą, gliną mazanymi klepiskami zamiast podłogi. Właśnie w takiej chacie na ojcowskim łóżku leżałem ja chory i czekałem, aż odra opuści moje ciało. Mnie nikt niczym nie leczył, tak samo jak przy zachorowaniu na grypę czy inne przeziębienia. Dawali pić gorącą herbatę z malin, kaliny, kwiatu lipy, nacierali wódką, czosnkiem, dawali wdychać parę gorących ziemniaków. I tak wyzdrowiałem. Obudziłem się i na wpół senny poczułem dotyk ciepłej, delikatnej dłoni na moim czole. Pomyślałem: czy to sen, czy naprawdę? Otworzyłem oczy — i ze zdziwienia oraz wzruszenia najpierw odebrało mi mowę. Nade mną pochyliła się i położyła rękę na moim czole ulubiona nauczycielka — Franka Andrijiwna Myskiw, którą my wszyscy klasą polubiliśmy od pierwszych dni nauki za jej dobroć, wrażliwość na każdego z nas, próby zachęcenia do nauki słowami: „Ty, Petrusiu, jesteś mądrym chłopcem, u ciebie wszystko wyjdzie, ty obowiązkowo osiągniesz swój cel”. Ona jakby nie widziała w nas negatywnego, a tylko pozytywne. My całą klasą witaliśmy ją przed lekcjami, odprowadzaliśmy po zajęciach, pomagaliśmy nieść torbę i rzeczy. Byłem bardzo zdziwiony jej przyjściem do mojej biednej chaty i było mi wstyd przed nią za skromność i biedę: stare łóżko, drewniana popękana skrzynia, która przeżyła dwie wojny światowe i ewakuacje, trzy ławki i trochę garnków oraz doniczek w kuchni. Franka Andrijiwna podbudowała mnie: „Kazymyrze, nie martw się, ty obowiązkowo wkrótce wyzdrowiejesz, nabierzesz sił i pójdziesz do szkoły. A ja ci pomogę nadrobić opuszczony materiał. Ty jesteś zdolnym chłopcem, masz talent do matematyki, muzyki, czytasz dużo książek. Ty obowiązkowo się wykształcisz, zdobędziesz dobry zawód, poprawisz warunki swojego życia i pomożesz swoim rodzicom”. kam”. Podziękowałem i zapewniłem, że będę starał się spełniać jej życzenia. Ale już pod koniec pierwszej kwarty Franka Andrijiwna przeniosła się do pracy w swojej rodzinnej wsi Konopliwka, która znajduje się koło miasta Mikulińce. Odprowadzaliśmy ją za wieś, żegnając się płakaliśmy, dziewczęta nawet całowały wóz. W mojej pamięci na całe życie zachował się obraz tej nauczycielki. Moją pierwszą nauczycielką była Marija Iwaniwna Koszyk (Szamraj) rodem z Umania, która była surowsza i bardziej wymagająca, a jej mąż był „uczastkowym” (dzielnicowym milicjantem), i dlatego się jej baliśmy. Ale ona również nas kochała. W chłodną zimową porę uczyliśmy się w klasie, w której w ogóle nie było podłogi. Mały piecyk w klasie nie nagrzewał pomieszczenia. Więc Marija Iwaniwna rano prawie każdemu pierwszoklasiście rozcierała ręce, nogi, chuchała na nie, zmuszała uczniów kilka razy podczas lekcji do wykonywania ćwiczeń fizycznych. Niezapomniane wspomnienia pozostawiły w moim sercu nauczycielka języka ukraińskiego Stanisława Petriwna Budzaniwska, mój wychowawca, która uczyła kochać ojczysty język, ojczystą Ukrainę; dyrektor szkoły Bohdan Mychajłowycz Budzaniwski, który zaszczepił we mnie zainteresowanie historią, przeszłością, co przyczyniło się do tego, że zostałem historykiem. Nisko chylę głowę przed pamięcią nauczycieli 8-letniej szkoły w Josypiwce: Ołeksandrą Iwaniwną Słobodianyk, Mariją Tychoniwną Kramar, Adamem Josypowyczem Kramarem, Nataliją Serhijiwną Bajdaczenko, Wołodymyrem Wasylowyczem Kusznirukiem, Iryną Adolfiwną Kuszniruk, Hanną Hnatiwną Domińską, Mariją Jewheniwną Mandzij, Lidą Myroniwną Błażą, którzy swoją oddanością zawodowi nauczyciela dali mi solidną wiedzę, przygotowali do życia. Nisko chylę głowę przed pedagogami średniej szkoły w Nastasiwie, którzy mnie uczyli, przed wykładowcami Czortkowskiego Studium Pedagogicznego i Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, którzy po ojcowsku odnosili się do nas, studentów, sprawiedliwie oceniali naszą wiedzę, rozumieli nasze życiowe trudności i zawsze szli studentowi na rękę, nie wymagali żadnych łapówek i wynagrodzeń. Nawet bukietów kwiatów na egzaminach nie zawsze można było dawać. Ówczesna nauka w technikach i uczelniach wyższych, bezinteresowny stosunek wykładowców do wykonywania swoich obowiązków nie da się porównać z dzisiejszym, gdzie nierzadko na pierwszym miejscu jest materialne zainteresowanie poszczególnych wykładowców. Jeszcze raz gratuluję pedagogom z okazji ich święta zawodowego — Dnia Nauczyciela, życzę dużo zdrowia, szczęścia, sukcesów w pracy, szacunku od kolegów z pracy, rodziców i uczniów. Serdecznie gratuluję wszystkim nauczycielom, którzy pracują obecnie, a także nauczycielom-emerytom z okazji Dnia Nauczyciela. Przecież wy wszyscy, ucząc uczniów, wykonujecie także ogromną pracę oświatową, byliście założycielami „Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki” na początku lat 90. XX w. i teraz pracujecie na niwie oświatowej. Dlaczego dorośli często wspominają ten szczególny czas: szkołę, swoich nauczycieli, kolegów z klasy? Prawdopodobnie dlatego, że z perspektywy przeżytych lat dzieciństwo i młodość, lata szkolne wydają się najmilszymi. A może dlatego, że do krainy dzieciństwa nie ma powrotu. I tylko we snach czy wspomnieniach można na nowo przeżyć uczucia, które tak poruszały kiedyś, a teraz wydają się naiwne, do bólu proste, ale poruszają serce i duszę. Uczniowie Czortkowskiego Studium Pedagogicznego w 1966 r. Od lewej do prawej: Bezkorowajnyj J., Libernyj S., Jarema K., Hrynczyszyn J., Łobunec W. Spotkanie absolwentów Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. w Nastasiwie 1964 r. po 50 latach. Od lewej do prawej: Ficzak J., Łysyj B., Dudjak S., Małeńkyj J., Jarema K., Sas J., Ostrowśkyj W.

Машинний переклад

Ołena BONDARENKO:

* * * Rozwijają się skrzydła drzew przedświtu ku zorzy, Pierwszy oddech pól o świcie obejmuje pszczołę... Witaj, rodzinna drogo w prostym wzorze kół, Twoja ciepła rzeka obejmuje znów mnie. Twoja ciepła rzeka w błękitnych wysepkach rdestu, Ciemne zarośla tarniny po obu stronach twoich brzegów... Powrócić tutaj, gdzie na wietrze płynie ostnica, Gdzie na promieniu słonecznika kwitnie szczęśliwa pszczoła. Powrócić tutaj, i przeżyć, jak oddech, życie, I zostać na wieki w żyznej glebie tej... Ptaszku serca mojego, rozwijają się skrzydła drzew, Poruszyła się droga, niby we mgle rzeka. 1980 * * * Rok minął — czy pół życia minęło? Dni gościły i odeszły. Widzisz, oto i lato przeleciało, Lipy na wierzchołek podrosły. A na tych wierzchołkach — po gniazdku, Wyrosło w każdym ptaszę... Gdzie by tu znaleźć taką uzdę, Żeby z ciepła nie rwała się dusza? Szczypta dni, a tam i jesiennieje, Jary jeżyna zaplecie, I nad całym światem zasinieje Niebo, niby przez szkiełko złote. A pod niebem — ścieżka do studzienki, Trochę dłuższa ścieżka — na groby, I wiejskiego ubogiego sklepiku Chleb powszedni, sól i zapałki. 2010 * * * I. Nyzowemu Przyczajenie i suszy, i wody, Powoli siwe w ciemne wycieka, Stoją w pierwszym szronie sady, I liście sucho pięści zaciskają. To poranek jesieni. To ci, których kochałeś, Wracają w sny twoje i pamięć. To rodzinny świat kalin i jarzębin, Jak późne liście, duszę twoją pali. To tutaj, w naszych wietrznych miastach, Nocne jesienne wsie zostawiły Taki smutny posmak na ustach — Niby późny owoc, słodki owoc dzikiej róży... 1983 * * * D. B. Ten rok zaczął się lipcem, A Rzeka Stała i świeciła się w lipach. Tak, niby świec łagodna ręka Zapalała brzegiem i dołem. Chodziły dni płytkim powolnym kołem. Wysoką bramę Złotych Wrót Suchy miodowy upał opływał, I cicha radość serce oplotła, Niby w nim gołąb osiadł. Tobą znów mój wzrok się rozweselił, I wzrok mój tobą się stał, I niebo Tobą się stało, I Rzeka — tobą. Niech nikt twoich niebieskich lat Nie zdoła ani słowem zamącić, Niech nikt nie zdoła zasmucić Twojego oblicza, rzeko moja, Moje ty niebo. Paproci kwiat — moja dłoń w twojej dłoni. 1992 * * * Córeczce Leć, gołąbeczku, leć, Leć, mój klonowy listeczku, Biegnij, mój wesoły strumyczku, Rośnij, moja różo, rośnij. Leć, gołąbeczku, tam, Gdzie moje serce tak chce, Gdzie liście klonowe trzepoczą Nad taflą płytkiej wody. Leć, gołąbeczku, na kraj, Gdzie pole i niebo zlały się, W ciepłe kraje zbierają się liście, I duszom przywiduje się raj. Leć, gołąbeczku, i już Prędzej do domu wracaj... A ten, kto na wieki odleciał — Niech go Bóg strzeże. 2014 * * * Ten dziedziniec — nie dziedziniec. I chata — już nie chata. W zaroślach ogrodu — królestwo owadów. Ta łoboda, ciężka i kudłata, kołysze się w dawnym oknie. Dawno już, dawno nie ma nikogo Ani na tym dziedzińcu, ani w chacie, ani w ogrodzie. Chyba westchnie studzienka przypadkowo, zanurzona po brwi w łobodzie. Jak szybko wszystko do zniknięcia przywyka! Ani ścieżki, ani dróżki do bramy... Na piwnicy klapa zamyka Jakieś wejście. W jakiś inny świat. W jaki? A może, w ten, gdzie niby wczoraj Kwitło po słońcu w niebie i na wodzie, Gdzie ręczniki — na czerwono i czarno, I gdzie rodzice — żywi i młodzi? Gdzie słoneczniki pyszniły się nad płotami W rozłożystych nimbach, jak wiejscy święci, I jeszcze nikogo z nas nie krzyżowali Na żadnym, na żadnym krzyżu?! ...jedyna pajęczynka zasnuje się, Zawinie się w wilgotnych gałęziach, I niby ktoś cichutko zaśmieje się, Kogo dawno nie ma na ziemi... 2006 * * * Iwanowi Nyzowemu I jak tu, powiedz, bez ciebie żyć? Bez ciebie? Żyć? Ale — żyjemy. Niby w cichym niebie gonimy Jesienne chmury polem niedożętym. Samotnie tutaj, nie w domu. Ale tam, W mieście rodzinnym, teraz nie naszym, Gdzie ty sam jeden, jak ptaszek pod okapem, — Zapewne, najstraszniejsza samotność. Tam dzień i noc nurtuje wichura, I lód pokrył ulice zimne, A my tam i dostać się nie możemy,

Машинний переклад

Żale żałośniejsze po nocach

Do miasta, co woła z otchłani, Gdzie i po śmierci dzisiaj ty — nie swój… Płaczę, Iwasiu, i co tchu przewracam dni, Żeby czas minął i stało się — po wojnie, I świat powstał w złocie i błękicie, Żeby wyrwy zaplotła nowa trawa, I rodzimy step poczuł, że ożywa, I nasze słowiki niesamowite Chwaliły Boga na twoje słowa. 2016 * * * Usycha klon. Jedno jego skrzydło Jest jeszcze tam, gdzie ptactwo i kudłate chmury. A zamiast drugiego — tylko szkielet, Niepogodami, jak ospą, zbity. Usycha ród. Starzy gospodarze Pokonczyli całą swoją robotę, Nagościli się i poszli “do domu” — Pod niebieskie pomalowane krzyże. Została tylko ich niemłoda córka Kurczęta karmi, wodę z jaru nosi, I w wiejskim zaniedbanym sklepiku Bierze od czasu do czasu konserwy dla kota. A wcześnie rano za sztachetami płotu Wydaje jej się, jakby ojciec i matka Szli z targu i cicho gwarzyli. Wtedy ona lekko wącha dłoń, Z dłoni pachnie kogucik targowy. 2015 Listy do Saszy Pawłenki List z półdrogi Z półdrogi trzymam puste powietrze w dłoniach zmarzniętych, Śpiew drogi przeciągły, i przestrzeni przeciąg w polach bezimiennych, Tylko wiatr naprzeciw raz po raz włącza topolę sygnalną, Na ramiona nieznajomego chłopca, w zimnym autobusie zasypiam, On siedzi nieruchomo, niewygodnie, ramię mu całkiem drętwieje, On się o mnie, biedaczysko, chłopięcym swoim serduszkiem troszczy, On mi współczuje, niezdarnej uciekinierce w sen ratowniczy, W zimnym autobusie, gdzie tylko przeciąg lata północny, Gdzie boję się podnieść czoło z cudzego chudego ramionka — O pustym powietrzu w dłoniach nie warto czytać z twarzy... List z domu Jak się jechało, pytasz? A jak — w tym wagonie Ja szeptem układałam całą noc tobie list. Że nieszczęścia — nieodwracalne, Że rany — niezagojone, I samo życie — marność, zgryzota i marność nad marnościami. Że myślałam, pytasz? A uspokajałam duszę, Rozmazywałam farbę rozciekłą po oczach, Bo wszystkie smutki — większe, Wszystkie trwogi — silniejsze I wszystkie żale żałośniejsze zazwyczaj po nocach. A jeszcze ja rozmyślałam, Dziwna samotna kobieta, Pod senne mruczenie sąsiadów w przedziale — Że wszędzie ja — w drodze, I wszędzie ja — obca, I los kogo kocha — to czubi, to skubie... Czy jest dziwniejsze dziwactwo — W własnoręczne pułapki Wepchnąć się niechybnie, dopaść, dobrnąć?.. Nie daj mi przepaść, Nie daj mi przepaść Między rodzimą marnością, Zgryzotą i marnością nad marnościami... List na pierwszy śnieg Złotej jesiennej nocy Cichy dzwon śnieżny zadzwonił. Bracie-śniegu, nakryj moje oczy, Żeby one nie tęskniły za nim. Przedmieście, zaorane łąki, I słodki od słoneczników dym... Bracie-śniegu, spowij moje ręce, Żeby one nie tęskniły za nim. I gwiazdy w to zadymione szkiełko Widzą świat nasz prostym i niezłym... Bracie-śniegu, utul moje serce, Żeby ono nie tęskniło za nim. 1988—2017 * * * Rozwijają się skrzydła świtowych drzew do zorzy, Pierwszy oddech pól o świcie obejmuje pszczołę... Witaj, rodzima drogo w prostym Twoja ciepła rzeka obejmuje znowu mnie. Twoja ciepła rzeka w błękitnych wysepkach rdestu, Ciemne chaszcze cierniowe po obu stronach twoich brzegów... Powrócić tutaj, gdzie na wietrze płynie ostnica, Gdzie na promieniu słonecznika kwitnie szczęśliwa pszczoła. Powrócić tutaj, i przeżyć, jak oddech, życie, I zostać na wieki w żyznej glebie tej... Ptaszku serca mojego, rozwijają się skrzydła drzew, Poruszyła się droga, niby w mgle rzeka. 1992 Na stokach Zórz głogu, Błyski osik, I wosk brzóz, I dębu miedź ciężka... W wybojach, zapadlinach, jarach Stoi powietrze niebieskimi słupami, I głos ptaka głosowi ptaka Odbrzmiewa na dnie niebieskich wież. Echo, echo-o-o-o! Lisico ognista, Po gliniastych sypkich, rudych dąbrowach My lecimy, I kłuje policzki cierń, I gorzknieje w gardle Dym cudzych ogni. My lecimy w rozpaczy wolności — Na wylot wiatr serce przebił. 2011 Po glinę W węzełku pół chleba i cebula, Zgęstniała mgła w butelce z mlekiem, Cienki sierp nad orką miga — Chodźcie po glinę, tato, chłodkiem. Stepy sobie sterty ponapinały, Jak z miedzi stały za lato drogi… Patrzcie, tato — hen za Halanami Jesienne oczy mrużą susły. Coś niby idzie suchymi łodygami kukurydzy, Coś niby idzie i oddycha w mgle… Jak pachnie, tato, w świecie przedzimiem, Aż prosto w serce dreszcze weszły. A tam, za wybojem, smutne krzyże powstały, I na krzyżach — krzyżowane ręczniki… Już pół wsi zasnęło pod krzyżami, I pół wsi poszło na kopalnie. A my na święto wymażemy chatę — I zręcznaż glina, biała i puszysta! Wstawajcie, tato, i chodźmy, tato! — Ja rad bym, córciu — glina nie puszcza. 1980

Машинний переклад

«Kozacka krew pulsuje i huczy»

Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Wszystko, co we mnie dobre — od babci Sierota przy żyjących rodzicach: „Niepotrzebni mi rodzice-pijacy” — gorzko wyznał Dmytro Szyszkin. Chłopak, urodzony we wsi Samijiwka na Zaporożu, wychowywał się w szkole z internatem dla dzieci z problemami mowy. A co najważniejsze — babcia Nina rozgrzewała duszę dziecka. Powiedział: „Wszystko, co we mnie dobre — od niej”. Dmytro uczył się na spawacza, ale nie dokończył nauki. Pobierał nauki wojskowe na poligonie pod Lwowem, jest wdzięczny nauczycielowi o pseudonimie „Zachar”, który nauczył go obsługiwać i strzelać z armaty „Rapira”, broni precyzyjnej niczym snajperska. Podszedł do nas rehabilitant Ołeksij Tawołżanśkyj. Wita się. Dmytro wyciąga do niego lewą rękę, a doktor: „Dlaczego podajesz mi lewą, bo łatwiej? Przecież mówiłem ci — prawą, prawą podawaj!”. W lutym tego roku wroga mina dopadła Dmytra pod Awdijiwką. Został ranny w głowę. Operacja za operacją. Funkcje kierownicze mózgu zostały przywrócone, ale wciąż są problemy z prawą stroną ciała, oto dlaczego lekarz-rehabilitant zmusza go do aktywniejszego poruszania prawą ręką. Starszy marynarz Wiktor Łucyk — Kocham technikę, zwłaszcza rolniczą. Lubię ją naprawiać. Coś podreperowałem, zaczęło działać — i radość! A na wojnie radości mało. …Z 21-letnim Wiktorem Łucykiem poznałam się w sali nr 9 neurochirurgii Kijowskiego Szpitala Wojskowego trzeciego dnia po ciężkiej operacji. Lekarze mówią, że operacja przebiegła pomyślnie. Głowa nie boli, ale lekarze nakazali: zapomnij o armii. Tak też będzie. Wiktor będzie naprawiał w swoim Nowokrasnym, w obwodzie mikołajowskim, sprzęt rolniczy. A na froncie został bronić ojczystej ziemi jego brat Iwan. Niech Bóg go strzeże. Potrzebny nowy Statut wojskowy Młodszy sierżant 11 batalionu „Kijowska Ruś” Serhij Hermanczuk ma małą córeczkę Oksanę. I kiedy podarowałam mu książeczkę dla córki, podpisaną przez autorkę, pisarkę Nadię Kyrjan, tata bardzo się wzruszył. Ucieszył się, że do wierszy kompozytorka Tetiana Dyman napisała muzykę i w książeczce są nuty. Bardzo chce, aby dziecko uczyło się muzyki. Ta książeczka ożywiła naszą rozmowę. Serhij w Kijowskim szpitalu jest od 20 sierpnia tego roku. W siódmej sali oddziału chirurgii ropnej. Zdrowie powoli wraca po obrażeniach minowo-wybuchowych, które miały miejsce 27 czerwca 2016 roku. Ale nie o wojnie, a o pokoju chce mówić Serhij Hermanczuk z Białej Cerkwi. Martwi się wojownik, że na broń, a nie na komfortowe pokojowe życie musi ukraiństwo wydawać szalone pieniądze… Problemy wojskowe go niepokoją. Trzeba w Armii poprawiać wyżywienie, jakość środków ochrony. A co najważniejsze — już dawno warto przeredagować Statut wojskowy. Przecież obecny — to stary sowiecki dokument, przetłumaczony z rosyjskiego na ukraiński z nieznacznymi zmianami. A nam potrzeba nowoczesnego Statutu, wzorowanego na NATO. Odważny kozak z Czerkasów Chude, młode chłopaczysko — i zamiast jednej nogi kula. To 20-letni Jarosław Czaban z Czerkasów, młodszy sierżant pierwszego batalionu szturmowego 92 oddzielnej brygady zmechanizowanej, a do tego — dowódca armaty. Po szkole poszedł do liceum budowlanego. Lecz zamiast budować, przyszło mu wojować. Ponieważ zna technikę, rozumie ją, a do tego jest dobrym organizatorem, został dowódcą. Wspomina Marjinkę, Krasnohoriwkę: „Porządnie obrywał tam wróg od naszych chłopaków”. Małomówny. Sąsiedzi z sali podpowiadają: „Pokaż medal!”. Jarosław wyciąga odznaczenie. Jest na nim napisane — „Medal za odwagę”. Obrażenia Jarosława są ciężkie. Leczenie będzie długie. Jest wdzięczny swoim pierwszym ratownikom ze szpitala rejonowego w Kurachowem. Już miesiąc intensywnie leczy się w Kijowie. Niepokoi pamięć. Trudno się skoncentrować. Poważne problemy z lewą nogą. Ale lekarze mówią, że nowoczesna medycyna i młody organizm kozaka Czabana zwyciężą. Z głosu Mykoły Hohola Niespodziewanie w padole niepokojów i bólu rozmowa powróciła do życiodajnej sztuki… — Znalazłem 9 melodii ukraińskich pieśni ludowych, zapisanych z głosu Mykoły Hohola! Tak mnie zachwyciły, że napisałem z tego materiału „Suitę” i „Fantazję” na chór mieszany, solistów i orkiestrę. Te moje utwory wykonywano w Nieżynie na konferencji z okazji 200-lecia naszego Geniusza. Słucham żołnierza-ochotnika oddzielnej grupy mobilnej ds. naprawy sprzętu wojskowego Wadyma Polanśkiego — i nie mogę uwierzyć! Przede mną utalentowany z natury technik i jednocześnie odkrywca Hohola-etnografa! Ukończywszy w 1993 roku Kijowską Akademię Muzyczną, pracował jako dyrygent, w tym także Narodowej kapeli bandurzystów Kijowskiego Uniwersytetu Muzycznego im. Bohomolca. Potem uczył się i jednocześnie wykładał nauki muzyczne na Uniwersytecie w Nieżynie. Ukończył tam aspiranturę. Został historykiem sztuki. A obronić się jeszcze nie zdążył. Wojna przeszkodziła. …Po neurochirurgii, gdzie Wadym przeszedł skomplikowane operacje, dochodzi do zdrowia w chirurgii ropnej. Ostatecznie wyzdrowieć i nabrać sił pomaga żona Nataloczka, która obecnie wykłada choreografię i muzykę w Nieżyńskim liceum dla uzdolnionej młodzieży wiejskiej obwodu czernihowskiego. Tutaj uczy się 200 utalentowanych dzieci ziemi siewierskiej — krainy, gdzie niegdyś zaczynała się Ruś Kijowska! Kierowca, strzelec, granatnikowy Smukły, wyprostowany, wysportowany. W obojczyk wstawiono metalową płytkę. Wierzy, że z czasem ręka zacznie działać, ale kierowcą na froncie już nie będzie mógł być. Lecz 39-letni żołnierz 56 brygady 21 batalionu piechoty zmotoryzowanej Serhij Nesterenko z obwodu połtawskiego — to nie tylko kierowca. On jest jeszcze strzelcem i granatnikowym. Uniwersał. Jest pewien, że te jego umiejętności jeszcze przydadzą się na froncie. Dlatego utrzymuje formę. Jest na wojnie od wiosny 2015 roku. Razem z nim z rejonu kobielackiego obwodu połtawskiego aż 15 chłopaków stoi na pierwszej linii! Piecze Serhija śmierć rodaka Bohdana. Żołnierz Nesterenko ma uwagi i żądanie wobec władzy: dać frontowi więcej solidnego, nowoczesnego sprzętu bojowego. Będziemy mieli mniej ofiar. Oto nasz Bohater! Wołczańsk — współczesne miasteczko w obwodzie charkowskim, blisko rosyjskiej granicy, chociaż historycznie żadna to granica, bo sąsiedni Biełgorod, jak i Kursk, i Woroneż z przyległymi ziemiami — to nasze kraje, zagarnięte w niedobrym czasie przez agresywnego północnego sąsiada. …Więc wchodzę do znajomego w czwartej sali traumatologii, a on do mnie: oto nasz Bohater! I wskazują na chłopaka, który leży w stanie drzemki, bo jest tuż po operacji. Wałerij Daniuk z Wołczańska! Ochotnik, szeregowy 92 brygady. Na froncie od początku 2017 roku. Koledzy z sali donoszą: ma tylko 20 lat. I opowiadają o wyczynie młodego Bohatera: 25 separów wdarło się do sąsiedniego okopu. Siedmiu naszych zabili, jednego chłopaka wzięli do niewoli… Ale Wałerij nie stracił rezonu. Na wezwanie Daniuka siedmiu najodważniejszych poszło z pomocą swoim, którzy wpadli w tarapaty, zniszczyli z 25 napastników szesnastu separów. Reszta — uciekła! Tak młody bohater uratował niemało żyć swoich towarzyszy broni. …Pół roku walk. 20 lipca w Krasnohoriwce wróg zaczął ostrzeliwać nasze pozycje pociskami czołgowymi. Jeden trafił w ziemiankę, gdzie był Wałerij… Szpitale w Kurachowem, w Dnieprze, wreszcie — Kijów. Lekarze porządnie się napracowali, ratując chłopakowi ręce, nogi… Po kilku dniach dzwonię do młodego bohatera, aby dowiedzieć się, jak on, gdzie? I słyszę: „Jestem już na rehabilitacji w Irpieniu”. Lubomyr Dopiero co przywieźli go z reanimacji do dziesiątej sali neurochirurgii. Na głowie białe opatrunki. To już druga operacja. Słaby, ale do rozmowy chętny. Nazywa się Lubomyr, poszedł na front, aby poskromić wroga. Od początku roku żołnierz-artylerzysta 44 brygady Lubomyr Semeniuk walczył w wielu gorących punktach frontu. Przyszła niespodziewana bieda. I oto jest w szpitalu. Przeżywają za Lubomyra towarzysze broni. Przeżywa rodzina. Lubomyr jest z miasta Łanowce na Tarnopolszczyźnie. Mamie trudno, z powodu choroby, jeździć do syna. Życzmy synowi Lubomyrowi szybkiego powrotu do zdrowia i uścisków ukochanej mamusi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Wysoki brzeg Olesi Omelczenko

Mykoła MYKOŁAENKO, członek NSPU, Dniepr Jej utwory drukowano w wielu zbiorach zbiorowych, niemal we wszystkich czasopismach republikańskich, jej twórczość, jak i wielu naddnieprzańskich literatów, zaczęto studiować na uczelniach regionu, utwory wchodziły do podręczników i chrestomatii z języka i literatury ukraińskiej, pojawiały się w Internecie. Pracę nauczycielską Olesia łączyła z pisarską. Jej pisarstwo wyznaczone jest wysokim brzegiem kunsztu na potężnej rzece literatury ukraińskiej. Jej ostatnia książka — historyczno-filozoficzno-fantastyczna powieść-esej w wierszach o rodzinnych stronach „Dywohraj” — właśnie ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Lira”. Ta pisarka, która pisze zarówno dla dorosłego, jak i dla małego czytelnika, pracuje owocnie i za każdym razem zadziwia nowymi odkryciami literackimi. W pewnym szczęśliwym momencie wpadły mi w ręce dwie przedostatnie książki wiejskiej nauczycielki: utwory dramatyczne w wierszach „Myt i wicznist” („Chwila i wieczność”) oraz zbiór liryki obywatelskiej „Wysoki brzeg”, której poetyckie wersy ciepłym źródełkiem przelały się do mojego serca — metaforyczne, liryczne, pełne głębokiego sensu społecznego i treści filozoficznej. Bogaty język poświadczał mądrą lingwistyczną edukację poetki. A prostota języka obrazowego pisarki (tutaj zwracam się tylko do poezji, a na całą jej twórczość, myślę, zwróci uwagę katedra literatury ukraińskiej Dnieprzańskiego Uniwersytetu Narodowego im. Olesia Honczara) świadczy o tym, że pani Olesia wzięła do serca doświadczenie kolegów i klasyków: im prostszy język, tym jest on bardziej elegancki i głębszy. Nawiasem mówiąc, ilustracje do „Wysokiego brzegu” wykonała sama autorka. Ale coż znajduje się w zbiorach poetyckich z wysokiego brzegu utalentowanej, znanej poetki? Są w nich i „pieśń wiatru szeptliwa”, i „prawda błądzi w sprzecznościach”, i „dusza siebie w harmonii szuka”, i „nikt nie ma sprawy do nikogo”, i „odkrycie siebie — bolesne i dziwne”, i „szczęścia chwila cierpliwego życia” oraz sam sens życia: „z miłości wyjść i w miłości żyć”. Wszystko jest logiczne: autorce ciasno w sobie, dusza cichego spokoju nie uznaje, wszak poetka wykuwa w sobie Bezmiar i pojmowanie wieczności. I w tym procesie twórczym jest bardzo boleśnie: „szukać i nie znaleźć”, a jeszcze boleśniej — „znaleźć i zgubić”. Życie jest skomplikowane: problemy społeczne. Natura — „niczym kwiat na mrozie”. „Milczy trawa i wyją dzikie zwierzęta”. Stąpają ludzie w „kłującą krzątaninę”. Dusza poetki w napięciu. „Na dłoni lasu” poetka widzi, jak słońce złoci rodzimą ziemię. Ukraina — sens życia Olesi Omelczenko. W takiej sytuacji wsłuchuje się w serce: co ono „powie, to ręka i napisze”. Krótko i jasno: serce oddane rodzimemu narodowi. Poetka określa siebie: jestem „zwykłym kwiatem polnym”. Ale spójrzmy uważnie: do poezji przyszła prawdziwa róża pod jasnym słońcem. Bez człowieka poezji nie ma. Do wody zbiegły się „wierzby młode i kędzierzawe”, pływają łabędzie. Ale wszystko to ożywa tylko wtedy, gdy przychodzą tu rybacy. Ludzie. Kiedy mała dziewczynka „na wyścigi ze słońcem” Ołena O’LIR Czy ścieżkami wiejskimi, czy demonicznymi labiryntami miast podąża odważna bohaterka tej książki poetyckiej — wszędzie i zawsze szuka ona boskiego światła, które prowadzi ją nicią Ariadny, prowadzi w tym świecie doczesnym „do Ojczyzny, ziemskiej i niebieskiej”. Ta, która przemawia do nas tymi światłonośnymi wersami poetyckimi, poskramia strachy i uczy się darować ukochanej osobie szczęście — i pielęgnowana obopólnie miłość „jaśnieje diamentem”, tym skarbem bezcennym, który Nie pociemnieje w życiowych wędrówkach, Nie zniszczy się na długim żywocie. Dzielić dni razem z ukochanym, dzielić się bezmiarem radości i kroplami smutku i, w końcu, podzielić, niczym niebiosa, przyszłość — taka jest droga prawdziwego małżeństwa, poetycko określona przez Nadię Hawryluk. Dzielić — a jednocześnie być jednością — w miłości, w zaufaniu i w wierze. biegnie po falach. Ludzki duch, jej Wiara i Marzenie, w jedno zebrane, — to nieogarniony „wulkan myślenia”: Człowiek — święty! Ale gdzieś już huczy „zraniona ziemia”, i „nieludzie z duszą węża zabijają nienarodzone dziecię”, „Jęczy życie zakrwawione w ranach szarpanych”. Ożył „ślad śmierci”. Jak zatrzymać to szaleństwo?! Nie ma przecież „niczego lepszego od pokoju!” Ktoś staje się bohaterem, a ktoś — zdrajcą. Ktoś zginie, „komuś w ogniu cierpieć”. A ktoś i zarabia na ruinie i krzywdzie. Świat złośliwie pękł. Zbolałe serce poetki wyje z ciągłego bólu. Ale „życie pielęgnuje skrzydła” dla nowych „lotów”. Z wysokiego brzegu twórczości poetka widzi dalekie horyzonty świata. „Dniepr turbinami huczy”. „Nie zatrzymać tęczowych kwitnień, jak nie zatrzymać kiełkowania” zboża. I wszystko po to, aby ludzie mogli żyć w pokoju, „chronić ziemię od nieszczęść”, błogosławić Rodzinną Ziemię „na trud i dobro”. Człowiek — pisze Olesia Omelczenko — to „mała komórka”, „wrażliwa grudka” ziemskiego ciała. Ale jakże wielka i wzniosła w swoim przeciwstawianiu się wszelkim nieszczęściom! Ale jest najwyższe ludzkie uczucie — miłość. Chwila? Tak! Ale spójrzcie na freski Siqueirosa: jakie pragnienie życia! Nawet łza świeci heroicznie. Owocnie pracuje Olesia Omelczenko, ale z wysokich brzegów poezji spojrzy: ile jeszcze trzeba stworzyć w literaturze… I ona tworzy — „w samym sercu świętego świata”. Łowi czarowne chwile życia: Tak szczęśliwa cisza o północy, Tak słodki zaświecił się sen! Fiołek pachnie, i świerszcz świergocze, I Księżyc wypatruje kogoś. Stąpię naprzeciw — utonę w lśnieniu, Posłucham, jak oddycha ziemia… Czyż nie szczęście — żyć w tej tajemnicy I słuchać w ciszy słowika! Życie jest skomplikowane, poetce — z żalem. Z żalem, ale — „złotym”. Jeden wers, ale jaki! Napełniony głęboką treścią i optymizmem. To cecha twórczości utalentowanej poetki. Prawda życia, choćby i najsmutniejsza, ale na wszystkich strunach serca — optymizm i nadzieja. Poetka jakby srebrzy się „strumyczkiem-dźwiękiem” i leci przez Ukrainę. I — „z Ukrainą w sercu”. Słoneczna kropla wesołego dnia Śpiewem odezwę się w czystej tęczy. Każdy z nas w locie ma własny cel. Olesia Omelczenko pragnie sięgnąć gwiazdy. Ale — jak? Nie wiem. I nagle „na cały Wszechświat zapłonęło”: przecież „gwiazda we mnie!”. Śmieje się: „A ja i nie wiedziałam”. W promieniach — lecę między gwiazdami. Ze mną — ciepła, lśniąca planeta W oparach delikatnych kwiatów i myśli, I ja świtowo kwitnę razem z nią. O tym jej wyszeptał i Dniepr. Ale pośród rozpaczy jest jej samotnie: jakby sama siebie wygnała z raju. A życie — „jak morze”: to flauta, to sztorm. Ale poetka jest stała w swoim celu: Ja bronię białego świata Miłością, niczym mama w kołysance, Pielęgnuję chwile w mowie kalinowej, W Rodzinnej Ziemi honoru i piękna. Ona kocha wszystko i wszystkich. Byt odgryza się, i poetka poświadcza to w wierszu z głęboką goryczą. Wybieramy władzę, a ona… Nie jesteśmy wam potrzebni, słudzy narodu! My, geniusze okrutnej epoki. Przyzwoitość czysta opuszcza ręce. Nie uratować od pnia głowy. Nie jesteśmy wam potrzebni, słudzy narodu. Boicie się nas, geniuszy epoki, Bo wam potrzebni ci, co pchali pług, Bo wam potrzebni zombie i niewolnicy. Boli. Krzyczą słowa. Pod skrzypce wiatru „płacze ból palący”, a do tego wojna „usiadła na tronie”. Ale Ukraina błysnęła potężnym promieniem Dobra. „I stopnieją krwawe śniegi”, rozkwitną „kwiaty nadziei”, wrócą z bitew Bohaterowie. „Krwawy zatrzyma się wichr, zmartwychwstaną rozstrzelane marzenia”. Lecz pozostaną niewidzialne rafy. Niewidzialne? Ale „widzi je obolała dusza”. Dlatego poetka jest w ciągłej walce. Aby „Niezależna zależna Ukraina” wyrwała się na upragnione wysokie brzegi wolności, wycisnęła z łona narodu wrogą szumowinę: korupcję, kłamstwo, hipokryzję, podwójne standardy życia — tysięczne wśród ludu i stutysięczne, pięćset tysięczne — we władzy. Hańba! Olesja Ołeksijiwna jest zawsze na pierwszej linii frontu, w boju o prawdę, honor, czyste sumienie, o istotę. Znudziło się żyć, „jak w trumnie”. Przecież biały świat ludzkiego szczęścia stworzony jest dla Człowieka. I poetka w Bezmiarze i Bezbrzeżu, mimo już stworzonego, zdolna jest jeszcze „zadziwić świat” swoimi mądrymi pismami. Kilka słów jej fantazji — i już narodziło się piękno: „Lato, lateczko, lateńko…” Delikatnie, intymnie, łagodnie. Zwraca się do swojego lata, do swojej życiowej pory. Jakie władanie Słowem! Gracja! Poetkę „słyszy każdy kwiat na planecie”, dlatego ona wie: kiedy jej zabraknie, coś na świecie zgaśnie „w wymiarze bajki”. „Jestem cała — w Słowie”. I „Jestem samotną gwiazdą, rozszarpaną wybuchami jądrowymi”. „Jestem prostym ziemskim człowiekiem”. Jej wieszcze słowo rzuca się do ataku na ambrazurę, aby bronić ojczystego kraju, który rozdzierają szakale. Ziemianie święcie w prawdę wierzą, w Boga. Lecz nie drzemie też nieczysty, który wciąż szaleje od ludzkiej krwi i łez. Dziś on szarpie Ukrainę I krew jej synów przelewa. „Przebaczenia dla tego okrucieństwa nie ma”. Szkoda, Ukraina jest ufna i nieostrożna. A z ekranów telewizorów leje się trucizna: i spoza Ukrainy, i ze środka. Złodziej-szatan triumfuje i kłamie, kłamie: wywłaszczonych przytuli, obroni przed wysokimi cenami i opłatami. O wysokich pensjach i emeryturach… I coż: uczcie się „bliźniego oszukiwać”? „Moralność wieków jest plądrowana”. Rada Najwyższa w walkach na pięści, szaleją narkomania, AIDS. A gdzież podziały się zakłady, fabryki, które naród budował, gdzie gospodarstwa z fermami? „Jeszcze bogacze po wsiach nie grasowali”, jeszcze nie zagarniali ziemi, lasów, stawów. „Katuś w prostytutki nie sprzedawali”, jeszcze ceniono prawdę i moralność. A obecnie? „Z chama — pan?” pragniemy „żyć na cudzy sposób”? Sprzedajemy ojczystą chatę, idziemy służyć możnym, wzgardziwszy swoją dumą? Bieda: nie umiemy siebie cenić. Wymyślamy koniec świata, a on jest „w nas samych”, zadowolonych-obojętnych, chciwych-zachłannych, sprzedajnych. Poetka marzy: Niech spełni się pod wysokim niebem Miłość wszechmocna, którą dał Stwórca! Niech spełni się w chwale Ukraina, Której nikt nie stawiał na kolana! Niech spełni się każdy w sobie! Niemożliwe jest iść, nie idąc. Depczemy w miejscu. Gdzie owoce Rewolucji Godności? Tacy jesteśmy powolni, czy tacy obojętni? „A chwasty, jak na zgubę, rosną…”. A nad Ukrainą — „bezpary bocian”. „Wzdychają Scytowie” — poruszają się ich kurhany. Uratuj mnie, Słowo… To dobry znak, Że godzić się nie mogę sama ze sobą. Jak mówi Olesja Omelczenko: kim jesteś — o tobie powiedzą twoje czyny. O samej pani Olesi powiedzą jej utalentowane książki. Szlachetne serce poetki niesie w wierszach szlachetne rozmyślania o życiu, o Człowieku, o ojczystej Ukrainie. I dobra rada od niej dla nas: „W siebie wierz, od ciebie wszystko się zaczyna”. Wiele lat znam poetkę Olesję Omelczenko. Tak się stało, że na długi czas wypadła z mojego pola widzenia, jak i wielu innych. Sytuacja w kraju nie sprzyjała twórczym kontaktom pisarzy. W tym okresie Olesja Ołeksijiwna napisała i wydała niemało tomików poetyckich, opowiadań, powieści, dramatów, została laureatką nagród im. I. Sokulskiego i P. Kononenki, zwyciężczynią kilku ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów poetyckich, publikowała poza granicami Ukrainy. Mam nadzieję, że na Olesję jeszcze czekają republikańskie wyróżnienia Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wszak taki talent nie może pozostać niezauważony! Powiedziałbym — to prawdziwa narodowa poetka „z Ukrainą w sercu”, jak pisze sama autorka.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Nadia Hawryluk. Cząstki dni: Poezje. — Drohobycz: Koło, 2017

W „Cząstkach dni” Nadii, wypełnionych po brzegi miłością i radością, jest też goryczka, a czasem i gorycz — bolesne strony historii rodzinnej, związane z wysiedleniem z rodzinnych stron (gałąź rodziny od strony mamy pochodzi z okolic Trembowli), wspomnienie o wsiach zatopionych w czasach radzieckiej niedoli, o rodakach, którzy „wymierali całymi powiatami”, a obecnie wyjeżdżają „całymi rejonami”, tragiczne echo Czarnobyla, otwarta rana obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej… Misją poety jest, zarówno w jasnych, jak i w ciemnych czasach, budowanie państwa słowa, tak jak robił to Mykoła Zerow, któremu autorka składa hołd w wierszu dedykacyjnym. I, idąc śladem wielkiego nauczyciela, obrabia ona „niepokorny dźwięk”, kując dźwięczne, muzyczne rymy, jak choćby „gracja — z Horacja — pracą”, rzeźbi swoje poetyckie wersy według klasycznych wzorców, sięgając także po formy antyczne — strofy alcejską i asklepiadejską (czasem eksperymentując z rymem), dystych elegijny, a także po króla strof — jego wielmożność sonet. Ktoś drwi z poetów, którzy nieustannie studiują i szlifują technikę wiersza, wyśmiewa ich oddanie tradycji? Nieważne, Nadia Hawryluk należy do tych mistrzów, którzy potrafią i wolą płynąć pod prąd. I w jej duszy, i w jej słowie żyje silna wola, i czystość, i poświęcenie. Ale niech powie o tym sama: Były pytania. Są. Ktoś się nimi męczył. Kogoś piekło sumienie za występek, Paliło to, co innym — za błahostkę. Nie mógł inaczej. Jakby ktoś nakreślił Słodką i pełną poświęcenia pracę — Pozbywać się najmniejszej obłudy, Mniejsza o to, że ludzie będą się śmiać, Że czeka go, powiadają, porażka-nieuchronność, Że drogę wybrał ciężką i pełną trudu, Że, widzisz, stał się wielkim świętoszkiem… Był cichy, ale nie był bezimienny, Wiedział o nieuchronności — zwycięstwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

obojętność Bezżurnoho wiatru i wreszcie łaskawość Teplokryła. Ludzie uwierzyli i ucieszyli się trzecim wiatrem: “Z wielkiej radości świętą ziemię całowali”. Teplokrył — wiatr Ukraińskiej rewolucji… Tymczasem poeta, zagubiony, szuka przystani. Bo oderwał się od rodzinnego środowiska, muzyki, śpiewów, od “sobót” M. Kociubynskiego. A przecież musi się uczyć, pracować i żyć. W wędrówkach po Kijowie trafia na ulicę Kuzneczną (obecnie Antonowycza). Dziwny młodzieniec z klarnetem i wiązką książek w rękach wzbudził podejrzenia u gospodyni Papieruk, która wynajmowała kąt. Na dodatek bała się o swoją córkę. Lecz wątpliwości szybko rozwiały się i Pawło Tyczyna otrzymał mieszkanie, które dało i schronienie, i spokój, a z czasem i żonę — Lidię Petriwnę Papieruk. Do młodego kijowianina zaczęli przyjeżdżać goście — ziomkowie ze wsi. Jechali oni po radę, żalili się, że “nędza i bieda” przygniotły ich, “a miasto w sztandarach”. Poeta nie miał słów pociechy. I na ścianach pokoju płakali Szewczenko i Franko (“Przyszli do mnie goście”). Niedługo potem udało mu się zatrudnić w redakcji gazety “Rada” — centrum ukraińskiej myśli i ukraińskiego słowa, gdzie wtedy pracowali znani działacze społeczno-polityczni i kulturalni Je. Czykałenko, partyjno-bojowych położnic. A braterskie zęby, przyjacielski zysk, giętka polityka, jak wosk. Gdyby byli to generałowie, wiedzielibyśmy, co robić. A w tym właśnie rzecz, że to kaci jednoklasowi… Rabindranacie — gołąbku! Lecz gdzie ten Sierp nam, Młot i łany? Rabindranacie — gołąbku, od dostojewszczyzny uwolnij. Do kogo mówi? Błok w grobie. Gorki milczy. M. Pawłowski, A. Nikowski i inni. Rok 1918. Właśnie w tym roku spotkali się poeta Tyczyna i krwawa Rewolucja Październikowa. Wiersz “Pamięci trzydziestu” (od 1918 roku nie drukowany), poświęcony tragicznej bitwie pod Krutami, gdzie w walce z bolszewikami zginęli studenci, którzy bronili Ukraińskiej Republiki Ludowej. Trzydziestu z nich pochowano w Kijowie na Askoldowej Mogiłcie. Krwawa rozprawa z młodością tak wstrząsnęła Tyczyną, że Askoldowa Mogiła stała się dla niego sakralnym miejscem pokuty. Tutaj lubił przychodzić poeta przez całe swoje życie: postać w zadumie, posłuchać dzwonów Ławry, a może i odpokutować swoje grzechy. W wierszu “Pamięci trzydziestu” poeta przewidział, że przyjdzie nam iść w świat “krwawą drogą”. Czerwone wojsko pod dowództwem Murawjowa spod Krut rzuciło się na Kijów. Na ulicach Kijowa przelano krew: “zdrajcy ręka” strzelała do obywateli, którzy rozmawiali w języku ukraińskim. I tylko ślepy może dostrzegać w wierszach P. Tyczyny początku XX w. wpływy Października i twierdzić, że “w 1920 roku poeta uznał komunistyczną ideologię za podstawę swojej sztuki” (S. M. Szachowski). Nieprawda. Nawet śladu nie ma. W zbiorze “Słoneczne klarnety” wiersze poświęcone są promieniom słońca, złotym przelewom, strumieniom, chmurom, polom, dąbrowom, młodzieńczym przeżyciom. “Słoneczne klarnety” — to “Sad boskich pieśni” H. Skoworody. Tym sadem — z Bogiem w duszy i sercu, z bogomatką Marią, ze świętym prorokiem Andrzejem Pierwszym Powołanym, z naukami Skoworody — błądzi Odwieczny Duch ukraińskości. Idąc sadem, Duch spotkał się z Czarnoskrzydłym Ptakiem, który dziobał “ukrzyżowanie duszy ludzkiej”, “wyjmował żywcem oczy”, odbierał “z serca wiarę”. Okazuje się, że to brat. To on krzyknął do brata-Ukraińca “Odstąp! Zabiję!”. To ten ptak, który w Czwartym uniwersale Centralnej Rady zaznaczył się w postaci czerwonej gwardii, bolszewików, “którzy grabią chleb u naszych chłopów i bez żadnej zapłaty wywożą go do Rosji, nie zostawiając nawet ziarna, przygotowanego na zasiew, zabijają niewinnych ludzi i sieją wszędzie anarchię, morderstwo i zbrodnię”. Nie na darmo Pawło Tyczyna witał Teplokryła. To ten wiatr, który w marcu 1917 roku stworzył pierwszy ukraiński rząd. Taki był skutek Ukraińskiej rewolucji. Poeta pisał: Otwierajcie drzwi — Narzeczona idzie! Stopniowo do poetyki Tyczyny wchodzą pojęcia “powstanie”, “powstańcy” i wezwanie “trzeba — powstań”. W tym poeta widział “nową harmonię”. Już w swoich wczesnych poematach “Dźwięcznobłękitne”, “Rozłam poetów”, “Skoworoda” P. Tyczyna porusza konceptualne kwestie filozoficzne i polityczne. Poprzez szowinistyczne, komunistyczne, estetyczne oświadczenia, które pojawiały się w prasie, jasno określa swoją przychylność do URL i widzi, że “URL w niebezpieczeństwie”. W symfonii “Skoworoda” poeta przedstawił filozofa, który w pustelni Kitajewskiej (przedmieście Kijowa) wśród bujnej przyrody, jak Mojżesz, szuka “prawdziwego klucza do duszy”. Tutaj spotyka Marynkę — dziewczynę, którą znał w młodości, rodziców, którzy “garby sobie narobili”, i brata, który jest “w powstańcach”. Wszyscy oni na ziemi, “która prawdy pragnie, prawa”. Wszyscy oni za sprawiedliwością społeczną. Lecz gdzie ona jest? W snach Skoworoda widzi związaną Marynę—Ukrainę i martwego kozaka — brata Marynki. Pod koniec symfonii Skoworoda zrozumiał: “tylko powstania znajdą język i mowę, którą można by do panów przemawiać”. “Powstańcie, gnębieni i głodni!” — tak wzywały socjalistyczne hasła, które przyszły na Ukrainę z Europy i których słuchał Tyczyna. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Tyczyna i my

Tyczyna — genialny poeta, aktywny uczestnik światowego procesu literackiego początku XX wieku. Geniuszem autor został ogłoszony (i słusznie) już po pierwszym swoim tomie wierszy „Sonячne klarnety” (1918). Czytelnicy starszego pokolenia jego nazwisko oczywiście znają, bo studiując radziecką literaturę ukraińską zaczynali właśnie od Tyczyny. A czytelnikom dzisiejszym jest prawie nieznane, bo wulgarni socjologowie wykreślili poetę z procesu literackiego, w którym przez sześćdziesiąt lat brał aktywny udział i deklarował: „Żeby żyć, nikogo o prawo nie pytam”. W rzeczywistości przychodziło mu to bardzo trudno… Wiktor KOSTIUCZENKO W czasie Niepodległości przeprowadziliśmy dwie rewolucje: pomarańczową i godności. Jesteśmy społeczeństwem niepaństwowym. Rząd jest, armia jest, a granicy nie mamy. Naszą drugą rewolucję nazwano Rewolucją Godności. A jaki był jej ciąg dalszy? Na pieniących się grzbietach ludowego oporu do władzy, rządzonej przez bandycki rząd Janukowycza, doszli przypadkowi ludzie, którym godność nie jest właściwa. Ci ludzie stworzyli politykę i moralność, które odrzucają wszystko, zwłaszcza w sferze narodowej: historię, gospodarkę, produkcję, kulturę, praworządność. Wszystko zaczyna się od nich: władza, prawo, sprawiedliwość. Kto temu przeciwny — temu strzał, haracz. A podstawowym narzędziem bezprawia, samowoli — jest korupcja. Naród — siła napędowa tych rewolucji — nie otrzymał z nich żadnych korzyści. Pięciu prezydentów Niepodległości skutecznie tworzyło klasę bogaczy. Naród zaś coraz bardziej pogrążał się w otchłani nędzy, bezrobocia, bezduchowości i bezprawia. Od narodu odebrano książkę, czasopismo, gazetę, kino, teatr. Ministerstwo Zdrowia pod pozorem reform niszczy system pomocy medycznej dla człowieka. Ministerstwo Edukacji w antypedagogicznych eksperymentach ogranicza przedmioty ogólnokształcące, a nowych podręczników, w których poruszano by kwestię wychowania nowego człowieka — obywatela Ukrainy, nie tworzy… A my koniecznie musimy pielęgnować ideę narodową, troskliwie strzec swojego dziedzictwa kulturowego i zapoznawać z nim młodzież, zachęcając ją, by nie przyjmowała na wiarę stereotypowych ocen, lecz patrzyła w głąb, dociekając prawdy… Byleby nie stało się tak, że wraz z kąpielą wylano dziecko… W dobie dyktatury proletariatu zbiory utworów Pawła Tyczyny miały wychwalać sowiecki dzień, dlatego układano je tendencyjnie; krytyka literaturoznawcza zaś miała ilustrować, że Tyczyna jest produktem Rewolucji Październikowej, a każdy jego wiersz — świadectwem realizowanych komunistycznych ideałów. Jakby nie było Rewolucji Ukraińskiej, którą on przyjął, z którą dorastał jako człowiek i jako artysta. Paweł Tyczyna urodził się w 1891 roku w wielodzietnej (dziewięcioro dzieci) ubogiej rodzinie diaka we wiejskiej głuszy Piski na Czernihowszczyźnie. Ojciec kochał muzykę i śpiew, szczególnie pieśni kozackie. Wokół modlitw, muzyki, śpiewów gromadził swoje dzieci. Jako dziecko przeniósł się do Czernihowa, by uczyć się w bursie. Przez prawie dwanaście lat chłopiec o delikatnej duszy przesiąkał warunkami bursackimi, seminaryjnymi i klasztornymi: uczył się, modlił, śpiewał w chórze. Był regentem chóru, grał w kilku orkiestrach muzyki dętej, studiował literaturę muzyczną. Człowiekowi o absolutnym słuchu, muzycznie uzdolnionemu, Czernihów otworzył wielki i potężny świat muzyki, pieśni duchownej, ukraińskiego słowa. Młodzieniec uczęszcza na „soboty” M. Kociubyńskiego. Gazeta „Черниговское слово” drukuje jego wiersze. Zdeterminowany młody poeta i muzyk rozplanował swój pracowity kalendarz tak, że każda minuta w nim była związana z religią i muzyką. To właśnie wyrwało go z duchowej i fizycznej nędzy, z płaczu, braku chleba w Piaskach. Tutaj, w Czernihowie, Tyczynie wpadły w ręce dzieła ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody, który stał się dla niego zarówno nauczycielem, jak i wiernym towarzyszem w poszukiwaniu harmonii. Skoworoda wpłynął na niego nie tylko w sferze twórczej, ale też na jego wewnętrzny świat, na jego humanitarny stosunek do wszystkiego, co żyje. Od nauczyciela przejął wzniosłość ducha. Duch — początek kształtowania człowieka w przyrodzie, w kosmosie i w życiu społecznym. Skoworoda towarzyszył Tyczynie przez całe życie. Między tymi dwoma poetami jest wielka odległość czasowa. Ale obaj przywiązani byli do rodzimej ziemi, która brzmi „jak organy”, a z zagród tymczasem „płyną tęskne, objęte dzwony”. Filozofia przyrody Gr. Skoworody i P. Tyczyny łączy ich. W maju słońca, traw, dźwięków i ruchu P. Tyczyna już w 1907 roku (miał wtedy 15 lat) obwieścił „dzień dobry tobie, Ukraino moja”. Zatem jego talent poetycki kształtował się pod wpływem Skoworody, ludowych pieśni, boskich śpiewów. W 1913 roku Paweł Tyczyna znalazł się w Kijowie. Przywiózł ze sobą tobołek wierszy. Po kilku latach układa zbiór „Sonячні кларнети”. Idejny bagaż młodzieńca był czernihowski — współbrzmiący, muzyczny. Dyrygent słonecznej orkiestry P. Tyczyna od razu dostrzegł różnicę między prowincjonalnym Czernihowem a ideowo wzburzonym Kijowem, gdzie ścierały się siły i interesy różnych państw: Rosji, Niemiec, Polski, gdzie władza zmieniała się niemal co roku. Opanować Kijów oznaczało opanować Ukrainę. Kijów przechodził z rąk do rąk. Toczyła się w nim zawzięta walka ideologiczna socjalistycznych, monarchistycznych, chłopskich, żołnierskich, szowinistycznych i separatystycznych sił. Stoi wielokrotnie rozdarty Kijów, i dwieście razy ukrzyżowany ja … — oświadcza poeta. Odczuwszy tę różnicę między „swoim” czernihowskim bagażem a tym, co proponuje Kijów, Pawło Tyczyna, bystry wzrokiem i słuchem, od razu odpowiedział cyklem wierszy zatytułowanym „Enharmoniczne”. To termin muzyczny, oznaczający utożsamienie dźwięków jednakowych wysokością, lecz różnych nazwą i graficznym zapisem. W obrazach wiatrów — braci słońca („Dumka o trzech wiatrach”, 1917) poeta dostrzegł chłód Złego Wiatru, który mówił „po obcemu”,

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Pawło Tyczyna (1891—1967)

*** Do kogo mówi? Blok w grobie. Gorki milczy. Rabindranacie — gołąbku! Z odległej Bengalii przylataj do mnie na Ukrainę. Duszę się, ginę. Pokażę ci takie rzeczy w klasowej wrogości. Pokażę całe kłamstwo, całą pleśń

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Nowości wystawowego Kijowa

Muzeum Hetmaństwa zaprosiło wszystkich zainteresowanych historią ojczystą na wystawę ukraińskiej artystki Natalii Pawłusenko „Bohaterowie kozackiej Ukrainy”, Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki prezentuje ekspozycję patchworku Niny Janczukowskiej „Ukraina języka gwiezdnego, Ukraina Bożego Bytu”, a Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy przedstawia wystawę „Pod abażurem”. Eduard Owczarenko Zdjęcie autora Hetmani W gatunku rekonstrukcji historycznej Natalia Pawłusenko pracuje już 12 lat i dąży do tworzenia prawdziwych wizerunków bohaterów przeszłości. „Kiedy mój syn uczył się historii Ukrainy w szkole, zobaczyłam, że w podręcznikach z braku portretów tego czy innego hetmana wydrukowane były tylko buławy. Jednocześnie portrety polskich królów, osmańskich sułtanów i moskiewskich carów były przedstawione. Czyżby wśród 60 wybitnych postaci, znanych historykom, nie było wartych uwiecznienia? Oczywiście, nie wszyscy oni mieli portrety za życia, a te, które się zachowały, w większości były słabej jakości. Dlatego postanowiłam odtworzyć i poprawić istniejące portrety, a z braku wizerunków z epoki stworzyć nową ikonografię, kierując się badaniami historycznymi. Stworzyć wysokiej jakości portrety pomogli mi aktorzy Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki, którzy na moją prośbę zaproponowali swoją wizję każdego konkretnego wizerunku, rekonstruktorzy klubu wojskowo-historycznego „Rosyczi” i inni” — opowiedziała Natalia Pawłusenko. W ekspozycji przedstawiono siedem portretów bohaterów epoki kozackiej. Są to: Seweryn Naływajko, Iwan Pidkowa, Bohdan Chmielnicki, Petro Sahajdaczny, Petro Doroszenko, Iwan Mazepa oraz ataman koszowy Iwan Sirko. Wizerunek Seweryna Naływajki za jego życia nie istnieje. Dlatego jego portret namalowała na podstawie portretu literackiego, stworzonego słowem artystycznym Mykoły Winhranowskiego w powieści „Seweryn Naływajko”. A portret psychologiczny hetmana pomogło stworzyć zdjęcie bohatera ATO Ołeksandra Moroza z wystawy fotografki i dziennikarki Wiki Jasyńskiej „Portret żołnierza”. Również w udział w projekcie włączyli się artyści Ołeksandr Zadniprowski, Wołodymyr Neczeporenko, Wasyl Basza, Taras Żyrko, Ołeksij Pałamarenko, Ołeksandr Formanczuk, Ołeksandr Peczerycja oraz Wasyl Mazur. Na tradycjach ludowych Wystawa patchworku Niny Janczukowskiej „Ukraina języka gwiezdnego, Ukraina Bożego Bytu” składa się z ponad 40 prac mistrzyni. Borys Rapoport. „Wiatr” Nina urodziła się w Kijowie, ale pierwsze lata minęły u dziadka Stepana i babci Marii we wsi Kobyszcza w rejonie bobrowickim obwodu czernihowskiego. Dziadek dobrze znał krawiectwo, miał maszynę do szycia „Singer”, którą przywiózł z wojny. Więc i Nina szyła ubrania dla lalki Paraski. W 2008 roku życie przywiodło ją na kursy patchworku do Centrum Ukraińskiej Kultury i Sztuki. Od tego czasu pani Nina przewróciła nową stronę swojego życia, pełnego twórczych eksperymentów. Jest aktywną uczestniczką wystaw patchworku. Patchworkowe dzieła mistrzyni, które weszły do ekspozycji, zachwycają melodyjnością, odważnymi rozwiązaniami artystycznymi i bogactwem tematów — od mitologii greckiej i skandynawskiej po ukraiński folklor. Na motywach utworów Łesi Ukrainki mistrzyni stworzyła „Czarowną bramę Pieśni Leśnej”, najdroższej osobie poświęciła dyptyk „Mamusi”. Starożytny świat odtworzyła w tryptyku „Grecy” („Czułość”, „Tais Ateńska”, „Wieczna miłość”). Świat bajek oddała w obrazach „Brzydkie kaczątko” i „Calineczka”. Wspomnienia legły u podstaw pracy „Cudowny świat mojego dzieciństwa”. Również na wystawie przedstawiono autorskie poszewki, torby, lalki, dywany, akwarele N. Janczukowskiej. Epigrafem do wielu jej prac stała się poezja Olesia Berdnyka. Cztery pokolenia artystów Wystawa „Pod abażurem” — część wielkiego projektu „Wartości rodzinne — więzi rodzinne”. Tym razem Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy prezentuje dorobek twórczy rodziny Rapoport-Fajnerman-Agamjan. Obok znanych płócien przedstawiono tu prace, które są eksponowane po raz pierwszy. Borys Rapoport — znany mistrz ukraińskiego malarstwa, jego dzieła zdobią kolekcje muzealne i prywatne Ukrainy oraz świata. Jasność i energia płócien Hanny Fajnerman ucieleśniają radość życia. Luba Rapoport i Ołena Agamjan, córki Hanny i Borysa, za swoich głównych nauczycieli uważają rodziców, którzy przekazali córkom miłość do twórczości i niestandardowość myślenia. Anusz Agamjan, córka Ołeny, wybrała swoją drogę w sztuce. Na wystawie można poczuć jej spojrzenie na interakcję czasu i przestrzeni. Syn Anusz Agamjan — Hryhorij Hryhorian zajmuje się fotografią, grafiką, studiuje malarstwo. Młody artysta przemyśliwuje na nowo codzienne życie i pewnie podąża za swoim powołaniem. Ałła Horska z synem Opanasem Załywachą, Hałyną Zubczenko, Hałyną Sewruk oraz Ludmyłą Semykiną stworzyła witraż „Szewczenko. Matka”, który znajduje się w czerwonym korpusie uniwersytetu im. T. Szewczenki. W 1964 roku administracja uczelni zamówiła tę pracę na 150-lecie Tarasa Szewczenki, ale od razu zdemontowała ją na żądanie kierownictwa partyjnego. Teraz część spuścizny artystki można zobaczyć na osobnej wystawie. Występuje Natalia Pawłusenko Na wystawie eksponowane są pejzaże Borysa Rapoporta „Za wsią”, „Wierzba”, „Brzozy”, „Wiatr”, „Zima”, „Krym”; martwe natury Hanny Fajnerman „Czerwone kwiaty”, „Martwa natura z narcyzami”, „Martwa natura z kumanem”, „Martwa natura z jarzębiną”, „Kwiat”; seria autoportretów Luby Rapoport, jej prace „Hala w kapturze”, „Portret młodego artysty”, „Mama”; krajobrazy Kijowa Anusz (obrazy „Zasoby niemieszkalne”, „Podół”) oraz Ołeny Agamjan („Zakątek Ławry”, „Ulica Bratska”); rysunki z różnych lat Hryhorija Hryhoriana. Również tutaj przedstawiono obraz wybitnej ukraińskiej artystki Tetiany Jabłońskiej „Asia” (1946 r.). To pierwszy wydany album dzieł artystki. Weszła tu jej główna spuścizna twórcza: malarstwo, grafika, panele mozaikowe, które tworzyła w Kijowie, Doniecku, Krasnodonie, Mariupolu. Organizatorzy wystawy zebrali jej kluczowe prace, starając się pokazać artystkę z różnych stron. Niektóre z nich, jak na przykład afisz na wieczór artysty A. Petryckiego, zostały po raz pierwszy odrestaurowane i zdigitalizowane. Pomagały w tym zarówno muzea państwowe, jak i prywatni kolekcjonerzy. Obecnie w galerii przedstawiono 34 prace Ałły Horskiej. Wśród nich: szkice teatralne, kolaże drewniane, szkice do ludowych kolęd i dum szewczenkowskich. Postać Ałły Horskiej jest jedną z najbardziej znaczących wśród kijowskiego undergroundu tamtej epoki. Nina Janczukowska. „Czarowna brama Pieśni Leśnej”

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Artystyczne dziedzictwo Ałły Horskiej

W ramach wystawy indywidualnej Ałły Horskiej: „Ałła Horskaja. Malarstwo, grafika”, w stołecznej galerii „Dukat” odbyła się prezentacja pierwszego albumu dzieł wybitnej artystki-szestdziesiatniczki. Heorhij ŁUKIANCZUK Do katalogu weszły prace ze zbiorów muzealnych i prywatnych: portrety wybitnych działaczy kultury ukraińskiej: T. Szewczenki, A. Petryckiego, B. Antonenki-Dawydowycza; prace poświęcone współczesnym Horskiej: W. Stusowi, I. Switłycznemu, I. Draczowi, W. Symonence; szkice do oprawy artystycznej spektakli „Nóż w słońcu”, „Prawda i krzywda”, „Tak zginął Huska”; szkic okładki zbioru poezji L. Kostenko „Gwiezdny całka” i inne. W ramach wystawy odbywa się szereg wydarzeń poświęconych Ałle Horskiej, wśród nich także prezentacja pierwszego albumu dzieł artystki. W albumie zebrano 130 prac znanej artystki-dysydentki. Mozaikowe panneau Ałły Horskiej „Wiatr” — to jedyna monumentalna praca artystki w Kijowie, która zachowała się do dziś na budynku restauracji „Witriak” przy prospekcie Akademika Hłuszkowa po zniszczeniu jej monumentalnej twórczości przez władzę radziecką. W latach 60.—70. w ukraińskiej architekturze radzieckiej projekty bazowały na modernistycznym traktowaniu sztuki ludowej. Pracując nad obiektami, uczestnicy grupy twórczej starannie podchodzili do przemyślenia tradycji artystycznych i integrowania ich z architekturą współczesnego miasta. I to bardzo nie spodobało się ideologom tworzenia „radzieckiego człowieka”. Oprócz wystroju restauracji „Witriak” i „Połtawa”, Ałła Horskaja we współautorstwie z

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Twórczość niezłomnej Ukrainki

Zdumiewający świat twórczych dążeń znanej artystki Stefanii Szabatury zaprezentowano w albumie „Stefania Szabatura: Niezłomny duch twórczości”, wydanym niedawno przez wydawnictwo „Smołoskyp”. Wira ONYSZCZENKO, Kijów. Pojawienie się na świecie tej wspaniałej publikacji zawdzięczamy wieloletniemu dyrektorowi kijowskiego wydawnictwa „Smołoskyp” — Osypowi Zinkewyczowi, który przez dziesięciolecia wkładał wiele wysiłku w naświetlanie wielu nazwisk z plejady ukraińskiej kultury i historii. W szczególności ruchu dysydenckiego oporu, którego wybitną przedstawicielką była Stefania Szabatura (1938—2014) — wybitna artystka, której oryginalna twórczość jest znana na świecie. Wieloletnia więźniarka polityczna radzieckich łagrów, członkini Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, aktywna działaczka społeczno-polityczna S. Szabatura miała bezpośredni udział w odrodzeniu UKGK z podziemia oraz w budowaniu państwowości Ukrainy. Była deputowaną pierwszej demokratycznej kadencji Rady Miejskiej Lwowa (1990—1994). Jako przewodnicząca Towarzystwa Maryjnego przez 20 lat prowadziła znaczącą pracę na rzecz społeczności Lwowa oraz aktywną działalność charytatywną. Warto przypomnieć, że rok temu wydawnictwo „Smołoskyp” wydało wspomnienia artystki, które weszły w skład publikacji „Stefania Szabatura: wybrana paleta barw z mozaiki życia i twórczości”. Książka odbiła się szerokim echem nie tylko na Ukrainie, ale także wśród ukraińskiej społeczności USA i Kanady. Wielowymiarowa twórczość Stefanii Szabatury zachwyca swoją oryginalnością. W dorobku artystki znajdują się wspaniałe gobeliny, w szczególności „Kasandra”, „Łesia Ukrainka”, „Iwan Kotlarewski”, monotypie „Sen księcia Światosława”, „Ruiny Soboru Uspieńskiego”, „Pieśń lasu”, akwarele, w tym „Kwiaty uwięzione”, „Delfinie spragnione wolności”, „Marzenie o otwartej bramie”, a także hafty — „Krzyż Bożonarodzeniowy”, „Szewczenko”, „Kozak-charakternik”, „Dzwonnica”, kilimy — „Motyw pisanek”, „Znaki życia”, „Dzwon”, „Motyw tarnopolski” i inne. Stefania Szabatura w okresie radzieckim nie stworzyła ani jednego koniunkturalnego dzieła i w tym przejawiała się jej pryncypialna postawa Artystki. W okresie uwięzienia w mordowskich łagrach znaczny dorobek twórczy uwięzionej malarki, stworzony w ciężkich warunkach, został zniszczony przez administrację obozową. Jednak o swoje prawo do tworzenia w więzieniu artystka walczyła przez 3 lata, odbywając 115 dni karceru, 6 miesięcy w celi jednoosobowej oraz 9,5 miesiąca w PKT (pomieszczeniu typu celnego), co stanowiło jedną trzecią okresu jej uwięzienia… Do albumu prac twórczych Stefanii Szabatury weszły również dwa jej oświadczenia z łagrowego uwięzienia i zesłania. W swoim czasie udało się je przekazać na Zachód, gdzie zostały opublikowane. U podstaw tych oświadczeń leży postawa obywatelska uwięzionej artystki, jej protest przeciwko totalitarnemu represyjnemu systemowi radzieckiemu, a jednocześnie protest przeciwko skonfiskowanym i później zniszczonym w łagrze jej dziełom (a było to ponad 300 prac!), na które również wydano wyrok — wszystkie zostały zniszczone. Album „Stefania Szabatura: Niezłomny duch twórczości” ukazał się dzięki wsparciu rodziny Muzyczków ku chwalebnej pamięci Marii Muzyczki, która w swoim czasie we Lwowie poznała Stefanię Szabaturę i jej matkę — Hannę — utalentowaną twórczynię ludową, z którymi przez lata utrzymywała przyjacielskie relacje. Życie Marii Muzyczki było pełne dramatycznych wydarzeń. Pochodziła z narodowo-świadomej rodziny Mychajłowyczów z Bujaniowa, koło Żurawna na Drohobyczczyźnie. Jej mąż — znany ksiądz Hryhorij Muzyczka, był wielokrotnie prześladowany i więziony przez Polaków za swoją postawę narodową i aktywną działalność w okresie walk narodowowyzwoleńczych o państwo ukraińskie. Marii Muzyczki nie ominął tragiczny los, jak i setek tysięcy Ukraińców Galicji za pierwszych „wyzwolicieli”: doświadczyła stalinowskich represji, odbywając zesłanie w Kazachstanie. A ze swoim mężem, jak i dwoma synami (najmłodszy syn zginął w UPA), mogła się zobaczyć dopiero po 28 latach rozłąki... Życiowe koleje losu Marii Muzyczki również zostały naświetlone w tym albumie. Na prezentacji tej publikacji we Lwowie wystąpili przedstawiciele UKGK — ks. Sewastian i ks. Zenowij, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej — Ołeh Synutka, a także Petro Franko, Roman Chorkawyj, Ihor Kałyneć, Marija Hel, Wasyl Szpicer, Marija Procewiat, Łesia Krypjakewycz i inni. Zatem dwie wspaniałe publikacje wydawnictwa „Smołoskyp” – album „Stefania Szabatura: Niezłomny duch twórczości”, jak i zeszłoroczna publikacja „Stefania Szabatura: wybrana paleta barw z mozaiki życia i twórczości” — są całościowym naświetleniem wyrazistej postaci w historii narodowej, kulturze i UKGK — Stefanii Szabatury, która dla wielu Ukraińców była i pozostanie sumieniem narodu, jego autorytetem moralnym. A dla koneserów wyrazistego talentu artystki Stefanii Szabatury ten album w pełni odkryje jej oryginalną twórczość, wskroś przesiąkniętą Niezłomnym Duchem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Zaprezentowano kronikę Wity-Posztowej

Tetiana PACIORA, główny bibliotekarz Biblioteki Wiejskiej w Wicie-Posztowej. 16 września, podczas uroczystych obchodów 900-lecia założenia wsi Wita-Posztowa, na wiejskim stadionie „Patriot” odbyła się prezentacja książki „Wsie nad Witą”, której autorem jest ukraiński pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Sewastopolskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Procenko. Książkę przygotowało do druku wydawnictwo SMO „Proświta”, a wydrukowało Kijowskie Przedsiębiorstwo Poligraficzne Maksyma Sirenki. Autor w swoim wystąpieniu pogratulował społeczności zdobycia wiejskiej kroniki i opowiedział o żmudnej pracy poszukiwawczej i badawczej nad gromadzeniem przedmiotów archaicznych, dawnych dokumentów historycznych i prawnych, które pozwoliły napisać szkic historyczny wsi Nadiwittia. Zaznaczył, że w archiwach udało się odnaleźć dawny pozew sądowy księcia Rożenowskiego przeciwko Monasterowi Kijowsko-Mikołajskiemu w sprawie przywrócenia prawa własności do tamy na Wicie, która należała do przodka, księcia Skwir-Rożenowskiego. Tamę tę nadał mu w 1117 roku Wielki Książę Kijowski Wołodymyr Monomach w celu stworzenia obronnego posterunku. Wołodymyr Procenko podziękował wójtowi Dmytrowi Szulhanowi za przeznaczenie środków na druk wydania i podarował egzemplarz kierownik administracji rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego Myrosławie Smirnowej oraz mieszkańcom wsi, w szczególności Wasylowi Dowhaniowi, Jurijowi Myrosznyczence, Anatolijowi Lowiahinowi, Wałentynowi Onyszczence, Hałynie Smilanec i Ludmyle Melnyk, którzy udzielili znaczącej pomocy w stworzeniu książki na jubileuszową datę. Maria POROCH, m. Kosów. Gatunek pejzażowy to jeden z jej środków poznawania świata, w którym ujawnia się swoistość artystycznego talentu młodej malarki. Kosów podoba jej się o różnych porach roku. Dlatego atrakcyjne są jej płótna „Na Pysanym”, „Nad stawem”, „Karmazynowa górka”, „Karpackie krokusy”. Na tematykę religijną stworzone zostały obrazy „Święta Trójca”, „Bogurodzica z niemowlęciem”, „Bogurodzica z Dzieciątkiem”. Każda praca to wynik wytrwałych poszukiwań twórczych i autorskiej sprawności technicznej. Oprócz malarstwa artystka bardzo lubi wyprawy w góry i fotografię. Z aparatem można ją zobaczyć na ulicach Kosowa, na górskich szczytach, weselach, wystawach, questach, konkursach, festiwalach. Na IX Międzynarodowym Młodzieżowym Festiwalu Garncarskim „Opiszne—2015” Natalia zaprezentowała widzom swoją osobistą wystawę fotografii pejzaży Karpat. N. Jurowa jest uczestniczką wielu wystaw, laureatką rejonowego oraz VIII obwodowego festiwalu twórczości „Horycwit”. Latem odbyła się jej osobista wystawa w murach Kosowskiego Instytutu Sztuki Użytkowej. Pani Lubo, najserdeczniejsze pozdrowienia! Chciałbym wydrukować tę wzmiankę właśnie w „Słowie Proświty” — bo przecież ciekawie jest wiedzieć, jak dokonywano drwin z naszego słowa w tamtych okrutnych czasach… Z szczerym szacunkiem Mykoła PETRENKO, m. Lwów. Tak, muszę przyznać: byłem i ja wciągnięty w tę walkę. Zresztą, jak i wszyscy pierwszoklasiści Łochwickiej szkoły niepełnośredniej nr 3. Był to maj 33-go głodnego roku, kończył się rok szkolny. My, pierwszoklasiści, staraliśmy się wtedy nie opuścić ani jednego dnia nauki: już od miesiąca w czasie dużej przerwy częstowano nas śniadaniami. Wysokie władze oprzytomniały, czy co, bo przecież wśród nas było niemało takich, którzy już ginęli…

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Droga ku przyszłym szczytom

Natalia Jurowa interesuje się malarstwem od dzieciństwa. Uczyła się w Tarnopolskiej Szkole Artystycznej, potem studiowała w szkole sztuki stosowanej i dekoracyjnej, w Kosowskim Instytucie Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych. …i sztuki dekoracyjnej. Dyplomowa praca N. Jurowej — panel „Bohaterowie nie umierają” — jest jakby apelem do Boga, by ochronił i zachował Ukrainę oraz by nikt nie zapominał o krwawych wydarzeniach na Majdanie. W konkursie „Srebrny Sztalugi 2016” Młoda artystka próbuje sił także w grafice książkowej: niektóre bajki pisarki Adeli Hryhoruk są ozdobione ilustracjami Natalii. Ciekawe fabuły ją pochłaniają, budzą jej twórczą wyobraźnię.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Jak walczyłem z literą «Ґ»

Najczęściej na te śniadania gotowano zacierkę albo zupę fasolową, czasem gryczaną, rzadko z kluskami. I pewnego dnia nasza nauczycielka Tamara Mykołajiwna przyniosła na lekcję cały duży pakunek z tłuczonym szkłem. Do tego garść drobno pociętego papieru gazetowego. Wyjaśniła: w naszym Elementarzu jest wielki błąd i musimy go poprawić. Musimy wydrapać wystający w górę znaczek litery „Ґ”. Więc Tamara Mykołajiwna rozdaje każdemu po kilka tych szklanych odłamków, pokazuje, jak je owinąć gazetką, żeby się nie skaleczyć, i do roboty: wydrapywać nad literą „Ґ” tę zawijasową kreskę. Podpowiadała, na której stronie jest „Ґawa”. Na której „Ґanek”. Na której „Dzyha”. Siedziałem w ławce z Nadijką Szulhą i mieliśmy jeden Elementarz na dwoje. Wtedy z podręcznikami było krucho. Mieliśmy więc go oszczędzać i przekazać kolejnym uczniom pierwszej klasy, ale już bez wrogiej litery z wesołą zawijasową kreską. Mnie przypadło dziubać pierwszemu i prawie mi się udało, tylko nad „Dzyhoju” trochę przedarłem papier. Potem wzięła się do dłubania Nadijka i nie wiem, jak to u niej nieostrożnie wyszło, ale skaleczyła paluszek. Przestraszyła się, płacze, krew kapnęła na „Elementarz”… Tak właśnie przekazaliśmy nasz „Elementarz”, jak rannego w bitwie, z czerwonymi kropelkami krwi. Bo walka rzeczywiście okazała się zacięta…

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Duma narodu — sławna Solomija Krušelnycka. Do grona geniuszy ukraińskiej i światowej kultury muzycznej należy imię Solomiji Krušelnyckiej — primadonny najbardziej prestiżowych teatrów operowych świata przełomu XIX i XX wieku.

NATALIA HUMNICKA, Lwów Krytycy muzyczni tamtych czasów nazywali ją „wagnerowską primadonną”, „niezapomnianą Aidą”, „jedyną na świecie Jocondą”, „niezrównaną Butterfly”, „kobietą-Szalapinem”, „operową Duse”, jej partnerami byli Enrico Caruso, Renato Battistini, Titto Ruffo, Fiodor Szalapin. Genialny włoski dyrygent XX wieku Arturo Toscanini niezwykle cenił Solomię Krušelnyćką za precyzję, sumienność interpretacji autorskiego zamysłu i stylu, za jej talent, wytrwałość, pracowitość. O ich współpracy śpiewaczka wspominała: „Wygrałam z nim najtrudniejsze i najważniejsze bitwy. Wagner, Catalani, Strauss — oto wehikuły naszej niestrudzonej pracy i naszych zwycięstw”. Ryszard Strauss wyrażał się o dramatycznym talencie śpiewaczki Solomii Krušelnyćkiej w swojej operowej monodramie „Elektra” tak: „Krušelnycka jako Elektra pod każdym względem jest artystką pierwszej rangi”. Prasa włoska pisała o wielkiej sile sztuki aktorki-śpiewaczki, o tym, że największe teatry globu spierają się między sobą o prawo do gościnnego przyjęcia wybitnej artystki. Jej talent muzyczny uważano niemal za coś mistycznego, a znany krytyk muzyczny R. Cartopassi pisał: „Posiadała tę tajemniczą substancję, która, rozlewając się rzeką, jakby zaczarowuje publiczność i niesie w sobie posmak nieśmiertelnej sławy”. O niezwykłym triumfie Solomii świadczą liczne publikacje w ówczesnej europejskiej i światowej prasie. Francuskie czasopismo „Musique” w 1909 roku zamieściło w jednym z numerów kolaż zdjęć najsłynniejszych ówczesnych śpiewaczek operowych, w środku którego znajdowała się Solomia Krušelnyćka, co świadczy o jej uznaniu jako Operowej Diwy nr 1 w światowej sztuce wokalnej tego okresu. Krytycy muzyczni podkreślali jej wszechogarniający, wytworny umysł, nadzwyczajne dane artystyczne oraz niezrównane pod względem piękna sopran liryczno-dramatyczny o rozpiętości prawie trzech oktaw. Porównywano ją pod względem siły talentu dramatycznego ze słynną Eleonorą Duse, a sama Eleonora Duse była zachwycona śpiewem Solomii Krušelnyćkiej. Klasycznym stał się przykład, jak Solomii Krušelnyćkiej udało się przywrócić światowej kulturze muzycznej operę G. Pucciniego „Madama Butterfly”, której premiera poniosła całkowitą klęskę w mediolańskim teatrze „La Scala”. Mniej rozpowszechniona jest natomiast informacja, że dzięki rozumowi i talentowi Solomii Krušelnyćkiej reformatorskie dzieła operowe Ryszarda Wagnera podbiły wymagającą europejską publiczność, w tym paryską Grand Opéra. Prasa paryska zaliczyła naszą rodaczkę do najwybitniejszych śpiewaczek tej epoki, a krytycy muzyczni podkreślali piękno głosu, błyskotliwą szkołę wokalną, mistrzostwo aktorskie, a także naturalny urok, wyrafinowanie i szlachetność manier, wysoką ogólną kulturę. O idealnym połączeniu zewnętrznego i wewnętrznego piękna Solomii Krušelnyćkiej amerykański muzykolog J. Duvala pisał tak: „Na nią warto patrzeć, tak samo jak słuchać…”. Równie udana była jej współpraca z Ryszardem Straussem. Jednym słowem triumf i sławę, o których zainteresowany czytelnik może dowiedzieć się z wspaniałej książki-albumu „Solomia Krušelnyćka. Miasta i sława”, przygotowanej do wydania pracownikami Muzyczno-memorialnego muzeum Solomii Krušelnyćkiej we Lwowie (Lwów, 2010 rok), w którego zbiorach przechowywanych jest ponad 20 tysięcy eksponatów, w tym oryginalne przedmioty samej śpiewaczki. Około 70 arii operowych najwybitniejszych kompozytorów świata, ogromny repertuar najlepszych utworów kameralnych, romansów, pieśni narodów świata, znakomicie wykonanych w języku oryginału — to prawdziwy artystyczny wyczyn, któremu Solomia Krušelnyćka poświęciła swoje twórcze życie. Szczególne miejsce w jej programie koncertowym, obok arii operowych i romansów klasycznego repertuaru światowego, zajmowały utwory kompozytorów ukraińskich, zwłaszcza O. Nyżankiwskiego, D. Sicziński, J. Łopatynskiego, H. Topolnyćkiego. A twórczość Mykoły Łysenki pod względem siły dramatyzmu Solomia Krušelnyćka porównywała z nowatorskim stylem Ryszarda Wagnera. Źródła geniuszu artystki — rodzinna malownicza podolska wieś i głęboka kultura Ukrainy. Solomia urodziła się 23 września 1872 roku w wielodzietnej rodzinie ojca Ambrożego Krušelnyćkiego i Teodory Sawczynskiej na Ziemi Tarnopolskiej. Obie linie rodowe wywodzą początek od starożytnego kozackiego rodu, wykształconej kozackiej arystokracji. Wystarczy przytoczyć tak wymowny fakt — ojciec Ambroży po codziennych trudach (duszpasterskich i gospodarskich) lubił czytać, na przykład, Goethego w oryginale. A zatem Solomia wyrosła w szlachetnej ukraińskiej rodzinie, gdzie obok Skoworody, Szaszkewycza, Szewczenki, ludowych ukraińskich pieśni w wielkim poważaniu były także wzory światowej kultury. Niemal po raz pierwszy bardzo głęboko analizuje źródła talentu Solomii Krušelnyćkiej jej odległy krewny, znany tłumacz, pisarz i pedagog Andrij Sodomora w swoim artykule „I zatrzymał się w pieśni czasu lot…”, po raz pierwszy opublikowanym w książce „Solomia Krušelnyćka. Szlakami triumfów” (Tarnopol, 2008). W szczególności pisarz stwierdza: „Solomia rozumiała, że talent, którym dysponuje, nie jest jej osobistą własnością, że zawdzięcza go swojemu narodowi, a zatem jest zobowiązana ten talent pielęgnować i godnym korytem kierować”. Wśród jej licznych cnót Andrij Sodomora wyróżnia godność, która oznacza „być godnym swojego rodu, niczym tej godności nie splamić”. I dzięki tym cnotom — stalowej woli, bystremu umysłowi, niezwykłej pracowitości, opanowaniu światła nauki i sztuki …twa, głębokiej miłości do ojczystej ziemi, zdołała ona urzeczywistnić w wizerunku „ukraińskiej Safony” „ideał dawnych Greków”: połączyć piękno wewnętrzne i zewnętrzne, skupić w sobie śpiewne talenty całego narodu, stać się prawdziwą arystokratką ducha. I całkowicie słusznie Andrij Sodomora przekonuje nas, byśmy spojrzeli na siebie przez pryzmat losu sławnej Solomiji i odpowiedzieli na odwieczne pytania: „Kim jesteśmy? Skąd przychodzimy? Dokąd idziemy?”. A odpowiedź w kontekście życia Solomiji Krusielnickiej będzie optymistyczna, jasna i pokrzepiająca. Jesteśmy narodem o wielkiej przeszłości i nie mniejszej przyszłości. Ale nasz obowiązek wobec jasnej pamięci Solomiji Krusielnickiej i takich jak ona to zbudować godną teraźniejszość. Żyjąc przez długi czas we Włoszech, Solomija Krusielnicka zawsze była związana ze swoją Ojczyzną. Jej wysoka świadomość narodowa i miłość do rodzinnej ziemi znajdowały wyraz w konkretnych sprawach przez całe życie: ogromne honoraria na potrzeby ukraińskiej społeczności, udział w Szaszkiewiczowskich i Szewczenkowskich wieczorach wraz ze sławnym Ołeksandrem Myszuhą, włączenie zjawiska ukraińskiej pieśni do skarbca światowej kultury, koncerty charytatywne na budowę Teatru Ukraińskiego we Lwowie, wsparcie ukraińskiego studentwa w jego walce o prawa narodowe, działalność pedagogiczna w lwowskim konserwatorium. Solomija utrzymywała kontakty i korespondowała ze znanymi intelektualistami i działaczami społecznymi tamtych czasów, m.in. z Michałem Pawlykiem, Wasylem Stefanykiem, Marią Hruszewską. Warto przytoczyć fragment listu do M. Pawlyka, który wyjaśnia artystyczny wyczyn śpiewaczki: „…teraz ani mo… ...ani chcę gadać o małżeństwie i w ogóle nie chcę być dla nikogo przeszkodą, bo sama przeszkód nie znoszę. Przeciwnie (wprost przeciwnie) potrzebuję spokoju do pracy i rozwoju, i to takiego spokoju, abym mogła oddać całą duszę artyzmowi”. A o bezgranicznym oddaniu Ojczyźnie mówią szczere słowa skierowane do Marii Hruszewskiej, żony Mychajła Hruszewskiego: „Wiesz, nieraz tak jakoś ciężko być samej wśród obcych, którzy nie rozumieją moich idei, zasad, że opisać Ci nie mam sił”. W tym samym liście Solomija wyznaje, że marzenia o „…moim narodzie oświeconym, bez wad…”, które zderzają się z realną biedą narodu, skłaniają śpiewaczkę do „o niczym nie myśleć…zagrzebać się w nieustannej pracy…”, lecz także „…jakby nie ta nadzieja…, to nie wytrzymałby człowiek tego (tego) życia”. I jeszcze jedno listowne świadectwo jej ofiarnej służby Sztuce: „Chcę pracować, a bez pracy żyć nie mogę…A żyć bez artyzmu nie mogę. Oddaję się całą duszą sztuce…”. Już w lwowskim okresie swojego podwiżnickiego życia (1939—1952), pracując jako profesor Lwowskiej konserwatorium, Wielka Artystka oddawała swój talent, całą swoją energię twórczą i umiejętności swoim uczniom. A uczyć się było i jest od kogo, i czego. Solomija Krušelnyćka — wzorzec harmonijnej człowieka hellen... ...typu z głębokimi narodowymi korzeniami, człowieka, który swoją tytaniczną, codziennie wykonywaną pracą szlifował swój talent, dany mu przez Boga, rodziców, hojną ukraińską ziemię; człowieka, który miał godność narodową i ludzką, lecz kochał i szanował sztukę wszystkich narodów świata i darował im swoje artystyczne arcydzieła z wielkim natchnieniem; człowieka wysokiego arystokratyzmu duchowego i wartości moralnych; człowieka-Twórcy, który bezwarunkowo złożył swoje życie na ołtarzu Sztuki i Ukrainy. W tym sensie Solomię Kruszelnicką należy zaliczyć do grona najwybitniejszych śpiewaków świata, gwiazd pierwszej wielkości na planecie Ziemia, wśród których są Caruso, Battistini, Rufo, Maria Callas, Fiodor Szalapin. O godnym uczczeniu pamięci sławnej śpiewaczki świadczą: przyznanie Lwowskiej Operze imienia Solomii Kruszelnickiej; ustanowienie popiersia Solomii Kruszelnickiej (rzeźbiarz Jarosław Skakun) w słynnym mediolańskim teatrze „La Scala” (który stał się jedynym pomnikiem obcego artysty w tej operowej świątyni, choć występowały tam setki pierwszorzędnych solistów!); odsłonięcie w 2004 roku na fasadzie domu Solomii Kruszelnickiej w Viareggio tablicy pamiątkowej; ustanowienie popiersia „dzielnej Cio-Cio-San” (jak nazywał ją sławny kompozytor) w muzeum Giacomo Pucciniego w Torre del Lago. A w 2009 roku Wielki Teatr w Warszawie uhonorował niezrównaną wykonawczynię partii Elzy (opera „Lohengrin” Wagnera) i Halki (opera „Halka” Moniuszki) ustanowieniem brązowego popiersia śpiewaczki, dziełem rzeźbiarza Wasyla Jaricza i architekta Oresta Skopa. Wyniosłość obrazu dumnej egipskiej królowej Aidy w interpretacji Solomii Kruszelnickiej uwiecznił znany paryski malarz E. Levi. Portretowali Solomię Kruszelnicką zarówno ukraińscy, jak i zagraniczni artyści, w tym także krewna Solomii Kruszelnickiej Jarosława Muzyka. Nie pominęli śpiewaczki również poeci, pisarze, reżyserzy teatralni. Cieszy się powodzeniem balet „Powrót Butterfly” do muzyki M. Skorika i G. Pucciniego w inscenizacji Opery Lwowskiej (libretto W. Wrublewskiej). Otwarto dwa muzea — Muzeum Pamiątkowe we wsi Biała na Tarnopolszczyźnie (1963) i Muzyczno-memorialne muzeum Solomii Kruszelnickiej we Lwowie (1989), a także pomnik w Tarnopolu (2010). W Operze Lwowskiej okresowo odbywają się Festiwal Sztuki Operowej oraz Międzynarodowy konkurs wokalistów imienia Solomii Kruszelnickiej. Imię sławnej śpiewaczki dumnie nosi teatr operowy we Lwowie, jej imieniem nazwano szkołę i ulicę miasta. Uczczenie 145. rocznicy urodzin Solomii Kruszelnickiej odbyło się wyłącznie na zachodnich terenach naszego państwa. Dotąd to sławne imię, uznane w światowej kulturze, jest mało znane w Doniecku, Dniepropetrowsku, Charkowie, Symferopolu. Zaprawdę nie ma proroka we własnej ojczyźnie!

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

śpiewakowi orderu Komandora Republiki Włoskiej w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Także w wykonaniu śpiewaka zabrzmiały fragment arii Kalafa z opery G. Pucciniego „Turandot” oraz ukraińska pieśń ludowa „Czornyji browy, kariji oczi”. A ze sceny brzmiały utwory muzyczne „Bohorodyce Diwo” (muz. O. Kozarenki); „Hrymyt” (muz. J. Mejtusa, sł. I. Franki); „Żurawka” (muz. O. Biłasza, sł. W. Juchymowycza); „Maw ja raz diwczynonku” (ukraińska pieśń ludowa w opracowaniu F. Najdenka); „Oj ja znaju, szczo hrich maju” (ukraińska pieśń ludowa w opracowaniu B. Latoszynskiego); aria Ostapa i pieśń Tarasa z opery M. Łysenki „Taras Bulba”; „Bezmeżneje pole” (muz. M. Łysenki, sł. I. Franki);

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Wspomnienie o wielkich wykonawcach

W koncercie „Odrodzenie Butterfly” wzięli udział Nadija Nowosiołowa (sopran), Ihor Tychonow (baryton), Ołena Kumanowska (sopran), Nadija Sławinśka (sopran) oraz Anna Poliszczuk (fortepian), którzy wykonali arcydzieła rodzimej i zagranicznej klasyki muzycznej: „Szumiła liszczyna” z cyklu „Pieśni weselne” (muz. M. Skoryka, sł. ludowe), arię Giocondy z opery A. Ponchiellego „Gioconda”, „Hen, za Dniprom” (muz. O. Sandlera, sł. M. Soma), „Pryletila łastiwka” (muz. O. Biłasza, sł. M. Tkacza), arię Elzy z opery R. Wagnera „Lohengrin”, arię Elżbiety z opery R. Wagnera „Tannhäuser”, „Witre bujnyj” (muz. B. Filc, sł. T. Szewczenki), arię Butterfly z opery G. Pucciniego „Madame Butterfly”. A podczas koncertu z cyklu „Legendy rodzimej opery” widzom opowiedziano, że sława śpiewaka operowego wyniosła Anatolija Sołowjanenkę na światowe szczyty. Był on pierwszym radzieckim śpiewakiem, który wyszedł na scenę Metropolitan Opera w USA, śpiewał w różnych językach w wielu krajach świata, ale czołowe miejsce w jego repertuarze zawsze zajmowały ukraińskie pieśni ludowe. Pierwszym wielkim koncertem z jego udziałem stał się przegląd twórczości zespołów amatorskich organizacji związkowych obwodu donieckiego. Ten koncert odbył się w 1962 roku, sukces był oszałamiający. Jego od razu zaproszono do Opery Kijowskiej. A po konkursie młodych śpiewaków w wielkiej sali Konserwatorium Moskiewskiego surowe jury jednogłośnie skierowało Sołowjanenkę na staż do Włoch. Kiedy śpiewak powrócił do Ojczyzny, zaproponowano mu pracę w Teatrze Bolszoj w Moskwie, ale on wybrał Operę Kijowską. Właśnie na tej scenie stworzył swoje najlepsze partie: Andrija w „Zaporożcu za Dunajem”, Leńskiego w operze „Eugeniusz Oniegin”, Księcia w „Rigoletcie”, Alfreda w „Traviacie”, Rudolfa w „Cyganerii”, Dymitra Samozwańca w „Borysie Godunowie”, Mario Cavaradossiego w „Tosce”, Fausta w operze pod tym samym tytułem i in. Podczas tego koncertu obecni mogli obejrzeć nagrania wideo, które dały możliwość więcej posłuchać samego Anatolija Borysowycza, jeszcze raz zobaczyć, jakim był, o czym mówił, unikalne wideo z wręczenia nagrody. Centrum Artystyczno-Koncertowe imienia Iwana Kozłowskiego kontynuuje aktywną działalność na rzecz popularyzacji twórczości wybitnych ukraińskich śpiewaków. Niedawno odbyły się tu koncerty „Odrodzenie Butterfly” z okazji 145. rocznicy urodzin Salomei Kruszelnickiej oraz „Legendy rodzimej opery” z okazji 85. rocznicy urodzin Anatolija Sołowjanenki. Premiera 13 kwietnia 1896 roku przyniosła Pucciniemu ogromny triumf, publiczność zgotowała kompozytorowi owację i domagała się nowych powtórzeń. Przedstawienie zakończyło się bezprecedensowym „finałem”: artyści, którzy już zmienili kostiumy teatralne, zmuszeni byli bez makijażu wyjść na scenę i wykonać cały ostatni akt. A w następnym roku opera rozpoczęła swój triumfalny pochód przez świat. Z sukcesem wystawiały ją największe teatry Londynu, Paryża, Buenos Aires, Moskwy, Berlina, Wiednia, Budapesztu, Barcelony. Prawdziwą sensację „Cyganeria” wywołała w Paryżu. Francuska krytyka wyniosła ją pod niebiosa. Od tego czasu „Cyganeria” stała się jedną z najpopularniejszych oper na świecie. Wśród wykonawców, którzy zasłynęli w tej operze, są Enrico Caruso, Beniamino Gigli, Giuseppe di Stefano, Mario del Monaco, Luciano Pavarotti, Plácido Domingo, José Carreras, Roberto Alagna, którzy wykonywali rolę Rudolfa, oraz Maria Callas, Renata Tebaldi, Renata Scotto, Anna Netrebko, które tworzyły postać Mimi. Do nowej kijowskiej inscenizacji „Cyganerii” dołączyli laureat międzynarodowego konkursu Serhij Hołubnyczyj (dyrygent-inscenizator), zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Nahorna (scenograf-inscenizator), Anżela Masłennikowa (chórmistrz-inscenizator), laureat międzynarodowych konkursów Serhij Kon (baletmistrz-inscenizator). Wdzięczna kijowska publiczność długo nie wypuszczała ze sceny zasłużonej artystki Ukrainy Natalii Pełych (Musetta), laureatów międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów Ołeksija Żmudenka (Schaunard), Ołeksandra Charłamowa (Colline), Romana Smolara (Benoît), solistów-wokalistów teatru Serhija Makijenka (Marcello), Wiaczesława Strełkowa (Alcindoro). Lecz najwięcej braw od widzów otrzymali wykonawcy ról Mimi i Rudolfa — laureaci międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów Daria Łytowczenko oraz Dmytro Foszczanka. Zdjęcie dostarczone przez teatr. „Stojić hora wysokaja” (ukraińska pieśń ludowa, sł. L. Hlibowa), „Banduryste, orle syzyj” (ukraińska pieśń ludowa w opracowaniu W. Wojta, sł. T. Szewczenki), „Oj maju ja czorni oczi” (w opracowaniu B. Latoszynskiego) oraz po włosku (aria Toski z opery G. Pucciniego „Tosca”, aria Liu z opery G. Pucciniego „Turandot”). Te utwory podarowali zasłużeni artyści Ukrainy Lubow Dobronożenko (sopran), Mykoła Szulak (tenor), laureaci międzynarodowych konkursów Salomeja Pryjmak (sopran), Ihor Jewdokymenko (baryton), Iryna Ukrajineć (sopran), Ołeksandr Charłamow (bas).

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Jasne projekty nowego sezonu

W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się otwarcie 99. sezonu koncertowego Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy oraz prezentacja płyty kompaktowej z koncertami skrzypcowymi z okazji 75. rocznicy urodzin kompozytora Jewhena Stankowycza. W związku z tym zorganizowano konferencję prasową dla przedstawicieli mediów. Oto, co przekazali jej uczestnicy. Ołeksandr Horנostaj, dyrektor generalny Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy: „Dziś mamy kilka wydarzeń. Po pierwsze, 75 lat od urodzin Jewhena Stankowycza. Po drugie, wspólnie z Walerijem Sokołowem zakończyliśmy pracę nad nagraniami dla Ukraińskiego Radia płyty z koncertami skrzypcowymi J. Stankowycza. Wcześniej przy realizacji takich projektów pomagało nam Ministerstwo Kultury Ukrainy. Tym razem W. Sokołow wziął na siebie koszty wydania płyty. Rozpoczynamy także nasz 99. sezon i przygotowujemy się do 100-lecia naszego zespołu. 25 listopada 1918 roku hetman Pawło Skoropadski podpisał dekret o utworzeniu Państwowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy. Gdyby nie moskiewska nawała, ta orkiestra działałaby nieprzerwanie”. Jewhen Stankowycz, Bohater Ukrainy, artysta ludowy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki: „Jestem wdzięczny jednemu z najlepszych współczesnych skrzypków świata Walerijowi Sokołowowi za pomoc w stworzeniu płyty z moimi koncertami skrzypcowymi, bo bez takich wykonawców jak W. Sokołow i W. Sirenko kompozytorzy niewiele są warci, ponieważ dzięki nim nasze utwory docierają do słuchaczy. Niestety, w Ukrainie przez ostatnie dziesięć lat niewiele troszczono się o muzykę i sztukę teatralną. Wielu ukraińskich wykonawców… Występuje Jewhen Stankowycz. Ci, którzy pracują nie u siebie w kraju, lecz w najbardziej prestiżowych orkiestrach świata. Jednak muzyczna sztuka naszego państwa ma wielką przyszłość. Lubię powtarzać słowa Nostradamusa, że nad Dnieprem, czyli Borysthenesem, rozkwitnie sztuka, trzeba jedynie stworzyć warunki dla naszych muzyków – kompozytorów”. Walerij Sokołow, skrzypek, laureat wielu międzynarodowych konkursów: „Praca nad płytą trwała półtora roku. Wszystkie koncerty skrzypcowe Jewhena Stankowycza zrobiły na mnie wielkie wrażenie. Ta muzyka została napisana w tradycjach kompozytorów, którzy urodzili się w regionie karpackim. Dzięki tej płycie muzykę J. Stankowycza będzie się częściej wykonywać za granicą. Obecnie planuję tournée po USA i Kanadzie, podczas którego z pewnością zabrzmi muzyka kompozytora. Wołodymyr Łukaszow, kierownik artystyczny Narodowej Filharmonii Ukrainy: „Utwory Jewhena Stankowycza od dawna są dobrem nie tylko naszego państwa, są znane na świecie. Dość często dane mi było występować w tournée wraz z Akademickim Orkiestrą Symfoniczną naszej filharmonii. W programach naszych koncertów obowiązkowo znajdowały się utwory kompozytorów ukraińskich, w tym także Jewhena Fiodorowycza. Niektóre koncerty otwierały nawet jego utwory. We Francji, Hiszpanii, Niemczech i innych krajach z podnieceniem czekano, jak przyjmą utwory kompozytora. Po występach podchodzili do nas znani wykonawcy z tych krajów i pytali, gdzie zdobyć partyturę tego czy innego utworu Jewhena Stankowycza”. Nowy sezon koncertowy Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej ma być bogaty w jasne projekty twórcze, w których zabrzmią utwory repertuaru krajowego i światowego. A otworzono go utworami Jewhena Stankowycza: „Sinfonietta” na orkiestrę symfoniczną; Koncert nr 3 na skrzypce z orkiestrą (dedykowany Walerijowi Sokołowowi) oraz Symfonia nr 3 „Ja potwierdzam się” na wiersz Pawła Tyczyny na solistów, chór i orkiestrę. Soliści – laureaci międzynarodowych konkursów Walerij Sokołow (skrzypce) i Ołeksandr Bojko (baryton). W koncercie wzięła również udział laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki – Narodowa Zasłużona Akademicka Kapela Ukrainy „Dumka” (kierownik artystyczny i dyrygent Jewhen Sawczuk). Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia autora

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Włoska opera na ukraińskiej scenie

W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży odbyła się premiera opery Giacomo Pucciniego „Bohema”. W drugiej połowie XX wieku to dzieło zajęło godne miejsce w piątce oper najczęściej wystawianych na świecie i od tego czasu nie znika z tej listy. A nowa inscenizacja, zrealizowana przez reżysera Witalija Pal'czykowa, stała się jedną z najlepszych prac teatru z ostatnich kilku lat. „Bohema” to czwarta opera w twórczym dorobku G. Pucciniego. Pomysł jej napisania zrodził się u kompozytora po zapoznaniu się z utworem francuskiego pisarza Henriego Murgera „Sceny z życia bohemy” (1851). Ponieważ sam Murger długo żył w nędzy, zdołał prawdziwie, jasno i przekonująco pokazać ciężkie życie utalentowanej młodzieży. Ten utwór zachwycił Pucciniego, który zaczął opracowywać plan przyszłej „Bohemy”. Praca librecistów Luigiego Illicy i Giuseppego Giacosy trwała prawie dwa lata, a muzykę do „Bohemy” Puccini stworzył w ciągu ośmiu miesięcy. Jesienią 1895 roku „Bohema” została ukończona, a 1 lutego 1896 roku po raz pierwszy przedstawiono ją na scenie Królewskiego Teatru (Teatro „Del Regio”) w Turynie. Właśnie w tym dziele nowatorstwo Pucciniego najwyraźniej ujawniło się najbardziej bezpośrednio i oryginalnie: kompozytor dokonał w operze włoskiej zwrotu od romantycznej poetyki ku skromnemu ucieleśnieniu rzeczywistości codziennego życia. Pierwszy pokaz „Bohemy” nie był dla kompozytora klęską, ale też nie przyniósł mu sukcesu. Premiera wywołała gorące spory. Odbiór publiczności był znacznie cieplejszy niż opinie zawodowych muzyków i krytyków obecnych na premierze. Publiczność szybko dostrzegła zalety nowej opery, wbrew atakom recenzentów. Sukces opery rósł z każdym nowym przedstawieniem. Jeszcze przed końcem sezonu „Bohema” doczekała się 24 pokazów przy pełnych widowniach — fakt nadzwyczajny dla nowej opery. Po turyńskiej inscenizacji odbyła się premiera w Rzymie, potem w Palermo. Pokaz „Bohemy” w Si

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

im. Romana Fedoriwa za serię publikacji, wśród których najważniejszymi nazwano również publicystyczną pracę „Kolaboranci” oraz materiały o Krajowym Przewodniku OUN na ziemiach zachodnioukraińskich Wołodymyrze Tymczju-Łopatyńskim. W 2014 roku ukazała się na świecie jego książka „Rzeką pamięci”, w której przedstawił „los zwykłego Ukraińca-Galicjanina, który urodził się, wychował, zdobył wykształcenie za czasów władzy bolszewickiej…”, a także opowiedział o swojej pracy na stanowisku mera Lwowa, „którą trzeba było wykonywać w trudnych warunkach historycznych na pierwszym etapie budowy Niepodległej Ukrainy”. Artykuły W. Szpicera w tygodniku „Słowo Proświty”, zwłaszcza takie jak „Ukraińskie kobiety-państwowiczki”, „Charków jako stolica — pierwsza czy ostatnia?”, „Potrzebna jest ustawa o języku państwowym”, „Następnego Prezydenta musimy przygotowywać już dziś” — to reakcja nieobojętnego człowieka na aktualne problemy społeczne współczesności w naszym państwie. W 2016 roku „Proświta” Halickiego rejonu m. Lwowa miała zaszczyt zaprezentować na Forum Wydawców we Lwowie kolejną książkę W. Szpicera „Ukraina i „moskowskoje wremia”, bo, jak powiedział pisarz P. Szkarbiuk, „Wasyl Szpicer nadal aktywnie żyje w polityce, w kulturze. To jego druga ipostaś. Bo słowo — to też czyn”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Witajmy jubilata!

Z okazji 70-lecia za wieloletnią bezinteresowną pracę Maria PAWLUK, przewodnicząca Rady Zjednoczenia Dzielnicy Halickiej m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wasyl Szpicer — proświcianin, polityk i działacz społeczny, delegat Zjazdu Założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Kijowie oraz członek prezydium Lwowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, jeden z fundatorów Ruchu we Lwowie. Wybrany przez społeczność Lwowa na przewodniczącego rady miejskiej Lwowa i jej miejskiego komitetu wykonawczego pierwszej demokratycznej kadencji w latach 1990—1994. Za przewodniczenia proświcianina Wasyla Szpicera nad lwowskim Ratuszem podniesiono flagę narodową; miasto oczyszczono z radzieckiej symboliki, rosyjskojęzycznych szyldów i afiszy; przywrócono historyczne nazwy ulic miasta; zdemontowano pomniki bożków zbrodniczego reżimu Leninowi, Gałanowi, Kuzniecowowi, zapoczątkowano budowę pomnika ofiar komunistycznych zbrodni. Ustanowiono pomniki „Proświcie” na 125-lecie, Tarasowi Szewczence, Mychajłowi Hruszewskiemu, zwrócono świątynie odrodzonej Cerkwi Greckokatolickiej (w pierwszej kolejności sobór katedralny św. Jura i pałace metropolitalne), uporządkowano groby Strzelców Siczowych i rozpoczęto odnowienie Memoriału Strzeleckiego na cmentarzu Janowskim, a terytorium cmentarza Łyczakowskiego nadano status rezerwatu historyczno-kulturowego. Ponadto przyznano pomieszczenia wszystkim istniejącym we Lwowie ukraińskim organizacjom patriotycznym i partiom, towarzystwom oraz organizacjom mniejszości narodowych. Czy to mało, czy dużo jak na jedną kadencję na stanowisku przewodniczącego miasta? Ale gdyby podobne rzeczy zrobiono w całej Ukrainie w pierwszych latach Niepodległości, to nie płonąłby dzisiaj płomień wojny na wschodnich granicach naszego państwa. Po zakończeniu okresu pracy na stanowisku urzędnika państwowego Wasyl Szpicer powrócił do pracy społecznej, w tym także do pracy w „Proświcie”. Odnalazłszy się w nowym emploi — literaturze, pan Wasyl już od wielu lat pracuje z materiałami archiwalnymi, badając i naświetlając drogę życiową patriotów swojej małej ojczyzny — Stryjszczyzny, którzy swoje młode życie złożyli na ołtarzu wolności rodzinnej ziemi. Dla Stryjskiego muzeum „Bojownikom o wolność Ukrainy” przygotował materiały archiwalne i opisał losy więźniów więzienia w Stryju: Petra Dmytryszyna, Stepana Tymczija, Osypa Hrycaka. W 2004 roku we współautorstwie z Wołodymyrem Morozem ukazała się jego gruntowna książka-rozprawa „Krajowy przywódca OUN Wołodymyr Tymczij-Łopatynski”. W czasopiśmie „Dzwin” w 2006 roku opublikowano opowieść o kapelanie polowym, majorze 55. pułku, dziekanie dolinskim, księdzu-kanoniku Semenie Szpicerze; w 2007 r. — artystyczno-dokumentalne opowiadanie „Matka powstańca” (historia walki żołnierzy UPA ze wsi Niżnia Łukawycja, Petra Odynaka i jego brata Tymofija); w 2008 r. opublikowano dokumentalną powieść o księdzu-mitracie Andrieju Biłeckim, który przez ćwierć wieku służył jako wikariusz generalny Metropolity Andreja Szeptyckiego. W 2011 r. wyszła broszura W. Szpicera „Kolaboranci” z epigrafem „Nie pozwolisz nikomu splamić sławy ani honoru twojego Narodu. Dekalog” — argumentowana odpowiedź naszym nieprzyjaciołom, w szczególności władzy kremlowskiej, która nieustannie oskarża Ukraińców o kolaborację. W tej rozprawie, przygotowanej na bazie materiałów rozpowszechnionych w dostępnych źródłach, jak pisze sam autor, próbował on odsunąć kurtynę z napisem „ukraiński kolaboracjonizm” i pokazać ukryte za nią niektóre znane, ale starannie przemilczane fakty współpracy z nazistami innych narodów, zarówno na szczeblu państwowym, jak i osobistym. W. Szpicer jest kompilatorem materiałów „Pochówki prośwician na cmentarzu Łyczakowskim”, których grobami „Proświta” Dzielnicy Halickiej m. Lwowa opiekuje się już od wielu lat. W wymienionej broszurze znajdziecie zebrane informacje nie tylko o miejscu pochówku i fotografie grobów prośwician, ale także krótką informację o ich pełnej poświęcenia pracy w „Proświcie” i Towarzystwie Naukowym im. Szewczenki (2009 r.). Wasyl Szpicer w 2011 roku przyczynił się do odsłonięcia pomnika Krajowego przywódcy OUN na ziemiach zachodnioukraińskich Wołodymyrowi Tymczijowi-Łopatynskiemu i jego towarzyszom broni, którzy zginęli w nierównej walce z enkawudzistami we wsi Hrabowiec w rejonie stryjskim na Lwowszczyźnie. Czasopismo Lwowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Dzwin” uznało Wasyla Szpicera za najlepszego publicystę 2012 r., przyznano mu nagrodę na niwie proświciańskiej za odrodzenie ukraińskiej duchowości i pamięci historycznej narodu ukraińskiego, kształtowanie świadomości narodowej, a także wiarę w wieczne ideały „Proświty” i Sobornej Ukrainy. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” uhonorowało Wasyla Szpicera najwyższym odznaczeniem proświciańskim — medalem „Budowniczy Ukrainy”. Lwowski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i Zjednoczenie Dzielnicy Halickiej m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” szczerze witają jubilata, życzą mu kozackiego zdrowia i wieloletniej pracy twórczej na rzecz Ukrainy. Z rosy i wody, panie Wasylu! Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 7 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN. Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 67

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 1 miesiąc 13 UAH 06 kop. na 3 miesiące 38 UAH 12 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Dyżurny redaktor Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninykh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. powoływanie się na “Słowo Proświty” obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, Łączny nakład w październiku — 15 200

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин