Miała ją za pasierbicę, Zdawałoby się, własna rodzina. Na nią „tykali” i „kpić próbowali” „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”, Którzy rodzimą matkę nazywali Kiedyś z szacunkiem na „Wy”.
Judaszową sprawę czyniąc Za trzydzieści srebrników w dłoniach, Po niej już stypę odprawiali „W obcych językach”.
2 Lecz zmartwychwstając, ona Życiem brzmiała jak struna, Wylatywała ptakiem w świat Z kalinowych ust i gałęzi,
Żyła — w dumie kobzarzy, W żniwnym śpiewie kosiarzy, W matczynej kołysance, W Tarasa testamentowym słowie,
W kozackich żartach i listach, W Chołodnojarskich lasach, W rozkułaczonych stepach, W kryjówkach żołnierzy UPA,
W notatnikach Dowżenki, W wierszach Symonenki, W „Rusznyczku”, „Czerwonej rucie”, W modlitwie szczerej w kącie z ikonami,
W samospaleniu Hirnyka, W losie-więzieniu Szumuka, W doli Tychyja i Stusa, W „Proświcie”, w Ludowym Ruchu.
Ona, cierpiąc od zła, W wierze, walce żyła.
3 Wierz, będzie żyć — mimo zła! Bo rodzima mowa — to dobro, Którego nie wożą na bazar… Ona — na wieki Boży dar!
Zdjęcie Mykoły Cymbaluka
„I tylko jeden został naszemu narodowi skarb od dalekich pradziadów. Ten skarb jedyny — to rodzima mowa i rodzime piśmiennictwo, tą mową pisane: oboje jako wyraz jego duchowej istoty, jako symbol jego odrębności narodowej i jako narzędzie samoświadomości, jako pamiątka od przeszłości i nadzieja na przyszłe czasy”. Serhij Jefremow (1876—1939)
NARÓD PISZE PORTRET WŁADZY
ANTOLOGIA POETYCKA „STRZAŁA”
Машинний переклад
1 Ją „wałujono” i „tabaczono”, Na szafot z kneblem wodzili, Jej „w grabie” zabrodów widzieli, W trumnach — jej własnych zaprzańców.
Mordowali ją wściekle głodem, Gnoili w karcerze GUŁAG, Nad nią na smrodliwych bagnach Krwawe robactwo huczało.
Ją „cyrylizowali”, kaleczyli, Tak pragnęli zniweczyć ją, Jadem pluli jej w oczy Ze zjaniczarzonych serc.
Ona okrutnie cierpiała Od rodzimych katów,
LISTY IWANA CZENDEJA DO OLESIA HONCZARA
10–12
CZY BĘDZIE PANTEON WIELKICH PRZODKÓW?
14–15
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
lub walkę z funkcjonariuszami organów ścigania. *** Działacze społeczni rozpowszechniają ulotki, w których wzywają: „Przyjacielu! Jesteś potrzebny pod Ukraińskim Domem! Nasz przyczółek przed Ukraińskim Domem jest niezwykle ważny. Dzisiaj tutaj bije serce Ukrainy. Codziennie przybywają nowi ludzie z obwodów oraz z Kijowa. Fala narasta. Dlatego ważne jest, abyś przyszedł tutaj nie raz i nie na godzinę. Nasze żądania: — rozwiązanie Rady Najwyższej, dymisja prezydenta; — rozwiązanie milicji, sądów, prokuratury, urzędu skarbowego. Formowanie nowych struktur z nowych ludzi na zasadzie lustracji; — przedterminowe uczciwe wybory do Rady Najwyższej na zasadzie lustracji. Żadnych „sojuszy” z „dobrymi” oligarchami przeciwko „złym”! Pamiętamy rok 2005. Tym razem będzie uczciwie i prawdziwie! Zwyciężymy, bo z nami Prawda!”. Jak wiadomo naszym czytelnikom, jeszcze 15 czerwca 2012 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki poprzez wszystkich uczestników posiedzenia rozszerzonego sesji Głównej Rady Towarzystwa zwróciło się do prośwician z wezwaniem do protestowania przeciwko uchwaleniu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, która przywróci praktykę przeszłości — asymilację i denacjonalizację Ukraińców, a z czasem i duchowe ludobójstwo narodu ukraińskiego, powtórzy na naszej ziemi bałkański scenariusz rozpadu państwa ukraińskiego. Zarząd Główny „Proświty” zorganizował regularne konferencje prasowe w UNIAN, które odbyły się 18, 21, 28 czerwca, transmitowane były na 5 kanale. Wzięli w nich udział deputowani ludowi Ukrainy obecnej i minionych kadencji: Iwan Zajec, Jurij Hnatkewycz, Mykoła Kulczynski, Zynowij Szutiak, Stepan Chmara, Wasyl Kostycki, Wołodymyr Szołkoszytnyj, nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Ukrainy przy ONZ Wołodymyr Wasylenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy akademik Pawło Hrycenko, dyrektor Instytutu Literatury NAN Ukrainy akademik Mykoła Żulynski, ekspert Centrum Reform Polityczno-Prawnych Ołeksij Kurinny, językoznawca, profesor NaUKMA Łarysa Masenko, profesor Iwan Juszczuk, pisarz Dmytro
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
3 lipca 2012 r. Deputowani ludowi Wiaczesław Kyryłenko, Andrij Parubij, Ołeś Donij, Jarosław Kendzior, Ksenija Liapina, Iwan Stojko, Lilija Hryhorowycz, Zynowij Szutiak, Mykoła Kulczynski, Jurij Hrymczak na znak protestu przeciwko antykonstytucyjnej ustawie nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej” ogłaszają głodówkę pod ścianami Domu Ukraińskiego, gdzie następnego dnia ma odbyć się konferencja prasowa prezydenta Wiktora Janukowycza. 4 lipca Około 6 rano pod Domem Ukraińskim oddział specjalny „Berkut” po raz pierwszy podjął nieudaną próbę wyparcia deputowanych, którzy ogłosili głodówkę, oraz kilkuset przedstawicieli organizacji społecznych, opozycyjnych partii politycznych (UNP, „Batkiwszczyna”, „Front Zmian”, „Swoboda”, KUN i in.). *** W Internecie pojawiają się doniesienia o tym, że do Kijowa pospiesznie, na komendę „Alarm!”, ściągane są z najbliższych stolicy centralnych obwodów oddziały specjalne „Berkutu”. Rozmieszczają się one pod Radą Najwyższą, na Bankowej, pod Administracją Prezydenta, otaczają uczestników akcji protestu pod Domem Ukraińskim. *** O 10:20 berkutowcy w liczbie kilku batalionów przystępują do zmasowanego ataku od strony ulicy Trzechświęcickiej. W pełnym rynsztunku bojowym bezlitośnie torują sobie drogę pałkami, stosują gaz łzawiący. Przy śpiewie hymnu narodowego, brzęku omonowskich pancerzy, okrzykach „Precz z bandytami!”, „Milicja z narodem, gliny z pachołkiem!” pierwsze szeregi obrońców, splecione pod ręce, pod potężnym naporem tylnych odpychają berkutowców. Wśród protestujących są pierwsi ranni… *** Władza działa wyprzedzająco. W Internecie i radiu rozpowszechniana jest śmieszna informacja o rzekomo rannych „sługach” prawa. *** Rosyjska telewizja, radio, a potem i ich prasa podają informacje o wydarzeniach w Kijowie nieprawdziwie, jak przez kalkę. Treść jest taka: na Ukrainie kryzys parlamentarny; jest on związany z tym, że po dojściu do władzy Partii Regionów Prezydent przystąpił do wykonania podjętych przed Europą zobowiązań dotyczących zapewnienia praw mniejszości narodowych, a wyszkoleni w karpackich obozach sportowych i przywiezieni ze Lwowa nacjonaliści wszczęli… *** Prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Serhij Kwit składa oświadczenie: „…Tak nie mogą zachowywać się deputowani ludowi Ukrainy. Zostało złamane wszystko, co tylko można złamać, przede wszystkim — Ustawa Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej”. Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” niejednokrotnie składał ekspertyzy dotyczące niskiej jakości projektów ustaw językowych, wyrażał swoje stanowisko w listach do przywódców państwa i publicznych apelach. Jako prezydent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej potwierdzam to stanowisko: taka ustawa nie może zostać podpisana ani przez Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, ani przez Prezydenta Ukrainy, którzy są zobowiązani zrobić wszystko, aby przestrzeń prawna naszego państwa nie została ostatecznie zrujnowana”. *** „Czujemy obowiązek powiedzieć: to, co teraz się dzieje — to droga w przepaść, droga do konfliktu obywatelskiego i rozpadu państwa”, — oświadczyło dziesięciu zwierzchników ukraińskich Kościołów i organizacji religijnych w otwartym liście do Prezydenta Ukrainy w sprawie kwestii językowej. *** Przedstawiciele ruchów społecznych i partii opozycyjnych Lwowa zablokowali wejście do Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. „Reżim okupacyjny przekroczył granicę, Ukraina przed zagrożeniem utraty niepodległości”, — powiedział jeden z uczestników akcji protestu, kierownik obwodowego sztabu wyborczego WO „Batkiwszczyna” Stepan Kubiw. Przedtem siły opozycyjne utworzyły obwodowy komitet strajkowy, bo, jak twierdzą: „…oświadczenia, apele, petycje do władzy nie dają żadnego rezultatu”. *** W Doniecku uczestnicy wiecu w obronie języka ukraińskiego domagają się pozbawienia ukraińskiego obywatelstwa autorów antykonstytucyjnej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” deputowanych Wadyma Kołesniczenki i Serhija Kiwałowa. Drozdowski, artysta ludowy Ukrainy Leonid Mużuk i in. Moderował spotkania przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan. Między innymi na konferencji prasowej 6 lipca 2012 roku w UNIAN oświadczył: „Jeszcze nigdy, przez wszystkie lata niepodległości, Ukraina nie stała przed zagrożeniem utraty swojej suwerenności. Opracowana jest wieloetapowa strategia, która przewiduje rozczłonkowanie Ukrainy, a kwestia językowa jest dominującym składnikiem tego projektu”. Protestacyjne akcje proświtańskie rozpoczęły się w czerwcu, a od 3 lipca przetoczyły się przez całą Ukrainę: w Czerkasach, Dniepropietrowsku, Zaporożu, Doniecku, Ługańsku, Żytomierzu, Połtawie, Równem, Iwano-Frankiwsku, Lwowie i innych miastach. Odbywały się one w o wiele trudniejszych warunkach niż pod Domem Ukraińskim w Kijowie: były prowokacje, pobicia, prześladowania kryminalne. Obecnie zbieramy wszystkie świadectwa o tych wydarzeniach i podamy je szczegółowo w następnych numerach tygodnika oraz wydamy książką w bibliotece „Słowa Proświty”. Trwa zbieranie podpisów w obronie języka ukraińskiego. Proświtańcy nie kończą swoich protestów, bo uważają, że władza popełniła zbrodnię przed narodem ukraińskim, i domagają się od Prezydenta zawetowania tej ustawy oraz zaprzestania nękania języka tytularnego państwa unitarnego, języka ojczystego narodu autochtonicznego.
5 lipca. W dniu swoich 60. urodzin przed uczestnikami akcji protestacyjnej wystąpił deputowany ludowy Iwan Zajec, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej: „W Radzie Najwyższej doszło do zamachu stanu, który po raz kolejny dowiódł, że działalnością parlamentarną kieruje kryminał. I zapewnia on to nie tylko pięściami, ale także głosowaniem za deputowanych, których nawet nie było w sali, na poparcie wirtualnego projektu ustawy, którego ostateczny tekst nie istnieje w przyrodzie. Właśnie dlatego ignorowana jest Konstytucja Ukrainy, ustawa „O Regulaminie Rady Najwyższej”, naród, a nawet własni „wspólnicy”. Przecież aby dokonać zamachu stanu, większość rządząca — Partia Regionów, KPU, partia Łytwyna — wysłała „niepewnych” członków swoich frakcji do różnych instytucji w zmyślonych sprawach i, korzystając z ich kart, zagłosowała za nieistniejącym projektem ustawy językowej”. Ponadto, w przekonaniu Iwana Zajca, „ostatnie wydarzenia w parlamencie dowiodły, że reżim Janukowycza jest marionetkowym narzędziem w rękach władz kremlowskich. Wystarczyło, że przyjechał szef administracji prezydenta Rosji Putina, Siergiej Iwanow, i oświadczył, że ustawa językowa jest niezbędna Ukrainie, jak większość parlamentarna, odrzuciwszy Konstytucję i regulamin, wzięła się do wykonywania polecenia Moskwy. Dzisiejsze wydarzenia również poświadczyły, że reżim Janukowycza kontynuuje handlowanie strategicznymi zasobami kraju: bezpieczeństwa i terytorialnymi — wcześniej w Charkowie, humanitarnymi — dzisiaj, a jutro przygotowuje się do handlowania ziemią”. I podsumował: „Żaden deputowany, który oddał swój głos za antyukraińskim projektem ustawy językowej i tym samym wbił nóż w serce Ukrainy oraz przyczynił się do naruszenia pokoju i spokoju na Ukrainie, nie powinien znaleźć się w następnej Radzie Najwyższej”. *** Partie opozycyjne i organizacje społeczne obwodu dniepropetrowskiego zdecydowały, że od 5 lipca rozpoczną codzienne akcje protestacyjne, aż do momentu obalenia reżimu Janukowycza. O tym liderzy miejscowych opozycjonistów oświadczyli na wiecu przeciwko przyjęciu ustawy językowej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Ukrainy za granice kraju. Pracując na obczyźnie dla zapewnienia minimalnych warunków do istnienia naszych rodzin w Ukrainie oraz będąc największym inwestorem w ukraińską gospodarkę, dokładamy maksymalnych starań dla popularyzacji ukraińskiego języka i kultury, natomiast obecna ukraińska władza robi wszystko dla ich zniszczenia. Ostatnimi działaniami władza przekroczyła Rubikon! Będziemy robić wszystko co od nas zależne, aby donieść do polityków i narodów krajów naszego zamieszkania prawdę o sytuacji w Ukrainie oraz będziemy wzywać ich nie współpracować z kierownictwem Ukrainy! Niezbędne jest wyraźne rozróżnianie ukraińskiego narodu oraz kupki łotrów, którzy uzurpowali władzę w Ukrainie! My wzywamy naszych bliskich, przyjaciół, przedstawicieli organizacji społecznych oraz wszystkich świadomych Ukraińców nie być obojętnymi!”. Pod oświadczeniem widnieją podpisy 30 przedstawicieli ukraińskich organizacji społecznych świata.
*** Pod Ukraińskim Domem ani na chwilę nie ustaje wiec. Nagłośnienie, zamontowane w mikrobusie z ukośnym napisem na burcie „Ostatnia barykada”, pracuje bez odpoczynku. Do mikrofonu jeden po drugim podchodzą deputowani, zwykli obywatele, znani i mało znani działacze społeczni, śpiewacy, muzycy… Oświadczenia, wezwania, pieśni, muzyka, przemówienia w obronie Konstytucji i niepodległości Ukrainy od czasu do czasu przerywane są wspólnym śpiewem hymnu narodowego. NSPU na nadzwyczajnym posiedzeniu sekretariatu uchwalił oświadczenie, które wygłosił przed uczestnikami akcji Wołodymyr Szywkoszytnyj: „W tej trwożnej chwili zagrożenia wojną domową i rozłamem w Ukrainie zwracamy się do wszystkich, komu drogi jest pokój i zgoda w państwie. Rada Najwyższa uchwaliła ustawę, która narusza kruchą językową równowagę w tolerancyjnym ukraińskim społeczeństwie. Zrobiono to po to, aby odwrócić uwagę ludzi od spowodowanego nieudolną polityką ekipy Wiktora Janukowycza gospodarczego i socjalnego krachu, zagrożenia defoltem, załamania hrywny, bezrobocia, gwałtownego wzrostu cen i kosztów usług komunalnych, totalnej korupcji, upadku wszystkich programów socjalnych, które władza cynicznie ignoruje, zasłaniając się, niczym listkiem figowym, kwestią językową. Oszukańcze uchwalenie ustawy językowej ostatecznie potwierdza śmierć parlamentaryzmu w Ukrainie, a decyzja sądu o zakazie akcji protestacyjnych, gwarantowanych przez Konstytucję, świadczy o krachu sądownictwa. Musimy powiedzieć gorzką prawdę: wielka wina za to, co stało się w ukraińskim parlamencie, leży także na opozycji, dla której wąskopartyjne interesy okazały się wyższymi od państwowych i która, tonąc w małostkowych kłótniach, nie wykazała należytej odpowiedzialności, politycznej woli w obronie ustawy językowej, jak, zresztą, i w innych żywotnie ważnych dla społeczeństwa kwestiach”.
*** W parlamencie zarejestrowano pisemne oświadczenie Wołodymyra Łytwyna o zwolnieniu ze stanowiska przewodniczącego Rady Najwyższej. Na znak protestu przeciwko antykonstytucyjnemu zamętowi, wszczętemu przez parlamentarną większość. Dzień wcześniej o złożeniu swoich pełnomocnictw oświadczył wiceprzewodniczący Mykoła Tomenko.
6 lipca Uczestnicy wiecu pod Ukraińskim Domem uchwalili rezolucję, w której ogłoszono o rozpoczęciu akcji „Ukraina przeciwko Janukowyczowi”. Po tym deputowani ludowi oświadczyli o przerwaniu głodówki. Większość uczestników, przedstawicieli partii politycznych, zwinąwszy swoje sztandary, rozeszła się. „My dzisiaj zwyciężyliśmy!” — przekonywał obecnych, a w ich osobach i całą Ukrainę, lider partii „Front Zmian” Arsenij Jaceniuk. Zgodnie z jego twierdzeniem, odmowa Wołodymyra Łytwyna podpisania ustawy jest małym, ale zwycięstwem tej akcji.
7 lipca Grupa berkutowców „oczyściła” wejście przed Ukraińskim Domem od uczestników akcji protestacyjnej i przeniosła metalowe bariery do samych schodów.
*** Prasa, radio, telewizja, które w te burzliwe dni nie były zbyt szczodre na uwagę do wydarzeń pod Ukraińskim Domem, teraz przemilczają w swoich informacyjnych komunikatach akcję, która mimo wszystko trwa do dzisiaj.
*** W mikrobusie „Ostatnia barykada” z aparaturą retransmisyjną „nieznani” wybili szybę. I to na oczach milicji, która ani na chwilę nie opuszcza swoich posterunków wokół protestujących.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
*** Członkowie Społecznej Rady Humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy Iwan Dracz i Bohdan Stupka wyrazili stanowczy protest przeciwko uchwaleniu przez Radę Najwyższą Ukrainy w pierwszym czytaniu projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, występując z oświadczeniem, w którym między innymi powiedziano: „Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza jako Przewodniczącego Społecznej Rady Humanitarnej o pilne zwołanie posiedzenia rady i wyrażenie jednoznacznie swojego, jako Prezydenta Ukrainy, stanowiska wobec projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Swoją drogą, poprzedni Prezydent Ukrainy swoim Ukazem z 15 lutego 2010 r. nr 161/2010 zatwierdził „Koncepcję państwowej polityki językowej”. Ten Ukaz powinien obowiązywać, wszak Wy, szanowny Wiktorze Fedorowyczu, go nie odwołaliście. W Regulaminie Społecznej Rady Humanitarnej, który został zatwierdzony Pańskim, panie Prezydencie, Ukazem z 2 kwietnia 2010 roku nr 469/2010, jednym z głównych zadań rady humanitarnej jest: „Zapewnienie zachowania zgody obywatelskiej w społeczeństwie, kształtowanie tolerancji w stosunkach międzyetnicznych, osiągnięcie kompromisu i konsensusu w kwestiach kształtowania i realizacji polityki językowej, zachowanie dziedzictwa historycznego i kulturowego”. Oczywiste jest, że projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” nie tylko nie będzie sprzyjał zachowaniu zgody obywatelskiej w społeczeństwie, osiągnięciu kompromisu i konsensusu w kwestiach kształtowania i realizacji polityki językowej na Ukrainie, a wręcz przeciwnie, już wzbudził wysoką falę protestów i postawił pod znakiem zapytania zachowanie pokoju obywatelskiego w społeczeństwie. Społeczna Rada Humanitarna powinna stanowczo potępić te próby zalegalizowania języka rosyjskiego jako drugiego państwowego na Ukrainie. Jeśli tego nie zostanie zrobione, nie będziemy uważać za możliwe dalszego przebywania w składzie Społecznej Rady Humanitarnej”. *** Ukraińskie organizacje Europy i USA rozpowszechniły oświadczenie dotyczące „uchwalenia” przez Radę Najwyższą „językowej” ustawy. W nim, między innymi, zaznaczono: „My, przedstawiciele ukraińskich organizacji Europy, wyrażamy nasz protest przeciwko polityce obecnej władzy, w szczególności przeciwko „językowej” ustawie oraz deuk- Halyna JEHOROWA, m. Zaporoże Zdjęcie autora Pikieta, zorganizowana przez zaporoską „Proświtę” przy obwodowej administracji państwowej, przebiegła w napiętej atmosferze. Milicja użyła siły do rozpędzenia proświtian, w podwórkach dyżurowały oddziały „Berkutu” oraz inne jednostki specjalne. Przewodniczący ZOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeh Tkaczenko, organizator akcji, przykuł się łańcuchami do metalowej rampy, do pana Ołeha dołączył proświtianin Swiatosław Szczerbyna z sześcioletnim synem, którzy owinęli się łańcuchami, protestując przeciwko samowoli antyukraińskiej władzy. Rozpoczęła się zbiórka podpisów w obronie języka ojczystego. Milicjanci odbierali ludziom plakaty z językową symboliką oraz konfiskowali proświtiański sztandar. Specjalnymi szczypcami oderwano gruby metalowy łańcuch, odłączając go od rampy. Przewodniczącego zaporoskiej „Proświty”, niczym kryminalnego przestępcę, powleczono do milicyjnego samochodu. Ludzie przeszkadzali haniebnym działaniom milicji, kładli się pod koła samochodu, ale stróże prawa zabrali Ołeha Tkaczenkę na komisariat, gdzie oskarżyli go o nieistniejące naruszenia. A ludzie protestowali i nie rozchodzili się do wieczora. Aktywiści „Proświty” prosto z placu przyszli pod drzwi sądu, gdzie rozpatrywano sprawę dotyczącą działań O. Tkaczenki. I czekali, póki ten wyszedł przy ogólnych oklaskach w kozackim stroju i z resztkami łańcuchów na ciele. 8 lipca „Głosowanie za ten projekt ustawy (Kiwałowa-Kołesniczenki — Aut.) — to nie jest osobista decyzja. Trzeba zatrzymać się w próbach wykorzystania tej sytuacji dla poprawy czyjegoś przedwyborczego wizerunku”, — powiedział W. M. Łytwyn na konferencji prasowej w Żytomierzu, dokąd przybył na swój przyszły jednomandatowy okręg wyborczy. 9 lipca O 9.30 od strony Peczerskich wzgórz do Ukraińskiego Domu pod komendą tęgiego „brygadzisty” podchodzi niewielka grupa opłaconej „masówki” Partii Regionów i komunistów ze zwiniętymi transparentami i sztandarami. Wszyscy w oczekiwaniu na kolejną prowokację. Próba dziennikarki Nowego Kanału wzięcia od jednej z uczestniczek wywiadu kończy się dla niej tragicznie: statystka, przeklinając, wybija z rąk mikrofon. Milicja, nie zważając na prośby dziennikarzy o ochronę i zatrzymanie napastniczki, obojętnie obserwuje. 10 lipca Głodówkę przy Ukraińskim Domu kontynuuje dziewięć osób: Oksana Neżywenko, 26 lat (obw. winnicki); Hanna Juszczenko, 20 lat (m. Wyszogród, obw. kijowski); Olha Wakało, 41 lat (m. Zaporoże); Ołeh Weremijenko, 31 lat, Kateryna Awramczuk, 20 lat, Olha Dowhaluk, 20 lat (wszyscy — m. Kijów); Petro Szkutiak, 32 lata, Ołeksandr Kapinos, 28 lat, Olha Danyliw, 65 lat (wszyscy — m. Iwano-Frankiwsk). Razem z nimi, całodobowo, nie opuszczając tego skrawka obrony narodowej godności i państwowej niepodległości, kontynuują akcję protestacyjną przedstawiciele organizacji społecznych, w większości młodzież. W oświadczeniu, które przekazano do mediów, zaznaczono, że głodują oni na znak protestu przeciwko uchwaleniu antyukraińskiej i antypaństwowej ustawy o polityce językowej. Z tego powodu mają konkretne żądania wobec prezydenta, przewodniczącego Rady Najwyższej Wołodymyra Łytwyna, deputowanych ludowych Ukrainy itd. A od liderów partii politycznych niezależnie od deklarowanej przez nich przedwyborczej orientacji wymagają „zaprzestania upokarzającej dla społeczeństwa obywatelskiego próby zdobycia kapitału politycznego i przedwyborczego kosztem przyklejenia się do społecznego sprzeciwu w obronie języka ukraińskiego. Wasze słowo i czyn miały odbyć się w sali parlamentarnej; teraz — działamy my!”. Kronikę przygotował Mykoła CYMBALUK Zdjęcie autora
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
podkreślił, że dziś trzeba sobie nawzajem wybaczyć i stanąć ramię w ramię. Lider «Naszej Ukrainy» podkreślił, że dzisiejsze zjednoczenie jest otwarte dla wszystkich sił politycznych i społecznych, które uświadamiają sobie potrzebę takiego zjednoczenia.
«Nasza Ukraina», Ukraińska Partia Ludowa i Kongres Ukraińskich Nacjonalistów już podpisały deklarację o zjednoczeniu w jedną patriotyczną opozycję partii politycznych i organizacji społecznych, wyznających ideologię narodową.
W deklaracji wskazano, że oprócz wspólnego udziału w wyborach partie stawiają sobie za cel utworzenie jednej ukraińskiej siły politycznej.
Sygnatariusze podkreślają, że łączą się w imię wspólnych wartości i celów, w szczególności obrony niepodległości państwa i bezpieczeństwa, demokracji, jedności narodu, jego tożsamości narodowej, europejskiego wyboru kraju i dobrobytu państwa.
„Jesteśmy przekonani, że tylko łącząc się, będziemy w stanie jakościowo zmienić politykę państwa i skierować Ukrainę na nieodwracalną drogę demokracji, dobrobytu i europejskiego rozwoju” — czytamy w deklaracji.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
7 lipca w Kijowie odbyło się forum sił patriotycznych Ukrainy, na którym ogłoszono zjednoczenie partii politycznych i organizacji społecznych wyznających ideologię narodową w jedną patriotyczną opozycję. Celem zjednoczenia Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, „Naszej Ukrainy” i Ukraińskiej Ludowej Partii jest przedstawienie narodowi nowej polityki ukraińskiej oraz stworzenie mechanizmów jej realizacji. Właśnie taka polityka ukraińska jest bowiem zdolna zachować tożsamość narodową i demokratyczne swobody Ukraińców, zapewnić pracą i wysokimi dochodami 60–80% obywateli, a także w ciągu 3–4 lat co najmniej dwukrotnie zwiększyć dochody budżetu dzięki potencjałowi najbardziej perspektywicznych gałęzi: APK, sfery tranzytowej, turystyki.
Same partie to za mało, by szeroko propagować prawą ideę narodową. Dlatego do zjednoczenia przyłączono ponad 30 organizacji społecznych o najszerszym spektrum: oprócz narodowo-patriotycznych weszły do niego także młodzieżowe i zawodowe organizacje społeczne – rolników, oświatowców, medyków itp.
Ukraina ma szansę wyjść ze stanu narodowego poniżenia. Społeczeństwo ukraińskie uzyska możliwość przyspieszenia reform w kraju, jeśli poprze prawicową politykę, zainicjowaną przez KUN, „Naszą Ukrainę” i UNP. W takim przypadku większość organizacji społecznych przy wsparciu partii prawicowych będzie mogła stworzyć jedną, silną partię patriotyczną. Konkurencyjna siła będzie zdolna sformować prawicową większość w parlamencie i poprzez mechanizmy władzy wykonawczej państwa wcielić swoją politykę w życie. „Siły patriotyczne muszą wspólnymi działaniami nie dopuścić do realizacji w Ukrainie antyukraińskiego planu”, — oświadczył lider „Naszej Ukrainy”, Prezydent Ukrainy w latach 2005–2010, Wiktor Juszczenko, przemawiając na forum sił patriotycznych w Kijowie. Według jego słów, to forum sił patriotycznych jest odpowiedzią na wyzwania stojące obecnie przed narodem ukraińskim i narzędziem reprezentowania interesów tej części społeczeństwa, której nie jest obojętna przyszłość Ukrainy. „Jestem przekonany, że wydarzenia, które obecnie mają miejsce w Ukrainie, to lekcje, z których musimy wyciągnąć właściwe wnioski: dokąd iść, z kim iść, jakie idee musimy bronić”, — podkreślił. W. Juszczenko zauważył: „Wszystko, co nazywa się słowem «ukraińskie», dziś znajduje się pod anatemą — twój język, twoja kultura, twoja książka czy film, twój kościół”. Uważa on również, że obecnie krajowi proponuje się koncepcję deukrainizacji: „Jeśli mówimy, że język ukraiński jest czynnikiem budowy państwa, to bezwzględnie kompromisy są tu niemożliwe”. W. Juszczenko wezwał do niedopuszczenia do rozłamu kraju, który obecnie się narzuca. Zaznaczył, że kwestie języka i kwestie Kościoła, które poruszane są w kraju, to realizacja antyukraińskiego planu likwidacji ukraińskiej niepodległości. Dziś najbardziej aktualnym hasłem dla Ukrainy powinno być hasło „Ocalmy Ukrainę!”. „Nie jesteśmy chochłami, nie jesteśmy małorosami, jesteśmy narodem, który może dać odpowiedź na każde wewnętrzne pytanie rozwoju, tylko nie trzeba nam stawiać oporu”. Juszczenko jest przekonany: „Jeśli macie wybór — macie szansę, dlatego nie trzeba opuszczać głów i mówić, że nic nam nie pomoże”. Wezwał, aby bronić Ukrainy i
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Sytuacja, która ukształtowała się dziś w ukraińskim społeczeństwie w związku z uchwaleniem 03.07.2012 przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, wymaga od każdego świadomego obywatela naszego państwa wyraźnego określenia własnego stanowiska w tej kwestii, ponieważ wraz z uchwaleniem tej ustawy naruszony zostaje szereg aktów prawodawczych, a przede wszystkim wymogi Konstytucji Ukrainy, co wyrządza istotną szkodę ukraińskiemu obywatelskiemu społeczeństwu, narodowym i państwowym interesom Ukrainy, w tym także na arenie międzynarodowej.
Zgodnie z artykułem 6 Konstytucji Ukrainy organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej mają wykonywać swoje uprawnienia w granicach ustanowionych Konstytucją Ukrainy i zgodnie z ustawami Ukrainy. Konstytucja nie ustanawia wyjątków także dla Rady Najwyższej Ukrainy jako jedynego organu władzy ustawodawczej na Ukrainie, do uprawnień którego należy uchwalanie ustaw (artykuły 75, 85). Określenie w artykule 10 Konstytucji Ukrainy państwowego statusu języka ukraińskiego jest nie tylko zakotwiczeniem języka jako jednego z symboli państwa, lecz także składnikiem konstytucyjnego ładu Ukrainy, którego podstawy sformułowano w Dziale I Konstytucji, noszącym tytuł „Zasady ogólne”. Normy Konstytucji są normami bezpośredniego stosowania (artykuł 8). Zgodnie z artykułem 8 Konstytucji ustawy i inne akty normatywno-prawne mają być przyjmowane na podstawie Konstytucji Ukrainy i powinny być jej zgodne. Zatem uchwalanie ustaw, które nie odpowiadają Konstytucji Ukrainy, jest możliwe wyłącznie po wprowadzeniu odpowiednich zmian do Konstytucji Ukrainy, i to jedynie w trybie określonym Konstytucją Ukrainy. Uchwalanie ustaw dotyczących zmiany podstaw ładu konstytucyjnego, w szczególności zmiany konstytucyjnych podstaw funkcjonowania języka ukraińskiego i innych języków, może odbywać się wyłącznie w szczególnej procedurze, za zgodą narodu ukraińskiego. A jeśli takie zmiany przewidują ograniczenie praw i wolności człowieka i obywatela, to w ogóle nie mogą zostać dokonane. Te zasadnicze postanowienia są zagwarantowane w artykułach 156 i 157 Konstytucji Ukrainy. Jako jeden z autorów projektu Konstytucji Ukrainy z 1996 roku osobiście dołożyłem odpowiednich starań, aby nie dopuścić w przyszłości do jakiejkolwiek zmiany ładu konstytucyjnego Ukrainy i zapewnić takie brzmienie artykułów 156 i 157 Konstytucji Ukrainy, które pozwoliłoby uniemożliwić zamach na ład konstytucyjny, państwowy status języka ukraińskiego oraz państwową symbolikę Ukrainy. To, że uchwalenie wspomnianej ustawy przez Radę Najwyższą Ukrainy 03.07.2012 roku jest skierowane na wprowadzenie zmian do ładu konstytucyjnego i ogranicza prawa Ukraińców, nie budzi wątpliwości. Dlatego warto zwrócić uwagę także na niektóre problemy teoretyczno-prawne związane z uchwaleniem przez Radę Najwyższą Ukrainy 03.07.2012 roku ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”.
Konstytucja Ukrainy, obok określenia języka ukraińskiego jako państwowego, w artykule 10 ustanawia również, że na Ukrainie gwarantowany jest wolny rozwój, używanie i ochrona języka rosyjskiego oraz innych języków mniejszości narodowych. Porządek stosowania języków na Ukrainie może być określany wyłącznie ustawami. Oznacza to, że Rada Najwyższa Ukrainy, uchwalając ustawy zgodnie z punktem 4 artykułu 92 Konstytucji Ukrainy, jest upoważniona jedynie do określania porządku stosowania języków na Ukrainie. Ustanawiając ustawą z 03.07.2012 roku „O podstawach polityki językowej” oficjalny status języków, Rada Najwyższa Ukrainy wyszła poza granice swoich konstytucyjnych uprawnień. Zgodnie z artykułem 21 Konstytucji Ukrainy prawa i wolności człowieka są niezbywalne i nienaruszalne, a przy uchwalaniu nowych ustaw lub wprowadzaniu zmian do obowiązujących niedopuszczalne jest zawężanie treści i zakresu istniejących praw i wolności (artykuł 22). Jednak uchwalenie projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” zawęża treść i zakres istniejących praw i wolności Ukraińców, czym narusza wymogi Konstytucji Ukrainy. Ponadto przy uchwalaniu wspomnianej ustawy dopuszczono do naruszenia procedury rozpatrywania projektów ustaw, określonej Ustawą Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy” z 10.02.2010 nr 1861-VI (dalej — Regulamin Rady Najwyższej Ukrainy). W szczególności ten projekt ustawy, z naruszeniem wymogów Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy, został włączony do porządku obrad i poddany pod głosowanie. Posłom, z naruszeniem artykułu 117 Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy, nie rozdano na dziesięć dni przed rozpatrzeniem tekstu tego projektu ustawy, a z naruszeniem artykułu 118 Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy nie przedstawiono tabeli porównawczej uwzględnienia -
…nia uwag wyrażonych przez deputowanych po uchwaleniu projektu ustawy w pierwszym czytaniu. Ponadto naruszono także artykuł 119 Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy, zgodnie z którym podczas rozpatrywania projektu ustawy w drugim czytaniu Verchowna Rada prowadzi jego obrady i głosowanie artykuł po artykule. Nie przeprowadzono również głosowania w sprawie możliwości rozpatrzenia tego projektu ustawy w trybie uproszczonym, jednak ustawa została uchwalona w pośpiechu właśnie w tzw. „szczególnym” trybie uproszczonym. Podczas uchwalania wspomnianej ustawy naruszono również gwarantowane częścią III artykułu 34 Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy prawo każdej frakcji deputowanych do wystąpienia jednego jej przedstawiciela w tej sprawie, a także prawo posła oraz przedstawicieli innych podmiotów prawa inicjatywy ustawodawczej, którzy złożyli na piśmie propozycję lub poprawkę, do uzyskania na ich żądanie głosu w celu uzasadnienia propozycji lub poprawki.
Również zgodnie z opinią Ministerstwa Finansów Ukrainy (informacja o niej zawarta jest w opinii do projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, zarejestrowanego pod numerem 9073 przez Komitet Verchownej Rady Ukrainy ds. kultury i duchowości z dnia 23.05.2012), wdrożenie wspomnianej ustawy wpłynie na część wydatkową Budżetu Państwa Ukrainy, ponieważ wprowadzenie tego aktu będzie wymagało dodatkowych wydatków z budżetu państwa i budżetów lokalnych.
W notatce wyjaśniającej do projektu ustawy z dnia 25.08.2011 jego uzasadnienie finansowo-ekonomiczne nie zostało przedstawione, co stanowi naruszenie części III artykułu 91 Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy, który wymaga, w przypadku wniesienia projektu ustawy, którego przyjęcie spowoduje zmianę wskaźników budżetowych (dochodów i/lub wydatków budżetu), aby podmiot prawa inicjatywy ustawodawczej przedstawił uzasadnienie finansowo-ekonomiczne (włącznie z odpowiednimi wyliczeniami).
Należy przypomnieć, że zgodnie z punktem 3 części II artykułu 94 Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy ten fakt stanowi podstawę do zwrócenia projektu ustawy podmiotowi prawa inicjatywy ustawodawczej bez jego włączenia do porządku obrad i rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym. Mimo to ów projekt ustawy nie tylko został włączony do porządku, ale także przyjęty przez Verchowną Radę Ukrainy z naruszeniem przepisów artykułu 123 Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy, który przewiduje pewne warianty uprawomocnienia decyzji Verchownej Rady Ukrainy, z których żaden nie został wykorzystany na wieczornym posiedzeniu Verchownej Rady Ukrainy 03.07.2012, dlatego nie jest możliwe ustalenie, który dokładnie tekst projektu ustawy został zatwierdzony przez deputowanych ludowych Ukrainy.
Sytuacja, która powstała w związku z uchwaleniem przez Verchowną Radę Ukrainy ustawy Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej”, świadczy o kryzysie ukraińskiego parlamentaryzmu. Społeczeństwo ukraińskie ma prawo domagać się, aby Parlament Ukrainy zapewniał uchwalanie prawnie wyważonych decyzji, które będą odpowiadać Konstytucji Ukrainy, normom prawa i standardom społeczeństwa demokratycznego, i będą postrzegane na Ukrainie oraz poza jej granicami jako legitymne i konstytucyjne.
W związku z powyższym w tym przypadku jedynym prawnie dopuszczalnym wyjściem z sytuacji wydaje się uchylenie decyzji Verchownej Rady Ukrainy o uchwaleniu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” z dnia 03.07.2012 oraz odrzucenie jej jako takiej, która sprzeciwia się Konstytucji Ukrainy i została uchwalona z naruszeniem wymogów Konstytucji Ukrainy i Regulaminu Verchownej Rady Ukrainy, z późniejszą oceną tego faktu przez obywateli Ukrainy podczas wyborów parlamentarnych.
Wasyl Kostycki, profesor, prezydent Asocjacji Ukraińskich Prawników, doktor nauk prawnych, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, zasłużony prawnik Ukrainy
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Komentuje Dmytro CZUJKO, członek Centralnego Prowodu Ukraińskiej Partii Ludowej
— Utworzenie Sojuszu Sił Patriotycznych wielu ocenia jako krok Wiktora Juszczenki, zmierzający do tego, by „pracować na władzę”. Komu, Pana zdaniem, wygodne jest utworzenie kolejnej opozycji na Ukrainie?
— Po pierwsze, podana nazwa zjednoczenia jest robocza, ostateczna decyzja co do niej zostanie podjęta wspólnie na zjeździe Naszej Ukrainy, Ukraińskiej Partii Ludowej, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów i innych sił politycznych pod koniec lipca tego roku. Po drugie, inicjatorami zjednoczenia, oprócz Wiktora Juszczenki, są także przewodniczący UPL Jurij Kostenko, lider KUN Stepan Braciuń, przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan oraz szereg innych polityków i działaczy społecznych. Dziś w naszym państwie istnieje ogromna potrzeba zjednoczenia partii politycznych o orientacji narodowo-demokratycznej, dlatego głęboko się mylą ci, którzy chcieliby widzieć UPL, Naszą Ukrainę czy KUN w jednym „zaprzęgu” razem z „Batkiwszczyną” lub liberalnym „Frontem Zmian”. Utworzenie prawicowej opozycji będzie przede wszystkim korzystne dla małego i średniego biznesu, chłopów jednoosobowych gospodarstw, rolników oraz wszystkich tych, których interesy to zjednoczenie będzie bronić w parlamencie.
— Kogo uważa Pan za swojego głównego konkurenta na polu wyborczym i jakie poparcie wyborców w procentach Pan przewiduje?
— Spodziewam się, że w wyborach 2012 roku nasi współobywatele odrzucą nieprzyjemną tradycję głosowania za „brendy” i „wodzów” i wreszcie zaczną analizować ideologiczne programy partii oraz oceniać realne osiągnięcia polityków — kandydatów do Rady Najwyższej. Konkurentów w porozumieniu sił narodowo-demokratycznych nie ma, ponieważ dziś jest to jedyna skonsolidowana prawicowa opozycja w naszym państwie. Co do procentu wyborczego dokładnie prognozować trudno, ale z pewnością mogę stwierdzić, że prawicowa opozycja pokona próg wyborczy do parlamentu.
— Ale przecież badania socjologiczne pokazują, że opozycja Juszczenki nawet nie zbliżyła się do pięcioprocentowego progu. Więc na kogo będą Państwo zabierać głosy — na Partię Regionów i KPU czy na zjednoczoną opozycję?
— Socjologia, zwłaszcza przed wyborami, jest niemal w stu procentach zamówiona. Według wewnętrznych badań idee prawicowe, które wyznają partie i organizacje wchodzące w skład naszego porozumienia, znajdują poparcie co najmniej w jednej czwartej Ukraińców. Jeśli wyborca będzie kierował się motywami ideologicznymi, a nie grą z ładnymi twarzami z „billboardów”, to o żadnym „odbieraniu głosów” nie będzie można mówić.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
podczas transmisji Szustera wydawało mi się, że jego rodzice lub krewni są jednak z naszych Kiszyniec. Ale dlaczego w jego oczach jest tyle nienawiści do wszystkiego, co ukraińskie? Powinien być tylko wdzięczny Ukraińcom za to, co dla niego zrobili, tak jak i to państwo. Ma wszystko od Ukrainy, oprócz sumienia i honoru. Czasami wydaje mi się, że w jego żyłach płynie nie krew, a żółć i trucizna. A dusza jest w ogóle pusta. Może rzeczywiście ktoś go wynajął, jak mówił tamten słuchacz, i on teraz odrabia srebrniki umańskiego Judasza. Wrażenie jest takie, że to nie człowiek, a mechaniczna maszyna bez duszy, serca, miłości. Ktoś go gdzieś nakręcił i on cały czas nakręca się i wrzeszczy, jeśli usłyszy coś ukraińskiego. A jeszcze do wzięcia za pióro zmusił mnie artykuł Ołeha Czornohuza „Ja 5 lat żyłem na Ukrainie” („Słowo Proświty”, nr 20 z 2012 r.). Panie, dawno nie czytałem nic bardziej emocjonalnego. Artykuł znanego pisarza chwycił mnie za duszę. Ledwo powstrzymywałem łzy, bo to przecież prawda. I tak samo mogę powiedzieć, że ja w tamtych latach — latach za prezydenta Juszczenki — w Pawłohradzie żyłem jak na Ukrainie, a nie w kolonii, gdzie mi niemal codziennie mówią: „A ty co, dziadku, do tej pory nie nauczyłeś się mówić po rusku?”. Chyba w żadnym państwie, jeśli jest ono państwem i kierują nim patrioci, nie znęcają się nad narodem tak, jak na Ukrainie nad Ukraińcami. Koresponduję z przedstawicielami ukraińskiej diaspory i często pytam ich: czy im tam tak samo boją się nazywać Ukraińcami, jeśli ich o to pytają? Odpowiadają, że niczego podobnego w tamtych krajach nie ma. W jakimże kraju my żyjemy? Kto mi powie?
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
D. SABAŠENKO, m. Pawłohrad, obwód dniepropetrowski
Jestem człowiekiem nie pierwszej młodości, wiele widziałem i przeżyłem w swoim życiu. Jako świadomy Ukrainiec, zaznałem niełatwego życia także w czasach radzieckich. Ale takiego znęcania się, jak obecnie, w wolnej, niby to niepodległej Ukrainie, nie zaznałem nigdy. Za komunistów świat dzielił się bardzo wyraźnie: kochasz Ukrainę, znaczy się, nacjonalista. Wybieraj: albo razem z nami tworzysz „jedinyj sowietskij narod”, a jeśli nie — to do wariatkowa, albo na Kołymę, albo na Sybir. Dzisiaj za mowę niby tak daleko nie wysyłają, ale w wymiarze moralnym żyć stało się o wiele trudniej, po prostu nieznośnie. Chodzę o kulach i kiedy patrzę oraz słucham ukraińskich renegatów, ukrainofobów, takich jak Kolesniczenko, Ołena Bondarenko, chce mi się kulami roztrzaskać telewizor. Dniami słuchałem tego ukrainofoba Kolesniczenki w radiu „Era”. Było to następnego dnia po tej językowej bójce, gdzie już biją ukraińskich generałpułkowników. Pobito Mykołę Petruka, a potem cynicznie O. Jefremow powiedział: sam upadł, a O. Bondarenko dodała, że o własny but rozbił twarz. Chciałbym widzieć, jak ona nadziała się na szpilki swoich butów. Jakby to jej się udało, jeśli ona, oczywiście, nie jest akrobatką. Jaka bezwstydność! Jaka hańba! Czy jeszcze na świecie jest taki kraj, gdzie publicznie biją dowódcę wojsk lądowych państwa, a na dodatek znęcają się nad nim i nikt tych bandytów (innego słowa ja w tym przypadku nie dobiorę) nie pociągnął do odpowiedzialności. Nawet moralnej. Nie
Iwan ZACHARCZENKO, obwód kijowski
Powiedzcie, Ukraińcy, do kogo należy Ukraina: do nas czy do tych, którzy na niej bezprawie czynią i panują? Dlaczego już 20 lat obojętnie przyglądamy się, jak ją — taką potężną, żywotną — grabieżcy przekształcili w dziką ruinę? Wiem — nas boli, ale złowieszczy duch, zmieszany z duchem wiecznego niewolnictwa, skłonił naszą wolę i wiarę. Darowana wolność nie poruszyła skostniałych dusz, my nie powstaliśmy przeciwko samowoli i złu. Żyjemy nadziejami: oto przyjdzie mesjasz, zlituje się nad nami i będzie karmił kaszą gryczaną. Mesjasze przychodzą, mamy czwartego, ale żaden z nich nie zasiał w sercach jasnych nadziei. Przeciwnie, świat nasz staje się gorszy i bardziej beznadziejny. Ożył duch caratu, bolszewizmu i zbrodniczej oligarchii. Te macki, połączywszy się, krzyżują kraj. Ludzie uciekają precz, strasznie żyć w państwie, które roznieśli w pył. Bezperspektywiczność i bieda, gdzie w bezduchownej krzątaninie ginie młode pokolenie — nasza przyszłość. Na narodowym drzewie dobra i prawdy nie dają rozwijać się, rosnąć. Chaos i bezwładność zbudziły wichrzycieli oraz ukrainożerców, którzy, jak wściekłe cerbery, uczepili się naszej mowy, żywego ducha naszego istnienia. Mowa dla nas, pomiętych, jak rodna matka, a oni, janczarzy, chcą wprowadzić do naszego domu jeszcze i macochę, obdarzyć ją siłą i władzą. Podło czynią. Ich działania, choćby jak je maskowali, powołując się na europejskie kanony językowe, — to kolejne bezsensy władzy, która nie jest zdolna uczciwie i ofiarnie służyć rodnemu narodowi. Ci, którzy podnieśli kwestię językową, przegrywają. Nie warto rozdmuchiwać
osądziło w prasie, niby tak w Ukrainie i ma być: Ukraińców bili, biją i będą bić dopóty, dopóki oni nie powiedzą — dosyć. Tutaj gospodarze my, Ukraińcy, a nie wy, grabieżcy. Czy wczorajsi przyjezdni, czy goście, a obecnie już okupanci, którzy podnieśli głowę w związku z bezkarnością i brakiem UKRAIŃSKIEGO PREZYDENTA, UKRAIŃSKIEJ WŁADZY. Cała ta językowa warchołeria przypomina mi powojenne okupowane Niemcy, gdzie generał niemieckiej armii oddawał honory amerykańskiemu sierżantowi w strefie USA. Otóż, występując w radiu „Era”, Wadym Kolesniczenko zachowywał się jak zwycięzca, jak okupant, ciągle śmiejąc się na antenie. Na pytanie słuchacza, jaka was matka urodziła i czy wam nie wstyd, że zdradziliście nie tylko Ukrainę,
Zdjęcie Mykoły Cymbaluka
a i rodną matkę, odmawiając się od rodnej mowy, Kolesniczenko w odpowiedź tylko zaśmiał się, a potem powiadomił, że on urodził się w ukraińskiej wiejskiej rodzinie w Humaniu. Wieczorem, już na wystawie u Schustera, ja uważnie przyjrzałem się temu Kolesniczence. I on przypomniał mi naszego sąsiedniego wujka, kiedy mieszkałem we wsi Kyszczenki w rejonie mańkowskim obwodu kijowskiego (obecnie obwód czerkaski). Naszymi sąsiadami była żydowska biedna rodzina. Z wyglądu ani Srul, ani Hajka nie byli podobni do Żydów. Srul miał wózek i konika. Tym wózkiem on rozwoził współmieszkańcom białą glinę i sprzedawał dzieciom, takim jak ja, gwizdki z gliny. Co prawda, nie z białej. Kiedy naszą wieś okupowali Niemcy, ludzie, żeby uratować tę rodzinę, ochrzcili ich publicznie i nazwali ukraińskimi imionami. Ponieważ Srul jeździł na czterokołowym wózku, to dali mu, a odpowiednio i jego żonie, nazwisko Kolesniczenkowie. Srula nazwali Wasylem, a Hajkę — Jawdochą. Tak oni Kolesniczenkami i przeżyli w Kyszczenkach całą okupację. Nikt z współmieszkańców ich nie wydał. Po wyzwoleniu Ukrainy od hitlerowców Kolesniczenkowie przeprowadzili się do Humania. Twarz Srula (Wasyla) Kolesniczenki ja dobrze pamiętam do dziś. Dzisiaj ja nie mogę twierdzić i nie twierdzę, że Wadym Kolesniczenko — syn czy krewny owych kyszczenkowskich Kolesniczenków. Możliwe, że i krewny, a może i jednonazwiskowiec. Ale jeśli przypuścić, że on jednak krewny, to on ani mamy, ani rodnego taty nie zdradzał. Kyszczenkowscy Kolesniczenkowie rozmawiali po rosyjsku. Po ukraińsku tylko podczas okupacji hitlerowców. Właśnie dlatego ja i chciałbym ochronić Wadyma Kolesniczenkę od tego emocjonalnego słuchacza radia „Era”, który wyrzucał, że on zdradził mowę matki i pracuje, jako agent, na obce państwo. Co do „obcego państwa”, to niech tym zajmują się odpowiednie organy. Ja tego nie wiem, choć i podzielam opinię słuchacza. A jeśli teraz Wadym Kolesniczenko jeszcze i ożenił się, powiedzmy, na Krymczance, to po co by to on rzeczywiście miał łamać sobie język jakąś mową, kiedy jego ustawa o językach regionalnych da mu pełne moralne prawo zachować ten język w czystości i składni. Ja tego listu nie pisałbym. Ale tego dnia, kiedy ja zobaczyłem Kolesniczenkę i przyjrzałem się jemu
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
ludzkie dusze, którym codziennie dokucza zgubne istnienie. Tak też nie utrzyma się władzy, która wymyka się spod nóg zbankrutowanych polityków. Mankurci, którzy porwali się na język wielkiego narodu, tak tego nie ujdą. Język to nasza świętość; jego geniusze wybrali i zachowują w wielkiej skali historyczną pamięć, którą współcześni szabrownicy, popierani przez władzę, zniekształcają i plugawią. Boli patrzeć na przebiegłych i rozzuchwalonych wandali, którzy postępują zbrodniczo. Przypomnijmy, jakich krzywd doznał język od caratu i bolszewizmu. Przetrwał, nie upadł, wycierpiał kary i prześladowania. Ona, pielęgnowana przez naród, organ naszej duchowości, nikomu nie wyrządziła ani szkody, ani bólu. Cierpiąca, jej miejsce w gronie świętych. Bez jej boskiego brzmienia zubożeje harmonia świata. Nasz język trzeba kochać, wspierać, rozwijać, ale znajdują się ignoranci o zimnym sercu i umyśle, którzy nie dają jej spokoju. Nie szarpcie się o nią, spójrzcie na Ukrainę, na jej lud. Za co on tak cierpi? Kto zrujnował państwo, wciągnął je w bezdroża najbardziej zacofanych? Nigdzie nie słychać głosu prawdy. Naród zepchnięto w stan cierpliwości i pokory. Dają mu tyle, by ledwo powłóczył nogami. Na politycznych szoł z udziałem tych samych figur widzimy słowobludne obłudnictwo, dalekie od palących pragnień i ludzkich żądz. Cały ludowy duch twórczości został zniszczony, natomiast kupiectwo i złodziejstwo kwitną. Jeśli z alfabetu dowolnego języka wyłączyć choćby jedną literę, od razu zubożeje świat intelektualny i duchowy, stanie się trudno się porozumi-
…ać się i rozumieć jedni drugich. A co będzie, gdy zabiorą nam nie literę, a mowę? Katastrofy, która może nas spotkać, nawet trudno sobie wyobrazić. Ustawa-projekt, który skomponowali mowni demagodzy Kolesniczenko i Kiwałow, nie daje szans na ocalenie mowy. Los języka, podobnie jak nasz, zależy teraz od machnięcia jednej ręki. Zbrodnicza rozpusta spustoszyła Ukrainę. Ona ugrzęzła w bagnie korupcji, wszystko jest obryzgane błotem sprzedajności i bezczestia. Na czystym rozumie i sumieniu nic się nie rozstrzyga i nie robi. Z powodu powszechnego nieładu wszyscy starają się coś włożyć do kieszeni, a nie do duszy. Złodziejskie elementy — słudzy mamony — grabią do ostatka, doprowadzają ludzi do rozpaczy i beznadziei. Jednocześnie zawzięcie szerzą kult „wielkiego i potężnego”. Nie jestem przeciwko „mocarnemu”, niezliczone przeczytane dzieła w tym „języku” dały pewną wiedzę i naukę. Jestem wdzięczny, nie stronię od „mocarnego”, ale dziś w niepodległym kraju musi znać swoje miejsce. Dopiero wtedy znikną ukrainożercy, a Kolesniczenkowie i Kiwałowie odejdą w niebyt. Kto ma czyste serce, nie uczyni języka kamieniem ślepej wrogości, nie będzie rozpalał między ludźmi niezgody i nienawiści. A my tolerujemy człowieka, który bezczelnie po prostu oznajmia, że nasz język „nie jest potrzebny…”. Ten nienawistnik czymś przypomina chrześcijańskiego cesarza Justyniana, który w 529 roku zamknął Akademię Ateńską, założoną jeszcze przez Platona. Od tamtego czasu, jak świadczą historycy, ludzki rozum się zmącił i zamilkł na wieki. U nas również z woli urzędnika zlekceważono i wypaczono prawdziwą wiedzę i naukę. Dlatego pięściowa epopeja, która wy-
Wybuchła pod kopułą Rady, zjednoczyły się siły patriotyczne pod sztandarem języka, to dobry przykład, jak wszyscy musimy stać murem i bronić naszej niepodległości, praw konstytucyjnych przed złośliwymi prowokatorami, których chciwość nie zna granic.
Opamiętajcie się, gardzicie i szkalujecie język kraju, w którym w dobrobycie i sytości żyjecie. To paskudztwo i chamstwo. Niedługa jest wasza droga, ale czarne piętno hańby będzie wiecznie leżeć na was i na waszym rodzie.
Czyż wam nie wystarcza, że każdy Ukrainiec zna i bez przymusu włada rosyjskim? To dowód, że Ukraińcy są mądrzejsi, bardziej tolerancyjni. Wiedzą, jak trudno żyć bez ojczystego języka, a jeszcze trudniej patrzeć, gdy jest on rozpinany i nawet nicowany przez języczne szkodniki.
„Mocarstwo” zadało nam głębokie rany, przez wieki szkodziło ukraińskiemu językowi, hamowało jego rozwój. Moskiewskie najazdy były tak silne, że ludzie łamali się, obojętnieli, stawali na drodze zdrady. Właśnie to wywołało w społeczeństwie językowy zamęt.
Język to nie rzecz, lecz duchowa substancja, która przekazywana jest od ojca i matki. Szczęśliwi są ludzie, którzy nie zdradzają ojczystego języka, stale nim rozmawiają i się porozumiewają. A jeszcze szczęśliwsi, gdy znają inne języki. To świadectwo oświecenia i przyzwoitości. A tu wielu jakby zaklinowało. Całe życie żyją na obcej ziemi, a nie potrafią złożyć kilku słów w języku ani ryhenów. Dlatego wrzeszczą: „Dajesz russkij jazyk!”
A kto wam go odbiera? Wielu naszych ludzi, ratując się przed nieszczęściem i złem, mieszka w Ameryce i Australii, gdzie nie doświadczając prześladowań, zachowują ojczysty język, nauczyli się też obcego, stali się pełnoprawnymi obywatelami tych krajów.
Tego nie można powiedzieć o moskiewskiej dzikości, która stale ciśnie i nie sprzyja samorealizacji językowej. Duch imperialny, ile będzie żył, tyle też będzie szkodzić i samej Rosji, i jej bliskim, i dobrym sąsiadom. Nie wierzę tym, którzy mówią, że kochają Ukrainę, a gardzą jej językiem i go nie szanują.
Tylu się namnożyło tych mankurtów, których siłami można by zbudować nowy Kanał Białomorsko-Bałtycki. Nomenklaturowe sowieckie kołtuny niczego nie budują, żyją na szeroką stopę, zagarnąwszy w swoje ręce narodowe bogactwa. Jedynie jeden czerwony „tripolog” Howerla na niwie słowno-mownej poteruchy, ale nie zrobił ani kropli widocznego dobra.
Myślisz, że gdyby takich tłustych kotów, jak mówił zniesławiony Kuczma, posadzić na pensji nauczyciela czy lekarza, to natychmiast by przycichli i nie błaznowali. Kiedy Szuster wyprowadza narodowych na ring, zawsze czujesz: będzie zajadła kłótnia i wzajemne oskarżenia. Dlatego naród nie oczekuje od nich ani dobra, ani prawdy. Są sługami, ale nie narodowymi; odrabiają to, czym nimi kierują.
Szanowni janczarzy, jeśli nie wpuszczacie języka państwowego do swoich wystawnych apartamentów, to nie drwijcie z niego i go nie dusźcie. Jeśli uważacie, że jest wam niepotrzebny, to straciliście rozum i sumienie. Nie zapominajcie, że za ojczystym językiem stoi naród, poniżony, obrabowany, ale nie zniesie językowego bezprawia. Bo jemu i ojczystemu językowi przyjdzie odbudowywać na głębokich ruinach nową Ukrainę.
Zatrzymajcie się, bo was zatrzymają!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
drzewo poezji ludowej nie wydało tyle smacznych owoców, nigdzie duch poezji ludowej nie odbił się tak wyraźnie i słonecznie, jak odbił się w pieśniach ukraińskich”. W obu swoich książkach Serhij Rkłycki niemało cytuje z prac K. D. Uszynskiego (1823—1870), Ukraińca z pochodzenia i ducha, który zrządzeniem losu zmuszony był służyć w Rosji i zapisał, by pochowano go na terenie Monasteru Wydubickiego w Kijowie. Wczytajmy się wszyscy, którym droga i bliska jest nasza Ukraina, jej język, w słowa sławnego pedagoga-demokraty: „A nasza bogata południoworuska melodyjna, śpiewna mowa, którą posługuje się nie 200 tysięcy, a 14 milionów narodu, w której istnieje taka literatura ludowa, jaką nie może pochwalić się żaden z narodów, w której jeszcze niedawno śpiewał Szewczenko, jest wyganiana ze szkoły jak jakaś zaraza!”. I to pisał w roku 1862, w przededniu niesławnego cyrkularza wałujewskiego. A oto obecnie na ukraińskim gruncie, po dotarciu do wysokich stanowisk, władzy, nowocześni „wałujewowie” próbują podciąć u samych korzeni język ukraiński. W książce „Myśli ludzi nauki o języku i naszym języku” Serhij Rkłycki przytaczał myśli akademika Ahatanhela Krymskiego, którego w 1941 roku, w 71. roku życia, aresztowano i wysłano w „bydlęcym” wagonie na Wschód, gdzie skrajnie wycieńczony zmarł; Pawła Czubynskiego, autora hymnu narodowego „Szcze ne wmerła Ukrainy”; działacza politycznego, pochodzącego z rodziny księdza Serhija Jefremowa (1876—1939), skazanego w sfabrykowanej sprawie „Związku Wyzwolenia Ukrainy”. Ten ostatni z bólem w sercu pisał: „I tylko jeden pozostał naszemu narodowi skarb od dalekich pradziadów. Ten skarb jedyny — to język ojczysty i piśmiennictwo ojczyste, w tym języku pisane: oboje jako wyraz jego istoty duchowej, jako symbol jego odrębności narodowej i jako narzędzie samoświadomości, jako pamiątka od przeszłości i nadzieja na przyszłe czasy”. Wypełniajmy więc testament naszych sławnych przodków! Strzeżmy tego jedynego skarbu — języka ukraińskiego! Obrońmy go przed wandalizmem!
Машинний переклад
Wiktor TERLECKI, proświcianin, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagród im. Ohijenki (2006) oraz im. P. O. Kulisza (2011). Język ukraiński to nie zachcianka teraźniejszości. Głęboko uświadamiając sobie jego przyszłość z głębi wieków, działacze Ukrainy w artykule 10. Konstytucji Ukrainy, uchwalonej na piątej sesji Rady Najwyższej Ukrainy 28 czerwca 1996 roku, stwierdzili: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, i w tymże artykule podkreślili: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Musimy przypomnieć także inne ogólne zasady Konstytucji — Ustawy Zasadniczej Ukrainy — wyrażone w tym artykule. Przypomnieć, ponieważ deputowani Rady Najwyższej Ukrainy 3 czerwca 2012 roku w istocie uchwalili w pierwszym czytaniu antykonstytucyjny projekt ustawy ukrainofobów dotyczący języka ukraińskiego. A w tych konstytucyjnych zasadach mądrze stwierdzano, że „na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy”. Czegoż trzeba więcej?! Lecz oto, jak trafnie wyraził się na łamach „Słowa Proświty” Wasyl Owsijenko, „wariazy wewnętrzni i wariazy zewnętrzni”, którzy przybyli władać w naszym państwie, próbują odebrać, zniesławić nasz ojczysty język ukraiński. Gorzkie były karty ukraińskiej przeszłości. Przez wiele czasów bronili ukraińskiego słowa sławni synowie i córki Ukrainy: Taras Szewczenko, Iwan Franko, Borys Hrinczenko, Mychajło Drahomanow, Łesia Ukrainka, Sofija Rusowa, Ołena Teliha i inni. Do nich, do ich głosu przyłączali się też mało znani dziś literaci. Tacy jak, w szczególności, pochodzący z rodziny księdza ze wsi Pohribky w powiecie nowogrodzko-siewierskim guberni czernihowskiej Serhij Wasylowycz Rkłycki (1876—1934). Człowiek wysokiej kultury i wykształcenia (wychowanek gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim, Uniwersytetu Charkowskiego) jakby przez wieki wyczuł w słowach hetmana Ukrainy Iwana Mazepy: „Ej, bracia, pora wiedzieć,/ Że nie wszystkim nam panować./ Nie wszystkim dane wszystko wiedzieć/ I sprawami kierować”, że przyjdą „kierować” współcześni „Kiwałowie—Kolesniczenki”. Ci, którzy będą „kiwać” na język innego państwa — prowadzić antyukraińską działalność na korzyść sąsiedniej Rosji i „kołować” (niszczyć) ukraińskie słowo. Swego czasu Serhij Rkłycki wydał dwie książeczki o wymownych tytułach „Prawda o jazykie Ukrainy” (Hradyzk, 1917) oraz „Dumky ludej nauky pro mowu j naszu mowu” (Kijów, 1926). On, głęboko i szeroko zapoznawszy się z pracami znanych działaczy nauki, kultury i oświaty, działaczy politycznych Ukrainy, Rosji, Europy, świata, przekazał ich myśli swoim czytelnikom. Warto przypomnieć także współczesnym te oceny naszego języka ukraińskiego, jego stanu. Pierwszą z wymienionych książek poświęca tematowi: „Gowor drewnej Kijewskoj Rusi, ważniejszija tieorii proischożdienija ukrainskogo jazyka i obszczij oczerk jego razwitija. Koriennyja osobiennosti jego”. Jako motto do niej S. Rkłycki bierze wers z dumy Pantełejmona Kulisza „Starzec”, poświęconej żonie swojego przyjaciela W. M. Biłozerskiego, Nadiji Ołeksandriwnie, z domu Gen. Wers, w którym wyrażona jest głęboka pewność Kulisza, a i jego samego, co do żywotności języka ukraińskiego: „Będzie żyło nasze słowo, będzie!”. We własnej przedmowie pisze: „Wrednyje isparenija epochi carizma gustym tumanom okutali i wopros ukrainskij, w czastnosti wopros o jazykie na Ukrainie. Eto tuman, skazali by my, podskazannosti, szablona, zataskannosti, tuman bojazni samostojatelnoj mysli, słowom, to gotowoje nasledije absoljutizma Moskowii”. Następnie wspomina wiersz obecnie zapomnianego poety-symbolisty M. H. Filanskiego (1873—1938), przytacza w całości poezję Ołeksandra Olesia „O słowo ridne! Orle skutyj!”. Ostatnie cztery wersy bierze, w istocie, za dewizę całego swojego życia: O, słowo! Bądź mieczem moim! Nie, słońcem stań! W górze się zatrzymaj, Oświeć mój kraj i rozlej się Deszczami chłodnymi nad nim. Przytoczone w książkach Serhija Rkłyckiego odniesienia do prawie czterdziestu osób świadczą o jego wielkiej znajomości prac znanych działaczy różnych krajów na temat języka ukraińskiego. Przedstawimy czytelnikom niektóre z tych wypowiedzi z komentarzem samego Rkłyckiego i w języku druku. Mychajło Maksymowycz: „Jużno-russkij jazyk słożyłsja jeszczo w drewneje wremia (do tatarskogo naszestwija). Prieżdie wsego w ziemle polan, zatem w Czerwiennoj Rusi, no pod wlijanijem reczi Kijewskoj. Wot poczemu recz eta (inaczej ją Maksymowycz nazywa Kijewo-Perejasławskoj) boleje czista, czem recz Sewerskoj Ukrainy, Słobodskoj, Wołyni i Podolii”. Rkłycki dodaje także myśl filologa O. Potebni o istnieniu naszego języka już „w naczele XIII w., do naszestwija tatar”. Akcentuje uwagę na dowodzie rosyjskiego filologa Fiodora Korsza (1843—1915), że „do XIII wieka ukraincy-polane, drewlane i drugije — żyli mieżdu Dnieprom i Karpatami. W XIII w. pod naporem tatar oni otchłynuli na zapad. ...Na wostok jego pierenesli pieriesielency, a pozdniejszaja kolonizacija pridala ukrainskomu jazyku srawnitielnoje odnoobrazije w goworach raznych czastiej Ukrainy”. Przytaczał Rkłycki wypowiedź działacza politycznego Mykoły Bucharina: „Słowo, rzecz, język są połączone ze społeczeństwem nie tylko swoim rozwojem, ale i swoim powstaniem, i jako niezwykle ważne formy ideologii wraz z myśleniem odgrywają wybitną rolę w życiu społeczeństwa”. On (ponadto publicysta) w latach 20. wskazywał na nieukraiński skład KP(b)U jako na przyczynę tego, że na Ukrainie hiperbolizuje się zagrożenie lokalnego nacjonalizmu. W lutym 1937 roku M. Bucharina aresztowano i skazano na rozstrzelanie. Obecnie, widzimy, utworzył się nieukraiński skład władz Ukrainy. Filologowi-slawiście, Słoweńcowi Frantiszkowi Miklosichowi należą następujące słowa: „Język małoruski nauka powinna rozpatrywać jako język samodzielny, a nie jako poddialekt wielkoruskiego”. Niemieckiemu pisarzowi i tłumaczowi Bodenstedtowi takie: „Język ukraiński jest najbardziej melodyjny i najbardziej dźwięczny spośród wszystkich języków słowiańskich… Nigdzie”
Машинний переклад
Michała Petrowicza Drahomanowa, aby rozwijać kulturę duchową Ukraińców, szerzyć w Europie wiadomości o swoim uciskanym narodzie, poddawać ostrej krytyce politykę kolonialną obcych państw, sprzyjać zjednoczeniu ludności Wschodniej i Zachodniej Ukrainy. W tym kierunku udało mu się wiele zrobić, czego świadectwem są poświęcone temu prawdziwe prace badaczy. Na początku lat 90. XIX w. do Lwowa przybył z inicjatywy narodowo świadomych i demokratycznie nastawionych kijowskich inteligentów M. S. Hruszewski, aby wypełnić wielką ukraińską misję — przygotowywać potężne, wszechstronne podwaliny ogólnonarodowej rewolucji wyzwoleńczej na Ukrainie. W ówczesnych trudnych warunkach stosunków narodowych, społecznych, politycznych i klasowych w cesarstwie austro-węgierskim działać było bardzo trudno. W związku z tym w liście z 4 listopada (23 października) 1894 r. znany ukraiński pisarz i działacz społeczno-polityczny O. J. Konyski z Kijowa pisał do M. S. Hruszewskiego: „I ledwie kto lepiej ode mnie może zrozumieć i ocenić, jaką wielką ofiarę złożyłeś na ołtarzu naszej biednej Ukrainy!.. Ofiara wielka, ale i sprawa, której poszedłeś służyć, bardzo wielka, a wielkie sprawy nie dokonują się bez wielkich ofiar. Powinien to pojąć każdy Ukrainiec, który nosi na szyi nie arbuza, lecz głowę, a w piersi nie kawałek wołowiny, lecz serce. Jestem pewien, że wielu ludzi pojmuje to tak jak ja i tak jak ja jest gotowych oddać siebie, byleby tylko pomóc, by wam tam było dobrze! Nie spodziewam się, mówię szczerze, aby współcześni rusini Galicji zrozumieli i ocenili waszą wielką misję, ale podziękuje wam Ukraina — i to niedługo: nasze wnuki, a wasze dzieci powiedzą wam głośno to, co my myślimy po cichu. Nadzieja na lepsze mnie nie opuszcza”. (Listування Михайла Грушевського. — Т. 3. — Київ—Нью-Йорк—Париж—Львів—Торонто. — 2006. — С. 83—84). M. S. Hruszewski, wkładając nadludzkie wysiłki, wiele zrobił dla pomyślnego wypełnienia powierzonej mu misji. Później wraz z wieloma innymi ukraińskimi patriotami brał aktywny udział w ukraińskiej rewolucji narodowej 1917—1921, która miała odrodzić własne państwo. Wówczas nie udało się tego dokonać. I oto w latach 90. XX w. dzięki historycznemu doświadczeniu walki narodowo-wyzwoleńczej przodujących sił narodu ukraińskiego, dzięki specyficznym warunkom historycznym, które ukształtowały się w byłym sowieckim imperium, powstało Państwo Ukraińskie. Jednak obecnie zachodzą w nim złożone procesy, które mogą doprowadzić do jego zguby. Przede wszystkim dlatego, że u przedstawicieli obecnej władzy (jak mówił kiedyś Ołeksandr Jakowycz Konyski, autor słów kolejnego ukraińskiego hymnu, muzyka M. W. Łysenki) na szyjach znajdują się nie głowy, lecz „arbuzy”, w piersiach zaś nie serca, lecz „kawałki wołowiny”. Szanowna Redakcjo! Opublikujcie w waszej gazecie obszerny, kapitalny artykuł, napisany przez utalentowanego publicystę-patriotę, w którym ostro, krytycznie zostałby przedstawiony szczegółowy anatomiczny przekrój, portret obecnej władzy na Ukrainie. Ten artykuł należałoby wydrukować jako oddzielną broszurę w masowym nakładzie. Będzie on służyć realizacji (szczególnie w przeddzień wyborów parlamentarnych)
великих мрій і заповітів Тараса Шевченка. Na żal, sam tego zrobić nie mogę, ponieważ nie jestem specjalistą w dziedzinie publicystyki. Od redakcji: Spodobała nam się propozycja Andrija Mykolina dotycząca portretu obecnej władzy. Dlatego zapraszamy do wspólnej pracy nad tym portretem wszystkich nielękliwych i nieobojętnych. Władza to nie tylko Prezydent i Rząd, to także przewodniczący rady wiejskiej, administracja rejonowa i posłowie ludowi wszystkich szczebli. Kto nami rządzi? Kogo i jak wybieramy? Zapraszamy do współpracy zarówno publicystów, jak i satyryków, a przede wszystkim was, drodzy czytelnicy! Nazywają nas „małymi Ukraińcami”, elektoratem, ale to nie oznacza, że nie mamy oczu, słuchu, rozumu, że nie rozumiemy, kto jest kim na wyższych i niższych szczeblach władzy. Czas powiedzieć całą prawdę, żeby znów nie nadeptywać na te same grabie. Do pracy, odważni, prawdomówni, rozczarowani i przekonani! Jeśli źródłem władzy jest naród, to czas wyczyścić brud i muł z naszych źródeł! Pracujmy!
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Pyłyp SEŁIHEJ, pracownik naukowy Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Słowniki etymologiczne wyjaśniają, skąd pochodzą słowa. „Biografia” słów interesuje wielu, więc słowniki te cieszą się niemałym popytem. Zdobędą one biblioteczkę niemal każdej wykształconej osoby i już wkrótce stają się bibliograficzną rzadkością. Układać je zaczęto jeszcze pod koniec XIX w. i dziś słowniki etymologiczne mają niemal wszystkie języki europejskie. Początkowo były one niewielkie — jednotomowe. Do następnych wydań trafiało coraz więcej słów, wyjaśnienia stawały się obszerniejsze, objętość słowników wzrastała do dwóch, trzech, a nawet czterech tomów. Językowi ukraińskiemu pod tym względem nie poszczęściło się. Przez długi czas nie miał on żadnego słownika etymologicznego. W latach 20. XX w. przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk pracowała komisja do jego stworzenia, ale przez masowe represje została ona rozwiązana. Jak to nie dziwne, pierwszy słownik etymologiczny języka ukraińskiego pojawił się w Kanadzie. W latach 1962—1982 wydawał go w języku angielskim znany filolog Jarosław Bohdan Rudnycki. Co prawda, zakończyć wydania nie udało się — światło dzienne ujrzały tylko dwa tomy. Iwan Ohijenko też pracował nad słownikiem etymologicznym. Jego dzieło wyszło w czterech tomach już po śmierci autora (w latach 1979—1994). Mimo dużego rejestru, słownik ma raczej charakter popularny i nie wyróżnia się głębią etymologii. Zważmy, że ze względu na „żelazną kurtynę” oba te wydania były dla nas niedostępne. Brak pełnowartościowego słownika etymologicznego nie mógł nie niepokoić naukowców Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni Akademii Nauk Ukrainy. Złagodzenie tego było nie tylko wymogiem czasu, ale i sprawą zawodowego honoru. Praca nad nim rozpoczęła się w dalekim 1964 roku. Etymolodzy mogli ułatwić sobie zadanie i stworzyć naprędce niewielki słowniczek na 5–10 tysięcy słów. Ale jego wartość naukowa również okazałaby się niewielka. Przez to autorzy zdecydowali przygotować wydanie fundamentalne, z maksymalnie możliwym objęciem leksyki (nie tylko literackiej, ale i dialektalnej). W rezultacie objętość słownika rozrosła się do siedmiu grubych tomów. Proces układania też rozciągnął się — niemal na pół wieku (!). Powiedzieć, że układać słownik etymologiczny jest ciężko, to nie powiedzieć nic. Dobrego, naprawdę wartościowego słownika nie da się zrobić w dwa-trzy lata. Potrzebna jest wieloletnia skupiona praca, często żmudna i mozolna. A także — wytrwałość, żelazna wola, umiejętność nie „zejścia z dystansu” w połowie drogi. Historia leksykografii etymologicznej zna przykłady rozpoczętych, ale niedoprowadzonych do końca słowników. Nie przypadkiem akademik O. Melnyczuk, inicjator i główny redaktor ukraińskiego słownika etymologicznego, nazwał pracę nad nim „językoznawczym alpinizmem”. Jak go układali? Najpierw sformowano rejestr słów — na podstawie sześciotomowego „Słownika ukraińsko-rosyjskiego”, słowników B. Hrinczenki, J. Żelechiwskiego i S. Nedilskiego, a także wszystkich dostępnych w tamtym czasie słowników dialektalnych. Potem — właściwe pisanie haseł. Zanurzając się w głęboką prahistorię, etymolog operuje dziesiątkami pokrewnych słów i paraleli z kilkunastu języków. Jeśli pochodzenie słowa jest niezrozumiałe i gubi się w mrokach wieków, analizuje on i ocenia różne wersje, które są rozrzucone po licznych słownikach, artykułach i monografiach, wydanych zarówno u nas, jak i za granicą. Jedną wersję etymolog musi uznać za najbardziej prawdopodobną, inne — za mało prawdopodobne, jeszcze inne — za nieuzasadnione. Jeśli żadna z wersji nie zadowala autora, proponuje on własną. Kiedy hasło jest napisane, następuje etap redagowania. Jest on nie mniej żmudny i długotrwały niż samo pisanie. Nierzadko hasło trzeba uzupełniać w związku z pojawieniem się nowych wersji pochodzenia słowa. Ze względu na złożoność i „wielojęzyczność” tekstu, należy go skrupulatnie sprawdzić pod kątem błędów i przeoczeń. Zazwyczaj ostateczny wariant czyta się cztery-pięć razy. Oto taka „kuchnia” słownika etymologicznego. Oto dlaczego układają go dziesięcioleciami! Pierwsze trzy tomy (litery A—M) ujrzały światło dzienne w latach 1982—1989. Pełnia zebranego materiału, wysoki poziom naukowy, głębia etymologii zyskały pochlebne opinie społeczności naukowej. I nie tylko w samej Ukrainie. Zagraniczni koledzy otrzymali dla swoich badań cenne źródło ukraińskojęzycznego materiału. A dla miłośników ojczystego słowa w Ukrainie pojawienie się tak solidnego wydania w latach pełzającej rusyfikacji stało się przyjemnym prezentem. Przeglądając słownik, można zobaczyć, że leksykę w nim podano według zasady gniazdowej, a hasło ma przejrzystą strukturę. Po hasłowym słowie ukraińskim (maty) podano pochodne od niego z języka literackiego i dialektów (matusia, matycia, matoczka, matkuwaty, materyzna, bezmatok, pramatir itd.). Daje to możliwość niepisanego na słowa z przejrzystą pochodnością osobnych haseł i podawania materiału zwięźle. Dalej idą leksykalne paralele z innych języków słowiańskich (białoruskie maci, polskie matka, czeskie matka, bułgarskie majka itd.). Potem wskazano zrekonstruowaną formę słowa — jaka ona była w języku prasłowiańskim (*mati). Jeśli słowo ma odpowiedniki w innych językach indoeuropejskich, przytacza się i je (na przykład litewskie mótina, nie-)
niemieckie Mutter, łacińskie mâter, staroindyjskie mâtÆr-, ormiańskie mair). Ostatnim ogniwem w etymologicznym łańcuszku jest indoeuropejska forma (*mâter-). Kończy się artykuł spisem wykorzystanej literatury. Jeśli słowo nie jest rodzime, a zapożyczone, słownik wskazuje, z jakiego języka do nas przyszło, a dalej tak samo śledzi jego „rodowód” aż do indoeuropejskiego poziomu. Tym, nawiasem mówiąc, słownik etymologiczny korzystnie różni się od słowników wyrazów obcych. Przecież te podają krótką informację: wskazują jedynie bezpośrednie źródło zapożyczenia, podczas gdy głębsza etymologia i szersze etymologiczne związki słowa pozostają nieoświetlone. …Czwarty tom słownika (litery Н—П) oddano do wydawnictwa w 1988 r. Ale wkrótce nasz kraj dotknął kryzys ekonomiczny, a za nim i wydawniczy. Wydawanie słownika zatrzymało się. I nikt nie mógł powiedzieć, kiedy zostanie wznowione. Możliwość doprowadzenia sprawy do końca przesuwała się na jakąś mglistą perspektywę. Czasowy rozbrat między opracowaniem a wydaniem coraz bardziej narastał. Etymologom nie pozostawało nic innego, jak zacisnąwszy zęby i pokonując uczucie beznadziei, pracować dalej. Wszakże wymuszona przerwa miała i swoje pozytywy. W szczególności udało się uwzględnić najnowsze publikacje z dialektologii oraz językoznawstwa porównawczo-historycznego. Od czwartego tomu wprowadzono powoływanie się na prace I. Ohijenki, J. Szewelowa, O. Horbacza — wcześniej przez cenzuralne rogatki opracowujący byli zmuszeni omijać te nazwiska milczeniem. W 2003 r., po 14-letniej przerwie, dawno przygotowany czwarty tom wreszcie wyszedł. Niestety, nie mógł go potrzymać w rękach kierownik zespołu autorskiego, wybitny językoznawca O. Melnyczuk. Odszedł on w wieczność na kilka lat przedtem, ale zdążył zredagować ten i następny tom. Jego sprawę godnie kontynuowała kijowska szkoła etymologii, która uformowała się w procesie opracowywania słownika. Należą do niej tacy znani slawiści, jak O. Tkaczenko, T. Łukinowa, H. Piwtorak, W. Sklarenko, O. Ponomariw, I. Stojanow i inni. Wspólnymi siłami udało się zredagować i wydać piąty i szósty tom. Będziemy mieć nadzieję, że wyjście siódmego (informacyjnego) tomu nie będzie się opóźniać. Słownik etymologiczny ma nie tylko językoznawcze, ale i wielkie ogólnokulturowe znaczenie. Zawiera dokładne, sprawdzone, naukowo uzasadnione informacje o tym, jak, kiedy i skąd uformował się leksykon języka ukraińskiego. Słownik jeszcze raz dowodzi, że nasz język jest całkowicie samodzielnym, oryginalnym językiem słowiańskim i wcale nie dialektem języka rosyjskiego, „zepsutym polskimi wpływami”. Choć ta zastała teza już dawno została obalona, z nią do dziś noszą się jacyś szowiniści wielkomocarstwowego pokroju. Jednocześnie wydanie obala wymysły, jakoby to język ukraiński był tak stary, że z niego utworzył się sanskryt wraz z resztą języków indoeuropejskich. Dla fachowców takie „teorie” brzmią śmiesznie, a jednak wciąż błąkają się w środowisku naszych amatorów-wierzchoglądów językoznawstwa. Korzystność słownika w tym, że daje on prawidłowe wyobrażenie o rozgałęzionej, wielostopniowej pokrewieństwie języków indoeuropejskich i realnym miejscu języka ukraińskiego wśród nich. Wydanie przeznaczone jest i dla fachowców z etymologii, i dla wszystkich, których interesuje historia ukraińskiej leksyki. Komu nie będzie ciekawie dowiedzieć się, że, na przykład, słowa stół i sufit historycznie powiązane są z czasownikiem słać, a troszczyć się i smutek — z czasownikiem piec. Że piwo pochodzi od pić, a tłuszcz od żyć. Któż mógłby pomyśleć, że słowa rzec, lekcja, wyrok, prorok, otrok, zauroczyć — są wspólno-rdzeniowe, a metr „jednostka długości”, metr „nauczyciel” i metro, przeciwnie, absolutnie różnego pochodzenia. Że skromny dosłownie oznacza „ten, który stoi przy brzegu”, a proletariusz — „niezamożny wielodzietny ojciec”. Wszystkie takie fakty (a jest ich w słowniku bez liku!) budzą zainteresowanie językiem ukraińskim, przyuczają cenić go jako narodowy skarb. Oczywiście, odkąd zaczął wychodzić słownik, nauka nie stała w miejscu. Gdyby go opracowywano dzisiaj, udałoby się pełniej uwzględnić osiągnięcia krajowych i zagranicznych etymologów z ostatnich dwudziestu lat. Wszak teraz wiemy znacznie więcej o pokrewieństwie słowiańskiej leksyki z leksyką języków celtyckich, tocharskich, albańskiego oraz hetycko-luwijskich, o składzie dźwiękowym i znaczeniu dawnych indoeuropejskich rdzeni, o słowach zapożyczonych przez nasz język w najdawniejszych czasach, w szczególności i z języków nieindoeuropejskich. Ale to nie są luki, a raczej możliwości dla uzupełnienia słownika. Głównym jest, że odtąd ukraińska leksyka ma wyczerpujący i rzetelny opis etymologiczny o wysokiej wartości naukowej. Obecnie Instytut Językoznawstwa im. O. O. Potebni przygotowuje swoiste uzupełnienie do niego — „Słownik etymologiczny przyrostków języka ukraińskiego”. Oglądając się na półwieczną historię tworzenia słownika, mimowolnie zastanawiasz się: jak taką fundamentalną, wielotomową i wielotrudną pracę udało się doprowadzić do litery „Ja”? Oczywiście, sprawa nie tylko w wytrwałości. Ten skalny zamysł można zrealizować tylko wtedy, gdy w pełni się na nim skoncentrować. Czy możliwe to w szkole wyższej, gdzie pracownikom lwią część wysiłków i czasu zabiera wykładanie? Raczej nie. Taka sprawa jest do sił tylko akademickiej instytucji, gdzie stworzono dla tego wszystkie należne warunki. W językoznawczym życiu Ukrainy stało się doniosłe wydarzenie: wyszedł drukiem szósty tom „Słownika etymologicznego języka ukraińskiego” (litery U–Ja). Ostatni, siódmy, tom zawierać będzie indeksy. Zatem cały leksykalny skład naszego języka otrzymał etymologiczne naświetlenie. Aby niewtajemniczony czytelnik w pełni pojął znaczenie tego wydarzenia, w kilku słowach jego przedhistoria.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
tam i tu, a także dominantę twórczości prażan, świadomych jej tematycznego samoograniczenia. Poezja Lypy — z wyjątkiem liryki intymnej „Świtłosti” — to poezja wojownika-mnicha, spragnionego wyższego, sprawiedliwego, a przez to usprawiedliwionego celu. Chód ma ona twardy i ofensywny. Jest uroczysta, skupiona i celowa. Aby pojąć Lypę jako charakter, a zatem i znaleźć wytrych do jego poezji, wystarczy przeczytać „Wyno tarantuliw”, wiersz, który kończy się wersem: „Zabójców dusz — zabij! To — sprawiedliwość”.
Машинний переклад
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ To rzecz żelazna — wyższa rzecz… J. Łypa Jurija Łypę znają mało. On do dziś stoi jakby z boku, przysłonięty swoimi młodszymi współczesnymi — prażanami — Olżyczem oraz O. Telihą. I nadejdzie czas I I nadejdzie czas, gdy twoje czyny Obrócą się i powstaną przeciw tobie; Jak wojacy, zbiorą się wokoło I bronią grozić będą tobie, Nagiemu i bezbronnemu. A potem Pozchodzą się jeszcze czyny-faryzeusze I odczytają kłamliwe obietnice, I żądać będą, byś spełnił ty je; I przyjdą jeszcze nierządnice po zapłatę. Ty wszystkich przyjmiesz bez słowa. Tylko staniesz I wysłuchasz drwin, gróźb i wyzwisk, I napełnisz się goryczą straszną, I, oczy wznosząc, powiesz: — Boże, gdzie Ty, gdzie Ty? I na ten żal bezdenny Światło powie: — Tutaj. I na ten smutek Światło zapłonie, I tłumy czynów, złączone w Świetle, Skamienieją, zbledną, odejdą, I wreszcie będziesz ty ze Światłem sam na sam, Czego był spragniony ty całe życie… Jedynie, odchodząc, zatrzymają się dwa czyny, Najlepszy i najgorszy, obejrzą się i powiedzą: — Tak, to był człowiek, — i odejdą, objąwszy się. II O wyjść by niespodziewanie z niewoli Cielesności — na przestrzeń, widnokrąg, I być jak wiatr i jak dzień w polu... Radujmy się, serce, — oto przychodzi Przyjaciel, Prawie nieobecny on i w świadomości współczesnych poetów. Nawet stulecie od dnia jego urodzin faktycznie przeszło niezauważone. Tomik prozy i skromne wydanie wybranych wierszy poety w nakładzie tysiąca egzemplarzy według zbioru z 1938 roku, przyуроczonych do tego wydarzenia, niewiele zmieniły w stosunku do niego. Obiektywna przyczyna jest znana — konsekwentne wykorzenianie ukraińskiego ducha w obecnej nieukraińskiej Ukrainie. Subiektywna — poezja Łypy nie nadaje się do masowości. Jest hermetyczna, jak hermetyczna jest każda wysokokulturowa twórczość, która wymaga pewnych przesłanek dla swojego przyswojenia. Do tego ta zamkniętość jeszcze wyraźnie potęguje się wcześnie odnalezionym własnym stylem — swoistym i niełatwym do zdefiniowania. Małaniuk, który odczuwał z Łypą duchowe pokrewieństwo, uważał go za poetę dla poetów, — wymowne określenie. Ten Przyjaciel, co łagodny, co — w bramie, na straży Do światła innego, gdzie inne kwiaty, Boże. III Trwaj we mnie! Wszystko bliżej nocy cień I mrok — gęstszy. Boże, w oddali Odchodzą dobra i siły pomocne, — Bezradnemu pomóż mi! Nasz dzień mały, on szybko przepływa. I ucichnie śmiech, i sławy miną słowa, — Niechże zmienne gasną dni, Ty, co — niezmienny, o trwaj we mnie. Modlę się do Ciebie! Nie bądź jedynie na chwilę, A, jak do uczniów, zstąp, by mówić. Jak łagodność, jak wyzwolenie zajaśnij, Nie mijaj, — zostań w duszy mojej! Objaw się i napełnij się mną! Broń Od strachu żyć, od trudu, co jak sny, Któż, jak nie Ty, podpora i przewodnik, Co w słońce i burzę prowadzić będzie wiecznie? Swój krzyż podaj, jak stąd będę szedł, Szlak oświaty, wierzchołki oświaty, Gdzie raj kwitnie, a nie uczucia ziemskie. Życie czy śmierć, — a Ty trwaj we mnie. * * * — Błogosławiony, rozpostarty przestrzeniami, morzami, Ty, co od wieków przebywasz z nami! Jak słońce w promieniach, co pali i drży, Jak słońce w promieniach, iskrzeniach i gromach, Błogosławiony, co rwiesz w nadludzką szerokość i zamach, Błogosławiony jesteś za każdy dzień i chwilę! By duszę wyzwolić, mi łamiesz ciało, I świecisz, jak prawo, i płyniesz, jak kadzidło, I oto odradzasz i wołasz do nowego, By znów moc była, i serce znów drżało, — Błogosławiony jesteś! — wiecznie sławmy Boga. * * * Gdzie wy, gdzie wy, ziem naszych purytanie, Gdzie Ty, Słowo, wcielone w ludziach Z ostrym, z jasnym wzrokiem? Zagubieni, rozdrażnieni, gadatliwi, Poetyka Łypy surowa, nieuśmiechnięta — ani malarstwa, ani muzyki, ani metaforyki. Pełna nieobecność wszystkiego tego, za co inercyjnie chwyta się krytyczne pióro. Nie darmo szczytowy jego poetycki zbiór nazywa się “Surowość”. Ta surowa muza wyrastała na gruncie formowania “nowoczesnego ukraińskiego nacjonalizmu” (J. Bojko), żywiła się jego ideami, podsycanymi jeszcze nieostygłą heroiką i tragizmem zmagań wyzwoleńczych. W końcu, jak twórczość J. Darahana, O. Olżycza, Oksany Laturynśkiej, O. Stefanowycza, L. Mosendza, Ołeny Telihy, — kwietnika talentów, nastawionych na walkę, gotowych do poświęcenia. Nasiona, które siał Doncow, chciwie wchłaniały się humusem romantycznych dusz i wyrosły. Finał wielu tych losów, jak wiadomo, tragiczny (Łypa i Olżycz zginęli w tym samym 1944 roku). Wojowniczy optymizm emigracyjnego pokolenia był wyrazem wolnego ducha w odróżnieniu od forsowanego optymizmu rówieśników w zniewolonej Ukrainie, uczestniczących w budowie “nowego świata”. To ważne pamiętać, by zrozumieć nie tylko różnicę między Oni wszędzie — niedowiarki bezbożne… Jak na dnie morza, Jak w żółtym falowaniu wodorostów Błąkam się zamyślony… — Boże, Bij promieniami, Bij promieniami, Bij promieniami! Komilitonowi czarnomorszczykowi Buduj największe — duszę. Dumny dom W bezsennych nocach architekt ujrzał, Odgadł w kamieniu proporcję i moc. Ciosali las, żelazo gięli w wymiar I cierpliwie okręt łączyli Mistrzowie od dawna… Mistrzem bądź i ty. Bądź z ludźmi, jak w morzu, ich poznaj I wszystko, co lepsze, zabierz dla siebie. My wszyscy — na falach, wszyscy, jak okręty. Nie bądź od razu prosty. Przemilcz. O, biada tym, co tak kładą się miękko, Niby meduza, mokra na dłoni. Przekleństwo Bezdomność psów, co liżą kość suchą, Nagrodź schronieniem ciepłym, Boże, Wskaż brudnym ropuchom kupy liści I gawronom ich kolczaste gniazda. A tym, co zbrodnię gnicia rozsiewają, Zabójcom duszy objaw się w gniewie, Wskazując drogę, co nieskończona, — Niech z szaleńczym spojrzeniem od strachu Porzucą sprawiedliwą Ojczyznę I innej na wieki nie znajdą! Pierwsi osadnicy Ukraino, równino okrutnego boju i sławy, Jak natchniony sztandar, zakołysany w słońce, w górę, Kraju znaków złowieszczych i wieszczych, tajemnych i dziwnych, O, przekleństwo moje bogorówne, przekleństwo przestrzeni! Ty w duszach pokornych, jak dym, jak pożar, jak nieszczęście, Jak żelazne pole, krwawym zasiane kwiatem, Ty dzwonisz i darzysz powitaniem nas dzielnych i silnych, Ty smutkiem bezwładzy tak budzisz, i rwiesz, i dodajesz otuchy! Z głębin starożytności, co bez granic i bez miary dotąd, Niby krzyk sokoli płonie nam drżenie bezdźwięczne, To progi, to — urwiska, to — morze krzyczy w ślad. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wino tarantul W sołonczakach ponurego Siwaszu, W Chersońskich przybrzeżach, czy w Krymie W głębokich norach pająki okrutne, Tarantule, chowają się, czekając Żywej zdobyczy, by zatruć na śmierć. Jedynie czarownicy, półdzicy pasterze, Zbierają je po nocach, co — bez gwiazd, W bukłaki ze skór, a potem drażnią Rozpalonym żelazem dłuższy czas, By był tarantul purpurowy z jadu, I na purpurę gniewu leją wino. Oto napój już gotowy. Kropla napoju — obłęd. Kto pije go, ucieka, wszystko zapomniawszy, Kto zaś wypije więcej, pada, jak z gromu. Wino tarantul? o, znają ludzie Od Chin do Greków napój najsroższy! Wy, lata goryczy, wy, pasterze okrutni, Wino tarantul mi wy darowaliście, Wam dziękuję za to i wołam tych na ucztę, Co twarze ich śmieją się, a serca ich podłe: — Przyjdźcie do mnie, proszę! Ja dla was wino Przygotowałem w kielichach z kryształu, I uśmiechem witam ich: — Napijcie się Wina tego, co wy czynami zasłużyliście.
Podam im kielichy i kropli nie uronię… Niech w szaleństwie ich stada się zerwą, Postać ludzką zrzucą i jak wściekłe stado Do przepaści biegną, nie będę miał litości, Bo Słowo Boże przemawia w wiecznych księgach: — Zabójców dusz — zabij! To — sprawiedliwość.
* * *
Znak ten runiczny zawisł nad narodem mocnym, ciężkostopym, Wbrew Azji grozie i wbrew wygodnej Europie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Lypa to poeta ze swoją własną budową zdania i leksyką, która nierzadko zgrzyta w uszach czytelnika wychowanego na języku Szewczenki i Kociubynskiego. Jego archaizmy, dialektyzmy, gramatyczne wygibasy, czy też nieprawidłowości, przesunięcia akcentu – tworzą swój szczególny mikroklimat, do którego przyzwyczajasz się stopniowo, ale przyjmujesz jako daność. Daność jeszcze do tego rytmicznie wymyślną, czasem – rzadko używaną. Nie stroniąc od antyku i klasycyzmu, Lypa tworzy swój intonacyjny język i grafikę – zawsze stosowną i wyrazistą. Ten ruch od klasycznej formy do nerwowo-rytmicznej pulsacji „prawie wolnego wiersza” prześledził Olżycz. Szanując Małaniuka i Lypę, dawał pierwszeństwo temu drugiemu. Właśnie Lypa, jego zdaniem, najpełniej wyrażał ukraińską duchowość. Mówił o niezwykłej sugestywnej sile jego poezji. Dla niego jest ona płodem nie intelektu, nie uczucia, a woli. Dla nas, dzisiejszych – to stop uczucia, intelektu i woli. Właśnie w takiej kolejności. Jest pewien alogizm także w zestawieniu woli i sugestywności. Sprzeczność ocen rzuca się w oczy także u innych. Małaniuk pisał o „szlachetnej jasności” Lypy, a Bojczuk i Rubczak o jego „zaplątano-ciężkich strukturach”. Trzeba powiedzieć, Lypa daje podstawy do polarnych twierdzeń. Nieprzypadkowe jest to, co dla Olżycza – wola, dla Bojczuka i Rubczaka – czysta myśl. Dyskusyjne twierdzenie tych ostatnich o baroku „typu Wełykowskiego” i zupełnie nie do przyjęcia – o „obdartych z poezji” utworach „Wierzę”. Wiersz „Przebywaj we mnie!” z tej książki – to jeden z arcydzieł Lypy. To inna sprawa, dlaczego i w jaki sposób uderza on w nasze nerwy. Każdy z oceniających brał, naturalnie, od poety to, co mu bliższe. Małaniuk odmachnął się od „Jasności” i wiadomo dlaczego. I jako prawdziwy poeta wzniósł do niebios bliską mu „Surowość”, widząc w niej książkę z tych, które tworzą w literaturze epokę. Postawił Lypę obok Rilkego i Valéry’ego. Ale mimo tych skrajności, on sam zauważył niemało słusznego: „ascetyczną celowość słowa”, „oszczędność zdania”, „lapidarność i emblematyczność”, ducha historyzmu i heroiki. Od skąpstwa i suchości wierszy Lypy, mówił Małaniuk, biją iskry wysokiego napięcia. I to jest ta prawda, która nie podlega zaskarżeniu. Bo ma bezpośredni związek z tym nieuszczuplonym charakterem. „Pan mocnym mnie stworzył i duszę dał niepodzielną” – powiedział Lypa o sobie. Pan nie tylko stworzył go mocnym, ale i szczodrze obdarował: prozaik, publicysta, historyk, działacz społeczny, lekarz – wszędzie i we wszystkim zostawił po sobie ślad. I, dziwna rzecz, nie wierzył w siebie jako poetę. Według świadectwa Małaniuka, żadne argumenty na korzyść wprost przeciwnego na niego nie działały. Wcześnie urwał głos swojej surowej muzy i tym samym stworzył niewytłumaczalny precedens: potężność talentu i alogiczność decyzji. Lypa-poeta – autor trzech książek: „Jasność”, „Surowość”, „Wierzę”. Ostatnia z nich – książka religijnej liryki – głębokiej i namiętnej. To w niej poeta zwraca się do Boga: „Swój krzyż podaj, jak stąd będę szedł”. Krzyż na jego mogile to wznosił się, to znikał z rozkazu bezbożnej władzy. Zamordowany przez nieludzi-najeźdźców, poeta nawet po śmierci nie miał spokoju. Niezacisznie byłoby mu i dzisiaj. Książki jego na księgarskich straganach są nieobecne. I mimo wszystko on wraca. Miejmy nadzieję, na zawsze. Górnami czarnymi woli rozpala się znak ten, I coraz straszniejszy, wielki, ognisty, palący Wschodzi nad krajem, jak dziwna planeta. Wokół Tłumy sąsiadów drżą. Najstraszniejsze dla nich: czy on stopi, Czy przetopi w ziemi tej rudę na metal? I oto powoli wyrastają miasta, jak chcenie, jak duma, Powoli twardnieją wsie, z miastami połączone mocą, Ciężkie bogactwo i posłuch wchłaniają ten kraj. Oto on wzniósł się w rytmie. Oto idą, i ja słyszę ich kroki. * * * O, Epiko, o sfinksie marmurowy, Kamienne ciało wznosi się twoje Napięte i chłodne z mgły, z podstawy, Z wieków, tysiącleci, z bezdenności bytu Wszystko wyżej, wyżej… I już widzę ja Te oczy władcze, szeroko otwarte, Te oczy – zimne w śmierci, czy w rozkwicie, Te oczy – proste w grozie i niepokoju… I oto – ja idę z tobą, – i tworzę z tobą. Łojów (1649) Muszkiety Łojowa zamilkły. Noc przyszła I w smutku rozpostarła się na słońcu. Przemówił książę Litwy: – Ruszajmy! Taje mgła, Nie odzywają się zawzięci obrońcy! I pułk niemiecki zasiek przeszedł, Husaria za niemcami stępa, Za końmi nosze księcia; chorągiew Płynęła za nim chodem zwycięskim. Zagasły watry dumnych kozaków, Koło węglin życie ich ledwie tliło, I sam Kryczewski, rycerz, majaczył, – Jak pies, czyhała śmierć na ranne ciało. I stanął Janusz: każdy z tych, co padł, W swoich rękach ściskał niemowną broń. I złorzeczył każdy: przeklinał Cudzych bogów z nawałą cudzą. Te trupy dziwne z spojrzeniem twardym Za rzędem rząd podnosiły się powoli Wszystko nowe w trwodze, która, jak dym, Kurzyła się i martwych ożywiała. I spojrzał książę, – na setki tysięcy goni Muszkietami najeżone granice, A z Kijowa za dzwonem przedzwon Nad wojskiem przelatywały, niby ptaki. Byli – nieśmiertelni ci, kto bronił, Byli – żywi, ci martwi – na granicy… Książę rozkazał wracać. On śpieszył. On uciekał, jakby bojąc się pogoni. Z cyklu „Surowość” * * * Ja wierzę w wielki Rozkaz, Co trąbi wiecznie w pochodzie, Mnie, ciebie, nas Wzywa do ciężkich kohort. Imię przeszłości – my, Imię przyszłości – czyn: Kto stanął, – jest sługą ciemności, Kto w pochodzie, – zwycięzca on: On podleciał, jak orzeł, On zlał wszystko, Co z głębokich źródeł Powódź niesie. * * * Wypadła dzisiaj prószyca Na krwawy ślad! Ech, ziemia nasza – dobra A i odważny – ród! Hen!hen poskakały konie, Szabelki brzęczą, – W tym kraju – senni, Nie dawajcie spać! Poszła, poszła piechota: Rozkaz! Nasz rozkaz! Hej, komu ochota, Przystawaj do nas! * * * Cóż, że nawisły Chmury na senne niwy, – Po Bożej myśli Stał dom Boży Pobożny! Cóż: że nie z nami Oczy łaskawe, – My – groźni, my – bramy Sławy. * * * Rozwijajcie się, łąki, Wy, góry i doliny, Błogosławią was ręce Pana Ukrainy! W ogniu i cierpieniu – Wsie, miasta i niwy; I nie będzie zbawienia Temu, kto zdradliwy! Bóg spali, rozrzuci Za niespełnione słowo, – O ty, ostry mieczu, Prowadź nas na nowo! * * * Czarny orzeł Mazepy Opuszcza senne Jasy – Porzućcie barwy, krepy, Złoto i wszystkie ozdoby! Stańcie każdy spokojny W szeregi, co w blasku mitów: To – Ukrainiec! Wojownik Bramy dostrzegł. I w kraju, gdzie wszystko kipi, On zwycięstwa sieje, Bijąc między oczy Ciebie, Rosjo! Z cyklu „Jasność” Ballada Wije się ścieżka między krzakami, Co czar-zielskiem zarosła, Mleją trawy pod nogami Od niewidzialnego wiosła. Stój! Chatka na skraju lasu Niewesoła i smutna, Troje wron na strzesze, Wieje pustką z okna. Kto zamknął się tu? Zbiję ja Zasuwy czarne od drzwi, W ciemną izbę zawołam ja: – Gdzie ty, wiedźmo? Gdzie ty, hej? Strzepnęły się czarne ptaki, Wilkiem skacze wiedźma w las. – Kto jeszcze tu w tej świetlicy, Co z zjawami urósł? Kto? Ja czekam. – I za drzwiami Słychać cichy chód. – Kto? – Z błękitnymi oczami Królewna młoda. * * * Świt świeży i siny, Ból czereśniowych gron, Wiotkiej łodzi cień Nad ciemnością bagien, I staw, i sen, I szept twój, że czas To – niby biały ptak, – Drżenie rąk twoich W moich rękach * * * Smutny głos nocy, nieruchomy gaj: Żegnaj! Ciemne twoje oczy Znikły w oddali, Jutro nowe dni I szeroki świat; Słuchaj w żałobie: Czyż nie słychać tobie Tępotu kopyt? * * *
Gdzieś moja zapłakana maleńka Rączkami ciche lica zakryła; Czarna ciemność, jak żmija nikczemna, Oplata łóżeczko jej. Gdzieś moja zapłakana maleńka Słucha przez góry i doliny Moich kroków niespokojną pieśń, Mojego serca niespokojne myśli. * * * Kamienne dziedzińce moje Barwinkiem zarosły, Kamienne dziedzińce moje Smutkiem zarosły; Zielony pierwiosnek i niebieski kwiat, I lekki ślad niemy — Dawno minionego pozdrowienie I bliskie, i nie moje. Dawno minionego pozdrowienie Wśród kamiennych płyt I ścieżki w słonecznym dniu Przywidują się mnie. * * * Ech, zaoram niebo orłami, Zasieję pola samocwitami, Połowię wszystkich rajskich ptaszków, A zrobię krok, — Pociemnieje niebo z orłami, Pociemnieje pole z samocwitami, Ucichnie pieśń moja, Ucichnę ja. Od jednego królestwa niezliczonego Do drugiego królestwa niezmierzonego Most łukiem się wspiął; Na jednym końcu lew się ułożył, Na drugim dzieci z pochodniami, I płyną cienie rzekami Przez most.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Użhorod, 20 lipca 1960 r. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Po wielu rozmyślaniach, często niełatwych, przekonałem się o tym, że trzeba zmieniać stanowisko, w którym obecnie jestem. Niemało myślałem nad tym, żeby na jakiś czas pójść do pracy — prostej, zwyczajnej, zapewne fizycznej pracy, czy to do tartaku, być może do kopalni, być może do fabryki mebli i tym podobne, to znaczy pójść do prostych ludzi, których kocham, którym zawdzięczam to, co do tej pory przeze mnie, jako literata, zostało zrobione. Dałoby mi to niemało, kiedy mówić o nowych typach, nowych tematach, inaczej mówiąc, nowych utworach. Niemało myślałem też nad tym, żeby pojechać do Moskwy na dwuletnie kursy literackie (Wyższe). Czuję, że trzeba się uczyć, wzbogacić się nowymi wiadomościami, to znaczy rozsunąć swoje horyzonty. Pewien jestem, że i pierwsza, i druga droga jest dobra, że właśnie tak trzeba robić dla nowej świeżości, przypływu nowych sił. Nie wiem, jaka będzie Wasza myśl, lecz chciałbym Was przekonać, że stawać się literatem-profesjonalistą jeszcze wcześnie, a literatem-profesjonalistą się stałem, bo to przyniosło mi dolę. Zresztą, po tym, jak musiałem odejść z oddziału, nie raz myślałem o pracy, jej nikt mi nie proponował (wątpię, czy poszedłbym do gazety, z której przyszedłem do oddziału), sam zaś ja nie prosiłem o pracę, bo miałem — pracowałem nad utworami literackimi, trochę też odpoczywałem po owych niełatwych, ciężkich i trudnych latach pracy na stanowisku sekretarza naszego oddziału. Latach, w których przychodziło się niemało napocić, natrudzić w imię tego, żeby podnieść pracę, żeby rozdmuchać nie w jednym ową twórczą żarzynę, która była pokryta grubą warstwą popiołu i, zdawało się, gasła. Jaki finał był wszystkiemu, wiecie, pisać o tym nie ma nawet małej potrzeby. O latach pracy w oddziale będę wspominać zawsze z radością i myślą, że udało się co nieco zrobić, jeszcze będę wspominać i jako o czasie, kiedy mi udzielano niemało łapów, nasypano soli za skórę właśnie wtedy, kiedy ja spodziewałem się co najmniej dobrego słowa. Lecz wszystko minęło. Pozostało przykre wspomnienie, które wzrusza, kiedy nad swoim wszystkim rozmyślam — co było, jak było. A teraz mam do Was, w związku z pierwszym, nie, nie pierwszym, drugim wariantem nastrojową, szczerą prośbę: pomóżcie mi pojechać do Moskwy. Jaka pomoc potrzebna? Po prostu sprzyjajcie temu, żebym pojechał. Czy to telefonicznym dzwonkiem, zabieganiem, jako przewodniczący SPU, u Was w tym doświadczenie jest, i nie mnie radzić, jak to robi się. Dwa lata w Moskwie to dziesiątki ciekawych wykładów, seminariów, to muzea, galerie obrazów, wystawy, to teatry, to pełne napastliwej pracy twórcze dni nad nowym utworem, to wreszcie odległość, z której mam zobaczyć Zakarpacie czarowne, bajkowe, pobudzające do nowych barw, nowych utworów. Sam ja do Moskwy wysłałem dokumenty — jak w formie to trzeba było uczynić, wysłałem i swoje trzy książki — „Wiatr z połonin”, „Cierń kwitnie” (wydano „Młodą Gwardią” w Moskwie), „Watry nie gasną” — książkę nowel, która wyszła w maju 1960 r. w Użhorodzie. Potrzebna jeszcze była rekomendacja kierownictwa SPU, pisałem list do W. P. Kozaczenki, żeby ją przysłali z Kijowa. Nie wiem, czy to zrobiono (chce się wierzyć, że tak). Lecz przy wszystkim nie jestem pewien, czy przejdę konkurs w Moskwie. Otoż i proszę: pomóżcie, jeśli dobra wola. Naszego Związku w Moskwie nie zawiodę, będę starać się robić wszystko, żeby być godnym zaufania. Dzisiaj jadę do Dubowego — rodzinnej wsi, stamtąd wybiorę się ze starszym synem na połoniny. Chce się odetchnąć powietrzem połonin, napełnić serce radością piękna Karpat, nabrać się zapachów górskich traw. Otoż Wam, drogi (nieczytelnie), ślę z tym listem najjaśniejsze życzenia, ślę wiązki wierchowińskiego ziela, ślę szept połoninnych lasów, świeżość górskich czystych potoków. Szczerze, serdecznie zdrowi Was moja Maria, która jest za tym, żebym jechał się uczyć, choć wie, że niełatwo jej będzie z dwoma szkrabami bez mnie. Witajcie gorąco od nas swoją żonę! Szczerze Wasz I. Czendiej Użhorod, Wysoka, 15 Moskwa, 6 czerwca, 1962 r. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Szczerze rad jestem przesłać Wam swoją małą książeczkę, którą sam lubię bardziej od obszerniejszych książek w moim skromnym dorobku. Jeszcze kilka dni, i pojadę do domu, na Zakarpacie. Mojemu pobytowi w Moskwie zbliża się koniec. To cieszy przede wszystkim dlatego, że przychodzi pora pełnej koncentracji w pracy. Zwyczajnie, w literackiej pracy. Nie wiem, co uda się zrobić, jednak chcę wierzyć w lepsze. Zawsze rad jestem Wam, głęboko szanujący i kochający Was Wasz I. Czendiej Drogi Olesiu Terentijowyczu! 28 czerwca biuro Użhorodzkiego MK KPU odwołało decyzję zamkniętych partyjnych zebrań w oddziale SPU od 19 kwietnia. Szło dokładne studiowanie mojej wyjaśniającej notatki, co zabrało ode mnie niemało nerwów i zdrowia, wreszcie wskazano towarzyszom na nieprawidłowość nieuzasadnionych oskarżeń, które miały miejsce, wskazano i za wysyłkę protokołu do Kijowa. Mnie „coś” zostawili (z surowej nagany z naniesieniem do karty ewidencyjnej naganę bez naniesienia), niezręcznież było zupełnie nie karać — na zebraniach u nas byli i występowali sekretarz MK KPU i kierownik wydziału obkomu partii. Przyjęta decyzja 28 czerwca też na tyle bezpodstawna, że mam wszystkie podstawy dla protestu. Pewien jestem, zdrowy rozsądek weźmie górę. Wybaczcie za kłopot. Szczerze Wasz I. Czendiej Użhorod, 12 lipca 1967 r.
Moskwa, 13.II — 70 r. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Pewnie nie niepokoiłbym Pana, gdyby po prostu nie chciało się podzielić pewnymi wrażeniami. A mianowicie: z woli „Drużby narodów” byłem na naradzie 11—12 lutego, którą zwołało czasopismo w Moskwie na temat: literatura (czy utwory literatury) i temat wsi. Miło mi, że choć na kilka dni wyjechałem z Użhorodu, aby odetchnąć powietrzem szerszych horyzontów. Za to dziękuję czasopismu. Ale nie tutaj główna przyjemność! Ciekawie i radośnie, że przez dwa dni pisarze mówili niezwykle wzruszeni, zaniepokojeni, z poczuciem wysokiej odpowiedzialności. Poszczególne problemy — natury moralno-etycznej, ekonomicznej, psychologicznej itd. — mają charakter ogólnozwiązkowy. Ciekawie mi było słuchać ludzi, jeszcze i jeszcze raz myśleć nad tym, że obojętnym pozostawać nie można. Bardzo się cieszę, że nikt, nikt nie uciekał się do tego sposobu, kiedy czujesz — jedno mówi, co innego myśli. Prostota i odpowiedzialność społeczna — oto co charakteryzowało naradę, czy „okrągły stół”. Wątpię, czy podobna rozmowa mogłaby się odbywać 15—20 lat temu. Co do mnie? Największym nieszczęściem i smutkiem jest obecnie dla mnie to, że moja mama, moja 70-letnia mama upadła na strychu i złamała w barku rękę… Do tego w warunkach naszej wsi (10.000 mieszkańców) stało się tak, że dopiero na drugi dzień po nieszczęśliwym wypadku sama docierała autobusem 40 km od wsi do centrum rejonowego, żeby jej założyli rękę w gips… można wyobrazić sobie jej drogę… Kończę pracę nad przygotowaniem rękopisu książki, która ma wyjść w wydawnictwie „Dnipro” w 1970 r. Mimo wszystkich skróceń planów, książka pozostała w nich, w planach. Nieszczęściem byłoby dla mnie, gdyby coś przyczyniło się jeszcze do jej wycofania nagle… Ściskam Pana, kłaniam się szczerze. I. Czendej
Użhorod, 14/IX — 70 r. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Wybaczcie, że nie zadzwoniłem przed wyjazdem. Zaledwie godzinę miałem z ul. Ordżonikidze do lotniska. Przybyłem do Żulan wtedy, kiedy już było ogłoszone wejście do samolotu. Myślałem o Panu. Myślę teraz. Wdzięczny jestem Panu za Waszą bezgraniczną łagodność, rozwagę, za Waszą dobroć i spokój mądry. Mam nadzieję, że gdzieś wypadnie możliwość szerzej wymienić się myślami, aniżeli jest to wygodne w pomieszczeniu, gdzie zawsze dużo telefonów i niecierpiących zwłoki spraw… Co by nie było, nie mało zjawisk współczesności i przede mną stało w obnażonym, nie to co niekiedy — nieatrakcyjnym wyglądzie. Pewnie, to daje się literatorowi nie przypadkowo. Możliwe, że właśnie tym jedynym i można się pocieszać. U nas z góry pospieszają ze sprawozdawczymi. Wszystko to jakoś nagle, przecież potrzebne jest pewne przygotowanie. Ale nie! Oczywiście, tutaj gdzieś jest obawa, jakby czasem nie wygładziło się wszystko pozytywnie i nie wynikła realna możliwość pozostawania przy sprawach. No cóż! Życzę Panu dobra i szczęścia. Całuję ręce Walentyny Daniłowny. Szczerze I. Czendej
Użhorod, 13/II — 1971 r. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Gdybym całkowicie i w pełni był pozbawiony poczucia humoru, nie miał żadnego życiowego doświadczenia, wszystko, co stało się w ostatnim czasie, jawiłoby się dla mnie więcej niż dramatycznym. Na początku grudnia (od razu po zatwierdzeniu „sprawy” w republice) terminowo zostało zwołane biuro naszej organizacji pisarskiej. Zwoływał je na polecenie góry sekretarz p.o. Wasyl Wowczok i chodziło o zmianę sekretarza. Obecni byli kierownik wydziału propagandy komitetu obwodowego W. M. Kereczanyj i sekretarz Użhorodzkiego MK KPU S. Turianycia. Biuro prowadził Wowczok. Nim też wygłaszana była długa rada o tym, co, do czego, dlaczego itd. Głównie — powiedziano, że pytanie ze Związkiem uzgodniono z komitetem obwodowym, że konkretnie w tej sprawie miał rozmowę sekretarz komitetu obwodowego Szmacko ze Zbanackim. Itd. i t.p. Raz tak, oczywiście, sam ja z Kijowem (ze Związkiem) nie kontaktowałem się, niczego nie uściślałem. Czyż była na to potrzeba? Prawda, można było do sprawozdawczo-wyborczych zebrań przyjść bez tych chirurgicznych interwencji dość grubego charakteru, można było nieco przyspieszyć zebrania (przeprowadzić je w tym samym grudniu lub styczniu), ale tutaj byli zainteresowani (oczywiście, nie pisarze), żeby ja nie robił na sprawozdaniu referatu. Do grubiaństwa i bezceremonialności ja dawno przywykłem, jak powoli przywykam i
(1968)… Iwana Czendeja „potężni tego świata” wykluczyli z partii, pozbawili pracy, stworzyli wokół niego duszną atmosferę podejrzeń i nieufności. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych Zakarpacie pełnym głosem zaczęło witać swojego pisarza, w czyich utworach — historia regionu, jego moralne i duchowe współrzędne. W 1994 roku I. M. Czendej został odznaczony tytułem laureata Narodowej Nagrody im. T. G. Szewczenki za książkę „Kalina pod śniegiem” oraz powieść „Iwan”, a w maju 1997 roku obwód szeroko świętował jego 75-lecie. Za epigraf do swojego wieczoru twórczego Iwan Mychajłowycz wybrał słowa „Mam szczęście, mam dolę, lecz nie mam spokoju…” Najwyraźniej one najbardziej określały i jego charakter, i przebytą drogę, i zamysły, które się spełniły i którym nie dane było się spełnić. Obecnie ci, którzy dobrze znali Iwana Czendeja, piszą o nim wspomnienia. Literaturoznawcy badają jego utwory. A jakimi były jego stosunki z kolegami po piórze, kogo szanował on, z kim się komunikował? Z dobrej łaski Walentyny Daniłowny Honczar mamy możliwość opublikować listy Iwana Czendeja do Olesia Honczara. Pisarze korespondowali ponad trzydzieści lat, praktycznie do samej śmierci Olesia Terentijowycza (14 lipca 1995 roku). Łączył ich wzajemny szacunek, wiara w wysokie ludzkie ideały, niecodzienne przeznaczenie pisarza w tym życiu. Objętość tej publikacji wyznacza jej treść — nie pedałując trudnych sytuacji, ale i nie omijając ich, Iwan Czendej otwiera Olesiowi Honczarowi okoliczności i problemy swojego osobistego i pisarskiego życia. Niestety, redakcja nie ma możliwości opublikować odpowiedzi Olesia Terentijowycza, lecz całkiem możliwe, że kiedyś ta korespondencja zostanie opublikowana w całości. Drukujemy listy bez przypisów, wyjaśnień, ponieważ uważamy, że powinni je zrobić literaturoznawcy, badacze życia i twórczości pisarzy. Dla czytelników, którzy znają proces literacki 1960–2005 lat, problemów z interpretacją epistolografii I. Czendeja nie będzie. Inni czytelnicy, nawet nieobeznani w jego twórczości, mają możliwość ocenić moralną atmosferę oraz okoliczności, w których żył i tworzył Iwan Czendej, którego możliwe credo zawierało się w oto tych słowach Mistrza: „W twórczości literackiej nie ma drobiazgów, a łatwych dróg po prostu nie bywa”.
W maju bieżącego roku minęło 90 lat od dnia urodzin jednego z najsłynniejszych ukraińskich prozaików XX wieku, Iwana Mychajłowycza Czendeja (20.05.1922—29.11.2005). Właśnie w wydawnictwie „Lira” ujrzała światło dzienne książka wybitnego zakarpackiego twórcy „Spałachy iskyryn” (Błyski iskier). Jest to zbiór krótkich myśli, które pisarz notował w osobnym zeszycie, oznaczając go właśnie tak — „Błyski iskier”. Wśród nich niemało poświęcono pisarstwu i twórczości, w tym także taką: „Nie strofujcie prawdziwego twórcy, kiedy u niego coś nie tak i coś nie to. Sami zobaczycie: i „coś nie tak”, i „coś nie to” samym Czasem zostanie odrzucone, jak odrzucane są plewy. Pozostanie czyste ziarno tego, co stanowiło prawdziwą istotę twórcy”. Ponad dwadzieścia zbiorów szkiców, opowiadań, powieści, scenariusz do filmu „Cienie zapomnianych przodków” we współautorstwie z Serhijem Paradżanowem (1964), błyskotliwa powieść „Skryp kolyzky” (Skrzyp kołyski, 1989), piętno „nacjonalisty” i zakaz druku przez niemal dekadę po książce „Bereznevyj snih” (Marcowy śnieg).
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
dobrzechne i twarze mierstwa — ich rzeczywiście wystarcza — w naszych czasach i w naszych warunkach. Gorzko i strasznie, kiedy podobne ma tendencję do rozszerzania swoich horyzontów. Możliwe, że we wszystkim, co działo się dookoła mnie w związku z “Bereznewym snigom”, nie wszędzie byłem wystarczająco mądrym i umiarkowanym. Nie we wszystkim, pewnie, byłem i prawy. Lecz gdybym dzisiaj zabierał się za “Bereznewyj snih” w porządku jego tworzenia, napisałbym tylko tak, jak już napisałem. Życie i nabyty doświadczenie dowiodły: Kałamari żywe i kałamarzyny tyle, że dosyć. Prawda, to “dobro” objawia siebie w różnych przejawach i widach. Nie wiem, co mnie czeka jeszcze. Na list-kłopotanie, który był posłany za poradą F. D. O. P. J. Szelescie razem ze artykułem “Pershowymir — żyttia”, nie otrzymałem żadnej odpowiedzi. Dzisiaj zajęty pracą twórczą. Powoli, powoli wciągam się znowu w poważną robotę i to mnie cieszy. Rad jestem, że zachowałem przy wszystkich kostno-mózgowych prawleniach, którym poddawałem się, zdolność odczuwać, myśleć i pragnąć. Przy okazji opowiem Wam więcej, aniżeli daje możliwość na to list. List napisałem Wam po tym, kiedy dowiedziałem się, że P. A. Z. dzwonił na Zakarpacie do naszej pisarskiej organizacji ze zdziwieniem z powodu orgzmian. Szczerze życzę Wam szczęścia i dobra. Całuję ręce Walentynie Daniłównie. Wasz I. Czendej
1 czerwca 1972 r. Użhorod Drogi Olesiu Terentijowyczu! Szczerze dziękuję Wam za pamięć oraz dobre życzenia. Ja zawsze ważyłem sobie Wasze niezwykle czułe, uważne i szczere nastawienie. Rad jestem, że miałem szczęście w życiu komunikować się z Wami, znać Was z tych rozmów, które jednoczą serca i wzbogacają. Spodziewam się, że przed nami jeszcze wiele światłego i pięknego. Byłbym szczęśliwy, gdybyście z drużyną zawitali w dogodny dla Was czas na Zakarpacie. W naszej chacie witali byśmy Was z szeroko rozpostartymi objęciami, a potem zrobilibyśmy podróż po Zakarpaciu. Byłoby ciekawie (nieczytelne)! Tym bardziej, że niczyich łask nie potrzebowalibyście — sam ja siedziałbym za kierownicą maszyny. Otoż z Kijowa Wam nie trzeba by jechać własnym transportem. Do nas moglibyście samolotem dotrzeć. Pomyślcie nad tym i przyjmijcie nasze zaproszenie, jako szczerość i miłość do Was. Szczerze Wasz. I. Czendej
Drogi Olesiu Terentijowyczu! Pod koniec roku w rodzinnym dla mnie Dubowym na Wierchowinie otwiera się nowa dziesięciolatka na tysiąc uczniów. Dla osiedla, dla szkolniaków oraz pedkolektywu nowosiedle stanie się wielkim i radosnym świętem. Znając warunki starej szkoły, jej ciemne nieprzywitne klasy, nowobudowa wzrusza i mnie. Do kulturalnego wydarzenia w Dubowym będzie przyjemnie dodać jeszcze jedną radość — podarować szkole książki naszych pisarzy-współczesników z ich autografami i słowami życzliwej dedykacji. Te książki złożą złoty fundusz biblioteki, obecność zaś ich w szkole i osiedlu będzie miała wielkie emocjonalne, wychowawcze i pamiętne znaczenie dla współczesników i przyszłych. Ukłonnie proszę Was na mój adres w Użhorodzie nadesłać to i tyle, co i ile uważacie najbardziej dogodnym — wszystko przyniesie wielką radość. Do własnych dobrych spodziewań dodaję zachwyconą radość licznych ziomków-szkolniaków oraz ich wdzięczność Wam. Ze swoją rodziną życzę wszystkiego tylko pięknego i światłego dla Was jak w upływającym, tak i następnym 1977 roku. Szczerze i serdecznie I. Czendej Użhorod, 27 listopada 1976 r.
30.XII. 1976 r. Użhorod Drogi Olesiu Terentijowyczu! Sfrustrowany i przyjemnie wrażony Waszą szczodrością, serdecznie dziękuję za rzeczywiście cudowny podarunek dla mojej rodzinnej wsi. Książki, które nadesłaliście do Użhorodu, będą uroczyście przekazane szkole w Dubowym. Przyjemnie mi, że prawie każdy, do kogo ja zwróciłem się z prośbą nadesłać szkole do nowosiedla książkę, odgłosnął się. Dzisiaj mam dobrą zbiórkę książek, już i myślę rozpoczęte dzieło kontynuować, tym bardziej, że biblioteczka ta stała się pamiętną i niepowtarzalną. Rad jestem, że pisarze odgłosnęli się książkami nie pojedynczymi, a w większości kilkoma, z powitalnymi napisami. Co o sobie? Dużo męczyłem się, biedowałem, doznawałem nędzy, ale i pracowałem. Nie czułem biedności, która przyszłaby do duszy, albo serca nawet wtedy, kiedy byłem pozbawiony możliwości i zupełnie elementarnej — kupić pożądaną książkę czy płytę. Sądzę, że nieporządki powoli spłyną w niebyt ostatecznie. Nadsyłając Wam list na listówkach A. Kocki, chciałbym zaciekawić Was pragnieniem poznania się z naszymi malarzami na Zakarpaciu bliżej, pobyć w pracowniach choćby niektórych, A. Kocka — kolorysta z wysoką kulturą pisma, mistrzowsko dokładną. Człowiekiem on też jest ciekawym. Bardzo szczodrym jest talent F. F. Manajła, A. Kaszszaja, W. Mykyty, A. Dunczaka, W. Kontraszowycza — co nie artysta, to światomysłowy i bogaty. Kiedy wypadnie możliwość pobyć na Zakarpaciu, znajomość z malarzami okaże się dla Was wzruszającym, radosnym. Wreszcie przyszła i do nas, w Użhorod, zima, wszędzie czarownie bajkowo. Pod ten zimowy nastrój noworoczny ja szczerze całuję ręce Waszej gospodyni Walentynie Daniłównie, Was ściskam i życzę Wam wszystkiego tylko światłego i radosnego. Niech 1977 przychodzi błogosławionym i szczodrym na dobro. Zdrowia Wam, chacie zaś Waszej — miłych i pożądanych gości! Szczerze Wasz zawsze, z wysoką do Was szacunkiem i miłością stałą I. Czendej
Drogi Olesiu Terentijowyczu! Cieszę się, że mogę przesłać Panu swoje „Swalawskie spotkania”. Zawsze odczuwałem nie tylko Pana życzliwość, ale i zainteresowanie, niepokój, wsparcie. Teraz myślę o tym ze szczególnym wzruszeniem i wdzięcznością. Zdaje się, że sprawy powoli układają się. W dniu wyborów do rad miejscowych zostałem wybrany na deputowanego do Rady Miejskiej w Użhorodzie. Po wygnaniu to już coś. Na początku lipca wysłałem rękopis powieści do „Weselki”. W lipcu-sierpniu będę siedział nad korektą rękopisu po recenzencie dla „Radianśkiego pysmennyka”. Wiem o Pana dawnych zamiarach odwiedzenia Zakarpacia. Naprawdę dobrze byłoby, gdyby pojawiła się dla Pana możliwość odwiedzenia naszego kraju. Lato jest czarowne, jesień, zapewne, będzie bogata i hojna. Nie raz myślę o swojej niedotrzymanej obietnicy przywiezienia Panu do Konczy-Zaspy gałązek malin. Naprawdę dobra odmiana — tego lata na naszej działce zbieraliśmy i zbieraliśmy. Sądzę, że jednak nadarzy się dogodna okazność rozszerzenia roślinności w Pana ogrodzie działkowym. A jak chciałoby się trafić w taką porę, kiedy można by i popracować w nim fizycznie! Całuję ręce Walentyny Daniłowny, życzę Panu z rodziną dobrego lata i wszystkiego, co najprzyjemniejsze, szczerze. Wasz I. Czendej. Użhorod, 12 lipca 1977 r.
22.VIII.1977 r. Użhorod. Wielce Szanowny Olesiu Terentijowyczu! Szczerze dziękuję Panu za list i hojność w nastawieniu! Cieszę się z wieści, że lada chwila będzie Pan niedaleko od naszego kraju. Jednak mam nadzieję, że nadarzy się dobra okazja i zajrzy Pan do Użhorodu. Nie pozbawiajcie nas przyjemności i możliwości powitania Was w naszym domu na Wysokiej! Będziemy mieć nadzieję i czekać. Przy tym, gdyby Pan z wyprzedzeniem dał znać o dniu przybycia do Użhorodu, osobiście byłbym Panu zobowiązany. Mój domowy telefon w Użhorodzie 3-29-49, z Truskawca zadzwonić, zdaje się, nie jest trudno. Całuję ręce Walentyny Daniłowny. Zdrowia Panu hojnego! Wasz I. Czendej.
Głęboko szanowny Olesiu Terentijowyczu! Szczerze wdzięczny Panu za „Twoją zorzę”, która została łaskawie przysłana w przeddzień Nowego Roku. Książkę już przeczytaliśmy z wielką nową radością za Pana jeszcze przed egzemplarzem z autografem. Serdecznie Pana zdrowimy z dalszym osiągnięciem, życzymy krzepkości, tego wysokiego nastroju, przy którym dobrze się żyje i dobrze pracuje. Ukłonne pozdrowienia ślę (i ślemy!) Walentynie Daniłownie. Pewne poruszenia są i u nas w pracy. Po ledwie dziesięciu latach przerwy w możliwości publikowania napisanego wreszcie zapalono zielone światełko i podniesiono zaporę. W 1977 wyszedł zbiór reportaży „Swalawskie spotkania”, w 1979 „Ciepły deszcz” w „RP” i „Baśń białego szronu” w „Karpatach”, a oto nowa książka znowu w „Karpatach” — „Kryniczna woda”. Książkę tę ważę się Panu i przesłać. Gdyby Pan znalazł odrobinę czasu i przebiegł oczami „Owada w bursztynie”, byłbym rad. W utworze starałem się zahaczyć problem, którego prawie nie dotykają krytycy literaccy — problem bezduchowości i grafomanii, wstrętnego dorobkiewiczostwa w literackim cechu. Mamy na Zakarpaciu zmiany organizacyjne. Przyszedł do pracy nowy sekretarz obkomu — Bandrowski H. J. ze Lwowa. Zmiana, prawdopodobnie, nadeszła wtedy, kiedy dalej już nie było gdzie, choć osobiście mnie już zupełnie nie przeszkadzał i poprzedni. Z latami przyszło doświadczenie i głębsze zrozumienie, a co to jest literat, jak z nim być, i do Ju. W. I. W następnym roku „Dnipro” zamierza wydać mój dwutomnik. W lutym zawiozę rękopis do Kijowa. Odezwę się koniecznie do Pana. Jeśli będę miał możliwość uścisnąć Pana rękę, będę rad. Wszystkiego, wszystkiego Panu najbłogosławieńszego. A przede wszystkim zdrowia Panu niezawodnego! Szczerze Wasz I. Czendej. Użhorod, 27 stycznia 1981 r.
7.I.1984 r. Użhorod. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Spóźniłem się z powinszowaniami na Nowy Rok — zamęczyła mnie bieda w domu, niemoc, nie raz wpadając w rozpacz przy niedyspozycji syna Mychajła… Lecz przyjmijcie choć teraz mój pokłon do Was, do Waszej, tak drogiej mojemu sercu, chaty. Szczęścia Wam, powodzenia, a przede wszystkim zdrowia — to zaiste nieocenionego skarbu. Całuję ręce Walentyny Daniłowny. Wasz zawsze I. Czendej.
Szanowny Olesiu Terentijowyczu! Z Nowym Rokiem Was! Niech 1986 będzie szczęśliwy, radosny, w zdrowiu! Hojnie dobra rodzinie Waszej! I niech każdy Wasz krok błogosławi się wszędzie i we wszystkim! Szczerze, szczerze I. Czendej. Użhorod, 30 grudnia 1985 r.
P. S. Dawno, zdaje się, tak dawno nie spotykałem się z Wami i nie widziałem Was. A tak chce się choćby krótko porozmawiać z Wami, pamiętając nie tylko o Waszym ciągłym zajęciu, ale i o cenie Waszego czasu. A mnie przez ostatnie lata wiodło się niełatwo. Prace twórcze, oczywiście, poszły gładko po zapaleniu zielonego światełka. Nowe wydania z napisanego w latach, kiedy nie wydawałem się (takich lat było aż 9), zostały przyjęte dobrze. Jak często myślę, że tak robiłem całkiem słusznie, nie zaniedbując pracy nad słowem w lata posuchy… Na nie młode plecy „włożyłem” sobie jeszcze jedno ciężkie brzemię. W zeszłym roku wzięliśmy się za przebudowę domu w Użhorodzie — zapewne pamiętacie naszą posiadłość na bliskiej od centrum miasta okolicy ze starym domem. Przebudowywać byłem zmuszony. Dawny dom jeszcze zdatny był, aby w nim dożył swój wiek ja. Ale umierać w starociu już nie mógłbym. Dwoje dzieci, pewność w tym, że posiadłość — na niej przeżyto od 1949 roku — byłaby po mnie obowiązkowo zajęta, dzieci z niej wygoniono by, zmusiła najpierw gromadzić materiały budowlane, potem już i brać się za przebudowę. Przy tym dla dwóch rodzin. Obecnie budynek na miejscu dawnego wzniesiono nowy. Z cegły, na pierwszorzędnym fundamencie z ciosanego granitu, z zachowaniem pewnych elementów architektonicznych starego, w zakarpackim stylu, z wysokim stromym dachem pod dachówką… Krótko: dom miałby jeszcze i jeszcze przypominać po mnie górala, który coś chciał i czegoś pragnął nie tylko przy robocie nad słowem. Budować skrajnie ciężko. To, co można było uczynić za tysiąc karbowańców jeszcze temu 5-6 lat, obecnie chce całych trzy-cztery. Robotnik stał się kapryśny, karmić go trzeba tak, jak karmią na świątynnym święcie gości, przy tym ciągle z alkoholem. Wyobraźcie sobie, kiedy trzeba trzykrotnie sadzać za stół 20-25 osób przez długi czas. Jeśli na czas początku budownictwa (marzec 1984 r.) ja miałem materiałów budowlanych na posiadłości na 17-20 tysięcy (tylko uczyniwszy zapas i warto było brać się za robotę), nieco więcej dla prowadzenia robót, obecnie ja dłużnik. Ale wielkiej biedy nie ma. Pomieszczenia piwniczne, pierwsze piętro otynkowane, doprowadzona elektryka, zrobione okna i drzwi. Już-już przystąpimy do prac sanitarnych oraz ogrzewania. Gdzieś latem wprowadzimy się w jakąś część domu dla zamieszkania. Obecnie tłoczymy się w jednym pokoju, mamy kuchnię i owe usługi bytowe, bez których nie obejść się. I przy tych warunkach ja pracowałem nad słowem. Ledwie nie pięć lat oddano powieści „Skrzyp kołyski”. Powieść ma wyjść w 1986 roku (trzeci kwartał) w „Karpatach”. Dla wydawców recenzował rękopis dwukrotnie K. P. Wołyński. W styczniu, zapewne, zaczyna się praca z redaktorem. Wydaje mi się, że żadnemu utworowi ja nie oddałem tyle wewnętrznej energii, jak właśnie temu. Co wyjdzie, zobaczymy. Zimę 1985—1986 siedzę nad nową książką opowiadań. Spodziewam się gdzieś wczesną wiosną podać „RP” w głównym, z takim celowaniem, że potem jeszcze doda się. W 1984 ledwie-ledwie coś pisałem w prozie, kiedy nie mówić o dziennikowych zapisach pod hasłem
Ciąg dalszy na str. 12
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Zakończenie. Początek na str. 10. „Budujemy chatę”. Na 400 stronach jest niemało ciekawego, niekiedy cudownego, pociesznego, niekiedy i smutnego, a nawet ze łzami… Ciekawy dokument dla przyszłości. Dwukrotnie recenzowano rękopis powieści „Dalekie pływanie” dla „RP”, dwukrotnie stała w planie wydawniczym. W świat nie wyszła. Obawy, że wyniknie coś podobnego do tego, czego doświadczyłem po „Marcowym śniegu”. Mnie, w ogóle, szkoda, że napisane leży — rzecz napisała się wcześniej. Tym bardziej szkoda, kiedy recenzenci (Harczuk, Żułynski) nie mieli wątpliwości co do strony artystycznej. A jaka idea: nieufność człowieka do człowieka zdolna jest zabijać. Nieufność niweczy w człowieku najlepsze jej siły, krępuje, paraliżuje. „Człowiekowi wierzyć! — oto do czego wzywa napisane. Lecz, zdaje się, zagadałem ja Was, nadto nie oszczędziłem Waszego czasu. Wybaczcie! Jeszcze dwa słowa o oddziale SPU. Wiem, że to dla Was nie jest obojętne. Najpierw, przykro, że straciliśmy my dawny autorytet w Zakarpaciu. Był czas, kiedy organizacja na ewidencji liczyła literatów z 20 i rezonans nasz w republice był bardziej zauważalny, jak dzisiaj, przy liczbie 30 członków. Wewnątrzorganizacyjne twórcze życie jest nieobecne. Każdy coś robi, a praktyka zebrania się wszystkim, na fachowym poziomie wymienić się myślami, jest zgubiona. Niemało z młodszych charakteryzuje się cechami metylowości, niecierpliwości, pragnienia za wszelką cenę wydać się… Dzisiaj organizację kieruje Wowczok. Prawdopodobnie, szarego kierownika nie było. Niestety, przez 12 lat Mejhes „wzmacniał” szeregi przy pomocy chmielnego. „Wzmocnił” do tego, że na ostatnich zebraniach go już i w biuro nie rekomendowali. Co będzie dalej, zobaczymy. Organizacja podobna jest do żydowskiego roztrzęsionego wozu, który silnie turkocze na drodze, ale na który dużo załadować nie można — rozsypie się… Co nie mówić, a ze stratą Markusz, Ł. Demiana, Potusznyka, Tomczania, Cybulskiego, Borszosza-Kumjatskiego, Lintura my stracili bardzo wiele. A uzupełnienie choć i zauważalne, to raczej liczbą… 30/XII—1991 r. Głęboko szanowny Olesiu Terentijowyczu! …Chata, nareszcie, dobudowana. Dzisiaj można już widzieć ją taką, jaką planowała się architektem, a nami — rodziną — z niezwykłymi trudnościami budowała się. Ostatnie dwa lata ona ode mnie zabrała wszystko: czas, cierpliwość i nerwy, siły, nie mówiąc już o nie takich znowu szczodrych, ale i nie skąpych, literackich zarobkach. Przy wszystkim ja bardzo się cieszę, bo już wiem: przy wszystkim, co ze mną już nie mogłoby się przydarzyć, chata stać będzie, rodzinne gniazdo złożone, zwite… Przypominam moment, kiedy Wy przekraczali próg do naszej chaty (1986 r.) i łaskawie pogładzili ręką z przyjaznym spojrzeniem porządne dębowe drzwi wejściowe. I tak stale widzę Was, widzę ślad tego w naszej chacie… Kiedy w życiu ktoś zapytałby mnie, a co z gospodarstwa dawało się z najcięższymi wysiłkami, ja powiedziałbym: chata. Oczywiście, roboty przy chacie jeszcze wystarcza. Wszystko składało się tak, że perspektywa widzieć chatę całkowicie zakończoną (biorąc pod uwagę uporządkowanie), określała się realnie. W 1992 roku zaplanowano wydać w „Dnipro” nowe moje dwa tomy wybranej prozy, zupełnie odmienne od tych, co pojawiły się w 1982-ym. Cieszyłem się nie jedynie twórczym, a z tym i moralnym dorobkiem, tak mając cztery książki wybranych rzeczy z napisanego, i, być może, miałem czym cieszyć się w warunkach Zakarpacia za swoje skomplikowane życie. Lecz, niestety, zasmucił mnie Taras Iwanowycz Serhijczuk przy spotkaniu na ostatnim Plenum SPU. Powiedział, że wszystko wisi w powietrzu i prawdopodobieństwo wyjścia dwutomnika w 1992 r. bardzo małe. Co uczynić? Jak będzie, tak już będzie. A może jednak przejaśni się, zaświeci i możliwość już nabrane, wyczytane, przedpłacone książki trzymać będę jeszcze żywym w rękach. Ot tak wszystko chwieje się… Lecz główne i najgłówniejsze, że mamy swoją Ukrainę. Będzie Ukraina, będą i wydania… Pewnie, dochodziły do Was wieści o tak zwanym reakcyjnym rusinstwie na Zakarpaciu. Szkoda, że w tym aktywnie zamieszani literaci Fedynyszyniec, Dołhosz, Petrowcij; a w całości owo rusinstwo wyplodziło się w następstwie tych niegodziwości, które nagromadziły się wzdłuż dziesiątków lat. Niemało tutaj lokalnych ambicji, powiązanych z korzyścią oraz spekulacjami mieć „wolną strefę”, a prościej — mętną wodę. Od przeszłego zostało i na Zakarpaciu niemało zawali, które rozgrzebywać i rozgrzebywać… Słyszałem, i do Was dochodziły „wydarzenia” dotyczące mojej tak zwanej partyjności. Wszystko zdarzyło się z woli obkomu, który chciał obmyć się po haniebnych akcjach 1968—1969 lat. Przeczyć akcjom ja nie mógł — w takim razie uznałbym słuszność wykluczenia z partii za uczciwą książkę. Otóż było rozpatrzone pytanie na biurze z uznaniem błędu w nastawieniu do mnie oraz ocenach „Marcowego śniegu”. Jedynie zadowoliło to, że wreszcie sami winowajcy zbrodni i wzięli na siebie odpowiedzialność za prostą pokutę. Na tym wszystko i zakończyło się, jeśli dodać publikację artykułów w „Zakarpatskiej prawdzie” „Słowa, w których prawda życia”. W artykule mądrej N. Rozumyk moja godność była zrehabilitowana przed tymi, kto w 1969 naczytał się całej kolejki publikacji o mnie różnego charakteru. Krótko: kto ganił, łajał, hulił, ten i przepraszał. Oczywiście, różni ludzie różnie do tego odnosili się. Moja zaś cześć i godność przy mnie… Ktoś bardzo chciał na akcjach naszego byłego obkomu i mnie nabyć polityczny kapitał. Uczynić podobne ja nie dał swoją pozycją, zostając i po biurze „nieoczernionym”. Szczęścia Wam i dobra szczodrze! Wasz I. Czendiej Użhorod, 30/V—1992 r. Głęboko szanowny Olesiu Terentijowyczu! Waszą stałą uwagą, przychylnością i dobrocią ja zawsze grzałem się. W napisanym do mnie liście Wy znowu i znowu połaskaliście mnie
nie, podtrzymali i ogrzali swoim wysoce ludzkim słowem. Nie dobiore słów, aby nimi podziękować Wam, dlatego przyjmijcie moje wewnętrzne wzruszenie i tę wdzięczność, która przede wszystkim mnie samemu dodaje sił w moje już wysokie lata… Wydaje się, że los wszystko z przyjaznego i przychylnego w moim rodzinnym Zakarpaciu zachowywał dla mnie do moich lat 70-tych. Uhonorowanie w Użhorodzie 20 maja rzeczywiście było imponujące. Przebywał u nas szanowny Mykoła Żulynski; mnie nie raz wydawało się, że to nie mnie, a jego — państwowego doradcę — honorują w Użhorodzie, lecz, mimo wszystko, cieszyłem się tym stanem, który był podniosły, nie skąpy na dobroć i pochwałę. Rozmyślałem ja i nad tym, że kiedy już niedługo 70, to kiedy w ogóle — życie tak chimerycznie, prędko spłynęło, że dzisiaj wydaje mi się, że go i nie było… Były jedne próby i cierpienia. Nimi (próbami) ono jest wypełnione po brzegi do tego, że jak spoglądam wstecz, drżeniem napełnia się każdy nerw. Surowy los mój mnie karał. Karze mnie do końca… Nigdy nie skarżyłem się właśnie Wam, ale, myślę, zrozumiecie mój stan duszy: w pierwszy dzień Wielkanocy tego roku byłem na grobie starszego syna. Trudno wyobrazić sobie stan mojej duszy w dzień świetego święta, tym bardziej, kiedy ja dziecięco zawsze powracam w porę mojego dzieciństwa z Bożym Narodzeniem i Wielkanocami — stawały się marzeniem i bajką w naszej wierchowińskiej chacie z gromadą dzieciaków, naszą zapracowaną mamą i nie ojcem, a całą legendą, apostołem i mędrcem… Przeżył dziad prawie 91 lat i na kilka miesięcy przed śmiercią sam mówił: niedługo w Dubowym będzie jeszcze jeden taki dziad… Ciężko, drogi Olesiu Terentijowyczu, bardzo ciężko. Gdyby mnie zapytali, a co w życiu wydało się mnie najbardziej mozolnym, ja powiedziałbym: budowanie chaty. Tak, tak, właśnie ono zabrało najwięcej energii, nerwów, najbardziej wycieńczyło mnie. Dziwić się ja nie miałem gdzie, budować musiałem, jeśli chciałem, aby posiadłość na Wysokiej została i po mnie rodzinna, nie była rozniesiona wiatrami możnowładców i czasu — były przewodniczący obwodowego komitetu wykonawczego M. Wołoszczuk zamierzał właśnie na niej coś budować czy nie, w czasie budowania gonił milicją z posiadłości ludzi. Dzięki, pomógł H. Bandrowśkyj… Dobra, chata dla wygodnego mieszkania trzech rodzin na posiadłości naszej wzniesiona, mury pod dachem. Roboty tutaj jeszcze niemało, czas dla tej roboty zły — mistrzowie nawet nie wiedzą ile prosić, do tego dwutomnik nie wyjdzie. Przebiedujemy, zniesiemy, byłaby Ukraina, byłby jeszcze u mnie pewny zapas w latach. Czas przestoju w budownictwie wykorzystam dla pisania nowych rzeczy. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Wybaczcie, jeśli swoimi rzemiosłami i żalami wszelkimi wtrąciłem Was w nieprzyjemny nastrój. Powiedzieć zaś muszę jedno: kiedy mnie było najciężej, kiedy zmagały trudności i zamęt, zawsze opierałem się ja na świadomość i pamięć: na świecie dużo przesympatycznych ludzi, zwolenników, a wśród nich Ołeś Honczar. Nie wyobrażacie sobie, jak dużo znaczyła Wasza uwaga, Wasza dobroć do mnie i nas na ul. Wysokiej, nawet uścisk ręki… Otoż: daj nam, Panie, zdrowia i wieku! Całuję ręce Walentyny Danyliwny, obejmuję Was szczerze Wasz I. Czendej. P. S. O wszelkich rusińskich sprawach na Zakarpaciu Wam nie piszę niczego. One tego i nie warte. Wszystko zamieszane na (nieczytelne), zgniłej mieszczańskości, ambicjach i żądzy przywództwa. Do tego dołączają się (nieczytelne) niepowodzenia. Byłaby silna, błogosławiona, najedzona, odziana, obuta Ukraina, w której Ukraińcy ratowaliby siebie i Turcy. P. S. Syn Mychajło — nauczyciel. Dzisiaj on już w pracy. [..i.]. Żona niedomaga także. Radość wielka z wnuczki Marijki od córki także Marijki… Tym i żyjemy. I. Cz. 28 grudnia 1993 r. Użhorod Głęboko szanowny Olesiu Terentijowyczu! 1993-i okazał się rokiem niemałych duchowych prób i cierpień. Suwerenna — podana przez Najwyższego z nieba Ukraińcom za wielowiekowe męki i cierpienia ze łzami radości — zbrodniczo rozciągała się i rozkradała się najróżnorodniejszymi sposobami po wszystkich szczeblach i przestrzeniach. Podobne jest nie czym innym, jak boską karą za niezdolność zbudować sobie państwo przez naszych pradziadów i praprzodków… Przez cały 1993-i ja przemęczyłem się i przebiedowałem. Nie raz wpadałem w rozpacz i otchłań… Do wszystkiego dodawały się rodzinne niepowodzenia… W 1994-i wpatruję się z nadziejami, że jednak będziemy wybierać się z przepaści… Panie, poślij nam prawdziwych mężów stanu, prawdziwe budowanie państwa! Obejmuję Was szczerze. Całuję ręce Walentyny Danyliwny. Serdecznie Wasz I. Czendej. Publikacja Walentyny HONCZAR
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
cha. Dzięki mecenasom odtworzono jej dzwonnicę ku pamięci Markijana Szaszkewycza, którego imię jest związane z tym zabytkiem. I chociaż z nieznanych nam przyczyn cerkiew nie weszła do wspomnianego programu państwowego, wspieramy ją zgodnie z postanowieniem Zarządu, ponieważ jest to unikatowy obiekt Zachodniej Ukrainy. Przeprowadzono tam już badania archeologiczne, opracowujemy projekt odbudowy. We wsi Suchyj w rejonie kobielackim znajduje się odtworzony dom-muzeum Olesia Honczara. A obok — zaniedbana szkoła. Cztery lata listownie zabiegaliśmy o to, by na potrzeby rozszerzenia muzeum przekazano ten budynek, który zobowiązaliśmy się odnowić. Zarząd podjął decyzję i musieliśmy wykupić szkołę za 30 tysięcy hrywien, chociaż moim zdaniem jest to niesprawiedliwe. Ale takie są współczesne realia — u nas obecnie niczego nie dają za darmo… Już rok trwa sok w kulturę z czasem powróci do nich, ich dzieci, wnuków. A za granicą 80% składek na odrodzenie dziedzictwa kulturowego to środki mecenasów. Planujemy rozpocząć w Radiu Narodowym cykl audycji „Droga do świątyni”, gdzie będziemy omawiać kwestie mecenatu, dobroczynności, która na Ukrainie wymaga rozwoju. Jeszcze w 2003 roku, po tym jak wyszła ustawa o dobroczynności i organizacjach dobroczynnych, opracowaliśmy zmiany i uzupełnienia do niej, które przewidywały ulgi podatkowe dla darczyńców. Ale nasze inicjatywy odrzucono, bo one „bardzo uderzają w budżet Ukrainy”. Takie są dzisiaj warunki. Społeczne organizacje ochrony zabytków zrzeszają dziś ludzi, którzy pracują na miarę poświęcenia, wszak zgodnie z wymogami tej samej ustawy o dobroczynności jesteśmy zmuszeni płacić wszystkie podatki od wydatków podczas przeprowadzania wydarzeń, za wynajem pomieszczeń do przechowywania zbiorów itd. Przez to, na przykład, Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury, choć jest organizacją dobroczynną de facto, nie przechodzi na ten status, aby uchronić swój i tak już niewielki zespół. A my już pracujemy tak, jak jest. — Na Kijowszczyźnie znajduje się posiadłość Nadziei Fiłaretowny von Meck — drewniany zabytek z 1888 roku. Obecnie jest w strasznym stanie, żadne prace restauratorskie nie są prowadzone. Jeszcze kilka lat — i stracimy ją ostatecznie. A ona również jest na liście… — W naszej liście są zabytki, co do których opinie członków zarządu są podzielone. Tak, członek zarządu Fundacji, akademik Petro Tołoczko uważa, że ani posiadłość P. Czubynskiego, ani posiadłość N. von Meck nie są wybitnymi zabytkami dla Ukrainy. One po prostu reprezentują wybitne osobistości. Moje zdanie jest takie: to relikwie Ukrainy i trzeba je przynajmniej częściowo wspierać. O posiadłości von Meck we wsi Kopyłów w rejonie makarowskim była rozmowa z Natalią Bulajewską, która opiekuje się Kijowszczyzną i niedawno oglądała ten budynek. Myślę, że zdołamy przekonać Petra Tołoczkę o tym, że dla Ukrainy te dwie posiadłości są znaczące i ich odrodzenie należy finansować. — Czy Ukraina ma obecnie rejestr zabytków i czy mają dzisiaj zabytki historii i kultury wszystkich szczebli należytą opiekę ze strony państwa? — Taki rejestr prowadzi obecnie Departament Dziedzictwa Kulturowego i Wartości Kulturowych Ministerstwa Kultury Ukrainy, na którego czele stoi Andrij Winhranowski. W rejestrze są zabytki zarówno o znaczeniu lokalnym, jak i narodowym. Ale do tego rejestru obecnie trafić jest bardzo trudno. Co więcej, niektórzy aktywnie pracują nad tym, aby wykreślać niektóre zabytki z niego, motywując to tym, że nie są one oryginalne, a odtworzone. Dlatego też wynikł problem z Gostynnym Dworem na Podolu w Kijowie. Powiedziano, że to nie zabytek, a „nowodzieł”, który można wykreślić z rejestru. I tak, niepostrzeżenie, z rejestru, zamiast go uzupełniać, wyklucza się znaczące obiekty, aby na ich miejscu budować centra rozrywki. W ten sposób można „wykreślić” z niego Sobór Uspieński Ławry Pieczerskiej, Michajłowski Złotokopułowy… Stosunek państwa do zabytków jest niewłaściwy, musimy stale, w każdym konkretnym przypadku, walczyć o świętości. Rozmawiał Jewhen BUKET, zdjęcie autora
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
— Kiedy został utworzony Fundusz imienia Olesia Honczara? Jaki jest jego główny cel i zadania? — Poważni Ukraińcy, społeczeństwo od czasu ogłoszenia niepodległości Ukrainy poruszali kwestię tego, aby odrodzić nasze duchowe dziedzictwo, zwłaszcza obiekty kultowe, które zniszczono za czasów reżimu totalitarnego, podczas wojny itd. Pierwszym głos w obronie naszych skarbów podniósł Ołeś Terentijowycz Honczar. Dwukrotnie zwracał się do kierownictwa państwa, aby podnieść tę kwestię na szczebel państwowy. W szczególności opiekował się Soborem Michajłowskim o Złotych Kopułach. Zaraz po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy utworzył Fundusz odtworzenia soboru, któremu przewodniczył. W maju 1995 roku Ołeś Honczar zwracał się w sprawie Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach do Prezydenta Ukrainy Ł. D. Kuczmy. Pisał, że odtworzenie zabytku będzie pokutą za nasze grzechy przed potomkami, dla których powinniśmy byli zachować tę perłę XII wieku. Władza zareagowała na apel. Bardzo sprzyjał temu Petro Tymofijowycz Tronko. Przez około czterdzieści lat obaj — frontowcy, romantycy, Ukraińcy — ramię w ramię bronili ukraińskiej kultury. 9 grudnia 1995 roku wydano Ukaz Prezydenta „O środkach dotyczących odtworzenia wybitnych zabytków historii i kultury Ukrainy”, poczynając od Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach i Soboru Uspieńskiego Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. Ale Ołeś Terentijowycz o tym już się nie dowiedział. Dlatego odrodzony Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, szewczenkowska świętość — Cerkiew Narodzenia Pańskiego na Podolu, Sobór Uspieński — to niegasnące świeczki pamięci o tym, co zrobił Ołeś Honczar dla Ukrainy, jej kultury. Tym samym Ukazem Prezydenta został utworzony Fundusz odtworzenia wybitnych zabytków, któremu, zważając na prośby społeczeństwa, nadano imię Olesia Honczara. Przewodniczył mu, zgodnie z Ukazem, akademik NAN Ukrainy Petro Tymofijowycz Tronko. I do ostatniego dnia swojego ziemskiego życia był on przewodniczącym zarządu Funduszu. A teraz na przewodniczącego jednogłośnie wybrano następcę Petra Tymofijowycza w sprawie ochrony i propagandy dziedzictwa kulturowego, wnuka Iwana Franki — Rolanda Tarasowycza Frankę. Testament, który ogłosił Ołeś Terentijowycz: „Sobory dusz swoich chrońcie!”, stał się mottem Funduszu i staramy się kontynuować jego dzieło, chroniąc nasze dziedzictwo kulturowe. — Jakie były pierwsze wielkie sprawy, zrealizowane przy udziale Funduszu? — Od 1996 roku zaczęliśmy finansować odtworzenie wybitnych zabytków. Opracowano program państwowy, zapoczątkowany wyżej wspomnianym Ukazem, dotyczący wykazu zabytków, które wymagają pierwszoplanowego odtworzenia. Wtedy jeszcze istniała komisja przy Prezydencie Ukrainy, której również przewodniczył Petro Tymofijowycz Tronko. W zbiórce środków brała udział nie tylko Ukraina, ale i ukraińska diaspora, która praktycznie sfinansowała odtworzenie Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Pierwszym cudzoziemcem-twórcą państwa, który został laureatem Najwyższego wyróżnienia Funduszu „Berehynia”, został obywatel USA o. Stefan Posacki w 1999 roku. Przekazywał znaczne sumy na odtworzenie monasteru. Bardzo dużo pomogła nam i moralnie, i materialnie obywatelka USA p. Sofia Moraczewska-Temnycka, która zgodnie z testamentem malarki Ludmyły Morozowej przekazała jej spuściznę Kijowowi (obrazy, porcelanę, ikony dla Soboru i pieniądze na odtworzenie fresku Dymitra Sołuńskiego). Przekazaliśmy ikony do Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, a inne rzeczy do Muzeum Historii m. Kijowa, tam je restaurowano i eksponują je. Kosztem środków, które nadal napływają na depozyty, odtwarzamy wybitne zabytki, które zostały włączone do wyżej wspomnianego programu państwowego. Chociaż, z nieznanych nam przyczyn, sam program anulował Gabinet Ministrów w marcu 2007 roku, mimo że do jego opracowania byli zaangażowani najlepsi architekci-profesjonaliści. Teraz podjęliśmy decyzję zwrócić się do Gabinetu Ministrów Ukrainy z propozycją wznowienia tego programu państwowego. Co to nam daje? Jeśli KMU przyjmie tę decyzję, to pozwoli nam „na równi” rozmawiać z władzą na miejscach, włączać ją do współfinansowania programu państwowego. A teraz, niestety, robimy to tylko na osobiste prośby. — W wykazie wybitnych zabytków historii i kultury, które przewidywano odtworzyć, jest 56 obiektów. Jak formował się ten wykaz? — Brano pod uwagę pewne kryteria doboru: żeby zabytek był wybitną perłą nie tylko ukraińskiej kultury, ale i znaczenia światowego, żeby były fotografie lub pomiary, przez które można by go zobaczyć. Nie tak, jak Cerkiew Dziesięcinna, której nikt nie widział i nie wie, jak wyglądała. Przecież fundamenty, które po niej zostały, są ważniejsze niż odtworzenie nieznanego obiektu. Więc kiedy układano ten program państwowy, do niego wpisano tylko 56 zabytków: 55 na Ukrainie i jedną kapliczkę nad mogiłą hetmana Petra Doroszenki we wsi Jaropolec w obwodzie moskiewskim Federacji Rosyjskiej. Co prawda, ukraińska diaspora w Rosji już odbudowała ten zabytek samodzielnie. Jeszcze kiedy państwo nie zdecydowało się, Fundusz za własne środki rozpoczął te prace, zwłaszcza projektowe, archeologiczne.
Finansowaliśmy pracę Instytutu Archeologii, który przeprowadził badania całego terytorium Ławry Peczerskiej, każdego jej budyneczku. Państwo dopiero z czasem przyłączyło się do projektów odrodzenia zabytków. Wiele sił w odtworzenie zabytków Kijowa włożył ówczesny mer stolicy Ołeksandr Omelczenko. W 1999 roku otrzymał od nas najwyższe wyróżnienie Fundacji — „Berehynię”. — Już po raz drugi wspomniała Pani o najwyższym wyróżnieniu Ogólnoukraińskiej fundacji im. Olesia Honczara. Kto jeszcze jest laureatem? — Prezydent Ukrainy Ł. Kuczma, za to, że przyłączył się do sprawy odrodzenia zabytków. Była to pierwsza nagroda dla Prezydenta Ukrainy w imieniu Fundacji (1998). Bardzo wiele zrobił dla akumulacji środków ówczesny prezes Narodowego Banku Ukrainy, współprezes Fundacji Wiktor Juszczenko, który otrzymał wyróżnienie tego samego roku. Petro Trońko za swój nieoceniony wkład w rozwój i popularyzację dziedzictwa kulturowego (2000); Narodowy Bank Ukrainy nagrodzony za finansową pomoc Fundacji (2003); Państwowa Służba Celna, z którą współpracowaliśmy, przekazywała nam rarytasy o znaczeniu narodowym, odebrane przemytnikom. — Do jakich projektów jeszcze jest przychylna Fundacja? — Naszym głównym celem jest finansowanie zabytków zgodnie z rejestrem anulowanego programu państwowego. Ta lista pozostaje dla nas bodźcem do działania. Powiedzmy, Sobór Trójcy Świętej w Jahotynie już pokryto kopułami i czas zaczynać wewnętrzne prace wykończeniowe. Obecnie opiekujemy się unikalną dla Ukrainy twierdzą naskalną Tustań we wsi Urycz w rejonie skolskim obwodu lwowskiego. Niedawno dzięki naszej pomocy odtworzono armatę kozacką, która strzela kamieniami na bardzo duże odległości. We Lwowie jest cerkiew Świętego Ducha, sformalizowano dokumenty, dokonano pomiarów gruntów, choć powoli, ale sprawa posuwa się naprzód. Na ostatnim posiedzeniu zarządu utworzono radę nadzorczą przy Soborze Trójcy Świętej w Nowomoskowsku w obwodzie dniepropetrowskim. Na renowację tego zabytku już wydzielono środki i będziemy nadzorować ich wykorzystanie. Także sfinansowaliśmy odbudowę Soboru Katedralnego Zaśnięcia Matki Bożej w Połtawie. W ciągu ostatnich pięciu lat finansujemy cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Luteńka w rejonie łubieńskim w obwodzie połtawskim. Niestety, nikt więcej (ani państwo, ani przedsiębiorcy) nie przyłącza się do jej odrodzenia. Dziś w porządku dziennym jest zespół pałacowo-parkowy z 1890 roku we wsi Szariwka w rejonie bohoduchowskim obwodu charkowskiego. Tam mieścił się poradnia przeciwgruźlicza, dlatego terytorium parku i pałac były podporządkowane Ministerstwu Zdrowia. Długo prowadziliśmy korespondencję w sprawie wykwaterowania placówki medycznej i przekształcenia zabytku w muzeum. Dwa lata temu szpital wykwaterowano i obecnie trwa przekazywanie obiektu z bilansu Ministerstwa Zdrowia na bilans Ministerstwa Kultury. Ale już teraz wydzielamy środki na remont budowli parkowych. Odtworzono Sobór św. Włodzimierza w Chersonezie. Odtworzenie Soboru Przemienienia Pańskiego w Odessie finansują mieszkańcy miasta. Obecnie prowadzimy rozmowy z przedstawicielami cerkwi Przemienienia Pańskiego UCP KP, którzy uświęcali otwarcie ulicy Olesia Honczara w Łucku, o przekazaniu im kilku rarytasowych ikon, które przechowujemy. — Fundacja istnieje dzięki składkom sponsorskim. Jak udaje się Pani znajdować darczyńców w naszym kraju? — Niestety, poszukiwanie sponsorów to sprawa bardzo trudna. Nasi biznesmeni nie rozumieją, że wkład „Odtwórzmy świętości Ukrainy!” — to hasło organizacji, która nie ma odpowiedników w naszym państwie. Stworzona z inicjatywy Olesia Honczara i nazwana jego imieniem, Ogólnoukraińska fundacja odtworzenia wybitnych zabytków dziedzictwa historyczno-architektonicznego prowadzi wielką pracę w zakresie zbierania składek na odrodzenie utraconych pereł ukraińskiej kultury, zwracanie narodowi jego skarbów artystycznych, zajmuje się działalnością oświatową. O osiągnięciach i perspektywach Fundacji rozmawiamy z jej dyrektorem wykonawczym Wałentyną Mychajliwną Irszenko.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Minęło czterdzieści dni, odkąd nie ma wśród nas jednego z takich wielkich Ukraińców — dyrektor Lwowskiej Galerii Sztuki Borys Woźnicki ponad 60 lat swojego życia poświęcił zachowaniu i odrodzeniu narodowych świętości. Śmierć spotkała go w drodze do jednego z zamków. Często spotykał się z dziennikarzami, udzielał licznych wywiadów, mając nadzieję obudzić w społeczeństwie i we władzach nie tylko zainteresowanie, ale i współodczuwanie oraz współuczestnictwo w tej sprawie, której poświęcił życie. Nazywano go aniołem-stróżem historycznego dziedzictwa Ukrainy: według najskromniejszych obliczeń, ten człowiek uratował od zniszczenia, przywrócił z zapomnienia, zachował i odrestaurował około czterdziestu tysięcy zabytków historii i kultury. Nazywano go „rycerzem zapomnianych zamków” — rzeczywiście przypominał zarówno z wyglądu, jak i z charakteru romantycznego, niestrudzonego, nieustraszonego Don Kichota, który codziennie wychodzi na bój z obojętnością i zdradą. Ale w rzeczywistości Borys Woźnicki był bardzo skromny, prosty, a nawet nieśmiały. A nieustępliwość i konsekwencja wyjaśniają się prosto — do samozaparcia kochał swoją Ukrainę i był jej prawdziwym patriotą. Pod koniec kwietnia tego roku dzięki projektowi Ogólnoukraińskiego Funduszu Dziennikarskiego „Poznajmy Ukrainę razem” przedstawiciele mediów wybrali się w podróż po „Złotej podkowie zamków”, które wchodzą w skład Lwowskiej Galerii Sztuki: Podhoreckim, Złoczowskim, Oleskim. Cały dzień był z nami Borys Woźnicki, namiętnie i barwnie opisywał mistrzostwo tych architektonicznych arcydzieł, wspominał zdumiewające fakty z ich historii, smucił się z powodu tego, jak mało uwagi poświęca państwo tym perłom architektury, które mogłyby stać się mekką ukraińskiej turystyki. Pod koniec dnia nawet młodzi chłopcy padali z nóg ze zmęczenia, a Borys Hryhorowycz w swoich 86 latach żwawo pokonywał strome starodawne schody. Jakby przenosząc nas w tamte odległe czasy. Tak się złożyło, że uczestnicy tego press-touru, w istocie, jako ostatni z dziennikarzy słyszeli jego cichy głos, w którym brzmiały nieukrywany ból i żal. Nie za siebie! Jest w pełni wynagrodzony za swoje poświęcenie: Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, akademik Ukraińskiej Akademii Sztuk, zasłużony pracownik kultury Ukrainy i Polski, doktor Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, honorowy obywatel Lwowa. Ale jego serce bolało za każdy kamień historycznego dziedzictwa, za każdą zniszczoną relikwię. I on na wszystkich szczeblach władzy, nie bojąc się upokorzeń, prosił o pomoc. Nasza rozmowa stała się podstawą tego wywiadu. Natalia HARMASZ „Na restaurację zamku w Podhorcach od sześciu lat nie wydziela się ani kopiejki” — Borysie Hryhorowyczu, eksperci oceniają wartość uratowanych i zebranych przez Pana dzieł sztuki na 17 miliardów euro. Mógłby Pan należeć do najbogatszych ludzi Ukrainy, tymczasem nie ma Pan nawet własnej kolekcji. — Ja i tak jestem najbogatszym człowiekiem! Wszystko, co zebrałem przez pół wieku pracy we Lwowskiej Galerii Sztuki, uważam za swój dorobek, który należy do mojego narodu. A więcej mi nie trzeba. W domu, w swoim mieszkaniu, bywam rzadko — coraz częściej jestem w drodze między zamkami, które wymagają stałej uwagi i udziału. I jeśli trzeba, na przykład, wygrzebać śmieci z rekonstruowanych pomieszczeń, zamieść podwórko — biorę się za to na równi ze wszystkimi i, co najważniejsze, otrzymuję zadowolenie. Jakby wszystkie te zamki, kościoły były moimi dziećmi. Jeśli praca zastanie mnie w drodze, nocuję w jednym z zamków. Jestem wszędzie jak w domu. Ludzie często nie rozumieją, jakimi historycznymi wartościami dysponują, zresztą i pracownicy muzeów nie zawsze potrafią określić prawdziwą wartość rarytasów, ale ja, zapewne, mam nosa do takich rzeczy. Przez swoje życie znalazłem tyle arcydzieł, że żadna prywatna kolekcja nie byłaby w stanie ich pomieścić. W 1967 roku, na przykład, w pewnej starej chacie zobaczyłem u staruszka na ścianie portret cesarza Franciszka Józefa starodawnej roboty. „Po co Pan trzyma ten portret?” — zapytałem go. „A co, on już umarł?” — zdziwił się dziadek. A był jeszcze przypadek, kiedy miejscowy chłopak przyniósł mi dwa gobeliny — jego dziadek przywiózł je jeszcze z czasów wojny austriackiej i przez wszystkie te lata wisiały u babci nad łóżkiem. Chłopak chciał oddać je do muzeum, ale tam nie przyjęli: podarte, mówili. A u mnie nawet ręce się zatrzęsły, jak je zobaczyłem! Zapłaciłem mu z własnej kieszeni po 300 hrywien za każdy, a potem eksperci określili: XVI wiek. Austriacy teraz proponują po 300 000 euro za każdy gobelin, ale one zdobią i będą zdobić zamek w Olesku, w którym zebrano prawdziwe skarby. Swoją drogą, takie gobeliny tkali w XVI wieku tylko mistrzowie Paryża i Brukseli, wplatając w nie złote i srebrne nici, kobiece włosy. Na każdy szło do pół roku żmudnej pracy. — A ile skarbów Pan nie zdążył zebrać i przepadły w niepamięć, nikt nie liczył? — To moja największa boleść. Kiedy widzę, jak palą starodawne drewniane cerkwie, żeby zbudować na ich miejscu nowoczesne świątynie albo coś innego, serce zalewa się krwią. Na Zachodniej Ukrainie spalono już ponad osiemdziesiąt unikalnych cerkwi. Kiedy zawaliła się wieża zamku w Pomorzanach, ludzie w ciągu dwóch dni rozebrali ją na cegły. Z ośmiu zamków położonych w obwodzie lwowskim tylko sześć jest pod dachem, reszta wymaga rekonstrukcji, wszystkie czterdzieści zamków Tarnopolszczyzny jest w ruinach. Kiedy cztery zamki oddano Lwowskiej Galerii Sztuki, całe moje życie zmieniło się w walkę o ich odnowienie. Ale sprawa posuwa się opornie. Na przykład na rekonstrukcję zamku w Podhorcach, zbudowanego w XVII wieku przez Wenecjanina Andre del Aqua, tej perły europejskiej architektury pałacowej, która ustępuje urodą tylko zamkowi królewskiemu w Krakowie, przez ostatnie sześć lat nie wydzielono ani kopiejki środków państwowych. Pomagają mecenasi, przyjeżdżają i pracują w wolnym czasie pracownicy firmy „Coca-Cola”, żołnierze z miejscowej jednostki wojskowej, milicjanci, kozacy. — Mówią, że Piotr I zbudował swój Peterhof właśnie na wzór i podobieństwo zamku w Podhorcach, po tym jak tu przebywał? — To prawda! W 1635 roku hetman...
Borys Woźnicki z autorką publikacji Natalią Harmasz. Hetman Stanisław Koniecpolski postanowił zadziwić całą Europę pięknem swojej rezydencji. Budynek i przepiękny ogród pojawiły się w Podhorcach dziesięć lat przed budową Wersalu, był tu hetmański zajazd dla karet, dziwowny park, rozplanowany przez Włochów, teatr pańszczyźniany, na bale zjeżdżali się europejscy monarchowie. Bywał i rosyjski car, którego poraził przepych zamku. Tutaj zgromadzono cudowną galerię obrazów: dzieła Rembrandta, van Dycka, innych znanych malarzy. Jednak po rewolucji czerwonoarmiści wycinali obrazy z ram, zamalowywali je, a na płótnach pisali rewolucyjne hasła. Bardzo wiele cennych przedmiotów wywieźli do Ameryki Południowej ostatni właściciele zamku, a kierownicy sanatorium przeciwgruźliczego, które mieściło się tutaj po wojnie, dopełnili obrazu zniszczeń. Główny lekarz, na przykład, przekształcił unikalny kościół w garaż, a w 1956 roku przez prace spawalnicze wybuchł tu dach. Zamek płonął dwa dni — możecie sobie wyobrazić, co z niego zostało. Te ruiny myśmy otrzymali w 1997 roku. „Ja proponowałem zrobić w podhoreckim zamku państwową rezydencję, nikt nie odpowiedział”. — Borysie Hryhorowyczu, te zamki to nie tylko historyczne i kulturowe dziedzictwo państwa, ale i, można by rzec, jego prestiż, atrakcja dla turystów, a więc i dochód. Czyż nie ma państwowego programu ich odrodzenia? — W tym właśnie rzecz, że środki zbieramy po prostu po groszach, przeważnie od mecenasów. Tymczasem na zakończenie rekonstrukcji zamku w Podhorcach pieniędzy potrzeba w skali państwa nie tak znowu wiele — 50 milionów hrywien. Ostatnio dali niewielką sumę sześć lat temu, żeby zatrzymać osuwanie się klasztoru w przepaść. Więcej nie dają. Tymczasem zainteresowanie obcokrajowców tą europejską perłą sztuki fortyfikacyjnej jest ogromne. Z Białorusi wielu turystów, Polacy przyjeżdżają, wszak tu była letnia rezydencja polskich królów — wstyd przed gośćmi, że pałac jest w takim stanie. A przecież mógłby być nie gorszy od Peterhofu — włoscy ogrodnicy jeszcze przed Wersalem urządzili tu cudowny park z tarasami, fontannami, rozarium. Ja nawet proponowałem zrobić na trzecim piętrze państwową rezydencję, żeby przyjmować tu głowy europejskich państw. Do tego i miejsce jest dogodne, i widoki z góry po prostu cudowne. Niektórzy zarzucali mi, że chcę, niby, podarować zamek urzędnikom, ale główne jest — zachować te narodowe świętości. One powinny dziwić i cieszyć ludzi, przyciągać do nas turystów z całego świata. Jednak na moją propozycję nikt nawet nie odpowiedział. — Mówią, że i duchy tu są? — Sam nie widziałem, ale łowcy duchów przyjeżdżali nawet z Ameryki, kilka nocy tu spędzili i za pomocą specjalnych urządzeń zarejestrowali: siły nadprzyrodzone istnieją! Istnieje nawet legenda o jakiejś „białej damie”, która mieszka w zamku — widziało ją wielu dawnych mieszkańców. I opowiadali, że w pokojach same z siebie zapalały się świece w świecznikach. My chcemy zorganizować ekspozycję fotografii zrobionych przez łowców duchów — będzie bardzo wesoło. — Niepowtarzalny wygląd tego zamku znany jest nawet tym, którzy nigdy tu nie byli… — Tak, ten pałac, zbudowany na wzór średniowiecznych zamków rycerskich, przyciągał wielu reżyserów. Tutaj kręcono filmy „D’Artagnan i trzej muszkieterowie”, „Dzikie polowanie króla Stacha”, Polacy wykorzystywali jego wnętrza do filmu „Pan Wołodyjowski”. Najpierwszy film o Bohdanie Chmielnickim, w którym grał
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
znany aktor Smirnow również kręcił tu zdjęcia w 1939 roku w tych murach. Mówi się, że w sąsiedniej wsi mieszka nawet nieślubny syn Smirnowa. Kręcono tu także film „Żądło” i w zamku w Olesku. Jego historia jest jeszcze bardziej osobliwa. Ten przepiękny pałac uratowało przed zniszczeniem to, że w przededniu obchodów 250. rocznicy zwycięstwa polskiego króla nad Turkami pod Wiedniem Polacy przypomnieli sobie, że Jan III Sobieski urodził się właśnie w zamku w Olesku w 1629 roku. Wykupili go i odrestaurowali. Ale w 1950 roku pałac spłonął, a galeria otrzymała go w 1965 roku w strasznym stanie. Otworzyliśmy tu muzeum starożytnego ukraińskiego malarstwa, ale pracować było ciężko — zamek nawet ogłoszono obiektem ideologicznie szkodliwym. Co ja tylko nie robiłem, żeby wpuścić tu zwiedzających: nawet pomnik Lenina postawiłem na dziedzińcu, a naprzeciwko ustawiono memoriał 1. Armii Konnej. Pamiętam, jak do nas przyjeżdżała bardzo duża kompozycja rzeźbiarska, a z nią wielu wysokich wojskowych. Patrzyli i patrzyli, ale tylko zapytali: „A dokąd te konie galopują?” Nawet z kompasem sprawdzali, tak bardzo chcieli znaleźć jakiś kompromat…
„Za rzeźby Pinzla, znalezione na wysypisku, Europejczycy są gotowi zapłacić po 12 milionów euro” — Do najbardziej unikalnych Pana znalezisk, Borysie Hryhorowyczu, należą także rzeźby Pinzla. — Nawet nie znamy prawdziwego imienia tego genialnego mistrza, którego drewniane rzeźby eksperci zaliczają do szkoły bizantyjskiej i pod względem mistrzostwa porównują tylko z Michałem Aniołem. Po prostu w dokumentach księgowych katedry świętego Jura we Lwowie znalazłem zapis, że rzeźbiarzowi Pinzlowi zapłacono za pracę 37 000 złotych. Tak go właśnie nazwaliśmy Pinzlem. Ale myślę, że to nie jest jego prawdziwe imię — najpewniej ten człowiek uciekł z Europy za jakieś grzechy i ukrywał się na wschodnich ziemiach. Właśnie tutaj otrzymał zamówienie na wykonanie drewnianych rzeźb do katedry. Kim był, skąd przybył i dokąd zniknął, zostawiwszy we Lwowie dziesiątki genialnych dzieł, — historycy dopiero mają to ustalić. Ja zaś zbierałem jego rzeźby we wszystkich świątyniach, dosłownie wyciągając je z ognisk. W jednej ze świątyń, według relacji naocznych świadków, było 18 rzeźb Pinzla, udało się ocalić tylko pięć. Myślę, że większość tych genialnych dzieł, którym w Europie nie ma odpowiedników, poszła na opał. Udało nam się zebrać w zamku w Olesku nieco ponad tuzin tych rzeźb. Pewien ekspert, który prowadził aukcje w Londynie, powiedział mi, że każdą można wystawić z ceną wywoławczą 1 miliona, a sprzedać nie taniej niż za 12 milionów euro. Wyobraża Pan sobie, ile pieniędzy poszło na opał? Te drewniane arcydzieła były już eksponowane w Moskwie, Pradze, Polsce, istnieją ustalenia, że wystawa rzeźb Pinzla odbędzie się w Luwrze. — Podobne tajemnice, zagadki, zdumiewające historie kryją się zapewne za każdym odkrytym przez Pana eksponatem? — Ma Pan rację, o każdej historycznej relikwii można pisać powieści! Przykładowo, z jednej świątyni…
...domu, który mieścił się pod dworcem autobusowym, wszystkie rzeczy wyrzucono w krzaki otaczające stary cmentarz. Tu właśnie znalazłem krucyfiks, na którym wykuta jest data: 1580 rok! A pod kilkoma warstwami farby znalezionej ikony okazało się przedstawienie Matki Bożej Czułości, praca, proszę mi wierzyć, z XIV wieku. We wsi znaleziono huculską skrzynię, którą eksperci datują na kulturę trypilską. Nie mniej unikalne są płótna włoskiego barokowego malarza Martina Altomonte „Bitwa pod Wiedniem” i „Bitwa pod Parkanami”, odnalezione w kościele w mieście Żółkiew w opłakanym stanie. Przez trzy lata za pieniądze polskiego rządu były one restaurowane w Warszawie z udziałem naszych konserwatorów. Tymczasem podnosimy o trzy metry podest w jednej z sal Zamku w Olesku, aby umieścić tam „Bitwę pod Wiedniem”, gdyż jej wymiary to 8 na 9 metrów. Drugi obraz zostanie umieszczony w zamku w Złoczowie. (Od redakcji: już po śmierci Borysa Woźnickiego unikatowe płótna zwrócono do zamków i wystawiono do powszechnego oglądu). Podobnych historii mogę opowiedzieć setki: w ciągu tygodnia przywiozłem do muzeum dwie wanny pełne zabytkowych relikwii, które zbierałem w starych cerkwiach i wsiach. Przez dwadzieścia lat uratowano blisko 30 tysięcy relikwii, które dziś wyceniane są na 17 miliardów euro. Magazyn galerii obrazów to 4000 metrów kwadratowych rzeźb, obrazów, albumów, krucyfiksów. Przechowuje się tam 2000 sztuk mebli, kolekcje lamp, porcelany, płyt. Ale sprawa nie tkwi nawet w astronomicznej wartości tych eksponatów. Wszystko, co przywieźliśmy, zachowaliśmy dla ludzi i historii, reszta przepadła. — Ale czy nie uważa Pan swojej misji za wypełnioną? Z pewnością ma Pan, Borysie Hryhorowyczu, jeszcze jakieś plany? — Może na nie mojego życia nie wystarczy! Aby odrestaurować choćby cztery zamki, wchodzące w skład „złotej podkowy”, potrzebne są wysiłki całego społeczeństwa, ogromne środki i odpowiedzialność państwa. Jeśli w Rosji na restaurację świątyń w latach 90. rząd przeznaczył miliard rubli, to u nas — przez wszystkie lata niepodległości — zaledwie okruchy. Jest jeszcze jeden zamysł: stworzyć na Ukrainie Panteon naszych wielkich rodaków. Wiele cywilizowanych państw ma takie memoriały: Niemcy, Polska. W Polsce prochy przodków — od wszystkich królów po Piłsudskiego — przychodzą pokłonić się setki tysięcy Polaków. To jednoczy naród, wychowuje go. A co u nas? Kości wybitnych przodków rozproszone są po całym świecie. Spośród ukraińskich hetmanów tylko Wyhowski pochowany jest na swojej ziemi. Ciało Bohdana Chmielnickiego spoczywa w Polsce, jego syna Jurija — gdzieś na greckich wyspach, ostatni koszowy ataman Kałnyszewski — na Sołowkach, Pylyp Orlyk — w Rumunii, Pawło Tetera — w Turcji, grobowiec Mazepy — w mołdawskim klasztorze, mogiła Dowżenki, który prosił, by pochowano go na Ukrainie, na Nowodziewiczym cmentarzu w Moskwie… I dokąd też wieźć ich szczątki? Nie ma na Ukrainie takiego miejsca, gdzie można by zebrać wszystkich naszych geniuszy. Uważam, że Panteon powinien znaleźć się w Kaniowie, gdzie pochowany jest Taras Szewczenko.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
W noc świętojańską, czyli w noc Iwana Kupały, jak mówią, zdarzają się cuda. A cuda bywają różne. Oto i tego roku, właśnie po upalnym dniu nadeszła ciepła noc i na kijowskim Podolu rozpoczął się festiwal „Otwarta Noc”. Ta edycja była już szesnastą. Tradycyjnie festiwal odbywał się na Andrijiwskim Uzwozie, ale z powodu rekonstrukcji było to niemożliwe. Dlatego przyjazną dłoń pomocy wyciągnęła Galeria Sztuki „Art-Prychał” — nowa placówka artystyczna, położona na brzegu Dniepru u podnóża Mostu Hawańskiego, który prowadzi z Podolu na Wyspę Rybalski. Kuratorem galerii jest fotografik Ołeksandr Ktytorczuk.
Olena SZULHA. Zdjęcia: Andrij MARCZENKO
Festiwal krótkometrażowego kina „Odkryta noc” jest chyba najkrótszym na świecie: trwa zaledwie jedną noc pod koniec czerwca — na początku lipca. Ma charakter wyjątkowo nacjonalny. Nie ma ograniczeń gatunkowych, z wyjątkiem czystego produktu kinematograficznego. Podsumowania podbijają i ogłaszają zwycięzców o świcie. Czyż nie jest to cudowne — przeprowadzić kupalną noc na brzegu Dniepru wśród poszukiwaczy ukraińskiego kina? Równocześnie z głównym majdanem w Kijowie pokazy festiwalowe odbywały się w Dniprodzierżyńsku, Zaporożu, Kanewie, Kopyczyńcach na Tarnopolszczyźnie, Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Mikołajowie, Połtawie, Pryłukach i Czerniowcach, w Łehedzynem na Czerkaszczyźnie oraz na chutorze Obyrok pod Baturynem na Czernihowszczyźnie. We wszystkich tych miejscach pokazy zorganizowali liczni zwolennicy „Odkrytej Nocy”.
Na głównym majdanie wydarzenie otworzył Dmytro Kapranow. Przedstawił on natchnionego i prezydenta festiwalu Mychajła Iłłenka jako dziwaka, który puka do wszystkich drzwi i robi to, co uważa za potrzebne, nikogo nie pytając. A to, zdaniem Dmytra Kapranowa, jest oznaką geniuszu ludzkiego. „W 1997 roku, zaczynając festiwal krótkometrażowy, Mychajło Herasymowycz mówił, że kino ukraińskie istnieje, ale my mu nie wierzyliśmy, — zauważył Dmytro Kapranow. — Oto teraz upewniliśmy się, że ono rzeczywiście było i jest. Nas naprawdę zachwyca masowe młodzieżowe kino —
...wytwórczości, której nikt nie może zaprzeczyć. Festiwal odbywa się przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. kinematografii oraz Podilskiej Dzielnicowej Państwowej Administracji w Kijowie. Ludzie z tych organizacji są jednak bardzo skromni — nikt z nich nie przyszedł. Dziękuję, że pozwoliliście. Mamy więc szansę. To nie futbol — na mecze chodzili, a kino, w przeciwieństwie do futbolu, jest wieczne. Myślę, że dziś na brzegu Dniepru będzie ciekawa noc. Mychajło Illienko po raz szesnasty uruchamia silnik lipcowej nocy. Będzie ona jednojęzyczna, a ten język to język ukraińskiego kina”.
Za to przyszli liczni miłośnicy i przyjaciele: aktorka Natalia Sumska, reżyserzy Ołesz Sanin i Witalij Małachow, kapitan jachtu „Kupawa”, który odbył podróż dookoła świata, Jurij Bondar, studenci, dziennikarze, po prostu chętni obejrzeć film.
Mychajło Illienko podzielił się optymizmem: „Galeria, która dała schronienie festiwalowi, nazywa się »Art-przychał«. Nazwa, moim zdaniem, bardzo obiecująca, bo przychał to miejsce, dokąd warto zmierzać”. Mam nadzieję, że stręczki tegorocznej „Otwartej Nocy” wkrótce zobaczymy w Centrum Kultury „Kinoteatr »Kijów«”, którego dyrektor jest członkiem rady mecenasów naszego festiwalu.
W programie konkursowym 13 fabularnych i 7 animowanych filmów, widzowie będą mogli obejrzeć także 25 pozakonkursowych i retrospektywnych — łącznie 45 filmów krótkometrażowych o czasie trwania od 2 do 16 minut. A z pierwszymi promieniami wschodzącego słońca jury ogłosi zwycięzców”.
Jury było bezsprzecznie autorytatywne: przewodniczącą była pisarka i literaturoznawczyni Oksana Zabużko, według słów Dmytra Kapranowa, osoba, która potrafi wyprzedzić publiczną opinię w Ukrainie o dwa kroki; aktorzy teatru i kina, artyści ludowi Ukrainy, laureaci Nagrody im. Szewczenki Bohdan Beniuk i Anatolij Chostikojew; krytyk literacki i publicysta Ołeksandr Bojczenko; dyrektor Kijowskiej Wytwórni Filmów Dziecięcych i Młodzieżowych, założyciel i producent dziecięcego humorystycznego czasopisma filmowego „Wot tak!” Ołeksandr Konowałow; artysta, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Anatolij Krywolap; przewodniczący zarządu „Raiffeisen Bank Aval” Wołodymyr Ławrenczuk; lider zespołu rockowego „Ko zak System” Iwan Leńo; fotograf Ołeksandr Ktytorczuk. Jury wyłoniło zwycięzców.
Dyplomem za najlepszy scenariusz nagrodzono film „Broda” (reżyser Dmytro Suchołytkyj-Sobczuk), dyplomem za najlepszą pracę operatorską — film „Mykolyne pole” (reżyser Jelizawieta Kluzko, operator Ruslan Kolomijec), dyplomem za najlepszą nowelę filmową — film „Nie wymyślona historia” (reżyser Artem Antonczenko).
Odkryciem festiwalu został aktor Tymofij Antropow za rolę głównego bohatera w filmie „Tymka” (reżyserki Oksana i Maryna Artemenko). Reżyserka Kateryna Czepik zdobyła dyplom za koncepcyjność filmu animowanego „Bez końca”, a nagrodę za najlepszy film animowany — Ołena Potiomkina (film „Czysty”). Nagrodę za najlepszy film fabularny przyznano filmowi „Pierwsze spotkanie” (reżyser Andrij PawlUk), a Grand Prix festiwalu zdobył film Myrona Łatyka „Manu 18 374”.
Zatem noc kupalna przyniosła odkrycia i niespodzianki. Gratulujemy zwycięzcom festiwalu „Otwarta Noc. Dubl 16” i mamy nadzieję wkrótce zobaczyć ich nazwiska na afiszach kinoteatrów i na międzynarodowych festiwalach filmowych. „Otwarta Noc” pokazała, że ukraińskie kino istnieje, mimo chronicznego niedofinansowania i braku uwagi państwa, że żyje i rozwija się, że ma przyszłość.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…nica Tetiana Kysielowa zaznaczyła, że pomysłowość ukraińskich mistrzów, twórcza zapalczywość i pełne szacunku podejście do historycznych źródeł ludowej kultury są charakterystyczne dla wielu przedstawionych różnoplanowych dzieł. Przestrzeń wystawowa Muzeum wypełniła się prawdziwym spektaklem teatralnym, w którym wrzała różnorodność wariacji przedstawionych instalacjami z kokonami jedwabników, kapeluszami, torbami, figuracją i abstrakcją. Odczuwalna była aura miłości, wyrafinowania, lirycznego nastroju i wysokiej profesjonalności. Szeroki zakres tematyczny oraz głębia symboliczno-filozoficznych podtekstów pokazały odejście artystów od standardowych gustów. Obrazy artystyczne stały się zgodne ze współczesnością. Artystów interesuje tematyka folklorystyczna, w której wrze pragnienie życia na szczęśliwej ziemi. Każdy mistrz wniósł w tradycję swoje artystyczne fantazje, wypełnione wewnętrzną filozofią człowieka i nieograniczoną miłością do twórczości.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Валентина ЄФРЕМОВА, мистецтвознавець, заслужений працівник культури України На початку ХХІ століття “Новітній арт!текстиль України” набув нових форм свого розвитку. Саме це підтвердила виставка де! коративно!ужиткового мистецтва, яку влаштува! ла українська секція Міжнародної організації АІСІ. Майстри тканин знову привабили глядачів розмаїттям своїх творінь, сповнених яскравих об! разно!пластичних ідей, неповторних стилістич! них рішень. 90 творів різ! ної спрямованості прик! расили Музей сучасного мистецтва України. У виставці взяли участь 32 майстри художнього ткацтва з 10 міст на! шої держави. Витоки художнього текстилю сягають глибокої давнини. Відо! мо, що до пряль і ткаль ставилися з особливою повагою, бо вважа!
лося, що це ремесло сповнене магічних ритуалів. Згадаймо мі! фологію: богиня Пенелопа під час ткання була наділена здібнос! тями зупиняти час. Вважалося, що стежки ниток, візерунки, вуз! лики здатні впливати на долю людини. Досить нагадати про сповнений особливої семан! тики весільний рушник, який і сьогодні в надзвичайній по! шані. У різні часи ткацтво пере! живало складні трансформа! ції. Нарешті ми стали свідка! ми прекрасних метаморфоз, які перетворили декоративно! ужиткові твори у живописні. Справді, сучасні технології, використання різних фактур, образно пластичні інсталяції, розмай декоративних елемен! тів розширили художньо!сти! лістичний діапазон виробів із ткацтва. Магічну кольорову гаму вип! ромінюють гобелени народної художниці України Л. Жоголь. Майстриня знаходить таку паліт! ру й композиційну побудову, що її твори перетворюються на бага! топланові картини, про що свід!
чить представлена композиція “Жито цвіте”. Приваблює життєдайний твір “Зустріч сонця” Л. Борисенко з Києва. Привертає увагу квітко! вий орнамент на верхній площи! ні гобелена, у його конструктив! ному рішенні відчувається подих історії. Радують око ви! шукані твори з Дре! вом життя, польо! вими квітами, хліб! ними полями, по! дихом гір Карпат, різнотрав’ям Поліс! ся, Задніпров’я. Квітковий розмай палає на диптиху “Мальви” Н. Греко! вої з Харкова, ро! мантичним настро! єм сповнений гобе! лен “Квітка ди! тинства” М. Фізер із Черкас. А панно “Тополя” О. Моро! за з Києва приваб! лює своєю філіг! ранною технікою, яка співзвучна живопису. Радість випромінює композиція О. Ковача з Херсона “Сонячний день”. До серця при! падає історія “З життя грушки”, яку створила О. Риботницька зі Львова. Багатьом творам притаманні пошуки творчого самовира! ження. Такими є го! белени М. Базак і Г. Вершиніної, інста! ляції Б. Губаля, Т. Мялковської, Л. Бі! лик, Г. Дюговської, асамбляжі А. Жмай! ло й О. Маріно. Оригінальні тех! ніки використані у вишитих панно, сповнених символі! ки та філософських асоціацій. Такою ба!
гатогранністю в и р і з н я ю т ь с я твори О. Мороз, І. Шостак!Орло! вої, О. Куца!Ча! пенко, В. Ганке! вич, О. Сухо! дольської. Тетяна Кисе! льова розкрила свої мрії в колажі “Час розваг”. Ве! личезний простір наповнюється об’ємним дійс! твом із лялькови! ми обличчями, птахами в мере! живі дерев, квітковими акцента! ми. Фантазія художниці не має межі, вона використовує апліка! ції, плетення, декоративну фур! нітуру, різноманітні тканини, ме! талеві блискавки тощо. Сміливо експериментує О. Парута!Вітрук у гобелені “Пора осіннього птаха”. Поєднання різ! них фактур (вовна, бавовна, льон) і технік ручного ткацтва ро! бить твір новітнім у технічному вирішенні та привабливим за емоційним станом. Куратори виставки заслуже! ний діяч мистецтв України, лауреат Національної премії ім. Т. Шевченка Зоя Чегусова та худож!
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”
na 11 miesięcy 9 hrn 37 kop.
na 3 miesiące 27 hrn 51 kop.
na pół roku 53 hrn 37 kop.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład w lipcu — 18 800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 8. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Машинний переклад