Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №46–47 за 2021 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Symbolika małej świecy

Natalia DZIUBENKO-MEYS Pojawienie się nowej kultury żałobnej, uosobionej w zaproponowanej przez Jamesa Meysa „Świecy pamięci”, a węższym znaczeniu – „Świecy w oknie”, nie było jakimś narzuconym z zewnątrz fenomenem, lecz opierało się na głębokiej tradycji ludowej, wyrosło z kultury chrześcijańskiej we wszystkich jej nurtach i rozgałęzieniach. Dlatego została ona przyjęta przez naród ukraiński jako coś własnego, naturalnego. To, co kryło się głęboko w świadomości i moralności ludowej, na co podświadomie wszyscy czekali, aby na pierwsze zawołanie natychmiast wypłynąć, odrzucić stare sowieckie pompatyczne rytuały z obowiązkowymi trybunami dla wybranych, składaniem rytualnych wieńców przy akompaniamencie żwawych marszów i paradnych kroków wyćwiczonych wojskowych. Ta nowa kultura żałobna obejmowała szerokie masy ludowe, niezależnie od ich statusu, orientacji politycznej i miejsca w społeczeństwie. I tak. Jednocześnie następowała nieubłagana, zagrażająca instytucjonalizacja przez rząd i lokalnych urzędników najnowszego rytuału żałobnego. Oczywiście, w zależności od poglądów politycznych. Od 2003 roku, od czasu, gdy niebiańskie ogniste ptasie stado wylądowało na Placu Michajłowskim i zamigotało tysiącami światełek, mogliśmy obserwować różne próby władzy, by kontrolować, zakazywać lub po prostu ignorować ten przejaw ogólnonarodowej pamięci zbiorowej i ducha. Ale symbolika małej świecy była tak wymowna, bliska i praktycznie wszechmocna, żywa, że jej jednoczącego ducha nie były w stanie zgasić ani batalie polityczne, ani polaryzacja społeczeństwa podczas wyborów. W czasach prób – dwóch rewolucji, wojny rosyjsko-ukraińskiej świeca pamięci płonęła jak nigdy dotąd jasno, jednoczyła ukraińskich patriotów wokół nieprzemijających wartości przebudzonej świadomości narodowej. Uosabiała nie tylko żałobę po poległych podczas przerażającego Hołodomoru lat 1932–33 czy masowych głodów lat 1921–22, 1946–47. Był to wyraźny sygnał społeczeństwa dla władzy, świata, samego Stwórcy, że nie zgadza się ono zapominać i wybaczać, że nie jest nieme i nigdy więcej nie dopuści na swojej ziemi powtórzenia krwawych okrucieństw. Niepojętych tragedii. To dało impuls wielu zmianom i procesom dekomunizacji, kształtowaniu się społeczeństwa obywatelskiego, o czym marzył i o czym wiele pisał James Meys. Uwaga poświęcona własnej historii zbiegła się w czasie z początkiem krwawej konfrontacji na Majdanach podczas Rewolucji Godności, wojennej konfrontacji z uzbrojonym po zęby imperialnym zwierzem. Świeca płonęła, rozjaśniały się dusze i serca. Ten mały płomyk stał się sygnałem do przebudzenia i zrozumienia siebie jako narodu, nacji. Faktycznie stała się ona obrońcą państwa ukraińskiego, ponieważ chroniła nasze dusze przed historyczną amnezją i duchowym niewolnictwem. Do tej idei James Meys szedł długo i skomplikowanie. Zdawał sobie sprawę z nadzwyczajnego znaczenia nowej symboliki. Oświeceniowej roli pomników ofiar Hołodomoru jako miejsc indywidualnej i zbiorowej żałoby, a także jako instrumentu budowania narodu i legitymizacji niepodległości państwowej. Lecz najbardziej niepokoiło go to, czy staną się one miejscami sumienia, gdzie pamięta się o przeszłości i prowadzi otwarty dialog – jak przeciwstawić się jej dziedzictwu. Jego Świeca stała się rezultatem głębokiego badania procesów historycznych i w istocie podsumowaniem jego działalności jako uczonego i ukraińskiego patrioty, który głęboko przejmował się przyszłością kraju, który stał się mu bliski. Doszedł do niej poprzez zrozumienie Ukrainy jako organizmu postgenocydowego oraz społeczeństwa ukraińskiego jako wspólnoty postgenocydowej. Właśnie przeciwko tej diagnozie zaciekle występują obecnie zarówno moskiewscy pseudohistorycy, jak i ich apologeci na Zachodzie, których często i tak gościnnie przyjmujemy tutaj, na Ukrainie, otumanieni dumną terminologią. A czy zdajemy sobie sprawę, jakie pola sił są zaangażowane w tej kwestii, jakie podwodne prądy są skierowane przeciwko nam? Jak często okazuje się, że ich dary w postaci ciężkich, luksusowych foliantów, poświęconych historii Ukrainy, są w istocie darami Danaów? Licznymi końmi trojańskimi, z którymi trzeba się rozprawiać i które trzeba niszczyć. Współczesna historiografia zachodnia jest podzielona w kwestii przyczyn Głodu i roli w nim czynnika etnicznego. Zresztą samego słowa Hołodomor na Zachodzie starają się w większości unikać. Na przykład bliski przyjaciel Jamesa Meysa – znany historyk Andrea Graziosi – nalega na zdefiniowanie go jako ludobójstwa, podczas gdy inni, znani nam i hojnie obdarzeni naszą przychylnością, tacy jak Mark Tauger, Davies i Stephen Wheatcroft, zaprzeczają jakiemukolwiek czynnikowi narodowemu Głodu i poddają w wątpliwość jego sztuczny charakter. Jest to mistrzowsko ukryte pod ciężkimi akademickimi, wielosłownymi wywodami, zwodniczą wieloznacznością. Ale to istnieje i trudno tego nie zauważyć. Przeciwko takim koncepcjom swego czasu ostro występował James Meys. A my publikujemy, propagujemy, nie zastanawiając się, jaką szkodę wyrządzają one ukraińskiej nauce. Są jeszcze tacy wpływowi historycy, jak Norman Naimark i Timothy Snyder, którzy uważają, że oficjalna definicja ludobójstwa jest historycznie ograniczona i zbyt wąska dla zrozumienia zbrodni stalinizmu. Większość ukraińskich historyków, którzy badają Głód, zgadza się co do tego, że był on rezultatem sowieckiego terroru, skierowanego przeciwko Ukraińcom. Natomiast rosyjscy historycy podkreślają klasowy wymiar Głodu i zaprzeczają narodowym aspektom stalinowskiej polityki. Zakończenie na str. 5 YAROSLAVA RIZNYKOVA SERHIY SAVCHENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Majdan. Wolność. Godność

Julia KAPSZUCZENKO: – Ktoś powiedział, że trzeba pić mleko, bo truli nas gazem. I piliśmy je litrami, stukając się plastikowymi kubkami jeszcze w całych budynkach związków zawodowych na Majdanie. Noszenie maski 8 lat temu też było mainstreamem. Nie dlatego, że baliśmy się wirusa. Żeby nie wdychać gazu łzawiącego, którym pryskała na nas „berkutnia”. Żeby nie identyfikowały nas służby specjalne, bo na aktywistów polowali wtedy najemnicy władzy. Jeszcze swąd opon i czarne od sadzy maski po kilku godzinach na ulicy – to była normalna praktyka. Dlatego maska – must have. Oczywiście te szkice były pisane przez aktywistów Rewolucji Godności w Kijowie później. Nie wtedy, gdy 8 lat temu, 21 listopada, zebrała się setka aktywistów przeciwko decyzji władzy o wycofaniu się z integracji europejskiej. Na tamten dzień nikt nawet nie marzył o Majdanie i nie wiedział, czym to wszystko się skończy. Wszystko zaczynało się dość spontanicznie, bez koordynatorów, niezorganizowanie. Bez perspektywy, że to wszystko przerodzi się w Rewolucję, gdzie na żywo rozstrzelają setki protestujących. Na żywo ich też opłaczą i pochowają. Będzie patrzył na nas cały świat i „współczuł” przy „Pływie kacza”. Od pierwszych do ostatnich dni byłam uczestniczką Rewolucji. Byłam na Majdanie niemal codziennie. Ani razu tego nie pożałowałam. Wszystko porusza się tak, jak powinno – jeden krok do przodu, dwa do tyłu. To smutne, ale takie są zasady życia. Od pierwszych dni Euromajdanu. Wciąż mam tę zimową rewolucyjną kurtkę puchową, która śmierdziała Majdanem. Właśnie śmierdziała. Zapach wolności nie zawsze pachnie przyjemnie. To była mieszanka czadu, swądu, kaszy, gazu, wilgotnego drewna. Tak pachniała stacja metra „Chreszczatyk”. Tak pachnieli ludzie w transporcie. Łatwo można było ich wyliczyć po zapachu. Prałam tę kurtkę raz w tygodniu, bo zapach szczerze wkurzał. Dzisiaj wyjęłam ją z szafy, powąchałam. Pachnie proszkiem do prania. Nie chce się życzyć krajowi rewolucji. Ale jeśli na wolność czy wartości narodu będą się zamachować, Majdan u nas jest. Kurtkę też mam. Póki co czystą. Ale gotową pachnieć wolnością. Serhij BRYHAR: – Pomarańczowa Rewolucja, Rewolucja Godności, wojna rosyjsko-ukraińska. A to wydarzenia tylko ostatnich 18 lat, tylko początek XXI wieku... W rzeczywistości naród ukraiński od wieków bije się z najeźdźcami. Walczyć i zwyciężać – to jest właśnie droga Ukraińców. Heroizm, poświęcenie, umiejętność dążenia do końca, walki mimo wszystko – to są wyróżniające cechy najlepszych z Ukraińców. Podbić takich ludzi, jeśli w ogóle można, to tylko na jakiś czas, bo potem oni i tak powstaną i zrzucą jarzmo. Ale analizując wydarzenia, które są jeszcze świeże i umownie świeże w pamięci, widzę tendencję, którą dla samej możliwości budowania normalnej przyszłości należy dodać: mamy wspaniałych, odważnych, silnych, odpowiedzialnych ludzi, którym nie jest wszystko jedno – prawdziwych obywateli, i ogólnie nieźle nam wychodzi zdobywanie wolności, ale niestety, póki co nie nauczyliśmy się jej utrzymywać. Prawdziwych obywateli jest dokładnie tyle, ilu wystarczy, żeby jakakolwiek szumowina, która dorwawszy się do władzy, odwraca Ukrainę w stronę mordoru, wylatywała na śmietnik, ale za mało, żeby potem optymalnie urządzić nasz wspólny dom i nie dopuszczać do rewanżu wrogich sił. Janukowycz i Zełenski – to diagnozy społeczeństwa, które niedostatecznie ceni wolność! To rezultaty pielęgnowanej przez tępe, w większości rosyjskie „silikonowe” show nieodpowiedzialności, uproszczenia myślenia, braku smaku. To te wszystkie „po prikołu”, „kakaja raznica”, „chuże nie budiet”. To dominacja języka rosyjskiego z jego narracjami na szerokich przestrzeniach... Nasza obecna sytuacja jest bardzo skomplikowana. Ludzie, którzy obecnie kierują państwem, pragną stworzyć autorytarny system i pozostać „przy korycie” wiecznie. A poza tym nie są zdolni przeciwstawić się Putinowi. Co więcej, oni nawet nie chcą tego robić. Im by „dogoworit’sia gdie-to posieriedinie”... I to jest wielki problem. Przez dwa i pół roku demontują zdobycze Rewolucji Godności i po śrubkach rozbierają system zarządzania państwem... Rzecz jasna: odwieczny wróg, który obecnie mianuje się Rosją, wcale nie pogodził się z naszą niepodległością i zachodnim wektorem. Celem końcowym wroga jest niezmiennie – zakończenie niepodległości państwowej Ukrainy! Osiągać go można różnymi środkami: doprowadzić do pełnej kapitulacji władzy (nieważne, jakiej dokładnie); przeprowadzać operacje specjalne w celu odrywania kolejnych terytoriów; destabilizować sytuację do nastania chaosu i wkroczyć; rozdać paszporty głupcom, którzy mieszkając na Ukrainie, przebywają w orbicie „russkogo mira”; czy po prostu imitować powód do rozpoczęcia ataku... Tutaj niezbędna jest gotowość na różne warianty rozwoju wydarzeń i gruntowna praca dyplomatyczna. Wytrwać można, tylko mając szerokie wsparcie sojuszników... Wszystko jest bardzo nieproste, ale Ukraińcy potrafią wychodzić z sytuacji, które wydają się bez wyjścia! Teraz wszyscy, którzy myślą i dla których niepodległość, wolność, honor, godność są wartościami, muszą się jednoczyć w celu przeciwstawienia się najeźdźcom! Myślę, że jesteśmy wystarczająco silni, by obronić swoje. Wieczna pamięć poległym za wolność i wielki szacunek dla żywych, którzy kontynuują walkę – każdy na swoim miejscu! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! Refat CZUBAROW: – W historii każdego narodu są takie czasy, kiedy należy wybierać: albo wolny rozwój na swojej ziemi, zachowując godność i wolność, albo niewolnictwo, godząc się na uległość i gnębienie przez obcych. Jestem dumny z tego, że w swojej wielowiekowej historii Tatarzy krymscy i Ukraińcy nigdy nie przerywali walki o swoją wolność i ziemię oraz zachowywali swoją godność. Wolność i godność są tymi zasadami, zachowując które i opierając się na których, wygonimy rosyjskich najeźdźców z okupowanych terytoriów, włącznie z Krymem, i przywrócimy integralność terytorialną państwa ukraińskiego. Z Dniem Godności i Wolności! Jewhen NYSZCZUK: – Odczucia Majdanu i wspomnienia o nim trudno zmieścić w kilku frazach, wszak wydarzenia momentami wydawały się zbyt ściśnięte w wymiarze historycznym. Ba, w jedną noc, w kilka minut – przebiegały całe stulecia. Majdan na zawsze jest w moich myślach, rozmyślaniach. W różnych czasach pojawiają się różne wspomnienia. I inspirujące, i ciepłe, i płonące, i przesiąknięte bólem. Ale najważniejsze, że był to czas wielkiego jednoczenia siły ducha, ludzi, ogarniętych chęcią obrony swojego prawa do bycia godnymi – w swoim kraju, na swojej ziemi, dla swojej przyszłości. Majdan, Bohaterowie Niebiańskiej Sotni, a potem – tysiące Bohaterów, którzy ceną własnych żyć bronią wolności Ukrainy na Wschodzie, wyraźnie nakreślili granicę, gdzie po jednej stronie – odwaga, honor i godność, a po drugiej – obojętność, zdrada i niewolnictwo. I znowu listopad, i znowu w powietrzu brzmi niepokój. Koszt wolności i godności jest już zbyt wysoki, mamy co tracić. Walczmy! Natalja DZIUBENKO-MEYS: – Ja wszystko pamiętam. Każdy dzień Majdanu, ognie i śmierci, rozpacz i strach. I gniew, oburzenie, niewyobrażalny wzlot ducha, kiedy na surmy Niebiańskiej Sotni odpowiedziały miliony. Ramię w ramię. Dusza w duszę. Ale nie gratuluję, nie przyjmuję Dnia Godności jako święta. Dzień gniewu, walki, heroizmu, solidarności narodowej – tak. A jeszcze gorzkiej, parzącej pamięci. Święto zawsze oznacza pewne zakończenie, zwycięstwo. Lecz nic się nie skończyło. Majdan przerósł w wojnę rosyjsko-ukraińską, na której niemal codziennie giną nasi bohaterowie. I „Pływie kacza”, szlochają matki, osierocone są dzieci. I końca-brzegu rosyjskiemu szaleństwu nie widać. Jeszcze daleko do tego jasnego dnia, kiedy zaczniemy przekuwać miecze na lemiesze. W przenikliwym świetle Majdanu dobrze widać nasze porażki, błędy, nasze wahania. I nie sposób nie zauważyć, jak trujące jest skomlenie wrogich Ukrainie mediów, jak słodka i zwodnicza dla uległych dusz jest prorosyjska propaganda. A do tego – śmiertelnie niebezpieczna. Stąd nasz wewnętrzny rozgardiasz, niepewność, niespójność. Narastanie wewnętrznej pustki i lęków. To także terytorium Majdanu. Bezkompromisowego, ofiarnego, skierowanego w przyszłość. Dlatego mówię sobie, tobie, każdemu: nie zdradź Majdanu! A wtedy nieuchronnie będzie i w naszym ukraińskim domu święto. Wira KYTAJHORODSKA U narodu mojego dwa skrzydła. Jaka by bitwa i jaka niepogoda... Ją ukrzyżowali, a ona żyła Z Archaniołami – Godność i Wolność. Ją chowali w wiecznej zmarzlinie, Jej wyrywali żyto z podwody. A ona miała żyły złote Z Archaniołami Godności i Wolności. Nad nią wiecznie zieje drapieżna paszcza, Żeby połknąć w moskiewskie brody, Lecz jest niezwyciężony mój naród – Z dwoma skrzydłami od Godności i Wolności! Mykoła SYDORŻEWSKIJ: – Dwukrotnie w XXI wieku w te listopadowe dni – w 2004 i 2013 roku – Ukraińcy powstali za Wolność i Niepodległość przeciwko tyranii, okupacji i kolaboracji. Dwukrotnie w XXI wieku Ukraińcy zadziwiali świat swoją odwagą, poświęceniem i nieodpartym pragnieniem bycia wolnymi ludźmi w wolnym, demokratycznym kraju. I za każdym razem owocami naszych zwycięstw korzystali plebejusze i sprzedawczyki. I za każdym razem Wolność i Niepodległość znajdowały się pod zagrożeniem. Dlaczego tak się dzieje? Czyżby wszystko było tak, jak napisała Łesia Ukrainka: “U nas nie było celu. Był zapał, Odwaga, może nawet heroizm, i z nas było dość”?.. Nie chcę wierzyć i nie chcę przyjmować tego gorzkiego werdyktu genialnej poetki… Dziś znów, jak to bywało w naszej historii niejednokrotnie, Pan nas wypróbowuje – okrutnie i bezlitośnie. Dziś znów, jak to bywało w naszej historii niejednokrotnie, tutejsi plebejusze i sprzedawczyki, niby robaki, zabrali się do podcinania fundamentów naszej tożsamości, a najwścieklejszy i odwieczny wróg – drapieżna, krwiożercza imperialna Rosja – próbuje zniszczyć nasze Państwo… Jednak wiemy, jak wysoka jest cena naszej Wolności i Niepodległości. Jednak wiemy, że my – zwyciężymy. Sława Ukrainie! Z sieci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Co nam teraz jeść?!. Jedzcie ziemię»

Po raz kolejny przypominają się słowa wielkiego sumienia badacza Hołodomoru-ludobójstwa w Ukrainie Jamesa Mace’a, który przypominał żyjącym: aby wiedzieć, dokąd iść, trzeba pamiętać, skąd przychodzimy. Pamiętać dobro, zło, czyny chwalebne i odrażające, przyjaciół i wrogów, nie błądząc w koordynatach czasu, przestrzeni, wartości. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Od stu lat próbujemy rozwikłać strony naszej przeszłości, kiedy Ukraińcy po klęsce narodowowyzwoleńczych zmagań, ujarzmieni bolszewicką „świetlaną przyszłością”, ponownie znaleźli się w żarnach wynarodowienia. Jak udało się przetrwać narodowi, który w ciągu ćwierćwiecza przeszedł trzy (zaplanowane przez leninistów-stalinistów) zakrojone na szeroką skalę ludobójstwa Ukraińców (1921–23, 1932–33, 1946–47 lat). Stały się one klasycznym przykładem sowieckiego ludobójstwa, skierowanego na wyniszczenie narodu ukraińskiego. Przede wszystkim Hołodomor zakładał likwidację ukraińskiego chłopstwa, które było ostoją tożsamości narodowej, ukraińskiej kultury, języka, tradycji, wiary. Kosior, oprycznik Stalina, nazywając „ukraiński nacjonalizm” głównym niebezpieczeństwem dla władzy radzieckiej, ujawnił satanistyczny cel bolszewizmu – ukraiński chłop był składany w ofierze tworzeniu narodu radzieckiego. Jednak nawet fizyczne wymorzenie głodem było za mało, dlatego ludobójstwo przewidywało szereg innych złowieszczych środków ludobójczych. Po drugie. Konieczne było wyniszczenie masowymi rozstrzeliwaniami, represjami, deportacjami, katorgą, głodem narodowych elit religijnych, intelektualnych, politycznych, ostatecznie paraliżując duszę narodu poprzez bezpośrednie zabójstwo ukraińskiej inteligencji. To właśnie ona formuje i utwierdza ideę narodową, wychowuje świadomość narodową, tworzy ideały, kulturę duchową, przekazując je następnym pokoleniom. Tego najbardziej obawiał się komunistyczno-kolonialny reżim Moskwy. Przecież w latach 20. bardzo zauważalny staje się narodowo-kulturalny ruch ukraińskiej młodzieży, w szczególności chłopskiej. Znany badacz historii ukraińskiej kultury M. Semczyszyn wspomina wypowiedź B. Antonenki-Dawydowycza, że młodzież „jak na Sicz waliła do literatury”, przerażając ówczesną bolszewicką wierchuszkę. Nie na darmo Moskwa, komunistyczna władza kolonialnej Ukrainy, zlikwidowała wtedy 89 najbardziej znanych działaczy literatury. W 1934 roku skazano na karę śmierci 28 znanych pisarzy. Wśród nich byli też zachodnioukraińscy (bracia Kruszelnyccy, R. Skazynski), którzy, uwierzywszy stalinowskim faryzeuszom, przyjechali do radzieckiej Ukrainy. Odbywało się masowe odgławianie narodu ukraińskiego poprzez fizyczne niszczenie najlepszych przedstawicieli narodowej inteligencji: naukowców, literatów, językoznawców, historyków, artystów oraz działaczy kulturalnych. Represjonowano i zniszczono 27 rzeczywistych członków Wszechukraińskiej Akademii Nauk oraz trzech członków korespondentów, aresztowano (proces SVU) ponad 250 naukowców, zlikwidowano humanistyczne instytucje Akademii (Wydział Historyczno-Filologiczny, Społeczno-Ekonomiczny, Komisję Archeograficzną, Sekcję Historyczną). Deficyt narodowych kadr naukowych był porażający. Za to, jak twierdziła Połonska-Wasylenko, wystarczało ich „na Sołowkach, Medweżej Górze, na Workucie, Kołymie, w zatoce Nogajskiej i innych obozach”. Trzeci składnik ukraińskiego ludobójstwa – likwidacja Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, która była „duszą Ukrainy”. Ogromny wpływ na naród UAPC, która zaczęła odradzać się w czasach ukraińskiej rewolucji, stanowił takie samo niebezpieczeństwo dla bolszewickiego eksperymentu, co chłopstwo i narodowa inteligencja. Rozpoczynając od masowych grabieży cerkwi, klasztorów, dóbr duchowych, kulturowo-historycznych, bolszewicy przystąpili do niszczenia zabytków historycznych z czasów epoki książęcej, kozackiej, które przypominały o historycznej ciągłości i samodzielności ukraińskości, niszcząc w Kijowie monaster św. Michała, monaster Bracki, cerkiew Dziesięcinną, cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, sobór św. Mikołaja, zbudowany przez Iwana Mazepę, tysiące świątyń w całej Ukrainie. Już od 1922 roku GPU ustanowiło totalną kontrolę nad ukraińską Cerkwią. W 1927 i 1930 roku represjonowano metropolitów W. Łypkiwskiego i M. Boreckiego, tak jak tysiące innych biskupów i księży. Aby wyobrazić sobie poziom tego strasznego ludobójstwa, które odbywało się pod hasłami walki z „nacjonalistycznymi wrogami”, warto przytoczyć tylko takie fakty. Jeśli w Ukrainie w 1927 roku naliczono 10 657 księży i 34 biskupów, to w 1933 roku pozostało zaledwie 200 księży, a z 34 biskupów śmiercią naturalną zmarło tylko dwóch. W tym tragicznym okresie istnienia bezpaństwowego narodu ukraińskiego równolegle realizowano środki czwartego kierunku ludobójstwa – zasiedlanie Ukrainy elementami obcymi etnicznie (głównie rosyjskimi), przy czym radykalnie zmieniano skład narodowy i strukturę ludności Ukrainy. Ukraińcy byli niszczeni, denarodowieni, rozpraszani po „Syberiach”, „Sołowkach” i „światach”. Podczas zaplanowanych hołodomorów, kiedy Ukraińcy wymierali całymi wsiami, rodzinami, na ich miejsce przywożono „prawomyślnych” z Rosji. „Pamiętam 1933 rok – świadczy H. Je. Pometij, rejon nikopolski, obwód dniepropetrowski – moja zmarła babcia leżała na ulicy, tam również leżał dziadek. Podwoda jechała przez wieś i zbierała trupy, i zrzucali na cmentarzu. Wielu wywieziono do Kazachstanu. W tamtych czasach do nas do wsi osiedlano wiele rodzin narodowości rosyjskiej…” (z ks. „Ludobójstwo w Ukrainie 1932–1933 lat”). Takimi barbarzyńskimi metodami i środkami moskiewscy ludobójcy zmieniali etniczną mapę Ukrainy, co do dziś stoi ciężką gulą w gardle narodowego organizmu. Straszną preludią ukraińskiego ludobójstwa lat 30. stał się zakrojony na szeroką skalę pod względem liczby swoich ofiar głód w Ukrainie w latach 1921–1923, który bolszewicy próbowali wycisnąć z pamięci narodowej. Nasza edukacja, nauka, przestrzeń informacyjna, kinematografia przez wiele dziesięcioleci, zniszczone kłamstwem oficjalnej polityki, kontynuowały szkalowanie Ukraińców. Apologeci ludobójstwa zapoznawali społeczeństwo, młodzież z rezolucjami zebrań i wieców pracujących, dokumentami, w których potępiano antysowieckość zgniłego kapitalizmu, wyrażając wdzięczność Komunistycznej Partii i Rządowi Sowieckiemu, wielkiemu narodowi rosyjskiemu za udzieloną pomoc w likwidacji głodu. Wszyscy oni uczyli nieustannie „dziękować” partii. Za to, być może, że jeszcze „żywi”. Podręczniki szkolne, uniwersyteckie, wspominając nieco o głodzie lat 20., przede wszystkim w Powołżu, dławiły się od wychwalania Lenina i jego współpracowników za „pomoc”. O Ukrainie Moskwa milczała, ponieważ Kreml wykorzystywał głód w celu ostatecznego rozgromienia powstańczego ukraińskiego chłopstwa. Gwałtownie zwiększano kontyngenty zbożowe w głodujących rejonach Ukrainy, chociaż w lipcu 1921 r. „oficjalnie” rozpoczął się głód, wymagano zebrać 100 mln pudów zboża tylko z podatku żywnościowego, a oddziałom wojskowym pozwolono używać broni. Ludność ukraińskich ziem (zwłaszcza południowych) pozostała bez chleba, tam głodowało ponad 4 mln chłopów. Przedstawiciel organizacji pomocowej Nansena V. Quisling zaświadczał (luty 1922 r.), że na Ukrainie około 7 milionów ludzi (bez ukraińskich ziem Kubania) „umiera z głodu w całym strasznym znaczeniu tych słów”, 40% z nich – to dzieci. Pełnomocny przedstawiciel Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu O. Szulhyn zwrócił się o pomoc dla głodujących Ukraińców do Nansena, a po miesiącu tę kwestię misja URL postawiła w Paryżu (CDAWO. Fundusz 3696. Op. 2. Spr. 438. Ark. 26-27, 44). A oto co proponowała w tym czasie Ukraińcom bolszewicka władza. W maju 1921 roku Petrowski, Frunze i Rakowski otrzymali telegram od Lenina, w którym ten żądał zebrania z Ukrainy do 300 milionów pudów zboża. Jesienią 1922 r. Moskwa w warunkach głodu rozpoczęła światowy eksport ziarna. Z Ukrainy od razu zabrano 13,5 mln pudów (!) ziarna nowych zbiorów. Jeśli na Ukrainie pomoc otrzymywało około 7,5% głodujących, to w Rosji odsetek takich wynosił 80%. Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR Ch. Rakowski groził ministrowi lordowi Curzonowi wstrzymaniem dostaw ukraińskiego chleba, jeśli Wielka Brytania nie uzna Sowieckiej Rosji. A u wiernego współpracownika-leninowca, wodza Kominternu Owsieja-Gerszena Zinowjewa (jak i u wielu innych bolszewickich satrapów) nagromadziło się w 1922 roku aż 400 mln dol. na rachunkach bankowych. Liczba zmarłych z głodu na południu Ukrainy już przekroczyła 500 tys. ofiar. Więc dla Ukraińców represja, pożar, śmierć i głodny rok, a dla obcych – zarobek i dopływ pieniędzy. Na krwi i niedoli. Jaki straszny oddźwięk z podłością działań dzisiejszych „zinowjewiczów” w warunkach współczesnych ukraińskich realiów! Przecież na Ukrainie 8. rok trwa rosyjska wojna, a u właścicieli offshore'ów czas złotego dna. „Proszących” i „wołających” polityków w sprawie ochrony oligarchów (każdego pokroju), których rzekomo pozbawiono „praw człowieka”, okazało się nadmiernie wielu. Jak gnoju! Jak ówczesne tragedie, tak i dzisiejsze niepowodzenia zawierają wspólne przyczyny i odpowiedzi. Podległy naród nie może mieć lepszego losu. Bo wielkie znaczenie dla narodu ma wolność i wielkim nieszczęściem jest utrata jej – pisał Hryhorij Waszczenko. Zniewolony naród nie może korzystać dla siebie z naturalnych bogactw swojego kraju. Ukraina, która rozpostarła się na przestrzeniach z najbogatszą w świecie czarnoziemną glebą, w jej wnętrzu leżą najbogatsze pokłady, ale naród jej żyje w wielkiej biedzie. Przyczyna tego wszystkiego jest taka, że Ukraińcy – nie są gospodarzami na swojej ziemi. A dlatego też nie mógł taki naród uchronić się przed hołodomorami-ludobójstwami. Nie ratującą dla niego okazała się ciężka, ofiarna praca. Bo ujarzmiona i bezradośna praca jest pożyteczna tylko dla obcego, przybysza, domorosłego wyzyskiwacza. Tutaj azirowskie „dobrze pracować łopatą” nie uratuje. Korzeń zła jest na widoku. Jak nie stać się najbiedniejszym narodem Europy, kiedy przez dziesięciolecia tylko przez jedną oligarchiczną grupę „wywieziono” (czyt. ukradziono) z Ukrainy 470 mld dolarów?! Naród w warunkach podległości nigdy nie osiągnie pożądanego „szczęścia i wolności”, wszak zawsze „gorzki z cudzej niwy chleb” – pisał B. Łepkyj. Dlatego decydującą życiową strategią Ukraińców pozostaje (po dwóch Majdanach!) ostateczne wyzwolenie z poddaństwa, uwolnienie od obcych kajdanów. Wewnętrznych i zewnętrznych. Tylko wtedy narodowa energia nabierze innej treści. Formalna konstytucyjna (polityczna, prawna, ekonomiczna, osobista) wolność nie stała się, niestety, gwarantem ukraińskiej wolnej pracy dla siebie i dla dobra społecznego. To ten przypadek, kiedy ona nie przynosi należytego rezultatu. Bo wszystkie owoce spadają pod ciężarem niewoli i oligarchicznej władzy. Jedyne wyjście – wywalczyć prawdziwą Wolność Ukraińca „w swojej chacie”, na swojej, przez Boga danej ziemi. Właśnie o tym przypominają Ukraińcom grozy hołodomorów. W ostatnich dziesięcioleciach na Ukrainie i za granicą pojawiło się niemało gruntownych prac, dorobku artystycznego z problematyki ukraińskiego Ludobójstwa, otwarto muzea, działające wystawy. Na Głównej Radzie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 20 listopada 2021 roku artysta ludowy Ukrainy Wałerij Franczuk wypowiedział propozycję dotyczącą organizacji ogólnoukraińskiej wystawy „Hołodomor-Ludobójstwo 1932–1933”, angażując do akcji uczonych, artystów, działaczy społecznych i państwowych, prośwician. Zasługuje na uwagę społeczną książka „Ludobójstwo na Ukrainie 1932–33” według materiałów sprawy karnej nr 475 (2014 r.) na podstawie śledztwa SBU. W zbiorze zaznaczono, że „z uwzględnieniem kumulatywnych strat w wyniku hołodomoru na Ukrainie utracono 10 063 000 osób”. Sąd Apelacyjny Kijowa 13 stycznia 2010 roku skonstatował fakt ludobójstwa na Ukrainie i uznał za organizatorów popełnienia ciężkiej zbrodni Stalina, Mołotowa, Kaganowicza, Postyszewa, Kosiora, Czubara, Chatajewicza. Ważnym momentem w śledztwie stał się wniosek, że Hołodomor-ludobójstwo na terytorium RF był również sztucznie dokonany przez stalinowski totalitarny reżim wyłącznie w miejscach zwartego zamieszkania Ukraińców. Generał SBU M. Herasymenko, analizując metodykę i taktykę śledztwa tej strasznej zbrodni, wspomina o mapie etnograficznej słowiańszczyzny, sporządzonej w 1906 roku w Kijowie przez profesorów T. Florinskiego, D. Mendelejewa, która świadczy, że miejscami zwartego zamieszkania etnicznych Ukraińców na terytorium RF były obwody biełgorodzki, woroneski, kurski, saratowski, terytorium w pobliżu rzek Donu, Środkowej i Dolnej Wołgi, Kubań oraz Północny Kaukaz. O zaplanowanym ludobójstwie Ukraińców głodem świadczyły liczne zeznania naocznych świadków, którym udało się przeżyć. Świadek Czernysz P. K. (ur. 1921 r., rejon popilniański, Żytomierszczyzna) opowiadał, że uciec od głodu nikt nie mógł, bez dokumentów oddalić się było niemożliwe, zatrzymywano i umieszczano w więzieniu. Żadnej pomocy od sowieckiej władzy ludność nie otrzymywała. Władza nie tylko nie pomagała, ale i stawiała wojska, żeby ludzie nie uciekali, a ginęli… Matwijczuk L. P. (rejon brusiłowski na obwód żytomierski) wspominała, że ojcu udało się potajemnie opuścić wieś i uciec do Rosji. Po powrocie opowiadał, że w Rosji w ogóle nie ma głodu, tam chlebem karmią świnie… Kiedy bratu Iwanowi udało się dostać do technikum w Leningradzie – świadczy Babenko W. D. (rejon wasylkowski w obwodzie kijowskim) – to latem 1933 roku przyjechał do nas i opowiadał, że w Leningradzie głodu nie ma, tam można kupić wszystko: rybę, chleb, kiełbasę. Żywność jest dostępna dla ludzi. W tym czasie ludność Ukrainy wymierała z głodu. Owdijuk O. I. z rejonu wołodarskiego w obwodzie kijowskim twierdzi: „podczas Hołodomoru zginęło u mnie 13 krewnych”. Archiwa zaświadczają o tragediach dzieci, do których głód „przyszedł” wcześniej niż w 1932 roku. Zachował się list uczniów szkoły w Peczerze w rejonie bracławskim do Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego w sprawie głodowania. 1 listopada 1931 r.: „…w żołądku boli od tego śmiecia, które teraz jemy, bo u nas zabrali nie tylko chleb do ziarna, ale i ziemniaki, fasolę i wszystko co można jeść, z ziemniaków robią wódkę, a my nie mamy co jeść. O obuwiu już milczymy, ale prosimy nie gubić nas głodem. Mamy nadzieję, że Władza Radziecka nie pozwoli nam zginąć i nie będzie karmić kulami zamiast chleba, jak karmili naszych ojców carowie” (CDAWO Ukrainy. F. 1. Op. 7. Spr. 145. Ark. 148 odw.). Telegram Komitetu Wykonawczego rejonu kamieńskiego w obwodzie dniepropetrowskim do Ludowego Komisariatu Oświaty USRR w sprawie braku żywności w kolonii dziecięcej. 21 marca 1931 r.: „Kolonia dwieście dwadzieścia dzieci zdjęta ze scentralizowanego zaopatrzenia w chleb dzieci. Zdecentralizowane zabronione. Zostajemy całkiem bez chleba” (CDAWO Ukrainy. F. 166. Op. 10. Spr. 444. Ark. 21). Informacja o stanie zaopatrzenia nauczycieli w produkty żywnościowe i towary przemysłowe. 1931 r.: „Zaopatrzenia w chleb nie było za luty i marzec. Dwa miesiące nie wydawano mąki. Nauczyciele (którzy brali udział w ściąganiu zboża) są rozebrani i bosi” (CDAWO Ukrainy. F. 166. Op. 10. Spr. 424. Ark. 21). Apel do Prezydenta USA F. Roosevelta Społecznego Komitetu Ratowania Ukrainy w Czechosłowacji o pomoc dla narodu ukraińskiego. 30 października 1933 r.: „Panie Prezydencie! Naród ukraiński na Radziecczyźnie wymiera z głodu. Ten głód nie jest przypadkowym zjawiskiem, albo klęską żywiołową, czy naturalnym nieszczęściem. Został on spowodowany systemem bolszewickiej dyktatury oraz antyukraińskiej polityki… Zwracamy się do rządu w Waszyngtonie, aby zanim rozstrzygnie sprawę uznania Sowietów, wysłał do ZSRR amerykańską komisję, która sprawdziłaby politykę Moskwy…” (CDAWO Ukrainy, f. 4008, op. 1, spr. 1, ark. 15). Dokończenie na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Co nam teraz jeść?!. Jedzcie ziemię»», s. 3

Zakończenie. Początek na str. 3 „Coż teraz mamy jeść?!. Jedzcie ziemię”

Miejscowi „aktywiści” (komuniści, komsomolcy) gorliwie wypełniali linię generalną partii bolszewickiej, którą Stalin wygłosił jeszcze na czwartej naradzie KC RKP(b) z odpowiedzialnymi pracownikami republik narodowych i obwodów w 1923 r.: „Partia, która stoi u władzy, potrzebuje tego, aby mieć na peryferiach marksistowsko pewne kadry z miejscowych ludzi, związanych zarazem z szerokimi masami ludności”. (J. Stalin. Artykuły i przemówienia o Ukrainie. 1936. Kijów, Wydawnictwo Partyjne KC WKP(b) U. – S. 194). I takich kadrów, wychowanych stalinowską pedagogiką, było wystarczająco w czasach Hołodomoru, którzy, jak psy-cerbery, znęcali się nad swoimi. „We wsi Bezborodźki zmarło z głodu ponad 500 osób, prawie cała wieś – opowiadała M. H. Łytwyn z rejonu kaniowskiego obwodu czerkaskiego – po wsi chodziła „miotła”, w skład której wchodzili przewodniczący rady wiejskiej, kołchozu oraz aktywiści. Konfiskowali wszystko, co jadalne, w celu doprowadzenia ludzi do głodowej śmierci, a kiedy wszystko zabrali, moja matka zapytała przewodniczącego rady wiejskiej: „Coż teraz mamy jeść?!”. Na co on odpowiedział: „Jedzcie ziemię”. Na XVI (1930) i XVII (1934) zjazdach WKP(b) Stalin dał sygnał do niszczenia ukraińskości, oświadczając o niebezpieczeństwie odchylenia w stronę miejscowego nacjonalizmu, który osłabia jedność pracujących narodów ZSRR; walkę z wymierającym kułactwem na wsi; ukraiński nacjonalizm, z którym przestano walczyć i pozwolono mu rozrosnąć się do głównego zagrożenia państwowego (Tamże. S. 208-211). Wskaźniki tej „walki” były skutecznie przekraczane dzięki kościstej ręce głodu, który zorganizowali i realizowali kaci narodu ukraińskiego, doprowadzając do najstraszniejszego – ludożerstwa, co poświadczają archiwa SBU. Obecnie otwarto tysiące dokumentów, które pokazują jedną z najtragiczniejszych stron ludobójstwa w historii ludzkości, będącego świadomym działaniem reżimu bolszewickiej Rosji. A ci, którzy nie słyszą jęku umierających ludzi, świadomie zniszczonych przez nienawiść do człowieka, solidaryzują się ze zbrodnią i popierają ludobójstwo przeciwko Ukraińcom. Jeszcze niedawno z trybuny Rady Najwyższej słychać było pisk w stylu charkowskiej komunistki, że „wszystkie te rozmowy (o Hołodomorze) – to wymysły tych, którzy próbują oczernić radziecką historię i zniszczyć wszystko to pozytywne, co zostało stworzone przez bolszewików, a następnie przez komunistów w Związku Radzieckim”. Próżno polemizować. Raczej posłuchajmy naocznych świadków, jej ziomków, którzy mają moralne prawo do prawdziwego słowa. W archiwum Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy przechowywana jest, na przykład, sprawa represjonowanego nauczyciela wiejskiego, studenta wydziału literatury Charkowskiego Instytutu Oświaty Zawodowej Ołeksija Naływajki z rejonu krzemieńczuckiego na Połtawszczyźnie. W dzienniku za 1933 rok pisze: „Przeczytałem gazetę „Prawda”... Rzeczywiście, pasowałaby jej nazwa nie „Prawda”, a „Kłamstwo”... W bolszewickim ZSRR jest bardzo dużo „głośnych” słów i bardzo mało chleba. Masowe wymieranie z głodowej śmierci całych rodzin. Wszędzie panuje niesłychana bolszewicka reakcja. Kto gdzieś słowem się odezwie albo zżnie snop ziarna, ciężko (jako kontrrewolucjonista) jest karany: konfiskata, zsyłka. Jeśli nie jest spuchnięty, to skazuje się go na głodową śmierć. Strasznie, niesłychanie... Głęboko przekonałem się, że bolszewizm musi zostać zniszczony... Walka o pamięć narodową i przeciwko niej trwa. Dlatego Naród należy nieustannie „karmić” kulturą. Kulturą Narodową i Prawdą, przekazując następnym pokoleniom duchowy spadek, tradycję, wiarę ojców i pradziadów, wielkie idee zwycięstw o własną państwowość, co gwarantuje przetrwanie, życie, postęp Narodu Ukraińskiego. Chociaż „karmienie” kulturą, prawdziwą informacją nie jest prostym zadaniem, gdyż stają się one coraz bardziej niedostępne. Wyrasta mało czytające społeczeństwo. Niepocieszający fakt. W 2020 r. tylko 8% Ukraińców spędzało swój wolny czas z książką. Tej narastającej tendencji ogólnej nieoświecenia nie można przykryć listkiem figowym cyfryzacji. Mimo całej ważności tego kierunku polityki informacyjnej nigdzie w cywilizowanym świecie nie ignoruje się książki. Tamtejsza polityka – nie zamiast, a obok. W sąsiedniej Słowacji sprzedaje się 10 razy więcej książek na głowę mieszkańca niż na Ukrainie. Według danych Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii ponad 60% dorosłej populacji Ukrainy przez rok ani razu nie odwiedziło biblioteki czy księgarni. Wydawałoby się, że w warunkach zubożenia ludności rola bibliotek publicznych powinna rosnąć jako podstawowy element kultury, nauki, oświaty. Jednak nie. Sieć bibliotek publicznych Ukrainy kurczy się. W ciągu ostatnich dziesięcioleci ich liczba zmniejszyła się o kolejne 3 tys. (do 15 tys.). Zamykane są z reguły biblioteki wiejskie. Odstawanie od krajów europejskich w sferze informatyzacji jest rażące. Na bibliotekę przypada tylko 1,4 komputera. Dostęp do internetu ma tylko jedna trzecia bibliotek, a co czwarta – nie jest ogrzewana. Jeszcze szybszym tempem likwidowane są księgarnie. W ubiegłym roku zamknięto kolejne 50. Do jakiej więc Europy dążymy, kiedy ignorujemy narodowe związki twórcze, naukę, książkę, sztukę, kulturę? Alona RADECKA, m. Chmielnicki. Nie raz zdarzało się słyszeć powiedzenie „Ani krowy, ani świni, tylko Lenin na ścianie”, ale nigdy nie przywiązywałam do niego szczególnego znaczenia. Do niedawna. Póki nie natrafiłam na nie przypadkowo, czytając folklorystyczno-krajoznawcze wydanie Lubow Serduncz „I słowo walczyło”, gdzie znajdują się wzorce twórczości ludowej (pieśni, przysłowia, powiedzenia, podania, zagadki, „spuchnięte” anegdoty, słowotwory itp.), stworzone przez ludzi podczas hołodomorów 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947 lat. Okazuje się, że ma ono odpowiedniki, i to niemało. Na przykład: „Ani konia, ani świni, tylko Lenin na ścianie // Jeszcze pokazuje ręką: jedzcie figę z balandą” albo „Ani krowy, ani świni, // Tylko hasła na ścianie”, czy „W trzydziestym trzecim roku // Ludzie mrą na chodzie // Ani krowy / ani świni // Tylko Stalin na ścianie”. Jak zauważa badaczka, „...wzorce ukraińskiego folkloru, piosenki i wiersze o hołodomorze mają wiele wariantów, co poświadcza ich rozpowszechnienie na Ukrainie”. Nawet w tamtych strasznych czasach ludzie nie tracili wiary i optymizmu, szukając dróg wyzwolenia od szatańskiego reżimu. Przekazywali sobie nawzajem te powiedzenia ze świadomością niebezpieczeństwa dla swojego istnienia. Te powiedzenia przekraczały granice wsi i trafiały w usta innych mieszkańców, parafrazując się, zmieniając w formie, ale nie w znaczeniu i przeznaczeniu. Stawały się bronią, na którą nie było odporu. I chociaż niektórym może się wydawać, że napisane są w humorystycznym stylu, to chce się przypomnieć: w tamtym czasie ludziom nie było do śmiechu. „Ustna twórczość ludowa okresu hołodomoru – to nie śmiech przez łzy, to nie płacz. To nie rozpacz. To – coś więcej niż wiara i desperacja. Te utwory – dowód niezniszczalności naszego narodu, a dlatego są one – bezcenne”, – zauważa Lubow Serduncz. A lekki humorystyczny ton – to tylko powłoka, pod którą – nieustanne łzy i ogromne kłęby bólu, które głęboko zalegały w sercach milionów cierpiących. Folklorystyczno-krajoznawcze wydanie jest usiane nienawiścią i wiarą, sarkazmem i ironią, gniewem i przekleństwami, które od słowa do słowa są nienasycone sprawiedliwością, której w tamtym cierpiętniczym czasie nie było, jak nie było tego, co najświętsze: kawałka chleba na stole. Badaczka Lubow Serduncz nie ukrywa swojego oburzenia, czym chce dotrzeć do serc. Tak, w 2018 roku na jedną księgarnię przypadało 140 tys. Ukraińców, a w 2020 roku – 165 tysięcy, co jest wynikiem 10–15 razy gorszym od wskaźników europejskich (Polska – jeden sklep na 12 tys. mieszkańców, Niemcy – jeden na 15 tysięcy). W Polsce jest o rząd wielkości więcej sklepów z książkami niż na Ukrainie, gdzie jest ich około 200. Warto zauważyć, że na koniec 2020 roku na Ukrainie funkcjonowało ponad 20 tysięcy aptek. Ta statystyka jedynie potwierdza fakt duchowej (i nie tylko) choroby Narodu oraz niemal oczywistej (z posmakiem etnobójstwa) polityki wobec narodu ukraińskiego, stymulującej procesy odnarodowienia ukraińskości. W takich warunkach trudno (zgodnie ze Strategią bezpieczeństwa narodowego) „zdecydowanie przeciwstawiać się agresji humanitarnej, rozwijać kulturę ukraińską jako podstawę konsolidacji narodu ukraińskiego i wzmacniania jego tożsamości; doskonalić wychowanie wojskowo-patriotyczne młodzieży”. Oświadczenie szefowej Ukraińskiego Instytutu Książki O. Kowal o „zbudowaniu na Ukrainie jednej supernowoczesnej, technologicznej, inkluzywnej Biblioteki, aby przyjeżdżali do niej ludzie z całego świata” sytuacji nie zmieni. Plagiatowanie ogłoszonej wcześniej idei „stworzenia supernowoczesnego uniwersytetu” na tle „kulturowych wilczych dołów” nie poprawi jakości środowiska socjokulturowego. Przecież poziom kultury narodu nie mierzy się udekorowanym lokalnym osiągnięciem. Ukraiński artysta S. Jakutowycz zaproponował swego czasu bardziej obiektywną ocenę żywotności, stwierdzając, że cywilizacja to procent kultury na głowę mieszkańca. Bo tylko wykształcony, obywatelsko wychowany Naród jest zdolny uświadomić sobie i godnie szanować swoją narodową Pamięć, Historię, Tradycję, będąc strażnikiem własnej Tożsamości, Państwowości. Patriotyczny, zjednoczony wewnętrzną siłą, taki Naród nie pozwoli „wyjarmarkować” Ukrainy, nie wpuści do swojego domu moskala czy innego barbarzyńcy i już nigdy nie stanie się skazanym na „jedzenie ziemi”. Heorhij FILIPCZUK skrócone słowa i neologizmy, które „odczarowywały stalinowską politykę i jej wodzów”, wesołe ody na zamówienie władzy, świadectwa naocznych świadków głodomorów na Starosieniawszczyźnie w obwodzie chmielnickim, w szczególności ze wsi Telijżynci, gdzie urodziła się Lubow Serdunycz, utwory prozatorskie i poetyckie autorki, w których w przejmujący i pełen współczucia sposób opowiada o koszmarze głodomoru. Ściska się serce, chłodną dłonie, Gdy tylko wyobrazisz sobie te straty bez wojen. Toż to ile narodu zmarło jeszcze w łonie! I kto za te czarne czyny odpowie? Takie pytanie stawia Lubow Andrijiwna w swoim wierszu-przedmowie, ale odpowiedzi nie znajduje. Jeśli na początku poezji brzmi ono przyciszenie, rozważnie, to na końcu – woła: „I KTO za te czarne żniwa odpowie?!!” Na końcu zbioru, jako końcowe, podsumowujące słowo – wiersz „Niech odpowie mi Moskwa!”. Jest on odpowiedzią na wiersz-pytanie „Kto odpowie?”. I ta odpowiedź przyszła do autorki w wyniku jej wieloletnich badań. Obie te poezje to swoiste obramowanie zbioru. Wreszcie badaczka wzywa, by nie być obojętnym na ludzką biedę i chronić pamięć o bezlitośnie zamęczonych straszną śmiercią: „Uczcijmy pamięć niewinnie zabitych: ktoś – zapisując wspomnienia naocznych świadków głodomoru, ktoś – szerzeniem prawdy, przekazywaniem jej młodemu pokoleniu, świecą pamięci, kwiatuszkiem na mogile masowego pochówku, a ktoś – aktywnymi działaniami na rzecz uporządkowania lub ustanowienia znaku pamięci we wsi…”. Pamięć… Tylko ona nadaje siłę i wlewa wiarę, że taki zbrodniczy czyn przeciwko narodowi ukraińskiemu nigdy więcej się nie powtórzy. Dlatego, składając autograf na książce, autorka dodaje: „Dbajmy razem, aby podobne nigdy się nie powtórzyło!”. Wodzowie odchodzą, system się wali, a ludzie pozostają – ze swoim rozumieniem, swoim widzeniem, swoim Słowem, które przeszło niejedno piekło, ale nie poddało się i nie podda, bo w tym jego siła, prawda i życie. P. S. W 2007 roku za znaczący osobisty wkład w badania nad głodomorami na Ukrainie oraz aktywną działalność społeczną Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który swego czasu „sprzyjał przywróceniu prawdy historycznej, przebudzeniu naszej świadomości narodowej i godności ludzkiej”, odznaczył Lubow Serdunycz orderem „Za zasługi” III stopnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«I słowo walczyło»…

L. A. Serdunycz. I słowo walczyło (Ukraiński folklor okresu wielkich głodów; artykuły i utwory literackie autorki o wielkich głodach w Ukrainie). – Chmielnicki: FOP Ciupak A. A., 2018. – 140 s., il. to każdego Ukraińca, żeby nie milczeli, nie zapominali, żeby pamiętali, bo “ludzka pamięć – to broń”. Nie może ona wybaczyć dziejowej niesprawiedliwości, kiedy zabraniano mówić o wielkim głodzie, kiedy wzmianka o tym karana była rozstrzelaniem lub zesłaniem na Sybir, na Sołowki. Ale cieszy się, że wreszcie to się stało, że ludzie przejrzeli i to, co ukryte, stało się jawne. Oczywiście, w książce jest tylko część “stworzonego wtedy słownego odzwierciedlenia bytu” i większość “na szczęście wyszła z aktywnego użycia”, “jednak ta twórczość naszego narodu stanowi nie lada wartość wśród badań i również świadczy o wielkim głodzie lat 30., o terrorze i represjach” – twierdzi Lubow Andrijiwna. Czyż można spokojnie czytać i nie reagować na utwory: “Siedzi Stalin w stolicy, / je ukraińskie palanyci. // Co nam zabrał – / za granicę sprzedał”; “Przyjechało GPU, / zagnało dzieci w pokrzywę. // Biegnijcie, dzieci, w ciemny bór: / Rodziców wiozą na Sybir”; “Jeszcze trochę buraków / Dla radzieckich głupaków /”; “Nie szukajcie trumny: / Ojciec zjadł swoje dziecko. // Z biczem chodzi brygadzista, / Ludzi goni na Sybir”? Oczywiście, że nie! Tylko współczuć… Nieoceniona duchowa skarbnica książki – przysłowia i powiedzenia, które Lubow Serdunycz uporządkowała w porządku alfabetycznym – to coś znacznie więcej niż po prostu folklor, to dusza, która płonie w świecie okrucieństwa i wymuszonego cierpienia. Autorka dzieli je na trzy części: “Czas agitacji za kołchozem”, “Wstąpienie do kołchozu. Głód”, “Przysłowia pierwszych lat kołchozowych”. W nich – rozpacz, niepohamowanie i bezgraniczne pragnienie zmiany swojego przeklętego życia: “Nie wiedzieli, że na wieki państwu pożyczali”; “Ani kaszy, ani mąki – chodzą ludzie-trupki”; “Ani chleba, ani kuleszy, tylko głodna dusza”; “Pijcie wodę, jedzcie sieczkę – wykonujcie pięciolatkę”; “Ukraina – rodzona matka, nie ukradniesz – nie będziesz mieć”; “Głód – nie ciotka”; “Głodnemu i z Bogiem, i bez Boga – na cmentarz droga”; “Jeść się chce, aż skóra boli” itd. “Te krótkie utwory nie tylko konstatowały, ale i często ostrzegały, pouczały, rozbijały i potępiały w imieniu tych, którzy poznali ich gorzką treść” – zaznacza badaczka. Według niej, nierzadko przysłowiem stawał się jeden wers z ówczesnych pieśni, ale był on na tyle celny i rozstrzygający, że zastępował całe traktaty. dotkliwie-spowiednicze “opuchnięte” anegdoty, które rodziły się u ludzi z realiów robotniczej codzienności i świąt, spowitych w czarną chustę i przepasanych pragnieniem mniej cierpiącego życia. “W tym czasie, kiedy przez radio brzmiały cyniczne pieśni i ody na zamówienie o Stalinie i partii, szeptem, potajemnie, z ust do ust przekazywano ludowe utwory o prawdziwej rzeczywistości” – zauważa Lubow Andrijiwna w swojej książce. Uwagę przyciąga jedna z “opuchniętych” anegdot, która jaskrawo demonstruje kult jednostki Stalina. Nazwa jej – “Uhonorowanie Szewczenki”. Otóż: “Na scenie wisi obraz “Stalin na przestrzeniach Związku Radzieckiego”. Lektor czyta referat “Rola Stalina w kolektywizacji Ukrainy”. Chór wykonuje pieśni o Stalinie. Artyści czytają wiersze o Stalinie. Demonstrują film o Stalinie. – Co to jest? – To trwa wieczór pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Również w wydaniu folklorystyczno-krajoznawczym znaczące miejsce zajmują skompli-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Natalia Dziubenko-Mays Czarne dzwony biją w tobie, we mnie…

Zapal świecę, Ukraino! Żar – z palącej rany – W dłonie twoje lecę. Boli ona, lecz nie taje, Zapal świecę, mój kochany! Zapal świecę! W smutku i wiecznej żałobie, W nieprzemijającej biedzie Wiele jeszcze nosimy skrycie, W pamięci długa robota, Jednakowe oczy u wdów… I będzie wiecznie boleć Ten chleb święty na stole, Za słowem Nowego testamentu, Pokłońmy się ziemi, moje dzieci, Pokłońmy się ziemi! Jeszcze ręce do nas wyciągają Opuchli ojcowie i matki, I nie mówcie: nie wiemy, Bo lato było urodzajne, I słońce było w porze. A dzieci w łachmanach… Ruina. I bezmiar ludzkiego płaczu. Miały w nich jedyną nadzieję, Że je przypomni Ukraina, I zapali świecę. Przypomni żniwa owe czarne, Czerwoną miotłę i torgsin, Tak wilczo pełzły głodomory Po nasze serca i komory, Po chleb nasz, i żarna, i młyn. Zbieraliśmy się zbyt powoli, Nasz głos jeszcze świat nie usłyszał. Wdowią, sierocą, nieśmiertelną, Zapal świecę, Ukraino! Zapal świecę! Zakończenie. Początek na str. 1 Dlaczego to ważne? Dlaczego w dni, kiedy w smutku chylimy głowy nad naszymi poległymi, zwracam się do tak złożonych pojęć jak ludobójstwo, postludobójczość? Ich źródła i skutki. Nalegam na ich dokładne i bezkompromisowe użycie właśnie dzisiaj? Na przemyślenie i studiowanie. Na konsekwentną dalszą walkę o uznanie ludobójstwa w Ukrainie za akt ludobójstwa. Ponieważ płomyk naszej pamięci ma nie tlić się, a płonąć jasnym, bezlitosnym płomieniem. Bo nasza Świeca – to nie rytualna zabawka, a instrument naszego postępu. Ponieważ James Mace uważał, że badanie totalnego załamania społeczeństwa, narodu na wszystkich jego poziomach, jest ważne nie tyle dla historii, co dla przyszłości narodu i państwa. Cała istota nie tylko i nie tyle w tradycyjnym prewencyjnym uderzeniu przeciwko jakimkolwiek próbom powtórzenia przeszłości. J. Mace uważał, że odkrywanie tragicznych stron przeszłości może być ważnym ogniwem w systemie państwowej samoobrony, obok tak ważnych sfer, jak obrona wojskowa i dyplomacja. A być może i najważniejszym. Dlatego, że nadszedł czas, aby narody mówiły nie językiem armat czy politycznej retoryki, a językiem kultury, odkryć naukowych. W świecie przeładowanym niebezpiecznymi technologiami, przesyconym napięciem konfrontacji, głosy cierpiących z trzydziestego trzeciego pomogą zatrzymać zbyt gorące głowy i zachłanne ręce. Oprócz tego pomogą światu zrozumieć nas, Ukraińców, jako wielce cierpiący, ale silny naród, który przeżył piekło, przetrwał i ma pełne pra- *** Wrócę z czarnych zbiorów W głodne pole – nagie i bezkresne, To, przez które kiedyś przeszedłeś… I przypomnę sobie, że to twoja krew. Wrócę po gryzącej zmarzlinie I przypomnę sobie, że to twoi zmarli, I oni dla ciebie nie są obcy, A bliskie losy, bliskie imiona. Wrócę – siwa i bezskrzydła… W tym polu serce zostawiłam. To był najcięższy – pierwotny zasiew Gorzkich łez i wycierpianych słów Bo przez lata słyszę krzyki, jęk… O, Panie! Ich tysiące… Miliony… Zwykli ludzie – dobrzy i prości Konają na głodnym krzyżu. I tyle bólu aż po same brzegi… Ty wciąż idziesz, niby mędrzec po gwieździe, I przez przestrzeń duszę wypala Nieopalona iskra kłoska – Ostatniego z gorzkich żniw… …Nad przepaścią twoja legła ścieżka, Nad przepaścią z pradawnej ciemności Niesiesz w rękach rozgniewane gromy. Wieś. Głód Jamesowi Mace’owi Nie poruszało się ganku opustoszałe skrzydło, Nie spadała rosa o świcie, W strasznym ogniu dogorywała wieś, Umierali wieśniacy… Ostatni… I do cerkwi pełzały straszne szkielety, Które już bez krzyża… Tylko kruki… Podnosiły się w górę suche pięści Od głodowej ciemnej męki. Odlatywały bociany, i dusze, i dym Jeszcze kurzył się z martwego pola, I takiej rozpaczy, takiej biedy Nie było jeszcze nigdzie. I nigdy. Jeszcze wczoraj śpiewało, śmiało się, kwitło, Od świtu – to orało, to siało, A dzisiaj kona głodna wieś Rolników i uprawiaczy gryki. Cała ziemia, jak podsądna, w kratach ścierniska, Zarasta gorzkimi jarami. Czarne dzwony biją w tobie, we mnie… Nad jeszcze nieurodzonymi – nami. Tam wielka moja umiera rodzina W głodnych latach złowieszczych. I to dla nas – ich garść ostatnia ziarna, A dla mnie – niedośpiewana pieśń. Tam babcia kona, jeszcze młoda, W swojej opustoszałej chacie, Tam wszechświatowa rozpacz. Bieda. Tam horda, Co jak zaraza wróciła dzisiaj. A pagórki wciąż pękają, jak odciski… Kłosków chude rączęta… Czarne dzwony biją w rozłomach ziemi, W jarach świętych i przeklętych. Na zimnych wiatrach wypala się ściernisko. Tylko tęsknota w wiecznym polu, I lata złe nad nim wronie, I spala się mój głos od bólu. Nie zapomnieć mi, nie zapomnieć tobie Tych żyt, co spaliły się do korzenia, Tej Wsi, co spłonęła w strasznym ogniu Niewybaczalnego Hołodomoru. *** W ciężkie chwile piekę się żalem, Jaką rodzinę, jaki ród miałabym! Jak radośnie kwitłyby moje sady! Moje babcie łagodnie się starzały, I ta rzeka nigdy nie zmalała, Bo na to nie pozwoliliby dziadkowie. Lecz ja bym wtedy i rozpaczy nie znała, Na tych pustych lodowatych dworcach, Gdzie już nikt nie czeka mnie z powrotem. I nie byłoby w domu złej pustki, Bociany gnieździłyby się w kapuście, I podrzucały nowe niemowlęta. A na weselach huczałyby orkiestry Krążyli w tańcu bracia i siostry Wujkowie przebiegle marszczyli czoła, …Gdyby nie zatrzymały się wieczne żarna, Gdyby nie ciemna noc hołodomoru, Gdyby wszyscy jakoś przeżyli... Gdyby… Wniebowstąpienie świecy W przemijających wizjach i snach Smutne przestrzenie oblatuje ptak. W magicznym niebieskim portalu Tańczą złociste żywiołaki. I woła, nęci matczyny sad. Ja po raz pierwszy nie napiszę listopad. Bo tylko cienie na ślepych płótnach, Deszcze nie trafiają do notatnika, I wietrzyk zagubiony huczy, Wyrywając listeczki rude. Po raz pierwszy nie piszę lśniących pejzaży, Bo pędzle wszystkie w sadzy i dymie, A wszystkie zwierciadła mrocznieją w krwi. Tam obrazy poruszają się żywe, Tam ręce, usta, zarysy, owale, Tam opad liści, który mi ukradli. Tam martwi oddają żywym miecze Przy wniebowstąpieniu pamięci i świecy. Bo padają i padają żołnierze, Pod świsty kul i ryk armaty. I wieją czarne, z północy, wiatry… Płoń świeco! Na cały świat płoń! Oświetlając niebo i przestrzenie. To nasz dawny ukraiński ból, My dobrze znamy to piętno złości – Wżarło się od starodawnych czasów. My po czynach nieprawych poznaliśmy, Bo znów wojna, jak zaraza. Znów najazd. Znów miecz kładzie się w czarny podział, I łuski – w popielniczkach miast i wsi. Pałała świeca w krwawej zawierusze, Lecz jest straszniejsze, coś straszniejszego od śmierci: Kiedy nie wraca z powrotem, Ognista jesień w matczyny sad, I kamienieje serce w niemocy, I obojętnie, gdzie wrogowie, gdzie przyjaciele, I wszystko jedno, że ojcowski próg Złowrogo przesuwa bat. …Nie do zniesienia straty. Lecz przez przejrzenie Idzie świeca do swojego wniebowstąpienia. dziennikarzy. Walter Duranty, Gareth Jones i Nagroda Pulitzera”. Pisał o tym, jaka powinna być wolność słowa i jak zdrada oraz sprzedajność jednego dziennikarza doprowadziły do tego, że amerykańskie społeczeństwo zostało wprowadzone w błąd. Wiedząc o tragedii, gdy na oczach całego świata umierał naród ukraiński, politycy wówczas milczeli. Ilu ludzi wtedy zginęło? James badał to. Ale rozumiał: być może całkowitej prawdy nigdy nie poznamy. Ważne jest co innego: żebyśmy szli tą drogą uznania i pamięci. Oczywiście, dokładnie nie dowiemy się, ile martwych wsi zostało zasiedlonych przez Rosjan. Ale badania wskazują, że po 1933 roku ich obecność na etnicznych ziemiach ukraińskich gwałtownie wzrosła. I jak pracowały tak zwane brygady holownicze, osławieni „dwudziestopięciotysięcznicy”? Ilu ich jest, skąd pochodzą, jakie są ich dalsze losy? Tak, wiele pytań dotyczących Hołodomoru nie zostało jeszcze zbadanych. Dopóki płonie świeca, praca będzie trwała. Bo „nie ma lepszych drzwi, bardziej szeroko otwartych dla badania natury, niż rozważanie zjawisk fizycznych, które rozgrywają się przy płonięciu świecy”. To Michael Faraday, wybitny angielski fizyk, twórca nauki o polu elektromagnetycznym, który badał fenomen świecy niczym pierwotny odcisk palca Boga. Kropka, od której wszystko się zaczynało. Świat, rozum, człowiek. Prawa wszechświata. Prawa miłości odkrywał w jej płomieniu amerykański badacz historii Ukrainy James Mace. Więc zapalmy Świecę pamięci. Na naszych majdanach, placach, opuszczonych cmentarzach, bezimiennych mogiłach. W naszych sercach. W naszych oknach… Natalja DZIUBENKO-MACE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Symbolika małej świecy», s. 1

Symbolika maleńkiej świecy

weszli we wspólnotę innych narodów, wzbogacając świat swoim doświadczeniem, swoim duchowym bogactwem. Czytelnik ukraiński zna i szanuje Jamesa Mace'a przede wszystkim jako historyka Hołodomoru 1932–33 lat, jako dyrektora wykonawczego Komisji Kongresu i Prezydenta USA do zbadania Wielkiego Głodu na Ukrainie, tego, który na arenie międzynarodowej i w krajowej przestrzeni informacyjnej uparcie bronił koncepcji Hołodomoru jako sztucznego, umyślnego, skierowanego przeciwko Ukrainie jako państwu i Ukraińcom jako narodowi, nosząc wyraźne znamiona celowego ludobójstwa we wszystkiej jego przerażającej rzeczywistości. Nazywano go adwokatem Ukrainy, Amerykaninem z ukraińskim sercem, większym Ukraińcem niż sami Ukraińcy. W pewnym sensie rzeczywiście taki był, bo sam przyznawał, że nasi zmarli go wezwali. I był świadom tej misji. Przedstawiwszy i uzasadniwszy koncepcję społeczeństwa ukraińskiego jako posttotalitarnego, postgenocydalnego, wyraźnie i argumentacyjnie nakreślił drogi wyjścia z tego impasu: „Nie sposób jednym uderzeniem rozplątać splot nagromadzonych sprzeczności. Tam, gdzie społeczeństwem włada idea radykalnej przebudowy życia, istnieje realna możliwość stworzenia „końca świata w jednym, osobno wziętym kraju”. Nie wolno o tym zapominać, tym bardziej że Ukraina nadal jest krajem o totalitarnym schemacie władzy. Stare struktury zarządzania, prymat gospodarki państwowej, sama psychologia obywateli w połączeniu z kryzysem gospodarczym – wszystko to może być zdumiewająco podatne na idee kolejnej doktrynizacji społeczeństwa. Jakkolwiek dziwnie to brzmi, każda ideologia, która jest skierowana ku „świetlanej przyszłości” i stawia sobie za cel radykalne przewychowanie człowieka, zmierza nie ku przyszłości, lecz ku epoce jaskiniowej. Nie niesie ona ludziom żadnej przyszłości. Tradycyjne autorytarne formy rządów państw zachodnich powstawały na gruncie powrotu do własnej historii, kultury, duchowości. To jest żywa podstawa, na której wyrastały zachodnie demokracje. Dlatego, moim zdaniem, rację mają ci politycy, którzy na pierwszy plan wysuwają problemy odrodzenia duchowości, tradycji. To droga samoorganizacji społeczeństwa, być może nie tak radykalna, za to bardziej sprawdzona i skuteczna”. Przeprowadziwszy się w 1993 roku na Ukrainę i mieszkając wśród nas przez niemal półtora dziesięciolecia, przyglądając się ukraińskim realiom, on z przenikliwą jasnością zrozumiał, że totalitarna przeszłość nadal trzyma naród ukraiński w swoich mocnych sieciach i że właśnie w tym tkwi przyczyna niemal wszystkich naszych kłopotów w polityce, gospodarce i kulturze. Przerwać zamknięte koło, wyjść z historycznego ślepego zaułka można tylko w jeden sposób: przeanalizować, co się z nami stało. Wyjaśnić, jakie są przyczyny niepowodzeń ukraińskiej państwowości w XX wieku, uświadomić sobie, dlaczego „martwa ręka przeszłości zawisa jak klątwa nad czołem żywych”. James raz po raz powracał do trzech Hołodomorów, które przeżyła Ukraina: 1922–1923, 1946–1947 i oczywiście do najstraszniejszego – 1932–1933, kiedy złamano kręgosłup narodu ukraińskiego, wymordowano jego podstawę – chłopstwo. O tym James pisał w artykule „Opowieść o dwóch

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Język i kultura dla Ukraińców to polityka

Wira KYTAJHORODSKA, przewodnicząca Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Historia naszego narodu układa się tak, że język, kultura i religia to polityka samoidentyfikacji, złożona, nieprzerwana historyczna bitwa o własne istnienie. Ktoś dokłada się do niej ciałem i duszą, ktoś tylko w myślach, ktoś obserwuje zza rogu chaty, która stoi na skraju. Ale zawsze w naszym narodzie są ci, którzy potrafią pchać ukraińską ideę przed sobą, jak kamieniarze budujący wielką i wieczną świątynię. Trzeba ich pamiętać z imienia i nazwiska, trzeba o nich wspominać. W przeddzień świąt w czerniowieckiej cerkwi świętej Paraskiewy, z inicjatywy zarządu obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, odbyła się msza święta za dusze naszych sławnych rycerzy słowa i czynu: Nestora Kronikarza, Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Jurija Fedkowycza, Wasyla Stusa, Wasyla Symonenki, Wasyla Makucha, Łesia Kurbasa, Mychajła Stelmaha, Wałeriana Pidmohylnego, Mykoły Kulisza, Mykoły Chwylowego, Jewhena Płużnyka, Mykoły Zerowa, Iwana Bahrianego, Ostapa Wyszni, Ołeksandra Dowżenki, Ludmyły Staryckiej, Ołeksy Włyźki, Hryhorija Kosynky, Mychajła Semenki, Mychajła Draj-Chmary, Majka Johansena, Myrosława Irczana, Marka Woronego, Iwana Mykytenki, Pyłypa Kapelhorodśkiego, Kłyma Poliszczuka, Dmytra Zahula, Mychajła Bojczuka… oraz już całkiem współczesnego, zabitego za język ukraiński – sportowca z obwodu zaporoskiego Mykoły Bałabatki, któremu separatysta wbił nóż prosto w serce... Wszyscy oni zostali tu wspomniani, jeszcze setki niewymienionych z powodu swoich narodowych priorytetów stały się męczennikami. Przez to wszystkie nasze świeckie święta są nie tyle wesołe, co smutne. Ale i smutek, i pamięć, i miłość już, zdaje się, zaczynają sklejać ukraińską wspólnotę, powoli, ale jednak jednoczyć, poza wszelkimi wysiłkami kremlowskich i okołokremlowskich kombinatorów. Pomimo jesiennej mżawki i wiecznego zabiegania sprawami, na obchody naszej piśmienności i kultury pod pomnik kronikarzy Ukrainy-Rusi zeszła się zacna społeczność: edukatorzy i proświcianie, naukowcy, artyści, działacze społeczni i aktywiści, radni lokalnych rad, dziennikarze, studenci i licealiści. Mimo uroczystej chwili, jak nie zauważyć, że u nas, na Ukrainie, w 2021 roku deputowany Rady Najwyższej, niejaki Kiwa, publicznie na Facebooku rozstrzeliwuje portrety Szuchewycza i Bandery? I wszystkim wynajętym do ochrony i bezpieczeństwa państwa jest wszystko jedno? Czy wszyscy przywykli, że u nas strzelają od ponad trzystu lat, a my nie oglądamy się, kto upadł?.. Oczywiście, mędrcy wiedzą, że można rozstrzelać ciało, ale nie duszę i pamięć. W tym kontekście wymowne było wystąpienie młodych prośwician, których przyprowadziła prorektor Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego Nina Zorij. To kolektyw słynnej „Trembity”, przyszli lekarze, którzy wykonali współczesny patriotyczny hymn naszej młodzieży: „Ojciec nasz – Bandera, Ukraina – matka”. W tym roku bukowińska „Proświta” powiększyła się o jeszcze jedno młode imię. Z przemówieniem o roli oświaty i kultury do obecnych zwrócił się zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Rady Obwodowej, bratanek Bohatera Ukrainy Wołodymyra Iwasiuka, Mychajło Pawluk. Wręczył on nagrody – pamiątkowe odznaki z okazji 400-lecia zwycięstwa w bitwie pod Chocimiem (bardzo ważnej i istotnej w deklaracji wobec świata o ukraińskim wojsku i jego roli w kontekście europejskim) – pisarzom Wasylowi Dżuranowi, Wasylowi Waskanowi, krajoznawcy Tarasowi Romankowi. O światowym fenomenie języka ukraińskiego opowiedziała profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego, znana lingwistka i poetka Switłana Szabat-Sawka. Na licznie zgromadzonym wydarzeniu przejrzyście i demokratycznie wybrano kierowniczkę młodej bukowińskiej „Proświty” – dyrektorkę Czerniowieckiego Liceum nr 12 Rusłanę Babuch. – Rozumiem nadzwyczajną ważność i odpowiedzialność takiej misji, staram się wypełniać ją dla prawdziwej pamięci o naszej historii, dla wychowania młodych Ukraińców w ukraińskim duchu – podkreśliła pani Rusłana. Od zarządu oddziału obwodowego otrzymała książki dla uczniów liceum, którzy będą opiekować się pomnikiem kronikarzy Ukrainy-Rusi, znajdującym się obok liceum. Tutaj też publicznie postanowiono: lokalna „Proświta” wspólnie z korpusem deputowanych rady miejskiej i obwodowej wprowadzi specjalną odznakę dla placówek oświatowych, najbardziej zdolnych i aktywnych we wdrażaniu narodowej idei proświatowej. sława Prokopowycza, Maryny Antonowycz-Rudnyckiej, Sofiji Rusowej, Wasyla Symowycza, Hanny Czykałenko i innych. W dodatkach zamieszczono dokumenty archiwalne z lat 1921-1923, które dotyczą krzemienieckiego okresu emigracyjnego życia Bidnowa, jego listy do Jurija Mahalewśkiego, a także przygotowane przez kandydatkę nauk historycznych Innę Starowojtenko jego listy z lat 1928-1932 do Łewka Czykałenki i Hanny Czykałenko-Keller. W tych materiałach zawarta jest ogromna warstwa informacji nie tylko o życiu i osobowości Bidnowa, ale także o życiu ukraińskiej emigracji w Polsce i Czechosłowacji. Memuaryści są zgodni w ocenach otwartości, komunikatywności, dobroci, głębokiej religijności Bidnowa (niektórzy nazywali go sprawiedliwym), jego szczerego pragnienia służenia ukraińskiej sprawie, pomimo zakazów przełożonych. Zauważają oni w szczególności, że Bidnow wspaniale organizował wycieczki porohami Dniepru (wśród wycieczkowiczów byli m.in. S. Jefremow, W. Durdukiwśkyj, W. Szulhin), był autorem książki o nich, wydanej w 1919 r., czyli wcześniej niż książka Jawornyćkiego. Demyd Burko zatrzymał się nad rozpowszechnioną moskiewską praktyką przerabiania na swój sposób ukraińskich nazwisk (praktyka ta kontynuowana była także w czasach ZSRR). Tak, z Mordowca

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Pielęgnujmy słowiczą mowę

Marina KYSYLYCIA, p.o. redaktora naczelnego gazety „Wyżnyckie Obrii” Wyżnycki Rejonowy Związek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pierwotne ogniwa proświtian oraz Centrum Rozwoju Zawodowego Pracowników Pedagogicznych Rady Miejskiej w Wyżnicy przeprowadziły otwartą lekcję online „Kochajmy i pielęgnujmy słowiczą mowę” dla uczniów klas 5–11 z Wyżnyczczyzny z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Imprezę otworzył przewodniczący rejonowej „Proświty” Dmytro Nykyforiak. Dzieci, nauczyciele i rodzice włączyli się w serdeczną rozmowę o tym, jak mamy kochać, szanować i propagować naszą melodyjną mowę. Słowami wielkiego Tarasa Szewczenki zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mychajło Kowaluk wraz ze swoimi wychowankami z Bukowińskiego Centrum Sztuki Złatą Romaniuk, Ołeksandrem Buchwakiem, Katrusią Romaniuk uwielbili nasz Boży dar w kompozycji literacko-muzycznej „Moje dumy, moje myśli”. Do uczniów zwrócili się przewodniczący rejonowego towarzystwa „Huculszczyzna” Wasyl Marczuk, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Ruslana Szpyntiuk, główna pracownica oświaty Rady Osiedlowej w Berehomecie Ludmyła Berdiuk, poetka z Ispasu OlenaSzwejko, dyrektorka biblioteki Walentyna Biłak oraz autorka tych słów. Wychowankowie Banyliwskiej Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia im. I. Diakoniuka pokazali film, w którym zestawili najpopularniejsze cytaty o mowie znanych Ukraińców. Na przykład pisarza Ołesia Honczara: „Mowa to los naszego narodu, a zależy ona od tego, jak gorliwie wszyscy ją pielęgnujemy”. – Dbajcie, drogie dzieci, o czystość swojej mowy, nie bójcie się zaglądać do słownika. W rozmowach w domu, w szkole, z przyjaciółmi czy w mediach społecznościowych bądźcie uprzejmi i bądźcie dumni z tego, że nasza mowa, przebywszy ciernistą drogę, dziś skutecznie się rozwija – podkreślił Dmytro Nykyforiak. zrobili Mordowcewa (pisarz), z Komara – Komarowa (publicysta), Szczoholia – Szczoholiw (poeta), ze Starczenka – Starcewa (architekt), z Biednego – Biednowa... Przytaczane są ciekawe fakty dotyczące przewodzenia Bidnowa Ukraińskiemu Gubernialnemu Zjazdowi Jekaterynosławszczyzny (maj 1917 r.), na którym został wybrany do Centralnej Rady; jego działalność pedagogiczna i naukowa w Kamieńcu Podolskim oraz na emigracji. O. Łotocki przytoczył listę głównych prac Bidnowa, a także problemów naukowych, nad którymi pracował, co przysłuży się kolejnym pokoleniom historyków. Wspomnienia historyków podkreślają jego głębokie znajomość archiwów, zwłaszcza jekaterynosławskich, bogactwo wypisów z nich (niestety większość tych materiałów zaginęła), bezinteresowne pragnienie dzielenia się nimi z innymi, pomocy historykom w poszukiwaniu potrzebnych dokumentów. Wszystkie materiały zostały gruntownie skomentowane, a także książka zawiera materiał fotograficzny – wizerunki Bidnowa w gronie naukowców, pedagogów i działaczy społecznych ukraińskiej emigracji. Tak więc czytelnicy otrzymali gruntowny i dobrze opracowany zbiór wspomnień o ważnej postaci w życiu naukowym i społeczno-politycznym Ukrainy pierwszej trzeciej części XX wieku – Wasyla Bidnowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Powrót z zapomnienia

Ojciec Jurij Mycyk, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Imię historyka, pedagoga i aktywnego działacza „Proświty” Wasyla Bidnowa (Bidnego) (1874–1935) nie jest zbyt znane. Jednak należał on do grona trzech wybitnych postaci naukowych i kulturalnych przedrewolucyjnego Jekaterynosławia (obecnie – Dniepr): Dmytra Jawornyckiego, Adriana Kaszczenki i Wasyla Bidnowa. Ten ostatni urodził się w Szyrokem (obecnie – siedziba rejonu w obwodzie dniepropetrowskim). Po ukończeniu seminarium w Odessie i Kijowskiej Akademii Duchownej (KAD), gdzie zaprzyjaźnił się z Je. Chykałenką, O. Łotockim, O. Konyskim i innymi aktywnymi działaczami ruchu ukraińskiego, osiadł w Jekaterynosławiu, gdzie wykładał w miejscowym seminarium i gimnazjach, gruntownie zajął się historią, został sekretarzem Jekaterynosławskiej Naukowej Komisji Archiwalnej i aktywnym działaczem „Proświty” obok Dmytra Doroszenki i Dmytra Jawornyckiego, publikował w ukraińskich wydawnictwach... Bidnow szczególnie skłaniał się ku historii kozactwa zaporoskiego i Cerkwi Prawosławnej, stał się bodaj najlepszym znawcą archiwów dotyczących historii kozackiej. Co ciekawe, przyjaźń z Jawornyckim nie przeszkodziła Bidnowowi spojrzeć na kozactwo inaczej. Kiedy Jawornycki romantyzował je, Bidnow ukazywał kozactwo realistycznie, pokazał rozwój własności ziemskiej, rzemiosł, handlu, oświaty i organizacji cerkiewnej na Siczy, argumentowanie odrzucił twierdzenia o prymitywizmie i niedorozwoju kozactwa zaporoskiego. Jednocześnie jego fundamentalna praca „Prawosławna cerkiew w Polsce i na Litwie” (wznowiona w Mińsku w 2002 r.) przyniosła mu powszechne uznanie i nagrodę im. Makarego. Jednak twarde stanowisko Bidnowa w kwestii języka ukraińskiego przyczyniło się do odrzucenia jego kandydatury na stanowisko docenta KAD. W 1918 r. został profesorem nowo utworzonego Uniwersytetu Jekaterynosławskiego, a w październiku tego samego roku przeniósł się na Ukraiński Uniwersytet Państwowy w Kamieńcu Podolskim, gdzie został dziekanem wydziału teologicznego. Tutaj pracował razem z rektorem prof. Iwanem Ohijenką (w przyszłości metropolitą Iłarionem), poznał Głównego Atamana URL Symona Petlurę i innych. Z powodu klęski URL wyemigrował, a jego dalsza działalność związana była z Ukraińskim Wolnym Uniwersytetem w Pradze oraz Uniwersytetem Warszawskim. W 1928 r. ginie jego starszy syn Arsen, z którym był na emigracji, potem zostaje aresztowana i ginie w stalinowskich łagrach jego żona, oskarżona w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) – utalentowana pisarka Lubow Szemplińska (pseudonim literacki) Żyhmajło. Represjonowany i zamordowany w łagrach został również brat Wasyla Bidnowa – Mytrofan... To podłamało uczonego, spowodowało jego ciężkie choroby i śmierć. Został pochowany w Warszawie... Na wieść o jego śmierci czołowi działacze ukraińskiej emigracji odpowiedzieli szeregiem wspomnień i nekrologów, ale były one całkowicie niedostępne w ZSRR. W czasach radzieckich o Bidnowie prawie nie wspominano, ponieważ w oczach partyjnych dygnitarzy był „burżuazyjnym nacjonalistą”, „cerkiewnikiem”, „emigrantem”... Już jedna z tych etykiet wystarczyła, by wykreślić Bidnowa z grona działaczy ukraińskiej nauki i kultury... Dopiero w czasach „pieriestrojki” zaczęły pojawiać się prace poświęcone tej postaci i jego spuściźnie naukowej. W 2021 roku ukazał się zbiór „Sprawiedliwa dusza. Wasyl Bidnow we wspomnieniach współczesnych”, który przygotował czołowy dnieprzański krajoznawca, dziennikarz Mykoła Czaban. W książce zebrano wspomnienia o Bidnowie autorstwa Dmytra Doroszenki, Ołeksandra Łotockiego, Natalii Wasylenko-Połonśkiej, Wiaczes-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pod kierownictwem Mychajła Rapity. Aktywnymi uczestnikami chóru byli Hanna Hryszczenko, Teodor Partyk, Marija Pelesz, Bohdan Romaniuk, Olha Romaniuk, Hanna Lisniak, Lubow i Wasyl Batohy oraz wielu innych. Spotkania w szkołach organizowali przeważnie miejscowi nauczyciele języka i literatury ukraińskiej, historii, muzyki. Jednak większość pedagogów nie była obecna na naszych spotkaniach z dziećmi, niektórzy nawet opuszczali budynek szkoły. Zupełnie inaczej odbierali nas uczniowie. Szczególne wrażenie wywierały na nich ukraińskie stroje narodowe chórzystów, nasze wyszywane koszule, opowieści o strzelcach siczowych, kozactwie, Hołodomorze, ukraińska pieśń ludowa. Pamiętam, stałem w westybulu szkoły. Wokół hałas, zgiełk, wszyscy idą na spotkanie. Niedaleko zatrzymało się dwóch chłopców, uczniów 5 lub 6 klasy. Jeden powiedział: “Słuchaj, dawaj smotajemsia kuda-nibud”. Drugi odpowiedział: “Da ty czto? K nam że ukraincy prijechali!”. Dzieci wyrywały sobie ulotki, gazety i prosiły o więcej – dla babć, sąsiadów. Zapamiętałem taki wyrazisty epizod naszego spotkania z mieszkańcami przedmieścia Kramatorska. Chór zaśpiewał pieśń “Hej wy, strilci siczowiji”, a potem ja krótko opowiedziałem obecnym o ukraińskim kozactwie, strzelcach siczowych i powiedziałem, że Donbas również był zasiedlony przez kozaków, że wszyscy jesteśmy jednym narodem. Wtedy na scenę wyszedł starszy dziadek i ze łzami w oczach objął mnie i powiedział, zwracając się do wszystkich: “Tak, my bracia i zagłosujemy za niepodległą Ukrainą!”. Innym razem, podczas występu w kinie, nastolatkowie przywitali nas gwizdami i tupaniem nóg. Ale wszyscy ucichli, gdy zaśpiewał chór. A jeszcze była ciekawa informacja, dowcipny humor, nasza prasa i ulotki. Żegnano nas z sali na stojąco i z oklaskami. Chociaż były pewne do naszych czytelników, subskrybentów, prośwician: 1. Bondarenko Lilija – 700 hrywien. 2. Durbak Borys Ołeksandrowycz – 300 hrywien. 3. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 4. Doroszenko Lidija Andrijiwna – 450 hrywien. 5. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz – 500 hrywien. 6. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 7. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 1500 hrywien. 8. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1000 hrywien. 9. Worotyncewa Z. I. – 400 hrywien. 10. Kancer Mykoła Iwanowycz – 500 hrywien. 11. Skupejko Łukasz Iwanowycz – 500 hrywien. siły, które próbowały przeszkodzić naszej działalności, ograniczyć spotkania z ludźmi. Na naszym autobusie ktoś napisał: “Banderowcy, ubirajties domoj!”. Ale przeważająca większość mieszkańców Kramatorska i innych miast mówiła: “Wy się nie martwcie, my będziemy głosować za niepodległą Ukrainą”. I rzeczywiście, jeśli porównać obecną sytuację w Donbasie z sytuacją z 1991 roku, to wtedy nie było takiego starcia między Wschodem a Zachodem Ukrainy, i większość zwykłych ludzi ze wschodnich obwodów, otrzymawszy od nas informacje o potencjale gospodarczym Ukrainy, korzystnym położeniu geopolitycznym, wysokim poziomie intelektualnym Ukraińców, miała nadzieję, że w niepodległej Ukrainie poziom życia będzie o wiele wyższy. Licznym agitatorom z Zachodniej Ukrainy udało się wtedy rozbudzić świadomość narodową Ukraińców wschodnich regionów – większość z nich 1 grudnia 1991 roku powiedziała “tak” niepodległej Ukrainie. Znaczenie Ogólnoukraińskiego referendum jest niezwykle ważne dla losów Ukrainy, wszystkich Ukraińców. Przecież 92 procent Ukraińców zagłosowało za niepodległą Ukrainą, potwierdzając dążenie naszego narodu do wolności. Niepodległość Ukrainy została potwierdzona ogólnonarodowym wyrażeniem woli na Ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku. Po referendum Ukrainę jako niepodległe, samodzielne, soborne państwo zaczęły uznawać jedna po drugiej kraje świata, został zdenuncjowany traktat o utworzeniu ZSRR, ogromne komunistyczno-bolszewickie totalitarne imperium przestało istnieć. Kurkowej, Ołeny Zacharczenko, Jurija Andruchowycza oraz powieści-bilingwy Marka Rudnewicza. O święcie obrońców i obrończyń Ukrainy oraz Dniu ukraińskiego kozactwa w cyklu o bohaterach mowa była na wykładzie “Kozak Mamaj w malarstwie” Iryny Zahreby. W kolejce – studio “Ukraińskie kozactwo w malarstwie” historyczki sztuki Lidiji Odehowej. W ciągu lat 2020–2021 nasi proświcianie byli uczestnikami prezentacji wielu książek ukraińskich pisarzy, brali udział w konferencjach online, a Władlena Russowa z referatem “Hryhorij Skoworoda w kontekście “Historii Ukrainy-Rusi” Mykoły Arkasa” była uczestniczką Międzynarodowej konferencji “XX Skoworodyniwskie czytania”. Niestety, podstępna pandemia w tym roku zabrała od nas aktywnych członków “Proświty” – Andrija Alijewa i Ludmyłę Starowojt. Wieczna im pamięć. Z powodu warunków kwarantanny i lockdownu jeszcze nie znalazł swojej realizacji kulturalno-oświatowy projekt “Ukraińskie laboratorium literackie dla dzieci i młodzieży” w ramach budżetu obywatelskiego Mikołajowa, zwycięzca sezonu 2020–2021. Pracujemy dalej. Przyjaciele! Tygodnik “Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym “wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc “Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy więc Państwu nasze dane bankowe: AT “Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedzieli:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Droga do wolności

W 30. rocznicę Ogólnoukraińskiego referendum 1 grudnia 1991 roku. Kazymyr JAREMA, przewodniczący rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Tarnopolu, członek grupy agitacyjnej rejonu tarnopolskiego podczas Referendum w 1991 r. Aby niepodległość Ukrainy została potwierdzona ogólnonarodowym wyrazem woli, z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego Rady Narodowej, akademika Ihora Juchnowskiego, przeprowadzono Ogólnoukraińskie referendum 1 grudnia 1991 roku. Dzisiaj, wspominając i analizując tamte wydarzenia, po raz kolejny przekonujesz się, że zwycięstwu w referendum w znacznym stopniu sprzyjała aktywna agitacyjna praca wyjaśniająca, przeprowadzona przez tysiące aktywistów ruchu wyzwoleńczego na rzecz odrodzenia Ukrainy. Ogólnoukraiński sztab ds. przeprowadzenia referendum kierowany był przez jednego z pierwszych współprzewodniczących obwodowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy Wasyla Tureckiego ze wsi Petrykiw, w sztabie pracowali aktywiści Ruchu Bohdan Hnatyszyn i Łewko Krupa z osiedla typu miejskiego Wełyka Berezowycia, Roman Sydiaha z osiedla typu miejskiego Wełyki Birky, Mykoła Nesterow ze wsi Nastasiw, Wasyl Kwasnowski ze wsi Petrykiw pracował w sztabie obwodowym. Rejonowy sztab ds. przeprowadzenia referendum kierowany był przez Jewhena Kosmynę ze wsi Biła. Jednymi z pierwszych, którzy włączyli się w pracę nad przygotowaniem referendum, byli aktywiści zmagań wyzwoleńczych na rzecz odrodzenia Ukrainy tego okresu: W. Diaczun, I. Koluczka, R. Maceluch z Wełykich Birkiw, Zinowij Harnyk i J. Matkowśkyj z Proszowej, I. Suta, M. Staszok, R. Reszetucha z Wełykich Hajiw, B. Wenher z Myszkowyć, I. Pastuch z Dyczkowa oraz wielu innych. Narodowo świadomi mieszkańcy rejonu przychodzili do sztabu i wyrażali chęć wyjazdu na Wschód, aby prowadzić tam pracę wyjaśniającą. W składzie brygad agitacyjnych naszego rejonu jeździły całe zespoły artystyczne z Żowtnewego, Nastasowa, Biłej, Łozowej (kierownicy M. Rapita, A. Macejkiw, W. Błażewśka, D. Tkacz). Wspomnieniami z wyjazdu grupy agitacyjnej do wschodnich regionów Ukrainy chcę podzielić się z czytelnikami tygodnika „Słowo Proświty”. Było nas 38 osób. Wyjechaliśmy z Tarnopola do Donbasu 15 listopada 1991 roku. Rozumieliśmy, że od wyniku naszej pracy agitacyjnej w pewnym stopniu zależeć będzie, być albo nie być Ukrainie niepodległym państwem, i wierzyliśmy, że uda nam się obudzić ukraińskiego ducha w sercach mieszkańców Donbasu, i zagłosują oni za niepodległą Ukrainą. W Kramatorsku dość ciepło przywitał nas ówczesny przewodniczący miejscowego oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki Wasyl Noworynśkyj. Codziennie przeprowadzaliśmy kilka spotkań z kolektywami pracowniczymi przedsiębiorstw, instytucji, z uczniami szkół, występowaliśmy w kinach. Przystępnym, pełnym empatii słowem, wyrazistymi przykładami z mało znanych kart historii Ukrainy budzili świadomość narodową Ukraińców Donbasu Bohdan Masztaler, Mykoła Tabaczuk, Kazymyr Jarema (ówcześni dyrektorzy szkół średnich w Wełykich Hajach, Dowżance i Ostrowie), nauczyciele Hanna Szawaryn (wieś W. Haje), Marija Fedun (wieś Biła), Wołodymyr Chanas (wieś Dubiwci), B. Wolaniuk (wieś Ostriw). Z zachwytem mieszkańcy Kramatorska przyjmowali czarujące melodie ukraińskich pieśni w wykonaniu ludowego amatorskiego chóru „Konar Łemkiwszczyny” ze wsi Żowtnewe pod

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Mikołajowska „Proświta” im. Arkasa

Władlena RUSSOWA, przewodnicząca miejskiego oddziału „Proświty” im. Mykoły Arkasa Iryna ZAHREBA, zastępczyni przewodniczącej W październiku działacze Proświty Mikołajowa i obwodu mikołajowskiego podsumowali pracę za okres od stycznia 2020 roku do października 2021 roku. Miejski oddział Proświty im. Mykoły Arkasa Mikołajowskiej działał w nowym składzie pod przewodnictwem Władlieny Russowej, kontynuując działalność oświatową z uwzględnieniem tradycji oraz nowych warunków wynikających z kwarantanny. Tradycyjnie 7 stycznia 2020 i 2021 roku, w dniu urodzin Mykoły Arkasa, przeprowadzano akcję „Zapal świecę Arkasa” – na znak hołdu dla założyciela mikołajowskiej Proświty. Do zebranych przy pamiątkowej steli przemawiali poeta, przewodniczący ogólnoukraińskiego, pozarządowego „Proświta Obwodu Mikołajowskiego” Ołeksandr Maczula; działacz Proświty, autor powieści historycznych Witalij Rohoża; dyrektor Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum im. Mykoły Arkasa Serhij Berezhnyj; weterani działalności Proświty Inna Bereza i Ludmyła Starowojt; weteran ATO, pisarz Hennadij Mołczanow. Ogółem praca wokół postaci Mykoły Arkasa przybrała różne formy. W szczególności członek Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy Witalij Rohoża napisał i wydał książkę „Gwiazdozbiór Arkasów – Bohdanowiczów”, poświęconą laureatowi Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Dmytrowi Krenyjowi. Zauważmy, że również autor tego dzieła jest jednym z laureatów nagrody im. Arkasa. Działacze Proświty Obwodu Mikołajowskiego uczcili pamięć kolejnego laureata nagrody Arkasa – pisarza, tłumacza Walerija Bojczenka, który stał u źródeł odrodzenia mikołajowskiej Proświty w 1989 roku. Działacze Proświty Inna Bereza, Halina Hycz, Mykoła Jewtuszenko, Daria Łukianenko, Oleh Matijuk, Władlena Russowa, Ludmyła Starowojt i Tetiana Twerda zostali zaangażowani w przygotowanie wydanej w 2021 roku publikacji historyczno-biograficznej Mikołajowskiego Obwodowego Instytutu Przygotowania Pedagogicznego, poświęconej 80. rocznicy urodzin Walerija Bojczenka. Ścisły związek istnieje między działaczami Proświty a zespołem Pierwszego Ukraińskiego Gimnazjum im. Mykoły Arkasa. Poeci i prozaicy, naukowcy-działacze Proświty uczestniczą w akcjach upamiętniania Mykoły Arkasa, organizowanych przez uczniów i nauczycieli gimnazjum. Naukowcy-działacze Proświty wspierają także uzupełnianie zasobów Mikołajowskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki (MOUNB) materiałami o tematyce arkasowskiej. Z okazji 30. rocznicy proklamowania Niepodległości Ukrainy nasze Proświta we współpracy z Centralną Biblioteką Naukową im. Marka Kropywnyckiego zapoczątkowało roczny cykl studiów oświatowych „Ukraińscy bohaterowie w literaturze i sztuce”. Rozpoczęto w lipcu spotkaniem z weteranem wojny rosyjsko-ukraińskiej Hennadijem Mołczanowem oraz studium „Współczesna wojna we współczesnej literaturze” autorstwa Inny Beresy. Kandydat nauk filologicznych, prorektor ds. pracy naukowej Uniwersytetu im. Pyliypa Orlyka Ołeksandr Hryszczenko zainteresował wykładem o problemach rodzonych przez wojny, w tym obecną wojnę rosyjsko-ukraińską, w studium „Od złamanego dziecka do obrazu wojownika: po gorących śladach powieści Walerija Ananjewa «Ślady na drodze»” (sierpień 2021 roku). Jeszcze nieodkrytą stronę we współczesnym piśmiennictwie ukraińskim 24 września przed słuchaczami otworzyła doktor nauk filologicznych, profesor Czarnomorskiego Narodowego Uniwersytetu im. Piotra Mohyły Switłana Pidipryhora; temat jej wykładu „Ukraińscy superbohaterowie” był poświęcony komiksowi. Wiele nowego usłyszeli uczniowie szkoły ogólnokształcącej nr 25 z wykładu docent Inny Beresy „Majdan Godności w ukraińskiej prozie”. Mowa była o dziewięciu miesiącach oporu oraz o odzwierciedleniu tego wydarzenia w utworach Andrija Kokotiuchy, Andrija

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wygrać wojnę na polu językowym

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło cały szereg „okrągłych stołów”. Pawło Mowczan, przewodniczący WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka w 1997 roku po raz pierwszy obchodziliśmy w Ukraińskim Domu jako święto państwowe. Czy stało się to święto ogólnonarodowym przez prawie ćwierć wieku, które minęło? Nie, nie stało się. Czy został rozwiązany problem, który wtedy nagłaśnialiśmy na wszystkich szczeblach, poczynając od Rady Najwyższej, w szczególności od Ludowego Ruchu Ukrainy? Nie, nie zdołaliśmy tego zrobić. Czy obchodzimy ten dzień na należytym poziomie dzisiaj? Nie. Nie słyszę, aby przedstawiciele ukraińskich władz choćby złożyli wieńce pod pomnikiem Czcigodnego Nestora Kronikarza w tym roku. Powrócę do historii święta. Zapytałem wtedy Leonida Danyłowicza Kuczmę, który przyszedł na zaproszenie prośwician do Ukraińskiego Domu, czy czytał Biblię. Prezydent odpowiedział, że tak. Przypomniałem mu słowa z Pisma Świętego: „Słowo stwarzające i ono stworzyło świat. I stało się wszystko według słowa Pańskiego”. Wtedy zaproponowałem: niech będzie to dzień nie tylko ukraińskiego piśmiennictwa, ale i języka. Dlatego że piśmiennictwo to znak, a dźwięk poprzedzał wszystko. Dźwięk i znak są zjednoczone w słowie. Bo od wewnętrznej strony słowo to myśl, a od zewnętrznej – język. Czy możemy dzisiaj powiedzieć, że istnieją opracowania Narodowej Akademii Nauk Ukrainy poświęcone właśnie temu aspektowi? Temu wzniesieniu ducha, które było właściwe naszym przodkom. Kiedy słowo zostało stworzone, to oznaczało cały kosmos i każdą źdźbło trawy. I wszystko to przekazywało się od potomków wieku do dnia dzisiejszego. Język tworzy człowieka. Człowiek nie po prostu się rodzi, on rodzi się z pewnym programem. I ten nadprogram jest dany razem ze słowem, ojczystym słowem. I nasza dzisiejsza konferencja przypomina, że aspekt językowy rozwiązuje wszystkie nasze problemy narodowe. Zaistnieliśmy historycznie. Ale ta historyczna ciągłość wiele razy była przerywana przez naszych zdobywców. Zwłaszcza przez tych, którzy są na północy Ukrainy. A także na zachodzie – mam na myśli Polaków, Węgrów i Rumunów, którzy próbowali odciąć nasze terytoria. I dzisiaj odmawia się nam najważniejszego prawa widzenia świata, bo przez słowo widzimy świat. Mówią, że nas wymyślili Polacy, albo że Austriacy wymyślili nasz język itd. Było wielkie tworzenie językowego świata, które zaczyna się gdzieś z głębi. Nawet nie możemy dotrzeć do tej głębi, gdzie zaczyna się nasze słowo. Ale możemy zobaczyć koniec, jeśli będą nadal trwały te procesy denacjonalizacji, powszechnej rusyfikacji, które dzisiaj trwają na Ukrainie: nie staliśmy się jednolitym organizmem. Bo tylko jednolite środowisko językowe formuje ten organizm. Czy możemy sobie wyobrazić, żeby Żydzi, kiedy odradzali swoje państwo, pozwolili na dwa języki państwowe? Nie. O tych rzeczach trzeba przypominać. Musimy dać sygnał wszystkim patriotycznym ukraińskim siłom, które jeszcze są, że razem należy zmienić sytuację. W 31. roku niepodległości deputowani ludowi Ukrainy z frakcji „Sługa Narodu” głosują za tym, aby zmienić status języka ukraińskiego, aby nauczać zagranicznych studentów w języku rosyjskim. Ile można? Proces dekomunizacji zakłada także derusyfikację, uznanie naszych praw narodowych. Będzie język – będzie naród i państwo. Chronimy język – chronimy państwo, chronimy naszą perspektywę. Musimy być siłą przeciwdziałania, wykonywać tę funkcję, której nie wykonują struktury polityczne. Musimy być nie tylko kontrolerami, ale i tymi, którzy ostrzegają ukraińską władzę, którzy nalegają. Dzisiaj problem ukraiński jest planetarny, tak samo jak język jest planetarny. Język bezpieczeństwa to bezpieczeństwo narodowe. Uciekajmy się do wszystkich możliwych sposobów, wpływajmy na sytuację na wszystkich szczeblach. Heorhij Filipczuk, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: – W ciągu 30 lat było wiele dokumentów normatywnych, poczynając od Konstytucji Ukrainy, a kończąc na decyzjach Sądu Konstytucyjnego dotyczących języka. Wiele dokumentów, rozporządzeń, ustaw. Ale są rzeczy znakowe, niezwykle wrażliwe, które będą przechowywane w pamięci wielu pokoleń. Wśród nich Ukaz z 7 listopada 1997 roku o obchodach Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Tam wyraźnie powiedziano, że w poparciu inicjatywy organizacji społecznych oraz z uwzględnieniem ważnej roli języka ukraińskiego w konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa wydaje się ten dokument. Chciałem, abyśmy przypomnieli o znaczeniu tego dokumentu, o którym dzisiaj mało wspomina się w naszej przestrzeni informacyjnej. Ale mamy uczonych, pedagogów, prośwician, którzy mogą wyrazić swoją opinię na temat znaczenia dla naszego narodu i naszego państwa Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Ołena Semenoh, kierowniczka katedry języka ukraińskiego i literatury Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego: – Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka to święto języka państwowego. Musimy chronić język, chronić państwo i nasze ukraińskie słowo, które formuje świat. Granice języka nigdy nie pokrywają się z geografią. I kiedy człowiek wyrzeka się pamięci rodowej, to jest on rzeczywiście zdolny do wszystkiego. Katedra języka ukraińskiego i literatury naszego uniwersytetu przeprowadziła cały szereg działań, epigrafem do których mogą służyć słowa Iwana Franki: „Musimy nauczyć się czuć się Ukraińcami bez oficjalnych granic”. Jakość edukacji w języku ukraińskim jest niezbędnym warunkiem zrównoważonego rozwoju, jednym z głównych wskaźników bezpieczeństwa narodowego. A celem edukacji w języku ukraińskim jest połączenie aspektów językowych, literackich, ogólnokulturowych, osobiście wartościowych z wychowaniem językowym i jego nieodłącznymi atrybutami – smakiem językowym i wyczuciem językowym. Musimy włączyć uczniów i studentów do dóbr duchowych i sprzyjać formowaniu ukraińskiego zachowania językowego, ukraińskiej odporności językowej. A to w znacznej mierze zależy od wychowania rodzinnego i od przygotowania, w szczególności w naszej placówce edukacyjnej. Wyznajemy tezy Iwana Ziaziuna o tym, że wychowanie osobowości jest niemożliwe bez wysiłków duchowych. W radości ludzkiego bytu najbardziej przejawia się wolność. Bo radość to zawsze dobro, piękno, twórczość. A dobro oznacza – doba i praca. Dobrym nazywano człowieka, który w ciągu doby mógł wykonać dużo dobrej, potrzebnej, ważnej pracy, ważnej dla obywatela. A godny obywatel tożsam jest z obywatelem swojej ojczystej ziemi. Nasza katedra wykłada cały szereg dyscyplin ukrainoznawczych – folklor ukraiński, literatura ukraińska, współczesny ukraiński język literacki i inne. Wszystkie te dyscypliny przenika teza, że edukacja narodowa, patriotyzm obywatela opierają się na antropocentryzmie. Wyznajemy takie wartości jak dobro, miłość do człowieka i ludzkości. Przeprowadziliśmy Ogólnoukraińską konferencję naukowo-praktyczną na temat: „Innowacja mistrzostwa pedagogicznego nauczyciela-polonisty”. Ta konferencja zbiera specjalistów z różnych zakątków Ukrainy. W tym roku zwracaliśmy się do kwestii ważności edukacji w języku ukraińskim i jej zachowania. Zawsze prowadzimy myśl, że jesteśmy dumni, że jesteśmy Ukraińcami. Dołączyli do nas specjaliści z Kazachstanu, Litwy, Łotwy, Białorusi. A odkryciem tej konferencji stał się wykład publiczny akademika Heorhija Filipczuka „Ukrainocentryzm w polityce oświatowej”. Ten wykład publiczny zgromadził do 100 osób. Dołączyli do niego koledzy z 25 uczelni wyższych. W postanowieniach naszych wydarzeń zapisaliśmy, że będziemy popularyzować idee, które wybrzmiewają ze stron kulturoznawczego tygodnika „Słowo Proświty”. Będziemy stać na straży języka ukraińskiego. A słowo ochrona (ukr. zahyst) ma rdzeń – chyst (talent, uzdolnienie). Wasyl HŁAHOLIUK, przewodniczący Kołomyjskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Sam Dzień Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa powstał jako przestroga przed dalszymi zagrożeniami dla języka ukraińskiego. Słusznie podniesiono kwestię tego, że nie można poprzestawać na osiągniętym. Ponieważ zagrożenie dla języka ukraińskiego istnieje. Widzimy to z ekranów telewizorów, ze ścian Rady Najwyższej Ukrainy od tak zwanych sług narodu. I nie ma w tym nic dziwnego. Przez wieki wobec narodu ukraińskiego stosowano lingwocyd. Od czasów Piotra I wydano 480 zakazów, które dotyczyły języka ukraińskiego. Dziś na Ukrainie Zachodniej, w szczególności na Kołomyjszczyźnie, nie ma wielkich zagrożeń dla języka ukraińskiego. Ponieważ zachował się on tutaj w pełnym zakresie. Ale tę kwestię trzeba trzymać w centrum uwagi. Przecież widzimy w wielu miastach zalew reklam w językach obcych. W transporcie publicznym słyszymy rosyjską pop-muzykę, inny niedoskonały produkt, który zatruwa dusze Ukraińców. W tym roku, zważając na sytuację epidemiologiczną, prowadzimy wydarzenia z okazji Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa w innym formacie. W szczególności kurator młodej „Proświty” Hałyna Wołoszczuk zorganizowała flashmoby. Zwróciliśmy się do naszych podstawowych komórek i wspólnot terytorialnych w sprawie prenumeraty „Słowa Proświty”, które stoi na straży języka ukraińskiego, publikuje artykuły poświęcone temu tematowi znanych naukowców, artystów. Już prenumerowano 50 egzemplarzy. Rozumiemy, że to za mało. Będziemy pracować dalej. Po to, aby na Ukrainie zawsze był państwowy język ukraiński, trzeba o to walczyć i myśleć nieustannie. Chciałbym również odczytać prośbę przewodniczącej Siewierodonieckiej „Proświty” Olhy Kriazycz o pomoc w kompletowaniu biblioteki Ługańskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych. Potrzebują tam historycznej, współczesnej literatury ukraińskiej. Już wysłaliśmy kilka paczek. Petro CZERNEHA, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Mychajła Drahomanowa: – Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki oraz gazeta „Słowo Proświty” robią w państwie najwięcej dla zachowania, ochrony i rozwoju języka ukraińskiego. Język ukraiński, chociaż doznał zmian, zachował się od pradawnych wieków i stoi do naszych czasów jak niewzruszona skała. Nasz język jest starszy od innych języków indoeuropejskich. Muszą o tym wiedzieć wszyscy. Odrodzenie i używanie języka ukraińskiego przerażały i wywoływały brutalny opór caratu przez ponad 300 lat. W odpowiedzi na ukraiński opór carat w 1876 roku przyjął ukaz emski. Pantełejmon Kulis pisał wtedy: „Chłopski język, stawszy się literackim, rozłupał imperium po sam rdzeń”. Oni o tym wiedzieli i wie dzisiaj reżim putinowski. Już powiedziano, że przez 350 lat moskiewski carat, Imperium Rosyjskie, reżim komunistyczny bezlitośnie walczyły przeciwko językowi ukraińskiemu. Ponieważ on, według nich, rozłupywał ruską nację, trójjedyny ruski naród. Nie dawał możliwości nas zasymilować. Oświata i przestrzeń informacyjna wypełniały się językiem rosyjskim. Ukraiński i rosyjski filolog Ołeksandr Potebnia słusznie zauważył, że język to nie tylko podstawa nacji. Język to życie nacji, to ochrona nacji, to państwowość nacji. Silna osobowość rodzi się i formuje w środowisku narodowej, politycznej jedności. Czyli – narodowej tożsamości. Bez języka nie możemy uformować narodowej elity. Naród, który traci język ojczysty, jest umysłowo zniewolony. Od pierwszych lat niepodległości władza nie uświadamiała sobie znaczenia języka ukraińskiego. Nie uświadamiają sobie tego i dzisiejsi nasi przywódcy. Nie rozumieją, że głównym naszym wrogiem jest Moskwa. A głównym środkiem walki z tym wrogiem jest krzyż i miecz. Czyli ukraińska duchowość, ukraińska jedność i siła. okrągłych stołów”, poświęconych ochronie i rozwojowi języka, pracy proświtańskiej w stolicy i obwodach dzisiaj. Będziemy drukować w tygodniku wystąpienia uczestników tych „okrągłych stołów” i prosimy naszych czytelników o dołączanie do dyskusji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Współczesna Rosja, jako następczyni prawna carskiej i radzieckiej Rosji, nigdy nie zrezygnowała z planu zagarnięcia i zniszczenia Ukrainy. W tajnej doktrynie Rosji pierwszymi zadaniami była autonomizacja i zagarnięcie Krymu oraz południowo-wschodnich obwodów. A potem – wprowadzenie rosyjskiego języka państwowego, podwójne obywatelstwo i zagarnięcie całego terytorium. Porażką w kwestii zachowania i ochrony języka ukraińskiego ze strony naszych władz było to, jak odnosiły się one do edukacji, rozpowszechniania języka, ochrony go w Donbasie i na Krymie. Z 600 krymskich szkół tylko 7 było ukraińskich, a 15 krymskotatarskich. Jak można nie potępiać polityki Kuczmy i bandyckiego ugrupowania Janukowycza, którzy nie pozwalali na powrót krymskich Tatarów na Krym? Wszelkimi sposobami hamowali ten proces. Nie dawali im ani ziemi, ani prawa do osiedlenia się. I tym bardziej nie troszczyli się o rozwój języka ukraińskiego. W przededniu rosyjskiej ekspansji i zagarnięcia części Ukrainy 80 procent naszej przestrzeni informacyjnej należało do języka rosyjskiego, propagandy rosyjskiej kultury. Tylko 5% czasu antenowego zajmowały ukraińskie piosenki. I dzisiaj sytuacja nie jest o wiele lepsza. Pamiętamy, jak znęcano się nad językiem ukraińskim, wypierano go ze szkoły, czyniąc z niego wariant fakultatywny. Znacznie zmniejszyła się liczba godzin historii kultury ukraińskiej. Dzisiaj większość narodu ukraińskiego nie zna historii swojej kultury, a nie znając języka, nie znając kultury, państwa nie zbudujesz. Zagrożenie dla naszej państwowości było i będzie istnieć dopóty, dopóki nie ochronimy języka ukraińskiego, dopóki nie będziemy mieli ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i dopóki u władzy nie będą Ukraińcy. Dzisiejszą wojnę na wschodzie Ukrainy Rosja nazywa domową, tak samo jak domową nazywała wojnę w latach 1917-1921. W rzeczywistości nie jest to wojna domowa, lecz wojna o zniszczenie ukraińskiej tożsamości. Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy: – Żywy język to język ustny. To nie umniejsza znaczenia języka pisanego. Ale istnieje wielowarstwowa budowa języka w społeczności. I ten język łączy społeczność. Rzeczywiście, piśmiennictwo tworzy statusowość oraz pewną czasową trwałość i długowieczność. Lecz niestety istnieją martwe języki, które istnieją tylko w swojej pisanej postaci. Dlatego nasza walka jest bez wątpienia o to, aby język ukraiński istniał w naszej przestrzeni społecznej z pełną mocą. Aby Ukraina była ukraińska, musimy zrobić następujące rzeczy: Ukraińskie muszą być kanały masowej komunikacji – radio, telewizja i kino. A także gry komputerowe, Internet, sieci społecznościowe. Ukraińską solidarność mógłby znacznie wzmocnić śpiew chóralny. Bardzo groźne jest to, że rosyjski rap zaczął dominować w świadomości naszej młodzieży. Niedostatecznie uważnie odnosiliśmy się do tego subiektywnego wpływu słowa mówionego. A rap to faktycznie słowo mówione, tylko zorganizowane w rytm. Wszystkie formy żywego komunikowania się to wykonywanie ustawodawstwa, które reguluje oficjalne mówienie, mam na myśli biznes, kulturę korporacyjną. Biznes nie powinien otrzymywać licencji, jeśli jego kultura korporacyjna nie jest zharmonizowana z ogólnonarodową kulturą korporacyjną. I trzecie – to osobisty wybór każdego obywatela. Tutaj mogę wyrazić tylko swoje własne stanowisko. Jako przewodniczący kijowskiej „Proświty” opracowałem „Dekalog Ukraińca XXI wieku”. Jedna z jego zasad brzmi: „Ukraińcu, gdzie jest was więcej niż dwóch – mów głośno i szczęśliwie, bo masz wpływ”. Spójrzcie, jak zachowują się Anglicy i Amerykanie. Amerykanie tak, jakby byli na scenie, Anglicy – cichutko między sobą. Ukraińcy to europejski naród, wychowani i nie wystawiają się na pokaz. Ale jeśli chcemy zwyciężyć, to wydaje mi się, że takie publiczne formy zachowania muszą działać. Ponieważ istnieje tak zwana milcząca większość. I dla tej milczącej większości potrzebne jest wsparcie psychologiczne, aby rozumiała, że język ukraiński istnieje realnie, a nie tylko teoretycznie. I w kwestii naszej dawnej dyskusji o znajomości języka ukraińskiego. Jest dylemat – znać czy używać. Jestem radykalnym zwolennikiem tego drugiego – używać. Jestem przekonany, że 99% zna język ukraiński. Niestety, nie używa. Wydaje mi się, że walka o język ukraiński to walka o ukraiński światopogląd. Tożsamość musi być uświadomiona, a praktyki językowe automatyczne. To jedyny sposób, by wytrwać pod wpływem Imperium Rosyjskiego. Nie musimy myśleć granicami naszej Ukrainy. Wpływ kulturowy i informacyjny jest globalny. I te narody, które stają się globalne, przeżywają na globalnych terenach. A te narody, które myślą tylko swoimi małymi terytoriami, przegrywają z narodami wielkimi. Myrosława WOWK, doktor nauk pedagogicznych: – Chcę opowiedzieć o tej pracy, którą realizujemy razem ze współpracownikami Instytutu Edukacji Pedagogicznej dla Dorosłych Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. „Działanie i współdziałanie” – to wektor naszej współpracy. Prowadzimy webinary „Bogactwo językowe – edukacja językowa”, „Edukacja zawodowa XXI wieku”, okrągłe stoły „Idee Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w procesie naukowo-edukacyjnym” i inne. Te wydarzenia są bardzo ważne właśnie dla młodzieży. Pomagają zaszczepić w duszach przyszłych pedagogów ukrainoznawczy wektor światopoglądowy, który potem poniosą do ukraińskiej szkoły, uniwersytetów, placówek zawodowo-technicznych. Aktywnie współpracujemy z Sumskim Uniwersytetem Pedagogicznym im. A. S. Makarenki oraz Połtawskim Uniwersytetem Narodowym im. W. H. Korolenki. Mamy wiele opracowań w planie naukowym i naukowo-metodycznym. Mamy bardzo dużą bibliotekę, z której aktywnie korzystają studenci, naukowcy. Musimy spojrzeć na kształtowanie się studiów ukrainoznawczych na Ukrainie jako na całościowy, unikalny proces. Nie można powiedzieć, że jesteśmy tylko częścią europejskiej przestrzeni. Jesteśmy unikalni w swojej kulturze, osiągnięciach edukacyjnych i naukowych. Małymi krokami na miejscu, we współpracy i współdziałaniu, będziemy w stanie osiągnąć zmiany w światopoglądzie Ukraińców. Wołodymyr LUSZCZAJ, kandydat nauk historycznych: – Sytuacja dotycząca języka ukraińskiego jest dzisiaj groźna. Wydaje mi się, że jednym z głównych czynników tego, że już siedem i pół roku trwa wojna na wschodzie Ukrainy, jest porażka polityki językowej ukraińskich władz, którą poprzedzała długotrwała polityka rusyfikacji i asymilacji. Gdyby była inna sytuacja językowa, to tej wojny najprawdopodobniej w ogóle by nie było. Ponieważ aneksja, ingerencja zewnętrzna nie znalazłyby wtedy poparcia wśród ludności. A gdyby te wrogie akcje mimo wszystko miały miejsce, to otrzymałyby odpór, tak jak to było na przykład w Chorwacji. Przez paradoksalną sytuację, która powstała po 1991 roku, przedstawiciele tytułowego etnosu – Ukraińcy, znaleźli się w obecnie okupowanych regionach w położeniu mniejszości narodowych, których problemy językowe i kulturowe nie były zaspokajane. Procesy odczłowieczenia, asymilacji, rusyfikacji Ukraińców były przesłanką tego, że Ukraina w sercach tych ludzi nie stała się ich Ojczyzną. W takich okolicznościach oczywiście nie wystąpili w obronie Ukrainy. A wręcz przeciwnie – sprzyjali aneksji i teraz biorą udział w akcjach wojskowych wroga. Jest tam duża grupa ludności, gdzieś 20%, która w codziennym życiu porozumiewa się w języku ukraińskim. A w niewielkich miejscowościach obwodu donieckiego i ługańskiego 10-15% uświadamia sobie swoje pochodzenie, rozmawia surżykiem. A wielu z tych, którzy przyjechali na Donbas z Podola i Polesia, teraz rozmawia po rosyjsku, przy czym z akcentem typowym dla tych regionów. Co świadczy o udanych skutkach polityki Rosji wobec ukraińskiej ludności, czemu sprzyjała także nieudolna polityka narodowa naszych władz. Proces samoorganizacji Ukraińców w jednolity naród zakończył się w połowie XX wieku. Jednak na Krymie i na Donbasie proces ten nie zakończył się do początku rosyjskiej agresji. Dlatego język ukraiński nie stał się dla nich czynnikiem etno-jednoczącym, konsolidującym, jakim staje się każdy język dla każdego etnosu. Poparcie dla działań Kremla w sprawie aneksji ukraińskich ziem, rozpętania wojny było dla tych ludzi z góry przesądzone. Wśród uczestników działań wojennych językiem ukraińskim posługuje się tylko jedna trzecia. Jeszcze jedna trzecia to ludzie, na których można wpłynąć. Ale co najmniej jedna trzecia odnosi się do języka obojętnie. Nawet kiedy tłumaczysz, dyskutujesz, podajesz przykłady, prowadzisz pracę oświatową. I przez siedem lat sytuacja prawie się nie zmieniła. Najwyraźniej wciąż przegrywamy wojnę na froncie językowym, a to jest niebezpieczne. Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Ukraińcy doświadczyli nie tylko lingwocydu, ale i ludobójstwa. Niszczono nie tylko język ukraiński, ale i jego nosicieli. Sytuacja w różnych regionach jest różna. Zależy to od tego, jak niszczono nosicieli ukraińskości. Co roku prowadzimy konferencje „Język – podstawa bezpieczeństwa narodowego”, „Język – państwa podstawa”, w których biorą udział naukowcy z naszych placówek edukacyjnych – Politechniki Lwowskiej, Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Uniwersytetu Medycznego i in. Opracowaliśmy wiele materiałów. Obecnie naszym zadaniem jest dotarcie z nimi do tych, którzy tego potrzebują. Do młodzieży, polityków, twórców państwa. Musimy dbać o realizację Ustawy o języku ukraińskim. Interesuje nas, jakie środki są podejmowane wobec tych kanałów telewizyjnych, które nie przestrzegają tej ustawy. Ustawa musi być jedna dla wszystkich. W tym także ustawa o języku. Przeprowadziliśmy monitoring tego, co dzieje się we Lwowie, w terenie. Musimy przygotować apel do wszystkich instancji, od których zależy przestrzeganie ukraińskiego ustawodawstwa. Teraz w kwestii inicjatyw Tarasa Kreminia dotyczących przemianowania niektórych miejscowości. Rozwiązanie tej kwestii zależy od organów samorządu terytorialnego i od gotowości społeczności. To jest właśnie pole działalności dla organizacji obwodowych „Proświty”, które muszą podnosić te kwestie, kształtować opinię publiczną, zwracać się do organów władzy lokalnej. Nasza praca powinna być skierowana na monitoring tego, co dzieje się w terenie. Odpowiednio trzeba reagować na wszelkie naruszenia ustawodawstwa językowego. Musimy znajdować praktyczne zastosowanie dla praktycznych rzeczy. Wołodymyr NIS, ukraiński fizyk: – W każdym kraju istnieje swoje narodowe pole koherentne. Pole narodowe to żywy organizm, który stanowi całość narodu ukraińskiego. Znajduje się ono nie tylko na terytorium Ukrainy, ale jest globalne. Język jako system kwantowy to bardzo czuły organizm. Każdy z nas jest odpowiedzialny za tworzenie tego koherentnego pola. Jeśli stale myślimy, mówimy w języku ojczystym, to wzmacniamy to pole. Jeśli mówimy w innym języku, w szczególności po rosyjsku, to wzmacniamy narodowe pole koherentne innego państwa. I w ten sposób oddajemy swoją życiową energię wrogowi. Nad tym trzeba się zastanowić. Zaproponowałem program, który dałby możliwość aktywizacji tego koherentnego pola narodowego. Najpierw trzeba samemu stać się czystym generatorem. Czyli pierwsza zasada – na terytorium Ukrainy rozmawiaj tylko w języku ukraińskim. Jeśli zwracają się do ciebie w jakimś innym języku lub trafiasz do innego środowiska językowego – wytrwale trzymaj swoją koherentną falę. Szukaj ukraińskojęzycznych źródeł. Wokół siebie trzeba stworzyć ukraińską aurę. To jest ta więź, która pozwala wzmocnić pole koherentne – filmy, Internet, literatura. Jeśli takich źródeł nie ma (na przykład brakuje niektórych tłumaczeń literatury światowej), to trzeba je stworzyć. I tym zajmuje się elita narodu ukraińskiego. Używanie języka w każdym kraju tworzy pewną energetykę, pewną koherentną falę. I jeśli rozważymy wszystkie języki narodów świata, które wychodzą na poziom planetarny, będzie to spektrum energetyczne. Jeśli w tym spektrum nie będzie reprezentowany język ukraiński, to będzie to porażka dla całej ewolucji ludzkości. Trzeba, abyśmy pielęgnowali to pole energetyczne, rozumieli, jak wielką odpowiedzialność ponosimy za jego zachowanie. Własny korespondent.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...tyczne symbole zgodnie z ustawą „o zakazie propagandy komunizmu i nazizmu”. Wtedy z narodu poniżonego, postkolonialnego i postgenocydalnego „stopniowo wyłania się naród jednego kraju, naród dumny, taki, który potrafi obronić swoją niepodległość”. Naszą najwyższą wartością jest jedność Ukrainy w różnorodności jej ziem. A gwarantem jedności, siłą jednoczącą może być nowoczesna, potężna Armia Ukraińska. Ona będzie powstrzymywać przed zsuwaniem się w otchłań drobnego politykierstwa, niezgody i rozpasania korupcji i może stać się jednym z głównych gwarantów państwowości i niepodległości. Intelektualno-duchowa, moralno-estetyczna i informacyjno-oświeceniowa wartość humanitarnych prac Mykoły Hryhorczuka polega przede wszystkim na tym, że przekonująco naświetlają drogę wypracowania trwałej ukraińskiej odporności, tożsamości narodowej, rozwoju i umocnienia Soborowej Niepodległej Państwa w walce z odwiecznym moskiewskim wrogiem. Czytając książki „Dokąd idziesz, Ukrainо?” i „Wolność na barykadach”, odczuwasz i rozumiesz tragizm i nieugiętość ducha przez długi czas bezpaństwowego narodu, gdzie panowały bezprawie, poniżenie, hołodomory, lingwocydy, ludobójstwa, etnocydy, duchowe, społeczne i polityczne zniewolenie. Wielowiekowa bohaterska walka narodowo świadomych Ukraińców zakończyła się odzyskaniem niepodległości Ukrainy. Jednak wielu obywateli Ukrainy wciąż nie uwolniło się od niewoli ducha, która jest istotną przeszkodą dla jedności narodowej. Zwracając uwagę na liczbę 223, M. Hryhorczuk podkreślił, że tyle pisarzy spośród 259 zostało zniszczonych przez moskiewski komunistyczny reżim na Ukrainie w latach 1930–1938. Był to jeden z szeregu złowrogich metod niszczenia ukraińskości jako całości, unicestwienia Ukrainy. Dzisiejsza społeczna, boska misja inteligencji to celowa praca, aby przywrócić wszystkim Ukraińcom narodową pamięć historyczną. Bo wyłącznie na zasadach pamięci narodowej, wartości moralnych, prawości i dobroczynności można zbudować materialnie i duchowo bogате Państwo Ukraińskie i strącić w otchłań populizm dzisiejszych władczych przywódców, na pochlebnych hakach których wciąż wisi znaczna liczba wyborców. Spośród określających ideowo-politycznych czynników realizacji Idei Narodowej ukraińskiego budowania państwa, o których mowa w naukowo-publicystycznych pracach M. Hryhorczuka, wyodrębniamy fundamentalne – czynnik językowy i religijny. Jaskrawym przykładem dla nas są Izrael i Polska. W tych państwach uczyniono absolutem język i religię i właśnie dzięki takiemu rozumieniu istoty budowy państwa i tożsamości narodowej, wbrew wielu trudnościom osiągają pożądany, życiodajny cel. Zatem kwestia językowo-kulturowego, duchowo-narodowego wychowania w systemie edukacji i mediów musi być w porządku dziennym władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Bo niszczenie ukraińskiej tożsamości narodowej różnymi metodami nie ustawało przez 30 lat odnowionej Niepodległości Ukrainy. Zamiast kierować siły intelektualne na kształtowanie autentycznych ukraińskich wartości narodowych, państwowi przywódcy wciąż narzucają tezę o wielokulturowości, wieloetniczności, naturalnej rosyjsko-ukraińskiej dwujęzyczności. Wielu sług nieukraińskiego narodu, opezezyści, różni szariji, pałczewscy, murajewowie i inne fobie ani słowem nie wspominają, że za carskiej i sowieckiej moskiewskiej imperii wydano 480 cyrkularzy, ukazów, postanowień, uchwał, zarządzeń o zakazie języka ukraińskiego – najważniejszego źródła ukraińskiej istoty narodowej, tożsamości. W dzisiejszej nadzwyczaj złożonej sytuacji społeczno-politycznej, socjalno-ekonomicznej, moralno-psychologicznej nie zapominajmy o niezwykle ważnej prośbie Olesia Honczara – strzec soborów ukraińskich dusz. Aby nie zgasło to przykazanie wybitnego Ukraińca, sumiennie i celowo pracuje Mykoła Hryhorczuk. Pokrzepione głębokim sensem, jasną estetyczną duchowością prace Mykoły Hryhorczuka szeroko otwierają okno na świat historycznej i współczesnej Prawdy, pomagają moralnie i duchowo okaleczonym Ukraińcom dostrzec i zrozumieć hybrydowe kremlowsko-putinowskie faryzeizm, obłudę o rzekomej jakiejś wspólnocie między moksielcami=moskalami=rosjanami a rusinami=ruskimi=ukraińcami – „wspólną historię i wspólne korzenie, naszą kulturę i jej duchowe źródła, nasze fundamentalne wartości i język, które połączyły nas na zawsze … wspólnotę naszych narodów”. Moskiewscy rasiści, których dusze zalane są krwią ukraińskich patriotów, nie przestają zgrzytać zębami i jadowicie wrzeszczeć, że od ośmiu lat walczą nie ze swoim narodem, lecz z faszystami, nazistami, nacjonalistami, banderowcami (dzisiejszymi mazepincami i petlurowcami), którzy okupowali ich Kijów i inne miasta „Wielkiej Rosji południowej”, dlatego, rzekomo, odbierają swoje. Wybitny ukraiński filozof Hryhorij Skoworoda podkreślał: „Wiara – to światło, które w ciemności widzi …”. Książki fizyka Mykoły Hryhorczuka „Dokąd idziesz, Ukrainо?” i „Wolność na barykadach” rozświetlają wiarą zwycięstwo nad skąpaną w krwi wielowiekową moskiewską ciemnością. Kołomyja – Lwów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Dobrotwórcza energia słowa Stowarzyszenia po przeczytaniu książek „Dokąd idziesz, Ukraino?” i „Wolność na barykadach” Mykoły Hryhorczuka

Wasyl HLAHOLIUK, kandydat nauk historycznych, docent Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor W dzisiejszych czasach od pierwszej minuty narodzin człowiek trafia w wir boomu informacyjnego. Bombardują go rozmaite komunikaty, przepojone określonymi sądami o faktach, wydarzeniach, zjawiskach, ocenami, aprobatą lub potępieniem zachowania, czynów poszczególnych osób, ludzi, partii, organizacji społecznych, władz, struktur rządowych itd. Jednocześnie postprawda (kłamstwo), fałszywki i antyukraińskie narracje przepełniają przestrzeń informacyjną Ukrainy. Jak wytrzymać ten napór? Głównym lekarstwem jest Prawda, która żywi się rzetelnymi źródłami – historycznymi i współczesnymi. Do intelektualnie bogatych, emocjonalnie dobroczynnych, moralnie czystych informacyjno-analitycznych źródeł należą dwie książki doktora nauk fizyczno-matematycznych, fizyka-teoretyka Mykoły Hryhorczuka „Dokąd idziesz, Ukraino?” (2020) i „Wolność na barykadach” (2021). Te książki są wypełnione ukraińską ideą narodową państwowego samostanowienia, u podstaw której leży prawdziwa informacja i wiedza. Twórcza informacyjno-wychowawcza komunikacja Mykoły Iwanowicza to recenzje, omówienia i rецензje aktualnych dzieł pisarzy Marii Matios, Wiry Wowk, Romana Iwaniczuka, Dmytra Pawlyczki, Jurija Szczerbaka, Bohdana Horynia, Mychajła Słabosz­pyckiego, Iwana Korsaka, Hryhorija Huseinowa, Wasyla Rubana, Jarosława Melnyka, Sofii Andruchowycz. W refleksjach publicystycznych mowa o niektórych pamiętnych dla Ukraińców wydarzeniach niedalekiej przeszłości oraz o związanych z nimi postaciach historycznych. Opierając się na dziele Iwana Korsaka „Wybuch na pustyni”, M. Hryhorczuk zajrzał do historii powstania bomby atomowej. Do tego wielkiego projektu w USA był zaangażowany kijowianin Heorhij Kistiakiwskyj, który znalazł sposób uruchomienia diabelskiej maszyny. Za bohaterami powieści Jurija Szczerbaka „Broń ostatniej nadziei” M. Hryhorczuk rozważa opracowanie takiej broni na współczesnym etapie rozwoju Państwa Ukraińskiego. Ukazał także nieszczęście wynikające z energetyki jądrowej, spowodowane nieumiejętnym wykorzystaniem złożonych technologii. Dla Ukrainy obróciło się ono straszliwą awarią w 4. bloku Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Na przykładzie życiowej drogi Metropolity Andrzeja Szeptyckiego przedstawiono całą trudność walki Galicji o swoje wyznaniowe przekonania i o autonomię kraju, gdzie ścierały się agresywne interesy Austrii, Prus i Polski. W opowieści o Nestorze Machnie i jego żonie Halinie Kuzmenko ujawniono tragiczne procesy, które działy się w tym samym czasie w Centralnej Ukrainie, okupowanej przez rosyjskich bolszewików przy pomocy sfanatyzowanych Ukraińców. Przyglądając się życiowym drogom i twórczemu dorobkowi takich talentów, jak Wira Wowk i Swiatosław Hordynśkyj, M. Hryhorczuk pokazał wielkość duchowej siły narodowej Ukraińców nawet wtedy, gdy stracili łączność z rodzinną ziemią. Każda opowieść Mykoły Iwanowicza otwiera człowiekowi drogę do ukraińskiej świątyni narodowej przez jego serce, w którym jest Bóg. Szczególnie poruszające są wspomnienia Anny Urbanowycz, którą w październiku 1947 roku enkawudziści rosyjskiego komunistycznego reżimu wywieźli na Syberię. W informacji SBU dla komisji Rady Najwyższej Ukrainy o OUN i UPA (1993 r.) zaznaczono, że w okresie od 1944 do 1955 roku z terytorium zachodnich obwodów Ukrainy wysiedlono do odległych rejonów ZSRR 65906 rodzin uczestników OUN, UPA (203662 osoby). ...Anna Urbanowycz po straszliwych udrękach uciekła z Syberii, ale bez córeczki. Natałoczka zmarła 21 grudnia 1947 roku – dziecięcy organizm nie wytrzymał syberyjskich prób. Po amnestii Anna Urbanowycz przez wiele lat obchodziła się sama, bez szczególnej opieki. Czytała gazety, słuchała radia, oglądała audycje telewizyjne, regularnie odwiedzała cerkiew. Była na bieżąco ze światowymi wiadomościami, miała dobrą pamięć, znała wiele ciekawych faktów z historii Bereziwa i poszczególnych rodzin, słuchało się jej z zainteresowaniem. „Tego na wołowej skórze nie przepiszę, że przeszłam – mówiła nie raz. – Takie rzeczy warto pamiętać, bo szczęki Kremla cały czas są w pogotowiu”. Wierzyła w to, że Ukraińcy odbiją swoje rodzinne ziemie z rąk moskiewskich najeźdźców. Oburzała się, gdy rosyjskie poplecznicy nazywali ukraińskich bojowników o wolność faszystami, nazistami. Anna Urbanowycz nie dożyła przyszłego zwycięstwa nad nowożytnym wrogiem – odeszła do lepszych światów 2 stycznia 2021 roku. Jeszcze za życia zadbała o swój nagrobek. Na nim jest młoda, razem z Natałoczką. Rozważając intelektualną powieść Jurija Szczerbaka „Czas tyrana. Przejrzenie 2084 roku”, Mykoła Hryhorczuk podkreślił, że życiowe doświadczenie autora ukierunkowało jego argumentowany, analityczny spojrzenie na przyszłe globalne wyzwania, sojusze i konflikty, starał się przewidzieć bieg historii światowej i narodowej oraz odpowiedzieć na pytania: kim jesteśmy, skąd i „dokąd idziesz, Ukrainо?”. Mykołę Hryhorczuka najbardziej niepokoi los Ukrainy, bo „Ukraina – to wiecznie wrzący kocioł Europy pod wysokim ciśnieniem, który co jakiś czas wybucha, i wtedy krew płynie rzekami”, bo „jesteśmy nie tylko narodem pługa, ale i narodem szabli”. Dzięki naszej wojowniczości („Ukraińcy uparci jak w życiu, tak i w boju”) pozostaliśmy na swojej ziemi. Nie raz traciliśmy swoją państwowość z powodu tego, że „nasi ludzie skłonni są do anarchii”, lekceważą wszelkie prawa, za hasło mają „wolę”, a nie „wolność”, są tolerancyjni wobec wszelkich obcych. Bliżej nam do tych, dla których prawo jest niepisane, niż do tych, którzy wierzą w różne prawa i konstytucje. Pasuje do nas „machnowska wolnościowość” i gogolowska rozdwojenie duszy, kiedy kochamy wszystko, co swoje, ale wiernie służymy uciskającemu. Jurij Szczerbak wysuwa przypuszczenie, że „my, Ukraińcy, przegrywamy dlatego, że nikt nie chce umierać za abstrakcyjną ideę, znienawidzone państwo, złodziei u władzy, policję, która bezlitośnie okłada pokojowych protestujących”. Ustami bohatera Kredy autor zakłada, że „zachowaliśmy się jako naród tylko dzięki naszej pokorze”. Jurij Szczerbak rozważa możliwości narodowej dyktatury wojskowej (na wzór Kemala Ataturka) z „twardą ręką jednego generała”, „harmonizacji demokracji”, która stworzyłaby możliwości pozbycia się parlamentarnej szarpaniny, „pustych obietnic populistycznych błaznów i szulerów”, dążenia do władzy „worków z pieniędzmi”, „chciwości wielu partii”, zdolnych „grać według reguł”, które do pewnego czasu „zapewniają im przewagę”, ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa telewizyjnej i internetowej debilizmu, wysyłać „urzędników-niedbalców na gauptwachtę” z zaangażowaniem do prac społecznie użytecznych, sprawdzać uczestników przestępczych grup na „detektorze myśli i wspomnień…”. Mykoła Hryhorczuk zwraca uwagę na podstawowe założenia doktryny budowy silnego ukraińskiego państwa, o których mowa w powieści „Czas tyrana. Przejrzenie 2084 roku”. Są to następujące: „państwo należy budować na zasadach powszechnego solidaryzmu i państwowego nacjonalizmu”, „państwem powinna kierować politycznie neutralna administracja menedżerów, która ma program jego rozwoju na najbliższe 25 lat”, „środki masowego przekazu nie powinny znajdować się w rękach poszczególnych monopolistycznych grup politycznych i finansowych”, „konfiskata bogactw niesprawiedliwie zdobytych przez oligarchów”, „pracujący mają prawo do dwóch głosów, emeryci – do jednego”, „państwo powinno dbać o rozwój narodowej kultury”. Należy utworzyć „państwową agencję pamięci, narodowego heroizmu i historycznej dumy”. Trzeba jak najdalej odejść od rosyjsko-sowieckiego dziedzictwa „szalonych czerwonych diabłów”, zniszczyć wszystkich komuni-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

okrągłe stoły, podczas których członkowie Proświty wraz z opinią publiczną prowadzili dyskusję na temat historycznego czasu tworzenia Ustawy Zasadniczej, problemów jej realizacji w życiu społeczeństwa i poszczególnego obywatela. Każdego roku czcimy pamięć ofiar Hołodomoru (organizator – „Młoda Proświta”). Tradycyjnym stał się już obwodowy konkurs imienia Marijki Pidhirianky. Warto zwrócić uwagę na problem realizacji programu „Nowa ukraińska rodzina”, gdyż obecnie pojawiło się mnóstwo pytań dotyczących nowych wyzwań: migracji, pracy z rozdzielonymi rodzinami, powrotu duchowości do naszych wsi i miast. Zakończyć chcę słowami laureata Nagrody im. Szewczenki, Bohatera Ukrainy, honorowego przewodniczącego „Proświty” Romana Iwanyczuka: „Proświta” musi żyć wiecznie. Na Ukrainie nigdy nie będzie za dużo światła cywilizacji: w nowych warunkach naszego bytu, w centrum oświeconej Europy – niech ta pochodnia i ta gwiazda zapłoną nowym potężnym światłem – to nie po to, by oślepić sąsiadów, lecz po to, by zobaczyli nas, zainteresowali się nami i uznali za równych sobie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Niech płonie ta pochodnia...

Halyna DZIOBA, przewodnicząca Tłumackiego Rejonowego Oddziału „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód iwanofrankiwski Wśród tych, którzy aktywnie włączyli się w tworzenie Niepodległości na początku lat 90. XX wieku, byli członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, późniejszej „Proświty”. Chyba największym osiągnięciem Tłumackiego rejonowo-miejskiego oddziału „Proświty” w latach niepodległości Ukrainy jest umocnienie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia. Członkowie ogniw podstawowych dążyli do tego, aby w Domach Ludowych i lokalnych kawiarniach pierwszeństwo miały ukraińska pieśń i ukraińska muzyka. Starali się, aby większość rodzin posiadała ukraińską gazetę relacjonującą życie rejonu, obwodu i Ukrainy, a także wydawnictwa proświtańskie, które wyznają ideę narodową. W wielu ogniwach podstawowych przeprowadzono interwizję na temat współczesnego stanu języka ukraińskiego, książki, muzyki i kina. Pracę pionierską na rzecz umocnienia naszego języka prowadzili i prowadzą nauczyciele poloniści, w szczególności mowa o corocznym wprowadzeniu wśród młodzieży szkolnej konkursu imienia Petra Jacyka z niebanalnym twórczym doborem zadań, konkursu imienia Tarasa Szewczenki oraz konkursu twórczości uczniowskiej „Zjednoczmy się, bracia moi”. Kolejnym ciekawym projektem jest „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku”, którego celem jest propagowanie wszystkiego, co ukraińskie. W ramach akcji przeprowadzane są wystawy-sprzedaże książki ukraińskiej, prezentacje nowych wydań z udziałem autorów, programy koncertowe oraz pokazy ukraińskich filmów. Jeśli chodzi o stricte proświtańskie przedsięwzięcia o charakterze kulturoznawczym, to są to przede wszystkim obchody szewczenkowskie. Co roku odbywa się konkurs na najlepsze czytanie utworów Szewczenki – to wspólna praca towarzystwa „Proświta”, „Młodej Proświty” i Domu Ludowego. Najlepsi recytatorzy występują na różnych wieczorach, biorą udział w obwodowym przeglądzie-konkursie. „Proświta” kontynuuje współpracę z kościołami, wspierając nauczanie katechizmu w placówkach oświatowych. Wspólnie z kościołem przeprowadzane są uroczystości i nabożeństwa przy pomnikach, mogiłach zbiorowych i znakach pamięci poległych żołnierzy ATO/OOS. Zapoczątkowano spotkania w duchowych świetlicach pod hasłem „Modlitwa – źródło światła i dobra”. W wielu wsiach utworzono chóry kościelno-proświtańskie. W wielu ogniwach powstały oddziały wolontariackie, które działają pod hasłem „Razem zwyciężymy!”. Jest to pomoc materialna, wsparcie moralne i materialne dla żołnierzy ATO/OOS, rodzin żołnierzy, którzy zginęli broniąc Niepodległości i integralności terytorialnej państwa, oraz dzieci żołnierzy ATO/OOS. Wolontariusze „Młodej Proświty” angażowali młodszych uczniów do udziału w akcjach patriotycznych „Napisz list do rannego żołnierza” oraz „Pozdrów żołnierza ATO/OOS z okazji Dnia Obrońcy Ukrainy”. Tradycją stało się już organizowanie w Dniu Wyszywanki oraz Dniu Flagi w ogniwach flashmobów „Jesteśmy dziećmi twoimi, Ukraino!”. W przeddzień Dnia Konstytucji w bibliotekach wiejskich odbyły się Petro ANTONENKO, redaktor naczelny czernihowskiej gazety obwodowej „Swit-info” Nie trzeba udowadniać, że bezpośrednia agresja ze strony takiego a takiego kraju często zaczyna się od agresji informacyjnej. Ale nasza ukraińska przestrzeń informacyjna nadal jest otwarta na wszystkie zewnętrzne wiatry i przeciągi. Choć o jej „ochronie” mówi się praktycznie przez wszystkie trzy dziesięciolecia naszej nowej historii, przy wszystkich prezydentach, parlamentach i rządach, jednak pozytywnych zmian jest niewiele. Dobrze to widać na przykładzie Czernihowszczyzny, obwodu przygranicznego. To nie tylko około 200 kilometrów granicy z Rosją, to także jedyny obwód Ukrainy, który ma jednocześnie granicę i z Rosją, i z Białorusią. W przestrzeń informacyjną na terenach obwodu czernihowskiego, szczególnie „oczyszczoną” w ciągu ostatniego roku z hakiem, wlewa się to samo moskiewskie. Niepokojącą sytuację potwierdziła wizyta robocza na Czernihowszczyźnie członków Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii (przewodniczącej Rady Narodowej Olhy Herasymjuk i członka rady Maksyma Onoprijenki). Obraz jest niewesoły. Takie podsumowanie zostało sformułowane na naradzie końcowej w obwodowej administracji państwowej, w której wzięli udział przewodniczący OAP Wiaczesław Czaus, przedstawiciele licencjobiorców Rady Narodowej – firm telewizyjno-radiowych oraz dziennikarze obwodu. Nieprzypadkowo taką wizytę i wyjazdowe posiedzenie Rada Narodowa przeprowadziła na, w istocie, przyfrontowej Czernihowszczyźnie, przynajmniej przyfrontowej informacyjnie. Przecież agresja informacyjna Rosji jest skierowana na region od dawna, a zjawisko to jest tym potężniejsze, im bardziej niemrawa jest odpowiedź naszej władzy. Świadczą o tym wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie obwodowej administracji państwowej, które przytoczył Wiaczesław Czaus. 243 miejscowości przygranicza Czernihowszczyzny mają problemy z odbiorem sygnału cyfrowego ogólnokrajowej sieci telewizyjnej. Z nich 64 – w rejonie koriukowskim, 93 – w nowogrodzko-siewierskim, 86 – w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Chwała narodowej godności mądrych ludzi!

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Witam twórczych i administracyjnych pracowników „5. kanału” i telekanału „Prjamyj” z okazji utworzenia holdingu „Wilni media”. Uczciwie, publicznie, świadomie zademonstrowaliście swoją ukraińską narodową godność i obywatelsko-państwowe stanowisko, śmiało, otwarcie, a wraz z Petrem Poroszenką i deputowanymi Werchownej Rady z frakcji „Europejska Solidarność” stanęliście do sporu z „zielonymi” dusicielami wolności słowa. Niezwykle ważne jest to, że dotychczasowi właściciele przekazali swoje udziały twórczym zespołom „5. kanału” i telekanału „Prjamyj” w formie wypłaty. To świadczy o ich świadomości zagrożenia, które zawisło nad wolnością słowa ze strony władców „sług” nieukraińskiego narodu. Wiadomo, że w demokratycznych, cywilizowanych krajach świata telewizja i radiofonia przesiąknięte są dobroczynnym duchem społeczeństwa, czyli są państwotwórcze, patriotyczne, jednoczą obywateli na podstawie językowo-kulturowych, moralno-duchowych zasad samowyrażania się człowieka i narodu. Człowiek nie może być wolny, gdy naród jest uciskany. Podbić, zdobyć, poddać Ukraińców wszelkimi haniebnymi sposobami dąży Rosja. Krwawej kliki Putina wspiera piąta promoskiewska kolumna w Ukrainie. Dlatego trwa pogłębianie natarcia na wolność ukraińskiego słowa i mediów. Dobrze, że telewidzowie „Prjamyjego” i „5. kanału” rozumieją istotę wolności jako uświadomioną konieczność, że wolność i odpowiedzialność realizują się w prawdziwym słowie i obrazie, uwarunkowanych przyzwoitością, profesjonalizmem, stanowiskiem nacjocentrycznym. Iwan Franko uważał za społecznie niebezpieczny w dziennikarstwie typ hipokryty – podstępnego, kłamliwego człowieka. Tacy dziennikarze (niestety, jest ich sporo) są najstraszniejsi, gdyż okaleczają ludzi moralnie, duchowo i intelektualnie. Wykorzystują wolność słowa w Ukrainie do usługiwania rosyjskim najeźdźcom, niszczenia państwowego myślenia, rozmywania duchowo-narodowych wartości, moralno-psychologicznego poniżania ukraińskich patriotów, Rewolucji Godności, wybitnych bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy, polityczno-ideologicznego napastowania ukraińskości, zaszczepiania psychologii niewolnictwa, małorosyjstwa i poczucia niższości. Szczerze życzę wszystkim twórcom „Wolnych mediów”, by nieustannie, celowo, w zgodzie i jedności, swoją pracą utwierdzali narodowo-dobroczynne przeznaczenie Wolności dziennikarskiego Słowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nasza dziurawa przestrzeń informacyjna

Czernihowskim. Jednocześnie dostępnych do oglądania jest tam do 30 rosyjskich kanałów telewizyjnych, a dla słuchaczy – sporo rosyjskich stacji radiowych. „Niestety, mamy problem: to brak lub niewyraźny odbiór krajowego sygnału telewizyjnego. W ostatnich latach nie posuwamy się zbyt skutecznie w kierunku rozwiązania tego problemu”, – zaznaczył Wiaczesław Czaus. Przedstawicielka Krajowej Rady w obwodzie Iryna Senczenko dodała, że sygnały z siedmiu silnych rosyjskich nadajników na północy obwodu czernihowskiego swobodnie odbierane są w odległości 30–40 km od granicy. Natomiast ukraińska treść telewizyjna i radiowa rozpowszechniana jest tu tylko z dwóch punktów. Pomóc w tej sytuacji może rozbudowa państwowej sieci telewizyjnej MX-7, która ma objąć bezpłatną cyfrową telewizją około 90% terytorium Ukrainy. Według planów ruszy (nareszcie!) wiosną przyszłego roku. Ale, jak to się mówi, poczekamy – zobaczymy. Rozwija się także telewizja internetowa. Obwodowa administracja państwowa opracowuje pilotażowy projekt w ramach programu Ministerstwa Transformacji Cyfrowej „Subwencja internetowa”. Planowane jest szybsze podłączenie wsi do szybkiego internetu światłowodowego. W obwodzie do internetu zostanie podłączonych 457 wsi i 1531 placówek społecznych na wsiach. Przy czym, aby we wszystkich domach tych wsi był bezpłatny dostęp do internetu i telewizji internetowej, pod warunkiem, że mieszkańcy zrezygnują z odbioru niekodowanych rosyjskich programów satelitarnych i zastąpią je ukraińskimi treściami. Prawdę mówiąc, i z tą kwestią są problemy. Choć przestrzeń internetowa jest ważnym aspektem bezpieczeństwa informacyjnego, to jednak dziś w żaden sposób nie jest regulowana, podkreśliła Olha Herasymiuk. „Obok tradycyjnych mediów, takich jak telewizja i radio, które są licencjobiorcami Krajowej Rady, środowisko online dziś jest źródłem propagandy i fake newsów. Dlatego kolejnym konkretnym krokiem w pracy nad bezpieczeństwem informacyjnym regionu jest przyjęcie ustawy „O mediach”. I w tej sprawie potrzebna jest aktywna praca wszystkich”, – zwróciła uwagę przewodnicząca Krajowej Rady. Maksym Onoprijenko zaznaczył, że Krajowa Rada zamierza podnieść kwestię włączenia przygranicznych rejonów obwodu czernihowskiego do terytoriów o szczególnym reżimie nadawania: „To – zwolnienie z opłaty licencyjnej, możliwość rozpoczęcia nadawania bez procedur konkursowych”. Taki status pozwoli firmom pracować na podstawie tymczasowych zezwoleń i tym samym zapewni mieszkańcom terenów przygranicznych ukraińskie treści. A życie w warunkach agresji informacyjnej sąsiadów trwa. Oto co podał Publiczny Nadawca obwodu: „20 rosyjskich kanałów i ani jednego ukraińskiego: co oglądają wieśniacy? To we wsi Buczki na Nowogrodzko-Siewierszczyźnie, w pobliżu granicy z państwem-agresorem. Jak mówi miejscowa mieszkanka Lidia Kołomijczenko, taka sytuacja powstała, gdy najpierw wstrzymano nadawanie analogowe, a następnie zakodowano ukraińskie kanały telewizyjne na satelicie. „Jeśli to wyłączyć, to u mnie pokazują tylko rosyjskie, a ja przecież chcę ukraińskich. Więc kupiłam. I teraz co miesiąc płacę po sto hrywien, żeby obejrzeć nasze kanały telewizyjne”. To samo dotyczy mieszkanki wsi Michalczyna Słoboda Tatiany Stychylas. Aby oglądać ukraińskie kanały telewizyjne, zainstalowała płatną antenę satelitarną. Tak zrobiła też część jej sąsiadów. Na wieży w Nowogrodzie Siewierskim stoją nadajniki nadawania analogowego, które transmitują tylko kanały Publicznego Nadawcy. Pozostałe ukraińskie kanały telewizyjne na północy Nowogrodzko-Siewierszczyzny i Siemionowszczyzny trudno złapać. Dyrektor Czernihowskiego oddziału Koncernu Radiofonii, Radiołączności i Telewizji Serhij Kowalow zaznacza: „Obecnie złożyliśmy i realizujemy program uruchomienia MX-7 – to państwowy multipleks, który ma zapewnić nadawanie m.in. temu rejonowi… Na słupie w Nowogrodzie Siewierskim zostanie umieszczony nadajnik, przeznaczony do nadawania w problemowych regionach”. Zainstalowanie tego nadajnika planowane jest w maju przyszłego roku. Ma on objąć łącznie sześć stacji, w tym w Nowogrodzie Siewierskim i Chołmach. Planuje się też zainstalowanie dodatkowych słupów dla nadajników. Obecnie Czernihowski oddział Koncernu czeka na wpływ środków, by rozpocząć prace. Cóż, czekajmy. A tymczasem wieśniacy na północy obwodu czernihowskiego mogą zupełnie za darmo, nawet całą dobę, oglądać i słuchać Putina i Łukaszenki oraz ich „przestrzeni informacyjnej”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ewangelia według Iwana Mazepy

Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich imienia Hryhorija Skoworody oraz Iwana Franki, m. Odessa. “Od całego kraju Arabskiego szacunek dla Rusinów masz”. Ta książka, bez przesady, stała się ambasadorem Ukrainy w przestrzeni i czasie. Tytułowe Czteroewangelie zostało wydrukowane w 1708 roku w syryjskim mieście Aleppo dla świata arabskojęzycznego kosztem ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy. Zawiera ono dedykację dla mecenasa, napisaną przez patriarchę Antiochii Atanazego III Dabbasa. Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń, który dołączył do odeskiej dyskusji online, opowiedział, że po raz pierwszy dowiedział się o istnieniu arabskojęzycznej Ewangelii od Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Rumunii profesora Teofila Rendjuka, który badał mołdawską część życia sławnego hetmana Ukrainy i jego śmierci w 1709 roku w Benderach, a także epopeję wielokrotnego przenoszenia jego ciała w rumuńskim mieście Gałacz. Właśnie dzięki wysiłkom Teofila Rendjuka w zbiorach Akademii Rumuńskiej, najstarszej instytucji naukowej tego kraju, udało się zwrócić uwagę na nieznany wcześniej Ukraińcom oryginalny egzemplarz “Ewangelii” z podziękowaniami i dedykacjami dla ukraińskiego hetmana: w języku greckim (na dwóch stronach) i arabskim (na pięciu) od patriarchy Antiochii Atanazego III Dabbasa. “O, wysoki panie, który przewyższasz wszystkich swoją wysokością, Iwanie Mazepo, który ochraniasz granice Rusi, zasłużyłeś na pochwałę od Arabów, których wiara jest wyższa od tych, co hańbią ich i śmieją się z nich. A ponieważ sława twoja, bez wątpienia, jest filarem dla wiary czystej, usprawiedliwiającej i świętej, to darujesz im ze swojej wysokości, jako łaskę, boski tekst w przeczystej Ewangelii” – to fragment tekstu w języku arabskim. A dalej podano pytania i odpowiedzi: “P y t a n i e. O, kto będzie nam pomocnikiem i da tę szlachetną książkę, która obdarowuje edukacją, ma w sobie dobrą nowinę i ma słowa ewangelizacji Pana naszego Jezusa? Chociaż wyjaśniło się prawdziwe pochodzenie nasze i najdokładniej ustalono, że jesteśmy synami Arabów, ale w wierze podlegamy my najczcigodniejszemu tronowi Antiochii. O d p o w i e d ź. Iwan Mazepa, hetman, ten, który słynął z hojności i roztaczał dobra oraz łaski: wzniósł się mądrością rządzenia nad Rusią Małą, wiara której rozkwitła i wsławiła się; on mieści w sobie sławę jej i zarazem jest honorem dla niej; on, który wywyższył wielkość jej ponad wysokość niebiańską; on z nadmiaru właściwych mu cnót, które poją dusze, skoro tylko zapragną, ogłosił dla nas swoim kosztem drogocenną książkę na chwałę Pańską z największą starannością, która się w nim objawiła. A ponieważ obdarował on nas z hojności swojej, niech hojnie przyjdzie na niego długowieczność! Modlący się za Waszą wysoką osobę zastęp duchownych i świeckich wiary prawosławnej, mieszkający w ziemiach arabskich”. Następna strona “Ewangelii” zawiera słowa wdzięczności dla Mazepy, wyrażone przez patriarchę Atanazego w języku greckim: “Szanowny Iwanie Mazepo, od całego kraju Arabskiego szacunek dla Rusinów masz. Wierny, jak należy, doskonalisz siebie, gorliwy bez wyrzutów, Święte słowa Boże swoim kosztem wydajesz dla innych... Zatem, dałeś życie Księdze Bożej, zapewniając jej druk niezbędnymi środkami...”. Wierszowanym podziękowaniem patriarcha wywyższa hetmana, błogosławi modlitwą, podkreśla jego cnoty. Wymowne jest, że w zwracając się do Mazepy, Atanazy Dabbas nazywa hetmana osobistością, “znaną ze swojej czystości i świętej wiary, która podarowała Arabom Boże pismo”, oraz “naszym ukochanym synem duchowym”, co świadczy o głębokim szacunku dla Iwana Mazepy. Rzeczywiście, było za co składać tak wymowny panegiryk Iwanowi Mazepie. Potężny gracz polityczny swoich czasów, który dzierżył buławę hetmańską prawie 22 lata, wyraźnie uświadamiając sobie rolę religii, starał się wzmocnić Cerkiew Prawosławną, wzmocnić jej rolę na terytorium Hetmanatu, który trafił w 1686 roku pod zarząd Patriarchatu Moskiewskiego. 50 tysięcy złotych i 30 tysięcy dukatów – na odbudowę palestyńskiej Wielkiej Ławry. Badacze zaświadczają, że własnym kosztem hetman Iwan Mazepa zbudował 28 cerkwi, klasztorów i dzwonnic w Kijowie, Perejasławiu, Czernihowie, Głuchowie, Łubniach, Hustyni, Dihtiariach, a nawet w Moskwie. Przyczynił się do odbudowy jeszcze prawie 20. Najsłynniejszymi z nich były budowle w takich klasztorach, jak Ławra Pieczerska w Kijowie, Pustynno-Mikołajewski, Bracka Objawienia Pańskiego, Cyrylowski, Złotokopuły Michała Archanioła, Czernihowski Trójcy Świętej i św. Eliasza, Łubieński Mgarski, Baturzyński Krupnicki, Piotropawłowski, Domnicki, Makoszyński, Bachmacki, Kamieński, Lubecki; sobory katedralne w Kijowie (Świętej Zofii), Perejasławiu i Czernihowie, cerkwie w Baturynie, Dihtiariwce i in. Darował świątyniom ziemie, ikony, wykwintne ikonostasy oraz oryginalne egzemplarze dawnych ksiąg cerkiewnych. A dla pozyskania wsparcia chrześcijan świata arabskiego hetman aktywizował relacje z Prawosławnym Wschodem i udzielał istotnego wsparcia patriarchom Konstantynopola, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy. Ofiarował 50 tysięcy złotych i 30 tysięcy dukatów patriarsze Jerozolimy na odbudowę palestyńskiej Wielkiej Ławry świętego Saby Uświęconego. Jeszcze podarował złotą czarę, lampę i srebrny ołtarz o wartości 20 tysięcy złotych oraz srebrną tacę, która do dziś jest używana podczas ważnych ceremonii w świątyni Grobu Pańskiego. Według niektórych źródeł, Mazepa przekazywał pieniądze także na wsparcie Koptyjskiego Kościoła chrześcijańskiego w Egipcie. Ponadto Iwan Mazepa wraz z hospodarem Wołoszczyzny Konstantynem Brâncoveanu (1688–1714) oraz pułkownikiem mirhorodzkim Daniłem Apostołem (1654–1734) stali się głównymi mecenasami drukarni Abdallaha Zakhira, która działała w latach 1706–1711 w syryjskim Aleppo, nazywanym wtedy “Atenami Azji”. Na druk Ewangelii w języku arabskim w ręce patriarchy Antiochii przekazano 3000 złotych, jeszcze tyle samo – osobiście. Właśnie tutaj ujrzała światło dzienne wspomniana już “Ewangelia”, którą obecnie nazywamy “mazepińską”. Do ostatniego czasu wiedziano tylko o trzech egzemplarzach tej książki z dedykacją dla hetmana, przypomniał Ihor Ostasz – dyplomata, prawnik, pisarz, założyciel całego szeregu ważnych projektów kulturalnych: od Międzynarodowego festiwalu retromuzyki imienia Bohdana Wesolowskiego po ustanowienie pierwszego na Bliskim Wschodzie pomnika Tarasa Szewczenki w mieście Baabda, przeprowadzenie pierwszego festiwalu filmowego w Libanie oraz stworzenie filmu “Ukraiński Liban”. Jeden egzemplarz „Ewangelii” z dedykacją znajduje się w Bukareszcie, drugi – w Petersburgu. Przez długi czas uważano, że trzeci egzemplarz, który przechowywano w Gabinecie Cerkiewno-Archeologicznym, utworzonym przy Kijowskiej Akademii Duchownej, zaginął w zawieruchach skomplikowanej ukraińskiej historii. W 1925 roku opisał go literaturoznawca i historyk Serhij Masłow. Jednak niedawno, dzięki wysiłkom Ihora Ostasza, kijowski egzemplarz udało się odnaleźć. I to nie gdzie indziej, a w zbiorach Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Wołodymyra Wernadskiego! Kijowska Ewangelia zawiera również dedykację patriarchy antiocheńskiego dla hetmana Mazepy. Przekład arabskiej części panegiryku na pięciu stronach oraz greckiej na dwóch stronach wykonali 100 lat temu dwaj znani orientaliści, tłumacze, którzy pracowali w gabinecie filologii arabsko-irańskiej Katedry Historyczno-Filologicznej Wszechukraińskiej Akademii Nauk (WUAN) – Pawło Nykyforowycz Łozijew (1894–1981) oraz Taufik Kezma (1882–1958). A pracę swoich uczniów weryfikował akademik Ahatanheł Krymski (1861–1942). Co więcej, Ihor Ostasz w ciągu czterech lat odnalazł jeszcze 14 różnych Ewangelii, ponad tuzin aleppskich starodruków, a także trzy unikatowe Ewangelie, wydane w swoim czasie w drukarni za fundusze Iwana Mazepy. „W odróżnieniu od egzemplarzy muzealnych, te Ewangelie jeszcze do niedawna były używane przez duchownych – zaznaczył Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Libańskiej Ihor Ostasz. – Oznacza to, że misja Mazepy odniosła sukces, nawet po 300 latach widzimy skutki jego szlachetnego dzieła. Ten unikatowy starodruk jest świadectwem procesów państwowotwórczych, które zachodziły na terytorium Ukrainy w XVIII wieku, i otwiera nowe karty życia i działalności jednego z najpotężniejszych działaczy politycznych Ukrainy, który już trzy stulecia temu w swoich działaniach stawiał dyplomację kulturalną na pierwszym miejscu”. Aby przywrócić pamięć o działaniach hetmana na Bliskim Wschodzie, Ambasada Ukrainy w Libanie we współpracy z Fundacją Pamięci Błogosławionego Metropolity Wołodymyra na czele z metropolitą Prawosławnej Cerkwi Ukrainy (PCU) Ołeksandrem (Drabynką) przy udziale Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Wołodymyra Wernadskiego postanowiły stworzyć maksymalnie dokładne wydanie faksymilowe „Ewangelii” z dedykacją dla Iwana Mazepy. Półtora roku pracowali nad tym naukowcy, trzech projektantów, ośmiu specjalistów technicznych i konsultantów, ukraińscy i arabscy redaktorzy oraz korektorzy. Do wydania nakładu (200 egzemplarzy) dobierano papier maksymalnie zbliżony do oryginału, o kremowym odcieniu, gramaturze 110 g/mkw., pod względem właściwości dotykowych maksymalnie identyczny z oryginałem. Współczesny odpowiednik to munken print cream, wyprodukowany w Europie Północnej. Dla 150 egzemplarzy wykonano okładkę ze sztucznej skóry, dla 50 – z naturalnej. Tłoczenie złotem jest identyczne z oryginałem, rysunek wektorowy do wykonania matrycy pod nie specjalnie, aż do najdrobniejszych szczegółów, przerysowywała projektantka. Wydanie faksymilowe przekazano już do narodowych rezerwatów „Sofia Kijowska” oraz „Hetmańska Stolica” (m. Baturyn), Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Wołodymyra Wernadskiego oraz innych muzeów. Na początku października „Ewangelię Mazepy” zaprezentowano wojskowym i kursantom Odeskiej Akademii Wojskowej. Ihor Ostasz obiecał, że w najbliższym czasie taki prezent pojawi się również w odeskim Muzeum Książki Ukraińskiej. O unikatowej arabskojęzycznej Ewangelii, która ujrzała światło dzienne dzięki mecenatowi Iwana Mazepy ponad 300 lat temu, mogli usłyszeć odwiedzający Muzeum Książki Ukraińskiej (Odessa), działające w Naukowej Bibliotece Uniwersalnej imienia Mychajła Hruszewskiego. Obecnym przedstawiono również maksymalnie dokładne faksymilowe odtworzenie tego wydania „Ewangelii” z dedykacją dla hetmana, dobroczyńcy i oświeciciela.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

W Krzemieńcu na Tarnopolszczyźnie powstaje Dom Ludowy

Krzemienieckie rejonowe zjednoczenie Towarzystwa «Proświta» zwraca się do obywateli Ukrainy i szanownych ludzi z całego świata z apelem o przyłączenie się do zbiórki funduszy na budowę pierwszego w Ukrainie od czasów jej niepodległości Domu Ludowego PROŚWIATA w starożytnym mieście Krzemieniec. Odbiorca: BO Charytatywny Fundusz DOM LUDOWY PROŚWIATA, kod EDRPOU 42644114 Bank odbiorcy: AT KB „Pryvatbank”, rachunek nr UA 233387830000026004052536956 Lilija Sledzińska, przewodnicząca Krzemienieckiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Arystokrata ducha, czyli dobry geniusz ukraińskiej książki

Oksana PRYCHODKO, kandydat nauk pedagogicznych, docent, Równe. Poświęcona praca pana Mychajła była ofiarna, bezinteresowna i całodobowa. W „Proświcie” odpowiadał za sprawy wydawnicze, kontakty z opinią publiczną oraz tworzenie księgozbioru. Można by ułożyć całe tomy, utrwalając i opisując wszystkie najśmielsze projekty, zapoczątkowane i zrealizowane przez niestrudzonego proświcianina. Jednakże chciałabym wspomnieć o szczególnej stronie jego działalności – wydawnictwie książkowym. Miłość do książki towarzyszyła Mychajłowi Semenowyczowi przez całe życie, chociaż z wykształcenia był inżynierem (geodetą). 54 książki – właśnie tyle Mychajło Borejko zdążył wydać i wznowić w ciągu 22 lat (od 1998 do 2020 r.). Był wymagający i wybredny zarówno wobec treści, jak i wydawnictw, starannie dobierał ilustracje na okładki, znał się na tajnikach wydawniczych. Zapraszał do pisania przedmów i posłowi znanych literaturoznawców: M. Żułynskiego, S. Halczenkę, W. Borodina, D. Drozdowskiego i in. Długotrwała przyjaźń i silne kontakty zawodowe z Mykołą Żułynskim przyczyniły się do unikatowego wydania niedokończonej powieści Ułasa Samczuka „Dermań”, która przechowywana była w archiwach Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki. Pan Mychajło, posiadając unikatowy dar dyplomaty, mistrzowsko posługując się strategiami i taktykami komunikacyjnymi, umiał odnajdywać mecenasów dla projektów wydawniczych. Książki wydane i wznowione przez pana Mychajła są unikatowe i znaczące dla Ukrainy. Wyrafinowany gust smakosza-bibliofila zadziwiająco łączył się z ostrą potrzebą kultywowania tego, co narodowe, patriotyczne, heroiczne, co przetrwało zakazy i cenzurę. Są to przede wszystkim tabuizowane w czasach radzieckich wydania, książki wydrukowane w diasporze, a także literatura piękna, prace historyczne, różnorodne gatunkowo publikacje, które akumulują kod mentalny Ukraińców, dlatego mimo zakazów i niszczenia dotarły do czytelnika. Wokół wydania każdej książki kryje się szczególna i niepowtarzalna historia, za którą stoją ludzkie losy, wplecione w losy Ukrainy. Wiele książek starał się wznowić przed znaczącymi datami, jubileuszami, zakorzenionymi w historii narodu i życiorysach jego bohaterów. Pierwszą jaskółką była „Eneida” Iwana Kotlarewskiego, której wznowienie pan Mychajło zaplanował w 1998 roku – na 200-lecie ukazania się pierwszej książki. Unikatowy egzemplarz „Eneidy”, wydany w 1922 roku w Berlinie, trafił w ręce miłośnika książek przez krewnego-oficera, który wywiózł rarytatywne wydanie jako trofeum z powojennych Niemiec. Mychajła Semenowycza zachwyciła drewniana oprawa wydania, inkrustowana ukraińskim ornamentem. Jednak najbardziej zaniepokoiło go to, że przedmowa opracowana przez Bohdana Łepkiego została wyrwana z książki. Mając na celu odzyskanie utraconych stron, pan Mychajło robi kopie kolorowych ilustracji i wysyła do Muzeum-Dworu Iwana Kotlarewskiego w Połtawie. Na szczęście jeszcze jeden rzadki berliński egzemplarz „Eneidy” z 1922 roku tam był. Stamtąd przysłali przedmowę Bohdana Łepkiego – i rarytas był gotowy do wznowienia! Wysiłkami Mychajła Semenowycza wznowiono tysiąc (!) numerowanych egzemplarzy. W domowym księgozbiorze pana Mychajła znajduje się nr 000774. Książkę wznawiano trzykrotnie. Posłowie napisał Mykoła Żułynski, a środki przekazało zaporoskie OAO „Motor-Sicz”, którego dyrektor, według wspomnień żony Borejki Jewhenii Hładunowej, nałożył taką rezolucję: „W związku z deficytem literatury ukraińskiej – wydać!”. Rok 1998 stał się znaczący dla wznowienia jeszcze jednej książki – „Ave dictator!” Jurija Horlis-Horskiego, żołnierza armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, uczestnika walk narodowowyzwoleńczych w Chołodnym Jaru. Książkę pan Mychajło otrzymał z biblioteki ukraińskiego wydawcy z diaspory Sydora Krawcia. Gniewny antystalinowski pamflet – przedruk wydania z 1948 roku (Nowy Ulm, obóz dla osób przemieszczonych „Di-Pi”) – Mychajło Semenowycz przygotował na 100-lecie urodzin tragicznie zmarłego ukraińskiego patrioty. Córka J. Horlis-Horskiego, Lesia Jang (Lisowska), która po śmierci ojca trafiła z matką za ocean, była częstym gościem u małżeństwa Borejków w Równem. Kontakty Mychajła Semenowycza z ukraińską diasporą to osobna strona jego biografii wydawniczej. Wieloletnia przyjaźń z rodziną Bodnaruków – Wierą i Bohdanem, założycielami Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago – zainspirowała wznowienie szeregu rzadkich, zakazanych na Ukrainie książek, zebranych przez małżeństwo za oceanem. Niejednokrotnie Bodnarukowie udzielali również wsparcia finansowego projektom wydawniczym pana Mychajła. Z wydań i wznowień książkowych, zainicjowanych przez Mychajła Borejkę, można tworzyć antologię. Czołowe miejsce zajmuje Szewczenkiana: wznowienia rzadkich rarytatywnych egzemplarzy „Kobziarza”, prace literaturoznawcze i biograficzne o Szewczence, beletrystyka. Pięć unikatowych, skrupulatnie wyselekcjonowanych i przygotowanych do druku przez pana Mychajła wznowień „Kobziarza” ujrzało światło dzienne w 1998, 2001, 2004, 2014 i 2017 roku. Rok 1998 dzięki tytanicznym wysiłkom Mychajła Borejki podarował Ukraińcom monumentalne pod względem naukowym wydanie „Kobziarza” z 1960 roku, które po raz pierwszy ukazało się w wydawnictwie Iwana Tyktora w Winnipeg (Kanada) i trafiło do małżeństwa Borejków z księgozbioru Sydora Krawcia, który przesłał go rówieńskiej „Proświcie” z USA. Wartość rarytasu tkwi w przedmowie, rozszerzonych przypisach i komentarzach doktora Wasyla Simowycza. Luksusowe wydanie w obwolucie wyszło w 7-tysięcznym nakładzie i doczekało się jeszcze dwóch wznowień. „Kobziarz” z 1840 roku – unikatowe wydanie pozacenzuralne z rosyjskim alfabetem, którego egzemplarz przechowywany jest w bibliotece naukowej Uniwersytetu w Petersburgu. Jego przedruk pan Mychajło zadedykował 160. rocznicy ukazania się „Kobziarza” i 2000-leciu Narodzenia Pańskiego. Niezwykłą historię wznowienia ma „Kobziarz” z portretem i życiorysem Tarasa Szewczenki, wydany w 1910 roku w Petersburgu pod redakcją W. M. Domanickiego. Po wyjściu książka od razu została skonfiskowana, ponieważ zawierała zakazane przez cenzurę poezje Szewczenki. Pan Mychajło postanowił wznowić rzadką książkę, dowiedziawszy się, że jeden z egzemplarzy przechowywany jest w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Rzadką książkę udało się zdobyć z wielkimi trudnościami. W tym celu do Kijowa został „oddelegowany” jeden z członków rówieńskiej „Proświty”, przedsiębiorca Hryhorij Petruk. Jednak dla niego ta misja okazała się niewykonalna: mężczyzna natrafił na desperacki opór ówczesnego dyrektora muzeum Serhija Halczenki, który kategorycznie odmówił wydania rzadkiego egzemplarza, z uwagi na jego unikatowość. „Zostawiam pod zastaw Mercedesa – dajcie książkę” – nie ustępował wytrwały proświcianin. Jednak Serhij Halczenko był nieugięty. Z czasem pan Mychajło złożył pisemne zapytanie o zgodę na przedruk i mimo wszystko dopiął swego, uzyskując wydanie książki. „Tacy powinni być strażnicy muzeum” – powiedział pan Mychajło i zaprosił Serhija Halczenkę do napisania posłowia do wznowienia rzadkiego „Kobziarza”. „Ukraińskie noce, czyli rodowód geniusza” polskiego pisarza Jerzego Jędrzejewicza – biograficzna powieść o Szewczence, przekazana na Ukrainę przez Wierę i Bohdana Bodnaruków. Napisany po polsku utwór został przetłumaczony na ukraiński przez Jewhena Rosłyckiego i wydrukowany w Toronto w 1980 roku dzięki Towarzystwu Naukowemu im. Tarasa Szewczenki. Aby wznowić powieść na Ukrainie na 200-lecie urodzin Szewczenki, pan Mychajło zwracał się do tego wydawnictwa i uzyskał zgodę na wznowienie książki. Wolumin na 660 stron w nakładzie 500 egzemplarzy sfinansował Tomasz Janik, konsul generalny Polski w Łucku. Spośród licznych opracowań literaturoznawczych o Tarasie Szewczence wyróżnia się napisana w czasach radzieckich praca Marietty Szahinian „Taras Szewczenko” z oryginalnym i niezaangażowanym spojrzeniem na Szewczenkę, które wyłamuje się z kanonicznych tradycji przedstawiania pisarza jako zbrązowiałego pomnika czy „łysej” ikony, podawanych czytelnikowi z ideologicznym podtekstem. Zakazana w czasach radzieckich praca wywołała niemałe zainteresowanie u Mychajła Semenowycza i postanowił on wznowić ją na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki. Wydanie ujrzało światło dzienne w 2014 roku. Autorka tego artykułu miała wysoki zaszczyt być zaproszoną przez pana Mychajła do napisania posłowia do wydania i przygotowała artykuł naukowy do wystąpienia na konferencji szewczenkoznawczej w Petersburgu w 2014 roku. Jednak rosyjska agresja i wojna przekreśliły ambitne plany naukowe popularyzacji ukraińskiego Geniusza wśród współczesnych Rosjan. Pan Mychajło z szacunkiem odnosił się do książek od dzieciństwa (wychowywał się w pro-ukraińskiej rodzinie na Tarnopolszczyźnie), kiedy najlepszym prezentem dla chłopca była nie zabawka, a książka. Według słów Jewhenii Hładunowej, szczególnie cieszyli małego bratanka książkowymi podarunkami wujowie Petro i Mykoła – żołnierze UPA. Pewnego razu jeden z wujów, Petro Krutasewycz (tragicznie zginął w walce z moskiewskimi okupantami, wysadzając się granatem), podarował Mychasiowi ze swojej dziecięcej biblioteczki książeczkę niemieckiego pisarza Wilhelma Buscha „Strzelec Trzaska”. Pan Mychajło wznowił ją dla małych Ukraińców w 2020 roku. Unikatowość wydania tkwi w bilingwalności (tekst wydrukowano w językach ukraińskim i niemieckim) oraz humorystycznych autorskich ilustracjach samego pisarza. Dlatego tak skrupulatnie Mychajło Semenowycz formował również dziecięcy kontent książkowy, dobierając Mychajło Borejko wraz z żoną Jewheniją Hładunową wyszukiwali rzadkie, oryginalne, często przygodowe, a przede wszystkim patriotyczne książeczki do wydania współczesnym ukraińskim dzieciom. Powieść „Marusia” Marka Wowczka (nawiasem mówiąc, książka dla dzieci pana Mychajła, wydana we Francji, stała się bestsellerem), „Skarb zaporoski”, „Książęca sława”, bajka „Carewna-Żaba” z ilustracjami studentki itd. – to książki wydane dla dzieci. Działalność wydawnicza pana Mychajła wiąże się również z szeregiem oryginalnych publikacji, które ujrzały światło dzienne właśnie dzięki niestrudzonemu proświcianinowi-bibliofilowi. Jest to książeczka z tekstami i nutami „Pieśni łemkowskie w zapisach Jarosława Polańskiego”, które pan Mychajło z wielką miłością i czułością śledził i dobierał z czasopisma „Nasze słowo” (Warszawa, lata 1980–1984), gdyż ukochana żona Jewhenija Hładunowa pochodzi z tamtych stron. Po raz pierwszy opublikowany przekład Andrija Sodomory z języka łacińskiego „Pieśni o żubrze” Mykoły Husowskiego (wydanie dwujęzyczne); unikatowe wznowienie zestawu pocztówek z lat 1911–1912, fundusze z którego miały pójść na budowę pomnika Tarasa Szewczenki w Kijowie (wzniesionego dopiero w 1939 roku); „Pieśni banderowskie”. Pan Mychajło popularyzował nie tylko autentyki, ale także patriotyczne publikacje współczesnych pisarzy. Powieść Swiatosława Praska „Zdobyć albo nie być”, dzięki intencjom Mychajła Semenowycza, została wydana w 2007 roku na 100-lecie Romana Szuchewycza. Wydanie sfinansowali Wira i Bohdan Bodnarukowie i poprosili o rozesłanie go do wszystkich bibliotek Ukrainy. Listę można kontynuować… Zdążył uhonorować rzadkim, mało znanym na Ukrainie wydaniem także Łesię Ukrainkę w 150. rocznicę urodzin artystki. Niewielka książeczka z serii „Słowa na drogę”, odpowiednik współczesnego pocketbooka, to zbiór poezji Łesi Ukrainki „Cierniowy wieniec”. Jest to faksymilowe odtworzenie rzadkiego wydania, wydrukowanego w niewielkim nakładzie specjalną metodą w obozie dla osób przemieszczonych, wśród których było wielu żołnierzy OUN-UPA, w Monachium w 1946 roku. Do zbioru weszło 25 unikatowych poezji Łesi Ukrainki, które nie były publikowane lub częściowo drukowane w czasopismach jeszcze za życia pisarki. Rarytas uważany jest za zabytek literacki i stanowi prawdziwe znalezisko dla kolekcjonerów rzadkich książek. Tytaniczna, trudna, często ciernista praca wydawnicza pana Mychajła była jednocześnie lekka i przyjemna. Gdyż obok niego zawsze byli ci, którzy wspierali i pomagali, którym najbardziej ufał, których szanował za profesjonalizm i niezawodność. To przede wszystkim przyjaciel i żona Jewhenija Hładunowa, niestrudzone proświcianki Lilija Owdijczuk (niezawodna autorka pierwszej i jeszcze 11 przedmów oraz posłowi), Anioł dobroci i człowieczeństwa – świętej pamięci Tetiana Serhijiuk (redaktorka i korektorka większości wydań), dyrektor wydawnictwa „Wołynski oberehy” Witalij Własiuk, który cierpliwie spełniał najbardziej wygórowane wymagania pana Mychajła, aby uczynić książkę doskonałą. Już rok, jak Mychajła Borejki nie ma z nami, jednak książki przygotowane przez wielkiego bibliofila do wydań i wznowień do dziś cieszą czytelników. W tym roku w Rówieńskiej Obwodowej Bibliotece dla Młodzieży odbyła się prezentacja wznowienia książki „Książęca sława” ukraińskiego pisarza, pedagoga, wydawcy, działacza społecznego Antina Łotockiego – ostatni dar od pana Mychajła. Autorka tego materiału ma wielką nadzieję ułożyć antologię ze wszystkich 54 książek, wydanych i wznowionych przez Mychajła Borejkę, jako wzorzec wysokiego intelektu, połączenia estetyki i patriotyzmu, niepokonanego Ducha „nauki, myśli, woli”. 21 listopada 2021 roku, w dzień Świętego Archanioła Michała, minął rok, jak odszedł w zaświaty Mychajło Semenowycz Borejko – członek Rówieńskiej „Proświty”, intelektualista, patriota, niestrudzony inicjator i motor wielu projektów na rzecz Ukrainy, dobry geniusz ukraińskiej książki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Jakiej Europy pragnie Ukraina?

Jurij KYSELOWOW, doktor nauk geograficznych, profesor, członek zarządu Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, m. Uman Pierwszego listopada obchodzono Dzień Unii Europejskiej – dokładnie tego dnia w 1993 roku weszła w życie umowa z Maastricht o pogłębieniu europejskiej integracji gospodarczej i politycznej. Jak ważna jest ta data dla Ukrainy, wieloletniej „sąsiadki” UE, większość członków której, praktycznie niezmiennie wspierając nasze państwo w słowach, mimo to powstrzymuje się od skutecznego wsparcia i zamraża proces przyjmowania nowych członków do Eurosojuszu? I czy dziś mamy naprawdę tę zjednoczoną Europę, o której marzyli ojcowie-założyciele tej idei? Europę w różnorodności rdzennych narodów, kultur i języków? I czy wielu ludziom znane są nazwiska twórców ideologii Paneuropy? Spróbujemy odpowiedzieć na te pytania przez pryzmat bardzo rozpowszechnionej, ale skrajnie chybionej tezy, że rzekomo IDZIEMY do Europy. Panowie, czy uczyliście się w szkole geografii? W jakiej części świata leży Ukraina? I czy to nie tutaj – według jednej z wersji – znajduje się środek Europy? Otóż to. „Iść” do Europy – to tak samo jak dobijać się do otwartych drzwi. Ukraina – mimo wszystkich zmian sytuacji międzynarodowej i koniunktury politycznej – JEST W EUROPIE. Immanentnie. Ze wszystkimi swoimi etnicznymi, kulturowymi, historycznymi osobliwościami, tak samo jak każde inne europejskie państwo. I nie wina Ukraińców, lecz brak woli politycznej tej części przywódców procesu integracji europejskiej, którzy stoją na pozycjach materializmu, liberalizmu i dechrystianizacji, sprawia, że nasze państwo wciąż pozostaje poza granicami Zjednoczonej Europy. Często Ukrainie zarzuca się korupcję urzędników państwowych. Ale przepraszam, czy nie tak dawno gospodarczo i społecznie najbardziej rozwinięte kraje – Włochy, Niemcy, Francja – drżały od głośnych skandali korupcyjnych?.. Jeden z wieloletnich deputowanych Parlamentu Europejskiego, austriacki polityk konserwatywny i potomek dynastii cesarskiej Karol von Habsburg, który sporo zainwestował w rozwój ukraińskich mediów, konsekwentnie i pewnie twierdzi, że Ukraina jako kraj europejski musi być w Europie także politycznie. Szczególnie przy tym podkreśla, że nasze państwo stawia opór groźnemu rosyjskiemu agresorowi, który do Europy właśnie nie należy – ani terytorialnie, ani historycznie, ani mentalnie. Jednocześnie on, wierny starożytnym europejskim tradycjom, podobnie jak kiedyś błogosławiony Pontifeks – Papież Jan Paweł II, nalega na chrześcijańskie korzenie Europy jako podstawę jej duchowości. Ale, niestety, na wielki żal, prawdziwych arystokratów ducha mało kto słucha i słyszy... W swoich artykułach i wywiadach Karol von Habsburg często wspomina założyciela ruchu paneuropejskiego hrabiego Ryszarda Coudenhove-Kalergiego. To on jeszcze wśród niezagospodarowanych ruin I wojny światowej wzywał rządy i społeczeństwa europejskich krajów do jedności, by zapobiec nowym wojnom. Obiektywnie mówiąc, w tamtych okrutnych czasach jego wezwanie nie mogło nie pozostać głosem wołającego na pustyni. Dziś jest niesprawiedliwie zapomniany – w czasie, gdy wydawałoby się, że idea europejskiej jedności triumfalnie kroczy naprzód. Ale Coudenhove-Kalergi pisał o Paneuropie opartej na tradycji chrześcijańskiej, czego zresztą nie akceptuje większość dzisiejszych brukselskich integratorów. Czy Ukraina potrzebuje integracji europejskiej? Oczywiście, tak. W warunkach wieloletniej rosyjskiej agresji innego wyboru po prostu nie ma (jakich komplementów Chinom by nie rozdawał ktoś z dzisiejszych „zielonych” „wodzów”). Ale Europa ma być nie kosmopolityczna, islamizowana czy ateistyczna, lecz narodowo i kulturowo różnorodna, otwarta dla wszystkich państw położonych na subkontynencie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W poszukiwaniu tożsamości

Serhij SAWCHENKO, artysta, m. Odessa Wieczność przejawia swój obraz, w bezmiarze którego toną wątpliwości twojego dnia... Ten wysoki wzorzec nabiera cech podstawowych charakterystyk w określaniu priorytetów i kryteriów oceny potencjalnych wektorów, niezwykle nieprostej dynamiki współczesnych procesów w ukraińskiej kulturze. …Trzy wystawy w ramach projektu “W poszukiwaniu tożsamości” odbyły się kolejno w Pałacu Sztuki, Muzeum Narodowym oraz Muzeum Iwana Franki we Lwowie, kolejna już teraz działa w czterech salach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie… Do wystawy swoje dzieła malarskie przekazali zaproszeni artyści, a mianowicie: Petro Honczar (Kijów), Dmytro Stećko (Tarnopol), Andrij Mentuch (Gdańsk), Hałyna Nowożeneć (Lwów), Wiktor Pohoriełow (Charków), Roman Romanyszyn (Lwów), Serhij Sawchenko (Odessa), później — Ihor Romanko (Lwów), Oksana Andruszczenko (Lwów), Wołodymyr Patyk (Lwów), Wasyl Chymoczka (Kijów), Denys Struk (Lwów), Iwa Pawełczuk (Kijów), Wasyl Sad (Odessa), Wiktor Ihnatiew (Odessa), Irma Osadca (Toronto), Wołodymyr Łucyk (Lwów), Denys Sawchenko (Linz), Kateryna Hanejczuk (Łuck), Lidia Bodnar-Bałahutrak (Houston), Roman Jaciw (Lwów), Kostiantyn Kosarewski (Kijów), Pawło Kowacz (Użhorod), Ostap Patyk (Lwów), Petro Bewza (Kijów), Luba Łebid-Korowaj (Lwów). Intryga tematu sprzyjała organizacji przez kuratorkę Hałynę Nowożeneć dyskusyjnych okrągłych stołów, według zaproponowanego przez nią tematu: “Tożsamość narodowa współczesnej sztuki ukraińskiej: aktualność czy anachronizm?”, z udziałem Natalii Kosmolinskiej, Oresta Hołubcia, Lubow Kyjanowskiej, Serhija Sawchenki, Romana Jaciwa, Sofii Korol, Danyła Ilnyckiego, Bohdana Tycholoza, Wasyla Kosiwa, Natalii Humnickiej, Sołomii Tymy, Natalii Samotos; w szczególności (UKU, kwiecień 2019, moderatorka – Sołomia Tyma) z wystąpieniami Oresta Hołubcia, Romana Jaciwa, Pawła Hudimowa oraz Chrystyny Berehowskiej. Później realizacja projektu “W poszukiwaniu tożsamości” określiła, że nie może on być ograniczony progami czasowymi i przestrzennymi... W poszukiwaniach tożsamości… Niezwykle ciekawy temat dialogu zaproponowała pani Hałyna Nowożeneć, podpierając go uformowaniem wizualnego obrazu swojego projektu. Dynamika ruchów w tym czy innym wektorze szerokiego pola ukraińskiej przestrzeni artystycznej stanowi ostrość kontrastów, którymi wypełniona jest sama strefa dialogowa, i to z pewnością może wydawać się zaminowanym polem bez mapy możliwego ocalenia… Impulsem, który akumuluje energię w wektorze własnej egzystencji, z całą oczywistością występuje nagromadzony ból wewnętrznej emigracji, który już niejedno pokolenie ukraińskiego etnosu zapładniał dusze i w końcu przechodził w spadek siedzącym na pustyni kulturowego krajobrazu, wydeptanego przez przybłędów... Po raz kolejny poznajesz ciężar duszących dogmatów, które ciasną pętlą uniemożliwiają głębokie, wolne oddychanie… Uświadomienie sobie tego problemu żywi nadzieją, że każde odnowienie w Czasie niesie ślady nieubłaganego demontażu stereotypów… Każda kolejna chwila w szerokim marginesie współczesności zwraca twarzą do nieuniknionego problemu wyboru… Dialog odbywa się nie tyle między współczesnymi nowej Ukrainy, ale jest procesem zanurzenia w siebie, w naturze którego zawarte są tysiąclecia egzystencjalnego doświadczenia Ukraińców… Wydawałoby się dziwnym, ale Twórczość, jej nieodparty optymizm daje wolę nadziei, że dążenie konkretyzuje format i ukierunkowanie działań w stronę harmonijnego zjednoczenia tak różnej Ukrainy. Kultura, w szczególności sztuka wizualna, będą stymulować swoim niepowtarzalnym głosem, aby doprowadzić do wymarzonej całości wielki łańcuch czasów historycznych… Urządzajmy naszą nową ukraińską przestrzeń na wzór tego, jak wielkie epoki formowania archetypów etnokulturowych i tułaczki walki zachowały i oczyściły znak ukraińskiej kultury do nabycia przez nią świętego, testamentowego znaczenia. Czy wejdziesz w nowy dzień oczyszczony z odcisku na sobie piętna niewoli i zniewolonego przez obcych czasu, który przeżyłeś?... ...Czy nie przerwiesz łańcucha z przeszłości w przyszłość? Zapładniaj przestrzeń choćby chrapliwym krzykiem swojej duszy... Wymarzona jedność – myśleć o ukraińskiej przestrzeni jako nieprzerwalnej w swojej historyczno-kulturowej dziedzicznej całości... Ona właśnie określa ważną funkcję kulturowego potomstwa i nadziei na pasjonarność współczesnego człowieka, jego dążenie do bycia nosicielem odziedziczonego światła rodzimej kultury… Optymizm i nadzieje może dać bezstronność spojrzenia na pasjonarny składnik ukraińskiego społeczeństwa, co sprzyja dostrzeżeniu lidera… Cechą naszego losu jest uświadomienie sobie przez osobowość misyjnego przeznaczenia swojej natury… Czekamy na objęcie projektem maksymalnie szerokiego pola ukraińskiego areału… Listopad 2021 Co zaś niesie zagrożenie w “rozmywaniu” kryteriów, dzięki którym można obwieszczać cechę nieskończonego łańcucha kulturowego, który zrasta wszystko swoją jedyną naturą? Na co nakierowana jest ekspansja współczesności? Czy nie spowoduje ona wydarzeń radykalnego wandalizmu w stosunku do nagromadzonych przez tysiąclecia skarbów kultury, które wypełniały obraz ukraińskiej kultury żywym oddechem sakralności?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w monodramach, czy w niezwykle interesujących referatach na konferencji, czy w prezentowanych książkach. Tylko taki ogólny krótki przegląd tego, co wydarzyło się w ciągu tygodnia w murach głównego ukraińskiego teatru, daje podstawy do stwierdzenia o niezwykłej wadze wydarzenia i koniecznej potrzebie kontynuowania oraz rozwijania festiwalu „Maria”; o potrzebie wsparcia państwowego dla tak ważnych projektów; o potrzebie zainteresowania ze strony teatrologów i mediów. Apeluję do właścicieli i kierowników wiodących kanałów telewizyjnych, gdyż w pogoni za politycznymi intrygami i intryżkami, „smacznymi” rozkręcaniem plotek i pogłosek, czasem nieudolnymi i niskiej jakości show, z ich pola widzenia wypada bardzo ważna warstwa wysokiej sztuki, która czyni człowieka człowiekiem. Osobnej rozmowy zasługują spektakle zaprezentowane na festiwalu, w których obok atlantów sztuki teatralnej, wybitnych aktorów i reżyserów, znajdują swoje artystyczne samowyrażenie czeladnicy, rozbłyskują nowe nazwiska; dyskusja w formacie konferencji naukowo-artystycznej z udziałem wybitnych naukowców i artystów: Tarasa Kremenia, Łarysy Briuchoweckiej, Wałentyny Kowalśkiej, Nadiji Kukuruzy, Jurija Kowbasenki, Mychajła Zacharewycza, Serhija Borszczewśkiego, Jurija Kowaliwa, Jarosława Harasyma, Mykoły Waśkiwa, Nataliji Ponomarenko, Mykoły Żułynśkiego, Dmytra Drozdowśkiego; inicjatywy i nowe idee, zrodzone w ramach festiwalu. Ale to już będą tematy kolejnych stron z dziennika festiwalu...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Teatralny tydzień w konstelacji Marii

Olha RUDANEĆ, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini NSTDU, uczestniczka rady eksperckiej festiwalu, m. Kołomyja. Wielkie rzeczy poznaje się z odległości – ta skrzydlata fraza po raz kolejny przekonuje autorkę tych rozważań o tym, że prawdziwe, obiektywne oceny tego wydarzenia dopiero przed nami. Tak różnobarwny i niezwykle nasycony program wymaga uważnego i bezstronnego zagłębienia się od każdego, kto miał szczęście przejść wszystkie kroki: od pierwszego do końcowego; zobaczyć i poczuć wszystko, co starali się przekazać publiczności aktorzy i reżyserzy, rzecznicy i prelegenci, a przede wszystkim – organizatorzy festiwalu. Wypełnienie festiwalu różnorodną paletą artystyczną zadziwia i zachwyca: rozłożone trzy wystawy artystyczne – „Maria” (ze zbiorów Muzeum Marii Zańkowieckiej), „Frankowcy grają Iwana Frankę” (ze zbiorów Muzeum Teatru im. Iwana Franki), wystawa obrazów ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Walerija Franczuka. Odbyły się także trzy publiczne dyskusje: konferencja prasowa, konferencja naukowo-artystyczna „Magia kultur”, okrągły stół „Polilog działaczy kultury teatralnej” – właśnie ten fakt dał podstawę dyrektorowi – kierownikowi artystycznemu Narodowego Teatru im. Iwana Franki Mychajłowi Zacharewyczowi uznać, że festiwal przeradza się w laboratorium naukowo-twórcze. Widzowie mieli okazję obejrzeć 15 różnych spektakli, zarówno z udziałem wybitnych mistrzów sceny, jak i tych, którzy dopiero torują sobie drogę do wysokiej sztuki. Za tym wszystkim stoi wielka, pełna poświęcenia praca zgranego zespołu organizatorów, którzy zawsze czują wsparcie i pomoc pierwszej osoby w teatrze – dyrektora – kierownika artystycznego Mychajła Zacharewycza. Duszą i ośrodkiem decyzyjnym tego grona entuzjastów-osób o podobnych poglądach jest artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. Jak wspominała w swoim wystąpieniu kierowniczka części literacko-dramaturgicznej teatru Natalija Ponomarenko, w 2004 roku, kiedy z inicjatywy Łarysy Kadyrowej zapoczątkowywano festiwal, tylko dwoje ludzi wierzyło w niego – to niezapomniany Bohdan Stupka i, właściwie, sama inicjatorka. A w ciągu 17 lat festiwal rozświetlił tak wiele imion ukraińskiej i światowej sztuki teatralnej, zapalił tak wiele nowych gwiazdek na firmamencie Melpomeny, podarował tak wiele emocji i wrażeń wszystkim, którzy mieli zaszczyt być jego uczestnikami, osobami zaangażowanymi czy po prostu widzami. Po raz kolejny zachwycam się i dziwię unikalnemu talentowi Łarysy Kadyrowej, nie tylko aktorskiemu, ale i ludzkiemu. Z taką miłością i drżeniem przedstawiała każdego uczestnika, dla każdego znajdowała szczególne, tylko do niego skierowane, wzruszające słowa; tak trafnie zauważała, wydawałoby się, jakieś drugorzędne detale, wynosząc je do rangi decydujących; w tak dobrym humorze starała się przekazać całkiem poważne myśli, oceny, wnioski i uogólnienia, że w sumie tworzyło to unikalną atmosferę domowego zacisza. Więc każdy mimowolnie czuł się uczestnikiem jakiegoś rodzinnego wydarzenia, niezależnie od tego, czy przyjechali z Izraela, Polski czy Kołomyi. W tym kontekście całkiem uzasadnionym lirycznym lejtmotywem festiwalu brzmi słynne przesłanie Iryny Wilde „Kocham kochać miłość”. To wydarzenie inspiruje miłością od pierwszego do ostatniego akordu. A to dzisiaj jest tak ważne, ponieważ w czasie różnych transformacji i poszukiwań, jak nigdy, potrzebna jest projekcja na postacie, imiona, talenty, osobowości, które przeżywają nastroje i epoki, i pozostają w kulturalnym i duchowym skarbcu wspólnoty ludzkiej czystymi, niezamulonymi wysepkami autentyczności i niepowtarzalności. I lepszego formatu dla ich wizualizacji w ludzkiej percepcji niż monodram trudno wymyślić. Na tegorocznym festiwalu niemal namacalnie odczuwało się obecność Łesi Ukrainki i Iwana Franki, Marii Zańkowieckiej i Sołomii Kruszelnickiej, Wasyla Stefanyka i Łesia Martowycza, Ahatanhela Krymskiego i Mykoły Woronego, Iwana Mykołajczuka i Mykoły Winhranowskiego, Charlesa Baudelaire’a i Friedricha Dürrenmatta… Bohdana Stupki, Iry Małaniuk, Iwana Dracza, Iwana Dziuby… Wszystko to wypełniło treść i program festiwalu: czy to w poszczególnych. W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki na Scenie Kameralnej im. Serhija Danczenki odbył się XVII Międzynarodowy Festiwal Monodram „Maria”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pierwszy Międzynarodowy Festiwal Artystyczny „Kod Stupki". Z okazji 80. rocznicy urodzin legendarnego ukraińskiego aktora

W Kijowie w dniach 19–21 listopada odbył się Pierwszy Międzynarodowy Festiwal Artystyczny „Kod Stupki", którego gościem honorowym była Gruzja. Podczas festiwalu odbyły się niezwykle interesujące spotkania na różnych placach miasta oraz na scenie Teatru im. Iwana Franki – aktorów i muzyków, malarzy i reżyserów, którzy prezentowali swoją sztukę w różnych językach, różnych barwach i dźwiękach, lecz jednym KODEM, który dążył do odkrycia KODU człowieka, głębinowej istoty świata w wielkiej sztuce. Pomysł stworzenia Pierwszego Międzynarodowego Festiwalu Artystycznego „Kod Stupki" nie jest przypadkowy, gdyż dziesięć lat temu, w 2011 roku, Bohdan Stupka wielokrotnie mówił o potrzebie zapoczątkowania międzynarodowej platformy, w ramach której Ukraina stałaby się miejscem poznawania kultury teatralnej krajów Zakaukazia, Bałtyku i Polski. Inicjatorami festiwalu są producentka Iryna Batko-Stupka oraz „Fundacja Bohdana Stupki". Bohdan Sylwestrowicz uważał, że wymiana właśnie z tymi krajami poszerzyłaby optykę współczesnego teatru. Bohdan Stupka był nie tylko genialnym aktorem, ale także człowiekiem, który łączył kultury i kraje. Znalazł uniwersalny język sztuki, reprezentowany przez psychologię stworzonych postaci, środki niewerbalne i werbalne, które na scenie czy w kinie ujawniały kod Stupki. Każda rola Aktora to pełnia bytu we wszystkich przejawach, artystyczne multiwersum, które łączyło kod muzyki i plastyki, obrazowość wizualną oraz głębię psychologiczną. W tym roku, jako uczczenie pamięci Bohdana Stupki, wspólną przestrzeń artystyczną podczas festiwalu tworzyli artyści Ukrainy i Gruzji. Na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki wystąpili: wspaniały tbiliski zespół „CHORAL", nasza duma – Narodowy Ludowy Chór Ukrainy im. Hryhorija Werowki – oraz obecnie popularny zespół etnojazzowy DUDU Band (Ukraina – Gruzja). Jednak jednym z głównych akcentów pierwszego dnia był pokaz spektaklu Teatru im. Szoty Rustawelego „Koniec gry" w inscenizacji geniusza współczesności Roberta Sturui, z Dawidem Uplisaszwilim, Hogą Barbakadze, Lewanem Berikaszwilim i Nanoj Paczuaszwili w rolach. Spektakl „Koniec gry" na podstawie sztuki Samuela Becketta, która w interpretacji gruzińskiego reżysera-filozofa Roberta Sturui nabrała na scenie teatru rozmachu szekspirowskiego, kolorytu, siły uczuć i stopni emocji, opowiada o ostatnich chwilach istnienia świata. Jakaś globalna katastrofa zniszczyła cywilizację, przy życiu pozostała tylko czwórka ludzi, a ich koniec też jest bliski. Jak zachowają się ludzie przed śmiercią: czy przyjmą ją godnie, czy stracą ludzkie oblicze? I co będzie dalej? Odpowiedź znajdowała się u Hamleta: „Dalej – cisza”. Ale dla Sturui wniosek najwyraźniej nie jest tak bezlitośnie jednoznaczny. „Koniec gry” został poświęcony pamięci wybitnego kompozytora Gii Kanczeliego, wieloletniego współautora i przyjaciela Roberta Sturui. Razem stworzyli dziesiątki spektakli, w tym całego Szekspira i całego Becketta. Muzyka „Maestra ciszy”, jak nazywano Kanczeliego, zabrzmiała także w tym przedstawieniu. Wśród wydarzeń festiwalu były pokazy filmów „Stupka: retrospektywa” w kinie „Lira”. Widzowie mogli bezpłatnie obejrzeć takie filmy, jak „Biały ptak z czarnym znakiem”, „Olśnienie”, „Z życia Ostapa Wiszni”, „Modlitwa za hetmana Mazepę”. A w galerii „Vakulenko art consulting” otwarto wspólną wystawę prac artystów Ukrainy i Gruzji pod tytułem „VynoGrad: kolor dojrzałego miasta” z udziałem Władysława Szereszewskiego, Jurija Wakulenki, Mykoły Żurawla, Petra Lebedynca, Matwija Wajsberga, Anatolija Krywolapa, Dawida Szaraszidze, Temo Swireli, Ruslana Agirby, Gii Myminoszwiliego, Badriego Hubianuriego, Tamaza Awaliani. W czasie festiwalu w teatrze „Suzirja” zaprezentowano zbiór „14 GB”. Projekt, który wywołał rezonans w anglojęzycznym i postradzieckim świecie: kulturolodzy i teoretycy literatury nazywają go hymnem obecnej Gruzji. Dla Ukrainy taki projekt jest sposobem na zobaczenie Innego, który przeżywa doświadczenie wojny, dążącego do ukazania światu nowej tożsamości. „14 GB” jest projektem międzysztuki, ale także uniwersalnym pod względem swojego znaczenia filozoficznego. To tekst o miłości, która zwycięża przemoc; o śmiechu, który zwycięża brak wolności; o prawdzie, która zwycięża dyktatorów. To nowa historia Gruzji, opowiedziana językiem różnych gatunków sztuki. Artyści nowego pokolenia opowiadają o traumatycznej przeszłości – 14 reprezentacji na 1 gigabajt o wydarzeniach w Abchazji. Podczas prezentacji odbył się prawdziwy intelektualny polilog, zainspirowany projektem „14 GB”. W projekcie wzięli również udział współcześni gruzińscy intelektualiści, m.in. Iwane Mczedeladze z Tbiliskiego Państwowego Uniwersytetu im. Iwane Dżawachiszwilego oraz z Naukowo-Badawczego Centrum Ukrainistyki im. prof. Otara Bakanidze. Wojna to doświadczenie, którego nie da się przeżyć w pojedynkę. Dziś Ukraina i Gruzja są krajami, które znajdują się w sytuacji осмысления doświadczenia militarnej konfrontacji, budując dla świata nową postpostmodernistyczną tożsamość jako zaprzeczenie tezy Francisa Fukuyamy o „końcu historii”. „14 GB” to tekst, który pokazuje, że historia Gruzji trwa i wymaga swojego współczesnego осмислення. Międzynarodowy festiwal sztuki „Kod Stupki” tak odważnie połączył teatr i kino, malarstwo i muzykę. Przedstawiciele różnych dziedzin sztuki z różnych krajów świata mówili wspólnym językiem – językiem scenicznego bytu, którym mówił Bohdan Stupka. On jest Legendą. Połączył kultury i kraje. Odnalazł uniwersalny język sztuki, wyrażony poprzez psychologię bohaterów, środki niewerbalne i werbalne, które w każdej roli na scenie czy w filmie ujawniały kod Bohdana Stupki. Materiał przygotowała Hanna OBORSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Muzealnik rycerskiego stanu

Natalia HATALSKA, muzealniczka, proświcianka, Zaturce, rejon włodzimierski, obwód wołyński. Rycerskość zawsze była właściwa prawdziwym Ukraińcom. I nie tylko przedstawicielom naszego wielkiego narodu ze względu na ich więzy krwi z narodem pracujących, ale także przybyszom z innych narodów, którzy poświęcili swoje życie Ukrainie. I takich przykładów w naszej historii jest wystarczająco dużo. Rycerzem ukraińskiej idei, pełnym poświęcenia bojownikiem o ukraińską państwowość był nasz wybitny krajan, Polak z pochodzenia, wojownik honoru, godności i nieskazitelności Wiaczesław Kazimierzowicz Lipiński. Rycerski duch Wielkiego Ukraińca stał się dziedzictwem wielu Wołynian, którzy zarówno w czasach dawnych wojen, jak i obecnie wyznają ideę niepodległości Ukrainy. Godnym naśladowcą swojego idola jest pochodzący z dziada-pradziada z Zaturców, wieloletni kierownik Zaturieckiego Muzeum Pamięci Wiaczesława Lipińskiego, obecnie jego starszy pracownik naukowy, znany wołyński krajoznawca i działacz społeczny Witalij Hryhorowycz Kusznir, który 18 listopada tego roku obchodził swoje 70-lecie. Życiowa droga tego społecznika rozpoczęła się w wołyńskiej wsi Zaturce, przy źródle jednej z największych rzek regionu, Turii, w ojczyźnie Wiaczesława Lipińskiego i Halszki Hulewiczówny. W wielkiej rodzinie Hryhorija i Nadiji Kusznirów, w której było dziewięcioro dzieci, Witalij dorastał w atmosferze wzajemnej miłości i szacunku, wśród bujnego ojcowskiego sadu i wielkiej pasieki, tradycyjnych rzemiosł oraz książek. Dzieciństwo, jak u każdego urodzonego niedługo po wojnie, było bose i nie zawsze syte. Skibka chleba posypana solą, kubek mleka – i biegaj sobie cały dzień z rówieśnikami po drodze, gdzie kurzu po kostki, wzbijaj tumany aż do nieba. Do pierwszej klasy przyjęto go, gdy nie miał jeszcze siedmiu lat, gdyż starsi bracia i siostra dali się poznać jako wzorowi uczniowie. Lecz wraz z nauką rozpoczęły się także „uniwersytety pasterskie”: najpierw gęsi, potem – krowy. W szkole uczył się dobrze, szczególnie interesował się naukami ścisłymi, dlatego po ukończeniu dziesięcioletniej szkoły w Zaturcach wstąpił do Lwowskiego Instytutu Rolniczego na wydział mechaniczny. Otrzymawszy dyplom inżyniera, z nakazem pracy uczelni pojechał na Wołyń, do miasteczka Turzysk, nad rzekę swojego dzieciństwa, Turię. Działalność zawodową rozpoczął jako inżynier-inspektor rejonowego zarządu rolnictwa. Po ślubie i narodzinach córki został powołany do wojska: służył w wojskach kolejowych na północy Rosji. Powrócił do życia cywilnego już na Podkarpaciu, skąd pochodzi żona. Tam pracował jako główny inżynier kołchozu, inżynier-projektant Drohobyckiego kompleksowego oddziału naukowo-badawczego i projektowego instytutu UkrDIProNDInafta. Wtedy też przywiózł do Zaturców nowinę: odkryte złoże gazu niedaleko rodzinnej wsi będzie eksploatowane. Już na stanowisku głównego inżyniera sowchozu „Prawda” (Zaturce, rejon łokaczyński) jeździł do Gabinetu Ministrów po pozwolenia na zgazyfikowanie państwowego gospodarstwa nasiennego w rodzinnej wsi. Przez pewien czas pracował jako zastępca przewodniczącego Łokaczyńskiej Rejonowej Administracji. I wreszcie – praca, która nadała sens jego życiu: muzealnictwo. Takiej nieoczekiwanej, zdawałoby się, zmianie zajęć posłużyła działalność społeczna, na którą Witalij Hryhorowycz i wcześniej nie był obojętny. Stawszy się organizatorem komórki Ludowego Ruchu Ukrainy w rodzinnej wsi i rejonie, aktywnie walczył o utwierdzenie ukraińskiej niepodległości, wraz z osobami o podobnych poglądach porządkował teren dawnego polskiego cmentarza z miejscem pochówku Wiaczesława Lipińskiego, organizował pierwsze wiece oraz wieczory pamięci wybitnego rodaka. Był jednym z inicjatorów budowy we wsi nowego budynku świątyni i aktywnie walczył o jedność wspólnoty parafian w łonie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Ponieważ zainteresowanie historią było od dzieciństwa (w rodzinie w zimowe wieczory lubiano czytać na głos książki o tematyce historycznej), los wskazał drogę, którą musiał podążać dalej. Dwadzieścia cztery lata Witalij Kusznir pracował na stanowisku kierownika oddziału Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego, z czego ponad osiem kierował zespołem entuzjastów, uczestników tworzenia Zaturieckiego Muzeum Pamięci Wiaczesława Lipińskiego. Kierując placówką, stale organizował uzupełnianie i zachowanie zbiorów muzealnych, doskonalenie struktury tematycznej ekspozycji, prowadzenie okrągłych stołów, odczytów, konferencji, różnorodnych wydarzeń kulturalno-artystycznych, porządkowanie terenu muzeum. Witalij Hryhorowycz to zainteresowany, skrupulatny badacz, autor wielu artykułów popularnonaukowych, aktywny uczestnik konferencji historyczno-krajoznawczych, błyskotliwy wykładowca i przewodnik, gościnny gospodarz placówki muzealnej. Jest wielkim pracownikiem nie tylko w dziedzinie intelektualnej, ale także w polu, w sadzie, bo nie boi się najcięższej pracy, jak prawdziwy syn rolników. Ludzi zachwyca jego bezinteresowność, szczerość i życzliwość. Często odwiedzający muzeum są zdumieni wysokim intelektem, gruntowną wiedzą przewodnika, jego bogatą, obrazową mową. Aktywna postawa życiowa, inicjatywność, nietolerancja wobec kłamstwa, fałszu, niesprawiedliwości, ignorancji i chamstwa nieuków, samowoli i wyższości „władzy posiadających” często prowadzi do konfliktów z lokalnymi urzędnikami. On jest wojownikiem honoru, bojownikiem o prawo wolnego człowieka w naszym kraju do posiadania postawy obywatelskiej i odwagi wyrażania własnego zdania. Świeży przykład – walka przeciwko naruszaniu przez kierowników wspólnoty ustawodawstwa ekologicznego i ratowanie przed zniszczeniem chronionego uroczyska ze znanym źródłem „Bezodnia” (Otchłań). Pan Witalij nie przejmuje się tym, że nie jest wystarczająco doceniany przez przełożonych. Zainicjowane i pielęgnowane przez społecznika muzeum uważa za swoje największe wyróżnienie. Witalij Kusznir jest aktywnym członkiem Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”, niestrudzonym proświcianinem, organizatorem i uczestnikiem wydarzeń artystycznych oraz podróży zespołu muzealnego po miejscach pamięci Ukrainy. Mistrzowsko pisze wiersze, bo czuje i kocha ojczyste słowo. A jeśli dodać, że jest dobrym głową rodziny, autorytatywnym ojcem (oboje dzieci ukończyły szkołę ze złotym medalem), kochanym dziadkiem pięciorga wnucząt, życzliwym towarzyszem i krewnym, troskliwym gospodarzem zadbanej posiadłości – to portret będzie niemal doskonały. Los odmierzył jubilatowi już niemało lat, jednak szybki chód, pewne ruchy, błyskotliwa pamięć, ostre pióro, plany dotyczące doskonalenia i przebudowy ekspozycji muzeum, niepowstrzymane pragnienie poznawania, natchnienie w pracy świadczą o jeszcze długich życiowych i twórczych drogach przed nim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn