Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2021 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 32 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

znaczenie!

16 lipca mają zacząć obowiązywać nowe normy Ustawy o języku: 1. Językiem filmów i seriali w telewizji jest wyłącznie język ukraiński. 2. Językiem wydarzeń kulturalnych i artystycznych jest język ukraiński. 3. Językiem wydawnictw książkowych i sprzedaży książek jest co najmniej 50% języka ukraińskiego. 4. Językiem turystyki jest język ukraiński. Główną normę – dotyczącą FILMÓW I SERIALI PO UKRAIŃSKU – „słudzy” Zełenskiego już ponad dwa miesiące próbują zniszczyć. Żeby w naszym kraju dalej były filmy i seriale po rosyjsku, a „russkij mir” „kwartałów” nadal pożerał kraj. Istnieje duże zagrożenie, że „zieloni” będą próbowali przeszkodzić we wprowadzeniu nowych norm Ustawy od 16 lipca 2021 r.! Ponieważ w ostatni dzień przed wprowadzeniem nowych norm Ustawy z Biura Prezydenta przyszło polecenie, by nie dopuścić do pełnej ukrainizacji filmów i seriali oraz do wprowadzenia egzaminów dla urzędników państwowych. Do projektu ustawy nr 5551-2, który będą rozpatrywać dziś, 15 lipca, wprowadzono poprawki (pod numerami): 13 i 14 – o zniesieniu obowiązkowego używania języka ukraińskiego w filmach i serialach. 16 – usunąć egzamin dla funkcjonariuszy służby cywilnej z języka państwowego. 17: a) zezwolić na język rosyjski w edukacji; b) znieść kary za rosyjski w sferze obsługi; c) przywrócić rosyjski do szkół. Powiedzieć, że to otwarta robota na rzecz Kremla, to nic nie powiedzieć. Piątej kolumnie potrzebny jest język moskiewski wszędzie, zwłaszcza w telewizji, w mediach, w edukacji. Dziwny zbieg okoliczności, ale właśnie w tych dniach opublikowano artykuł Władimira Putina, w którym bardzo ubolewa nad naszym „kursem na brutalną asymilację, na kształtowanie etnicznie czystego państwa ukraińskiego, agresywnie nastawionego wobec Rosji, który w swoich skutkach można porównać do użycia przeciwko nam broni masowego rażenia”. I co najważniejsze, czego boi się prowodyr okupacji Krymu i części wschodnich ukraińskich terytoriów: „ogółem naród rosyjski może zmniejszyć się o setki tysięcy, a nawet o miliony”. Czyli wieloletnia asymilacja Ukraińców, poniżanie naszego języka, kultury i historii może się rozsypać właśnie dzięki nieodwracalnemu utrwaleniu i rozwojowi państwowego języka ukraińskiego w niepodległej Ukrainie, która nie będzie kolonią Kremla. Oto dlaczego ustawodawstwo językowe ma chronić Ukraińca. Język – to nasza broń. Język – to nasza godność. Język – to nasze państwo. Język – to jeden naród! Język ma znaczenie. IHOR PAWLIUK 10-11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W minionych tygodniach na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 9500 hrywien. 2. Romańko Wałerij Iwanowycz – 500 hrywien. Język – to nasze państwo!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraiński postęp poza faryzeizmem

Rodzimy eter jest przepełniony wszystkim, co możliwe. Za różnobarwnymi maskami i rolami ekspertów, polityków wyłaniają się zwolennicy samodzielności i państwowości, autonomiści i federaliści, trockiści i staliniści, ugodowcy i kolaboranci, putiniści i zwolennicy wszechświatowego internacjonalizmu. Rozmawiają (często sami ze sobą), głośno się spierają, pouczają, straszą. Georgij FILIPCZUK, akademik Jak to mówią w ludzie, każdy kulik do swojego jeziora przywyk. Wszystko to przypomina „Wieczerzę kata” D. Doncowa, wydrukowaną 105 lat temu w „Szliachach” (nr 3–4), gdzie dość sarkastycznie, wspominając Swifta, ocenia się działalność polityków: „…Polityczny świat liliputów dzieli się na dwie wrogie partie, które różnią się od siebie wysokimi i niskimi obcasami u butów. Byli to trameksanie i slameksanie”. Według tej cechy, pisze Doncow, dzielą się też nasze partie. Na oficjalne i opozycję. I ci, którzy mają wyższe obcasy, nie są zdolni patrzeć dalej, chociaż tworzą tak zwaną większość. Ibsen nazywał ich „kompaktową większością”, Szewczenko nazywał tę gromadę „kapustą głowatą”, a Francuzi – po prostu „bagnem”. Oni nieustannie kręcą się na awanscenie, żądają, aby dramat zakończył się „dobrze”, najstraszniej wymachują rękami i najgłośniej krzyczą, zapominając, że scena jest tylko sceną, i nie chcą widzieć, co dzieje się za kulisami. Doncow wyodrębnia w tej nieprzerwanej komedii jedną bardzo charakterystyczną cechę tych tradycyjnych platform politycznych, którą popierają tacy działacze. Oni, z reguły, „nie są zwolennikami ani wyłącznie wysokich, ani niskich obcasów: na prawym bucie mają wysokie, na lewym – niskie”. Przekładając na język współczesnego ukraińskiego świata, dochodzi się do wniosku, że cała ta warchlania sprzed stu lat zachowuje swoją aktualność i „konsekwentność” (spójność). Jak i wtedy, obecnie, zachwycając się świąteczną feerią pod nazwą „odrodzenie Ukrainy”, głośno opowiadając, jak ma budować się państwo i naród, imperatywnie twierdząc, że przed nimi nikt niczego nie robił i robić nie miał ochoty, dzisiejsi politykierzy, naciągnąwszy obłudne maski, kontynuują „oszukiwanie już i tak oszukanego narodu”. Prawda, sto lat temu nie było możliwości tak „efektywnie” wzmocnić tych brawurowych marszów „sukcesów” tych, którzy są u władzy, histerycznych krzyków „patriotów”, moralizatorskich błagań „sprawiedliwych”. Inna była przestrzeń informacyjna. Dzisiaj nieustannie, nie zatrzymując się, leje się ogromny masyw informacji. Teleradioeter, internet zawładnęły poznawczą i kulturalną sferą społeczeństwa. I mimo wszystko są rzeczy, których nie można tłumaczyć dwuznacznie, kręcić, oczerniać. To – Język i Cerkiew. Wartości, które są lakmusem do sprawdzenia na „wszawicę” każdego, kiedykolwiek. 16 lipca 2021 roku wchodzi w życie szereg norm ustawy językowej. W szczególności chodzi o artykuły 7 i 10 (egzaminowanie z poziomu znajomości języka państwowego przez przyszłych urzędników państwowych, uzyskanie obywatelstwa Ukrainy); artykuł 23, który reguluje używanie języka państwowego w sferze kultury (działalność wycieczkowa, podpisy pod eksponatami, audioprzewodniki, muzealnictwo, wystawy artystyczne, demonstrowanie filmów, stosowanie ukraińskiego w wydawnictwie książkowym i rozpowszechnianiu książek (nie mniej niż 50% produkcji książkowej – po ukraińsku) itd. Ich realizacja wymaga szczególnych wysiłków państwa i społeczeństwa. Jednak jeszcze na długo przed tym przytomne społeczeństwo już rozebrało się, kto jest kim i do jakiego poziomu „zawszawienia” doszli politykierzy z nowymi twarzami. Obrzydliwie, ale trzeba będzie z imienia i nazwiska opowiadać narodowi o całej tej nieczystości, która sprzeciwia się i hamuje wykonanie Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Do obecnej władzy jest prośba-żądanie – nie upodabniać się do kierowników „ukraińskich” rządów sprzed stu lat typu Rakowskiego, który zabronił uznawać język ukraiński za urzędowy, uważając go za język kułaków i burżuazji, reakcyjną rzecz, nikomu niepotrzebną sprawę, nazywając język ukraiński i naród ukraiński „wymyysłem inteligentów”. Bo jeden współczesny „mędrzec”, który interesuje się „ukrainoznawstwem”, już to doświadczenie aktywnie plagiatuje w swoich „naukowych” dociekaniach. Jego nazwisko – Putin! Sądząc po tym, co dzieje się w parlamencie, na innych szczeblach władzy, nietrudno domyślić się, „skąd wyrastają nogi”. A rozpoczynamy te opowieści o „szaleńcach” nieco niezwykle, dotykając problemów Ukraińskiej Cerkwi, ponieważ tematy cerkwi i języka są bardzo współbrzmiące. Czytam świeży i słuszny komentarz arcybiskupa czernihowskiego i niżyńskiego Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Jewstratija (Zori) na wywiad deputowanego Wadyma Nowinskiego, w którym ten nazywa PCU „organizacją polityczną o religijnej nazwie”, twierdząc, że „patriarcha Cyryl modli się o pokój na Ukrainie”. Faryzeizmem są podobne oświadczenia tego adepta „ruskiego miru”, prorosyjskiego deputowanego w Radzie Najwyższej Ukrainy, miliardera-wyzyskiwacza, kremlowskiego agenta i „portfela” moskiewskiej cerkwi na Ukrainie. Graniczą one z przestępstwem, ponieważ obrażają miliony Ukraińców, zaostrzając religijną, społeczno-polityczną sytuację w kraju. Dlaczego stała się możliwa otwarta (i zamknięta) „działalność” rosyjskiego poddanego na Ukrainie, która jest niekompatybilna z interesami narodowymi narodu ukraińskiego? Wiadomo, że formalny status takiej „pracy” Nowinskiego (prawdziwe nazwisko tego urodzonego w Federacji Rosyjskiej i petersburskiego „pasażerskiego” lotnika – Wadym Rudolfowycz Małchasjan) został nadany Ukazem prezydenta Ukrainy (W. Janukowycza) nr 360/2012 z 29 maja 2012 roku. Bardzo dobrze pamiętam te dni, kiedy została mi „przekazana” do łukianowskich kazamatów informacja i materiały „o przyjęciu do obywatelstwa Ukrainy Nowinskiego jako osoby, która ma wybitne zasługi przed Ukrainą”. Bo w tym samym czasie byłem represjonowany przez ówczesną „satrapię” za to, że w 2008 roku (moimi rozkazami i decyzją Rządu) zostały odebrane oligarchom i zwrócone Państwu Ukraina aktywa naftowo-gazonośne szelfu przykierczeńskiego na Morzu Czarnym o wartości około 470 miliardów dolarów. Jedynie na początku byłem zdziwiony taką absurdalną polityką państwa, kiedy obdarowuje się „zasługami” obcych i rozprawia za „zbrodnie” z Ukraińcami. Ale nie ma czemu się dziwić, jeśli władza jest okupowana przez przybłędów i moskalofilów. Po raz kolejny wspominam trafne słowa, powiedziane przez Borysa Olijnyka: „Ja tym już dłużnik, że Ukrainiec z urodzenia…”. Kiedy jednego z wicepremierów Azarowa zapytano, za jakie zasługi dano tak wysoką nagrodę zagranicznemu obywatelowi, to odpowiedź nie zwlekała: „On kocha nasz kraj”. Rzeczywiście, a dlaczego by go nie „kochać” (jako kolonię!), przecież Nowinskiemu w bardzo krótkim czasie „gospodarowania” na Ukrainie „pozwolono” stać się siódmym miliarderem (po Achmetowie, Pinczuku, Żewadze, Kołomojskim, Boholubowie, Poroszence). Przy czym majątek jego znacznie wzrósł w 2020 roku (z 810 milionów do 1,4 miliarda dolarów), kiedy już była realizowana deoligarchizacja. Jeszcze wcześniej on z aktywami 1,9 mld dolarów zajmował czwarte miejsce na liście najbogatszych „Ukraińców”. Jednak istota ocen tego bohatera współczesnej ukraińskiej polityki kryje się daleko nie tylko w labiryntach jego poprawnego biznesu. Chociaż zrozumiałe jest: oligarchowie rządzą całą żywotnością narodu, bo „czyja owca, tego i wełna”. Najniebezpieczniejsze jest to, że pod przykrywką mandatu deputowanego, maskując się pod wpływowym oligarchą, który rzetelnie „płaci” podatki, prowadzona jest (zgodnie z kremlowską strategią) zmasowana niszczycielska praca wobec ukraińskiej państwowości, duchowości, tożsamości. A to już nie tylko problem „narodowo zatroskanych”, a kwestia bezpieczeństwa narodowego. Na chwilę (nie)wyobrażam sobie czegoś podobnego w Moskwii, gdyby nagle (chyba spadając z nieba) prawdopodobny proukraiński deputowany Dumy Państwowej, który rzekomo został zesłany przez nasze służby specjalne, posiadając finansowo-ekonomiczne strategiczne aktywa Rosji, zaczął publicznie występować, stawiać opór gundiajowskiej cerkwi, rosyjskiemu językowi państwowemu, „ich” historii, zbudowanej na imperialno-putinowskich fundamentach i dokonywać międzynarodowych podróży dyplomatycznych, skierowanych przeciwko konstytucyjnym podstawom państwa, które reprezentujesz w parlamencie… Niemożliwe, absurdalne, kryminalne – sprzeciwiliby się oni. Ale z jakiegoś powodu nie My. Bo niesłychane, gdy wspomnieć jeszcze całkiem świeże fakty przejawów bezpośredniego duchowego i politycznego terroryzmu ze strony tego zesłanego „oprycznika”, który wraz z wysokimi rangą przedstawicielami moskiewskiej cerkwi w kontekście postawionych przez obcych zadań stoi na czele „grupy inicjatywnej” ds. blokowania przyznania Ukraińskiej Cerkwi autokefalii. Potwierdzeniem tego są negocjacje z metropolitą warszawskim Sawą (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny); ministrem spraw zagranicznych Turcji; patriarchą Moskwy. Dla wygody kontaktów jego nazwisko rządowym postanowieniem RF z 20 kwietnia 2020 r. zostało usunięte z list sankcyjnych. Ale jakież „błogosławieństwo” na spotkaniach z Cyrylem może i chce wypraszać dla Ukrainy zatwardziały moskalofil i ukrainofob? Oczywiście, prosi się tylko o ruinę, zniszczenie wszystkiego tego, co przypomina o istnieniu Ukraińskiej Cerkwi, o ukraińskiej narodowej duchowej wolności z jej historyczną ciągłością i prawdziwością. Przypomina się, jak w dzień pamięci Sergiusza z Radoneża Cyryl na prośbę Nowinskiego (Małchasjana), „błogosławiąc” ukraiński naród, powiedział: „…chciałbym was wszystkich wesprzeć na tej drodze, którą wybraliście. Jedyna słuszna droga – być z Cerkwią Pana, a nie z quasi-cerkwią, nie z organizacją, mieniącą się cerkwią”. Oto odpowiedź na pytanie całej wywrotowej działalności w Ukrainie grupy „Małchasjana i K°”. W niej zawarto istotę ideologemu, wyznawanego przez „gundiajowów–małchasjanów” wobec ukraińskiej autokefalicznej cerkwi, ukraińskiego języka oraz narodowej historii. „My nigdy się nie zgodzimy”, – zaznacza Cyryl (Gundiajew). Oczywiście, z tym, że „zmieniać kanonicznych granic nie pozwolimy”, kontynuując myślenie imperatywami metropolii z jej politycznymi, kulturowymi, duchowymi granicami, na które wyłączne „prawo” ma Moskwa. Ci, którzy przeszkadzają tym „świętym” zamiarom, są unitami, rozłamowcami, ateistami. Przy tym zapomina się świadomie o tym, że właśnie rosyjska cerkiew wraz z państwem (monarchicznym, bolszewickim, „demokratycznym”) niszczyła Ukraińską Cerkiew i próbuje robić to i obecnie. Dlatego Ukraina zawsze stała przed dylematem: a) albo podporządkować się moskiewskiej metropolii; b) albo odnowić swoją Cerkiew, przywracając historyczną sprawiedliwość i duchowe prawo narodu. Tylko druga droga jest prawdziwa i chroniąca naród. W tym podstawa zarówno odnowienia kanonicznej Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, jak i duchowej wolności oraz politycznej niezależności ukraińskiego narodu, jego państwa. Jednak inny model pod przykrywką „prawosławia”, „ruskiego miru”, „Noworosji” próbują wszelkimi sposobami narzucić Ukrainie, kontynuując okradanie historii, kłamiąc w żywe oczy rodakom. Być w taborze i na posługach moskiewskiej cerkwi oznacza zdradzić swój naród i chrześcijańskie ideały, zapomnieć, wybaczyć wszystkie zniewagi, wyrządzone przez tych, których w swoim czasie Ukraińcy próbowali duchowo oświecać (bezskutecznie). Stało się tak, że na własną głowę. Bo to dzikusostwo, które opisywał Iwan Ohijenko w „Ukraińskiej kulturze” (1918 r.) wobec moskiewskiej edukacji, w szczególności cerkiewnej, nie poddaje się analizie. Przecież jeszcze w XVI–XVII w. w Rosji było mało szkół, na naukę patrzono krzywo, uważano ją za owoc diabła. Nowogrodzki biskup Giennadij (przysłany z Ukrainy) skarżył się na ciemnotę w Moskwii: „Przyprowadzą mi chłopa, żeby wyświęcić na popa, ja dam mu czytać Apostoła, a on – ani w ząb. Ziemia, mówią, taka głupia, nie możemy zdobyć Człowieka, żeby piśmienny był… W Rosji zachodniej nauki i kultury bano się i uciekano od niej… W Moskwie w XVII w. nawet chleba nie umieli upiec, a dlatego prosili przysłać z Ukrainy „piekarza, który dobrze chleby i pierogi piecze”. I oto teraz te pachołki, kremlowscy rogacze, próbując kontynuować kradzież i fałszowanie naszej historii i kultury, występują w roli nauczycieli, niosących pokój, myśląc, że naród zapomniał o ich kołodziejstwie, faryzeizmie, ludobójstwie. Tym bardziej, że cerkiew, która znajdowała się w XX wieku w satanistycznym trójkącie „moskiewska patriarchia – KGB – KPZR”, stała się zdegenerowaną teokracją, gdzie nie ma prowadzenia przez Boga. Ludzka pamięć przypomina każdemu przytomnemu o trzech milionach sołowieckich ofiar, ponad dwudziestu milionach ofiar państwa GUŁAG (ponad pięćdziesięciu milionach, jeśli brać pod uwagę II wojnę światową), 50 tysiącach księży – prawdziwa cena „harmonii” prawosławia, totalitaryzmu, „narodowości”. Rosyjskie państwo, cerkiew, „światopogląd” wielkoruskiej masy były zawsze jednością wobec wykorzenienia ukraińskiego narodu. I ostatecznym celem edukacji i cerkwi w Rosji – „rusyfikacja” wszystkich obcych, zamieszkujących w granicach imperium. Bo nawet otwarcie Uniwersytetu Kijowskiego (1834 r.) było spowodowane zadaniem przyspieszenia rusyfikacji „Południowo-Zachodniego Kraju”. Tym motywem kierował się i S. Uwarow – autor modelu „prawosławie – samowładztwo – narodowość”, na rozkaz którego, a także z inicjatywy charkowskiego arcybiskupa Innocentego Borysowa, spalano doktorską dysertację M. Kostomarowa (1842 r.), która nie odpowiadała duchowi tego imperialnego ideologemu. A po 40 latach Synod rosyjskiej cerkwi zabronił nauczania w szkołach oraz wygłaszania kazań cerkiewnych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

językiem ukraińskim. Triadowa ideologia imperium „skutecznie” maszerowała drogami dyktatury, przemocy, nieprawdy. Doszło do tego, że ukazami cara zabraniano nawet chrztu ukraińskimi imionami. Zmiana reżimu monarchistycznego na socjobolszewicki nie tylko nie osłabiła polityki nienawiści wobec Ukraińców, ale uczyniła ją jeszcze bardziej agresywną. Historia zaświadcza: kiedy organizm narodowy słabł, zawsze następowała represyjna ofensywa na wszystkie dziedziny ukraińskiego życia. Szczególnych represji doświadczali przedstawiciele kultury, nauki, ukraińskiego Kościoła. Badacz ukraińskiej kultury M. Semczyszyn pisze, że „w 1927 roku na Ukrainie było 10 657 księży i 34 biskupów… Z końcem 1933 r. było na Ukrainie zaledwie tylko 200 księży, zniszczono 28 biskupów, tylko 2 zmarło śmiercią naturalną”. Duchowni reprezentowali Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny i byli szczególnie niebezpieczni dla nowożytnego stalinowskiego reżimu oraz rosyjskiego prawosławia, które obsługiwało represyjny (ateistyczny) reżim. Dlatego póki co czarnoustym „nowinskim” warto wszędzie i zawsze zatykać usta prawdą historyczną, jednocześnie pokazując społeczeństwu, że „jego” Kościół wiecznie współpracował z monarchistami, komunistami, stalinistami i dzieli winę bandytów, dyktatorów, stając się jednocześnie instrumentem państwowo-represyjnej maszyny oraz jej ofiarą. W dzisiejszej Rosji zmieniono tylko dekorację, ponieważ inną nazwę (zamiast KPZR) ma rządząca siła polityczna, inną formę rządów (zamiast samodzierżawia) zawiera putinowski reżim, jednak polityka wobec Ukrainy pozostaje niezmiennie wroga. Rosyjskie prawosławie nadal, tak jak podczas czarnosotniowych pogromów, bolszewickich represji, kontynuuje cyniczne wspieranie ducha imperialnego wobec aneksji Krymu i agresji w Donbasie, uświęcając i błogosławiąc ludobójstwo. Świat wzdryga się od „błogosławieństwa” moskiewskich hierarchów cerkiewnych, którzy, deklarując „wychowanie” w pokoju i miłości do bliźniego, święcą na Krymie rosyjską broń jądrową. Rosyjska Cerkiew Prawosławna, najściślej wiążąc się z kremlowską władzą, nie przestaje wychwalać samodzierżawia i autorytaryzmu. Wolność człowieka i narodów, demokracja społeczna przestały być dla niej wartością. Metropolita wołokołamski Hilarion na kanale telewizyjnym „Rossija-24” dowodzi przewagi dla Rosji ustroju monarchistycznego, rytuału namaszczenia na królestwo, ponieważ wtedy „taki” człowiek otrzymuje rzekomo mandat od Boga przez Cerkiew na swoje rządy; szef okupacyjnej administracji na Krymie Aksjonow także wzywa do konieczności ustroju monarchistycznego w Rosji; moskiewski sąd obwodowy w mieście Nogińsk podejmuje decyzję o zburzeniu świątyni wspólnoty Świętej Trójcy Bogorodzkiej eparchii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego; w Sewastopolu, jeszcze przed okupacją, władze tak i nie dały możliwości wiernym zbudować prawosławnej świątyni ukraińskiego Kościoła; w Symferopolu znieważono prawosławną świątynię i wiernych ówczesnego Patriarchatu Kijowskiego, sprawa jest rozpatrywana w Europejskim Trybunale; wyższy hierarcha

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dołączam do wspólnego oświadczenia: naszym godłem jest Tryzub, a idea „wielkiego godła” – szkodliwa

Moskiewskiej cerkwi (RPC) Cyryl (Gundiajew) ostrzega, grożąc, że „nasza cerkiew nigdy nie zostawi w biedzie swoich braci na Ukrainie i nie wyrzeknie się ich. Nigdy nie zgodzimy się na zmianę świętych kanonicznych granic naszej cerkwi”. Na tymczasowo okupowanym terytorium Krymu i Donbasu całkowicie zakazano misji Ukraińskiej Cerkwi… Nie sposób zliczyć zła, które czyni ordyńsko-putinowska despocja z jej koczowniczą ideologią i praktyką, skierowanych przeciwko „innym”, którzy nie akceptują „ruskomirskich wartości”. Czyż na taką cerkiew i wiarę zasługują UKRAIŃCY?! W odróżnieniu od „nowińskich” Ukraińcy dobrze rozumieją, że taka „prawosławna” ideologia nie może być humanitarna, ponieważ była budowana przez Moskwę poza wszelkimi kanonicznymi zasadami. W 1488 roku samowolnie oddzieliła się od Soboru Powszechnego i samozwańczo ogłosiła się „centrum” prawosławnego chrześcijaństwa. A po stuleciu, w 1588 roku, Borys Godunow zmusił siłą i przekupstwem, grożąc utopieniem patriarchy Konstantynopola Jeremiasza, do uznania za legalną moskiewskiej autokefalii. W 1686 roku, grożąc Imperium Osmańskiemu wojną, Moskwa zmusiła patriarchę Dionizego do przekazania Ukraińskiej cerkwi pod swoją jurysdykcję, obdarowując go 200 złotymi czerwońcami i 120 skórami sobolowymi. Tak, drogą gróźb i przekupstw, historyczną falsyfikacją, kłamstwem formowano „centrum” prawosławia w Moskwie, którego ideologię agresywnie wykorzystują do rozszerzenia i wzmocnienia współczesnej imperialnej polityki Rosji. Dlatego nie módlmy się z faryzeuszami, po faryzejsku! Przecież przez nich ponad 500 lat przepisywano kroniki, niszczono i fałszowano starodruki, cerkiewne i historyczne księgi, pieczęcie, aby dowodzić sobie i światu swoje pochodzenie od Oktawiana Augusta do Rusi Kijowskiej, Moskowii, Rosji; przywłaszczano historię państwa kijowskiego, przenosząc ją na ziemie Moskowii. Ukraińcom – potomkom tego państwa – stwarzano takie społeczno-polityczne, kulturowe warunki, w których mieli albo rozpuścić się wśród Moskali, zasymilować, albo być bezlitośnie gnębieni za swoją niepokorność. Ale w te niespokojne i odpowiedzialne czasy nie wypada płakać, chodzić wokół tematu, a po obywatelsku działać i występować przeciwko tej ustalonej politycznej i społecznej postawie, która pozwala swobodnie czynić zło nowo objawionym czarnosotniowcom, skorpionom-ukrainofobom, zdrajcom. Naszym obowiązkiem jest zatrzymać ten antypaństwowy ruch. Bo wygłaszając puste słowa z cerkiewnych i państwowych ambon, otumaniają nas obcymi bogami, modlitwami, „wiedzą”, myślami, uczuciami. Wiedzmy: ostateczne wyzwolenie (duchowe, polityczne) narodu ukraińskiego nastąpi tylko wtedy, gdy pozbędziemy się moskalofilstwa: w sobie, cerkwi, oświacie, kulturze, eterze, świadomości narodowej, władzy i codzienności. I wtedy w żyłach odrodzonego Narodu Ukraińskiego popłynie żywa, kozacka, czysta i święta krew. LIST Z SIECI Said ISMAGIŁOW, mufti Duchowego Zarządu Muzułmanów Ukrainy „Umma” Bijemy na alarm i wzywamy do połączenia wysiłków, aby odwrócić zagrożenie zdewaluowania godła państwowego Ukrainy – Tryzuba – poprzez jego zastąpienie nieudolnym „wielkim godłem”. Tryzub Świętego Włodzimierza, który formalnie jest „małym godłem”, postrzegany jest na Ukrainie i w świecie jako pełnowartościowe godło państwowe Ukrainy i jest doskonały w swojej doskonałości. Mimo starodawnego pochodzenia, Tryzub idealnie wpisuje się w minimalistyczną estetykę XXI wieku, jest prosty w odtworzeniu i niezwykle rozpoznawalny. Na całym świecie tylko Ukraina, Szwajcaria i Japonia mogą pochwalić się tak udaną lakonicznością grafiki swoich godeł. Wszelkie próby „udoskonalenia” Tryzuba poprzez domalowanie wizerunków ludzi, zwierząt, roślin oraz różnych przedmiotów i ogłoszenie tego „wielkim godłem Ukrainy” są jawnym brakiem smaku i absurdem. Co więcej, Ukraina nie jest imperium ani federacją i w ogóle nie potrzebuje zastąpienia historycznego i prawdziwego godła sztucznym „wielkim”. Idea „wielkiego godła” pojawiła się w Konstytucji na nalegania komunistów, którzy celowo w ten sposób dążyli do umniejszenia znaczenia prawdziwego godła Ukrainy – Tryzuba. Wyciąganie z niebytu i próba wcielenia w życie tej idei w trzydziestym roku niepodległości jest niedopuszczalne. Wszelkie próby zastąpienia Tryzuba jako samowystarczalnego godła państwowego tak zwanym „wielkim godłem” są nie do przyjęcia. Tym bardziej nie do przyjęcia jest wariant wielkiego godła, zaproponowany przez Wołodymyra Zełenskiego w projekcie ustawy nr 5712. Przez rażącą niezgodność z prawami heraldyki różne wariacje tego rysunku przegrały we wszystkich konkursach państwowych, zorganizowanych w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, w tym także w konkursie przeprowadzonym w 2020 roku przez obecną władzę. Nikogo nie powinny wprowadzać w błąd uspokajające oświadczenia, jakoby prawie wszędzie nadal miał być używany Tryzub, a „wielkie godło” przeznaczone jest do jakichś wyjątkowych przypadków. To nie tak. Projekt ustawy nr 5712 przewiduje użycie „wielkiego godła” w Radzie Najwyższej, rezydencji prezydenta, wyższych organach władzy sądowniczej, drukowanie go na ukraińskich pieniądzach na mocy decyzji Banku Narodowego i dopuszcza jego powszechne użycie – od instytucji państwowych po szkoły i budynki mieszkalne. Niezależnie od życzenia władzy, informatory i wyszukiwarki na całym świecie będą podawać jako godło Ukrainy już nie Tryzub, a nieudolne „wielkie godło”. Chodzi o bezpośrednie zagrożenie zniwelowania Tryzuba, poniżenia naszych symboli narodowych i samoponiżenia państwa ukraińskiego. Symbole państwowe powinny łączyć Ukraińców i wywoływać poczucie dumy ze swojego państwa, a nie powodować rozłam, spory, rozczarowanie i oburzenie. Tryzub jest żywym symbolem naszej państwowej tradycji i jedności narodowej: znakiem książęcym Rusi Kijowskiej, godłem Ukraińskiej Republiki Ludowej, symbolem walki Ukraińców o niepodległość, godłem współczesnej Ukrainy. Dla Ukraińców na całym świecie Tryzub jest tak samo bliski i drogi, jak niebiesko-żółta flaga czy hymn narodowy. Tym politykom, którzy pragną poprzez uchwalenie ustawy o wielkim godle zdobyć chwilową sławę, należy uświadomić, że będzie to sława Herostratesa. Musimy obronić nasze godło – Tryzub – przed atakiem braku smaku, nieodpowiedzialności i chorobliwych ambicji. Walentyna SEMENIAK Dwa lata temu postępowe środowiska ukraińskie obchodziły 150-lecie założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. To bardzo ważna, wiekopomna data, gdyż przypomniała wszystkim o tym, jak ważne jest pamiętanie, jakiego jesteśmy „rodu, plemienia”, szanowanie i strzeżenie historii Ojczyzny i, co najważniejsze, świętości świętości – języka. Przypomniała o pierwszych proświcianach, którzy oddali to, co mieli najcenniejszego – życie. Jest to jedna z najstarszych organizacji pozarządowych, która zdołała zachować w tamtych czasach ukraińskość na Ukrainie. Uroczysta akademia pod hasłem „Proświta” – to życie i myślenie świadomych Ukraińców!” oraz z okazji 125-lecia założenia Czytelni Towarzystwa „Proświta” we wsi Dyczkiw w hromadzie Wielkie Gaje odbyła się w drugą niedzielę lipca. Jej przeprowadzenie pobłogosławił miejscowy proboszcz ks. Ołeh Ołeśkiw, który wezwał, by nie pozostawać obojętnym i kontynuować pro- Wzywamy: - Prezydenta Ukrainy – do wycofania projektu ustawy nr 5712 o „wielkim herbie”, a zamiast tego do wykorzystania uprawnień nadanych przez Konstytucję w celu rozpoczęcia procedury usunięcia z Ustawy Zasadniczej wzmianek o „wielkim herbie” i ostatecznego zatwierdzenia Tryzuba jako jedynego i samowystarczalnego godła państwowego Ukrainy; - deputowanych ludowych Ukrainy – aby pod żadnym pozorem nie popierali tego projektu i nie głosowali za „wielkim herbem”. P.S. Wzywamy każdego, kto popiera to oświadczenie, do zamieszczenia tego tekstu wraz z postscriptum w mediach społecznościowych, na blogach lub rozpowszechnienia go w inny dostępny sposób.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

125 lat temu w Dyczkowie na Tarnopolszczyźnie założono Czytelnię Towarzystwa «Proświta»

oświeceniową sprawę swoich współmieszkańców. Obecni zapoznali się z ciekawym i pouczającym materiałem wideo z historii Dyczkowskiej „Proświty”. Wśród zaproszonych gości byli honorowy przewodniczący oddziału obwodowego Petro Szymkiw, rejonowego – Kazimyr Jarema, przewodniczący Towarzystwa imienia Bohdana Łepkiego Bohdan Kuseń. Podzielili się oni wspomnieniami, przywołali historyczną przeszłość towarzystwa. Przewodniczący Zjednoczonej Terytorialnej Wspólnoty Ołeh Kochman z okazji świątecznego wydarzenia wręczył „Podziękowania” najlepszym z najlepszych, tym, którzy byli i pozostają zaangażowani w pracę społeczną i oświeceniową w rodzinnej wsi. Prawdziwą ozdobą wydarzenia stał się program kulturalno-artystyczny, udział w nim wzięły lokalne zespoły oraz zespoły ze wspólnoty, artyści amatorzy. Osobno chcę wspomnieć o utalentowanej osobowości tej wsi, umiejętnym organizatorze i utalentowanym śpiewaku, kierowniku Domu Ludowego (w przeszłości – klubu) i jednocześnie bibliotekarzu – Witaliju Slebediuku. Oby było więcej takich młodych ludzi – Ukraina przetrwa. O takich jak on mówią: człowiek na swoim miejscu. Tymczasem musimy zawsze pamiętać, że Ukraina zaczyna się od każdego z nas: nam ją chronić, nam ją i szanować.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Andrij Mychajłowycz Bandera – 80 lat od dnia rozstrzelania

Iryna FARION, doktor filologii, profesor O Banderach świat będzie wiedział. Andrij Bandera Ojciec Stepana Bandery i sześciorga swoich dzieci-nacjonalistów. Ksiądz UKGK, wyświęcony przez metropolitę A. Szeptyckiego. Kapelan UHA. Weteran wojny polsko-ukraińskiej. Poseł (deputowany) lokalnego sejmu. Czołowy działacz kulturalno-polityczny. Członek Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki (od 1910 r.). Urodził się w Stryju na Lwowszczyźnie. Ojciec – Mychajło, matka – Jewfrosyna Bilećka: “właściciele średniego gospodarstwa” (Z “Moich osobistych wyznań”, s. 14, dalej według pracy Anatolij Beń. Ojciec Banderów. K., 2011. 582 s.). Założycielem rodu Banderów jest Iwan Bandera i Jewdokija (1771–1839), którzy mieli dwóch synów Hryhorija i Jakowa-Hijacynta. Właśnie z rodowej gałęzi Jakowa-Hijacynta pochodzą znani całemu krajowi i światu Banderowie, w szczególności Stepan Bandera. Włoskie słowo banda oznacza “chorągiew, sztandar, oddział, zgraja” z określającą cechą motywacyjną, która sięga gockiego bandwa “sztandar, znak”, spokrewnionego z czasownikiem benda “dawać znak”; porównajmy ze staroindyjskim dháh, co oznacza “światło”. W języku francuskim to słowo funkcjonuje w zdrobniałej formie bandera (z przyrostkiem -er), co oznacza “opaska damska”, “wstążka”, “przepaska”, “przewiązka” (porównaj banderola, czyli coś przewiązanego) (ESUM 1, s. 132–133; SL 1 s. 51; SPR, s. 29). Jeśli do języka polskiego słowo to trafiło z francuskiego, to do ukraińskiego, najwyraźniej, z polskiego ze znaczeniem “sztandar”. Tak znaczenie słowa określiło los i ojca, i jego dzieci – wszyscy oni zostali nacjonalistami: Marta-Marija (1907), Stepan (1909), Ołeksandr (1911), Wołodymyra (1913), Wasyl (1915), Oksana (1917), Bohdan (1919). Młodość i dojrzałość Andrij Bandera z wyróżnieniem ukończył gimnazjum w Stryju, następnie.. Wydział Teologiczny Uniwersytetu Lwowskiego. Jednocześnie na wydziale filozoficznym słuchał wykładów ze staro-cerkiewno-słowiańskiego języka i literatury ukraińskiej, a w seminarium duchownym – wykładów z różnych dziedzin rolnictwa i spółdzielczości. Miał przekonania nacjonalistyczne, choć należał do szeregów UNDO. Pisał do czasopisma “Mołoda Ukrajina”. Po zakończeniu nauki skierowany do pracy jako pomocnik proboszcza Wołodymyra Hłodzińskiego (pochodzącego z Lwowszczyzny) do Kałusza, a mianowicie do dwóch wsi jednej parafii – Starego Uhrynowa i Bereźnicy Szlacheckiej. Tam właśnie spotkał swój los – córkę proboszcza Myrosławę Hłodzińską – pannę z wykształceniem konserwatoryjnym, zakochaną w muzyce i grze na fortepianie. Ożenił się przed święceniami. Rodzina Hłodzińskich, oprócz oczywistego wychowania narodowego, dobrze znała się na rolnictwie i spółdzielczości, do czego naturalnie dołączył obeznany w tych kwestiach Andrij Bandera, pasjonując się pszczelarstwem. Wyjątkowy wpływ na Andrija Banderę miał czyn z 1908 roku Myrosława Siczyńskiego, który zabił namiestnika cesarza w Galicji, polskiego magnata Andrija Potockiego, który sfałszował wybory do sejmu i terroryzował ukraińskich chłopów. Dlatego była pokusa, by nazwać swojego pierwszego syna Myrosławem, ale zwyciężyła tradycja – i on, urodzony 1 stycznia, otrzymał imię wielkiego męczennika Stepana. Dom ks. Bandery był ośrodkiem ukraińskiego życia narodowego Galicji. Spotykali się tam Pawło Hłodziński, brat żony – jeden z założycieli “Masłosojuzu” i “Silśkoho Hospodaria”, Jarosław Wesołowski – poseł do Parlamentu Wiedeńskiego, rzeźbiarz Mychajło Hawryłko i inni. Sam ks. Bandera kierował kałuskim “Silśkym hospodarem”, należał do “Proświty”, założył swoją wymarzoną prywatną bibliotekę z wydaniami NTSh, gazetą “Diło”, “Literaturnym wisnykiem”... Wojna: “powstaniec w sutannie” Pierwsza wojna światowa przyniosła Ukraińcom szansę na odzyskanie swojego państwa. Ks. Bandera nie czekał na łaskę Austrii czy Polski, a, jak wspomina miejscowy mieszkaniec Osyp Baziuk, “podczas Zrywu Listopadowego ojciec Bandera, przypiąwszy szablę z boku, zabrał chłopów – swoich parafian z Uhrynowa i Bereźnicy Szlacheckiej, i o świcie z nimi wyszedł do Kałusza. Tutaj rozbroili policję oraz austriackie wojsko, wzięli władzę w swoje ręce” (s. 36). Oto jak wspominał o tym S. Bandera: “Mój ojciec należał do organizatorów przewrotu państwowego w powiecie kałuskim… Szczególny wpływ na krystalizację mojej świadomości narodowo-politycznej miały wielkie obchody i ogólne ożywienie zjednoczenia ZUNR z UNR w jedno państwo w styczniu 1919 r.” (s. 87). Następnie ks. Bandera zabrał się do pracy świeckiej – mianował wójtów we wsiach. Od tego czasu zaczęto go nazywać “marszałkiem Ukrainy” (s. 37). Został delegatem UNRady z powiatu kałuskiego, gdzie w parlamencie ZUNR w Stanisławowie 3 stycznia głosował za Aktem Zjednoczenia ZUNR z UNR 22 stycznia 1919 roku. Z początkiem nieuchronnej wojny polsko-ukraińskiej wstąpił do Ukraińskiej Armii Halickiej, gdzie w latach 1919–1920 służył jako kapelan 9. pułku Trzeciej Brzeżańskiej brygady UHA 2. korpusu. Wraz z odejściem Armii za Zbrucz opuszczał rodzinny kraj i dużą rodzinę. Przeżył wszystkie wzloty, porażki i dzikie metamorfozy od UHA do CzUHA… Cudem przeżył – i latem 1920 roku wracał potajemnie do zniewolonej przez Polaków Ukrainy: “Poszedł gospodarzem z wolnej Ukrainy – wrócił jako “Rusin” do “wschodniej Małopolski” (s. 68) – upadło Państwo Ukraińskie pod moskiewskim bagnetem i polską szablą. W domu zastał ciężko chorą żonę z siedmiorgiem dzieci na rękach… Diagnoza – nieuleczalna gruźlica gardła. Nie mógł pojąć, za co u człowieka, który tak kochał muzykę i śpiew, choroba odbiera głos (s. 73): “Jego żona zmarła. Była bardzo urodziwa, bardzo piękna, Banderowa. I on, jak ona zmarła, padł na nią i zawodził. Mówi: “Sławko, Sławko, co ja będę z tymi robaczkami robił?” (s. 73). Miała zaledwie 33 lata. Umierała bardzo świadomie, wezwała wszystkich, by się pożegnać. Mówiła do wszystkich dzieci osobno. “Powiedziała, że jej bardzo ciężko umierać, bo wszystkim ciężko będzie, a jeszcze straszniejszy los czeka Martę i Oksanę” (s. 74). Wspomnieniem o mamie pozostał duży fortepian. Jak wspomina Oksana: “Kiedy mama już leżała nieżywa w domu, to klawisze na tym fortepianie same poruszyły się i dźwięk poszedł” (s. 75)… “Po pogrzebie, jak to zauważały siostry, Stepan długimi godzinami niemo i nieruchomo siedział na ganku domu i nie mrugając patrzył w jakiś punkt w oddali. Swoim zmęczonym wzrokiem wypatrzyć ten punkt ks. Andrij nie zdołał, szybciej intuicja podpowiedziała, że z ganku było widać cmentarz, a na nim – mogiłę mamy Stepana” (s. 88). Życie pod polską okupacją Stepan i Leś uczyli się w gimnazjum w Stryju, mieszkając u rodziców Andrija Bandery, resztę czwórki dzieci wzięły do swoich rodzin siostry zmarłej żony. W swoich “Osobistych wyznaniach” ks. Bandera wyraził swój stosunek do nowej polskiej okupacji: “Położenie stawało się z roku na rok coraz cięższe. Rząd Polski jeszcze przed uznaniem przez Ententę Galicji starał się terrorem doprowadzić Ukraińców do udziału w wyborach do Sejmu Warszawskiego… Lecz wszystkie starania rządu polskiego, by przygotować korzystną decyzję Rady Ambasadorów w sprawie Galicji, nie przyniosły sukcesu. Ukraińcy w wyborach udziału nie brali, w spisach ludności zaznaczali swoją przynależność do Galicji, a nie do Polski, a od służby w armii wszelkimi sposobami uchylali się – i wszystko to działo się zgodnie z ukraińskim rządem, przebywającym za granicą…” (s. 82). 4 listopada 1928 roku, już razem, ojciec i syn, organizowali na Kałuszczyźnie obchody rocznicy Zrywu Listopadowego, za co po raz pierwszy zostali aresztowani przez polską policję. W protokole policyjnym odnotowano, że „ksiądz A. Bandera wystąpił z ostrą krytyką polskich władz. Podkreślał, że Polacy na ukraińskiej ziemi są tymczasowymi kolonizatorami, którzy gnębią Ukraińców, i dlatego należy ich wygnać z ukraińskiej ziemi”. Po zakończeniu nabożeństwa na grobach Strzelców Siczowych ojciec Bandera zaczął śpiewać hymn Franki „Nie pora, nie pora moskalowi i lachowi służyć” (s. 115) – to jest właśnie sedno jego światopoglądu. Po raz drugi Polacy wszczęli sprawę karną przeciwko księdzu Andrzejowi rzekomo za konflikty ze wspólnotą parafialną, a w rzeczywistości ksiądz występował przeciwko kategorycznemu polonizowaniu ukraińskiego obrzędu cerkiewnego. W rezultacie ksiądz został przeniesiony do parafii we wsi Wola Zaderewacka i Zaderewacz (1933–1936): „To przesiedlenie odbywało się z wielką ruiną materialną, ponieważ z braku wozów nie mogłem wszystkiego przewieźć, a całą pasiekę ponad 20 uli, dającą znaczny dochód, musiałem za bezcen sprzedać. Do Woli sprowadziłem się w 1933 roku” (s. 165). Razem z ojcem zamieszkali Marta, Wołodymyra, Oksana, Bohdan i Wasyl, którzy prowadzili pracę narodowo-oświatową we wsiach i zbudowali dom-czytelnię. Miał chyba największą radość, gdy wydawał za mąż córkę Wołodymyrę – jedyne wesele ze wszystkich swoich dzieci, które dane mu było widzieć: to było pierwsze we wsi bezalkoholowe wesele jako demonstracja antymonopolowej akcji wzbogacania Polski ze sprzedaży alkoholu i tytoniu. Z prasy oraz z ulotek dowiadywał się o działalności swojego syna Stepana, w szczególności o zorganizowanej przez niego szkolnej akcji „W walce o duszę dziecka”. Na jednej z 98 tysięcy ulotek i 6 tysięcy odezw czytał: „Ukraińscy ojcowie i matki! Musimy przejść od obrony do zdecydowanej ofensywy przeciwko polskiemu panowaniu, to jest przeciwko polskiemu państwu i polskiemu Duchowi na wszystkich odcinkach naszego życia, w pierwszej kolejności w szkołach. ˂…˃ Chcemy ukraińskiej szkoły! Chcemy uczyć się o Ukrainie! Precz z nauczycielami-lachami! Chcemy nauczycieli-Ukraińców” (Iryna Farion. Stepan Bandera: praktyk, teoretyk, mistyk ruchu nacjonalistycznego. Iwano-Frankiwsk, 2013, s. 9–10). Ciosem dla ojca stało się aresztowanie Stepana 14 czerwca 1934 roku w sprawie zabójstwa ministra spraw wewnętrznych Polski B. Pierackiego. Właśnie Polska była trzecim krajem po Niemczech i ZSRR, który zbudował obóz koncentracyjny dla ukraińskich więźniów w Berezie Kartuskiej, gdzie później torturowano ukraińskich nacjonalistów, w szczególności syna Wasyla. W 1935 roku ks. Bandera przenosi się do wsi Trostianiec w powiecie dolińskim, oczekując na wyrok dla swojego syna. Tutaj znalazł narodowo pokrewne dusze, ukształtowane przez poprzedniego proboszcza. Była to wieś, gdzie „co najmniej dwa tuziny tutejszych mężczyzn broniło Ukrainy w mundurach UHA” (s. 206). Tutaj był i „Sokił”, i „Sicz”, i „Proświta”. W Dolinie rozmawiał z adwokatem syna doktorem W. Horbowym, żeby choć trochę stłumić wzburzenie. Po skazaniu Stepana Bandery 13 stycznia 1936 roku na dożywocie, jak zawsze, wśród naszych chrunów usłyszał: „Jakże to syn księdza namawiał podnieść rękę na bliźniego swego…” (s. 215). Jednocześnie polska katolicka „Polonia”, pisząc o procesie warszawskim, uznała za stosowne nie uciekać się do „moralizatorstwa o grzechu »zabijania bliźniego«”, a w końcu zrozumieć, że sądzono ludzi, którzy podeptali prawo w walce o ideę (s. 216). W szczególności polski dziennikarz i polityk Ksawery Pruszyński napisał w jednym z czasopism: „Ci ludzie zabili – pragnąc służyć sprawie swojego narodu. Nie myślimy, że w ten sposób jej dobrze służyli. Skutecznie służą jej dopiero teraz: trzy czwarte polskiej prasy, która przez 17 lat nie chciała znać słowa »ukraiński«, przez te trzy tygodnie nauczyły się tego słowa i już go nie zapomną” (s. 216). Staraniami adwokatów S. Bandery, doktorów S. Szuchewycza i W. Starosolskiego, ojcu podczas procesu lwowskiego 23 czerwca 1936 roku udało się po raz ostatni Rodzina Banderów we wsi Wola Zaderewacka w 1933 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wyrok. Cały proces trwał 2 godziny 40 minut: „Będąc przekonanym ukraińskim nacjonalistą, aktywnie pomagał podziemiu OUN w prowadzeniu kontrrewolucyjnej pracy, skierowanej przeciwko ZSRR; w swoim domu ukrywał ukrywającego się terrorystę Stefanyszyna, będąc współuczestnikiem nielegalnego przerzutu z ZSRR do Niemiec swojego syna Bandery Bohdana – członka organizacji OUN. Wspierał swoją córkę Martę Banderę, będącą rejonowym kierownikiem org. OUN, w prowadzeniu wrogiej pracy przeciwko Związkowi Radzieckiemu, udostępniał swoje mieszkanie na konspiracyjne zebrania członków organizacji OUN i tym samym przyczyniał się do tego, że organ OUN prowadził wrogą pracę, skierowaną przeciwko Związkowi Radzieckiemu”. W świetle tych oskarżeń ogłoszono wyrok „poddać najwyższej mierze kary karnej – ROZSTRZELANIU, bez konfiskaty mienia z powodu jego braku” (s. 356). Andrija Banderę rozstrzelano 10 lipca 1941 roku. Prawdopodobnie znalazł ostatni spoczynek w Bykowni, gdzie w latach 1937–1941 chowano rozstrzelanych przez NKWD w Kijowie. Zrehabilitowany 8 listopada 1992 roku. Podczas historycznej wizyty Papieża Rzymskiego Jana Pawła II na Ukrainie w czerwcu 2001 roku jego nazwisko wpisano na listę ukraińskich duchownych godnych beatyfikacji – uznania ich za błogosławionych. Minęło 20 lat – sprawa nierozwiązana. Los dzieci – los Ukrainy: Marta-Maria (1907–1982) – wieloletnia więźniarka polityczna, zmarła na syberyjskiej katordze; Stepan (1909–1959) – przywódca OUN, zabity przez agenta KGB w Monachium; Ołeksandr (1911–1942) i Wasyl (1915–1942) – zginęli z rąk Polaków w hitlerowskim obozie Oświęcim; Wołodymyr (1913–2001) i Oksana (1917–2008) – wieloletni więźniowie obozów koncentracyjnych: Wołodymyr – 10 lat, Oksana – 48 lat… Bohdan (1919–1944) – zginął w obwodzie mikołajowskim z rąk czerwonoarmistów ze słowami: „Jestem Bohdan, jestem Ukraińcem ze Lwowa” (s. 553). P. N. 10 lipca 2021 roku minęło 80 lat od dnia zabójstwa ojca Andrija. Czy Ukraińcy wyciągnęli wnioski z lekcji historii?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Powstaniec w sutannie

zobaczyć syna i porozmawiać z nim. Na procesie ojciec zobaczył, że syn nie żałuje, lecz zamienia sąd w trybunę nacjonalistycznych idei i oskarżeń wobec despotycznej władzy polskiej. Za to skazano go na siedem dożywotnich więzień! (s. 223). O tym tragicznym spotkaniu w swoich wspomnieniach napisał Osyp, stryj Stepana Bandery, który razem z ojcem Andrijem był na procesie sądowym: „Dumni z jego (Stepanowej – I. F.) mężnej postawy podczas procesu, pożegnaliśmy się z nim: ja na długą rozłąkę, a dla ojca było to ostatnie pożegnanie z synem” (s. 225). Później, kiedy zachodziła mowa o losie jego synów, zmęczony ojciec Bandera powtarzał jak zaklęcie: „O Banderach świat będzie wiedział” (s. 226). Pilnie dbał o wykształcenie każdego ze swoich dzieci. Sprzedawszy sześć sztuk bydła, z tysiącem złotych w kieszeni wysłał syna Oleksandra na studia do Włoch (s. 148), gdzie ten później uzyskał doktorat z ekonomii politycznej. Bohdana wysłał do duchownego seminarium w Rohatynie, Wasylko studiował filozofię na Uniwersytecie Lwowskim. Stepan uczył się na wydziale rolniczym Politechniki Lwowskiej. Wszystkie córki otrzymały wykształcenie pedagogiczne, jednak w warunkach polskiej okupacji nie mogły zrealizować swojego zawodu. Zamiast tego prowadziły aktywną pracę oświatową w parafii, a Marta w szczególności kierowała podziemną Dolińską Kobiecą Siecią Nacjonalistyczną. Okupacja moskiewsko-niemiecka. Okupacja moskiewska Galicji rozpoczęła się w 1939 roku. Ojciec rozumiał, że jego dzieci oraz on sam są skazani na zagładę za tej władzy, tak jak za polskiej. Stepan, który uciekł z polskiego więzienia, usiłował wywieźć ojca za granicę, ostro reagując na bezsensowne nadzieje niektórych rodaków wobec sowietów, trafnie nazywając upokarzające powitania „wyzwolicieli” „bezwartościową hołotą” (s. 251). Natomiast ojciec, na pytanie jednego z sąsiadów: „Czy będzie Ukraina?”, odpowiedział: „My nie będziemy widzieć”. „Czy zobaczą dzieci?”. Odrzekł: „Może zobaczą, a może nie” (s. 255). Syn Bohdan próbował przewieźć ojca za San, na Chełmszczyznę, albo go ukryć, ale usłyszał odpowiedź: „Nie, synku, ja jestem pasterzem, a to jest moja trzoda. Gdzie będą ginąć moje owce, tam i ja będę ginął” (s. 274). Na kazaniach ojciec Andrzej przestrzegał parafian: „Zbiera się wielka burza. Narobi wiele nieszczęścia. Módlcie się” (s. 303). Wiedząc, że agenci NKWD już uważnie go śledzą, w dzień swojej ostatniej pielgrzymki do Hoszowa na Jasną Górę, w dniu św. wielkomęczennika Jerzego, w 1941 roku powtórzył jeszcze raz: „Moich parafian dobrowolnie nie opuszczę! Rozłączyć mnie z nimi może tylko rozkaz mojej władzy kościelnej albo przemoc wroga, a ostatecznie – śmierć!” (s. 305). Właśnie w przeddzień święta patronalnego we wsi Trostianec, o trzeciej w nocy, 22 maja 1941 roku, do jego domu zaczęto walić: „Zbierajtiesj! Pieriesieliajem was w drugoje oblasť!”. Nic nie pozwolono zabrać ze sobą. W tym, w czym byli, tak ich wyprowadzono: „Osobno wiozły mnie i siostrę do Doliny, osobno samochodem dowieziono tam naszego Tuńka ze Stefanyszynem. Ich zostawili w NKWD, a nas z Martą – do towarowych wagonów”, – wspominała córka Oksana, nie wiedząc wtedy, że na Syberii będzie cierpieć przez 48 lat, a siostra tam spocznie… Ostatnie słowa, jakie usłyszeli od ojca: „Widzę… widzę! Wiozą mnie na północ! Zobaczymy się tam… Pamiętajcie o nas!” (s. 307). Rano ludzie w opustoszałej świątyni, w samo święto, przy śpiewie chóru kościelnego gorzko płakali za swoim ojcem. Ojca Banderę przesłuchiwano w kijowskim więzieniu NKWD przy ul. Włodzimierskiej 33. Sprawa nr 61112. Zmuszono go do napisania wyznania w stylu biograficznym. Z protokołu pierwszego przesłuchania z 9 czerwca 1941 roku czytamy: „Ze swoich przekonań jestem ukraińskim nacjonalistą, ale nie szowinistą. Jedynie słusznym ustrojem państwowym dla Ukraińców uważam jedną, soborną i niepodległą Ukrainę” (s. 332). 7 lipca rozpoczął się proces w sprawie ojca Andrzeja. Odpowiadając na pytania sędziów o jego dzieci, ojciec Andrzej Bandera dumnie odpowiedział: „Dałem moim dzieciom należyte wychowanie, zaszczepiając im miłość do Ukrainy. Światopoglądy moich synów i córek są jednakowe”. Akt oskarżenia sporządził młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego Wojciechowski. O godzinie 17.45 8 lipca 1941 roku trybunał udał się do pokoju narad. Mniej niż w ciągu godziny wydano wyrok śmierci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRZECIWANGLIZM od Iryny FARION 39. COMING OUT

Gdyby nasza uboga przestrzeń informacyjna nie rozpowszechniła tak obficie informacji o piosenkarzu, że dokonał coming outu na scenie, to ja bym zapewne nie babrała się w tym brudzie: „Mój oficjalny coming out, który odbył się ze sceny, został wycięty z transmisji na żywo M1. Mojego wideo do tej pory nie ładują na YouTube. A wszystko przez to, że pokazałem swoją istotę. Dla mnie nie ma znaczenia kolor, wiara czy płeć, wszak kochać trzeba człowieka, ciało, duszę” – napisał ów comingoutowy. Jednak sprawa filologa to nie tylko praca z kwiatami szklarniowymi, ale także z trującymi i śmierdzącymi chwastami. W tym przypadku makabryczność (przerażalność) używania tego nowoanglicyzmu (raczej amerykanizmu) to odbicie obrzydliwie rozwydrzonej rzeczywistości, która sunie do nas czarną chmurą z patetycznie wysławianej Europy czy Ameryki i jest przedstawiana przez swoich domorosłych sługusów i robactwo jako nie lada osiągnięcia demokracji czy jeszcze jakiejś plutokracji. Zatem, co zrobił ów niedopiosenkarz (bo któż by o nim mówił, gdyby nie coming out)? Publicznie zaspokoił swoją potrzebę całowania się jednocześnie z różnopłciowymi istotami. Wybaczcie, ale w tej sytuacji trudno mi nazwać ich mężczyzną i kobietą czy panem i panią. Są jednak rzeczy, których nigdy i pod żadnym pozorem nie robi się publicznie. A teraz do filologii, czyli niewinnego życia słowa jako odbicia rzeczywistości. Słowa to tylko fonetyczne powłoki sensów naszych myśli, uczuć i działań. W języku angielskim pierwotnie słowo coming out n to „wyjście w świat; debiut”, „pierwszy bal” (AUS, s. 272), co sięga lat 1805–1815. Słownik USA podaje szersze znaczenie, co umożliwia nazwanie tego słowa amerykanizmem przede wszystkim w analizowanym przez nas kontekście: 1. ruch lub przejście od przebywania wewnątrz miejsca lub państwa do przebywania poza nim; powstanie lub rozwój od ukrytej do widocznej fazy; wcześniej także przejazd z miejsca (przestarzałe). 2. proces oficjalnego wejścia w społeczeństwo młodej kobiety; 3. slang wśród homoseksualnych mężczyzn i kobiet: działanie lub fakt nabycia społecznej lub seksualnej aktywności w kręgach homoseksualnych; uświadomienie sobie, że człowiek jest homoseksualny; 4. działanie lub fakt otwartego przyznania się lub deklarowania swojego homoseksualizmu. Prawdopodobnie słowo coming out wyszło poza granice slangowego znaczenia w środowisku homoseksualnym w 1869 roku, kiedy po raz pierwszy zaproponował je jako odmianę koncepcji emancypacji (czyli jako termin) niemiecki adwokat, dziennikarz i obrońca praw tak zwanych mniejszości seksualnych Karl Heinrich Ulrichs – czyli proces dobrowolnego i świadomego przyznania się człowieka do swojej orientacji seksualnej (chodzi o LGBT) czy przynależności płciowej. Jednak rolę terminu słowo to zajęło w latach 50. XX wieku, dzięki znanej pracy amerykańskiej psycholożki Evelyn Hooker „Adaptacja otwarcie homoseksualnych mężczyzn”, gdzie twierdziła ona, że „nieraz debiut (albo coming out, jak nazywają go homoseksualiści) człowieka pewnego swojej homoseksualności, ale który zmagał się z tym odczuciem, odbywa się wtedy, gdy po raz pierwszy publicznie identyfikuje się jako homoseksualista w obecności innych homoseksualistów, którzy pojawiają się w jednym z ich barów”. Jednak, jak to często bywa w niezakorzenionych i prymitywnych środowiskach, słowo to zaczynają używać jak kwiatek do kożucha, nadając mu wymyślne znaczenia. Czyli każ głupim się modlić, to powiedzą, że mają coming out! Na przykład, coming out: jestem wegetarianką; coming out: nie czytałam „Harry'ego Pottera” itd. – czyli przyznanie się do czegokolwiek, co ma wywołać zdziwienie lub potępienie („Mam coming out”. Czy można używać tego terminu w innych znaczeniach?). Jakże naturalnie brzmi to w naszym języku: przyznaję się, otworzę się, zdradzę wam sekret, prawdę mówiąc, nie sądźcie surowo, przyjmijcie mnie takim itd. Jednak czy naturalnie jest pchać się do całowania na scenie do mężczyzny czy kobiety? Szlachetni ludzie, wychodząc i wchodząc (ang. come „przychodzić, przyjeżdżać, przybywać, podchodzić” i jeszcze około dziesięciu znaczeń), zamykają za sobą drzwi, a nie wystawiają na widok publiczny swoich intymnych potrzeb.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Obrońca ukraińskiej ziemi

Odszedł z ziemskiego życia sławny proświcianin Bohdan Sawkiw, z zawodu inżynier górnictwa, który w zeszłym roku wydał zbiór wystąpień publicystycznych pod tytułem „W obronie ukraińskiej ziemi”. Miał już wtedy solidny wiek – 88 lat, ale jego energia twórcza nie tylko nie gasła, lecz nabierała nowych twórczych mocy. Artykuły Bohdana Sawkiwa pojawiały się raz po raz przede wszystkim na łamach tygodnika „Słowo Proświty” – nieprzypadkowo w 2008 roku został uhonorowany medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” „Budowniczy Ukrainy”, a także gazet „Deń”, „Ukraina Mołoda”, „Literaturna Ukraina”, „Uriadowyj Kurjer”, „Nacija i derżawa”. Bohdan Sawkiw energicznie reagował na palące problemy budowy państwa, bronił tożsamości narodowej, demaskował działania sił antypaństwowych, przejmował się stanem branży naftowo-gazowej Ukrainy… Wstrząśnięty i zasmucony niespodziewaną śmiercią wielkiego patrioty Ukrainy, publicysty Bohdana Sawkiwa, którego głęboko szanowałem, z którym miałem zaszczyt się przyjaźnić, współpracować, którego artykuły i wspomnienia czytałem z wielkim zainteresowaniem i podziwiałem jego pryncypialną i konsekwentną postawę w obronie wartości i priorytetów narodowych. Bohdan Sawkiw trwał w ciągłym napiętym niepokoju i trosce o los Ukrainy, ostro reagował na wszelkie próby fałszowania i przekręcania historii narodowej i rwał się, by słowem publicystycznym na to wszystko reagować. Zdaje się, że jeszcze teraz słyszę jego wzburzone intonacje, często do mnie dzwonił i przez ostatnie dwa lata wiele rozmawialiśmy przez telefon. Niestety, epidemia koronawirusa znacznie ograniczyła nasze osobiste spotkania, ale czekałem na kontynuację jego wspomnień, które mam nadzieję zobaczyć wydrukowane. Mają one szczególną wartość historyczno-poznawczą. Ukraina straciła wiernego syna, szczerego patriotę Ukrainy, a „Proświta” – jednego z jej najaktywniejszych przedstawicieli. Niech ziemia lekką będzie, drogi panie Bohdanie! Wieczna pamięć! Mykoła ŻULYŃSKI, akademik NAN Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pseudonimu nie znam. Drugi raz na zebranie do szkoły zebrał nas wszystkich Pyłypczuk Iwan – pseudonim „Taras”, kiedy został gospodarzem. Ze wszystkich, których znam, pozostał przy życiu tylko Poliszczuk Petro, żyje w nielegalnej sytuacji, pseudonimu nie znam, a inni zostali zabici przez wojska Armii Czerwonej. (Przesłuchanie przerwano…). 12 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu pracownik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB młodszy porucznik Orobij odczytał Tetianie postanowienie „O przedstawieniu oskarżenia i pociągnięciu w charakterze oskarżonej na podstawie artykułów 54-1 „a” i 54-11 KK USRR”. („Czy zrozumiała pani istotę swojego oskarżenia?”). „Tak, w przedstawionym mi oskarżeniu uważam się za winną”. 12 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu przeprowadzono konfrontację między oskarżonymi Daciuk Tetianą i Parchomiuk Jewdokiją, które wskazały na siebie nawzajem, że były na zebraniach, gdzie „Sniżynka” czytała literaturę nacjonalistyczną, mówiła, by nie słuchać władzy radzieckiej, pomagać zbierać produkty dla OUN i UPA, a dla konspiracji każda wybrała sobie pseudonim organizacyjny – „Roża” i „Pawonia”. Konfrontacje przeprowadzono również z Puhacz Ludmyłą („Czorna”) oraz Szerhej Hanną („Irka”). Dziewczęta dodały, że zbierały się jeszcze u Łypky Olhy, jako członkini organizacji stanicznej, oraz Pyłypczuk Iryny („Żyto”), razem zbierały produkty dla OUN do listopada 1945 roku i zakończyły, kiedy przyszedł garnizon wojsk Armii Czerwonej. 19 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu odczytano akt oskarżenia w sprawie śledczej nr 3126 czterech uczestniczek, w tym Daciuk Tetiany, w oskarżeniu na podstawie artykułów 54-1 „a” i 54-11 KK USRR. „Przeprowadzonym w sprawie śledztwem ustalono, że we wsi Kordyszów istnieje organizacja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Kobieca sprawa» Tetiana Daciuk: „Na zebraniach wydawano nam rozkazy, by surowo strzec tajemnicy o naszej pracy”

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk Protokoły przesłuchań Tetiany napisane są, jakby przez kalkę z innymi, sfabrykowanymi przez NKWD sprawami śledczymi przeciwko „bandytkom” z OUN. „Ja, naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB kapitan Kyryczenko, rozpatrzywszy materiał o przestępczej działalności Daciuk Tetiany Wołodymyriwny, ur. w 1929 r., Ukrainki, bezpartyjnej, niezamężnej – stwierdziłem, że Daciuk Tetiana od 1943 roku do dnia aresztowania przebywała w kontrrewolucyjnej OUN, posiadając pseudonim organizacyjny „Roża”. Jako członek organizacji stanicznej przez cały czas pracowała przy zbieraniu produktów dla bandytów z OUN i UPA. Potwierdzają to zeznania świadków i osobiste przyznanie się do winy. Postanowiłem: Daciuk Tetianę poddać aresztowaniu. Zgadzam się: naczelnik wydziału śledczego UNKGB w obwodzie tarnopolskim pułkownik Dranisznikow”. U żadnego śledczego, prokuratora, naczelnika UNKGB w dokumentach nie zobaczymy ani imienia, ani imienia ojca – tylko rosyjskie nazwiska, praktycznie u wszystkich. Nie byli bezimienni, „kaci mojego narodu”, ale dla nich najważniejszy akcent w protokołach i życiu stawiano nie na własnym imieniu. Ponad wszystko liczyli się dla nich stanowisko i stopień, które uosabiały siłę okrutnego systemu i nienawiść do wolności ukraińskiego człowieka. 22 marca 1946 roku w Kordyszowie starszy operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB Szarapow, w obecności Daciuka Wołodymyra i Palamarczuka Feofana, przeprowadził rewizję mieszkania i spis mienia Tetiany. „W momencie spisu okazało się co następuje: jeden dom drewniany, chlew drewniany, stajnia drewniana, jeden koń, krowa, a więcej nic nie ma”. Starszy operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB porucznik Naumenko przesłuchał zatrzymaną Daciuk Tetianę i poświadczył w protokole, że Tetiana ma ojca, Daciuka Wołodymyra, ur. w 1893 r., matkę Horpynę, ur. w 1897 r., którzy pracują na 4 hektarach własnej ziemi. „Dziadek, Fedir, ma 78 lat, babcia Hanna – 76, więcej z krewnych nikogo nie mam. Począwszy od lata 1943 do listopada 1945, zbierałam po wsi produkty. W 1943 roku od chłopów z naszej ulicy trzy razy zbierałam jajka, kaszę i pieczony chleb. W 1944 roku tylko jeden raz, w grudniu – pieczony chleb. W 1945 roku w listopadzie, przed jakimś świętem religijnym, przyszła do mnie Myroniuk Ulyta i dała polecenie zebrać twaróg, ile kto zdoła dać, oraz masło śmietankowe, więc zebrałam twarogu około 2-3 kilogramów, a masła nie zebrałam, bo go nie było u chłopów. Po tym zaprzestałam zbiórki produktów dla OUN i UPA. Tak, jestem członkiem organizacji stanicznej OUN od 1943 roku, miesiąca nie pamiętam z powodu upływu czasu. („Przez kogo została Pani wciągnięta do kontrrewolucyjnej Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, proszę opowiedzieć szczegółowo?”). Do kontrrewolucyjnej OUN wciągnęła mnie Ulyta, lat ma około 30, w następujących okolicznościach. Latem 1943 roku Ulyta weszła do mnie do chaty i mówi: „Ty, Tetiano, powinnaś zbierać produkty na swojej ulicy u chłopów – chleb pieczony, kaszę”. A ja zapytałam: „Dla kogo?”. Ulyta odpowiedziała: „Dla Ukraińskich powstańców – banderowców”. To zadanie wykonałam, zebrałam jajek trzy dziesiątki, a wieczorem ona zabrała. Po tygodniu Ulyta daje polecenie znów zebrać chleba pieczonego. Zebrałam pięć bochenków chleba, Ulyta wieczorem zabrała go, a przy wyjściu mówi mi: „Taniu, ja dam ci pseudonim organizacyjny „Roża”, dla konspiracji, żeby nie znali twojego imienia naprawdę”. I od tego czasu, od lata 1943 roku do listopada 1945 roku, ja cały czas pracowałam w organizacji stanicznej OUN przy zbieraniu produktów dla OUN i UPA. („Proszę wymienić skład organizacji stanicznej OUN wsi Kordyszów”). Składu organizacji stanicznej OUN wymienić nie mogę, jako że mi nie wiadomo. A staniczną była Wasyliuk Tetiana, pseudonim organizacyjny „Hala”. Gospodarczą była Myroniuk Ulyta, pseudonim organizacyjny „Śnieżynka”. Tych aktywnych członków OUN znam tylko dlatego, że obie dawały mi polecenia zbierać produkty. O poszczególnych członkach organizacji stanicznej OUN wsi Kordyszów nic mi nie wiadomo”. (Po tym przesłuchanie zostało przerwane...) 9 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu pracownik Krzemienieckiej grupy śledczej UMGB młodszy porucznik Orobij przesłuchał aresztowaną Daciuk Tetianę. („Śledztwo posiada materiały, że składa Pani fałszywe zeznania”). „Tak, składałam fałszywe zeznania śledztwu, teraz będę opowiadać całą prawdę”, – powiedziała Tetiana i opowiedziała tę samą historię o pieczonym chlebie, 20 jajkach, Ulycie, pseudonimie i o tym, że zbierała produkty na swojej ulicy przez trzy lata zaledwie trzy razy. („Składa Pani fałszywe zeznania”). W maju 1944 roku gospodarcza Ulyta zebrała nas, członków OUN wsi, w szkole i mówi, żeby władzy radzieckiej nie słuchać, zbierać produkty dla powstańców i żeby nikt o tym nie wiedział, a do tego każda powinna wymyślić pseudonim. Po zebraniu w szkole rozeszłyśmy się, a Myroniuk Ulyta stanowisko gospodarczej przekazała Pyłypczukowi Iwanowi – pseudonim „Taras”. Na zebraniu Ulyta powiedziała: „Stanowisko gospodarczego wsi przekazuję Pyłypczukowi Iwanowi, który będzie wydawał wam rozkazy, wy powinnyście mu się podporządkowywać i zbierać produkty dla OUN i UPA”. Kiedy potrzebne były produkty, to Pyłypczuk Iwan – gospodarczy wsi, wzywał do siebie zbieraczkę, żeby ona powiadomiła wszystkich: zebrać produkty każda na swojej ulicy i zakątku. Pod kierownictwem gospodarczego zbierałyśmy produkty do listopada 1945. W listopadzie 1945 do nas do wsi przyszedł garnizon wojsk Armii Czerwonej. I gospodarczego wsi Pyłypczuka Iwana o pseudonimie „Taras” zabili, a my zaprzestałyśmy zbiórki produktów żywnościowych dla bandytów z OUN i UPA. („Proszę opowiedzieć, kto z członków OUN był na zebraniu w szkole w 1944 roku pierwszy i drugi raz”). Pierwszy raz nas zebrała gospodarcza Myroniuk Ulyta: Parchomiuk Jewdokiję („Pawonia”), Szerhej Hannę („Irka”), Pyłypczuk Irynę („Żyto”), Puhacz Ludmyłę („Czorna”), Melnyczuk Tetianę („Pszenycia”), Lypko Halynę. OUN, która prowadzi aktywną działalność antysowiecką. Daciuk T. W. w maju 1943 roku wstąpiła do organizacji OUN i otrzymała pseudonim organizacyjny „Roża”, jako członkini OUN Daciuk uczęszczała i udostępniała pomieszczenia swojego domu na przeprowadzanie nielegalnych zebrań, gdzie prowadzono naukę literatury nacjonalistycznej i omawiano kwestie walki z władzą sowiecką. Od momentu wstąpienia do OUN do dnia aresztowania zbierała produkty dla bandytów OUN i UPA. Uznając śledztwo w sprawie za zakończone, zgodnie z artykułem 204 KPK USRR sprawę śledczą nr 3126 z oskarżenia Daciuk T.W. skierować do Wojskowego Prokuratora Wojsk MSW obwodu tarnopolskiego w celu przekazania Sądowi Trybunału Wojskowego. Oskarżona przebywa w areszcie w więzieniu wewnętrznym w Krzemieńcu”. 3 maja 1946 roku w mieście Czortków TW wojsk MSW obwodu tarnopolskiego, w składzie przewodniczącego majora юстиції Baranowa, kapitana юстиції Koszkariowa, porucznika юстиції Sodomczuka przy sekretarzu gwardii poruczniku Szyłdowskim z udziałem kapitana юстиції Zenowa na posiedzeniu przygotowawczym rozpatrzyli sprawę z oskarżenia Daciuk Tatiany. Referent Zenow proponuje oddać Daciuk pod sąd na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR. Współreferent Sodomczuk zgadza się z opinią referenta. 15 maja 1946 roku Trybunał Wojskowy wojsk MSW obwodu tarnopolskiego, w składzie przewodniczącego porucznika юстиції Sodomczuka, porucznika Fomiczowa, starszego sierżanta Chodoriewa przy sekretarzu Szyłdowskim w mieście Krzemieniec, na zamkniętym posiedzeniu sądowym, bez udziału oskarżenia i obrony, rozpatrzył sprawę z oskarżenia Daciuk Tatiany Wołodymyriwny o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. art. 54-I „a” i 54-II KK USRR. Uczestniczka kordyszowskiego podziemia OUN Tatiana Daciuk nie wróciła z uwięzienia. Mówią, że ją, 23-letnią, zabiło drzewo przy wyrębie lasu na Syberii. W oficjalnym liście rodziców powiadomiono, że 28 czerwca 1952 roku córka zmarła w Jużkuzbasłagu miasta Stalinsk w obwodzie kemerowskim. Jedyne dziecko rodziców, odbywszy 6 lat katorgi, nie doczekała się zwolnienia na mocy ustawy o skazanych osobach niepełnoletnich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Przewodniczący odczytuje akt oskarżenia oraz postanowienie o oddaniu pod sąd Daciuk i wyjaśniając istotę oskarżenia, pyta, czy jest zrozumiałe, o co jest oskarżana, czy przyznaje się do winy, czy życzy sobie składać zeznania. Oskarżona Daciuk oświadczyła, że zrozumiała, o co jest oskarżana, do winy się przyznaje, przed sądem składać zeznania pragnie. WT przystępuje do przesłuchania oskarżonej Daciuk, która w sprawie zeznała, że mieszkała w Kordyszowie, pomagała bliskim w gospodarstwie. W maju 1943 roku przez staniczną „Śnieżynkę” została zwerbowana do OUN, gdzie otrzymała zadanie zbierania produktów dla UPA. „Kiedy zapytałam, gdzie ta UPA, odpowiedziała, że przyjdzie czas i zobaczę ją. Zgodziłam się i wstąpiłam do OUN. Kiedy po raz pierwszy przyszłam na tajne zebranie, Ulyta nadała mi pseudonim „Roża” i wyjaśniła, że powinnam być ostrożna, żeby nikt nie dowiedział się o naszych zebraniach, inaczej będzie bardzo źle. W ciągu 1943 i 1944 roku często uczęszczałam na zebrania, na których byli także mężczyźni z UPA, niektórych nie znam. Gospodarcza Ulyta wzywała do prowadzenia walki o Samodzielną Ukrainę. Produkty, jak chleb, masło, jajka i inne, zbierałam także w 1945 roku. Kiedy do naszej wsi przyszedł garnizon czerwonoarmistów, przestałam zbierać. O postanowieniu Ukraińskiego rządu radzieckiego, że można przyjść z przyznaniem się do winy, wiedziałam, ale przywódcy ostrzegali, że kto to zrobi, to nie doliczy się ani domu, ani siebie, ani rodziny, dlatego bałam się sama iść z przyznaniem się do winy lub w ogóle złożyć oświadczenie”. Przewodniczący ogłasza przewód sądowy za zamknięty i udziela oskarżonej ostatniego słowa, w którym oskarżona oświadczyła, że na ile WT ją skarze, ona odsiedzi. „Tajne. W imieniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, 15 maja 1946 roku Wojskowy Trybunał Wojsk MSW obwodu tarnopolskiego na zamkniętym posiedzeniu sądowym w składzie: przewodniczącego, porucznika sprawiedliwości Sodomczuka, porucznika Fomiczowa, starszego sierżanta Chodoriewa, przy sekretarzu, starszym poruczniku Szydłowskim, bez udziału oskarżenia i obrony rozpatrzył sprawę z oskarżenia Daciuk Tetiany, ur. 1929 r., o popełnienie przestępstw przewidzianych artykułami 54-I „a” i 54-II KK USRR i uznał ją za winną. Kierując się artykułami 296, 297 KPK USRR orzekł: Daciuk Tetianę pozbawić wolności z odbywaniem w łagrze na okres 10 lat, bez pozbawienia praw politycznych w związku z jej niepełnoletnością. Wyrok jest ostateczny i nie podlega zaskarżeniu”. Karę Tetiana odbywała w Jużkuzbasłagu miasta Stalinsk obwodu kemerowskiego, gdzie zginęła w wieku 23 lat, w 1952 roku. Zrehabilitowana 18 marca 1994 roku, „z braku znamion przestępstwa”. Po jej uwięzieniu wysiedlono całą rodzinę. „24 września 1947 roku. Ja, pełnomocnik operacyjny wydziału 2-N UMBP w obwodzie tarnopolskim st. porucznik Kowalzon, rozpatrzywszy materiały sprawy ewidencyjnej nr 6962, otrzymanej z Szumskiego rejonowego oddziału MBP na rodzinę aktywnego uczestnika OUN Daciuk T. W., 1929, stwierdziłem: zdradziła Radziecką Ojczyznę, dobrowolnie wstąpiła do OUN, gdzie prowadziła pracę przeciwko Władzy Radzieckiej. Za udział w OUN została aresztowana i 15 maja 1946 roku przez Wojskowy Trybunał Wojsk MSW obwodu tarnopolskiego skazana na 10 lat łagru. Skład rodziny aktywnego uczestnika OUN jest następujący: ojciec – Daciuk Wołodymyr, 1892, Ukrainiec, matka – Daciuk Horpyna, 1898, Ukrainka, dziadek – Daciuk Fedir, 1867, Ukrainiec, babcia – Daciuk Hanna, 1871, Ukrainka, z chłopów. Wymienieni członkowie rodziny aktywnego uczestnika OUN Daciuk T. W. mieszkali wspólnie z nią do przejścia jej do bandy. Na podstawie powyższego uważałbym rodzinę aktywnego uczestnika OUN zgodnie z rozkazem MBP ZSRR nr 00430 z 21 sierpnia 1947 roku wysiedlić w odległe miejsca Związku Radzieckiego, mienie skonfiskować”. „21 października 1947 roku. Ściśle tajne. Zaświadczenie. Rodzinę uczestnika OUN – bandyty, skazanej Daciuk Tetiany, w składzie: ojciec – Daciuk Wołodymyr Fedorowycz, 1892, matka – Daciuk Horpyna Fedosiwna, 1896, dziadek – Daciuk Fedir Fedorowycz, 1867, babcia – Daciuk Hanna Zachariwna, 1871, – 22 października 1947 roku wysłać na st. Usjaty Kolei Tomskiej. Eszelon nr 20049. Naczelnik konwoju j.w. 7529 mł. porucznik Kurylenko”. Podczas błyskawicznego wysiedlenia, nazwisko Daciuk czekistowscy analfabeci zapisali jako „Dacuk”, a matkę Tetiany Horpynę „ochrzcili” na „Agrypinę”, a potem na „Augustynę”. I to nie są odosobnione historie, które niwelowały ukraińskie nazwiska, imiona, nazwy wsi. Na osiedlu specjalnym w Osinnikach obwodu kemerowskiego rodzina figurowała już pod nazwiskiem Dacuk. Przez 10 lat z trudem będą odzyskiwać swoje prawdziwe nazwisko, aby otrzymać wreszcie zaświadczenia o zwolnieniu. Z osiedla specjalnego Daciuk Fedir i Daciuk Wołodymyr będą pisać do wszystkich instancji listy z prośbami i za każdym razem otrzymywać odmowę. Nawet po 1952 roku, kiedy Tetiana, „bandytka OUN”, przez którą wysiedlono całą rodzinę, zginęła. „Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego USRR, 6 listopada 1948 roku. Ściśle tajne. Do naczelnika Zarządu MBP obwodu tarnopolskiego pułkownika Kołomijca. Kieruję do dokładnego sprawdzenia oświadczenie Daciuka Fedira, który zabiega o anulowanie jemu i żonie wysiedlenia i powrót do poprzedniego miejsca zamieszkania. Termin wykonania 10 dni. Naczelnik wydziału „A” MBP USRR, pułkownik Podobiedow”. Pełnomocnik operacyjny wydziału 2-N UMBP obwodu tarnopolskiego, porucznik Mazenko, rozpatrzywszy oświadczenie Daciuka Fedira Fedorowycza, który zabiega o anulowanie mu wysiedlenia, w prośbie odmówił. „Ja proszę Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej Związku SRR o zezwolenie mi, 80-letniemu staremu człowiekowi, Daciukowi Fedirowi Fedorowyczowi, z moją żoną, 75-letnią staruszką, Daciuk Hanną Zachariwną, na powrót do miejsca zamieszkania do swojego syna Daciuka Ołeksandra Fedorowycza do wsi Kordyszów. Proszę Was nie odmawiać mojej prośbie. Do tego Fedir Daciuk, 1-III-48 r.”. „Ściśle tajne do naczelnika Osinnikowskiego RO MSW obwodu kemerowskiego. Proszę ustnie ogłosić Daciukowi F. F., że oświadczenie z prośbą o anulowanie jemu z żoną wysiedlenia pozostawiono bez rozpatrzenia. Naczelnik wydziału „A” UMBP obwodu tarnopolskiego, major Prokofjew”. „Moskwa, Kreml, do przewodniczącego centralnego komitetu wykonawczego tow. Woroszyłowa Klimenta Jefremowycza od ob. Dacuka (Daciuka) Wołodymyra Fedorowycza. Tow. Woroszyłow Kliment Jefremowycz, pozwólcie do was zwrócić się z wielką prośbą. W 1947 roku w ramach przesiedlenia specjalnego zostaliśmy wywiezieni do obwodu kemerowskiego. Za co zostaliśmy wywiezieni, nie Pokwitowanie o wywiezieniu rodziny „Dacuk” pod konwojem wiemy sami, wcześniej ani ja, ani mój ojciec przez całe życie nie byliśmy rozkułaczani ani sądzeni. Miałem córkę urodzoną w 1929 roku, którą skazano w 1946 roku, dano wyrok 10 lat. Odbyła 6 lat, w 1952 roku zginęła przy wyrębie lasu w obwodzie kemerowskim, m. Tajsztłag. Obecnie więcej dzieci nie mam, lata moje i żony są zaawansowane, pracować nie możemy, a jeszcze na naszym utrzymaniu przebywają starzy ojciec i matka. Krewnych tutaj nie mamy, a w Kordyszowie na Tarnopolszczyźnie są rodzeni brat i siostra, którzy mogą wziąć na swoje utrzymanie rodziców, a także udzielić na starość pomocy mnie. Prosimy, tow. Woroszyłow, nie odmówić w naszej prośbie, póki żyjemy. Chce się umrzeć nam wszystkim na swojej ojczyźnie. Do tego Daciuk Wołodymyr. Pisano 1 sierpnia 1954 roku”. “Ministrowi spraw wewnętrznych ZSRR, Moskwa. Prośba. W 1947 roku w październiku zostaliśmy wysiedleni do miasta Osinniki w obwodzie kemerowskim za córkę Daciuk Tetianę, która została skazana na 10 lat. W Zaświadczenie o zwolnieniu, 1956 r. 1952 roku córka zginęła podczas pracy przy wyrębie lasu, gdzie i została pochowana w obwodzie kemerowskim w punkcie obozowym Abagurowskim. Zdjęto nas z ewidencji w 1956 roku i wróciliśmy na ojczyznę, skąd zostaliśmy zabrani – do obwodu tarnopolskiego, rejon szumski, wieś Kordyszów, gdzie i mieszkamy obecnie. Nasz dom pozostał zachowany, ale nam go nie oddają i z jakiej przyczyny – nie wiadomo. Mój adres: obwód tarnopolski, rejon szumski, s/r Kordyszów. 20/III 1957 r. Daciuk”. “Całkowicie tajne, egz. jedyny. Zaświadczenie. Według zawiadomienia UWS obwodu kemerowskiego nr 823 z 19.4.57 roku Daciuk Wołodymyr i Daciuk Horpyna zostali zwolnieni ze specosiedlenia na mocy rozkazu MSW ZSRR nr 0580 – 55 r.” “Daciukowi Wołodymyrowi Fedorowyczowi, mieszkańcowi wsi Kordyszów. Zostaliście wraz z członkami rodziny zwolnieni ze specosiedlenia bez zwrotu skonfiskowanego przy wysiedleniu mienia, o czym informowano was przy zwolnieniu. Mienie, w tym i dom, skonfiskowane przy wysiedleniu słusznie, wasze pretensje do domu są nieuzasadnione. Naczelnik I wydziału specjalnego UWS obwodu tarnopolskiego kapitan Siewierdin”. Domu w Kordyszowie Daciukom – Hannie, Fedorowi, Wołodymyrowi i Horpynie – tak i nie zwrócono. Ludzie, którzy się w nim osiedlili, powiedzieli, że chatę podarował im Stalin... W publikacji wykorzystano materiały spraw archiwalnych: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F. 7 (R). – Spr. 12105-P. – 151 ark. Archiwum UMWS Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47. – Spr. 7866. – 58 ark. Kaplica (1730) na dziedzińcu cerkiewnym — niedaleko stała chata Daciuków

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

opowieści o odwadze i niezłomności ukraińskich kozaków – uczestników bitwy pod Beresteczkiem 370 lat temu, w szczególności o tych trzystu śmiałkach, którzy do ostatniej kropli krwi walczyli na wyspie Żurawlicha w Plaszewej. Otoczeni ze wszystkich stron, nie poddali się łasce wrogów. Nie pamiętam, ile miałem wtedy lat (cztery czy pięć), kiedy po raz pierwszy odwiedziłem cerkiew św. Jerzego – pomnik na Kozackich Mogiłach. Wiem, że było to za czasów Polski. Stałem wśród dorosłych ludzi i z jakimś wewnętrznym uniesieniem słuchałem nabożeństwa oraz po dziecięcemu szczerze się modliłem. Ktoś zwrócił moją uwagę (babcia czy ojciec) na sarkofag z czaszkami poległych. A było ich tak wiele! I mnie, małemu, wydawało się wtedy (w latach 30. ubiegłego wieku), że kozacy to nie zwykli, jak wszyscy, ludzie, a prawdziwi olbrzymi. Oto tylko ich czaszki przebite kulami i nadcięte ostrymi szablami. Tego zapomnieć nie można. Kozacki duch unosił się nade mną i wtedy, gdy byłem uczniem szkoły podstawowej w Kutrowie, i wtedy, gdy uczyłem się w szkole średniej w Beresteczku. I zawdzięczam losowi: miałem szczęście do nauczycieli. Historię w starszych klasach wykładał wspaniały pedagog Mykoła Mykołajowycz Kraweć. On wtedy właśnie pracował nad rozprawą kandydacką (później obronił i doktorską). Nauczyciel miał jakąś magiczną siłę wpływu na młodzieńczą duszę. Głęboki ślad zostawił on w naszych sercach. Było to na początku lat 50., za stalinowskiego reżimu. Jednak Mykoła Mykołajowycz miał zwyczaj witać się z nami na podwórku szkoły tak: – Bądźcie zdrowi, kozacy! I młode „kozactwo” z nim nie raz chodziło na Kozackie Mogiły. Wszyscy byliśmy zakochani w historii. Chętnie uczęszczaliśmy na kółko, do późna przesiadywaliśmy w szkole. Prawie wszyscy marzyli, by zostać historykami... Nie zapomniały się też wspomnienia mojego ojca o Kozackich Mogiłach. Od niego dowiedziałem się, że on także brał czynny udział w budowie cerkwi św. Jerzego w przededniu pierwszej wojny światowej. Rzecz w tym, że w naszej wsi Kutrów działała cegielnia, a ojciec woził swoimi końmi cegłę na budowę kozackiej świątyni. Kozackie Mogiły odwiedzałem i wtedy, gdy studiowałem w Łuckim Instytucie Pedagogicznym im. Łesi Ukrainki na wydziale historyczno-filologicznym, i wtedy, gdy pracowałem jako nauczyciel w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tut wszystko jest święte… Z okazji 370. rocznicy bitwy pod Beresteczkiem

Anatolij KARPIUK, m. Kostopol w obwodzie rówieńskim Naród mój jest! Naród mój zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu! W. Symonenko Bitwa pod Beresteczkiem latem 1651 roku uważana jest za największą, jaka rozegrała się na terytorium Europy od późnego średniowiecza do początku XX w. Skrzyżowało w niej broń ponad 300 tysięcy ludzi z obu walczących obozów. Kozacy i chłopi – bojownicy przeciwko uciskowi społecznemu i narodowemu – wykazali niesłychany heroizm i wytrwałość, broniąc wolności i niepodległości Ukrainy. Teraz starodawne wołyńskie miasto Beresteczko, które w źródłach historycznych wzmiankowane jest w 1445 r., znane jest nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Echo wydarzeń z czasów Bohdana Chmielnickiego odnajdujemy w kronikach kozackich, w pracach M. Kostomarowa, M. Markiewicza, D. Bantysz-Kamieńskiego i in. Jednak to Tarasowi Szewczence dane było jako pierwszemu wypowiedzieć prawdziwe poetyckie słowo o bitwie pod Beresteczkiem: – Oj, czemuś poczerniało, Zielone pole? – Poczerniało ja od krwi Za wolną wolę. Około miasteczka Beresteczka Na cztery mile Sławni Zaporożcy Swoim trupem mnie pokryli... Poeta zareagował na te tragiczne wydarzenia także w wierszu „Za bajrakiem bajrak”, napisanym w 1847 roku w wilgotnych kazamatach petersburskiego więzienia, dokąd wtrącili go carscy satrapowie za demaskatorski patos utworów satyrycznych: Za bajrakiem bajrak, A tam step i mogiła. Z mogiły kozak Wstaje siwy, pochylony, Wstaje sam w nocy, Idzie w step, a idąc Śpiewa, smutno śpiewa: – Nanosili ziemi I do domu poszli I nikt nie wspomni. Nas tu trzysta, jak szkło! Towarzystwa legło! I ziemia nie przyjmuje. Stało się już tradycją, by co roku na wyspie Żurawlycha, która znajduje się we wsi Plaszewa w rejonie radziwiłłowskim, wspominać kozaków, którzy w tamtych odległych czasach na polu bitwy polegli śmiercią bohaterów. Starsi mieszkańcy pamiętają, jak w latach 30. młodzieńcy i dziewczęta wyruszali na Kozackie Mogiły, odświętnie ubrani, w jaskrawych wyszywankach, aby pokłonić się tym, którzy wywalczyli wolność narodowi Ukrainy. Takie patriotyczne wydarzenia nierzadko kończyły się krwawymi starciami z polską policją. Tak, pole Beresteckie to narodowa świętość, gdzie unosi się duch dzielnych rycerzy wolności. A obok niego – moja rodzinna wieś Kutriw, gdzie mijało dzieciństwo i młodość. To jakieś 6 kilometrów od Kozackich Mogił. Mieszkaliśmy na chutorze, a niedaleko od ojcowskiego domu stał „Murowany słup” (tak go nazywano w ludzie) o wysokości 16 metrów. Zachował się napis, który świadczy o tym, że pochowany jest tu syn założyciela Beresteczka, księcia Fryderyka Pronskiego, Aleksander (zmarł w 1601 r.). Zbudowany z mocnej cegły w formie piramidy, ten unikalny pomnik socynianizmu przetrwał do naszych dni. W dzieciństwie nie raz słyszałem legendę o tym, że wewnątrz „Murowanego słupa” wisi trumna na żelaznych łańcuchach. My, chłopcy-nastolatkowie, pasąc bydło koło obelisku, zaglądaliśmy przez otwór w ciemność, aby przekonać się, czy to prawda. Ale nie widzieliśmy zupełnie nic. I dopiero później mój nauczyciel Hryhorij Stachowycz Filipowycz, entuzjasta-badacz, niestrudzony krajoznawca, wyjaśnił historyczne podłoże legendy. Wiadomo, że w 1787 roku polski król Stanisław August Poniatowski, wracając po spotkaniu z rosyjską imperatorową Katarzyną II, zatrzymał się w zamku hrabiego Zamoyskiego w Beresteczku. Pewnego razu, oglądając malownicze okolice miasta nad Styrem, zobaczył wysoki pomnik. Takiego wcześniej nigdzie nie spotkał. Zaciekawiony tym rękoma ludzkimi stworzonym cudem, wraz z orszakiem skierował się tam, aby przyjrzeć się lepiej. Przed królem Rzeczypospolitej wyrosła mogiła. Kazał ją rozkopać. W kamiennym grobowcu wisiała na łańcuchach srebrna trumna. Otworzyli wieko, a tam okazała się inna trumna – dębowa... ze szczątkami księcia Aleksandra Pronskiego. Król rozkazał zasypać mogiłę. O swoim pobycie w Beresteczku S.-A. Poniatowski pozostawił na jednej ze ścian pomnika napis w języku polskim: „St.-August 1787”. Nie raz przyszło mi oglądać na północno-zachodnich obrzeżach Beresteczka niewysoki kurhan, na którym stoi kaplica. W ludzie nazywają ją „Święta Tekla”. Mówią, że wiecznym snem spoczywają tu zakonnice katolickiego klasztoru na czele z przeoryszą Teklą, które zostały zamęczone przez Tatarów. Za stawiony opór wrogowie surowo je ukarali: wszystkim poodcinano piersi i powbijano w głowy gwoździe. Dokładnych danych o liczbie pochowanych nie ma (według niektórych źródeł – 43). Od małego wyryła się na zawsze w mojej pamięci także legenda o „Dziewiczej grobli”. Wiele razy tatarscy najeźdźcy napadali na wołyńskie miasta i wsie. Wszystko niszczyli na swojej drodze, nie oszczędzali nikogo. Po nich krwawiły rzeki, drogi. Ordyncy męczyli i brali w niewolę nie tylko dorosłych, ale i dzieci. Wolnościowe dziewczęta okazywały protest, nie chciały stawać się niewolnicami. Wtedy Tatarzy okrutnie rozprawiali się z brankami. Według legendy, po drugiej stronie Styru, naprzeciw wsi Kutriw, w sosnowym lesie ciałami zamordowanych dziewcząt zagrodzili groblę. Takie opowieści napawały strachem dziecięcą duszę. Echo tych odległych wydarzeń – w moim wierszu: Biły kopytami konie ordyńskie, Luto deptały trawy wołyńskie, Rosami płakał poranek mglisty – Skręcone ręce wszystkich branek. Wżarła się rzemienna więź w duszę i ciało, Czarne wronie horyzont zasłoniło. Te wołynianki – dumne dziewczęta – W oczy pluły najeźdźcom przeklętym. A basurmanie szable ostrzyli, Ciałem dziewiczym groblę grodzili. Konie tatarskie, ostre podkowy... Do dziś jeszcze słychać jęk dąbrowy. Pola mojego ojca znajdowały się w różnych końcach, niektóre były oddalone od domu o 3, a może i więcej kilometrów. W jednym miejscu mieliśmy wąski pasek ziemi, przy którym wznosił się 12-metrowy kurhan, nazwany „Maruchą”. Dobrze zapamiętałem ten stromo zboczony pagórek, porośnięty krzewami, po którym chodziłem. Ojciec opowiadał, że to kozacy czapkami nanosili tyle ziemi. Legenda podaje, że kurhan usypany jest na mogile księżnej Marii Pronskiej – córki założyciela Beresteczka. Wcześniej, mówią, stała tam jeszcze kapliczka. Ponieważ w czasach średniowiecza tatarskie najazdy stawały się coraz częstsze i bardziej dotkliwe, ludzie zmuszeni byli ratować się pod ziemią – w murowanych schronach. Kilka kilometrów na północny zachód od Beresteczka, w uroczysku Sekcja, w powojennym czasie ktoś natrafił na wielkie podziemie, które, najwyraźniej, stawało się tymczasową ochroną przed napastnikami. Szczególną aureolą sławy były owiane legendy i w rejonie kostopolskim i w mieście Kostopol. Wspominane są lata 60. XX wieku. Przyszliśmy z przyjacielem Ołeksijem Oszurkewyczem (już po raz kolejny!) na Kozackie Mogiły. I staliśmy się świadkami takiego obrazu: po terenie współczesnego rezerwatu skakały... króliki. Tak oto władze lokalne chciały przekreślić, zapewne na czyjeś polecenie z góry, kozacką sławę. Nie bez ironii, oczywiście, zapytałem miejscowych mieszkańców, którzy opiekowali się tu długouchymi: – Jak nazywa się wasz kołchoz? – Imienia Bohdana Chmielnickiego – usłyszałem w odpowiedzi. – Tak to właśnie – mówię, powstrzymując wzburzenie – kiedyś chodzili tu hetman Ukrainy, polski król, a obecnie króliki biegają... Wkrótce o tych niegodziwościach zaczęła mówić prasa republikańska. W obronie Kozackich Mogił wystąpili wybitni pisarze, działacze kultury, w szczególności taki autorytet jak Maksym Rylski. Oficjalny Kijów wreszcie zmuszony był zareagować: po kilku latach otwarto tu muzeum-rezerwat. Podczas jednej z wizyt zobaczyłem w świątyni brązowy wieniec z poetyckim i głębokim w treści napisem: „Śpijcie, chłopcy, śpijcie, o Ukrainie cicho śnijcie...”. Okazało się, że złożyli go przy sarkofagu, w którym spoczywają szczątki dzielnych kozaków, studenci Uniwersytetu Lwowskiego. Pamiętajmy, że działo się to jeszcze w czasach radzieckich, a nie w latach 90. Mijają rok po roku, dziesięciolecia. A ludzie wciąż idą i idą do Beresteczka, na Kozackie Mogiły, aby pokłonić się kozackiej sławie, aby napić się uzdrawiającej wody z czystych źródeł historii. Latem 1991 roku z okazji 340. rocznicy bitwy przebywało tu około pół miliona ludzi ze wszystkich zakątków Ukrainy i z dalekiej zagranicy. Czy można więc bitwę pod Beresteczkiem nazwać porażką, jak uważa niektórzy historycy?! Oczywiście, że nie. To było Zwycięstwo wolnościowego ducha. Przecież nieprzypadkowo 1 grudnia 1991 roku naród ukraiński, potomek heroicznych przodków, niemal jednogłośnie zagłosował za niepodległością. Na Kozackich Mogiłach Tutaj wszystko święte: trawa w rosach, Drzewa, mury kamienne, I matka w żałobie siwowłosa, I legendy, co wrosły w granit; Wysokie wieże, ściany w ranach, Gorący płomień goździków, Łza ukryta Bohdana, Którą duszę wypaliłem. Chodzę szkarłatną trawą, Córka za mną podąża... Tutaj topił się metal od boju, Ale nie topiła się dusza! Tutaj w zbroję zakuta cisza, W milczeniu matka i dziecko. Tutaj sumieniem stajesz się czystszy Na całe życie, na całe życie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Dniestr wie – my pamiętamy: 80 lat później

Taką nazwę wydarzenia („Dniestr wie – my pamiętamy”) Zastawnieńska „Proświta” zaproponowała w 2016 roku społeczności regionu, aby przypomnieć i uczcić pamięć bohaterów-Ukraińców, brutalnie zgładzonych w lipcu 1941 roku na moście przez rzekę Dniestr, który łączy dwie miejscowości – Zaleszczyki i Kostryżówkę. Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Gdyby rzeka umiała mówić… Nie na darmo mówią, że przez Ukrainę przeszły wszystkie walce historii, dlatego otrzymała najwyższą hartowność, którą odziedziczyli nasi patrioci, obrońcy granic państwa. I chociaż spora część terytorium Ukrainy jest okupowana, to tam, gdzie obecnie chłopcy pełnią służbę, nie dają wrogowi postawić kroku na ojczystej ziemi, aby nigdy nie powtórzyły się bezlitosne rozprawy putinowskich idoli tylko za to, że Ukrainiec jest… Ukraińcem. W 2016 roku Ukraina obchodziła jeszcze jedną tragiczną datę swojej historii – 75 lat od czasu masowej eksterminacji więźniów politycznych w więzieniach Zachodniej Ukrainy. Byli to nieprzejednani bojownicy o wolność, inteligencja, patrioci swojej ziemi, kwiat narodu, którym sowieccy kaci zarzucali przynależność do OUN oraz szpiegostwo i dlatego należało ich rozstrzelać. Więzienia były przepełnione, zaczęła się wojna, a żeby nie kłopotać się więźniami, bezlitośnie ich niszczono. Jednych zabijano, wyprowadzając na więzienne podwórze, innych – po prostu w celach. A naszych rodaków – nieludzką metodą, zapakowawszy do towarowych wagonów pociągu, oblano paliwem lotniczym, dostarczono na most przez Dniestr, który znajduje się między Kostryżówką a Zaleszczykami, i wysadzono. Mówią, że wtedy zginęło około 500 osób. Ale pamięć jest niezniszczalna!.. O tej tragedii opowiadają książki historyka-badacza, krajoznawcy Mykoły Czereszniuka „Spowiedź o świcie”, „Historia wsi Zastawnienszczyzny” oraz „Kostryżówka – perła Dniestrowskiego kanionu” w rozdziale „Gdyby rzeka umiała mówić”. „Wydarzenie opisano na podstawie wspomnień jeszcze żyjących wtedy świadków, bo dokumentów rzeczywiście nie ma. Więźniów politycznych wysłano pociągiem na Wschód, ale dotarł on tylko do Kostryżówki, bo w rejonie Tołstego linia kolejowa była zablokowana. Most Kostryżówka-Zaleszczyki sowieccy saperzy wysadzili razem z wagonami, w których przebywali więźniowie. Dokumenty towarzyszące aresztantom zostały później odnalezione w Humaniu, gdzie odbywały się masowe rozstrzelania. Niszcząc ofiary na Dniestrze, enkawudziści dogonili główny humański etap, aby dołączyć swoje listy do głównego, klasyfikując ich jako takich, którzy zostali rozstrzelani w drodze za próbę buntu. Ta stalinowska zbrodnia była badana nie tylko przeze mnie, ale także przez Nestora Myzaka, Antona Mohyliuka, Romana Mularczyka (ostatni z rejonu Zaleszczyckiego)”. Moskiewscy pachołkowie, uciekając, w ten sposób zacierali za sobą ślady tak, że nawet w archiwach nie ma dokumentów o tragedii. „Oto tam wasza samodzielna Ukraina!!!” A oto jeszcze jedno wspomnienie, które odnalazł Wasyl Musteca, badacz tragicznych wydarzeń kształtowania się Ukrainy na Bukowinie (wieś Szubraniec): „W pierwszych dniach po wybuchu niemiecko-bolszewickiej wojny w 1941 roku do miasta Zaleszczyki nad Dniestrem przyjechał eszelon z 60 wagonów towarowych, wypełnionych samymi więźniami. Skąd ich przywieziono, nie wiem. Wszystkie wagony były po brzegi nabite stojącymi więźniami, którzy od silnego ścisku po prostu się dusili. Wagony były zaplombowane i pilnowane przez enkawudzistów. Jednak ludzie wiedzieli, co się tam dzieje, bo z wagonów słychać było straszne krzyki więźniów. Z trudem wciśnięto do wagonów jeszcze jedną grupę więźniów, których przypędzili enkawudziści z miejscowego więzienia. Ręce więźniów były związane drutem. Po tym enkawudziści oblali cały eszelon jakąś cieczą, wagony zajęły się ogniem, a krzyki więźniów stały się jeszcze głośniejsze. Wtedy podjechały z tyłu dwie lokomotywy i popchnęły wagony na most kolejowy na rzece Dniestr, który łączył Zaleszczyki z Bukowiną. Ten most był zaminowany i jak tylko wagony na niego wjechały, nastąpiła straszna eksplozja. W minutę most z wagonami zwalił się na dno głębokiego Dniestru. Moskiewscy kaci, wykonawszy swoją zbrodniczą pracę, rżeli jak wściekłe zwierzęta i wykrzykiwali na całe gardło: „Oto tam wasza samodzielna Ukraina. Wszystkim wam tam droga, s…syny!”… N. K. (Niemcy) („Szlak peremohy”, 3 lipca 1960 r.) Przez wiele lat tragiczna data była przemilczana. Zastawnieńska „Proświta”, a i Bukowińska w ogóle, począwszy od 2016 roku, wprowadziła coroczne uczczenie pamięci poległych więźniów politycznych na moście w Kostryżówce. Chociaż zaleszczanie tej tradycji nie przerywają już od 1993 roku, już prawie 30 lat… W osadzie na początku lat 90. Mychajło Płoszanski wraz ze swoimi współmyślicielami-towarzyszami broni wzniósł metalowy krzyż, zorganizowali na brzegu Dniestru uroczystości. Ale ponieważ na Bukowinie przez wiele lat to wydarzenie przemilczano, nie zdążyło ono odbić się w świadomości narodowej, bo informacji było za mało. Lecz kamień ruszył w 2016 roku i przez 5 lat zmiany jednak nastąpiły. Przede wszystkim „Proświta” wypełniła zobowiązanie o wadze moralnej – wzniesiono znak pamięci ku czci poległych więźniów politycznych z odtworzeniem na marmurowej płycie tragedii (wykonał na zamówienie „Proświty” przedsiębiorca, pochodzący ze wsi Zamostie w rejonie wyżnickim, Jurij Wirsta). Co roku na początku lipca przy znaku pamięci zbiera się społeczność regionu, duchowni, uczestnicy Euromajdanu oraz wojny rosyjsko-ukraińskiej, młodzież, władze obwodu, rejonu, osady. Ale to za mało. Za każdym razem czuć, że żyjemy w równoległym świecie, kiedy Ukraińcy do dziś giną na Wschodzie Ukrainy, a postęp do upragnionego zwycięstwa jest bardzo, bardzo mały. Nasz grzech będą sądzić wieki… O „czerwonym terrorze w błękitnych wodach Dniestru” mówimy i zbieramy się już pięć lat z rzędu. Co więcej, zawsze z naszymi sąsiadami-zaleszczanami. My przyjeżdżaliśmy do nich, do pamiątkowego krzyża, oni – do nas, do znaku pamięci. Co roku organizatorzy nie powtarzają się w scenariuszu, u poetów tragedia wywołuje rymy, inscenizowane wspomnienia świadków tragedii (zebrane przez Mykołę Czereszniuka) skłaniają do rozmyślań i nieprzejednania wobec wroga-Moskala. Jakby przed oczami stawały spadające, płonące wagony… „Nasz grzech będą sądzić wieki, Za Berię, za Sołowki, za Czerniowce, Zaleszczyki i Kostryżówkę, za nieuratowany dom…” Nasz grzech w tym, że rzadko wspominamy tych, którym zawdzięczamy życie, że do dziś nie znamy wszystkich imion tych, którzy zginęli za wolność Ukrainy, że mało modlimy się za nich… O tym wszystkim my, proświcianie, nie milczymy na zebraniach, poświęconych pamięci zgładzonych Ukraińców w wodach Dniestru. „Nie tak często obecnie pędzą odbudowanymi mostami pasażerskie i towarowe wagony, i tylko krzyże po obu brzegach przypominają, że tutaj wydarzyła się Kupałowa (w dosłownym i przenośnym znaczeniu) tragedia. Że tutaj, na swojej ojczystej ziemi, straszną śmiercią zginęli Ukraińcy. Im – nasze modlitwy, niski, doziemny pokłon…” „Kupałowa” tragedia w naszej pamięci zawsze 7 lipca 2021 roku w osadzie Kostryżówka po raz kolejny uczciliśmy pamięć więźniów politycznych pod hasłem „Gdyby rzeka umiała mówić”, aby przekazać tragedię-historię następnym pokoleniom, aby świat dowiedział się o moskiewskich nieludzkich metodach niszczenia Ukraińców, aby nigdy nie dopuścić do powstania białych plam ze śladami krwi na mapie naszej historii. „Proświta” wraz ze społeczeństwem po raz szósty na Bukowinie uczciła ofiary więźniów politycznych, których radziecko-enkawudowska machina zniszczyła swoją zwykłą, nieludzką metodą… Nabożeństwo żałobne tradycyjnie odprawili proboszczowie cerkwi św. Mikołaja w osadzie Kostryżówka oraz wsi Łuki eparchii czerniowieckiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, księża Serhij Hrynczak i Mychajło Sudak. Uczestnicy zgromadzenia – przedstawiciele władz obwodu, rady rejonowej w Czerniowcach, przewodniczący wspólnot terytorialnych rejonu zastawnieńskiego, sąsiedzi z Zaleszczyk, uczestnicy działań wojennych (ATO/OOS), działacze „Proświty”, wolontariusze, aktywna społeczność, po złożeniu kwiatów pod znakiem pamięci ofiar tragedii oraz żelaznym krzyżem, ustawionymi w umownych miejscach śmierci więźniów politycznych z Bukowiny, Ziemi Tarnopolskiej i Przedkarpacia, udali się na dalszą część uroczystości do Centralnego Parku Osiedlowego. Wielowymiarowa i liczna impreza, zorganizowana przez bukowińską „Proświtę” oraz Radę Osiedla Kostryżówka, z udziałem organizacji społecznej „Grupa Taktyczna 4.5.0” oraz „Zastawnieńskiej Sotni Wolontariackiej” – to prawdziwa lekcja patriotyzmu dla wszystkich uczestników zgromadzenia. W scenariuszu (autorka i prowadząca Iryna Matijczuk) przeplatały się inscenizacje (teatralizowane fragmenty tragedii, poezje, numery artystyczne, nasycone patriotyzmem i ukraińskością (zespoły „Kalynonka”, „Dnistrianoczka”, kolektywy folklorystyczne „Wasyłycha”, „Pryłypczanoczka”, wykładowcy Szkoły Sztuk w Kostryżówce oraz młodzi tancerze) z wystąpieniami przewodniczącego wspólnoty terytorialnej Witalija Berkowskiego, zastępcy przewodniczącego rady obwodowej Mychajła Pawluka, przewodniczącego rady rejonowej w Czerniowcach Rusłana Domnicaka, zastępcy przewodniczącego obwodowej „Proświty”, artysty ludowego Ukrainy Iwana Derdy, pisarza Mykoły Łysycza, przewodniczącego „Proświty” w Wyżnicy Dmytra Nykyforjaka, p.o. przewodniczącej „Proświty” w Czerniowcach Switłany Masłowskiej. Atrakcją wydarzenia były upominki-książki „Historia +Proświty+ na Bukowinie” dla zasłużonych działaczy: Petra Płoszanskiego, Ołeksandry Popeluk, Raisy Ilczuk, Ludwiga Hałaja, Marii Miakoty. Bogaty, różnorodny program był jaskrawo uzupełniony szkoleniem wojskowo-patriotycznym dla uczniów i młodzieży, które zorganizowała organizacja społeczna „Grupa Taktyczna 4.5.0”, a oprócz tego – kuchnią kozacką (przewodniczący Ołeksandr Paraszczuk) wraz z organizacją „Uczestników działań wojennych na Wschodzie Ukrainy z rejonu zastawnieńskiego” (przewodniczący Ludwig Hałaj). Chłopcy i dziewczęta przymierzali na czas kamizelki kuloodporne i inny sprzęt wojskowy, rozkładali i składali karabin oraz z wielką przyjemnością słuchali historii działań wojennych naszych sławnych obrońców. Ofiary tragedii wspominano podczas obiadu (dania ludowe z bukowińskiego pieca – od „Zastawnieńskiej Sotni Wolontariackiej”, przewodnicząca Maria Miakota). Szczególne podziękowania dla prywatnych przedsiębiorców Wiktora Malicy i jego żony Maryny, dzięki których gościnności wszyscy czuliśmy się komfortowo. Niezwykłe wydarzenie, gdzie władza jest z narodem, jednoczenie pamięci z kolorytem, wartościowe spotkania młodzieży z uczestnikami działań wojennych, patriotyczna muzyka i ukrainocentryczne słowo, obcowanie z naturą i ze sobą nawzajem, zakończyło się tradycyjnym rzucaniem wianków z polnych kwiatów na fale rzeki – jako hołd pamięci tych, którzy oddali swoje życie wodom Dniestru, oraz wspólnymi życzeniami: pamięci o bohaterach, naszego zwycięstwa w wojnie moskiewsko-ukraińskiej oraz wszechzwyciężającej miłości do Pana, do siebie nawzajem i do Ukrainy. Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ihor Pawluk: początek naszego kraju

Artykuł po raz pierwszy opublikowany w języku angielskim w czasopiśmie „Acumen” (2021, nr 100) i odtworzony w języku ukraińskim za zgodą wydawnictwa w tłumaczeniu Jakiwa Kozaka. Naomi FOIL, brytyjsko-kanadyjska poetka, prozaiczka, eseistka, redaktorka, tłumaczka, aktywistka. W jego rodzinnej Ukrainie Ihor Pawluk uważany jest za jednego z czołowych poetów swojego pokolenia: dźwięczny, romantyczny, formalnie związany z tradycjami ludowymi, przez wiele dziesięcioleci jego twórczość opiewała dla Ukraińców ich oryginalną kulturę i troskliwe objęcia ich ornych krajobrazów. Ale mimo że jest przepełniony miłością do swojego kraju, jego twórczość wyraźnie odrzuca pokusy wąskiego nacjonalizmu – w czasie gdy Rosja, anektując Krym, poważnie podważyła integralność Ukrainy i nadal stanowi poważne zagrożenie geopolityczne – uważa Pawluk. Deklarowana wizja „duchowej Ukrainy” oferuje poważną alternatywę dla wzrostu prawicowego populizmu w Europie i innych krajach. Dzięki swojemu wszechstronnemu zasięgowi i lirycznej lakoniczności jego poezja zyskała globalną atrakcyjność: jest szeroko tłumaczona, kochana także w Rosji, a wśród jego licznych międzynarodowych zwolenników jest dwóch noblistów, Derek Walcott i Mo Yan. Choć wciąż jest niedoceniany w świecie anglojęzycznym, dwa różne zbiory wybranych wierszy („Arthania” (Dorrence Publications, 2020 rok), przetłumaczona przez Jurija Łazirkę pod redakcją Hilary Shears i Hanny Kosiw z przedmową Mo Yana, oraz uhonorowany Nagrodą angielskiego PEN Clubu „A Flight Over The Black Sea” („Lot nad Morzem Czarnym”) (Waterloo Press, 2014 rok) w tłumaczeniu Steve’a Komarnickiego, oferują czytelnikom po obu stronach Oceanu Atlantyckiego jasne interpretacje dużej liczby wierszy ze znaczących i bardzo znaczących utworów Ihora Pawluka. Poezja Ihora Pawluka, sięgająca swoimi korzeniami w żyzne ukraińskie stepy, obok Mołdawii najbiedniejszego kraju w Europie, a jednocześnie światowej spichlerza, o który walczą potężni sąsiedzi, należy do europejskich tradycji literackich surrealizmu, liryki medytacyjnej i pastorału, ale w swoim głębokim szacunku do ziemi i tradycji wiejskich, także deklaruje z bolesną mądrością o pokrewieństwie kultur rdzennych. Prowadzę porównanie z głębokim szacunkiem i ostrożnością: na całym świecie od dawna eksploatuje się ludy rdzenne, są one niemal wytępione jako całe społeczności i choć ważne jest, aby zwracać na nie uwagę, pomóc im nie jest łatwo. W niedawnym komunikacie dotyczącym COVID-19 amerykańska poetka laureatka Joy Harjo, członkini organizacji Mvskoke Nation, mówi o tym, że jest daleka od „nadziei” czy „akceptacji”; zamiast tego dręczyły mnie, budziły co noc „męki” pytań. „Oczywiście – zastanawia się Harjo – moje pytania zaprowadzą mnie do poezji”1. Zbyt gotowe utożsamienie się z tą walką ryzykuje utrwalenie okrutnej historii zawłaszczania kulturowego; jednak poezja, z jej złożonym składem tradycji ustnych i pisemnych, jest także uniwersalnym miejscem spotkań. Twórczość Pawluka przypomina nam, że w Europie też są kultury ziemskie i mitopoetyka, a także trwające konflikty kolonialne. W ten sposób tytuł „Artania” odsyła nas do dawnej ziemi wczesnych Słowian, Arty, po raz pierwszy opisanej w zaginionej księdze przez perskiego erudytę Abu Zajda al-Balchiego (ok. 920 r.), ale której żaden późniejszy historyk nie zdołał określić geograficznie2. W tej książce, jak i we wszystkich swoich utworach, Ihor Pawluk oddaje hołd wsi swoich dziadków ze strony matki na Polesiu w obwodzie wołyńskim na Zachodniej Ukrainie, gdzie dorastał po tym, jak jego matka zmarła dziesięć dni po jego narodzeniu 1 stycznia 1967 roku, a jego wychowanie okazało się niewyczerpaną fontanną. Wołyń, związany z „praską szkołą” ukraińskiej poezji, jest, jak wyjaśnia Dmytro Drozdowski w swojej krytycznej przedmowie do „A Flight Over The Black Sea”, „szczególnym, czarującym światem, w którym formy pogańskiej tożsamości zostały zachowane jako atmosfera świata, region nie został zniszczony w okresie radzieckim”3. Wspomnienia z dzieciństwa Pawluka żywią bogatą kosmologiczną wizję ludzkiego wszechświata, w którym szanuje się kobiety i osoby starsze, a świat przyrody wysyła znaki tym, którzy słuchają, patrzą i czekają: klekoczący bocian, kalina, która rośnie „na mogile zbiorowej”, „prawidłowa i wietrzna śnieżynka”, która „opada na usta” ukochanej””4. Jednak to także wiersze człowieka skazanego na ciężkie roboty w Tajdze za to, że opuścił wojskową szkołę inżynieryjną w Petersburgu, aby kontynuować karierę poety. Zwolnił się dopiero po rozpadzie Związku Radzieckiego. Teraz Ihor Pawluk jest doktorem nauk z zakresu komunikacji społecznej i pozostaje w długoletnim małżeństwie z wykładowczynią dziennikarstwa Ludmyłą Pawluk. Ihor Pawluk nie jest naiwny, jeśli chodzi o rozumienie przemocy politycznej lub przeciwdziałanie jej. Tam, gdzie Arta uważana była za izolowaną, mieszkańcy zabijali wszystkich obcokrajowców, którzy próbowali przeniknąć do niej5, twórczość Pawluka poświęcona jest współczesnemu państwu z etniczną, lingwistyczną i religijną różnorodnością, która kulturowo opiera się na judeochrześcijaństwie, islamie i pogaństwie. W obliczu wrogich zakusów ze strony imperialistycznego sąsiada Ukrainy Pawluk w swojej społecznej roli pisarza dąży do wzmocnienia potęgi narodowej poprzez jedność, edukację, rozwój naukowy i gospodarczy. Jest wykładowcą kursu „środki masowego przekazu”, wchodzi w skład kolegiów redakcyjnych czasopism naukowych i literackich, a jako narodowy działacz literacki występuje i bierze udział w międzynarodowych konferencjach pokojowych6. Świat jego wierszy to bardziej samotna, ale nie mniej mądra i hojna przestrzeń: liryczny bohater porusza się i rośnie dzięki twórczości Pawluka – to szaman, podobny do Chrystusa, którego siła wynika z samotności, pokory i samego języka, co jest fundamentalnym wyzwaniem dla każdego ekspansjonistycznego dążenia do niekończącego się „postępu” i dóbr materialnych. Za jego pisarską troskę o tajemniczą mityczną przeszłość i „stałe parametry ludzkiego rozumu, takie jak tolerancja, miłość, emocjonalność, seksualność, współczucie”...”7, i za jego rolę zarówno poety, jak i naukowca-badacza komunikacji masowej, Drozdowski uważa Pawluka za metamodernistę, a jego twórczość za „przykład tych kulturowych i poznawczych przekształceń współczesnego globalnego rozumu, który znów potrzebuje prawdy i prawdziwej emocjonalności, aby móc rozumieć siebie jako nowa istota/tożsamość”8. Termin „metamodernizm”, ukuty w 2010 roku przez holenderskich teoretyków kultury Timothy’ego Vermeulena i Robina van den Akkera9, ma zarówno estetyczne, jak i polityczne zastosowanie. Luke Turner zasugerował w swoim „Metamodernistycznym manifeście 2011 roku”, że ruch (lub warunek) jest obiecującą odpowiedzią na pojawienie się globalnej technologicznej pajęczyny10. Z filozoficznego punktu widzenia przywraca ona do gry pojęcia prawdy, autentyczności i indywidualnego uczestnictwa, wzywając do pełnego pasji, eklektycznego i interpersonalnego oporu wobec demoralizującej siły rządów, korporacji i środków masowego przekazu. Uwzględniając, ale także odrzucając postmodernistyczny sceptycyzm, który jest „metą” zarówno z punktu widzenia dążenia do „wyjścia poza granice” modernizmu, jak i z punktu widzenia samoanalizy własnej niezdolności do całkowitego uniknięcia okoliczności politycznych. Skłaniając ludzkość do „działania tak, jak gdyby” nasze ograniczenia czasoprzestrzenne mogły zostać pokonane10, „Manifest Turnera” wyciąga wniosek: „Proponujemy pragmatyczny romantyzm bez ideologicznego przywiązania. W ten sposób metamodernizm należy definiować jako niestały stan między ironią a szczerością, naiwnością a wiedzą, relatywizmem a prawdą, optymizmem a wątpliwością i poza nimi, w pogoni za wielością rozproszonych i nieuchwytnych horyzontów. Musimy iść naprzód i chwiać się!”11. Dla Drozdowskiego powrót Ihora Pawluka do natury i dzieciństwa to nie nostalgia, a klucz do „metody porównawczej” jego poezji, wahań między przeszłością a teraźniejszością, które rozgrywają się dlatego, że „Potrzebujemy tej (mityologizowanej) ludzkości przeszłości, aby nie dopuścić do stworzenia antyludzkich potworów dla przyszłości...”12. Jakiekolwiek rewolucyjne by one nie były wobec postmodernizmu, wiersze Ihora Pawluka badają również odwieczną prawdę – tę, którą izolacja może przekazać, jeśli na to pozwolimy – że sacrum jest immanentne, wieczne wewnątrz i wokół nas. „Uludniam bogów. / Ubóstwiam źdźbło trawy”, – podsumowuje jeden z jego wczesnych wierszy13. I jego niepokoje na przestrzeni dziesięcioleci, prześledzone w „Artanii” i wyrażone w strofach zbudowanych tak samo starannie, jak struktura „domku”, którego jego dziadkowie używali do układania drewna na ognisko14, są głęboko przesiąknięte tradycyjnymi tematami poetyckimi: miłością, ziemią, cierpieniem, odkupieniem przez cierpienie i przede wszystkim śmiercią. W wyrafinowanie zmiennych obrazach Pawluka stany emocjonalne mogą się rozszerzać, zmieniać i rozpuszczać, ale historia zawsze szepcze przez drzewa. Będąc jeszcze młodym poetą, czci „orkiestrową” piękność „siwych włosów” i już uświadamia sobie niemożność powrotu „do domu”15. Po trzydziestu latach, świadomie czy nie, powraca do swojego młodego „ja”: tam, gdzie kiedyś dziecięce dni były jasne jak „maki rosnące na słomianym polu”, teraz wszystko, na co mówca może mieć nadzieję, to „przydrożny kwiat”, dostrzeżony przelotnie przez „zamrożone i nieprzejrzyste okno”16. W wierszu „Objawienie”, w innym rezonującym z tym czasem obrazie wirusa „koronacji”, starszy poeta nauczył się oczekiwać jako nagrody za przetrwanie – tylko nowych cierpień: „Jak zdejmują wieniec cierniowy, – / To boleśniejsze, niż gdy zakładają”17. W swoim przenikliwym rozumieniu cierpień i głębokiej świadomości wiecznego powrotu ludzkiej przemocy twórczość Ihora Pawluka odnosi się zarówno do konfliktów w jego ojczyźnie, jak i daleko poza jej granicami. „Lot nad Morzem Czarnym” osiąga erotyczne olśnienia w objęciach morza i stepów, ale podczas gdy odtwarzacze mp3 i niebieskie dżinsy pojawiają się jedynie przelotnie w całym jego tekście, trwałych obrazów natury i ciała jest więcej niż wystarczająco, by opisać polityczną teraźniejszość: ...Od czasu, gdy ktoś pisze cudzą krwią, Swoją komuś – musowo. Bezkrwistości w historii nie znalazłem Cierniowo-słonym słowem.18 Zważywszy na surowe realia geopolityczne Ukrainy, w ostatnich wersach „Nad morzem” jest coś więcej niż aluzja do wyzywającego, nadprzyrodzonego proroctwa, które na pierwszy rzut oka wydaje się wierszem o szamańskim niepokoju w obliczu śmierci, ale kończy się dwuznacznym obrazem miejsca, do którego należy poeta: Rozwiązła i szczera ty byłaś... Tęsknotę kochałaś, noce i głębiny. Koniec tunelu – jak koniec lufy... A morze – to początek ojczyzny.19 Chociaż na jednym poziomie obraz jest niezwykle groźny i pesymistyczny, „koniec lufy” może również sygnalizować pragnienie zakończenia wojny: chociaż jest on pełen miłości, którą można nazwać patriotyczną – od 2014 roku Pawluk dwukrotnie próbował wstąpić do służby wojskowej, choć dotąd jego zdrowie nie pozwalało mu przyjąć roli na froncie – te wiersze nigdy nie zawierają w sobie redukcyjnego lub agresywnego nacjonalizmu. W tych wierszach „nasz kraj” to intymna przestrzeń, otwarta dla wszystkich czytelników, sfera, która definiowana jest przez miłość. Intymna, ale wszechogarniająca wizja Ukrainy Ihora Pawluka obejmuje Cyganów20, hiszpańskie piosenki pop i „Koran”21, a także narratorów, którzy obawiają się samooszukiwania, tak samo jak każdego drapieżnego „innego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Został laureatem Szwajcarskiej Nagrody Literackiej

Nadszedł list od jury „Szwajcarskiej Nagrody Literackiej 2021”, który w szczególności informuje, że I. Pawluk został jej laureatem za książkę wierszy „Artania” (Arthania: Selected Poems (USA, Dorrance Publishing Company), 2020 (wiersze Ihora Pawluka w języku ukraińskim i angielskim. Tłumaczenia z języka ukraińskiego dokonał Jurij Łazirko, redaktorzy Hilary Shears, Hanna Kosiw. Przedmowę do książki napisał laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Mo Yan) i otrzyma na ceremonii wręczenia nagród we wrześniu tego roku prestiżową Nagrodę. „Szwajcarska Nagroda Literacka – to nowa wielka nagroda Szwajcarii, stworzona w celu łączenia ludzi z całego świata, wymiany emocji oraz doskonalenia kultury językowej” – czytamy na stronie Nagrody https://www.switzerlandliteraryprize.it.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Ігор Павлюк. Де синя магма первісних пісень

­згадуючи образ: “Світлий і добрий зап’янений дядько Василь, / Що на Поліссі збирає горіхи”: Хочеться пісню таку написати – як світ – Той, що до мене, і той, що уже після мене. Потім – заснути: як в шкурах вовків, – у траві, До воскресіння щоб танцювали гени...22 Цей образ сплячого поета у вовчій шкурі дає чесну оцінку характеру не тільки письменника або того, хто говорить, але і всіх людей. Як розмірковує Мо Янь: “Я знаю, що в серцях і умах кожної людини існує туманна область, яку не можна адекватно охарактеризувати в простих термінах правильного і неправильного, доброго і поганого. Я бачу цю двозначність у творчості Ігоря Павлюка, і мені приємно усвідомлювати, що в Україні є дуже хороший поет”23. В іншому вірші Ігор Павлюк заявляє про своє право порушувати моральні межі, як мисливий “самотній вовк”, який, можна сказати, блукає – між “копицями сіна [і] цар квітів”24. Якщо Європа і світове співтовариство мають намір вилікувати свої власні жахливі розбіжності, в майбутні роки від нас все більше і більше будуть вимагатися такі делікатні пошуки таємних істин і спільних позицій. Для тих, хто хоче уникнути полярностей і крайнощів, Ігор Павлюк, поет із сонцем в серці, місяцем в очах, і метамодерністські критики на його боці – це дороговказ, якому можна довіряти. —————————— 1. Harjo, Joy. ‘A Message from the Poet Laureate’. Accessed 15 May 2020. 2. ‘Arthania’. Wikipedia. Accessed 3 Aug 2020. 3. Drozdovskyi, Dmytro. ‘The Fecundity of Spring and Fire: Ihor Pavlyuk’s Metamodernism’. Critical introduction to A Flight Over the Black Sea: Selected Poems by Ihor Pavlyuk, translated by Steve Komarnyckyj. (Hove: Waterloo Press, 2014). P XV. 4. Pavlyuk, Ihor. Untitled/’Don’t be surprised, my friend’, ‘On a Mass Grave’, Untitled/’A precise and windblown snowflake fell’, in Arthania. Translated by Yurii Lazirko. Revised and edited by Hilary Sheers (Pittsburgh: Dorrance Publishing, 2020). 5. Arthania’. Op. Cit. 6. Two Day International Peace Conference kicks off’. Dawn. 2015. Accessed 3 Aug 2020. 7. Drozdovskyi, Dmytro. Op. Cit. P XIII. 8. Drozdovskyi, Dmytro. Op. Cit. P X. 9. Vermeulen, Timothy & Robin van den Akker. ‘Notes on metamodernism’. Journal of Aesthetics & Culture, Volume 2, 2010. 10.Turner, Luke. ‘Metamodernist Manifesto’. 2011. Accessed 3 Aug 2020. 11. Ibid. 12. Drozdovskyi, Dmytro. Op. Cit. P XIII. 13. Pavlyuk, Ihor. Op. Cit. Untitled/‘Solitary like the Earth’. 14. Ihor Pavlyuk, quoted in Ihor Pavlyuk: “Between Bug and God” (Ігор Павлюк: “Між Бугом і Богом”). 15. Pavlyuk, Ihor. Op. Cit. ‘Goodness’,‘Home’. 16. Ibid. ‘My Days’, ‘A Toxic Snow’. 17. Ibid. ‘Revelation’. 18. Pavlyuk, Ihor. ‘From the Moment’, in A Flight Over the Black Sea: Selected Poems. Translated by Steve Komarnyckyj. (Hove: Waterloo Press, 2014). 19. Ibid.‘By the Sea’. 20. Pavlyuk, Ihor. ‘Gypsies’ in Arthania. Op. Cit. 21. Pavlyuk, Ihor. ‘Polissya’, in A Flight Over the Black Sea. Op. Cit. 22. Ibid. ‘The World is Not an Apple’. 23. Yan, Mo. Quoted from A Flight Over the Black Sea. Ibid. 24. ‘The Right to Be a Lone Wolf’ in Arthania. Op. Cit. Цитовані праці Pavlyuk, Ihor. A Flight Over the Black Sea: Selected Poems. Translated and Introduced by Steve Komarnyckyj. Hove: Waterloo Press, 2014. Pavlyuk, Ihor. Arthania: Selected Poems. Translated by Yurii Lazirko. Revised and Edited by Hilary Sheers. Pittsburgh: Dorrance Publishing Co, 2020. Мамай Осінь. Рано темніє. В полі – привид Мамая. Він вмирати не вміє. Він між пеклом і раєм. То співає, то б’ється, То сміється, то плаче, Як поранена птиця, Характерник козачий. Шрами навхрест у нього. Семиструнна шаблюка. Щось у ньому від Бога, Щось у ньому від крука. А кругом, на деревах, Одноразові гнізда, Пінопластові леви Мерседесами їздять. Він чужий цьому світу. Він сильніший за нього. Його зірка ще світить На безсмертну дорогу. І сміються людиська, І кар’єру клепають. Темно. Вітряно. Слизько. В небі привид Мамая. Скіф Цей гордий скіф народжений з конем, Поранений замерзлою сльозиною Коханої, яку не обмине І не обмане, п’яний батьківщиною. Цей дикий скіф – важкий аристократ – Нажив і шрамів, і сердечних храмів, Зв’язавши вирій ниткою Дніпра, Продовжений синами, як цунамі. Цей вічний скіф із плугом і мечем… Сідло солоне, як азовська риба. Якщо себе ми ще колись почнем – То скіфських коней все одно не здибим. В зіницях їхніх Місяць-пектораль, Варяг пливе у греки через жили, В яких дзвенить і золото, і сталь, І мрії, що із крилами втопились. Цей рідний скіф з невиспаних стихій, Не знає про ацтеків і про мене. Він – вічний спокій. Тільки сниться бій… Сплять у мені його шалені гени. Зустріч зі старим другом (Із циклу “У скляній корчмі”) Зустрів учора старого друга За чорним пивом. Пустили наше буття по кругу, Сумні, щасливі. Пили душевно за тих, що в морі, За тих, що в морзі... За те, що час наш, як потяг скорий, Пішов по торзі. За те, що трохи іще зосталось. Чого? Навіщо? Гріхи й тривоги, Як води талі, Зійдуть у вічність. Прийти ніхто вже не обіцяє До комунізму. Куди? Навіщо ми поспішаєм? Хіба на тризну?.. ...Сиділи з другом За чорним пивом Під жовтим кленом. Було нам ранньо, Було красиво, Було зелено. Летіли птахи, пір’я скидали. Лилася пісня. Дзвеніли сипко в друга медалі Об хрест залізний. А я в дарунок дістав із сумки Книжку поезій... Було нам вічно, Було нам сумно, Було тверезо. Про Перуна Перун воскресне не на третій день Жертовним білим півнем над Почайною, Де синя магма первісних пісень Його очистить хвилею печальною. Перун воскресне не на третій день. Ще будуть довго, довго, як луна, Блукати поміж зорями і тернами Його жерці – із духу і вина – Поети, козаки і характерники. Блукати будуть довго – як луна. Піснями й кров’ю славу купувать. Народ піднімуть… Може, і розбудять ще, Допоки свіжоскошена трава… Допоки люд і людище – то люде ще. Народ піднімуть… Може, і розбудять ще. Хрести Перуну сняться, як птахи. Хрести самотні, без розп’ять, апостолів. І бігають біляві дітлахи, Що люблять все, Що зацвіли й не постили. І бігають біляві дітлахи. Вони ще бунт піднімуть кров’яний На іграх генів, геніїв з юрбою. Перун воскресне. І зійдуть вони Вогнем і вітром, Глиною й водою. Вони ще бунт піднімуть кров’яний. З рабів постане плем’я золоте, Красиве і здорове, й трохи зоряне – Як двері раю, зірвані з петель, Замерзле море, Місяцем розоране. З рабів постане плем’я золоте. Їм час – ніщо. Їм простір – просто тіло ще, Тісна церковця і жертовник мал… Перун розп’ятий… Руки в нього – крилища. Нема його, бо крил у нас нема… Та й він воскресне не на третій день Жертовним білим півнем над Почайною, Де синя магма первісних пісень Його очистить хвилею прощальною. Перун воскресне не на третій день. Мушля В рожевій мушлі море привезу. Печаль мою, захвилену і пінну, Доповнюю гаданнями зозуль, Зітханням вітру в полі на Волині. Мене солило море недарма: Я буду довго в себе зберігати І даль, і сум, і те, чого нема, Але за що не шкода помирати... Там – голос чайки гріється в човні, А скелі – посивілі від загару. Морське чоло наморщив добрий гнів. І вітер вітру замовляє чари. ...Лежить та мушля в мене на столі. У ній шумить моє далеке море... Ідуть та йдуть крізь мене кораблі, Прощаючись вітрилами прозорими. *** Берег як берег. Вода як вода. Небо – зачитане до зірок. Зустріч із мрією така молода, Як розіп’ятий пророк. Візьмеш її руки – вино тремтить. Невже усьому вінець? Крапля до краплі, до миті мить. Ну, поцілуй мене. Без пульсу твойого і ритму час Якийсь не такий на дні. Скажи про життя, як у перший раз, Як йому говорила “ні”. Осінь як осінь. Душа стоїть Яблуком в горлі мені. І льодом порізані солов’ї Гострять об пір’я ніж. Вмирати – за себе. Любити за всіх – Із доторками без слів, Бо вбивство любові – Найбільший гріх На цій вороній землі. Візьмеш її в руки – уся тремтить. І як же така була?.. Молитва й пости, гріхи і пости... Красива і трохи зла. Тут берег як берег. Сльоза як сльоза. Жовтіють листки газет. У нас немає дороги назад. Нема дороги вперед... Пращур Йосипові Струцюку Вітер. Сивіють косми. Темна шаль на підлозі. Пращур їде у космос На чумацькому возі. Вічно їде й співає Про усе і про пісню. Й там нікого немає. І боротися пізно. Тож пропав би, здається... Та й упав би на руки. Трин-трава хай сміється Над розмовою круків. Над його ворогами, Над дідами і далі... Де руйнуються храми І ржавіють медалі. Плачуть наші багаття. Хрест меча похилився. Нас вже їде багато Із душею на лицях. Ми спокійні і добрі. Ми голодні й кохані. Із чумацької торби Всі дороги туманні. Вітер сивий, мов косми На спокійному Бозі. Пращур їде у космос По солоній дорозі.
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Dziennik Tarasa Szewczenki w zapomnianych ocenach z minionych stuleci

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” jest umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. H. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Autor projektu Wołodymyr Melnyczenko zapoznaje czytelników z wyrazistymi charakterystykami i ocenami Dziennika Szewczenki, wyrażonymi w przedminionym i minionym stuleciu, podkreśla ich ważność dla teraźniejszości. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Taras Szewczenko: „Zapiszmy wszystko, co serce podyktuje”. Długo pracując nad tematem „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki”, przekonałem się, że należy wszechstronnie uwzględnić i zebrać w jedno cenne charakterystyki dzieła Szewczenki dokonane przez jego pierwszych i późniejszych badaczy. Zdarza się, że są one zapomniane nawet przez szewczenkoznawców, a tym bardziej nieznane szerokiemu ogółowi czytelników. Taras Szewczenko rozpoczął swój Dziennik 12 czerwca 1857 r. w Twierdzy Nowopietrowskiej na zesłaniu, a zakończył 20 maja 1858 r. w Petersburgu. Dwunastego lipca 1858 r., w dniu czterdziestolecia bliskiego przyjaciela M. M. Łazarewskiego, poeta podarował mu swój Dziennik. Okres jego prowadzenia stanowi 343 dni, z których 34 dni poeta opuścił, a jeszcze przez 10 dni zapisy były czynione przez jego przyjaciół i znajomych. W ten sposób Szewczenko pozostawił w Dzienniku 299 dni bezcennych własnoręcznych notatek, które składają się na „wierną kronikę” trudów i dni Kobziarza, stworzoną przez niego samego. Bez Dziennika Szewczenki niemożliwe jest poznanie jego biografii i zrozumienie twórczości. Po raz pierwszy to unikalne dzieło zostało wydrukowane w ukraińskim miesięczniku literacko-naukowym „Osnowa” w latach 1861–1862 na podstawie autografu, ale z wieloma wymuszonymi skrótami tekstu, ze względu na surową cenzurę. W szewczenkoznawstwie uznano, że to właśnie redakcja „Osnowy” zwróciła uwagę na wybitne znaczenie Dziennika Tarasa Szewczenki i przeprowadziła jego publikację „tak sumiennie i starannie, jak to było wtedy możliwe”1. Jeszcze przed tą publikacją rosyjski i ukraiński malarz i grawer, znajomy Szewczenki od października 1860 r., L. M. Żemczużnikow zamieścił w „Osnowie” (1861, nr 3) „Wspomnienie o Tarasie Hryhorowyczu, jego śmierci i pogrzebie”, w którym pozostawił historycznie pierwszą ocenę Dziennika Szewczenki, która nabrała wybitnego znaczenia. Lew Żemczużnikow: „Nie starcza odwagi, by czytać jego dziennik… Boli w piersiach, ściska serce, kiedy czytasz słowa, które zakipiały krwią…”. Według świadectwa L. M. Żemczużnikowa, „po śmierci Szewczenki dziennik przekazał mi M. M. Łazarewski, abym przeczytał go jako pierwszy: przede mną nie czytał go nikt, ale interesowali się wszyscy, i dlatego chciałem dać czytelnikom »Osnowy« pewne wyobrażenie o nim”. Wydaje się, że w tamtym czasie na całym świecie nie było nikogo, kto byłby w stanie zrobić to szczerzej, bardziej emocjonalnie, lepiej niż Lew Mychajłowycz: „Nie starcza odwagi, by czytać jego dziennik. Nic bardziej przerażającego, głuchszego, bardziej beznadziejnego wyobrazić sobie nie można. Jakie trzeba mieć dobre, czyste serce, żeby nie upaść i wytrzymać do końca! Jak nie umarł on w tych strasznych torturach, długotrwałych, obojętnych?! Męki jego, swoją długotrwałością, były straszniejsze i bardziej oburzające niż wszystkie męki, których doświadczali bohaterowie Ukrainy. Przez dziesięć lat go zabijali, dusili; on zachłystywał się w błocie… Boli w piersiach, ściska serce, kiedy czytasz słowa, które zakipiały krwią…”. Z historycznej perspektywy 160 lat komuś może się wydawać, że L. M. Żemczużnikow nadmiernie dramatyzował lata zesłania Szewczenki, pomijał jaśniejsze momenty jego ówczesnego bytu… Jednak w rzeczywistości utrwalił on na wieki to, co najważniejsze, najbardziej bolesne, najstraszniejsze, co zrujnowało życie Szewczenki, skróciło życie genialnemu poecie, narodowemu Kobziarzowi-Prorokowi… Przed nami rozciągała się Nieskończoność, w której zrozumienie Dziennika poety będzie się pogłębiać i wypełniać, a utalentowany współczesny i wielbiciel poety przede wszystkim wziął na swoje barki odpowiedzialną i ciężką misję otwarcia przed światem, mówiąc jego słowami, „dziennika cierpiętnika”. Głęboki mu pokłon za to… Taras Hryhorowycz swoim czystym sercem wyczuwał istotę Lwa Mychajłowycza, kiedy, przeczytawszy o nim u P. O. Kulisza, na długo przed osobistą znajomością, zapisał w Dzienniku 10 listopada 1857 r.: „Jaki miły oryginał musi być ten pan Żemczużnikow. Jakże szczęśliwy byłbym widząc człowieka, który tak szczerze, nieobłudnie pokochał mój miły ojczysty język i moją piękną biedną ojczyznę”. Wracając do pierwszej publikacji Dziennika Szewczenki w „Osnowie”, zaznaczę, że przez ponad trzy dziesięciolecia była ona jedyną, dopóki w 1893 r. nie pojawił się ukraiński przekład dzieła, dokonany przez O. Ja. Konyskiego2. Rosyjski oryginał po raz pierwszy wprowadzono do zbioru utworów Szewczenki w 1911 r. (wydanie W. Jakowenki)3. Wtedy Dziennik został wydrukowany pełniej niż w pierwodruku w „Osnowie”, ale wielu skrótów tekstu nie udało się uniknąć4. Mało wiadomo wśród ogółu czytelników, że na to wydanie Dziennika odpowiedział w gazecie „Riecz” 12 (25) czerwca 1911 r. młody K. I. Czukowski (Mikołaj Korniejczukow; 1882–1969) – syn chłopki z guberni połtawskiej, który urodził się w Petersburgu, został wydalony z odeskiego gimnazjum, według jego świadectwa, z powodu niskiego pochodzenia, a pierwsza publikacja pojawiła się w 1901 r. w „Odiesskich nowostiach”. K. I. Czukowski zachwycał się utworami Szewczenki, nazywając go „najdelikatniejszym i najbardziej drżącym poetą ze wszystkich na całym świecie poetów”, doskonale znał i przeanalizował jego Dziennik. Swoją recenzję Korniej Iwanowicz zaczynał tak: „Wreszcie… pojawia się w Rosji wspaniały dziennik T. G. Szewczenki, – nie w skrawkach, nie w urywkach, a prawie w całości. Czytam go z zachwytem i zgrozą. Takie cierpienia – i tyle humoru! Taka jasność duszy! Dziennik – codzienny, życiowy, powszedni. Są w nim i przeczytane książki, i wypite kieliszki, i sny, które się przyśniły, i przez kogoś podarowana cytryna, i nocne wyjazdy do panien, – wszystko, co wpadnie pod pióro”. Recenzent wysoko ocenił nową książkę z tekstem Dziennika: „… Jest ona wydarzeniem dla wszystkich, którzy kochają literaturę. Przybliży nam obraz poety lepiej niż wszelkie biografie, a krytyk W. I. Jakowenko, który wydał ją tak miłośnie… godzien jest najgłębszej wdzięczności”. K. I. Czukowski pozytywnie wypowiedział się o „sprawdzeniu” tekstu Dziennika przez M. M. Kociubynskiego, jednak ostro zauważył: „Ale książka ta – bez steru i bez żagli, i czeka na swojego Wengierowa. Przecież to nie jest po prostu książka, to wydanie klasyka. Nie można pół wieku po jego śmierci drukować go byle jak, w pośpiechu, bez studiowania tekstu, bez żadnej redakcji”. Bezpośrednie wskazanie K. I. Czukowskiego na S. A. Wengierowa (1855–1920) – historyka literatury, bibliografa, autora słownika krytyczno-biograficznego pisarzy i uczonych – było faktycznie dla specjalistów pierwszym wymogiem stworzenia prawdziwie naukowych komentarzy do Dziennika Szewczenki. Mówiąc nie tylko o Dzienniku, ale i o utworach poetyckich opublikowanych przez W. I. Jakowenkę, K. I. Czukowski ostro postawił kwestię godnego tłumaczenia artystycznego, gdyż chodziło o „poezję wielkiego artysty słowa”. W szczególności uszczypliwie zaznaczył, że rosyjski tłumacz czasem nawet nie rozumie, dlaczego poeta zapowiedział pochować go „na mogile”, a nie „w mogile”, zniekształcając tekst Szewczenki: „Pośrodku stepu szerokiego / Wykopcie mogiłę”: „Nie podejrzewając o tym, że w języku ukraińskim mogiła – to kurhan, zmusza poetę pisać specjalny testament o tym, żeby go pochowali… w mogile! Do takich pogrzebów testamenty nie są potrzebne. W mogile każdego z nas pochowają i tak”. Przytoczę także absolutnie błyskotliwy przykład analizy przez K. I. Czukowskiego bolesnego, zwłaszcza na zesłaniu, tematu Dziennika Szewczenki, a mianowicie: „...Ja w głębi duszy przebaczam moim prześladowcom i tylko modlę się do wszechmogącego Boga o uwolnienie szybciej od tych półludzi”: „Jak śmie człowiek tak nisko upadać! – oto o czym jego nieustanna tęsknota. Po co karciarstwo od zachodu do wschodu, i kłótnie, i bójki, i bezbrzeżne pijaństwo? Jak śmią ludzie być takimi podłymi! – oto w czym rozpacz Szewczenki. – Jak śmie człowiek być półczłowiekiem?.. I Szewczenko już nie oburza się: „Ja tylko modlę się do wszechmogącego Boga o uwolnienie (mnie) szybciej od tych półludzi”, – z pogardą mówi on o nich, jak o pluskwach, jak o czymś wstrętnym, nudnym, śliskim. Próbuje im wybaczyć i nie może. Powtarza wiele razy: – Przebaczam moim prześladowcom… Ale, przebaczywszy im, zaraz przeklina: – Podlecy, krwiopijcy, wstrętni pasożyty!” Wreszcie, właśnie K. I. Czukowski pełnym głosem po raz pierwszy skomentował najbardziej intymne wyznania Szewczenki w Dzienniku i powiedział wysoką prawdę o nich: „Ani pozy, ani manieryczności, ani najmniejszego piedestału. Poeta-wygnaniec, cierpiętnik, bojownik – taką byłaby zrozumiałą i wybaczalną pretensja do piedestału i do pozy! Szewczenko zaś szczerze pisze: – Noc i następną dobę spędziłem w czarującej rodzinie madam Hilde... I znowu: – Zajechaliśmy na kolację do Borela i ugasiliśmy swoje zachwyty u Adolfiny… Jakby nawet umyślnie stara się, aby pojawić się bez aureoli! I tym jaśniejsza jest jego aureola. O własnej wielkości nawet nie ma myśli…” Jak jasno, prosto, prawdziwie i zrozumiale! Czy może do takiego odbioru zdolny jest tylko poeta i pisarz? Ależ nie! Półtorej dekady po K. I. Czukowskim wybitny szewczenkoznawca, akademik S. A. Jefremow szczególnie podkreślał w odniesieniu do Dziennika Szewczenki: „To prawdziwy, nie wymyślony i umyślnie nie zmyślony, nie upiększony i nie podrobiony dokument wielkiej duszy, szczera spowiedź człowieka, który z niczym się nie kryje, niczego nie tai o sobie i z niczym się nie chowa – nawet z własnymi swoimi wadami i nieładnymi uczynkami, aż do „pijańskiego wybryku”, lub nawet mało pociągających przygód w „czarującej rodzinie” jakiejkolwiek m-me Hilde… Widać, że człowiek ani trochę nie pozował, nie rysował się, nie wspinał się na koturny, nie drapował się w jakąś pyszną togę, nie kokietował i przed sobą…”5. Bogdan Lepkyj: „Dziennik Szewczenki – niebylejaki dokument historyczny” Po raz pierwszy „Wyjaśnienie do Dziennika (Dziennika) Tarasa Szewczenki” napisał pisarz i literaturoznawca B. S. Lepkyj (1872–1941), który przetłumaczył go na język ukraiński i wydał sto lat temu, w 1919–1920 r. Ale obecnie jego króciutkie notatki wywołują głównie zainteresowanie bibliograficzne. Za to są dwa ważne momenty, które nigdy nie zostaną zapomniane. Właśnie B. S. Lepkyj sercem poczuł i pewnie utrwalił, że Dziennik Szewczenki zachwyca czytelnika dosłownie od pierwszych jego stron: „Czytelnik „Dziennika” zaczyna go pytaniem, dlaczego poeta prędzej nie zabrał się do tego dzieła, a kończy, żałując, dlaczego nie prowadził go dalej, dopóki przedwczesna śmierć nie wytrąciła pióra z rąk. O ile lepiej rozumielibyśmy wtedy naszego poetę, i nie tylko jego, ale i czas oraz otoczenie, wśród którego żył i tworzył, bo „Dziennik”… jest niebylejakim dokumentem historycznym. Z jego stron przemawia do nas moment historyczny tymi drobnymi, codziennymi słowami, których nie zapisują kroniki i monografie, a z których przede wszystkim składa się ludzkie życie”6. Oczywiste jest, że daleko nie każdy czytelnik myślał i emocjonalnie odczuwał jak B. S. Lepkyj. Ale szewczenkoznawca absolutnie dokładnie rozpoznał i do tej pory w pełni nie uświadomione nieprzemijające, życiodajne znaczenie Dziennika Kobziarza dla najgłębszego zrozumienia nie tylko ludzkiej istoty narodowego Proroka, ale i duchowej perspektywy, przez niego zapowiedzianej. Po drugie, znany literaturoznawca na zawsze wyznaczył kierunek pracy nad komentowaniem utworu Szewczenki, nastawiony nie tylko na badanie Dziennika dla celów wydania naukowego, ale i udostępnienie dla szerokiego ogółu czytelników: „Ja myślę, że i dla ogółu ma on może jeszcze większe zainteresowanie. Bo ile tam pytań poruszonych, ile wspomnień rozsianych, ile ludzi sportretowanych, ile drobnych, obyczajowych obrazków w formie dziennika, jak w prostą, niewymagającą ramkę oprawionych”7. Serhij Jefremow: „Dziennik Szewczenki to nie tylko jedno z najcenniejszych źródeł do jego biografii, ale zarazem klucz do jego twórczości…” Pierwsze radzieckie wydanie Dziennika Szewczenki zostało zrealizowane w Charkowie w 1925 r. (redakcja, artykuł wstępny i przypisy I. J. Ajzensztoka). W artykule wstępnym zaznaczono: „…”Dziennik” Szewczenki,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uznany przez wszystkich za dokument i dzieło pierwszorzędnej wagi i zainteresowania nie znalazł ani wydawcy i komentatora, ani badacza, który by wyjaśnił prawdziwe znaczenie tego zabytku”8. Tymczasem w tym roku nad rękopisem Dziennika Szewczenki pracował już pierwszy, prawdziwie wybitny jego badacz, komentator i wydawca, akademik S. O. Jefremow, który zapisał w swoim dzienniku 9 czerwca 1925 r.: „Dopiero teraz przekonałem się, jak mało znaliśmy ten niezwykły zabytek wielkiego człowieka i jak zbrodniczo lekkomyślnie go zaniedbywano… Nie żałuję straconego czasu, bo stałem się mądrzejszy od tego rękopisu. Nie mówiąc już o wzruszeniu, które mnie ogarniało, gdy wspominałem, kiedy, gdzie i w jakich okolicznościach pisano te ciasne-ciasne wiersze, aż w oczach migocące, wiersze gęsto upchane na papierze…”9. Dwa lata później ukazał się świat grandiozny i do dziś niedościgniony pod względem głębi naukowej „Komentarz do Dziennika Szewczenki”10. Sam S. O. Jefremow opublikował ponad 400 komentarzy, a kolejne blisko 250 napisali zaproszeni przez niego specjaliści z różnych dziedzin nauki – A. M. Łoboda, W. W. Mijakowski, M. M. Nowycki, O. P. Nowycki, D. M. Riewucki, P. I. Rulin, P. P. Fyłypowycz. We wstępie „Literacki autoportret Szewczenki” do wspomnianego słynnego czwartego tomu Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki z opublikowanymi w nim Dziennikowymi zapiskami – Dziennikiem (1927) S. O. Jefremow w kilku zdaniach powiedział najważniejsze: „Forma dziennych zapisków była na Ukrainie znana od dawna i pod nazwą diariuszy zyskała bardzo szerokie rozpowszechnienie wśród piśmiennych ludzi w dawnych czasach, począwszy już od XVI–XVII wieku… Niezwykle cenne jako materiał biograficzny, diariusze wybitnych ludzi jednocześnie oddają drgania czasu, oblicze współczesności, i im ciekawszy jest nam autor zapisków, tym uważniej będziemy śledzić jego wrażenia, przeżycia, charakterystyki wydarzeń i ludzi, z którymi zetknął go los… Wszystkie cechy tak wysokiego zainteresowania posiadają dzienne zapiski czyli dziennik Tarasa Szewczenki”. S. O. Jefremow wyraźnie sformułował także główną przyczynę duchowej niewyczerpalności ożywczego narodowego źródła – Dziennika – na naszej wiecznej drodze ku Szewczence: „Sprawdzało i kontrolowało go wrodzone mu poczucie prawdziwości, które nabrało takiego rozmachu także w jego utworach. I dlatego dziennik Szewczenki jest nie tylko jednym z najcenniejszych źródeł do jego życiorysu, lecz także kluczem do jego twórczości, do tego zadziwiającego sekretu skłaniania ludzkich serc, wywoływania odpowiednich nastrojów, którym w wysokim stopniu władał nasz poeta. Z zadziwiającą szczerością, bez lęku wprowadza nas Szewczenko do swego „świętego świętych” i pokazuje swoją czystą dziecięcą duszę, której nie trzymał się życiowy brud – nawet wśród orgii czystą i szlachetną nawet w czasie upadku”11. Jaki jasny i przystępny naukowy styl przedstawienia materiału, w odróżnieniu od dzisiejszego, nierzadko zarozumiale-patetycznego! W tym tkwi ważna pouczająca lekcja S. O. Jefremowa, niestety mało kim zauważona. Ale współczesny literaturoznawca W. I. Pacharenko, może jako pierwszy, naprawdę zwrócił uwagę: „Nie zaszkodzi uczyć się od takiego żywego, przejrzystego, narodowo kolorowego sposobu wyrażania myśli również wielu współczesnym naukowcom, którzy, goniąc za modą, często nadużywają barbaryzmów, zupełnie niekoniecznej terminologii z innych dziedzin, nieczytelnych konstrukcji składniowych, wzorują się na suchym kancelaryjnym języku urzędowym”12. Marietta Szaginian: „«Dziennik» Szewczenki – jedna z najbardziej majestatycznych, monumentalnych książek literatury światowej…” Kończąc pracę nad komentarzami do Dziennika Szewczenki, S. O. Jefremow wyznał pod koniec 1925 r.: „Przeglądając komentarze w całości, dopiero teraz widzę, jak ogromną pracę wykonano, a jeszcze więcej pozostaje do zrobienia. Zato, gdy książka się ukaże, będzie to wydarzenie w naszym piśmiennictwie. Myślę, że gdy zapomni się do ostatniego wiersza wszystko, co napisałem i wydrukowałem, pozostanie jednak to wydanie Szewczenki”. Jednak w 1934 r., a więc już po wydaniu Dziennika z komentarzami S. O. Jefremowa i jego zespołu na Ukrainie dokonano bezprecedensowego zniewagi wobec historycznego dzieła Szewczenki – opublikowano je nakładem 27 tysięcy egzemplarzy przez Instytut Tarasa Szewczenki („Z Dziennika”. Charków: Radianśka literatura, 1934), z wykluczeniem ponad 250 dni zapisów Szewczenki, co stanowi więcej niż 80 procent ich objętości (!). Pracownik naukowy instytutu J. H. Błochyn (1909–2002) wyjaśnił we wstępie, że dobrano jedynie „najbardziej społecznie pobudzające, przesiąknięte rewolucyjnym zapałem urywki z zapisów Szewczenki”. Pracowników pisma „Osnowa” na czele z redaktorem W. M. Biłozerskim, który przygotował do wydania pierwszą publikację Dziennika, ogłoszono „fałszerzami”. Jednocześnie B. S. Lepkiego napiętnowano jako „nacjonalistę”, a S. O. Jefremowa – jako „kontrrewolucjonistę”. Dostało się także Szewczence, który „również nie do końca pozbył się… elementów nacjonalizmu…” Według wyjaśnienia „Encyklopedii Szewczenkowskiej” J. H. Błochyn „musiał uwzględniać wymogi cenzury”. Tym bardziej że był wtedy jeszcze młody, ale już przebywał w areszcie w latach 1929–1930 w organach NKWD w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy. W przyszłości J. H. Bojko-Błochyn stał się znanym szewczenkologiem i publicystą. Jednak, prawdę mówiąc, lata 30. XX wieku mimo wszystko były dość owocne w propagowaniu Dziennika Szewczenki. Przede wszystkim w 1931 roku w Moskwie-Leningradzie ukazało się jego naukowe wydanie, zaopatrzone w ponad pół tysiąca komentarzy S. P. Szesterykowa. Następnie Dziennik ukazał się osobno w 1936 roku w Kijowie-Charkowie pod redakcją A. I. Kostenki z jego przedmową, a w 1939 roku – w Moskwie. Najbardziej jednak zdumiewają jasne literackie wnioski z przemyślenia dzieła Kobzarza. Na przykład o poruszającej szczerości – niezwykle ważnej i dziś zapomnianej cesze Dziennika poety – pięknie powiedział rosyjski pisarz K. H. Paustowski, związany z Ukrainą swoim życiem i twórczością, w tym nauką w Kijowskim gimnazjum klasycznym i Uniwersytecie Kijowskim, a zwłaszcza wielkim zainteresowaniem postacią i losem Szewczenki. W powieści „Taras Szewczenko” (1938) pisał: „Ze względu na swoją szczerość ten dziennik jest jednym z najbardziej wyjątkowych zjawisk naszej literatury”. Jednak spośród ocen minionego stulecia najbardziej cenię genialną maksymę Marietty Szahinian – pisarki, literaturoznawczyni, autorki książki „Szewczenko” (1941), obronionej w 1944 roku jako rozprawa doktorska: „Dziennik” Szewczenki to jedna z najbardziej wspaniałych, monumentalnych książek światowej literatury ze względu na swoją głębię, prawdziwość i czystą ludzkość”. Brawo, Mariett Siergiejewno! Leonid Martynow: „Na nowo przeczytałem dziennik Szewczenki” W czasach radzieckich „Dziennik” poety był wielokrotnie drukowany w dużych nakładach w zbiorach dzieł Tarasa Szewczenki, wydawanych w Kijowie i Moskwie (194913, 1951, 1955, 1956, 1961, 1963, 1964, 1965, 1966, 1977, 1979 r.), a także w osobnych wydaniach (1954, 1963, 1988 r.). Setki komentarzy w radzieckich i zagranicznych wydaniach napisali znani szewczenkolodzy: W. S. Borodin, P. I. Zajcew, J. O. Iwakin, J. A. Kyryluk, A. I. Kostenko, M. A. Plewako, W. O. Sudak, L. I. Sukaczow, S. M. Szachowski. Jednak, jak zauważał L. N. Bolszakow, „do tamtego, jefremowskiego poziomu nie udało się dorosnąć”. Za to poza konkurencją pozostaje samotny wiersz L. M. Martynowa (1905–1980), którego tytuł mówi sam za siebie – „Dniewnik Szewczenko” (1967). Autorowi nie znalazło się miejsca w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, chociaż wspomniano w niej z przypisami rosyjskich poetów: P. G. Antokolskiego, M. M. Asiejewa, O. B. Gatowa, W. O. Ługowskoja, W. O. Rożdiestwienskiego… Teraz, gdy tak wiele nowych książek I wiele podlega ponownej ocenie, Ja jakoś na nowo przeczytałem dziennik Szewczenki. Ponad pół wieku później ten poetycki początek wzywa współczesnych czytelników do nowego naśladownictwa. Co ciekawe, L. M. Martynow zamieniał w formę poetycką konkretne zapiski dzienne Tarasa Hrehorowicza, na przykład te sporządzone we wrześniu 1857 r. w drodze z Astrachania do Niżnego Nowogrodu na parowcu „Książę Pożarski”, kiedy wraz z przyjaciółmi uczestniczył w wieczorach literackich w kapitańskiej kajucie: „Nasz kapitan wyciągnął spod spodu „Polarną Gwiazdę” i świetnie przeczytał nam fragment poematu „Nalywajko”…” Oto co ręka Szewczenki wyprowadziła w dzienniku T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r. Z wielkim zachwytem notowała. I „Książę Pożarski” plaskał po rzece, / Maszyna wciąż stukała i stukała. Jednak moim zdaniem najważniejszymi w wierszu są oceniające wersy L. M. Martynowa dotyczące samego Dziennika Szewczenki: I wiele jeszcze Zmieścił dziennik, I wzburzałem się, czytając go. Patrzcie! Oto jak trzeba pisać I pamiętniki, i wspomnienia, Pisać, by ratować duszę grzeszną, Pisać, jak wracając z wygnania! Pisać, choćby zerwać wszystkie więzy I w czyimkolwiek talencie się zawieść, A wyszła powieść o miłości, Urok, rozczarowanie! Pisać jak szaleniec, by potem zeszyt Bez zastrzeżeń rzucić wszystkim w prezencie I znowu wskrzeszać się i umierać Takim, jakim się urodziło – bez poprawek! Sam fakt zwrócenia się znanego rosyjskiego poety do Dziennika Szewczenki zasługuje na wzmiankę i szacunek i nie powinien wypaść z szewczenkoznawstwa. Paweł Mowczan: „Dziennik Szewczenki wymaga nowego odczytania” W obecnym stuleciu kluczowym dla dzieła Szewczenki jest, moim zdaniem, wniosek wielkiego Ukraińca Pawła Mowczana, sformułowany we Wstępie do książki autora niniejszego artykułu „Taras Szewczenko: „Moje przebywanie w Moskwie”” (2007): „Zapoznawszy się z pracą autora, zaczynamy uświadamiać sobie, że postać naszego Geniusza wciąż nie jest dostatecznie zbadana, że jego spuścizna, w tym »Żurnał« (dziennik Szewczenki), wymaga nowego odczytania. Zbyt wiele linii sił się w nim skupia. Badania fundamentalne i szerokie uogólnienia – wciąż dopiero przed nami”. Ponad dziesięć lat po takim prognostycznym podsumowaniu wreszcie ukończyłem książkę „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki. Komentarz autorski”. Jednak tę pracę trzeba kontynuować, bo poetów. Dziennik jest niewyczerpany, tak jak sam Szewczenko. Paweł Michajłowicz ma absolutną rację: „Wszystko jeszcze przed nami”. W szczególności pojawia się zasadniczo nowe zadanie – twórcze wykorzystanie Dziennika w kształtowaniu tożsamości narodowej Ukraińców, przede wszystkim młodzieży, ponieważ to wyjątkowe dzieło waży nie mniej niż „Kobzarz”, chociaż, niestety, znamy i cenimy je znacznie mniej. Obecny czas szczególnie natarczywie wymaga wreszcie przezwyciężyć tę dawną i przykrą tradycję-nieodpowiedniość. Przede wszystkim wśród młodzieży. Aby w młodym pokoleniu ukształtować nową genetyczną matrycę pamięci historycznej, trzeba położyć Dziennik Szewczenki u podstaw naukowej historyczno-literackiej bazy, która stanowi fundament opanowania dyscyplin humanistycznych we wszystkich placówkach edukacyjnych. To właśnie w Dzienniku zesłaniec sformułował własne postrzeganie ukraińskiej tożsamości – „wierność swojej przepięknej narodowości”. To właśnie w Dzienniku Szewczenko zostawił pewne, silne i przekonujące rozumienie swego poetyckiego powołania – postrzegał je jako Boską wskazówkę. To było przeznaczenie od Boga! Jak żadne inne dzieło Dziennik szczególnie przekonująco pokazuje, że Szewczence „Przyszło popić / Z moskiewskiego kielicha moskiewską truciznę!” za cały naród ukraiński. Koncepcyjnie ważne jest podejście do Dziennika, którego tajemnica i ogrom w dużej mierze warunkowane są tym, że jest on zarazem utworem autobiograficznym i pamiętnikarskim, jako schronienie jego duszy, cenne świadectwo i potwierdzenie wysokiej, naprawdę europejskiej oświaty poety, jego intelektualnej wielkości, bezprecedensowego zbiornika światopoglądowych objawień Szewczenki o życiu, sztuce i Bogu, a także wyobrażeń codziennych i sprzecznych ludzkich ocen, które razem odsłaniają istotę narodowego Geniusza, nieredukowalną do żadnych koniunkturalno-politycznych schematów ani prymitywno-przeciętnych interpretacji. Kiedyś Taras Hryhorowicz szczególnie wyznaniowo-ciepło zapisał, że Dziennik „stał się dla mnie niezbędny, jak cierpiącemu lekarz”. Zatem i dla nas jest on, najwyraźniej, potrzebny, i oby szczere wyznanie Szewczenki zainspirowało każdego z Ukraińców, by koniecznie przeczytał jego Dziennik – dzień za dniem, myśl za myślą, zdanie za zdaniem, słowo za słowem... 1 Taras Szewczenko. Pełne zebranie utworów w dwunastu tomach. T. 5. Kijów: Naukowa Dumka, 2003. S. 318. 2 Notatki albo Dziennik Tarasa Hryhorowycza Hruszowskiego-Szewczenki // Prawda (Lwów), 1893. T. 18–19; 1894. T. 20–23 (wkrótce przedrukowano w książce: Szewczenko T. Kobzar. Część trzecia. Lwów, 1895. Redakcja O. Ohonowskiego). 3 Szewczenko T. Utwory w dwóch tomach / Wydanie W. Jakowenki. Tom drugi. Petersburg, 1911. S. 145–342. 4 Pominięcia w Dzienniku po raz pierwszy w całości opublikował P. I. Zajcew w 1919 r. (Zajcew P. Niewydrukowane miejsca z Dziennika (Journala) T. Szewczenki // Nasza przeszłość. 1919. Nr 1/2. S. 1–16). 5 Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. S. XXII. 6 Łepkyj B. Objaśnienia do Dniewnika (Dziennika) Tarasa Szewczenki // Pełne wydanie Utworów Tarasa Szewczenki. Tom IV. Kijów–Lipsk: Ukraińska Nakładnia; Kołomyja: Galicyjska Nakładnia, 1920. S. 554. 7 Tamże. S. 555. 8 Szewczenko T. Dniewnik. Charków: Proletarij, 1925. S. X. 9 Jefremow S. Dzienniki. 1923–1929. Kijów: ZAT „Gazeta »Rada«", 1997. S. 240–241. 10 Pełne zebranie utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). S. 218–823. 11 Tamże. S. XIII, XV, XXII. 12 Pachareńko W. Duchowy autorytet poety w rozumieniu akademika // Notatki dzienne (Dziennik) Tarasa Szewczenki / Pod redakcją Serhija Jefremowa. Reprint. Czerkasy: Wydawca O. M. Tretiakow, 2018. S. 15. 13 Tego roku ukazały się artykuły ukraińskiego literaturoznawcy, akademika O. I. Biletskiego. Zob.: Biletski A. Dniewnik Szewczenki // Gazeta Literacka. 9 marca 1949 r.; Jego też. Dziennik poety-bojownika // Gazeta Literacka. 10 marca 1949 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Hanna Dowbnia: „W każdą rolę wkładam cząstkę swojego życia”

14 lipca swój jubileusz świętowała solistka-wokalistka Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, zasłużona artystka Ukrainy Hanna Dowbnia. To ona jest Hanną w „Wesołej wdówce” F. Lehára, Rosalindą w „Zemście nietoperza” J. Straussa, Theodorą w operetce „Mister X” I. Kálmána, Chymką w musicalu „Za dwoma zającami” W. Iljina i W. Łukaszowa oraz odtwórczynią innych ról. Hanna Dowbnia jest różnorodna i niepowtarzalna, w nowych kreacjach zmienia się tak, że nie sposób jej poznać. Sukces sceniczny artystka zawdzięcza swoim rodzicom: mamie – Oldze Petriwnie Dowbni, która wspiera Hannę również teraz we wszystkich jej przedsięwzięciach, oraz ojcu – Petrowi Iwanowyczowi Dowbni, głównemu znawcy i krytykowi jej twórczości. Hanna kontynuuje dynastię artystów. Jej służba na scenie Narodowej Operetki Ukrainy darzy widzów prawdziwą radością. Dzisiaj pani Hanna jest gościem „Słowa Proświty”. – Najwyraźniej nieprzypadkowo na swój jubileusz wybrała Pani spektakl „Soroczyński jarmark”, w którym gra Pani rolę Chwiri. – Ten spektakl jest mi bardzo bliski. Jest skomplikowany i ciekawy, wywołuje wiele emocji i subtelnych uczuć. Wyznaczono mnie do tej roli jeszcze na etapie przygotowań, ale po raz pierwszy zagrałam ją dopiero kilka lat temu, 1 grudnia 2018 roku, w dniu, w którym przyznano mi zaszczytny tytuł Zasłużonej artystki Ukrainy. Niezmiernie kocham nasz teatr, zespół, kierownictwo, jestem dumna ze wszystkich. Jestem pewna, że teatru takiego poziomu na Ukrainie więcej nie ma. Nigdy nie zatrzymujemy się na jednym gatunku. Nasz szef Bohdan Strutyński daje możliwość rozwoju wszystkim. Wspaniale, że dzisiaj stworzono dla nas doskonałe warunki do twórczości. Przyznam: kiedy przyszłam do teatru w 2000 roku, tutaj wszystko było inaczej. Lecz wróćmy do spektaklu. „Soroczyński jarmark” – to nasze życie, obyczaje, koloryt. To osobny świat, niezwykle ciekawy, emocjonalny i, co najważniejsze, bliski Ukraińcom. Kiedy ponad dziesięć lat temu Bohdan Strutyński zaproponował mi tę rolę, szczerze mówiąc, przestraszyłam się. W konserwatorium uczono nas śpiewać, a warsztatu aktorskiego brakowało. To tytaniczna praca, nie zawsze wszystko wychodzi od początku, ciągle trzeba pokonywać jakieś przeszkody. A ja należę do tych ludzi, którzy, kiedy coś robią, muszą być absolutnie pewni siebie. Tylko tak można osiągnąć dobry rezultat. A kiedy aktor jest niepewny siebie, to i publiczność będzie w nim wątpić. Wcześniej trudno było wyjść w tej roli, bo wielu rzeczy nie wiedziałam i nie rozumiałam. Dopiero teraz uświadamiam sobie, ile w tej postaci jest mądrości, kobiecego bólu, rozczarowania. Młodej dziewczynie trudno zrozumieć kobiece emocje, do tego trzeba wiele przeżyć samej. Każda postać ma swoją historię do momentu, w którym wyszła na scenę, i musimy przekazać widzowi, dlaczego teraz zaistniała właśnie taka sytuacja. W naszym teatrze trzeba umieć wszystko: jednocześnie mówić, śpiewać i tańczyć. Jeszcze jedną trudnością było wejście w spektakl, który ma już wiele lat. Jest on „obżyty”, ma własne życie. Najważniejsze – nie złamać tego życia, które rodziło się nie jednego dnia, nie zerwać tej niewidzialnej nici, która łączy partnerów. Moja postać ciągle się zmienia. Za każdym razem znajduję w niej coś nowego. Czasami wychodzę od nastrojów widza. Z różnymi partnerami wszystko wygląda inaczej. Ale nawet te spektakle, w których grasz z tymi samymi partnerami, nie są do siebie podobne. Przyznam: często bywam niezadowolona z siebie. Staram się wyciągać wnioski, przemyśliwać, co zrobiłam nie tak. Bywam zadowolona ze swojej roli, ale takie rzeczy zdarzają się rzadko. – A jaka była Pani droga do operetki? – Mój ojciec – narodowy artysta Ukrainy Petro Iwanowycz Dowbnia (tenor) – rozpoczynał swoją twórczość w amatorskim ruchu artystycznym w osadzie Kamjani Potoky pod Krzemieńczukiem. Właśnie z amatorskim zespołem przyjechał do Kijowa, występował w Teatrze Operetki. Po koncercie podeszła do niego pedagog z Kijowskiego Konserwatorium (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego), nazwiska niestety nie pamiętam, i zapytała, czy nie chce wstąpić do nich na naukę. Taka propozycja była całkowitym zaskoczeniem. Przyszedł na ostatni etap przesłuchań, gdzie powiedziano mu: „Został pan przyjęty”. Oczywiście ojciec chciał śpiewać, ale taki dar losu stał się prawdziwą niespodzianką. Uczył się u Zoi Hajdaj, która poznała moich rodziców. Ja od dzieciństwa kochałam komedię muzyczną, filmy „Mister X”, „Zemsta nietoperza” i inne. Z niecierpliwością czekałam, kiedy pokażą je znowu, potem pojawiły się na płytach. Z czasem wstąpiłam do konserwatorium, moimi wykładowcami byli Serhij Szutko i Wołodymyr Szejko. Trafiłam do wspólnego projektu klasy operowej Akademii Muzycznej i Teatru Operetki. Mieliśmy zrobić spektakl. Początkowo było wielu kandydatów, a ostatecznie zostało trzech. Obejrzałam wszystkie spektakle w operetce, znałam wszystkich wykonawców, porównywałam, jak tę samą operetkę czy musical grają różni aktorzy. Było to dla mnie niezwykle ciekawe, chociaż jeszcze nie wyobrażałam sobie siebie w tym teatrze. Wielkie wrażenie na mnie wywarli Femij Mustafajew, Olha Kamińska, Tamara Tymoszko, Ołeksandr Denjakow, Mykoła Butkowśkyj – wszystkich nie sposób wymienić. Kiedy kończył się nasz projekt z tym teatrem, wyznałam Wołodymyrowi Szejce, że najprawdopodobniej nie będę mogła pracować w operetce. Na co on mi odpowiedział: „A ja cię nie wypuszczam. Będziesz pracować w tym teatrze, to jest twoje miejsce. Pomyśl…”. Pomyślałam i zdecydowałam się przyjść na przesłuchanie. Zresztą, przedtem zagrałam tu dwa spektakle. Przyjęto mnie. Pierwszą była rola Maricy w operetce pod tym samym tytułem Imre Kálmána, którą wyreżyserował Serhij Smijan. Kiedy po raz pierwszy wychodziłam na scenę – trzęsłam się jak osika. Denerwowałam się, brakowało mi tchu, zapomniałam wszystko, co wiedziałam i czego nie wiedziałam (śmieje się). Nie mogę powiedzieć, że bałam się sceny. Od trzeciej klasy śpiewałam w chórze Ukraińskiego Radia i Telewizji. Nie bałam się też publiczności, ale strasznie było zrobić coś nie tak albo kogoś zawieść. Podczas pierwszego spektaklu nie wszystko wyszło. Ganiłam siebie, mówiłam, że więcej nigdy nie będę się tym zajmować. Ale nie święci garnki lepią. Przez lata odczucia się zmieniły. Oczywiście nerwy są, bez tego nijak nie można. Jeśli aktor-wokalista w ogóle się nie denerwuje przed wyjściem na scenę, to powinien odejść z zawodu. W pewnym momencie jest przeżycie, ale wszystko jest już inaczej. Nawet trudno porównać dawne i obecne emocje. – Oprócz „Maricy”, grała Pani także w innych spektaklach Serhija Smijana? – Były „Holenderka” i „Fiołek z Montmartre”. Jako reżyser Serhij Kostowycz bardzo mi pomagał. Mieliśmy ciepłe i pełne zaufania relacje, teraz pozostały dobre wspomnienia. Ciekawą rolą była Hanna w „Wesołej wdówce” – szykownej i bogatej kobiety, która wyszła do ludzi, by pograć z mężczyznami. Było ich wielu u jej stóp, flirtowała i nie mogła znaleźć pary, dopóki nie spotkała hrabiego Daniły. Hanna to jedna z moich ulubionych ról ze wspaniałą muzyką. A jedną z najtrudniejszych pod względem aktorskim i muzycznym była rola mądrej Rosalindy w operetce „Zemsta nietoperza”. Bardzo kocham tę postać, długo ją grałam. Spektakl ten wyreżyserowała Tamara Tymoszko-Horiuszko. Wiele nam podpowiadała, dzieliła się swoim doświadczeniem aktorskim. Dziś przeszłam już na bardziej charakterystyczne role. Czasami pytają mnie, jaka jest moja ulubiona rola. Nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie, bo kocham wszystkie role. W każdą wkładam cząstkę siebie, cząstkę swojego życia. – Chyba najwięcej ról zagrała Pani w spektaklach, które wyreżyserował Bohdan Strutyński? – On też nas wiele nauczył. Ciekawie jest obserwować, jak pracuje Bohdan Dmytrowycz. Podoba mi się jego niezłomny duch. Mamy wielkie szczęście, że mamy takiego reżysera i kierownika. Mam trudną rolę Teodory w jego inscenizacji „Mistera X”. I w ogóle nie mam prostych ról. Osobna karta w mojej biografii twórczej to spektakl „Za dwoma zającami”. Początkowo miałam grać Popadię. Potem Bohdan Dmytrowycz zaproponował rolę Chymki. Tam w ogóle nie trzeba śpiewać, to czysto dramatyczna rola. Przyszłam do domu, przez jakąś godzinę siedziałam i myślałam, czy podołam. Potem nauczyłam się roli i postanowiłam spróbować. Stopniowo powstała postać Chymki. Przyznam: była to rola przełamywania samej siebie. Przecież wszystkim kobietom chce się być tak pięknymi jak Hanna Glawari czy Rosalinda, a to już zupełnie inna postać. Jedna z ostatnich na dziś ról to swatka Jenta w spektaklu „Skrzypek na dachu”. Ten spektakl jest wyjątkowy, przypomina o niełatwej sytuacji, w której znalazła się dziś Ukraina. – Ma Pani doświadczenie w pracy z reżyserami z innych krajów? – „Rodzinę Addamsów” wystawił reżyser z Litwy, bardzo ciekawa praca. Po kwarantannie zagraliśmy już ten spektakl kilka razy. Pierwsze dwa spektakle szły ciężko, a po trzecim wyszliśmy uskrzydleni. Stopniowo odnawiamy nasze emocje. Półtora roku przerwy dla aktora to za dużo. Graliśmy małe formy, ale to za mało. Lubię pracować z różnymi reżyserami. Każdy ma swoje podejście, ale zawsze udaje się znaleźć wspólny język. Bardzo ciekawie pracowało się też z gruzińskim reżyserem Iraklim Gogią, który wystawił u nas spektakl „Chanuma”. Oprócz dużej sceny, gram na małej scenie w spektaklu „Dzwoneczek”, który wyreżyserował Witalij Palczykow. Czuję, że brakuje mi przestrzeni scenicznej. Niektórym z moich kolegów przeszkadza, że widzowie są tuż obok, a mnie tak jest nawet ciekawiej. Czasami muszę występować z koncertami, zarówno w dużych, jak i kameralnych salach. W moich planach jest zrobienie koncertu solowego w Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego, podczas którego zabrzmią arie z oper, operetek, romanse. – Co może Pani powiedzieć o swojej rodzinie? – Mój ojciec bardzo pomagał radami, potrafił trochę skrytykować albo pochwalić. To właśnie on w największym stopniu wpłynął na wybór zawodu. Oprócz śpiewu, od dzieciństwa o niczym nie myślałam. Jeszcze w szkole wiedziałam, że pójdę do szkoły muzycznej. Ta kwestia nawet nie była dyskutowana. Mama pracowała jako inżynier. Dziś to moja podpora, bez mamy nigdy nie zdołałabym osiągnąć tego, co mam. Nie każdy spektakl przychodzi łatwo, bywają nieprzespane noce, łzy rozczarowania. A rodzina to wszystko wytrzymuje. Mój mąż Hennadij Waszczenko to zasłużony artysta Ukrainy, baryton, czołowy solista Narodowej Opery Ukrainy. Uczyliśmy się razem, a potem spotkaliśmy się i już wiele lat wspólnie idziemy przez życie. Córka początkowo chciała iść naszą drogą, ale potem zrozumiała, że to nie dla niej. Nie nalegałam. Niektórzy myślą, że wystarczy wyjść na scenę, otworzyć usta – i już jesteś gwiazdą. W rzeczywistości, aby osiągnąć sukces, trzeba codziennie nad sobą pracować. Mam wnuka i wnuczkę. Wnuk jest jeszcze całkiem mały, a wnuczka ma trzy lata i cztery miesiące. Wnuczka była już w teatrze, oglądała spektakl „Koci dom”, gdzie gram Świnkę. Rozpoznała mnie, krzyknęła „Babcia!” i zaczęła rwać się na scenę. Musiałam ją wyprowadzić na korytarz. Od tego czasu minął rok. Kiedy pytam ją, czy pójdziemy jeszcze do teatru, interesuje się: „A na scenę wyjdziesz?” – „No tak” (uśmiecha się). Razem z nią śpiewamy. Dziecku potrzebne są i tańce, i muzyka. A tam już jak ułoży się życie. Muszę grać w spektaklach zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Różnice oczywiście są. Dzieci trzeba zmusić do słuchania, trzeba je zainteresować. Również w spektaklach dziecięcych pracujemy dla dorosłych, którzy siedzą obok. Jeśli im się spodoba, to znów przyprowadzą dziecko do teatru. W spektaklach dla dorosłych i dzieci są inne odczucia, inna energia. Uważam, że do każdego spektaklu trzeba podchodzić jak do pełnowartościowej pracy. – Była Pani na występach gościnnych? – Tylko na Ukrainie. Muszę powiedzieć, że publiczność w różnych miastach nie jest taka sama. Wspaniali widzowie są w Iwano-Frankiwsku, Czerniowcach – tam bardzo dobrze nas przyjmowali. A w Kijowie publiczność jest wybredna, być może czasami nawet cyniczna. Pewnie dlatego, że ma dostęp do wielu rzeczy, których nie mogą zobaczyć ludzie w innych miastach. Ale i w samej stolicy czujesz na każdym spektaklu, że widz jest inny. Czasami spektakl idzie ciężko, a inny – jak piosenka. Wiele zależy od czynnika ludzkiego. – Próbowała Pani swoich sił w spektaklach dramatycznych? – Na razie nie, chociaż bardzo lubię takie spektakle. Uważam, że i komedię trzeba grać przez dramat. Ale kiedy przychodzę do męża do opery, to choć kocham ten gatunek, łapię się na myśli, że bliższe są mi operetka i musical. Jasna, dobra komedia muzyczna jest szczególnie potrzebna ludziom dzisiaj. Jak już mówiłam, gram i w operetkach, i w musicalach. Inna specyfika, inne podanie głosu. Łatwiej mi wykonywać klasykę, a do musicalu trzeba się przystosować. Tam muzyka jest stylizowana, bliższa wykonaniu estradowemu. Tam trzeba pracować z mikrofonem, a przez niego słychać wszystkie wady głosu. – Czy są role, które chciałaby Pani jeszcze zagrać? – Bardzo chcę, żeby przywrócono operetkę „Baron cygański” Johanna Straussa. Długo grałam w tym spektaklu Mirabellę, a ostatnie trzy-cztery pokazy – Cziprę. Byłoby dobrze popracować nad tą postacią. Chętnie zagrałabym też Karolinę w „Misterze X”. Próbowałam sceny z tej operetki z Serhijem Jacukiem. Ogólnie mam dziś wiele różnorodnych ról, tylko trzeba zdążyć zagrać. W wolnym czasie lubię wyszywać koralikami, wyszyłam wiele obrazów i dwie sukienki. Lubię też gotować. Gdyby nie operetka, to pewnie chciałabym otworzyć restaurację, gdzie w jednym tygodniu gościom oferowano by jedną kuchnię, a w następnym – inną. Chociaż rozumiem, że w naszym kraju uczciwy biznes prowadzić nie jest łatwo. Tym, którzy chcą poświęcić się operetce, chcę powiedzieć: aby osiągnąć sukces, trzeba nie po prostu kochać ten gatunek, a kochać go bezgranicznie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Trasy turystyczne obwodu iwanofrankiwskiego

Nela HRABOWSKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Na wyjazd studyjny trasami turystycznymi Przedkarpacia wyruszyli dziennikarze z różnych wydawnictw drukowanych (czasopism i gazet), a także firm telewizyjnych z Kijowa, Odessy, Charkowa i Umania. Czterodniowa podróż z bogatym programem stała się możliwa dzięki gościnności jednego z liderów „turystyki wiejskiej” na Ukrainie Hryhorija Tomjuka, Gildii korespondentów własnych Odessy oraz służbie prasowej Stowarzyszenia Armatorów Ukrainy. Zaraz po przyjeździe przedstawiciele mediów spotkali się z kierownictwem Iwanofrankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Dziennikarzom opowiedziano o specyfice regionu karpackiego oraz rozwoju współpracy z obwodem odeskim w sferze gospodarczej, kulturalno-artystycznej i turystycznej. Szczególną uwagę poświęca się rozwojowi wspólnot regionalnych (hromad), przede wszystkim tych, które znajdują się w oddalonych rejonach górskich, gdyż potrzebują one największego wsparcia. W zatwierdzonym przez Rząd Programie Państwowym na lata 2020–2022 uznano priorytetowe kierunki rozwoju terenów górskich ukraińskich Karpat, podniesienie ich konkurencyjności, poprawę jakości życia i dobrobytu ekonomicznego ludności, która tam mieszka. Obecnie w regionie prowadzone są różnorodne działania, mające na celu stymulowanie rozwoju społeczno-gospodarczego, podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej, rozbudowę potencjału rekreacyjnego, turystycznego i etnokulturowego ukraińskich Karpat. Dziennikarze mieli okazję zobaczyć najciekawsze trasy turystyczne obwodu iwanofrankiwskiego, poznać oryginalną kulturę huculskiego kraju i jego niezwykłe piękno. Jedna z naszych tras wiodła górskimi drogami Werchowyny do hromady Kosmacz. Kosmacz nazywany jest stolicą Huculszczyzny, jej sercem. Często przyjeżdżają tu artyści na plenery, aby uwiecznić niepowtarzalne piękno przyrody, poznać ludowe zwyczaje i oryginalną sztukę. Kosmacz to największa wieś na Ukrainie, która ma wiele przysiółków (czyli chutorów) – jest ich aż 32, działa tu 7 szkół i liceum dla 700 uczniów. Wyobraźcie sobie: dróg znaczenia lokalnego jest 143 km. Kierownictwo miejscowości ma wiele pomysłów, których realizacja spopularyzuje turystykę w tych stronach. Wiosną lokalna wspólnota zdobyła nagrodę w Ogólnoukraińskim konkursie projektów „Najlepsze praktyki samorządu lokalnego”. Spośród 89 wspólnot terytorialnych, które wzięły udział w konkursie, największą liczbę punktów zdobyły trzy wspólnoty, wśród nich Kosmacz. Przewodniczący wspólnoty terytorialnej Kosmacza Dmytro Mochnaczuk ma nadzieję, że ich hromadę uda się jednak wyprowadzić z poziomu dotowanego na inny poziom. W najbliższym czasie na tym górskim terenie planowana jest budowa strefy rekreacyjnej i punktu widokowego, wyłącznie eko-turystyka, czyli bez restauracji i strefy przemysłowej, aby nie zaszkodzić przyrodzie. Początkowa suma budowy punktu widokowego to 300 tysięcy hrywien, środki zostaną wydzielone w najbliższym czasie. Niedawno w tej okolicy wybudowano 16 km nowej drogi i wzniesiono 8 nowych mostów. Będzie to zachęcać turystów do odwiedzania górskich wsi, gdzie jeszcze niedawno były bardzo złe drogi. Realizacja innych pomysłów również przyczyni się do rozwoju największej wsi Ukrainy. Miejscowi mieszkańcy są przekonani, że w ich kraju są źródła termalne i planują zaprosić grupę geologiczną do poszukiwania uzdrawiającej wody. „Oprócz tego nasz dany przez Boga kraj jest hojny w jagody i grzyby, zatem musimy rozwijać produkcję i przetwórstwo na miejscu, aby ludność nie musiała wozić produktów o 30–40 km i nie martwiła się o to, jak sprzedać je za przyzwoitą cenę. A jeszcze planujemy założyć szkołę mistrzów, aby doświadczeni fachowcy mogli przekazać swoją wiedzę i umiejętności młodzieży. Przykro, że młodzi ludzie wyjeżdżają za pracą do sąsiednich państw. Chciałoby się, aby dla wszystkich tutaj była praca. Nawiasem mówiąc, do nas też przyjeżdżają obcokrajowcy i zostają tu na zawsze – są tacy z Jordanii i Włoch” – opowiedział Dmytro Mochnaczuk. Zmieniam Mediolan na Kosmacz. W Kosmaczu jest wspaniała przyroda i życzliwi, przyjaźni ludzie. Gospodyni lokalnego hotelu kurortowego i restauracji „Villa Mariya” Marija Lendjuk przez dziesięć lat pracowała we Włoszech. Wcześniej wraz z mężem Dmytrem Andrijowyczem, z którym jest w związku małżeńskim od 42 lat, wytwarzali wspaniałe kosmackie huculskie zapaski (tradycyjne fartuchy), gdyż z zawodu jest tkaczką, a mąż pracował w leśnictwie, potem jako geodeta. Odwiedziwszy różne kraje świata – Polskę, Francję, Węgry, Turcję, Grecję, Włochy, Marija Lendjuk jest przekonana: jej rodzinny Kosmacz jest najlepszy. Po powrocie w rodzinne strony z Włoch pani Marija postanowiła wraz z mężem i dwiema córkami, Halyną i Anną, zbudować dla współmieszkańców przytulną, piękną restaurację. „Robiłam to dla rodzinnej wsi, kiedy jeszcze nie mieliśmy dróg i niewielu turystów tu przyjeżdżało. Jestem szczęśliwa, że moi współmieszkańcy świętują tu najradośniejsze wydarzenia życia – wesela, narodziny dziecka. We Włoszech jest wieś Livigno, podobna do naszej. W latach 70. XX wieku zaczęto ją rozwijać, inwestować środki w infrastrukturę i teraz jest tam już 90 hoteli. Turyści chętnie odwiedzają to miejsce, które kiedyś było niewielką miejscowością” – opowiada pani Marija. Przez trzy ostatnie lata pracowała jako tłumaczka, towarzysząc turystom na Ukrainie, i swój kraj poznała bardziej, przyjeżdżając z Włoch. Pewnego razu do Kosmacza w gości do rodziny Marii przyjechał Włoch Hector Nosenzo. I tak przywiązał się sercem i duszą do tego malowniczego kraju oraz szczerych ludzi, że postanowił zamienić Mediolan na Kosmacz. Samotny mediolańczyk adoptował Marię i jednocześnie znalazł wielką ukraińską rodzinę. Kiedy sędzia wręczała mu dokumenty, mówiąc o tym, że czas samotności minął i od teraz ma rodzinę, z wzruszenia zapłakał. Włoch mieszka w ukraińskiej wsi, razem z rodziną, i czuje się szczęśliwym człowiekiem. I to szczęście podarowali mu w Kosmaczu. Muzea Kosmacza. Mieszkańcy największej ukraińskiej wsi mają twórcze podejście do każdej sprawy. Młody budowniczy Wasyl Knyszuk stworzył niezwykłe muzeum, przedstawiając swój wariant historii Kosmacza. Na dużym podwórzu zbudowane są trzy domki i około 20 drobnych lokalizacji, aby zwiedzającym było ciekawie zobaczyć, jak żyli i pracowali butinari, czyli drwale. Przedstawiono tradycyjny domek mieszkalny Hucułów, wiejską karczmę, chlew, w którym „zamieszkały” wypchane zwierzęta, które występują w tych stronach, jest mini-zoo, gdzie żyją sympatyczne sarny. Jak uważa Wasyl Knyszuk, zwiedzający, zwłaszcza dzieci, Hryhorij Tomjuk, lider „Zielonej turystyki” w Ukrainie, twierdzi, że tak lepiej odbiera się atmosferę huculskiego życia. Założyciel muzeum zebrał znaczną kolekcję starodawnych map – kupował pliki w austriackich archiwach. Kiedy otworzyły się drugie wrota tego muzeum architektury i budownictwa ludowego, naszemu zdziwieniu nie było końca. Od historycznych domów i starodawnego wyposażenia przeszliśmy do wspaniałej strefy rekreacyjnej. Jest tu komfortowy i duży dom, za którym od razu zaczyna się las, obok domu – dwa stawy, jeden z rakami do wędkowania, drugi – do kąpieli. Turyści mają możliwość odpocząć na łonie natury, pospacerować po lesie, skorzystać z apiterapii. Nasz przewodnik Wasyl Knyszuk opowiadał: „Ten hotel jest przeznaczony wyłącznie na rodzinny wypoczynek. Turystom oferujemy wszechstronny program – aktywny, poznawczy wypoczynek, wycieczki, a także, w razie chęci, można po prostu spokojnie podziwiać góry, wodospady, stawy”. Jeszcze jedno ciekawe muzeum odwiedziliśmy w Wierchowinie. W domu zbudowanym w 1933 roku mieści się Muzeum Pamięci Petra Szekeryka-Donykowego. Był on wójtem, posłem do polskiego Sejmu, wiele zrobił dla rozwoju kultury huculskiej, dzięki jego wsparciu budowano muzea i szkoły. Petro Szekeryk napisał powieść „Dido Iwanczyk”, czyta się ją dość trudno, ponieważ jest to oryginalny tekst w dialektach huculskich. Autor zakończył pracę nad powieścią 20 kwietnia 1940 roku, w dniu swoich 51. urodzin, a już miesiąc później został aresztowany za agitację antysowiecką. Aresztanta wywieziono do Charkowa, potem na Syberię, jego dalsze losy są nieznane. Imię huculskiego pisarza i aktywnego działacza społecznego przez długie lata było przemilczane. Prawnuczka Petra Szekeryka-Donykowego, Nadija Makiwnyczok, postanowiła wrócić z Iwano-Frankiwska, gdzie mieszkała i pracowała, do rodzinnej Wierchowiny. Razem z rodzicami stworzyli w starodawnym domu muzeum, obok odsłonili pomnik. W muzeum-chałupie zaprezentowano dokumenty z tamtej epoki, fotografie, przedmioty codziennego użytku, odzież: kożuchy, kobiece nakrycia głowy, koszule oraz wyszywanki – kawalerskie i żonatego mężczyzny. Cechą charakterystyczną stroju żonatego mężczyzny były dwie wyszyte kukułki. Symbolem rodu jest drzewo: korzenie to nasi przodkowie, korona – rodzice, listki – to dzieci, a kwiatuszki – wnuki. Bardzo wiele ciekawych historii usłyszeliśmy od przewodniczki i dyrektorki muzeum Nadiji Makiwnyczok o lokalnych tradycjach, w szczególności o przygotowaniach do wesela, huculskiej gościnności i gospodarności. W ich gospodarstwie wszystko było przemyślane, nawet starych drzwi nie smarowano, bo kiedy skrzypiały – była to swoista sygnalizacja, i gospodyni, pracując w ogrodzie, już słyszała, że ktoś przychodzi w gości. Założyciele muzeum planują odsłonić w centrum Wierchowiny pomnik Petra Szekeryka-Donykowego, aby rodacy nie zapominali, jak wiele zrobił dla rodzinnej Huculszczyzny. Wyjdź z chaty – jedź w Karpaty. Wyruszając na Iwano-Frankowszczyznę, nie zapomnijcie odwiedzić w miejscowości Zawojły megality, na których zachowały się zapisy sprzed 35 tysięcy lat, oraz obserwatorium z epoki kamienia, zajrzyjcie do muzeum Dowbusza, do centrum naukowo-edukacyjnego Narodowego Parku Przyrodniczego „Huculszczyzna” – a na nowo odkryjecie dla siebie ten unikalny kraj. Zaskoczyło nas to, że w wielu wsiach, przez które przejeżdżaliśmy, prawie przy każdym domu znajduje się kapliczka. A w malowniczej wsi Krasnyk bije unikalne źródło z leczniczą wodą, przyjeżdżają tu z nadzieją na uzdrowienie i zdrowieją nawet z ciężkich chorób. Nad źródłem wzniesiono kapliczkę Świętego Pantelejmona Uzdrowiciela, gdzie odprawiane są nabożeństwa. Wycieczka do najwyżej położonej w Ukrainie cerkwi świętej Zofii Karpackiej, zbudowanej przez kozaków, zachwyca stromymi podejściami oraz pięknem lasów i połonin. I pośród tego piękna lśnią kopuły cerkwi. Dla miłośników ekstremalnego wypoczynku oferowany jest rafting na rwącym Czarnym Czeremoszu. Tutaj pomogą opanować wiosłowanie, nauczą prawidłowo pokonywać przeszkody wodne. Przejażdżki w góry na quadach i jeepach godnie ocenią miłośnicy prędkości w terenie. W gospodarstwie „Eko Karpaty” (osiedle Kuty) można odpocząć i trafić do unikalnego muzeum. Zaprezentowane tu eksponaty gospodarz Hryhorij Tomjuk, lider „Zielonej turystyki” w Ukrainie, zbierał przez 25 lat. Przywoził je z różnych krajów świata, a teraz z przyjemnością oprowadza wycieczki dla turystów. Podróżując po Iwano-Frankowszczyźnie, przekonacie się, jak bogata jest historia tego kraju, a niesamowite piękno i nieoczekiwane spotkania pozostawią wrażenia na całe życie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…językiem. Oczywiście kiedyś trafi ona do zbiorów muzeum. Wydaje się, że Lesia była wśród nas i zapewne jej dusza, tam u Pana, cieszyła się z takiego uczczenia dnia jej urodzin.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Zdaje się, że Łesia była między nami

Walentyna KUKIANIENE. Doczekawszy się złagodzenia warunków kwarantanny, kulturalna i religijna społeczność Wilna rozpoczęła cykl wydarzeń upamiętniających Łesię Ukrainkę (Łarysę Kosacz) z okazji 150. rocznicy jej urodzin. W mieście Druskieniki, po którym, przebywając na leczeniu, chodziła pełna nadziei na wyzdrowienie czternastoletnia Łesia, chłonąc młodą, wrażliwą duszą piękno okolicznych krajobrazów, magiczność legend tego kraju, gdzie ona, zapewne, zauroczona słuchała w małym kościele gry na organach dziesięcioletniego Kastukasa Čiurlionisa, jej utalentowanego litewskiego rówieśnika o podobnym tragicznym losie i nieocenionym dziedzictwie dla swojego kraju... To upamiętnienie miało być wydarzeniem o znacznie większej skali, z udziałem ukraińskich społeczności ze wszystkich litewskich miast, gdzie one istnieją, z gośćmi z Ukrainy, w kręgu litewskich przyjaciół społeczności. Jednak COVID-19 wprowadził korekty... Zatem odbyła się piękna, kameralna konferencja, z treściwą i ciepłą opowieścią przewodniczącej Społeczności Ukraińców Litwy Natalii Szertwitiene o życiu i twórczości Łesi Ukrainki, o planach dalszych działań. Wśród nich – wydanie w języku litewskim książki o Łesi autorstwa ukraińskiego pisarza Hryhorija Husejnowa „Droga do Rajgardasu. Wyrwane kadry. Łesia Ukrainka i inni”. Przekład pod koniec ubiegłego roku wykonali Walentyna i Kęstutis Kukianisowie, na konferencji krótko zapowiedzieli przyszłe wydanie i przeczytali fragment o tym, jak Łesia zdziwiona i zauroczona słucha muzyki organowej chłopca-urwisa, którego nie raz widziała na ulicach miasteczka. Obecni czytali wiersze Łesi, dzielili się osobistym stosunkiem do dziedzictwa, które zostawiła nam ta krucha, patrząc na nią, i silna kobieta: przejmująca liryka, postawa obywatelska, dumne niesienie imienia swojego narodu – Ukrainka, wreszcie – po prostu przykład stoickiego i godnego niesienia krzyża losu, który przypadł w udziale. Społeczność świętowała również 85. rocznicę urodzin honorowego i wielce szanowanego członka społeczności Mychajła Maksymiuka. Sekretarz Ambasady Ukrainy Ołena Kuźmenczuk wręczyła panu Mychajłowi życzenia i prezent od ambasadora Ukrainy Wołodymyra Jacenkiewskiego. Chociaż dwa dni, w których odbywały się wydarzenia, okazały się deszczowe, znalazł się czas także na spacery ulicami miasta, które pamięta kroki Łesi: przechodnie niezmiennie ciepło uśmiechali się na widok wyszywanek i chętnie odpowiadali na nasze pytania; odwiedziliśmy dom-muzeum Čiurlionisa, gdzie przewodnik, usłyszawszy język ukraiński, rzuciła się obdarowywać nas broszurami o ekspozycji i poprosiła o pozowanie do zdjęcia dla fotoarchiwum. Okazało się, że Hryhorij Husejnow jest naszym wspólnym znajomym i było mu bardzo miło, że jego książka o Łesi została już przetłumaczona na litewski. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn