Ukrainka Oksana Lyniw została pierwszą kobietą, która dyrygowała orkiestrą w 145-letniej historii słynnego festiwalu operowego w niemieckim Bayreuth. Lyniw otworzyła festiwal 25 lipca premierą „Holendra Tułacza”. Wśród widzów była kanclerz Niemiec Angela Merkel z mężem. Festiwal w Bayreuth to jeden z najbardziej znanych na świecie festiwali muzycznych, poświęcony twórczości niemieckiego kompozytora Ryszarda Wagnera.
MYKOŁA KULCZYŃSKI
WOŁODYMYR SWIATNENKO
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Putin od dawna i starannie pracuje nad własnym wizerunkiem. Wydaje mu się, że nie wystarczy być prezydentem państwa o największej powierzchni. Chce wyglądać na lidera całej przestrzeni poradzieckiej, a także zbieracza ziem „największego podzielonego narodu”, czyli Rosjan. Putin lubi rozmyślać o nieudolności państwowej sąsiednich krajów, liczyć cudze pieniądze i PKB, przejmuje się problemami tożsamości narodowej narodów poza granicami Rosji. Zagraniczny prezydent rozdaje nieproszone rady, jak mamy żyć. 12 lipca na oficjalnej stronie internetowej prezydenta Federacji Rosyjskiej opublikowano artykuł podpisany przez W. Putina „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. Nie wdając się w szczegóły, tekst ten można scharakteryzować jako zbiór banałów, przemieszanych ze starymi tezami antyukraińskiej propagandy. Co prawda, dotąd retransmisję tych tez prowadziły osoby z niższym poziomem odpowiedzialności społecznej i politycznej. Niezrozumiałe jest, w jakim celu artykuł W. Putina opublikowano również w języku ukraińskim. Jeśli z rosyjskiego oryginału stało się jasne, że doradcy Putina słabo znają fakty z historii Ukrainy, to wariant ukraiński zademonstrował jeszcze brak kompetentnych tłumaczy. Pierwszy i jedyny tekst w języku ukraińskim na oficjalnej stronie prezydenta Federacji Rosyjskiej zaświadczył tylko o jednym – ukrainofobia obiektywnie przeszkadza w byciu dobrym specjalistą z zakresu ukrainistyki. Ponieważ rosyjski prezydent tak interesuje się kwestią narodową, postanowiłem wesprzeć temat i wyrazić swoje przemyślenia na temat sytuacji narodów autochtonicznych w samej Federacji Rosyjskiej. Tym bardziej, że od mówców z sąsiedniego państwa często przychodzi nam słyszeć porównania „dobrobytnego” Tatarstanu w składzie Federacji Rosyjskiej z „nieszczęśliwą” niepodległą Ukrainą. Szczerze szanuję naród tatarski i życzę mu lepszego losu. Nie będę naśladował Putina, twierdząc o „historycznej jedności Ukraińców i Tatarów”. Wszakże między Ukrainą a Tatarstanem rzeczywiście jest niemało wspólnego. Tatarzy, tak jak Ukraińcy, mają dawną i sławną historię, w której widzimy wybitnych władców, wojowników i artystów. Przez długi czas Ukraińcy i Tatarzy żyli razem w jednej imperium, które tłumiło ich dążenia do niepodległości. Jak każde imperium, Rosja uciekała się do metody kija i marchewki. Jednych Ukraińców i Tatarów niszczono, więziono, wygnano na obczyznę. Innych – kuszono wysokimi rangami, sławą i bogactwem. Oczywiście, imperialne dobra nadawano w zamian za lojalność i rezygnację z własnego narodowego „Ja”. Na początku XX wieku Ukraińcy i Tatarzy praktycznie jednocześnie stworzyli swoje republiki. To nie był przypadek, nie czyjś kaprys, a realizacja narodowego dążenia do życia w wolności we własnym państwie. Ukrainie wtedy poszczęściło się bardziej niż Tatarstanowi. Nasze historyczne drogi rozdzieliła geografia. Jak i Ukraina, Tatarstan miał wszelkie podstawy, by być republiką związkową, a nie autonomiczną: pod względem powierzchni terytorium, liczby ludności oraz poziomu jej rozwoju społecznego i politycznego. Jednak stalinowska polityka narodowościowa stawiała jeszcze jeden zasadniczy wymóg wobec republiki związkowej – posiadanie wspólnej granicy ze światem zewnętrznym. Ukraina miała taką granicę, Tatarstan – nie. W związku z tym Kijów po rozpadzie ZSRR zdołał stać się stolicą niepodległego państwa, a Kazań (mimo wielkiego pragnienia!) nie zdołał. W swoim artykule Putin wspomniał o murze, który w ostatnich latach pojawił się między Ukrainą a Rosją. Mur ten zbudował własnymi rękami, kiedy rozpętał zbrojną agresję przeciwko mojemu krajowi. Niestety, mur Putina podzielił także Ukrainę z Tatarami i innymi narodami autochtonicznymi Federacji Rosyjskiej. W 2014 roku na ukraińską ziemię wstąpili różni obywatele Rosji, wśród których także Tatarzy, Buriaci, Czeczeni, Osetyjczycy. Przyszli do nas nie jako goście, a jako najeźdźcy. Pamiętamy, kiedy wszystko się dopiero zaczynało, „misje” na Krym prezydenta Tatarstanu pana Minnichanowa. Tak samo pamiętamy i niedawne wojaże na okupowane terytoria na wschodzie Ukrainy pana Chabirowa, szefa Baszkortostanu. Zakończenie na str. 2–3 OLESIA ŻURAKIWSKA SERHIJ ŻADAN
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Anton DROBOWYCZ: O jedności historycznej w więzieniu narodów», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Widzieliśmy strzelców zmotoryzowanych z Chankali pod naszym Dżankojem, a czołgistów z Ułan-Ude pod naszym Debalcewem. Uważnie śledzimy procesy zachodzące na okupowanym Krymie, dlatego wiemy, że to właśnie Tatarstańczycy nielegalnie przejęli stocznię w Kerczu. Jest to zakład, w którym w 1992 roku zbudowano flagowy okręt ukraińskiej floty – fregatę „Hetman Sahajdaczny”. Mimo wszystko Ukraińcy nie żywią urazy do narodów Rosji. Zdajemy sobie sprawę, że Tatarzy i inni są zakładnikami oraz narzędziami imperialnej polityki Moskwy. Tak samo, jak kiedyś Ukraińcy byli zakładnikami i narzędziami podczas interwencji ZSRR na Węgrzech (1956), w Czechosłowacji (1968), w Afganistanie (1979–1989). W końcu agresja Putina przeciwko Ukrainie wraca do narodów Federacji Rosyjskiej bumerangiem. Utrzymanie okupowanych terytoriów stało się ciężkim brzemieniem dla budżetów republikańskich. W zeszłym roku na szefa administracji Elisty, stolicy Kałmucji, wyznaczono jednego z przywódców ugrupowania terrorystycznego „DRN”. Nie ma on żadnego pojęcia o tej republice, o narodzie kałmuckim i jego problemach. Nominacja wywołała niemały rezonans. Wszyscy pamiętamy słowa kałmuckiego aktywisty Sanała Mołotkowa podczas akcji protestacyjnej, wygłoszone przez niego w języku ukraińskim: „Gardziliście językiem ukraińskim, niszczyliście język ukraiński w Donbasie. Przyjechaliście do Elisty w Kałmucji, żeby niszczyć język kałmucki? Szanujecie język kałmucki?”. Wspomnijmy o problemach Republiki Kałmucji. W 2021 roku jej obywatele przeprowadzili zjazd narodowy w Eliście, na którym oskarżyli Kreml o ukryte ludobójstwo. Między innymi poskarżyli się, że Kałmucja pozostaje regionem z najniższym zaopatrzeniem ludności w wodę w całej Rosji. Oczywiście Putin udawał, że nie usłyszał Kałmuków, ponieważ sam wykorzystuje temat deficytu wody pitnej na okupowanym Krymie do międzynarodowego nacisku na Ukrainę. Wzmianki o zapaści wodnej w Kałmucji są dla okupanta skrajnie niewygodne, a zatem niedopuszczalne. Ukraińcy nie są już narzędziem obcego imperium, teraz sami odpowiadają za swoje czyny i określają własny los. Na szczęście dla Ukrainy zbrodnie reżimu totalitarnego, które Putin próbuje usprawiedliwiać, nazywając je „wspólnymi dla nas tragediami”, są już przeszłością. Natomiast teraźniejszość narodów Federacji Rosyjskiej jest tragiczna, tak samo jak pół wieku wcześniej. Prezydent FR twierdzi, jakoby przez sztuczne rozdzielenie Rosjan i Ukraińców naród rosyjski łącznie mógł zmniejszyć się o setki tysięcy, a nawet miliony. Ale co dzieje się w samym kraju Putina? Rosyjskie spisy powszechne wykazują nieustanne zmniejszanie się udziału Ukraińców w populacji federacji. Jeszcze ostrzej deukrainizacja jest prowadzona na okupowanym Krymie. Kiedyś podczas linii bezpośredniej rosyjski prezydent przeprowadził analogię między Ukraińcami i Rosjanami z jednej strony a Erzjanami i Mokszańcami, rdzennymi narodami FR, z drugiej. Zauważył, że choć język erzjański różni się od mokszańskiego bardziej niż ukraiński od rosyjskiego, jednak Erzjanie i Mokszańcy „cenią swoją jedność” i uważają się za jeden naród – Mordwinów. Niestety, Putin zapomniał dodać, że według oficjalnych rosyjskich statystyk liczebność Erzjan i Mokszańców w ciągu ostatnich 30 lat zmniejszyła się z miliona do pół miliona osób. Sytuacja języków mokszańskiego i erzjańskiego, które są państwowymi w Republice Mordowii, jest po prostu katastrofalna, nawet w porównaniu z czasami radzieckimi. Sytuacja z językiem tatarskim w Rosji również budzi zaniepokojenie. Tylko w okresie między spisami z 2002 i 2010 roku liczba osób posługujących się językiem tatarskim zmniejszyła się o milion. Upadek języków narodów FR nie jest ani procesem naturalnym, ani „wspólną dla nas tragedią”. Jest to wynik rusyfikacji – celowej polityki Moskwy, której celem jest zniszczenie różnorodności etnicznej i demontaż federalizmu w Rosji. W 2018 roku Duma Państwowa wprowadziła zmiany do ustawy federalnej „O edukacji”, zgodnie z którymi języki państwowe republik narodowych FR przestały być obowiązkowe do nauki w ogólnokształcących placówkach oświatowych. Aby uczyć się w szkole języka erzjańskiego, o którym wspominał Putin, rodzice ucznia muszą napisać wniosek do dyrektora. Jednak zamiast zaspokojenia swojego prawa do edukacji w języku ojczystym, uczniowie i rodzice często napotykają na naciski administracyjne, publiczne upokorzenia i przemoc. Obywatele latami bezskutecznie domagają się od władz otwarcia gimnazjum erzjańskiego w stolicy Mordowii, Sarańsku. Kilkumilionowy naród tatarski nie ma ani jednego uniwersytetu tatarskiego. W swoim orędziu do parlamentu Tatarstanu w 2018 roku prezydent Rustam Minnichanow zapewniał, że Tatarzy wreszcie otrzymają własną uczelnię wyższą. Ale Moskwa jest nieugięta w swoim dążeniu do powstrzymania kształtowania się Tatarów jako narodu. Kazaniu nie tylko nie pozwolono za własne pieniądze zbudować uniwersytetu tatarskiego. Używanie języka tatarskiego w edukacji szkolnej jest sztucznie ograniczane. Realia zmuszają nauczycieli języka tatarskiego do zwalniania się z pracy lub rozpoczynania nauczania innych przedmiotów. Według własnego wyznania ministra edukacji Tatarstanu Rafisa Burganowa z marca 2019 roku, 1200 nauczycieli języka tatarskiego przechodzi już przekwalifikowanie zawodowe w zakresie innych dyscyplin. Władze federalne ingerują nawet w głęboko osobiste sprawy kultur ludów autochtonicznych. Wbrew stanowisku językoznawców Tatarstanu i Karelii, alfabet łaciński został wprost zakazany przez Moskwę jako podstawa graficzna języków państwowych republik FR. Nie tylko Władimir Putin, ale także przedstawiciele ludów autochtonicznych FR doskonale rozumieją, że zanik języka to prosta droga do zaniku narodu. Właśnie dlatego wypieranie języków narodowych z edukacji szkolnej i innych sfer publicznych spotyka się z desperackim oporem w republikach. Pomimo terroru policyjnego ludzie wychodzą na masowe wiece, organizują marsze, pikiety jednoosobowe, kampanie zbierania podpisów. 10 września 2019 roku zasłużony uczony udmurcki Albert Razin dokonał aktu samospalenia przed parlamentem Republiki Udmurckiej. Zanim się podpalił, trzymał plakat z cytatem awarskiego poety Rasula Gamzatowa: „I jeśli jutro mój język zniknie, to jestem gotów dzisiaj umrzeć”. Niedawno Rada Najwyższa przyjęła ustawę „O rdzennych narodach Ukrainy”. W czasie gdy władze okupacyjne Krymu zakazują działalności Medżlisu narodu krymskotatarskiego, Ukraina utrwala dla rdzennych narodów prawo do tworzenia własnych organów przedstawicielskich. Kijów nie wyznacza krymskim Tatarom ich przedstawicieli, nie mówi, kogo mają wybierać, jakich przekonań religijnych przestrzegać czy jakiego alfabetu używać. Jestem dumny z tej ustawy i jednocześnie zasmucony. Dumny, że to zrobiliśmy. Zasmucony – bo zrobiliśmy to dopiero teraz. Anton Drobowicz. Rosyjski prezydent wielokrotnie komentował naszą ustawę, pouczał nas, oburzał się. Nie odpowiada mu, że Rosjan nie uznano za rdzenną ludność Ukrainy. Nie chce się wierzyć, że takie pretensje wynikają z ignorancji. Przecież w ustawie wyraźnie zapisano, jakie właśnie narody mogą być uznane za rdzenne – te bezpaństwowe. Tak zdecydował ustawodawca. Ani Rosjanie, ani Ukraińcy nie są rdzennymi narodami według zapisanych norm, ponieważ zrealizowali prawo do samostanowienia, tworząc własne państwa. Swoją drogą, według rosyjskiego ustawodawstwa,
Rosjanie również nie są rdzennym narodem. Co więcej, nie są nim nawet Tatarzy. W ustawodawstwie Federacji Rosyjskiej istnieje jedynie pojęcie „rdzennych mniejszości narodowych”, przypisane do wspólnot etnicznych, które zachowują tradycyjny sposób życia, prowadzenia gospodarstwa i rzemiosła. Dlatego komentarze Putina to hipokryzja, a nie szczere oburzenie. W przeciwieństwie do Rosji, Ukraina jest państwem unitarnym. Ale to nie znaczy, że jej obywatele różnego pochodzenia etnicznego są pozbawieni praw. Na przykład na Ukrainie mieszka około 150 tys. obywateli pochodzenia węgierskiego. Z jakich praw korzystają? Węgrzy mają własne partie polityczne i swoich przedstawicieli w organach samorządu lokalnego, język węgierski jest nauczany w placówkach oświatowych, istnieją niezależne środki masowego przekazu w języku węgierskim, legalnie funkcjonują towarzystwa narodowe i organizacje religijne. W miejscach zwartego zamieszkania Węgrów można zobaczyć pomniki nie tylko węgierskich pisarzy i kompozytorów, ale także władców Węgier. Czy narody fińsko-ugryjskie Federacji Rosyjskiej mają coś podobnego? Czy dozwolone są partie polityczne Tatarów, których w Rosji mieszka dziesiątki razy więcej niż Węgrów na Ukrainie? Jeśli gdzieś dochodzi, według słów Putina, do „przymusowej zmiany tożsamości”, to właśnie w Rosji, a nie na Ukrainie. Na papierze rosyjskie ustawodawstwo jest postępowe i demokratyczne. Rosja jest federacją. Większość republik narodowych FR ma status państw z własnymi konstytucjami, rządami, parlamentami i szerokimi uprawnieniami. W praktyce są to bezprawne gubernie. Tak nie było zawsze. Po rozpadzie Związku Radzieckiego narody Rosji przeżywały prawdziwy renesans: otwarcie deklarowały własne prawa polityczne i kulturalne. Swoją walką położyły podwaliny pod ten postępowy ład konstytucyjny, który obecnie jest wyzuwany z treści i demontowany przez reżim putinowski. W tamtym czasie narodowi tatarskiemu niemal udało się urzeczywistnić swoje skryte marzenie. 30 sierpnia 1990 roku Tatarstan przyjął deklarację o suwerenności państwowej republiki, a już 24 października 1991 roku pojawiło się postanowienie „O Akcie niepodległości państwowej Republiki Tatarstanu”, którego postanowienia zostały potwierdzone referendum. Tatarstan odrzucił traktat federacyjny z Rosją. W tamtym czasie Tatarstan miał już własną Konstytucję, przyjętą na podstawie Deklaracji o suwerenności państwowej RT. Deklaracja i Konstytucja RT uzyskały poparcie większości ludności (61,4%) w ogólnonarodowym referendum 21 marca 1992 roku. Jednak brak granic zewnętrznych i presja ekonomiczna Moskwy zmusiły Kazań do pójścia na ustępstwa i zawarcia dwustronnego traktatu na szczególnych warunkach. Tatarstan stał się „państwem zjednoczonym z Rosją”. Pierwszy prezydent Tatarstanu Mintimer Szajmijew był bardzo dumny z tego traktatu, który pozwolił „zachować i państwo, i dobre stosunki z Moskwą”. Jednak z każdym rokiem suwerenność Tatarstanu była ograniczana, a żądania Moskwy wobec Tatarstańczyków rosły. Sprawy w innych podmiotach narodowych federacji mają się jeszcze gorzej niż w Tatarstanie. Wszyscy szefowie republik zostali pozbawieni statusu prezydenta, z którego korzystali w latach 90. Kreml planowo realizuje politykę administracyjnego łączenia poprzez scalanie podmiotów federacji. W rezultacie w ciągu pięciu lat w Rosji zniknęło sześć narodowych okręgów autonomicznych. Wygląda na to, że nie zamierzają na tym poprzestać. Przykładem bezprawia republiki w składzie Rosji było przerysowanie granicy administracyjnej Inguszetii z Czeczenią pod koniec 2018 roku, pomimo licznych protestów Inguszów. Wewnętrzne i zewnętrzne granice Federacji Rosyjskiej Putin uważa za szkodliwe dziedzictwo bolszewików. Dlatego rozpętuje wojny zaborcze przeciwko sąsiadom i niszczy rosyjski federalizm. Jednak granice tworów narodowych w ZSRR nie były kaprysem. Nadanie narodom choćby pozorów suwerenności było konieczne, aby uchronić Rosję przed rozpadem. Wygląda na to, że bolszewicy byli bardziej dalekowzrocznymi rosyjskimi mężami stanu niż Putin. Walcząc z federalizmem, prowadzi on swoje państwo do nowego 1991 roku. Jaskrawym przykładem stosunku do narodów Rosji stał się ustawowy zakaz działalności partii narodowych w 2001 roku. Zrobiono to, aby nie dopuścić do rozwoju instytucji politycznych w Tatarstanie, Baszkortostanie, Czuwaszji, Buriacji, Jakucji i innych republikach. Wtedy w trybie przymusowym zlikwidowano partie reprezentujące interesy obywateli Tatarstanu, na przykład „Ittifak” („Zgoda”), „Ömet” („Nadzieja”), „Watan” („Ojczyzna”). Później Kreml poszedł jeszcze dalej – zakazał stowarzyszeń społecznych. Ofiarą tej decyzji padły praktycznie wszystkie wpływowe organizacje społeczne, których Moskwa nie zdołała podporządkować swojej kontroli. Nawet te organizacje, które nigdy nie głosiły idei oddzielenia republik od FR, również są likwidowane na mocy decyzji rosyjskich sądów. Istnieje praktyka, w której poszczególni obrońcy praw człowieka, dziennikarze czy aktywiści społeczni są skazywani „za przestępstwa o charakterze ekstremistycznym”, a następnie staje się to podstawą do zamykania organizacji, w których działalności brali udział skazani. „Przestępstwa o charakterze ekstremistycznym” – to nie zajmowanie budynków administracyjnych, nie tworzenie nielegalnych formacji zbrojnych i nie ogłaszanie tak zwanych „republik ludowych” – to obrona języka ojczystego, to podstawowe prawa człowieka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
publiczna – to jeden z tematów, który regularnie poruszają nawet lojalni wobec Moskwy politycy i opinia publiczna. Wysysając z regionów pieniądze i zasoby naturalne, Moskwa pozostawia w zamian społeczną ruinę, spustoszenie i strefę klęski ekologicznej. W 2019 roku problemy ekologiczne Powołża trafiły na nagłówki europejskich mediów. Od razu kilka europejskich krajów ogłosiło wstrzymanie tranzytu rosyjskiej ropy. Przyczyna – zanieczyszczenie surowca związkami chloroorganicznymi, które się tam znalazły przez rabunkową eksploatację złóż, do tego przestarzałymi i niebezpiecznymi technologiami. Według ocen ekspertów może to doprowadzić do przedwczesnego upadku całej branży wydobycia ropy w Tatarstanie i Baszkortostanie. Tragicznym przykładem przestarzałych metod wydobycia kopalin, które stosuje rosyjska władza, jest miasto Sibaj w Baszkortostanie. Począwszy od listopada 2018 roku panuje tu sytuacja kryzysowa w związku ze stałymi emisjami produktów spalania skał rudnych z porzuconych kamieniołomów kombinatu górniczo-wzbogaceniowego. Kamieniołom w Sibaju tli się do dzisiaj – trzeci rok z rzędu, zmieniając Sibaj w jedno z najniebezpieczniejszych miejsc w całej Eurazji. Trudna sytuacja ekologiczna jest także w Udmurcji, gdzie w graniczącym z Baszkortostanem miasteczku Kambarka znajduje się poligon niszczenia broni chemicznej. Na bazie tego obiektu, decyzją rządu federalnego, ma powstać kompleks przetwarzania, utylizacji i unieszkodliwiania odpadów 1 i 2 klasy niebezpieczeństwa o mocy do 50 tys. ton rocznie. Państwowym zleceniodawcą została wyznaczona korporacja „Rosatom”. Decyzja władz spotkała się z oporem opinii publicznej, która próbuje przeprowadzić lokalne referendum, aby zablokować federalną inicjatywę. Przeciwko budowie zakładu wystąpili jednocześnie aktywiści ekologiczni, przedstawiciele udmurckich, baszkirskich i tatarskich ruchów narodowych. Jednak rosyjska władza zna tylko jedno rozwiązanie problemu – przemilczanie go i prześladowanie wszystkich niezgadzających się. Tymczasem w Nadwołżańskim Okręgu Federalnym Federacji Rosyjskiej, według danych Narodowego Medycznego Centrum Badawczego Radiologii, wskaźniki chorób onkologicznych w ciągu ostatnich 10 lat wzrosły o 30%. Niedbałe obchodzenie się z materiałami radioaktywnymi w Rosji niesie zagrożenie także dla sąsiednich krajów. Nawet na okupowanym Krymie, z którego putinowska władza pragnie zrobić wizytówkę sukcesów, po przyjściu rosyjskiej administracji nie kazała na siebie czekać katastrofa ekologiczna – toksyczne wycieki w zakładzie „Krymski Tytan” w sierpniu 2018 roku. Realia Tatarstanu i innych republik naocznie demonstrują Ukrainie, że jakiekolwiek bliskie relacje z Rosją w perspektywie prowadzą do utraty niepodległości, rusyfikacji, pozbawienia praw obywateli, wyzysku ekonomicznego, katastrof społecznych i ekologicznych. I dla nas nie będzie pocieszeniem, jeśli znów ogłoszą to „wspólnymi dla nas wszystkich problemami”. Od władzy, która stale generuje te problemy, trzeba się po prostu trzymać z daleka. Jest mi bardzo przykro, że obecnie Tatarstan dla Ukrainy jest przykładem tego, czego należy wszelkimi siłami unikać. Ale kiedyś nadejdzie ten dzień, kiedy także obywatele Tatarstanu sami będą decydować o swoim losie. P. S. Wyrażam podziękowanie Centrum Badania Środowiska Bezpieczeństwa „Prometeusz” za cenne konsultacje podczas przygotowywania materiału. Anton DROBOWYCZ, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Z otwartych źródeł
Tłumaczenie maszynowe
Na przykład w ubiegłym roku w Baszkortostanie sąd uznał za ekstremistyczną największą narodową organizację społeczną – „Baszkort”. Wśród głównych oskarżeń – przeprowadzenie wiecu w obronie języka baszkirskiego we wrześniu 2017 roku. Prokuratura scharakteryzowała wydarzenie jako „prowokacyjne” i oświadczyła, że w wystąpieniach jego uczestników „zawierają się wypowiedzi, które mają lingwistyczne i psychologiczne oznaki podsycania nienawiści i wrogości”. Również w winę „Baszkortowi” poczytano „negatywną ocenę przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej”. Działacze społeczni, którzy walczą o zachowanie języka i kultury swojego narodu, znajdują się pod stałą presją organów ścigania. Wiek, płeć, przekonania polityczne nie mają znaczenia. Do sądu ciągano zarówno tatarską młodzież z organizacji społecznej „Azatlyk”, jak i emerytów z Tatarskiego Centrum Społecznego. Wszyscy, którzy odważają się mówić nie tylko o zachowaniu różnorodności międzyetnicznej, ale także o konieczności zmiany władzy w Federacji Rosyjskiej, doświadczają bardziej brutalnej presji. Na przykład jakucki szaman Aleksandr Gabyszew i baszkirska działaczka Ramilja Saitowa stali się ofiarami przymusowego badania psychiatrycznego i „leczenia”. Władze rosyjskie, które tak bardzo przejmują się przestrzeganiem praw religijnych w Ukrainie, rozpętały prawdziwy terror przeciwko „niewłaściwym” islamowi i chrześcijaństwu w samej Federacji Rosyjskiej oraz na okupowanych przez nią terytoriach. Religijnych muzułmanów prześladuje się jako ekstremistów. Wystarczającym powodem do długotrwałego uwięzienia jest znalezienie podczas przeszukania – nie, nie broni – literatury. Administracja rosyjska odmawia niektórym protestantom, a także wiernym Prawosławnego Kościoła Ukrainy, prawa do zaspokajania swoich potrzeb religijnych. Ofiarami nietolerancji władz stają się wyznawcy maryjskiej religii tradycyjnej. Niszczenie przez urzędników i prawosławne duchowieństwo maryjskich świątyń i miejsc kultu, nakładanie różnego rodzaju zakazów i ograniczeń na przeprowadzanie maryjskich obrzędów religijnych – to część codzienności narodu maryjskiego. Pod względem poziomu rasizmu, ksenofobii i antysemityzmu Rosja znacząco wyprzedza Ukrainę, chociaż te społeczne choroby w mniejszym lub większym stopniu są właściwe wielu krajom świata. W Federacji Rosyjskiej problemy te próbują ukryć za pomocą szczególnej retoryki: swoje nazywają „patriotyzmem”, cudze – „nacjonalizmem”, „faszyzmem” oraz „nazizmem”. Osobno podkreślam, że nie głosowanie za rosyjskim tekstem rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ świadczy o tym, kto jest nazistą, a kto nie. Bardziej wymowne są mowa nienawiści w rosyjskich mediach oraz przemoc na tle etnicznym na rosyjskich ulicach. Prawdziwy stosunek rosyjskich władz do federalizmu demonstruje także ekonomiczny model relacji między centrum a regionami. Strategią Kremla jest stopniowe zwiększanie odpisów do budżetu federalnego i wzmacnianie obciążenia finansowego lokalnych rządów realizacją programów społeczno-ekonomicznych. Stopniowo nawet samowystarczalne republiki przekształcają się w ten sposób w dotowane prowincje. Wzmacnianie zależności ekonomicznej regionów realizuje całkiem zrozumiałe cele polityczne. Dyskwalifikuje się samą ideę republik narodowych poprzez demonstrowanie „nieefektywności i niegospodarności” lokalnych elit. Jaskrawym przykładem kolonialnego położenia w Rosji jest Tatarstan – jeden z najzamożniejszych i najlepiej rozwiniętych podmiotów federacji. Bogata w ropę republika służy jako dojna krowa budżetu federalnego, ale nie ma prawa samodzielnie określać, w jakim wymiarze tatarscy uczniowie powinni uczyć się języka ojczystego. Ekonomiczny wyzysk rozwiniętych republik. Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Pod koniec lipca mieszkańcy Bukowiny uczcili pamięć sławnego Iwana Dibrowy (Hawryła Wasylowycza Hordego). To niezapomniane wrażenia duchowego i literackiego zjednoczenia. W świątyni odczuwa się to szczególnie przejmująco. Jedność pokoleń, wysokie zasady moralne, harmonia słowa i modlitwy. Tym razem – we wsi Dobryniwci, dokąd zebrał nas Iwan Dibrowa. Nas – współorganizatorów wydarzenia: Czerniowiecką organizację obwodową Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki oraz wspólnotę terytorialną rady wiejskiej Jurkiwci. Pełniąca obowiązki przewodniczącej obwodowej „Proświty” Switłana Masłowska przypomniała parafianom świątyni, że rodak z Dobryniwci, posiadając talent literacki, nieobojętność na los chłopa-Ukraińca, piętno „bezbożnika”, a w rzeczywistości – nienawistnika moskiewskich popów-łotrów, stał się cierpiętnikiem na ojczystej ziemi. Za czyste strumienie-poezji, utwory liryczne, dramatyczne i satyryczne, które jeszcze należy zebrać, być może w jeden zbiór i czytać, i oświecać się… – Każda wieś ma swoją podstawę, rdzeń – kontynuuje przewodniczący organizacji obwodowej NZPU Wasyl Dżuran. – Dibrowa – to wasza, mieszkańcy Dobryniwci, podstawa. Do literatury zazwyczaj wchodzi się w bardziej dojrzałym wieku, ale dostrzegłszy doskonałość słowa Hawryła Hordego, Iwan Franko wprowadza go do literatury. Przebijając się „białym koniem” nie tylko do edukacji, ale i do pisarstwa, nie chce być ani w życiu, ani w nazwisku – Hordym (Dumnym), a bierze sobie pseudonim „Dibrowa” – od dobryniweckich dąbrów, a imię – u Franki jako swojego literackiego chrzestnego. Chłopska pracowitość i ta sama skromność. Jak u Iwana Bażanśkiego, który podpisywał się pod swoimi utworami „Mużyk”, czyli chłop. Dibrowa pisał o wszystkim, co niepokoi, co boli i co w świecie się obraca. Nie godził się z cesarskim upokorzeniem Człowieka i nędznym życiem narodu. Za co dwukrotnie był więziony. Wychodził i znowu pisał. Tak byłoby jeszcze długo, długo, być może… Ale 36 lat nie ukończył, jak otruli. Nie stało wielkiego ofiarnika, cudze niedbalstwo nie dało szans na przetrwanie rękopisom. Taka nieodwracalność przeszłości. Ale i to, co mamy – musimy cenić, oczyszczać się dzisiaj, zostawić potomnym. – Ludzi, którzy „dbają nie o siebie”, – jednostki. Wśród nich – Iwan Dibrowa. – Tak potwierdza (i tak jest) Iwan Derda – artysta ludowy Ukrainy, profesor katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, pochodzący z sąsiednich Horosziwciw. – Zaiste, człowiek kończy się na ziemi wtedy, gdy traci ducha. Ale poprzez modlitwę, wysokie słowo, a słowo jest Bogiem, pamięć ludzką – może żyć wiecznie. Tego zasługuje mistrz słowa ludowego Iwan Dibrowa, który poprzez własne cierpienia swoim słowem budził lud do wolności, walki, godności. Jeszcze jeden gość – naczelnik wydziału edukacji, kultury, młodzieży i sportu wspólnoty Jurkiwci Jarosław Kotyk wezwał do życia z dobrem i miłością w sercu, aby potomni wspominali nas szczerym słowem. Zaproponował parafianom świątyni – nauczycielom szkół wspólnoty, włączenie do programu szkolnego nauki o życiu i twórczości osobistości wsi wspólnoty i obowiązkowe honorowanie każdego z nich na wydarzeniach edukacyjno-kulturalno-oświatowych.
– Aby poezja i proza, utwory dramatyczne i publicystyka, przekłady i satyra Iwana Dibrowy żyły w pamięci ludzi, uczyły, oświecały, niosły ludziom ciepło i prawdę, warto zachęcać do ich czytania. – Mądre przemówienie nauczycielki Zespołu Szkół w Dobryniowcach Hanny Butniak, która przygotowywała uczniów szkoły do dzisiejszego niezwykłego, ale jakże pouczającego spotkania i na znak pamięci o tej historycznej chwili upamiętnienia – przygotowała dla dzieci i gości szkolne kalendarzyki ze zdjęciami Iwana Dibrowy. Około pół setki dzieci stało się uczestnikami tego wydarzenia. Inscenizacje utworów Dibrowy, jego proza i wiersze – słuchaliśmy oczarowani talentem i bezpośredniością zarazem. Czego tylko warta scena pożegnania małego Hawryłka z przyjaciółmi, kiedy mama i tata wysyłali syna do nauki?.. “Dla innych żyć – mieć szczęście. I poszedłem szukać szczęścia” Czy je znalazł? Myśmy znaleźli. Skarb – obcowanie w świątyni – o ludowym gigancie Słowa.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, laureat nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła w dziedzinie dziennikarstwa i publicystyki. Zakończenie. Pocz. w nr 30 z 2021 r. Podczas szeroko zakrojonej falsyfikacji stworzono szereg strategicznych mitów historycznych. Anatolij Cipko wymienił w szczególności następujące: 1. O istnieniu Rusi Suzdalskiej, chociaż o jej istnieniu nikt przed Katarzyną II nie wiedział; 2. O tym, że Moskwa została założona przy udziale kijowskich książąt, choć wcześniej było wiadomo, że założyli ją z woli ordyńskiego chana Mangu-Temura w 1272 roku; 3. O tym, że Moskwa to Ruś, a Moskale to już nie Finowie i nie Tatarzy, lecz Słowianie – „naród rosyjski”; 4. O jakimś „jarzmie Ordy”, choć wcześniej historycy uważali, że Moskwa przez trzy stulecia była częścią składową Ordy i ostoją jej walki z Rusią; 5. O „czynach” książąt A. Newskiego i D. Dońskiego. Wszystkie te zmyślenia zostały ostatecznie kanonizowane i stały się podstawą do stworzenia mnóstwa innych mitów historycznych i literackich w latach 40. i 50. ubiegłego wieku, kiedy dokonywał się zwrot od proletariackiego internacjonalizmu do rosyjskiego narodowego bolszewizmu. Stalin i jego najbliżsi poplecznicy negowali wieloetniczną historię Imperium Rosyjskiego na rzecz narracji historycznej, która podkreślałaby dominujące znaczenie narodu rosyjskiego w budowie państwa na przestrzeni całej historii. Obecnie Putin, tak jak Stalin, wypełnia testament Aleksandra II dla swoich dzieci: „Potęga Rosji opiera się na jedności państwa, a zatem wszystko, co może prowadzić do zachwiania tej jedności i do odrębnego rozwoju różnych narodowości, jest dla nas zgubne i nie powinno być dopuszczane”. Aby nie dopuścić do swobodnego rozwoju Ukraińców, kształtowania się u nich świadomości narodowej i tożsamości, za czasów białych carów-ojczulków i czerwonych komisarzy-sekretarzy generalnych napłodzono 480 okólników, ukazów, uchwał, postanowień, zarządzeń itp., skierowanych na zakaz języka ukraińskiego, kultury, zwyczajów, tradycji, czyli – na totalną rusyfikację Ukraińców. W ciągu 70 lat władzy komunistycznej w Związku Radzieckim zgładzono ponad 120 milionów niewinnych ludzi, z których ponad jedna trzecia to Ukraińcy. Takiego ludobójstwa historia ludzkości nie znała. W celu zmniejszenia liczby Ukraińców moskiewscy komunistyczni władcy zorganizowali trzy sztuczne głodomory: 1921–1923; 1932–1933; 1946–1947 lata. Jak wspominał Winston Churchill, Stalin powiedział mu, że „zlikwidował w latach 30. 10 milionów chłopów”. Nawiasem mówiąc, wódz światowego proletariatu, tyranozaur Stalin zamordował cztery razy więcej ludzi niż uzurpator, ludobójca Hitler. Moskiewska klika komunistyczna na czele ze Stalinem przestraszyła się burzliwego rozwoju narodu ukraińskiego podczas ukrainizacji. Postanowieniem KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR o dostawach zboża z 14 grudnia 1932 r. zobowiązano również do zaprzestania ukrainizacji, ponieważ rzekomo jest ona przeprowadzana bez „właściwego bolszewickiego kierownictwa”, mechanicznie, dlatego należy „wypędzić petlurowskie i inne burżuazyjno-nacjonalistyczne elementy” z tego procesu. To imperialno-szowinistyczne postanowienie KC WKP(b) i RKL ZSRR powielili 15 grudnia 1932 r. Stalin i Mołotow. W telegramie do KC republikańskich partii komunistycznych, komitetów krajowych i obwodowych, przewodniczących Rad Komisarzy Ludowych, komitetów wykonawczych krajów i obwodów żądali pilnego zaprzestania „ukrainizacji” w rejonach RFSRR, Azji Środkowej i Kazachstanu, gdzie zwarcie zamieszkiwali Ukraińcy. Do tych rejonów należały Kubań (2 mln), obwód kurski (1,3 mln), obwód woroneski (1 mln), Daleki Wschód, Syberia, Turkiestan (po 600 tys. Ukraińców). Nad nimi Ukraina sprawowała swoiste patronat, kierując tam kadry, zapewniając niezbędną literaturę ukraińską. Na Ukrainie wyniszczano Ukraińców sztucznymi głodomorami-ludobójstwami w celu zasiedlenia ukraińskich ziem etnicznych obcymi. O tych okrucieństwach moskiewskiej władzy komunistycznej istnieją setki dokumentów, które całkowicie przeczą tezie Putina, że na danej przez Boga ukraińskiej ziemi „od wieków żyli rosyjscy ludzie”. Na przykład w jednym z „Komunikatów wszechzwiązkowego komitetu przesiedleńczego przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR o przesiedleniu na Ukrainę z innych terytoriów kraju” mowa była o tym, że plan przesiedlenia na Ukrainę na 28 grudnia 1933 roku został wykonany w 104,7%. Do obwodów dniepropetrowskiego, donieckiego, odeskiego i charkowskiego z Federacji Rosyjskiej wysłano 329 eszelonów, które przewiozły 21 856 gospodarstw, 117 149 członków rodzin, 14 879 koni, 21 896 krów i 38 702 sztuki innych zwierząt domowych. Putin uważa za pozytywne, że „historia Ukrainy i jej kultura rozwijała się w ramach wielkorosyjskiej cywilizacji”. Przemilcza rosyjskie imperialistyczne okrucieństwo wobec Ukrainy. Posłuchajmy wybitnego myśliciela Iwana Franki, który obiektywnie pisał, że „... zamiast jednego okna, które Piotr wyrąbał do Europy, pozatykał te okna do Europy, które przed nim u nas na Ukrainie były. I kiedy przez to u nas na Ukrainie stało się głucho i ciemno, wszystkie największe nasze siły szły w centralne okno i dusiły się i marniały w nim, obracając swoją pracę na służbę nie swojemu, a obcemu narodowi. A pomyślmy zresztą, co takiego wielkiego zbudował i zabezpieczył Piotr? Zbudował i zabezpieczył przede wszystkim tę ogromną scentralizowaną maszynę państwową, która od jego czasów podwójnym ciężarem i podwójnym uciskiem legła na Rosję i na Ukrainę. A ileż to dobra, ileż krwi stracono, żeby zabezpieczyć i utwierdzić taką błyskotkę, żeby przydusić na wszystkich obrzeżach resztki wolnego partykularyzmu, wolnego ducha narodowego”.
Putin w swoim orędziu do Rosjan, Ukraińców i obywateli krajów europejskich przymilnie przemilcza fakt, że nie mniej, a więcej ukraińskiej „krwi zużyto, aby zabezpieczyć i utwierdzić taką zabawkę”, jak ZSRR. Niestety, wielu Ukraińców, oszukanych przez leninowsko-stalinowską manipulacyjną propagandę, stawało się zbolszewizowanymi Małorosjanami „bez domu i bez ulicy”, którzy fanatycznie służyli rosyjskiemu imperium pod nazwą „Związek Sowiecki”. „Wielonarodowa sowiecka Ojczyzna” roztrzaskała się o desperacki narodowo-demokratyczny zryw. Stało się to, co zawsze czyha na imperia i na nie czeka. „Wielki, potężny…”, którego kurczowo trzymali się bolszewicy, rozpadł się. Odwieczne marzenie narodu ukraińskiego, by być wolnym na swojej ziemi, stało się rzeczywistością 24 sierpnia 1991 roku. Ukraińcy wyrwali się z trujących objęć „starszego moskiewskiego brata”. Putin pod hasłami, że „Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród”, że „Ukraińcy i Rosjanie to bracia”, pragnie za wszelką cenę odrodzić „imperium zła” – Związek Radziecki. Trzeba wciąż przypominać, że Ukraińcy chcą żyć w pokoju i zgodzie ze wszystkimi narodami, a tym bardziej z sąsiadami – Rosjanami i Białorusinami. Czyżby autorzy artykułu, pod którym widnieje podpis Władimira Putina, nie byli zdolni do rzetelnej naukowej analizy zbioru różnych źródeł – kronikarskich, archeologicznych, lingwistycznych, antropologicznych, które bezsprzecznie świadczą, że Rosowie=Rusini=ruscy=Ukraińcy oraz Mokselczycy=Moskale=Rosjanie to dwa różne narody, które uformowały się w różnym czasie, w różnych środowiskach przyrodniczo-geograficznych na bazie różnych substratów plemiennych i etnicznych?! Traumatyczne przeżycie Rosjan związane z upadkiem imperialnego ZSRR jest głębokie przede wszystkim dlatego, że komunistyczna manipulacyjna propaganda narzucała im mity o imperium, według których jest ono nienaruszalne, niezwyciężone, najpotężniejsze, a wszystko to dzięki „wielkiemu narodowi rosyjskiemu”. U wielu Rosjan wyrobiło się nie zawsze uświadomione poczucie swojej dominacji na Ukrainie, a każdy krok ku zrównaniu w realnych możliwościach narodowych i językowo-kulturowych jest przez takich ludzi odbierany jako ich ograniczanie. Takie traktowanie historycznych realiów jest podstawą egzystencjalnych motywów niechęci Rosjan do wzięcia na siebie choćby części pokuty za wszystkie minione „eksperymenty” na Ukraińcach. Unikanie przeprosin to nic innego jak usprawiedliwianie przemocy, która przez stulecia była wyrządzana Ukraińcom. Mistrzowsko wykorzystuje to współczesny krwawy moskiewski car-ojczulek, nowożytny tyranozaur Putin. Złowrogą energią moskiewskiego szowinizmu, raszyzmu i ukrainofobii napełniony jest artykuł Putina, który nie bez złośliwej ironii został rozpowszechniony także w języku ukraińskim, jakoby „prawdziwa suwerenność Ukrainy jest możliwa tylko w partnerstwie z Rosją”. Od razu słowo „partnerstwo”, a zwłaszcza „z Rosją”, wywołuje falę tragicznych emocji. Moskiewscy najeźdźcy wraz z separatystami-kolaborantami już ósmy rok prowadzą wojnę przeciwko Ukrainie. W tym czasie zabili prawie 14 tysięcy najlepszych synów i córek – obrońców Ukrainy, ponad 20 tysięcy zostało rannych, moralnie i psychicznie straumatyzowanych. A ile zrujnowano zakładów przemysłowych, kopalń, wsi!? Jeśli Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród, to dlaczego putinowscy zbrodniarze niszczą swoich braci? Czyż nie ma granic hipokryzji rosyjskich zbrodni? Artykuł podpisany przez Putina jest skierowany na psychiczne traumatyzowanie nie tylko Ukraińców i Rosjan, ale także obywateli krajów wspólnoty europejskiej. Wszak naturalne prawo do rozwijania i utwierdzania wolnej, praworządnej, socjalnej, demokratycznej, sobornej ukraińskiej Ukrainy Putin nazywa „projektem anty-Rosja”. „Nigdy nie dopuścimy, aby nasze historyczne terytoria i bliskich nam ludzi, którzy tam mieszkają, wykorzystywano przeciwko Rosji. A tym, którzy podejmują taką próbę, chcę powiedzieć, że w ten sposób niszczą swój kraj” – czytamy w opusie Putina, którego treść zbiega się z istotą publikacji aktywnego członka „Ruskiego Ruchu Imperialnego” Aleksandra Żuczkowskiego „Rosyjski nacjonalizm przeciwko ukraińskiemu nacjonalizmowi” oraz „Jeszcze raz do kwestii Ukraińców i ukraińskości”. Napisał on, że pojęcie „Ukraina” jako część Imperium Rosyjskiego trzeba będzie zlikwidować. Cynicznie „uzasadnia” tezę o konieczności zniszczenia Ukrainy i Ukraińców: „…walczyć i zwyciężać można tylko z nienawiścią do wroga i do wszystkiego, co ten wróg uosabia – tzn. z ukraińską państwowością, ukraińskim językiem i ukraińską kulturą… Rosjanie powinni zrozumieć, że sama Ukraina i sami Ukraińcy jako naród to zjawisko wyłącznie wrogie nam, a wszystko, co wrogie, należy niszczyć. Po to, by połączyć naród rosyjski, zebrać na nowo i wzmocnić Rosję – Ukrainę i Ukraińców należy zniszczyć”. Putin takiej zoologicznej nienawiści, imperialistycznych dążeń i działań wcale nie neguje i utożsamia je z mentalnością „Rosjan”, „z szeroką duszą narodu rosyjskiego”. Choć złodziejski geopolityczny rozbój nabiera nowych obrotów, moskiewscy przywódcy rozumieją, że w obecnych warunkach nie uda im się ujarzmić Ukrainy. Dlatego w antyukraińskiej polityce stosują wskazówki rosyjskiego filozofa i historyka G. Fiedotowa, który podkreślał, że „jesteśmy świadkami burzliwego i niezwykle niebezpiecznego dla nas procesu: narodzin nowej ukraińskiej świadomości narodowej, w istocie nowej nacji. Nie narodziła się ona jeszcze ostatecznie, a jej losy nie są jeszcze przesądzone. Zabić jej nie można, ale można pracować nad tym, aby jej samoświadomość utwierdzała się jako szczególna rosyjska forma świadomości”. Ten moralno-psychologiczny aspekt ukrainofobii jest najstraszniejszy, najniebezpieczniejszy, bo skierowany na rozkład ukraińskiej tożsamości narodowej i zastąpienie jej rosyjską. Szczególna forma rosyjskiej świadomości Ukraińców wchłania w siebie małorosyjskość, mankurtyzm, chachłajstwo, janczarstwo i inne niemoralne cechy. Jeszcze Taras Szewczenko ostrzegał, podkreślał, że nie jest mu obojętne, jak „źli ludzie” różnymi podstępnymi metodami uśpią Ukrainę, będą sprzyjać temu, by „odszczepieńcy dorastali” i pomagali „Moskalowi gospodarować” – okradać, niszczyć, „Ukrainę-matkę torturować”, zniesławiać narodowo świadomych Ukraińców. Niemrawa reakcja w kierowniczych kręgach politycznych i środowisku dziennikarskim europejskich państw narodowych na symptomatyczny opus Putina daje podstawy twierdzić, że w tych krajach istnieją siły ideologiczne, które nie znają i, być może, nie bardzo chcą znać prawdę o wielowiekowym ludobójstwie, etnobójstwie i lingwobójstwie narodu ukraińskiego. Niektórzy przywódcy państw narodowych nie uświadamiają sobie, że Ukraińcy mają takie samo naturalne prawo być gospodarzami na swojej ziemi, jak Niemcy w Niemczech, Norwegowie w Norwegii, Polacy w Polsce, Rumuni w Rumunii, Węgrzy na Węgrzech, Francuzi we Francji, Szwedzi w Szwecji, Japończycy w Japonii, utwierdzać we wszystkich komórkach państwowego i społecznego organizmu język ukraiński, rozwijać kulturę narodową, zwyczaje, tradycje, tworzyć swoją prawdziwą historię, mieć jedną, lokalną Ukraińską Cerkiew Prawosławną. Informacyjno-psychologiczna wojna o serca i umysły Ukraińców, która przerodziła się w zbrojną agresję Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, to wojna tożsamości, walka o byt lub niebyt narodu ukraińskiego, państwa narodowego. Tworzenie ukraińskiego „całościowego organizmu kulturowego” (Iwan Franko) wymaga celowej polityki państwowej, zrozumienia, że Ukraina jest krajem mononarodowym. Naturalnym jest dążenie Ukraińców do posiadania własnego suwerennego państwa, bo tylko pod tym warunkiem możliwy jest produktywny rozwój życia narodowego rdzennych narodów Ukrainy oraz pełnowartościowego życia mniejszości narodowych (wspólnot) – organicznego składnika światowej różnorodności humanitarno-kulturowej, którą chce zniszczyć moskiewski imperializm. Zatem wypracowanie ukraińskiej integracyjnej polityki humanitarno-informacyjnej, realizacja Idei Narodowej budowania państwa w obecnych warunkach wojny hybrydowej Rosji i procesów globalizacyjnych musi syntetyzować absolutne, narodowe, obywatelskie, rodzinne oraz osobiste wartości socjokulturowe i moralno-duchowe Ukraińców.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wykraczała poza ramy terminologii finansowo-ekonomicznej (zob. cash < ang. cash „gotówka”, „pieniądze gotówkowe”, „płatność gotówką” – Zahorodnij A. H., Wozniuk H. L. Słownik finansowo-ekonomiczny. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2011, s. 321), i możemy ją obserwować w ogłoszeniach reklamowych w przestrzeni publicznej oraz słyszeć w mowie potocznej, gdy mowa o operacjach płatniczych. Właśnie ze względu na to stała się ona obiektem naszej analizy. Czy trzeba tak masowo wklejać to słowo do słownictwa ogólnego? Wiemy, że do Rady Najwyższej wniesiono projekt ustawy nr 5734-2 o „ogólnoukraińskim cashbacku” (Nadiya Kłoczko. Do Rady wniesiono projekt ustawy o „ogólnoukraińskim cashbacku”), który proponuje wprowadzenie zmian do Ustawy Ukrainy „O bankach i działalności bankowej”, „O systemach płatniczych i przekazie środków na Ukrainie”, a także do Ustawy Ukrainy „O usługach płatniczych”. Sama nazwa projektu ustawy również zawiera ten anglicyzm (amerykanizm): Ustawa Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących wprowadzenia ogólnoukraińskiego cashbacku za rozliczenia bezgotówkowe”, jednak w treści projektu ustawy ani razu nie użyto słowa zadeklarowanego w tytule, zamiast tego jest oversajt (czyli nadzór) i interczendż (czyli prowizja). Czy to termin finansowo-ekonomiczny? To zwrot części pieniędzy za zakupy dokonane w sklepach internetowych lub program lojalnościowy, który stymuluje klientów do dokonywania zakupów za pomocą karty plastikowej (Czym jest cashback, jak działa i gdzie na Ukrainie oraz na świecie można z niego skorzystać?). Powstał on w USA w latach 70. XX wieku w sferze używania kart kredytowych. Zazwyczaj wynosił wtedy 1-2% i był wypłacany raz w roku pod koniec każdego grudnia. Dzisiaj cashback jest głównie wykorzystywany w bankowych i niebankowych programach osobistej lojalności finansowej (życzliwości – I. F.), a także w handlu internetowym (w tym przypadku wypłaty cashbacku realizują firmy pośredniczące, które kierują kupujących na strony sprzedawców i dzielą się częścią swojej prowizji z kupującymi). Nie będziemy zagłębiać się w techniczne szczegóły operacji finansowych, jednak przenikniemy w znaczenie tego słowa w języku źródłowym: cashback [ˈkæʃbæk] n utworzono sposobem złożenia czasownika cash + wieloznaczne i różnoczęściomowne słowo jako przysłówek back, czyli jest to słowo-kompozyt, gdzie cash v 1. płacić gotówką; 2. otrzymywać pieniądze za czek (AUS, s. 226); back adv. 1. z tyłu, z tyłu; 2. z powrotem, w odwrotnym kierunku oraz jeszcze szereg znaczeń towarzyszących (AUS, s. 128). W Ukraińsko-angielskim słowniku człowieka biznesu – to zwrot lub zwrot części ceny zakupu jako stymulowanie popytu. W sferze finansowej jeszcze nikt nikomu niczego nie zwrócił bez korzyści dla siebie, a nie dla klienta. To po co za amerykanizmem cashback ukrywać nasz zwrot środków, jeśli on jest? Wcale nie jest absolutnym argumentem to, że jednowyrazowy termin jest lepszy od dwuwyrazowego. A zwłaszcza w tym przypadku, kiedy właśnie cashback – to połączenie dwóch słów w amerykańskim wariancie języka angielskiego. 42. Czat I kto z nas nie grzeszył bezmyślnym używaniem anglicyzmu czat – sieciowego środka do szybkiej wymiany tekstowych (tak zwane webczaty), głosowych wiadomości oraz wideoczatów między użytkownikami internetu jednocześnie, bez opóźnień? Główna różnica czatu od forum polega na realizowaniu czatu realnie, właśnie w tej chwili, bez opóźnień. Czatem nazywają także samo oprogramowanie, którego użycie umożliwia prowadzenie komunikacji sieciowej. W języku angielskim jest to wieloznaczne i różnoczęściomowne słowo: chat [tʃæt] n 1. swobodna (przyjacielska) rozmowa; paplanina; świergotanie, gadanie; a friendly ~ przyjacielska rozmowa; a pleasant ~ przyjemna rozmowa; a ~ about rozmowa o; a ~ between rozmowa między; a ~ with rozmowa z; to have a ~ porozmawiać, pogadać; 2. dial. bezczelność, zuchwałość; 3. pl górn. pusta ruda; 4. pot. wesz; chat [tʃæt] v (past i p. p. chatted, pres. p. chatting) swobodnie rozmawiać, gadać, paplać; to ~ about rozmawiać o; to ~ with rozmawiać z (AUS, s. 241). Według jednej z wersji, słowo powstało z późnośrednioangielskiego czasownika chatt(e) w latach 1400–50 jako skrót od paplaniny: chater n 1. paplanina, gadanie; 2. świergotanie, gęganie; skrzeczenie; szczebiotanie; 3. szemranie; 4. zgrzytanie; 5 stukanie, klikanie; 6. tech. wibracja, drżenie. W tych samych znaczeniach słowo używają jako czasownik. Według innej, nie mniej prawdopodobnej wersji, która wynika ze znaczeń dźwiękonaśladowczych, leksem powstał jako dźwiękonaśladowanie ptaka z rodziny drozdów. Zatem, jak widzimy, do przestrzeni sieciowej wprowadzono dawne wieloznaczne i różnoczęściomowne angielskie słowo z jego pierwszym znaczeniem, w którym to zapanowało w komunikacji internetowej. To coż przeszkadza wziąć ukraińskie słowo, na przykład besida (rozmowa), jako odpowiednik tego anglicyzmu? W języku ukraińskim besida, -y, ż. 1. rozmowa z kimkolwiek; 2. wykład, komunikat na jakikolwiek temat z następną wymianą myśli; współrozmowa; 3. pot. zabawa u kogoś; uczta. 4. pot. towarzystwo, kompania. 5. dial. mowa, mówienie (SUM I, s. 162). To słowo znane jeszcze w języku starosłowiańskim ze znaczeniami: 1. „słowo, rzecz, rozmowa; mowa; maniera mówienia”; 2. „kazanie” [SSS, s. 83], które pochodzi z prasłowiańskiego *besěda, utworzonego od przysłówka bez „na zewnątrz” i rzeczownika sěda „siedzenie” z pierwotnym znaczeniem „siedzenie na dworze”, później „zebranie”, co z czasem na tej podstawie nabrało znaczenia „rozmowa”, „komunikacja” (ESUM 1, s. 176; ESSYA 9, 168–171). Słownik języka staroukraińskiego XIV–XV w. podaje ten leksem tylko ze znaczeniem „mieć rozmowę, rozmawiać (z kimś)” (SSUM XIV–XV 1, s. 95), Jewhen Tymczenko – tylko ze znaczeniem „uczta, biesiada” (TMS XV–XVIII, s. 53), natomiast SUM XVI – pierwszej połowy XVII w. zawiera aż pięć znaczeń tego słowa, wśród których najpierw „mówienie, mowa, słowa” (SUM XVI–XVII 2, s. 80–81). Zatem, na przestrzeni wieków nastąpiło rozszerzenie struktury semantycznej tego słowa z ustaleniem głównego znaczenia – nazwy procesu komunikacji. Ze względu na to są wszelkie podstawy, by rozszerzyć znaczenie tego słowa na komunikację w sieci. Nie mniej ważne jest pamiętanie, że do słowa rozmowa w języku ukraińskim zalicza się ponad 80 synonimów, z których najsłynniejsze to: bazikannia, bałakanyna, bałaczky, balandrasy, besida, warniakannia, howorilnia, hutirka, laliakannia, mowa, pastalakannia, perehowory, peremowy, pohowory, ric, rozmowyny, tereweni, tralialaky, szuszukannia oraz inne (VSSUM, s. 411). Zatem przyjemnego przebywania w besidach sieci (czy netu), a czatować będziemy, chroniąc, pilnując kogoś (czy czegoś), niecierpliwie czekając czy wyczekując na pojawienie się kogoś (czegoś) (SUM XI, s. 283). Twórzmy nowe znaczenia z przedwiecznych i rodzimych słów. Skróty umowne: AUS – Słownik angielsko-ukraiński. Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B., pod og. kier. Je. I. Horot. Winnica: Nowa Knyha, 2006. 1699 s. VSSUM – Wusyk O. S. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol: Bohdan, 2013. 575 s. ESUM – Słownik etymologiczny języka ukraińskiego: W siedmiu tomach / Pod red. O. S. Melnyczuka. K.: Nauk. dumka, 1982–2012. T. 1–6.
SSS – Słownik starosłowiański (według rękopisów z X–XI wieku): Około 10 000 słów / E. Błagowa, R. M. Cejtlin, S. Herodes i in.; pod red. R. M. Cejtlin, R. Vecerki i E. Błagowej. Wyd. 2, stereotypowe. Moskwa: Rus. jaz., 1999. 842 s.SSUM XIV–XV – Słownik staroukraińskiego języka XIV–XV w.: W dwóch tomach. Kijów: Naukowa dumka, 1977–1978.SUM – Słownik języka ukraińskiego: W 11 tomach. Kijów: Nauk. dumka, 1970–1980.SUM XVI–XVII – Słownik języka ukraińskiego XVI – pierwszej połowy XVII w.: w 28 zeszytach. Lwów, NAN Ukrainy, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza 1994–2008. Zeszyt 1–14.TMS XV–XVIII – Tymczenko Je. Materiały do Słownika piśmiennego i książkowego języka ukraińskiego XV–XVIII w.: w 2 księgach / Przygotowali do wydania W. W. Nimczuk oraz H. I. Łysa. Zabytki języka ukraińskiego. Seria słowników. Kijów – Nowy Jork, 2003. Księga I. 512 s. Księga II. 512 s.
Tłumaczenie maszynowe
10 lipca 2021 roku we Lwowie odbyło się Forum Przywództwa Kobiet zorganizowane przez ukraińską partię polityczną „Europejska Solidarność”, przy wsparciu Narodowego Instytutu Demokratycznego, Agencji Stanów Zjednoczonych do spraw Międzynarodowego Rozwoju oraz rządu Kanady. Nie obyło się bez kolejnego anglicyzmu, a raczej amerykanizmu, fasilitator (-ka), bo w roli tak zwanych fasilitatorek występowały posłanki tych nacjoimitatorów z referatami w rodzaju: „Rola i miejsce przedsiębiorczości w kształtowaniu budżetów lokalnych”. Fasilitatorki: N. Jużanina, Z. Kuryliak. „Przemoc domowa: kryzys rodziny w społeczeństwie”. Fasilitatorki: M. Ionowa, I. Trochym i in. Dlaczego te kobiety nagle stały się „fasilitatorkami”, a nie zwykłymi referentkami czy prelegentkami, nie potrafię wyjaśnić…
Jedno z rodzimych źródeł, podające ukraińskie odpowiedniki neologizmów anglijskich, określa fasilitatora jako osobę, która „zapewnia skuteczną komunikację grupową”, co w pełni odpowiada słowom kierownik, prowadzący lub asystent prowadzącego, a w żaden sposób nie wiąże się z jednorazowymi referatami partyjnych funkcjonariuszek.
Zatem do źródeł: co oznacza to słowo w języku angielskim i jakie ma pochodzenie?
Na pierwszy rzut oka angielskie słowo facilitate [fɘˈsɪlɪteɪt] v (past і p. p. facilitated, pres. p. facilitating) ułatwiać, popychać naprzód, sprzyjać. progress [ˈprɘʋgres] n to facilitate ~ sprzyjać rozwojowi (AUS, s. 491); pochodne facilitation, jak świadczy źródło z amerykańskiej angielszczyzny, to „pomoc strony trzeciej w rozwiązywaniu konfliktu”; natomiast rzeczownik sprawczy (czyli nazwa osoby wykonującej czynność) facilitator to prowadzący, osoba lub rzecz, która ułatwia działanie lub proces: „prawdziwy wychowawca działa jako fasilitator nauczania” albo też osoba lub rzecz sprzyjająca; osoba odpowiedzialna za kierowanie lub koordynację pracy grupy, jak ta, która prowadzi dyskusję grupową.
Ten leksem pochodzi z łaciny, gdzie facilis oznacza „łatwo”, co z kolei jest pochodną od facio „robić, czynić, działać” itd. (zob. Słownik łacińsko-ukraiński). Doszło nawet do osobowej formy czasownika fasilituju: „Często opowiadam o fasilitacji, prowadzę szkolenia i bezpośrednio fasilituję spotkania zespołów IT…” – mówi tak zwana fasilitatorka z bardzo symptomatycznej antynarodowej instytucji UKU, gdzie język ukraiński nie tylko nie jest priorytetem, lecz przeciwnie, wszelką problematykę ukrainocentryczną systemowo wyprowadzono poza proces edukacyjny (Mity o fasilitacji).
Natomiast nasi niszczyciele edukacji, zwłaszcza w systemie NUSz (tak zwana nowa szkoła), którzy nie są zdolni tworzyć edukacji na rodzimej, narodowej podstawie, mechanicznie zapożyczają obce praktyki edukacyjne i używają tego anglicyzmu łacińskiego pochodzenia podczas prowadzenia, jak sami mówią, treningów (zamiast wyszkoleń) w szkole i na uczelni, przypisując temu słowu najrozmaitsze rozdrobnione znaczenia, które bez trudu oddają nasze słowa, takie jak kierownik, pomocnik (asystent), przewodnik, prowadzący. Nie ma żadnego sensu wypisywać stosy papieru, aby wyjaśniać znaczenie nieuzasadnionego zapożyczenia zamiast poszerzać znaczenia rodzimych słów. Najbardziej adekwatnym naszym słowem w tej sytuacji jest pomocnik.
Zatem wymienione wyżej partyjne funkcjonariuszki są takimi samymi fasilitatorkami, jak coachkami, tutorkami, mentorkami, byle nie Ukrainkami.
Tłumaczenie maszynowe
Leksem „cashback” w ostatnim czasie wy-
Na przykład w przestrzeni informacyjnej czę-
Zatem czym jest cashback jako finan-
Termin „cashback” po raz pierwszy zastoso-
Nie będziemy zagłębiać się w drobiazgi tych finan-
Moim zdaniem w handlu i w ogóle w finan-
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Przepraszam, ale jest to obrzydliwe i nudne, gdy od czasu do czasu przeglądasz główne kremlowskie kanały telewizyjne „skabiejewo-sołowjowskiego” rozlewu. Prawda, bywało też wstyd, gdy obserwowałem polityczne „goebbelsowskie szoł”, w których biorą udział różni nasi trjuchani, karasie, kowtuni, cybulukі.., często wykorzystywani (za darmo albo za drobne napiwki) przez Moskali do szowinistycznego odurzania. Chociaż ci „nasi” nadal wierzą w swoją mesjańską rolę obrońców ukraińskich interesów, jakby nie wiedząc, że dla pyszałkowatego zoologicznego politykum Moskwy nieznane jest (od chwili swego spłodzenia), czym są dialog, dyskusja, prawda. O innych czeladnikach-zdrajcach nie warto w ogóle wspominać ani za dnia, ani przed nocą, pozostawiając im „prawo” do rozmawiania samym ze sobą. Ale pozostaje rzeczywistość: wszystko zaczyna się i kończy na Ukrainie. „Metodologią” dla obecnych dyskursów na temat „kwestii ukraińskiej” jest dzieło Putina w stylu „a la Breżniew”. Ten dokument nie jest materiałem historycznym ani publicystycznym, lecz jedynie politycznym, jako główny składnik doktryny wojskowej, w którym otwarcie sformułowano zagrożenia dla Ukrainy. Praktycznie stał się on kwintesencją geopolitycznego kursu Rosji na daleką i bliską perspektywę. Oczywiście, można dalej żartować i malować „facebookowe żaby”, dodając sarkazmu w odniesieniu do treści naukowych, prawdziwości i obiektywności. Ale wszyscy świadomi obywatele rozumieją, że tam tego być nie może i nie będzie, ponieważ wtedy prawda zniwelowałaby imperialną mentalność autorytarnego reżimu. Przecież przez wiele stuleci nie prawda, lecz siła zdobywcy, gwałciciela i rabusia leżała u podstaw carsko-bolszewicko-putinowskiej ideologii i praktyki politycznej. Dlatego „Nie szukajcie, nie pytajcie / Tego, czego nie ma”, – przypominał Szewczenko. Zatem nasza uwaga musi być skupiona na tych aspektach, które ukształtowane są przez putinowski sposób myślenia i stanowią bezpośrednie zagrożenie dla ukraińskiej państwowości. Bo faktycznie w kilku jego twierdzeniach zapisano bardzo wyraźne postawy i motywacje obecnej i przyszłej agresji, której próbuje się nadać pewne „prawidłowości” i „sprawiedliwości”.
Tak zwana „miękka siła” doktryny „russkiego mira” w tym oświadczeniu przekształca się w prawdziwą strategię wojskową, skierowaną przeciwko Ukrainie, ponieważ ogłoszono dawne roszczenie Rosji do rosyjskojęzycznych, od razu przywołując podobieństwo do polityki Niemiec wobec mniejszości niemieckiej w Europie Środkowej i Wschodniej w okresie między wojnami, co doprowadziło do katastrofalnych skutków i globalnego ludobójstwa. Nie trzeba jednak szukać analogii w przeszłości historycznej. Znajdują się one w czasie teraźniejszym. Ta imperialna fałszywka „obrony swoich” staje się rzeczywistością, i to okrutną i antyhumanitarną, jeśli wziąć pod uwagę wydarzenia, które miały miejsce (i trwają) w Naddniestrzu, Abchazji, Północnej Osetii, na Krymie i na Donbasie. Na oczach całego świata, przy obojętności i pobłażaniu wiodących państw, dochodziło do aktów pogwałcenia prawa międzynarodowego i suwerenności krajów – ofiar rosyjskiej agresji. Ukraina, Mołdawia, Gruzja stały się obiektami bezpośredniej wojny ze strony tej współczesnej imperium zła. Nadzieje „czamberlenowskie”, że takimi „niewielkimi” darami dla ordyńców można zaspokoić ich żądze, są płonne. Apetyty nomadów dopuszczonych do stołu polityki jedynie rosną, gdy czują, że „wolno” im wdrapać się na stół i że można wchodzić do sąsiada już nie drzwiami, lecz wdzierać się oknami. Co więcej, na „wyzwolonych” ziemiach dochodzi do niesłychanego pogwałcenia praw ludzi i narodów. Tę dyskryminację (polityczną, duchową, kulturalną) Moskale przeprowadzają jawnie i skrycie, zwracając się do międzynarodowych sądów, których jurysdykcji nie uznają. Prawo rzymskie zostało zastąpione „putinowskim”. Zdaję sobie sprawę, że broń jądrowa w rękach barbarzyńców XXI wieku nie może nie być uwzględniana przez społeczność międzynarodową, jednak zadziwia „ręka w rękę” zwłaszcza państw „Wielkiej Siódemki” w stosunkach z rosyjskim dyktatorem. Sądzę, że Putin uczynił o wiele więcej zła dla świata, niż jego białoruski satelita (choć i ten się postarał). Dlatego koncentrowanie się i odwracanie uwagi wyłącznie na „łukaszenkizmie” jest błędną drogą, bo „muzykę” zamawia tylko Putin. I trzeba być uczciwymi politykami, by przyznać: pod nią nauczyli się przytupywać także wpływowi europejscy politycy, przywódcy i sterownicy poszczególnych państw, którzy dawno powinni uświadomić sobie własną odpowiedzialność i winę za współpracę z Molochem, hojnie opłacaną „eurorublami” z gazu i ropy. A gdy słychać, że „pieniądze nie śmierdzą”, to bądźmy pewni, że jeszcze jak śmierdzą. Krwią. Okaleczonych, zabitych, osieroconych w wyniku imperialnych dywersji państwowo-terrorystycznych, które metodycznie wszędzie przeprowadzają kremlowscy, zwłaszcza poprzez agresję zbrojną w Ukrainie. Broniąc suwerenności i własnej wolności, przez piekło wojny przeszło prawie pół miliona Ukraińców. Według stanu na 2021 rok (za danymi Biura Wysokiego Komisarza ONZ do spraw Praw Człowieka) całkowita liczba strat ludzkich wynosi ponad 44 tysiące osób, z których zginęło ponad 13 300 osób. Można stwierdzić, że ideologia współczesnej Moskwy jest niczym innym jak „szowinizmem etnicznym”, ponieważ w imię „wyzwolenia swoich” jest gotowa eskalować wojnę w Ukrainie. Przy tym sam Putin nazywa politykę ukraińską „kursem na przymusową asymilację”, porównując ją do użycia wobec Rosji broni masowego rażenia. Ale tym tradycyjnym kłamstwem nie uda się ukryć zbrodniczości prawdziwego ukrainofobicznego i nienawidzącego ludzi „mordostanu”. Bo na terytoriach okupowanych nie pozostała ani jedna placówka edukacyjna w języku ukraińskim, usunięto wszystkie przedmioty, podręczniki, programy przypominające o Ukrainie, trwają masowe represje wobec obywateli narodowości ukraińskiej i krymskotatarskiej. Najstraszniejsze jest to, że za język ukraiński zabija się. Ludobójstwo, które realnie przeprowadza Rosja, starają się nie tylko zakryć putinowsko-ławrowską „dyplomacją”, lecz także obwiniają o to Ukrainę. I nie tylko przez europejskie sądy. Wystarczająco odczuwalne są radykalne i szerokie zagrożenia rozszerzeniem wojny, jeśli Ukraina nie zgodzi się na putinowskie warunki „rozejmu”. Bo jak wtedy odbierać przedstawiony światu putinowski opus, że „nigdy nie dopuścimy, aby nasze terytoria historyczne i bliscy nam ludzie, którzy tam mieszkają, zostali wykorzystani przeciwko Rosji”. To bezpośrednia groźba wobec Ukrainy, wobec Europy. Warto zwrócić uwagę, że jeśli nagle część Ukrainy nie będzie podpadała pod ordyńskie kliszé „naszych ziem historycznych”, to zostanie użyty inny argument siły – „obrona bliskich nam ludzi”. Niezależnie od tego, gdzie mieszkają – w Charkowie, Odessie, Czerniowcach, Czopie czy Lwowie. Biedaczysko. Przeoczył „swoje” ziemniaki w „swoich” kopcach. Wrażenie jest takie, że to putinowskie „mądrowanie” usiłowało sfałszować i wywrócić na drugą stronę istotę Ukraińskiego Hymnu: „Ta jak staniem razem, bracia, od Sanu do Donu, / W swym kraju panować nie damy nikomu”. Dlatego dla putinistów przypominamy jedynie, że to nasze odwieczne praojcowskie ziemie. Ukraińców! Dlatego ten błąd może przyjąć tylko środowisko tak jaskrawo pociemniałych „nacjonalistów” w rodzaju prorosyjskiej czarnosecznej kagały „niedźwiedziczukistów-nowinskistów”. Póki co ich pomocnicy maszerują po Kijowie, śpiewają modlitwy Gundiajewa, okupują narodowe sanktuaria, mobilizują się w „religijnym” uniesieniu „jednorodców”, ignorują język ukraiński i „wysławiają” obcy, wbijają w ludzkie dusze „ideały” obcych bogów i bohaterów. Oni są trzonem putinowskiej szowinistycznej „żelaznej gwardii”. Razem z oligarchami, którzy nigdy nie wspierali ukraińskiej idei wolności, tożsamości, duchowości, częścią prorosyjskiej „inteligencji”, piątokolumnistami w parlamencie i innych organach władzy, taki aspołeczny balast nadal rozchwiewa ukraińską państwowość. Z tym elementem nie sposób solidaryzować się wokół idei Soborności, Suwerenności, Wolności. Tylko ZWYCIĘSTWO! Ku chwale Ukrainy! Jednak nie wolno lekceważyć. Ponieważ wystąpienie Putina jest dalekosiężnym planem imperialności, skierowanym przede wszystkim przeciwko ukraińskiemu suwerennemu Państwu. Przekładając z chorej głowy na zdrową, nazywa on obronę naszej tożsamości „kursem na przymusową asymilację” w Ukrainie, z zastosowaniem wobec Rosji broni masowego rażenia, czym radykalizuje w kierunku agresji myślenie zdemoralizowanego społeczeństwa, zarażonego imperialnym powołaniem. A to, że główne akcenty rozłożono na kluczowe tematy humanitarne, społeczno-polityczne, historyczne, językowo-kulturowe zgodnie ze strategią geopolityczną Federacji Rosyjskiej, świadczy o próbach rozszerzenia eskalacji agresji. Wojna przeciwko ukraińskiej Tożsamości będzie trwać tak długo, dopóki Ukraińcy (zgodnie z zamysłem Moskwy) nie przyjmą kremlowskich warunków i nie rozpuszczą się w „jednorodności”. Jednak dla nas istnieje tylko jedna droga – chronić, zachować, umacniać narodową tożsamość, suwerenność, państwowość Ukrainy. Tylko viribus unitis (wspólnym wysiłkiem) można udaremnić złowieszczy plan putinowskiej Rosji. Rzeczywiście, jedynie jedność narodu w szerokim kontekście zdolna jest zapobiec realizacji imperialnych planów. Do tego potrzebna jest wola polityczna władzy, świadome stanowisko większości społeczeństwa, zdolna do walki armia, ścisła współpraca ze strategicznymi zachodnimi partnerami i, bez wątpienia, pełna deoligarchizacja gospodarki, polityki, przestrzeni informacyjnej Ukrainy. Bez tego nie sposób zapewnić jedności i zgody społecznej, wypracować skutecznej strategii oporu wobec agresji Moskwy. Ogromne monopole zasobów naturalnych, znaczna część PKB, skoncentrowane w rękach „rodzimego” oligarchatu, są niezwykle niebezpiecznym wyzwaniem dla bezpieczeństwa narodowego. Już sam fakt, że dwie kluczowe sfery zaopatrzenia w gaz i energię elektryczną znajdują się w rękach ludzi (w tym obywateli Rosji), którzy nielojalnie lub obojętnie nastawieni są do państwowości ukraińskiej, są członkami prorosyjskich partii i frakcji, mentalnie i „kulturowo” (zatem i politycznie) zorientowanych na Rosję, zmusza do natychmiastowych (w interesie bezpieczeństwa narodowego) radykalnych decyzji. Jednak... Przez lata, a dokładniej dziesięciolecia, władza ukraińska różnych odcieni jedynie udawała (w najlepszym razie) „walkę” z tymi, którzy uczynili kraj najbiedniejszym w Europie, a naród – najbardziej głodnym (dane ONZ). Faktycznie ukształtował się najściślejszy związek władzy i oligarchii, przekształcając dla siebie Ukrainę w najatrakcyjniejszą offshorową „strefę”. A dla „pociechy” splądrowane społeczeństwo otrzymało ekskluzywne „prawo” do słuchania na tych samych oligarchicznych kanałach nieustannych słodkich bajek o pięknej ziemi, gdzie prawie 40% stanowią czarnoziemy, 5% światowych zasobów podziemnych i gdzie żyją wykształceni ludzie. Takie państwo ma wszelkie możliwości i szanse, by być najlepszym spośród najlepszych. Jednak rzeczywistość jest surowsza. Utopijne marzenie niemieckiego filozofa J. Herdera, wyrażone przez niego jeszcze w 1769 roku, że „Ukraina stanie się kiedyś nową Grecją”, żyje z nami już 250 lat jako pokrzepiająca przepowiednia. Czy z tą iluzją, przekazaną nam w spadku, będą żyć kolejne pokolenia? Wtedy nie warto szukać u prawnuków „złych praojców”. Są oni w naszym obrazie. Bo nie chcieli, nie potrafili, nie zdołali na swojej ziemi pokonać hydry zła, lecz znosimy to cierpliwie, jakoś się przyzwyczajamy, godzimy się. Jedni – dla korzyści, inni – dla „porozumienia”, a jeszcze więcej tych, którzy grupują się w gronie „kakaja raznica”. Wydaje się, że do tych ostatnich można pewnie zaliczyć również współczesnych polityków i władców. Bo jak wtedy rozumieć parlamentarne wakacje, gdy kraj prowadzący wojnę nie jest w stanie przez swoich wybrańców uchwalić życiowo niezbędnych ustaw, w tym o głośno reklamowanej „oligarchicznej bulli”.
Po raz kolejny zaznaczamy, że w tak trudnym dla Ukrainy okresie wysyłanie oligarchów do „salonu kosmetycznego”, gdzie będzie się próbowało tysiącami poprawek uczynić ich życie jeszcze „lepszym i weselszym”, jest niedopuszczalnym i zgubnym działaniem. Co więcej, w Ukrainie i bez tego istnieje wystarczająco norm, w tym konstytucyjnych, aby zaprowadzić porządek z tą „kastą nietykalnych”. Tymczasem na rynku gazu, na przykład, grabież narodu jak przebiegała, tak przebiega do dziś. Od dłuższego czasu istnieje całkowity monopol, ponieważ firma Fırtaszowa „Grupa RGK” zawładnęła 70% ukraińskich obwodowych gazowni (18 obwodowych gazowni). Dlatego prawdopodobieństwo podwyżki cen usług komunalnych do 70 procent nie jest już zjawiskiem iluzorycznym, lecz rzeczywistością. Tym bardziej, że krajowe złoża gazu znajdują się we władaniu nowobogackich. Albo jak zareagują winowajcy i poszukiwacze winowajców na oświadczenie sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego o utracie przez państwo 16,92 tys. km sieci gazowniczych, które przeszły (zgodnie z „dobrą” tradycją zmowy władców) w prywatne ręce? Sądzę, że ta sprawa nie wymaga żadnej dodatkowej działalności normotwórczej. Na tle niekończącego się szeregu faktów, kiedy z narodu „łatany kożuch zdejmują, / Ze skórą zdejmują”, te pojedyncze przykłady wskazują przede wszystkim na to, że nie warto czekać na „upragnioną wolę. Ona zasnęła”. Uśpili ją nie tylko carowie i psiarze, ale także naród, mając nadzieję to na nowo objawionych „Waszyngtonów”, to na „nowe twarze”, to na paternalistyczną jałmużnę „gospodarza”. Wynik nadziei zawsze jest oczekiwany – po raz kolejny oszukany naród. Przypomina się wypowiedź Maupassanta, który pisał rzekomo dla naszych czasów: „aby rządzić narodem, potrzebny jest jedynie dobry dowcip…, bo naród lubi tego, kto go bawi”. Ale nie przystoi zagadywać żartami ukraińskich spraw razem z tymi, którzy celowo podrzucają w przestrzeń publiczną odwracające uwagę punkty orientacyjne, obce „wartości”, aby naród pozbył się nawet pragnienia bycia gospodarzem we własnym domu. Hybrydowa wojna putinowskiej Rosji jest skierowana przede wszystkim na to, aby Ukraińcy tracili „siebie” w duchowości, kulturze narodowej, edukacji, języku, pamięci historycznej, tradycji przodków, sztuce; ekonomia, dobrobyt nie stawały się lepsze, a międzynarodowy autorytet państwa jedynie się pogarszał. Jeśli Ukraina ma w ogóle istnieć, to jedynie jako „okraina”, podrosyjska, a jeszcze lepiej rosyjska, pisana małymi literami. To „marzenie” kremlowskiego Ordyńca. Ale nie tylko. Temu schlebia także „nasz” rodzimy elemorfobski element, starając się wszystkimi siłami przypodobać się poganiaczom z ulusa. Ile jest wart różnorodny „produkt narodowy” kanałów „Nasz” i „Interu”, które usiłują (nie bez powodzenia i dzięki chorobliwemu stanowisku Narady Telewizji i Radiofonii) zrekompensować rupiecie wyrzucone na śmietnik (mamy nadzieję, że na zawsze) trzech moskwofilskich (ruskomyślnych) kanałów telewizyjnych. Dziwne, ale już po 16 lipca, kiedy przestrzeń informacyjna zgodnie z ustawą językową jest zobowiązana do normatywnej ukrainizacji, „bezludni” redaktorzy „Interu” w dziwny sposób tłumaczą i napisy tytułują UKRAIŃSKIE na rosyjskie. Chociaż byłoby sprawiedliwie wpuszczać do narodowej przestrzeni Ukrainy tyle moskiewskiego języka, ile jest języka ukraińskiego w FR. Ta propozycja jest na czasie i odpowiadałaby zadaniu strategii polityki zagranicznej Ukrainy, przyjętej przez RBN w zakresie ochrony praw i interesów (Ukraińców!) obywateli Ukrainy za granicą. Musimy uświadomić sobie, że putinowska „jedinorodnost” dla Ukraińców jest tożsama z „czużerodnością”. A na obcych drogach można jedynie zgubić i znaleźć to, czego nigdy nie trzeba szukać. Bo jedynie własnymi osiągnięciami i dorobkiem narodowej Kultury oraz niepowtarzalnymi wartościami naród staje się interesujący dla świata i pożyteczny dla „siebie”. Tak dziś buduje się globalne współżycie, gdy rodzime wartości są spajającymi składnikami życia Narodu. Dlatego od władzy nie należy żądać (błagać) wolności. Naród zawsze wywalcza ją sam. Jednak etycznym obowiązkiem władzy jest konsolidacja społeczeństwa wokół idei narodowej. A „utwierdzenie Ukrainy w świecie jako silnego i autorytatywnego kraju europejskiego”, zapisane w strategii polityki zagranicznej, jest jej istotą. „Zabezpie-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...zapewnienie suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy; przeciwdziałanie agresywnej polityce Federacji Rosyjskiej; kurs na członkostwo w Unii Europejskiej i NATO” stają się niezbywalnymi i pilnymi zadaniami ukrainocentrycznej polityki. Jednak ani zewnętrzne, ani wewnętrzne cele strategiczne nie zostaną osiągnięte, dopóki będziemy wpuszczać do świadomości narodu ideologię „ruskomirską” we wszystkich dziedzinach życia społecznego i państwowego, a w gospodarce, polityce i władzy nadal będzie dominować antyludowy oligarchat „bez rodu – plemienia”. Obowiązkiem każdego ukraińskiego obywatela jest nieznoszenie zniewagi wolnością, jaką wspólnie czynią kremlowscy imperialiści wraz z wewnętrzną obsługą „skorpionów”, by ujarzmić nasze uczucia, myśli i dążenia do Walki o Wolną Ukrainę. Tę potrzebę dotkliwie odczuwasz za każdym razem, gdy analizujesz kremlowski eter z jego absolutnie antyukraińską ukierunkowanością. Staje się oczywiste nawet dla infantylnych, że Putin, Gundiajew, Sołowjow i gniazdo innych rzeczników „trzeciego Rzymu” z Moskwy oraz „niedźwiedziczukowcy”, „tołoczkoznawcy”, „chrestochodzcy”, „naszyści”, „interwencjoniści” z naszej strony – to „jednego pola jagoda”. Właśnie z takimi, wyszkolonymi w nieuczciwej walce bez reguł, walczy Ukraina. Ale jakie próby nie zostałyby Ukraińcom przeznaczone w przyszłości, zawsze i wszędzie musi im towarzyszyć jako wieczny drogowskaz jeden cel – WOLA. Duchowa, polityczna, ekonomiczna, światopoglądowa. W filozoficznej poezji Hryhorija Tymenka, który w wieku 24 lat młodzieńca za „nieznanych” okoliczności bez śladu zniknął (1968 r.), są takie słowa: „Nawet martwe narody na krawędzi oceanów wyszły / Obojętne na wszystko, ale nie obojętne na wolę”. Nasi poprzednicy, oświeceniowcy i budziciele przekazali nam ten wartościowy dar Woli Ukraińskiego Rodu jako swoiste „Posłanie Graala”, które jest źródłem stwarzania pierwotnej energii ukraińskości, bez której wszystko traci sens, słabnąc i ginąc. Konieczność walki o samoutwierdzenie własnego „Ja” oraz (samo)kształtowanie obowiązku etycznej odpowiedzialności – „nie męczyć się, gdy czynisz dobro” w stosunku do człowieka, rodziny, Ojczyzny – Ukrainy, rodzinnej ziemi, narodowej kultury, języka, wiary i tradycji – jest najważniejszą ze strategii i „reform” Państwa. Tylko taka jakościowa charakterystyka Narodu uniemożliwi na wieki wieków wrzucanie do „tygla przetopowego” duszy, tożsamości, duchowej suwerenności, państwowości Ukraińca. Na pierwszym planie tego nieustannego pędu w okrutnym i konkurencyjnym świecie musi stać ukraińska inteligencja. Niszczona i deptana przez wieki, nie jest jej wcale tak wiele – obywatelsko aktywnej, ukrainocentrycznej, pasjonarnej. Ale wystarczy, by w te trudne czasy wypełniała swoją pierwotną misję – być twórcą, nosicielem ukraińskiej ideologii, strażnikiem skarbu wartości kulturowo-duchowych i państwowotwórczych, bojownikiem o utrwalenie ideałów idei narodowej, skupionych w wiecznym i wielkim – UKRAINA! I warto wreszcie rozeznać się („Nie omijajcie ani tytli, ani tych przecinków, wszystko rozważcie...”) i zapytać, czy prawo do „bycia” inteligencją mają ci, którzy w czasach nieszczęścia nadal „siedzą na przyzbie”, sprzeciwiają się wszystkiemu, co ukraińskie (poza pogonią za zyskiem, karierą, władzą), wychowują młode pokolenia w szacunku dla „ruskomirstwa”, tworzą naukę humanistyczną według imperialnych wzorców, nie odczuwają wyrzutów sumienia za los Ukrainy, będąc sługami obcego języka, kultury, historii, cerkwi, mentalności, a zatem państwa. Tacy doprowadzą naród jedynie do „wilczych dołów”. Więc raz na zawsze uwolnimy się od poniżenia i zaprowadzimy tych „przewodników” do stajni ich nienasyconego kremlowskiego „pana”. Bo jak może nosić miano inteligenta ten, kto publicznie pluska, że „украинский язік есть безперспективним”. Ukraińskie państwo nie ma prawa opierać się na takich zboczeńcach, którzy, jak gorliwi putinowscy grabarze, woleliby ruiny dla ukraińskiego Języka i Kultury. Dla narodowo-państwowego postępu bardzo zmarnieli i zmaleli, chociaż nigdy nie byli wielcy. A kopane doły dla ukraińskości wkrótce zasłużenie znajdą swoich stałych klientów. Staną się nimi resztki zdrajców i ci zwyrodniali inteligencikowie. Wilcze – dla wilkoputinowców, a Ukraina – dla Ukraińców. Bo „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła KULCZYŃSKYJ, przewodniczący Pierwotnej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Wierchownej Rady III–VI kadencji
W tym roku nasze obwodowe zrzeszenie zaplanowało wydanie trzech publikacji poświęconych różnym jubileuszom, a mianowicie: 100-leciu Drugiego Zimowego Pochodu, 130-leciu wybitnego ukraińskiego poety Jurija Klena i 150-leciu Lesi Ukrainki. Obecnie ukazały się drukiem „Leся Ukrainka. Poematy dramatyczne”, a praca nad makietą „Przeklętych lat” i „Popiołu imperiów” Jurija Klena z wspaniałą przedmową profesora Jurija Kowalewa ma niebawem zostać zakończona. Wspomnienia uczestników Drugiego Zimowego Pochodu mają ukazać się w październiku – listopadzie. Ja zaś chcę się tutaj zatrzymać przy wydaniu, które trzymam w rękach i które jest mi tak miłe i drogie. Bo też i nasza połtawska „Proświta” przyłączyła się, mimo wszystkich trudności naszej działalności i nawet samego istnienia, przyłączyła się do obchodów jubileuszu poetki, dramatopisarki, genialnej Lesi Ukrainki o światowym znaczeniu. Książkę wydaliśmy w niewielkim nakładzie za własne środki, ale wkrótce nadejdą środki państwowe z Departamentu Działalności Informacyjnej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej na większy nakład. Kolonialne sowieckie podręczniki do literatury ukraińskiej tak umiejętnie niszczyły najmniejsze dążenia do głębszego poznania twórczości ukraińskich klasyków! Wyrwanie się ze stereotypów stworzonych na pożytek rosyjskich komunistycznych okupantów w ocenach tego czy innego pisarza lub pisarki nie było łatwe! Lecz czy można na zawsze zalać najmocniejszym betonem ludzkie serce, ludzką myśl i ludzkie słowo? Nikomu jeszcze się to nie udało. „Ono znów ożywa, / I śmieje się znów”. „I nienasycony nie zaorze na dnie morza pola. / Nie skuje duszy żywej / I słowa żywego”. Wbrew obłąkańczemu dążeniu moskiewskich władców do zgładzenia narodu ukraińskiego głodomorami, represjami, masowymi wysiedleniami z rodzinnej ziemi, odcięciem od rodzimej kultury, totalną kontrolą nad każdym drukowanym słowem, zaszczepianiem donosicielstwa – jak powiew świeżego wiosennego wiatru, jak zdrowotna woda z prawiecznych źródeł rodzimego narodu, w duszącej atmosferze rosyjskiej komunistycznej dominacji, przesyconej kłamstwem, obłudą, podłością i chytrością, pojawia się niezwykła rycerska kohorta, która podnosi podeptane i poszarpane sztandary prawdziwego i uczciwego słowa ukraińskich pisarzy XIX – początku XX wieku i ukazuje ocalałemu narodowi jego prawdziwą istotę. Różnymi sposobami pracy Wiaczesława Czornowoła, Iwana Switłycznego, Jurija Badzja, Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka, Mykhajliny Kociubynskiej, Wasyla Stusa, Walentyna Moroza, Walerija Marczenki, Oleksy Tychego, Jurija Łytwyna oraz wielu innych krytyków literackich, kulturologów, filozofów, historyków, pisarzy, których potem wszystkich nazwą szistdesiatnikami, docierają do ukraińskiego czytelnika. Coś przepuszcza cenzura, coś przychodzi z Polski i Czechosłowacji w wydaniach polskich i słowackich Ukraińców, których rodzinne ukraińskie ziemie, za sprawą wodza okupantów, znalazły się w obcych państwach. A najwięcej krąży ich w samizdacie – jako wolne ukraińskie słowo, które znów ożyło i stawia opór okupantom. Oczyszczony z kłamliwej kolonialnej zmazy o śpiewaczce przyszłej proletariackiej rewolucji i wszelkich innych bolszewickich bzdurach, rycerski sztandar Lesi Ukrainki zalśnił czystym słowem naszej ukraińskiej prawdy, które parzy duszę i serce i nie podlega żadnym okupantom. Do ciebie, Ukraino, nasza bezdolna matko, / Moja pierwsza struna się odezwie. Gdy władza zakazała szistdesiatnikom wieczoru literackiego poświęconego Lesi
Ukraińcy, oni odprowadzili go pod wieczornym kijowskim niebem. Cytuję Jewhena Swerstiuka z jego eseju „Ja kochałam wiek rycerstwa”: „Rozważne słowo Iwana Dziuby brzmiało tajemniczo. Deklamacja aktorki Tetiany Cymbał odbierana była w zmierzchu jak żywy głos Lesi Ukrainki. Szczególnie jasno, bez żadnych komentarzy, brzmiały słowa wiersza „Towarzyszce na pamiątkę”. Uśpione szkolnymi komentarzami, te słowa ożywały i rozbrzmiewały jak dzwon na alarm: Nawet własnej chaty nie mamy, Wszystko otwarte dla więziennych kluczników. W jawnym wyzwaniu władzom zachodziły one tak daleko, jak daleko słuchacz odważył się je pojmować. I prawie każdy wiersz: „O biada tym, którzy urodzili się w ciemnicy!”, „Niech będzie ciemność!” – rzekł nasz ziemski bóg”… (Jewhen Swerstiuk. „Jasne głosy życia”, s. 172, TOW Wydawnictwo „Klio”, Kijów, 2015). O, dobrze pamiętam i tę ciemność, i tych ziemskich bogów, i te komentarze w szkolnych podręcznikach! Jaką nudę one na mnie nawiewały! I nie tylko na mnie, lecz na całą klasę, choć w odpowiedziach nauczycielce wszyscy wyuczonym na pamięć bełkotali te komentarze, których celem jest jedno – trzymać naród na wieki w mroku niewoli. I dziś dla znacznej części Ukraińców aktualne są oto słowa córki Prometeusza: Nasz naród, jak dziecko ślepe od urodzenia, Nigdy nie ujrzał słońca-świata, Za wrogami idzie w ogień i wodę, Katom swoich przewodników oddał. Mnie jednak się poszczęściło. Czy w dziewiątej, czy w dziesiątej klasie przeczytałem rękopiśmienną historię Ukrainy, którą napisał mój ojciec, przebywając w rosyjskim komunistycznym obozie koncentracyjnym w Workucie, i jakoś zdołał przywieźć ją do domu, abyśmy my, dzieci, ją przeczytały i wiedziały, „kim, za co skuci”, i nie stały się odmieńcami, które wyrzekają się swojego ojczystego języka ukraińskiego i swojego ukraińskiego imienia. Oczywiście, on ryzykował, bo gdyby ktoś z tych strażniczych psów ją przeczytał, to raczej nie wyszedłby ojciec z workuckiego obozu żywy. Lecz odpowiedzialność przed Bogiem, przed swoim narodem, przed swoimi dziećmi okazała się silniejsza niż strach, że nie wyjdzie z obozu koncentracyjnego. Jego domowej roboty zeszyt rękopiśmiennej historii Ukrainy kończył się utworami Szewczenki, Franki i Lesi Ukrainki – „Posłaniem”, „Mojżeszem” i „I ty kiedyś walczyłaś, jak Izrael, Ukrainо moja”. Jakiż grzech popełniliśmy przeciw duchowi, skoro on złamał swój wielki testament, ten testament wzięty z boju o wolność. A jeszcze: Ale teraz? Jak mamy szukać Swojej ziemi dla narodu? Kto nam rozbił Skrzyżowania serca, testament ducha? Kiedy skończy się ta wielka niewola, która nas ogarnęła w ziemi obiecanej? I dokąd ojczyzna będzie Egiptem? Kiedy zginie nowy Babilon?
Te słowa Łesi Ukrainki obok słów Szewczenki i Franki, a nawet w jeszcze większym stopniu niż przeczytana prawdziwa historia Ukrainy, nagle nie tylko odsłoniły przede mną całą prawdę o Ukrainie, ale też wyznaczyły mi drogę obowiązku wobec własnego narodu, „skrižali serca i ducha zapowiet”. Te jej pytania stoją przed nami do dziś. I każdy Ukrainiec musi na nie odpowiedzieć. Tylko wtedy ojczysty kraj przestanie być dla nas Egiptem i tylko wtedy pokonamy nowy Babilon. Zamieszczone w tym wydaniu dramaty Łesi Ukrainki i rozdział z książki Oksany Zabużko dają nam odpowiedzi na pytanie o nasze grzechy i o to, kiedy się zaczęły. „Bojarynia” to opowieść o grzechu przeciwko zapowiedzi wolności, o kolaboracji z znienawidzonym wrogiem, dzikim i okrutnym, który podstępem i oszustwem kradnie naszą wolność. To samo dotyczy „Orgii”, tylko że ten zapowiedź nieprzejednania wobec wroga skierowana jest do ukraińskich artystów. Zrozumiałe, że starożytność jest tu jedynie zawoalowaną formą ówczesnej ukraińskiej rzeczywistości. Ten artysta, który swoją sztuką służy wrogowi, popełnia grzech przeciwko duchowi wolności i godności swojej Ojczyzny i lepiej, by umarł, niż był haniebnym sługą zachcianek pysznego najeźdźcy. Taki nieprzejednany wyrok Łesi Ukrainki wobec zdrajców. W naszych czasach niektórzy ukraińscy aktorzy, śpiewacy i śpiewaczki, koncertując w miastach naszych wrogów, występując w ich filmach, śpiewając ich językiem, – czy nie kontynuują tym samym naszej niewoli egipskiej, tyle że teraz, już w niepodległym państwie, – w duszach, sercach i głowach Ukraińców, ku radości wrogów? Chciałoby się przypomnieć takim naszym artystom odpowiedź jeńców żydowskich muzyków na prośbę ciemiężycieli, by zaśpiewali im swoje pieśni z 137 psalmu ewangelicznego, którzy wolą oniemieć i ogłuchnąć, niż śpiewać ciemiężycielom. Jeśli cię zapomnę, Jeruzalem, niech będę opuszczony w Zabwen, niewolnikiem na obczyźnie, i niech mój język oniemieje, niech wyschnie lukawy, jeśli zapomnę wspominać Ciebie, nasza chwało! …………………………… Błogosławiony, kto odpłaci ci za czyn twój, którego nam wyrządziłaś! Odstępca, zdrajca, kolaborant zawsze znajduje dziesiątki usprawiedliwień dla swojej zdrady. Ubogi i podły duch, przesiąknięty na wskroś pragnieniem materialnej korzyści, nie zdolny zrozumieć wielkości swojego Nauczyciela, zdradza go, by choć coś odzyskać z utraconego majątku, i usprawiedliwia swoją zdradę tym, że nie jest gorszy od swojego Nauczyciela, nawet lepszy, bo żywności tej nie było i nigdy nie było nic, a on był gospodarzem i miał majątku dostatek. Więc o tym właśnie jest „Pole Krwi”. Ale nie tylko o Judaszu, lecz także o nas, współczesnych Ukraińcach. Nasza najnowsza historia dostarcza wielu takich przykładów, bolesnych i tragicznych dla naszej drogi do wyzwolenia się z zakały niewolnictwa i pobytu w rosyjskiej niewoli. „Trzy minuty” to ostrzeżenie przed montańyarstwem (jakobinizmem), którego naśladowcami byli rosyjscy bolszewicy, w które może przerodzić się nasza walka wyzwoleńcza, jeśli odrzucimy rycerskie cnoty ducha prawdy, wolności, szacunku dla człowieka i jego życia, duchowej istoty człowieka. W końcu znaczna część ukraińskich rewolucjonistów przez swoje przyłączenie się do rosyjskich bolszewików doprowadziła do zniewolenia Ukrainy i panowania w niej totalnej przemocy nad człowiekiem. Niewybaczalny grzech przeciwko duchowi. Zasadniczo ten utwór jest genialnym przewidywaniem, proroctwem naszej gorzkiej klęski w walce o wyzwolenie w latach 1917–1921. Bardzo głęboko i trafnie rozważa o tym Oksana Zabużko w 8. rozdziale swojego genialnego studium „Notre Dame d’Ukraine”, które za łaskawą zgodą pani Oksany podajemy jako posłowie do naszego wydania. Liczymy na uważne i owocne jego przeczytanie. W dobrą drogę, drogi czytelniku!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
o pseudonimie „Soja”. Stawiano przede mną zadania noszenia grypsów do wsi Kruholec do łączniczki, której nazwiska nie znam, o pseudonimie „Tania”, mieszkanki wsi Kruholec. Otrzymywałam grypsy od chłopaka, jego nazwiska nie znam, skąd pochodzi, również nie wiem. Zaczęłam z nim pracować od zimy 1944 roku. Latem 1944 roku przyszła do mnie Ulyta Myroniuk i powiedziała, żebyśmy wspólnie z Hanną Ryżuk poszły po wsi zbierać kury i chleb dla UPA. Zebrałyśmy 5 kur i 8 bochenków chleba. Wszystko zebrane przyniosłyśmy do mieszkania Ryżuk Hanny. Z uczestników UPA znam Pyłypczuka Iwana, Pyłypczuka Tymofija, Kozaka Wołodymyra. Z uczestniczek UPA znam łączniczkę Ryżuk Hannę i Myroniuk Ulytę. Oprócz wspomnianych przeze mnie, nie znam nikogo”. formalnie nie wstępowałam, ale pracowałam jako łączniczka OUN i wykonywałam zadania ze zbierania produktów dla OUN. Zimą 1944 roku do mojego mieszkania przyszło dwóch mężczyzn, ubranych w mundury wojskowe, uzbrojonych, jeden w karabin, a drugi – w automat. Jeden z mężczyzn zaproponował pracę jako łączniczka UPA przy dostarczaniu grypsów we wskazane przez niego miejsce, przy czym powiedział mi, że są członkami UPA. Zgodziłam się pracować jako łączniczka. Ale nie znam tych ludzi, skąd są i jakie są ich pseudonimy. Jeden z nich ostrzegł, że jeśli komukolwiek powiem, to zostanę zlikwidowana. („Proszę kontynuować zeznania”). Po pewnym czasie jeden z mężczyzn znów przyszedł do mnie, twarz i kazali jej pracować jako łączniczka UPA. „Odmówiłam wykonywania zadań, ponieważ nie wiedziałam, kim oni są. Odeszli. Na drugi dzień, przed wieczorem, znów przyszli po mnie, przestraszyłam się i wyraziłam zgodę na bycie łączniczką UPA. Po tym przeprowadzili ze mną dokładny instruktaż mojego zachowania jako łączniczki i nadali pseudonim „Soja”. Kto werbował mnie w charakterze łączniczki UPA, zupełnie nie wiem. („Proszę kontynuować zeznania”). Wiosną 1944 roku, kiedy nadeszła wiosenna kampania siewna, odmówiłam utrzymywania łączności, oświadczając, że mój ojciec służy w Armii Czerwonej, w domu i w polu nie ma komu pracować. Po tym łączność ze mną zerwano i dopiero w grudniu 1945 roku łączniczka „Tetiana” przekazała mi gryps. Tego samego dnia chłopcy go zabrali. („Odczytuje się pani wyciąg z zeznań Ryżuk Hanny, o tym, że w lutym 1946 roku nosiła pani gryps do Kruholca, o czym powiedziała pani przy spotkaniu z nią w Szumsku”.) W lutym 1946 roku żadnych grypsów nigdzie nie nosiłam i w Szumsku z Ryżuk H. F. nie spotykałam się. Łącznie z Ryżuk zebrałyśmy po wsi 8 bochenków chleba i 5 kur, zebrane rzeczy zaniosłyśmy do jej domu, a od Hanny produkty zapewne zostały zabrane przez członków UPA. Dni dwa później znów na polecenie Ulyty Myroniuk zbierałam po wsi produkty dla UPA, ale już sama. Zebrałam 5 bochenków chleba, zabrało je z domu dwóch mężczyzn, którzy przyszli wieczorem. Chleb zbierałam łącznie dwa razy. Członkiem OUN formalnie nie zostałam, ponieważ nie bardzo mi ufano”. Przesłuchał pełnomocnik MSW ZSRR kapitan Michiejew. (Przesłuchanie przerwano…) Na ten dzień przesłuchanie przerwano, ponieważ dla śledczych ważne było,
Tłumaczenie maszynowe
Hałyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk
W marcu 1946 roku kapitan Michiejew, po rozpatrzeniu materiałów, które wpłynęły do Szumskiego Rejonowego Oddziału MSW, dotyczących „przestępczej” działalności Melnyczuk Wasyliny Pawliwny, ur. w 1928 r., uznał, że w kwietniu 1944 roku została ona zwerbowana jako łączniczka UPA o pseudonimie „Soja”. „Aż do zatrzymania wykonywała zadania »bandytów« w zakresie przekazywania grypsów, zbierania produktów dla UPA oraz inne polecenia. Na podstawie powyższego, kierując się artykułami 88 i 93 KPK USRR, postanowił wobec zatrzymanej Melnyczuk wszcząć sprawę karną nr 9385-P z tytułu artykułów 54-I »a« i 54-II KK USRR”. 20 marca 1946 roku w Szumsku pracownik RO NKWD Nikołajew, po rozpatrzeniu materiału dotyczącego Melnyczuk Wasyliny, Ukrainki, dziewczyny, bezpartyjnej, uznał, że zimą 1944 roku została ona „zwerbowana do bandy UPA do pracy przy dostarczaniu grypsów w umówione miejsce przez bandytów UPA. W okresie pracy Melnyczuk na polecenie bandy UPA zanosiła grypsy z Kordyszewa do Kruholca 8 razy i oddawała je uczestniczce bandy UPA »Tatjanie«. W czerwcu-sierpniu 1945 roku na polecenie staniczki wielokrotnie zbierała produkty dla UPA. Razem z uczestniczką bandy Ryżuk Hanną zebrały wśród ludności 5 kur i 8 bochenków chleba, wszystko to przekazano bandytom. Drugi raz Melnyczuk zebrała wśród ludności 5 bochenków chleba i osobiście przekazała »bandytom« UPA. Postanowił: Melnyczuk Wasylinę poddać aresztowi i rewizji z osadzeniem w więzieniu”. 20 marca 1946 roku w postanowieniu o wyborze środka zapobiegawczego dla obywatelki Melnyczuk Wasyliny Nikołajew uznał, że jest ona „podejrzana o przestępstwa przewidziane w artykułach 54-I »a« i 54-II KK USRR, i biorąc pod uwagę, że przebywając na wolności, Melnyczuk może ukryć się przed śledztwem i sądem oraz kontynuować swoją przestępczą działalność, dlatego, kierując się artykułami 143, 145, 155 KPK USRR, postanowił: jako środek zapobiegawczy wobec Melnyczuk Wasyliny wybrać osadzenie w areszcie, o czym ogłosić aresztowanej za pokwitowaniem”. Kopię postanowienia skierowano do prokuratora i przekazano naczelnikowi więzienia w celu dołączenia do akt osobowo-więziennych. Przed aresztowaniem organy NKWD przeprowadziły pewne procedury w celu uściślenia roku urodzenia podejrzanej, opisu mienia, rewizji w obecności świadków itp. 3 marca 1946 roku „dla obywatelki Wasyliny Melnyczuk wydano charakterystykę”, w której napisano, że jej ojciec Pawło Melnyczuk, ur. w 1903 r., należy do średniaków, posiada 5 hektarów ziemi, rodzina składa się z 7 osób. W kwietniu 1944 r. Pawło Melnyczuk został zmobilizowany do Armii Czerwonej, „brał udział na froncie”, ranny, powrócił do Kordyszewa w październiku 1945 roku. 6 marca 1946 roku porucznik Buszukow przesłuchał zatrzymaną obywatelkę Wasylinę Melnyczuk, ostrzegając o odpowiedzialności z art. 89 KK USRR za składanie fałszywych zeznań. („Opowiedzcie, jak trafiłyście do bandy?”) „13 lutego przyszli czerwonoarmiści z garnizonu i mnie zabrali, po czym wysłali do Szumska, do RO NKWD. Zatrzymano mnie za związek z UPA. W UPA pracowałam jako łączniczka, pod pseudonimem... 19 marca sekretarz Szumskiego RO NKWD Morozowa w obecności świadka Czernowej przeprowadziła osobistą rewizję zatrzymanej, nie znajdując ani cennych rzeczy, ani dokumentów. 20 marca 1946 roku w Szumsku, po badaniu przez komisję lekarską, sporządzono zaświadczenie z podpisami lekarki Pinczuk i felczerki Girkinej, które poświadczyły, że Wasylina Melnyczuk – rzeczywiście urodziła się w 1928 roku. Ponadto wydano zaświadczenie, że w księgach parafialnych również zapisana jest jako urodzona 24 sierpnia 1928 roku, co poświadcza instruktorka USC Szumskiego RO NKWD Mitrofanowa. W sprawie Wasyliny po raz pierwszy zobaczyliśmy kobiece nazwiska wśród pracowników organów władzy lokalnej oraz NKWD. Z reguły były to żony przedstawicieli formacji wojskowych i organów karnych, nasłanych na Zachodnią Ukrainę w celu walki z UPA i rozprawy z jej uczestnikami i uczestniczkami. 19 marca 1946 roku pracownik Szumskiego RO NKWD starszy porucznik Nikołajew przesłuchał Melnyczuk Wasylinę, ostrzegając o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. „Rodzice moi: ojciec Melnyczuk Pawło Ławrentijowycz i matka Melnyczuk Nadija Iwaniwna, zarówno przed władzą radziecką, jak i za władzy radzieckiej, prowadzili gospodarstwo. Mieszkałam cały czas z rodzicami i razem z nimi zajmowałam się pracą rolną. Trzy lata uczyłam się w wiejskiej szkole. Swojej przynależności do członków OUN nie... dał dwa grypsy i kazał zanieść do wsi Kruholec, wskazał dom i podał pseudonim kobiety, której powinnam przekazać grypsy, jej pseudonim to »Tatjana«. Te grypsy zaniosłam do Kruholca i oddałam »Tatjanie«, nazwiska i imienia jej nie znam. Mój pseudonim »Soja«, nadał go człowiek, który werbował mnie do UPA. Łącznie osiem razy zanosiłam grypsy »Tatjanie« – czasami nosiłam po dwa. Ostatni gryps zaniosłam wiosną 1944 roku i więcej nie nosiłam. („Dlaczego więc przerwałyście pracę w charakterze łączniczki od wiosny 1944 roku?”) Od wiosny 1944 roku UPA z jakiegoś powodu zerwało ze mną kontakt i zadań nie dawało. Latem 1945 roku spotkała mnie Ulyta Myroniuk i powiedziała, żebym razem z Hanną Ryżuk zebrała produkty, przy czym przypomniała, że jestem pracownicą UPA, i wymieniła imiona ludzi, z którymi miałam kontakt w 1944 roku. Razem z Ryżuk zebrałyśmy pięć kur i osiem bochenków chleba, wszystko przyniosłyśmy do Ryżuk. Gdzie ona podziała produkty, nie wiem. Po dwóch dniach Ulyta Myroniuk zaproponowała mi, żebym znowu szła zbierać produkty. Poszłam zbierać sama, zebrałam pięć bochenków chleba, przyniosłam do domu, tego samego dnia przyszło do mnie dwóch uzbrojonych mężczyzn i zabrało zebrane bochenki. Więcej produktów nigdy nie zbierałam. Do OUN nie wstępowałam, dlatego członkiem OUN się nie uważam, a także uczestniczką UPA nie byłam. („Kim więc byłyście, pracując dla bandytów?”) Wykonywałam zadania w zakresie dostarczania grypsów w wskazane miejsce i zbierałam produkty, dlatego byłam i jestem bezpośrednią pomocnicą OUN i UPA. Więcej nikogo nie znam”. 18 marca 1946 roku pracownik Szumskiego RO NKWD starszy porucznik Nikołajew przesłuchał w charakterze świadka Ryżuk Hannę. (Przedtem wiele dziewcząt, niestety, ona już wydała Szumskiemu NKWD). „Wiadomo mi, że Melnyczuk Wasylina pracowała jako łączniczka bandy OUN. W grudniu 1945 roku osobiście widziałam, że do niej na mieszkanie przyszła nie-
Wasilina z mężem i synem, znana mi dziewczyna ze wsi Kruholec, przyniosła dwa grypsy, które przekazała Wasilinie. Komu przekazała je Melnyczuk, nie wiem. Na początku lutego 1946 roku przypadkowo spotkałam się z Wasiliną w miasteczku Szumsk i zapytałam, dokąd chodziła. Wasilina opowiedziała, że zanosiła grypsy do Kruholca. Komu osobiście je oddała, wymieniła imię, ale nie zapamiętałam. W 1945 roku Wasilina 5 razy zbierała produkty w Kordyszowie, widziałam to osobiście. Wszystkie produkty przekazywała gospodarczej bandy wsi Hannie Szerhej, która teraz przebywa pod aresztem w NKWD”. 29 marca 1946 roku Nikołajew przesłuchał Wasilinę Melnyczuk, oskarżoną na podstawie artykułów 54-Ia, 54-II KK USRR o to, że będąc “zwerbowaną przez bandę UPA, pracowała jako łączniczka, a także zbierała produkty”. (“Przyznaje się pani do winy?”) “Do winy się przyznaję, swoje zeznania z 19 marca 1946 roku potwierdzam”. 12 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu Wasilina Melnyczuk została przesłuchana przez kapitana Michiejewa. (“Proszę opowiedzieć w porządku chronologicznym o swojej przestępczej działalności”) I Wasilina jeszcze raz opowiedziała, jak po mobilizacji ojca Pawła Ławrientijowicza w szeregi Armii Czerwonej, w kwietniu 1944 roku, w nocy do domu weszło dwóch nieznajomych w mundurach wojskowych, z pagonami, uzbrojonych w automat PPSz i karabin. Wyszli z nią na u- Z rodziną męża — na Lwowszczyźnie, już po zesłaniu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
aby Wasylina “stała się” uczestniczką OUN. 13 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu już pełnomocnik rejonowego oddziału MSW porucznik Jakuszew przesłuchał oskarżoną. (Wybiegając w przyszłość, powiem tylko, pomijając szczegóły, że od tego czasu – na całe życie – Wasylina pozostała z okaleczonymi rękami, które śledczy przytrzaskiwali jej drzwiami podczas przesłuchań. – H. D.). “– Z materiałów śledztwa wynika, że przebywała pani w bojówce UPA jako łączniczka o pseudonimie “Soja”. Proszę wskazać nazwisko i pseudonim dowódcy bandy, w której pani przebywała. – Nazwiska “dowódcy bandy” nie znam, jednak byłam podporządkowana “Misiacowi”. – Proszę uściślić liczbę uczestników w pani bandzie, ich uzbrojenie oraz praktyczną działalność kontrrewolucyjną. – “Misiac” przychodził do mnie do domu jeszcze z jednym mężczyzną, zwerbował mnie i polecił wykonywać obowiązki łączniczki UPA. Osobiście utrzymywałam łączność między “Misiacem” a łączniczką UPA o pseudonimie “Tetiana”, która mieszkała we wsi Kruholec. – Proszę uściślić pani praktyczną działalność podczas pobytu w bojówce “Misiaca”, a także wskazać, od kiedy pani tam przebywała? – Moja praktyczna działalność polegała na tym, że w okresie od grudnia 1944 roku do sierpnia 1945 roku pobytu w bojówce, osiem razy chodziłam na polecenie “Misiaca” do łączniczki “Tetiany”. Raz “Tetiana” sama przyniosła gryps na nazwisko “Misiaca”, ten gryps przekazałam zgodnie z przeznaczeniem. Osoba dowódcy “Misiaca” nie jest mi znana. Nie wiem również, jakie dokładnie zajmował stanowisko”. Tymczasem protokół przeszukania w gospodarstwie rodziców Wasyliny z 3 kwietnia 1946 roku, sporządzony przez starszego operatywnika Guśkowa, zaświadczył, że “w domu obywatela Melnyczuka Pawła, w obecności świadków: Daciuka Wołodymyra i naczelnika garnizonu Kaliana Wołodymyra przy przeszukaniu niczego nie wykryto. Majątek składa się z drewnianego domu, pokrytego słomą, pary koni i jednej krowy”. Bardzo często w celu potwierdzenia lub sfabrykowania winy aresztowanej, śledczy wykorzystywali zeznania tych, których obiecywali wypuścić, jeśli wskażą na koleżankę. Były też aktywne informatorki NKWD. Na Wasylinę 14 marca 1946 roku zeznawała Hałyna Jacuk. “– Od kogo wiadomo pani, że Melnyczuk Wasylina jest kierowniczką łączności OUN wsi Kordyszów? – Osobiście ja, Jacuk Hałyna, byłam u Wasyliny Melnyczuk łączniczką i na jej polecenie nosiłam pocztę OUN do wsi Hołybisy do Szweć Hanny, która ma 18-19 lat. Osobiście mnie Wasylina wciągnęła do pracy jako łączniczka OUN w maju 1945 roku. Przyszła do mnie i kazała nosić pocztę do wsi Hołybisy. Ja zgody nie dałam, wtedy Wasylina drugi raz zwróciła się do mnie i rozkazała: “Jeśli nie będziesz nosić poczty, będziesz wisieć na drzewie przy drodze”. Po tych słowach wyraziłam zgodę na pracę, a Melnyczuk powiedziała, że będzie nazywać mnie “Hałyna”, ale czy to był pseudonim, czy po prostu nazywała mnie po imieniu, do dzisiejszego dnia nie wiem. Pierwszy raz nosiłam pocztę do wsi Hołybisy wspólnie z Melnyczuk, bo nie wiedziałam, gdzie mieszka Hanna Szweć. Jako łączniczka u Wasyliny pracowałam do września 1945 r., dopóki nie stało mi się zimno chodzić boso, a obuwia nie miałam. Prawda, nie patrząc na to, że jestem bosa, Wasylina do pracy mnie zmuszała, ale ja odmawiałam. Melnyczuk zawsze pisała na pakiecie: “Vala” — otrzymać “Hannie”, uważam, że to były ich pseudonimy. Poczty od Szweć do Melnyczuk nigdy nie nosiłam, jeśli była przesyłana, to przez inną łączniczkę. Listy do wszystkich instancji z prośbą o rehabilitację. Muszę dodać, że wielokrotnie Wasylina (Waśka) Melnyczuk namawiała mnie do czytania literatury nacjonalistycznej i historii, ale ja zawsze odmawiałam, motywując tym, że nie mam w co się obuć”. 13 kwietnia 1946 roku pełnomocnik NKWD ZSRR kapitan Michiejew, “kierując się artykułem 200 KPK, przedstawił oskarżonej o popełnienie przestępstwa, przewidzianego artykułami 54-Ia i 54-II KK USRR, Wasylinie Melnyczuk postępowanie śledcze w sprawie nr 2893”. Ogłoszono, że śledztwo w danej sprawie zostało zakończone i cały materiał kierowany jest w trybie art. 204 KPK do prokuratora. Akt oskarżenia świadczy, że “Wasylina Melnyczuk została pociągnięta do odpowiedzialności karnej za aktywną działalność kontrrewolucyjną. Śledztwem ustalono, że będąc obywatelką ZSRR, mieszkając na terytorium radzieckim, wyzwolonym przez jednostki Armii Czerwonej od niemiecko-faszystowskich najeźdźców, w grudniu 1944 roku zdradziła radziecką ojczyznę i pod pseudonimem “Soja” dobrowolnie wstąpiła do działającej bandy UPA dowódcy “Misiaca”. Przebywając w bojówce UPA “Misiaca”, nieustannie wykonywała funkcje łączniczki UPA. Przesłuchana przyznała się do winy, ponadto została wystarczająco zdemaskowana materiałami śledztwa”. W ten sposób sprawę śledczą nr 2893 w oskarżeniu Melnyczuk W.P. zakończono i przez prokuratora MSW obwodu tarnopolskiego “skierowano zgodnie z właściwością”. Akt oskarżenia sporządzono w Krzemieńcu 18 kwietnia 1945 roku. “Oskarżona Melnyczuk W. P. przebywa w areszcie w więzieniu krzemienieckim nr 4. Dowodów rzeczowych w sprawie nie ma, osobistych dokumentów oskarżona nie posiada”. 28 maja 1946 roku Trybunał Wojskowy wojsk MSW obwodu tarnopolskiego skazał Melnyczuk W.P. na pozbawienie wolności z odbywaniem w łagrze na okres 10 lat bez pozbawienia praw politycznych z uwagi na jej niepełnoletność. “Wyrok jest ostateczny i nie podlega zaskarżeniu”. Po odbyciu kary zwracała się o zatarcie skazania. Wyrok Trybunału Wojskowego: “nie podlega zaskarżeniu”. Wasylina Melnyczuk (z prawej) z koleżankami na zesłaniu.
„Ja, Melnyczuk Wasylina Pawliwna, 28 maja 1946 roku zostałam skazana na podstawie artykułów 54-I a i 54-II Kodeksu Karnego USRR na karę 10 lat pozbawienia wolności. Karę odbywałam od 5 września 1946 roku do 3 września 1954 roku w Norylsku. Zwolniona na podstawie Dekretu z 24 kwietnia 1954 roku jako „skazana jako nieletnia”. Na czym polega istota mojego oskarżenia, za które poniosłam tak surową i niezasłużoną karę? Na początku 1944 roku, w momencie okupacji Zachodniej Ukrainy przez Niemców, do naszego domu weszło dwóch nieznajomych i dano mi zadanie zaniesienia pakietu, którego zawartość była mi nieznana. Wykonałam to polecenie nieświadomie, jako że miałam zaledwie 15 lat. Strach o własną mamę, braci i siostry kierował mną w tamtym momencie. Minęły dwa lata. Mieszkanka wsi, Ryżuk Hanna, ściśle powiązana z UPA, po wyzwoleniu Zachodniej Ukrainy od Niemców, została aresztowana w 1945 roku. Aby zatrzeć ślady swojej działalności i uratować się przed karą, zaczęła składać fałszywe zeznania na wielu mieszkańców wsi Kordyszów przed organami śledczymi NKWD. W ich liczbie znalazłam się i ja. Zostałam aresztowana w wieku 17 lat i postawiono mi zarzut „związku z banderowcami”. Śledczy, który prowadził dochodzenie, oświadczył, że nie ma na mnie żadnej winy i że mogę odzyskać wolność pod warunkiem, że oddam mu się. (Nazwiska śledczego nie pamiętam). Odrzuciłam stanowczo jego zwierzęce żądanie, za co zostałam surowo ukarana. Wojskowy Trybunał wojsk MSW obwodu tarnopolskiego skazał mnie 28 maja 1946 roku na 10 lat. Jak wtedy, tak i teraz, nie czułam i nie czuję się winna wobec naszej Ojczyzny, wobec swojego narodu. Dlatego proszę o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy, uchylenie niesłusznie wydanego wyroku i zdjęcie ze mnie hańbiącego wyroku skazującego. 20.2.1957 roku, do tego Melnyczuk”. Prokuratura obwodu tarnopolskiego 9 marca 1957 roku umorzyła postępowanie nadzorcze w sprawie, a skargę Melnyczuk W.P. pozostawiono bez uwzględnienia. „Ja, Melnyczuk (Własiuk), skazana 28 maja 1946 roku przez Wojskowy Trybunał obwodu tarnopolskiego na 10 lat pozbawienia wolności bez pozbawienia praw. Karę odbywałam w łagrze w mieście Norylsk w Kraju Krasnojarskim. Zwolniona 3 września 1954 roku jako nieletnia z zatarciem skazania przez sąd ludowy miasta Norylsk, ale zaświadczenia mi nie wydano. Nie wydano mi również w łagrze zaświadczenia, że jestem zrehabilitowana, dlatego tracę 9 lat stażu pracy. W łagrze pracowałam od 1946 do 1949 r. w kopalni, od 1949 r. do 1954 r. przy budowie, na utrzymaniu mam syna i nie chcę, aby mój syn nosił piętno matki, że byłam winna wobec swojej Ojczyzny, i to jest najważniejsze. Zwracam się do Państwa o rozpatrzenie mojej sprawy, zrehabilitowanie mnie i przesłanie mi zaświadczenia w tej sprawie. 23 kwietnia 1962 roku, z prośbą Własiuk”. „W odpowiedzi na Pani ponowne podanie, skierowane do Prokuratora Generalnego Związku SRR, informuję, że przez żaden organ sądowy nie została Pani zrehabilitowana i nie ma podstaw do wszczęcia kwestii rehabilitacji, jako że została Pani skazana zasadnie. Starszy pomocnik Prokuratora obwodu tarnopolskiego, radca sprawiedliwości Kuriuniow”. P. S. Po odbyciu kary i zwolnieniu, w 1954 roku Wasylina pojechała do miasta Marganiec w obwodzie dniepropetrowskim. Była już zamężna, w Norylsku, niestety, straciła córeczkę, ale trzeba było żyć. Wasylina przyjechała z grupą byłych więźniów i osadników specjalnych z Norylska, którym tak samo jak jej nie pozwolono wrócić na Zachodnią Ukrainę. Stworzyli w Maргаńcu silną ukraińską społeczność, zbudowali ukraińską cerkiew, szanowali ukraińskie święta i tradycje, ich dzieci chodziły do ukraińskiej szkoły. Wasylina zawsze pamiętała o Kordyszowie i latem przyjeżdżała do rodziców i siostry Łesi Pawliwny. Wspominała o łagrach, zwłaszcza o ciężkim śledztwie w Szumsku i Krzemieńcu. Urodzona 24 sierpnia (1928 r.), doczekała się niepodległości Ukrainy i zawsze powtarzała, że Ukraińcy powinni pozostawać Ukraińcami na swojej ziemi. Troszczyła się, aby wnuki mówiły po ukraińsku, i one zawsze o tym pamiętają. Swoje 75-lecie urodzin w dniu Niepodległości Ukrainy Wasylina świętowała w Kordyszowie – razem z siostrą Łesią i siostrzenicami Halą oraz Olą. Teraz do jej wsi przyjeżdża córka Iryna z wnukami Wasyliny. A babcia spoczywa w stepie, który stał się dla niej również bliski. Bo i Wołyń, i Dniepr – to Ukraina, za której samodzielność oddała młodość. Zrehabilitowana 3 sierpnia 1992 roku. Fotografie z rodzinnego albumu, które publikowane są po raz pierwszy, przesłała nam siostrzenica Wasyliny Pawliwny, Olha Purdyk, za co jesteśmy szczerze wdzięczni. (H. D.) W publikacji wykorzystano materiały archiwalno-kryminalnej sprawy: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F. 7(R). – Spr. 9385-P. – 62 karty.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SWIATNENKO
„Nie ma dla człowieka nic droższego ponad własną ojczystą ziemię. Gdzie kto się urodził, gdzie spędził swoje dziecięce lata, do tej ziemi przywiązuje się całą duszą na całe życie. A kto, bywa, oderwie się od swojej ojczystej ziemi, ten marzy zawsze o niej, jak o świętości największej…” I. Ohijenko. Te słowa wybitnego uczonego, pisarza, ministra oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej, metropolity Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Iwana Ohijenki jak najlepiej odzwierciedlają jego stan ducha na obczyźnie, gdzie czuł się jak odrąbana gałąź z drzewa ojczystego kraju. W nich – jego ból, cierpienie i tęsknota za rodzinną Brusyliwszczyzną, do której nieustannie lgnął myślami i sercem. Szczerze pragnął przysłużyć się jej swoją niestrudzoną pracą, aby przyszłe pokolenia dokończyły rozpoczęte przez niego dzieło narodowego budowania państwa. Marzenie Iwana Ohijenki spełniło się, a jego imię na wieki złotymi literami wpisano do panteonu wybitnych Ukraińców. Twórczy dorobek Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona) – to niewyczerpany duchowy świat, którego całej głębi i bogactwa do dziś nie zdołaliśmy pojąć. Szczególnie poraża jego dorobek naukowy, który nie ma odpowiedników w światowej praktyce. Obecnie znanych drukowanych prac Iwana Ohijenki nalicza się ponad 1000. Znaczna ich część obejmuje trzy dziedziny nauk humanistycznych: kulturoznawstwo, językoznawstwo oraz historię. Właśnie o tych kierunkach działalności naukowej wybitnego uczonego mowa w mojej nowej książce „Brusyliwszczyzna w imionach. Naukowcy”, która niedawno ujrzała światło dzienne w żytomierskim wydawnictwie „Buk-Druk”. Mecenasami wydania wystąpili: Brusyliwskie Zjednoczone Terytorialne Hromady (przewodniczący Wołodymyr Habeneć), organizacja społeczna „Rodzinny dom – Brusyliwszczyzna” (przewodniczący Ołeksandr Nikitczyn), frakcja partii politycznej „Europejska Solidarność” w Brusyliwskiej radzie osiedlowej (przewodniczący Pawło Borowy), gazeta „Widrodżennia” (redaktor Serhij Mazurenko) oraz Łesia Hrebeniuk. Oprócz artykułu o Iwanie Ohijence, do książki weszły szkice biograficzne o innych znanych rodakach z ziemi brusyliwskiej – 69 naukowcach i wynalazcach, wśród których jest 11 akademików, 35 doktorów nauk, siedmiu laureatów Nagród Państwowych, 10 zasłużonych działaczy nauki i techniki. Uczeni – to ludzie niełatwego zawodu i swoistych przekonań, którzy nie boją się marzyć kategoriami, mają własne poglądy na procesy i zjawiska, a na drodze do postawionego celu śmiało pokonują trudności i bariery ustalonego świata wiedzy. Potrafią cieszyć się z małych rzeczy, tworząc wielkie, a ich idee służą jako siła napędowa cywilizacyjnego rozwoju ludzkości. Mieszkańcy Brusyliwszczyzny są dumni, że ich rodacy odkrywali prawa mechaniki i życia społecznego, opracowywali twierdzenia matematyczne oraz systemy wiedzy psychologicznej i pedagogicznej, wyszukiwali nieodkryte obiekty Wszechświata oraz metody walki z ciężkimi chorobami. Pracowali na uniwersytetach, w instytutach naukowo-badawczych i placówkach projektowych Akademii Nauk Ukrainy oraz świata, gdzie byli autorami opracowań naukowych i odkryć, uznanych w naszym kraju i za granicą. Wśród bohaterów książki są postacie znane szerokiemu ogółowi: Iwan Ohijenko, Anatolij Aleksandrow, Serhij Hołowaszczuk, Wałentyn Zyma, Mykoła Kryłow, Mychajło Łysycia, Petro Martynenko, Ołeksandr Omelczenko, Mykoła Oniszczuk, Wołodymyr Serhijenko, Wasyl Tkaczenko, Anatolij Uwarenko, Petro Szyszczenko. Są tu także imiona znane w profesjonalnym kręgu uczonych, których wkład w naukę nie jest mniej znaczący: Rywa Wetstein, Mykoła Zacharczenko, Nina Doroszczuk, Natalija Diaczenko, Ołena Kaszuba, Serhij Kusznir, Iwan Medczuk, Dmytro Pochylewycz, Wałentyna Tytarenko i inni. Z życiowej drogi rodaków-naukowców nie tylko dowiadujemy się o losach tych nieprzeciętnych osobowości, ich twórczym wkładzie w historię społeczeństwa, państwa, swojego pokolenia, ale także poznajemy trajektorię rozwoju poszczególnych dziedzin nauki i techniki. A ile nowych danych odkrywają badania biograficzne?! Podczas opracowywania źródeł archiwalnych i naukowych, kontaktów i korespondencji z bohaterami wydania czy ich krewnymi i kolegami, nieustannie natrafiałem na dotąd nieznane informacje historyczno-krajoznawcze oraz ciekawe fakty z życiorysu tego czy innego uczonego. Oto kilka przykładów. Prawdopodobnie mało kto z moich rodaków domyślał się, że były prezydent Akademii Nauk ZSRR Anatolij Aleksandrow miał związek z Brusyliwszczyzną. O tym poinformował mnie mój dobry przyjaciel, redaktor gazety „Kultura i żyttia” Jewhen Buket, przesyłając świadectwo krajoznawcy, weterana II wojny światowej Pawła Łeontijowycza Maszowcia ze wsi Marjaniwka w obwodzie kijowskim. Okazuje się, że po śmierci matki Elli Eduardowny (z domu Klasson) Anatolija oraz jego starszego brata Borysa i siostrę Wałeriję wychowywała babcia Anna Karłowna, Niemka z pochodzenia, która mieszkała we wsi Staryćke (dawna nazwa Wilhelmshwalde) w wołosti brusyliwskiej. W rodzinie Klassonów przyszły akademik mieszkał od 1907 do 1910 roku. W tej niemieckiej kolonii poszedł do szkoły początkowej, ale później kontynuował naukę w Kijowie, gdzie jego ojciec pracował w 9. wydziale cywilnym Kijowskiego Sądu Okręgowego. Dane spisu z 1897 roku potwierdziły obecność wśród mieszkańców Staryćkego rodziny Klassonów. Nie mniej ciekawy jest los radzieckiego i ukraińskiego astronoma, akademika Dmytra Andrijenki, który urodził się we wsi Wodotyji w wielodzietnej rodzinie. Był jednym z kilku badaczy Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki, którzy w latach 1956–1960 pracowali na stacji polarnej na przylądku Schmidta. Była to praca w ramach wielkiego międzynarodowego programu naukowego kompleksowych badań globalnych procesów geofizycznych w skorupie ziemskiej, atmosferze i Oceanie Światowym, w którym brało udział 67 krajów, w tym także ZSRR. Oprócz tego Dmytro Andrijenko wraz z profesorem Witalijem Strihą stworzył Akademię Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy – organizację społeczną, która zrzesza wiodących specjalistów uniwersyteckiego szczebla nauki. Urodzona w Brusyłowie i prawnuczka siostrzenicy Iwana Ohijenki, a obecnie kierowniczka katedry pedagogiki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk pedagogicznych, profesor Ałła MaruszKewycz była pierwszą z naszych rodaczek, która nawiązała kontakt ze starszym synem metropolity Iłariona, Anatolijem, który mieszkał w Nowym Jorku. Do samej jego śmierci korespondowali ze sobą i dzwonili do siebie. Od niego Ałła MaruszKewycz otrzymała wiele nieznanych wcześniej szerokiemu ogółowi informacji o życiu i działalności Iwana Ohijenki. Anatolij pamiętał i kochał Brusyłów, całą duszą lgnął do niego, ale podeszły wiek i choroby nie pozwoliły mu odwiedzić rodzinnego miasteczka. Krajoznawczym odkryciem, które bez wątpienia wymaga dalszego szczegółowego badania, stał się fakt działalności ukraińskiego teatru w Brusyłowie podczas niemieckiej okupacji. Byli w nim zaangażowani miejscowi aktorzy, a spektakle wystawiano wyłącznie na podstawie sztuk ukraińskich klasyków i zbierały one pełną salę widzów. Niemiecka władza okupacyjna nie zabraniała pracy teatru, a jej wyższe kierownictwo zawsze odwiedzało przedstawienia. Opiekował się nim kierownik wydziału kultury zarządu rejonowego Wasyl Fedorowycz Ohijenko. O tym opowiedział mi urodzony w Brusyłowie radziecki i ukraiński historyk, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent NAPN Ukrainy Wasyl Tkaczenko, którego ojciec Mykoła był wiodącym artystą Teatru Brusyliwskiego. Mieszkańcy Brusyliwszczyzny mogą być dumni z tego, że w opracowanie Konstytucji Ukrainy zaangażowany był sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy (1996–2001), profesor Petro Martynenko ze wsi Osiwci. W latach 1989–1996 pracował jako główny konsultant naukowy Sekretariatu Rady Najwyższej Ukrainy, zastępca przedstawiciela Ukrainy w Komisji Weneckiej, współpracownik Ukraińsko-Europejskiego Centrum Konsultacyjnego ds. Ustawodawstwa, członek Państwowej Komisji Międzyresortowej ds. przystąpienia Ukrainy do Rady Europy. Brał aktywny udział w tworzeniu i opracowywaniu całego szeregu zasadniczych dla niepodległej Ukrainy dokumentów, w szczególności Ustawy
„O językach w Ukraińskiej SRR”, „Deklaracji o suwerenności państwowej Ukrainy”, Koncepcji Traktatu o Wspólnocie Państw, Koncepcji nowej Konstytucji Ukrainy, projektu Konstytucji Ukrainy, ustawy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy” i in. Jako ekspert MSZ Ukrainy Petro Martynenko pracował nad projektami Europejskiej konwencji o obywatelstwie oraz Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych, które opracowywano w Radzie Europy. Niełatwy los życiowy przypadł w udziale znanemu historykowi, doktorowi nauk historycznych Dmytrowi Pochylewyczowi, który urodził się 23 września 1897 roku we wsi Wodotyji w wołosti wodotyjskiej guberni kijowskiej w rodzinie chłopskiej. Był telefonistą wojsk Centralnej Rady, politkomisarzem Białocerkiewskiego Technikum Rolniczego, dyrektorem Naukowo-Badawczego Instytutu Historii Kultury Ukraińskiej imienia akademika Dmytra Iwanowycza Bahalija w Charkowie, więźniem stalinowskich łagrów, cudem uniknąwszy rozstrzelania, kierownikiem katedry historii Słowian południowych i zachodnich Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego. Jednak do dziś największą tajemnicą historyka Pochylewycza pozostaje jego pochodzenie. Ojciec Dmytra, Łeonid, służył jako kościelny. Według przekazów rodzinnych był jedynym synem znanego ukraińskiego krajoznawcy Ławrentija Pochylewycza (1816—1893), autora opisów miejscowości guberni kijowskiej. Współcześni historycy odrzucają taką możliwość, ale mnie wydaje się ona całkiem prawdopodobna. I sprawa tu nie tylko w nietypowym dla rejonu Brusiłowa nazwisku Pochylewycz (dotąd nie natrafiłem na innych Pochylewyczów w listach spisowych), ale i w niektórych szczegółach historycznych. Wiadomo, że Ławrentij Pochylewycz bywał w rejonie Brusiłowa, dlatego swoje zapisy o miejscowościach naszego kraju z archiwum Kijowskiej Konsystorii Duchownej uzupełniał przekazami mieszkańców. Jako człowiek duchowny przyjaźnił się z wieloma księżmi powiatu radomyskiego. Jednym z nich był proboszcz cerkwi św. Mikołaja we wsi Wodotyji, a zarazem dziekan 2. okręgu brusiłowskiego Petro Senatorskyj (być może znali się o wiele wcześniej, ponieważ byli rówieśnikami). W tamtym czasie była to bardzo wpływowa osoba, ponieważ rzadko którego prowincjonalnego księdza wynoszono do godności protoprezbitera. Ławrentij Pochylewycz często zatrzymywał się u Senatorskiego. Łeonid Pochylewycz, który od małego mieszkał przy cerkwi, zmarł w 1900 roku. Zaraz po tym ksiądz Ołeksandr Witwickyj eksmitował z pomieszczenia kościelnego jego żonę i syna. Matka zostawiła Dmytra u swoich rodziców w Wodotyjach, a sama poszła do miasta na służbę. Chłopca wychowywali dziadkowie. Takimi ciekawymi i pouczającymi historiami ukwiecona jest niemal każda opowieść o uczonym. Moim zdaniem te szkice mogą nie tylko wypełnić istniejące luki w biografistyce, ale także przyczynią się do pogłębionego studiowania historii rodzinnego kraju, będą wychowywać miłość do małej ojczyzny oraz poczucie godności narodowej. Nie mogę pominąć niektórych trudności, które pojawiały się podczas pisania książki „Brusiłowszczyzna w imionach. Naukowcy”. Największym problemem było to, że nie wszyscy potomkowie uczonych i ich koledzy chętnie nawiązywali kontakt. Czasami trzeba było niemal siłą „wybijać” potrzebne informacje. A bywały przypadki, gdy poważni doktorzy nauk otwarcie ignorowali moje prośby o pomoc, powołując się na to, że „to nikogo nie interesuje i książek teraz nie czytają”. Niestety, podobnych sceptyków jest dość dużo we współczesnym ukraińskim, zatrofowanym duchowo społeczeństwie. Dla nich mam świeże przykłady z własnego doświadczenia pisarskiego. Po wyjściu mojej trylogii krajoznawczej „Rodzinny kraj nad rzeką Zdwirz” (2010–2015) u mieszkańców i osób urodzonych w rejonie Brusiłowa znacznie wzrosło zainteresowanie studiowaniem historii rodzinnej wsi oraz badaniem swojego rodowodu. Obecnie w każdym centrum starostwa Brusiłowskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej stworzono i stale działają świetlice etnograficzne, swego rodzaju niewielkie muzea wiejskie, gdzie zaprezentowane są przedmioty codziennego użytku, odzież, hafty, znaleziska archeologiczne, roczniki starych gazet itp. W tych ośrodkach kultury wiejskiej prowadzone są wydarzenia artystyczne zarówno dla dzieci, jak i dorosłych, obchodzone są święta ludowe, odbywają się wystawy i publiczne czytania. W 2017 roku zaprezentowałem książkę „Brusiłowszczyzna w imionach. Artyści, muzycy, malarze”. Od tego czasu niemal w każdej wsi rejonu Brusiłowa z własnej inicjatywy mieszkańców powstały amatorskie zespoły artystyczne. Obecnie już osiem z nich otrzymało status „ludowego”, a niektóre zespoły folklorystyczno-etnograficzne zostawały zwycięzcami i laureatami ogólnoukraińskich oraz międzynarodowych konkursów piosenkarskich. Z tego względu nie mam żadnych wątpliwości, że w niedalekiej przyszłości usłyszymy także o nowych „archimedenkach”, „paskaliukach”, „einszteinczukach” ze sławnej kozackiej Brusiłowszczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
centrum kulturalnego Ukrainy w Moskwie. Wspominam, jak podczas jednego z wieczorów gogolowskich odpowiadaliśmy na pytania naszych wykształconych i oczytanych gości, z których jeden poprosił, by koniecznie maksymalnie krótko, można by rzec aforystycznie, sformułować istotną przynależność rosyjskojęzycznego Mikołaja Gogola do kultury ukraińskiej. Właściwie w formacie wykładu czy dowolnego wystąpienia odpowiedzieć nietrudno, ale w formie natychmiastowej maksymy… W każdym razie Jurij Jakowycz poradził sobie z wyrafinowaną lekkością, darując wszystkim definicję: „Mikołaj Gogol – rosyjski pisarz, którego twórczość stanowi rosyjskojęzyczną odnogę kultury ukraińskiej”. W warunkach moskiewskiego przemilczania czy wręcz ignorowania ukraińskości Gogola takie zwięzłe logiczne definicje, umotywowane pracami monograficznymi, stawały się prawdziwym odkryciem dla odwiedzających Ukraiński Dom. Między innymi książka błyskotliwych studiów gogolowskich Jurija Barabasza „W kierunku Gogola”, napisanych w różnych czasach i wydana w 2015 roku, była pierwszym cennym prezentem autora po moim powrocie do Kijowa i do dziś delektuję się niepowtarzalnymi tekstami Mistrza. Nie mogę nie odnotować zdumiewającego stylu prac naukowych Jurija Barabasza, wyróżniającego się szczególnie filigranową analizą, obfitującego w unikalne myśli i wnioski, wykwintnego, intelektualnie wyrafinowanego… Tego nauczyć się nie sposób, ale uczyć się trzeba… Na koniec zauważę, że szczera dobroć, spokój i niezawodność, charakterystyczne dla Jurija Jakowycza nawet w trudnych sytuacjach, przyciągają do niego ludzi, bo w tym przejawia się jego żywa dusza, która, mówiąc po szewczenkowsku, „dobra nauczyła się kochać!”. Jurij Barabasz już dawno znajduje się w jednym wybitnym szeregu z wielkimi moskiewskimi Ukraińcami: Mychajłem Maksymowyczem, Mychajłem Szczepkinem, Mikołajem Gogolem… Ale pod względem długości życia i pracy twórczej w rosyjskiej stolicy Jurijowi Barabaszowi nie ma równych – 60 lat, podczas których był i jest żywym znakiem języka ukraińskiego, kultury, duchowości, mentalności. Obok można wymienić chyba tylko Osypa Bodianskiego, który przeżył w Moskwie ponad 40 lat, a jego działalność Mychajło Hruszewski ocenił jako „patriotyczny wyczyn”. Przypomnę, że w liście do Moskwy do Mychajła Maksymowycza na początku 1858 roku Taras Szewczenko życzył mu długowieczności i zdrowia „na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. Jeśli się zastanowić, Taras Hryhorowycz mimochodem, ale z genialną prostotą i poetycką wyczerpującością sformułował ideę, dla której od dziesięcioleci tworzy patriotyczny wyczyn w Moskwie słynny Ukrainiec Jurij Barabasz. Z rosy i wody, drogi Juriju Jakowyczu!
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Gdy tylko pomyślę o wieloletniej pracy w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, przede mną staje szczupły mędrzec o przenikliwie mądrych oczach i uważnym, życzliwym obliczu. Dosłownie promieniuje szlachetnością, skromnością i inteligencją, otulając szczerą serdecznością… Jurij Jakowycz Barabasz. Poznaliśmy się w 2001 roku, kiedy skończył siedemdziesiąt lat, z których czterdzieści przeżył już wtedy w Moskwie, zajmując do połowy lat 80. wysokie stanowiska kierownicze. Jednocześnie Jurij Jakowycz badał problematykę ukrainoznawczą, w szczególności estetykę i poetykę twórczości Ołeksandra Dowżenki, publikował książki w Moskwie i Kijowie: „Czyste złoto prawdy” (1962); „Ja jestem naród” (1967); „Dowżenko” (1968); „O narodowości” (1970); „Zagadnienia estetyki i poetyki” (1976) i inne. Za gwałtowny początek nowego naukowo-ukrainoznawczego okresu można uznać monografię Jurija Barabasza „Znam człowieka…” o poezji, filozofii i życiu Hryhorija Skoworody, wydrukowaną w Moskwie w 1989 roku i wznowioną w uzupełnionej ukraińskiej wersji pod tytułem „Duch ożywia” (2006). W obecnym stuleciu uczony rozwinął niezwykle skuteczne, nowatorskie badania nad twórczością Mykoły Hohola i Tarasa Szewczenki oraz ukraińskim pograniczem literackim. W tym okresie opublikował ponad 10 monografii i dziesiątki gruntownych artykułów, w tym w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Moskiewskie życie wybitnego Ukraińca Jurija Barabasza to wstrząsająca saga o wierności Ukrainie w każdych czasach historycznych, systemach ideologicznych i społecznych, ustrojach państwowych i władzach. Mówiąc słowami Tarasa Szewczenki, „pozostał wierny pod każdym względem swojej pięknej narodowości”. W jednym z wywiadów w Centrum Kultury Ukrainy uczony wyznał: „Żyliśmy w bardzo trudnych czasach. Dlatego dzisiaj wydaje się, że przeżyłem nie jedno, a kilka żyć”. Śmiem twierdzić, że jedno z nich Jurij Jakowycz związał właśnie z Ukraińskim Domem w Moskwie jako uosobieniem duchowej Ukrainy w Rosji. Jurij Barabasz wszedł do przesławnej czwórki żywych talizmanów i prawdziwych przyjaciół-obrońców Centrum Kultury, które pracowało w wyjątkowo trudnych warunkach. Obok Bohdana Stupki, Pawła Popowycza i Mykoły Żułynskiego. Cóż za postacie! Kiedy na Arbacie 9, niedaleko Kremla, podczas ważnego wydarzenia w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, powiedzmy, Międzynarodowej konferencji naukowej poświęconej 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, w naszym prezydium siedzieli obok siebie dwaj wielcy Ukraińcy z Moskwy i Kijowa, uczeni o światowym imieniu, laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurij Barabasz i Mykoła Żułynski, w myślach meldowałem Tarasowi Hryhorowyczowi, że jednak „we własnym domu własna i prawda, i siła, i wola”. Wybitna rola Jurija Barabasza w działalności Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, jego stała, znacząca obecność w dużej mierze determinowały i zapewniały rozmach oraz przestrzeń naszej pracy. Był chorążym ukraińskiej nauki humanistycznej. Nieocenioną pomoc okazywał Jurij Jakowycz w realizacji kluczowych, wielkoskalowych projektów Ukraińskiego Domu „Taras Szewczenko” i „Mykoła Hohol”, które w dużej mierze dzięki niemu zyskały światowe uznanie i znalazły odzwierciedlenie w wybitnych wydawnictwach naukowych. W 2010 roku Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie uzyskało status Narodowego, wkładu Jurija Barabasza w to osiągnięcie trudno nie docenić. W roku naszego poznania ujrzała światło dzienne w rodzinnym Charkowie monografia Jurija Barabasza „Gdy zapomnę cię, Jeruzalem…” Hohol i Szewczenko: Studia porównawczo-typologiczne”. Właśnie od tego czasu Centrum Kultury Ukrainy zaczęło systematycznie gromadzić książki i artykuły Barabasza. U nas można było swobodnie pracować z jego nowymi dziełami, powiedzmy, z wydaną w 2006 roku w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej książką „Wybrane studia. Skoworoda. Hohol. Szewczenko” (została podpisana do druku pod koniec września 2006 roku, a już miesiąc później Jurij Jakowycz podarował książkę mnie), lub z publikacjami o uczonym, na przykład z artykułem Ołeksandra Boronia „Szewczenkoznawcze interpretacje Jurija Barabasza” w czasopiśmie „Słowo i Czas” (2011). Mykoła Żułynski przywiózł do Centrum Kultury pierwsze dwa tomy „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zaraz po ich wydaniu w 2012 roku, a ogrom wkładu Barabasza w to wybitne wielotomowe wydawnictwo stał się oczywisty również w Moskwie. Wystarczyło przeczytać fundamentalny artykuł uczonego o poemacie-misterium Szewczenki „Wielka piwnica” w pierwszym tomie, niedoścignienie zinterpretowany przez badacza jako „szczyt poetyckiego dyskursu Szewczenki o historii Ukrainy”. W pierwszym tomie zamieszczono również artykuł o samym uczonym, w którym wspomniany już Ołeksandr Boroń sprawiedliwie i trafnie zauważył, że „Barabaszowi udało się połączyć dorobek poprzedniego etapu rozwoju nauki o Szewczence z najnowszymi podejściami metodologicznymi do badania literatury”. W kolejnych tomach encyklopedii, które regularnie trafiały do Biblioteki, nasi czytelnicy zapoznawali się z unikalnymi artykułami Jurija Barabasza – „Sen – U każdego swój los”, „Trzy lata”, „Artysta”, „Czyhrynie, Czyhrynie…”, „Jurodiwy” i inne. A mnie zawsze chciało się i miałem szczęście bezpośrednio rozmawiać z Jurijem Jakowyczem. Jak mądrze wyraził się swego czasu wielki Johann Wolfgang von Goethe: „Mądrzy ludzie – najlepsza encyklopedia”! Dziesięć lat temu, w sierpniu 2011 roku, z okazji 80. rocznicy urodzin Jurija Barabasza przeprowadziliśmy w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, przy znacznym napływie ludzi, wieczór twórczy wybitnego hoholoznawcy i szewczenkoznawcy, którego podstawą była prezentacja jego nowej książki „Przestrzeń Słowa Szewczenki” (2011). Na uroczystość zaproszono dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, akademika Mykołę Żułynskiego oraz autora przedmowy do książki, profesora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyra Panczenkę. Podkreślił on w szczególności, że nowa monografia uczonego, podobnie jak prace z poprzednich 25 lat, stały się, bez przesady, ukraińską klasyką literaturoznawczą. Mykoła Żułynski zaznaczył, że książka „Przestrzeń Słowa Szewczenki” proponuje głębokie autorskie przewartościowanie twórczości Kobziarza i oświadczył, że „dzisiaj nie tylko tutaj, w Centrum Kultury, ale i w ukraińskiej nauce w ogóle, miało miejsce wybitne wydarzenie”. Tego sierpniowego wieczoru 2011 roku na moskiewskim Arbacie podsumowano wybitny dorobek ukrainoznawczej trylogii badawczej uczonego, składającej się z już wspomnianej książki „Gdy zapomnę cię, Jeruzalem…” (2001), za którą w 2004 roku został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, monografii „Taras Szewczenko: imperatyw Ukrainy. Paradygmat historiozoficzny” (2004), również prezentowanej w Centrum Kultury, oraz pracy „Przestrzeń Słowa Szewczenki”. Nawiasem mówiąc, relacja z tego wydarzenia oraz wywiad z Jurijem Barabaszem zostały od razu opublikowane w ogólnoukraińskim tygodniku kulturologicznym „Słowo Proświty”. Nie trudno więc przekonać się, jak poważnie Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie wspierało i propagowało unikalne badania Jurija Barabasza. Nie mogę nie wspomnieć, że wielki Ukrainiec miał swój udział w wybitnym wydarzeniu w historii Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, które do dziś nie zostało godnie ocenione w skali ogólnoukraińskiej. Chodzi o to, że przygotowując się do obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, postanowiliśmy, po naradzie z Jurijem Jakowyczem, ustawić w Centrum popiersie poety i zrobiliśmy to zawczasu – 31 października 2013 roku. Zatem, gdy dwadzieścia dni później rozpoczął się przełomowy Euromajdan w Kijowie, którym Ukraińcy „skorodowali włóczniami moskiewskie żebra”, śnieżnobiała rzeźba młodego Kobziarza (autor – rodak Jurija Barabasza, charkowski rzeźbiarz Ołeksandr Kapszuk) stała się w samym centrum rosyjskiej stolicy symbolem jego nieustającej obecności w ukraińskiej walce, zadeklarowanej przez 30-letniego poetę w jedynym wierszu napisanym w Moskwie – „Czyhrynie, Czyhrynie…”: Pomodliwszy się, i ja bym zasnął… Lecz myśli przeklęte rwą się duszę zapalić, serce rozerwać. W odsłonięciu pomnika wzięli udział Jurij Barabasz, Serhij Halczenko, Mykoła Żułynski oraz Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Wołodymyr Jelczenko. Zaraz po tym, pod opieką Szewczenki, odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza, na której Jurij Barabasz wystąpił z błyskotliwym referatem. Swoją drogą, moje wystąpienie „Moskiewskie błyski geniuszu Szewczenki” było poświęcone czynnikowi emocjonalnemu, który skłonił Szewczenkę do napisania wspomnianego już wiersza „Czyhrynie, Czyhrynie…”. Tym samym odniosłem się do wniosku Jurija Barabasza, że w różnorodności wyrażonych w literaturze punktów widzenia i przypuszczeń dotyczących tego wiersza „pomija się jeden czynnik, jak się wydaje decydujący, a mianowicie czynnik emocjonalny”. Uczony i obywatel przemyślał wydarzenia historyczne, które miały miejsce na Ukrainie w latach 2013–2014, o czym można było się przekonać, w szczególności podczas okrągłego stołu „Taras Szewczenko w historycznym losie narodu”, który przeprowadziliśmy w 2014 roku. Wtedy Jurij Barabasz przedstawił podsumowujący, konceptualny referat „Taras Szewczenko: wektor europejski”. W tamtym czasie Narodowe Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie poddawane było silnej, niszczycielskiej presji ze strony urzędników Zarządu Spraw Prezydenta Ukrainy, którzy zamierzali przekształcić je w instytucję komercyjną, rozrywkową lub centrum biznesowe. W naszej obronie stanęli wielcy Ukraińcy Jurij Barabasz, Iwan Dziuba, Iwan Dracz, Mykoła Żułynski, Bohdan Kozak, Pawło Mowczan, Borys Olijnyk, Dmytro Pawłyczko… W listopadzie 2014 roku Jurij Barabasz napisał osobisty list do Prezydenta Ukrainy, w którym jako uczestnik ukraińskiej działalności patriotycznej w Moskwie pozostawił szczere słowa o swojej duchowej i uczuciowej nierozerwalności z Ukraińskim Domem w Moskwie, za co chylę przed nim czoło: „…Moje życie Ukraińca – mieszkańca Moskwy, moja praca naukowa i twórcza są nierozerwalnie związane z Centrum, tutaj spotykam się z rodakami, tutaj zapoznaję się z nowościami ukraińskiej kultury, tutaj odbywały się prezentacje wszystkich moich książek ostatnich lat. Ale sprawa oczywiście nie w osobistych uczuciach, chociaż są one charakterystyczne dla wielu, wielu Ukraińców w Moskwie. Główna, prawdziwie państwowa sprawa i troska polega na tym, aby nie stracić ogniska ukraińskiej kultury, ukraińskiego ducha na moskiewskiej ziemi, nie przełączać jego działalności na inną płaszczyznę, nie daj Boże – biznesową, komercyjną”. Nigdy nie zapomnę, że przebywanie ramię w ramię z Jurijem Jakowyczem, zwłaszcza podczas dyskusji twórczych i spotkań, konferencji i prezentacji, to ogromna szkoła i czysta przyjemność. Słuchając go, raz po raz przechodziłem uniwersytety hoholoznawstwa i szewczenkoznawstwa, szlifowałem precyzję i lapidarność sformułowań, szczególnie potrzebnych w codziennym, bliskim i odpowiedzialnym kontakcie z licznymi odwiedzającymi Kul-
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN, pisarka W dziewiątej klasie trafiłam na seminarium początkujących poetów, które w latach 60. XX wieku co roku prowadził Gabinet Młodego Autora przy Związku Pisarzy Ukrainy. Bardzo aktywnie wspierał wtedy młodych pisarz, tłumacz, krytyk Wołodymyr Jakowycz Pjanow. W Kijowskim Domu Pisarzy występowali przed nami ówcześni klasycy, co na nas, uczniach, wywarło niezatarte wrażenie. Ważne, że twórcza młodzież zbierała się z różnych zakątków Ukrainy, poznawaliśmy się nawzajem, omawialiśmy utwory własne oraz naszych nowych towarzyszy. Wielu uczestników ówczesnych seminariów zostało moimi kolegami z roku na Uniwersytecie Kijowskim, najlepszymi przyjaciółmi na całe życie, a z czasem – wydawcami, dziennikarzami, pisarzami, nauczycielami języka ukraińskiego i literatury. Niezwykle poruszyła mnie wtedy poezja Niny Hnatiuk (obwód winnicki), Natalki Nikulinej (obwód dniepropetrowski), Wałentyny Otroszczenko (obwód kijowski), Hryhorija Koszkałdy (obwód połtawski), Jarosławy Pawłyczko (obwód lwowski), Petra Marusyka (obwód iwanofrankiwski), Mychajła Saczenki oraz Switłany Żołob (obwód czerkaski) i wielu innych. Podobną dobrą sprawę (konkursy poetyckie dla uczniów) organizuje i prowadzi od wielu lat Tetiana Petrowska, poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kandydatka nauk pedagogicznych, dyrektorka Centrum Przygotowania Przedzawodowego i Uzdolnionej Młodzieży Uczniowskiej Instytutu Rozwoju Edukacji Narodowego Uniwersytetu Lotniczego. Jeszcze jako zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych szkoły w Sofijewskiej Borszczahiwce w obwodzie kijowskim (2004) przeprowadziła pierwszy taki rejonowy konkurs „Ziarna dobroci”, dalej stał się on obwodowym (2011), a potem – ogólnoukraińskim (2018–2019 przy Towarzystwie „Znannia” Ukrainy). W ostatnich dwóch latach przy Narodowym Uniwersytecie Lotniczym ogólnoukraiński konkurs poetycki otrzymał nazwę „Biały gołąb”. Członkami jury konkursu byli znani pisarze, dziennikarze, laureaci nagród literackich, wykładowcy szkół wyższych: Wasyl Wasylaszko, Wasyl Kliczak, Olha Dowhopjat, Wiktorija Ostasz, Anatolij Tkaczenko, Wasyl Newołow, Łesia Chomienko-Semenowa, Hryhorij Iwanenko oraz inni profesjonalni literaci. Wasyl Wasylaszko, przewodniczący jury ogólnoukraińskiego konkursu poetyckiego „Biały gołąb”, znany pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy podkreślił: „Wiodącym tematem utworów uczniów są poetyckie akcenty na węzłowych momentach heroicznej historii Ukrainy z powiązaniem do rodzinnego kraju, miejsc wydarzeń… Poezje uczestników konkursu są o przyrodzie, o porach roku, o rodzinnej Ukrainie, swoim miejscu w tym świecie, marzeniach o szczęściu i nadziejach na pokojowe niebo, o drogach osiągania sukcesu na przykładzie Bohaterów Ukrainy, znanych rodaków, ulubionych krewnych. Wszyscy zwycięzcy i wyróżnieni uczestnicy konkursu zasługują na pochwałę za twórczość oraz życzenia jasnych sukcesów przy pisaniu nowych utworów”. Niedawno zakończył się świętem literacko-artystycznym tegoroczny konkurs poetycki „Biały gołąb”, zorganizowany przez Tetianę Petrowską i jej kolegów z Instytutu Rozwoju Edukacji Narodowego Uniwersytetu Lotniczego. I chociaż z powodu niekorzystnych okoliczności (koronawirus) podsumowania przeprowadzono online, co nie do końca zastępuje żywy kontakt, uczniowie i ich opiekunowie byli zadowoleni. Wiele dzieci wyróżniono honorowymi dyplomami za pierwsze miejsca, specjalnymi nagrodami. Z utworów zwycięzców i laureatów, jak w minionych latach, ułożono zbiorek poetycki, który umieszczono w internecie. Z tym wydarzeniem uczestników konkursu powitał Maksym Łućkyj, rektor Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, doktor nauk technicznych, profesor. Podkreślił on ważność przeprowadzania takich przedsięwzięć: „Z Narodowego Uniwersytetu Lotniczego serdecznie witam was z okazji wydania nowego almanachu młodych literatów „Biały gołąb”, który połączył uczniów, studentów, nauczycieli, wykładowców oraz rodziców! Almanach pomaga nam zajrzeć w głębię obrazowego słowa, odkrywa piękno świata, opowiada o ważnych wydarzeniach w życiu narodu ukraińskiego i dodaje wiary w przyszłość. Z wdzięcznością odnotowujemy członków jury, organizatorów, nauczycieli, wykładowców oraz kierowników kółek, którzy przyczynili się do przeprowadzenia ogólnoukraińskiego konkursu poetyckiego „Biały gołąb”. Kierownicy kółek literackich, wśród których są utalentowani pedagodzy, proświcianie, pisarze Marija Ludkewycz (Lwów), Nina Horyk i Ołena Paszuk (Łuck), Marija Morozenko i Olha Sołomoniuk (Kijów), Wołodymyr Didkiwski (Biała Cerkiew), Tetiana Carenko (Uzyn), Faina Prus (obwód kijowski) i inni szczerze cieszą się z sukcesów swoich wychowanków, którzy otrzymali nagrody: dyplomy, nagrody i mieli możliwość przeczytania własnych utworów rówieśnikom, wyrazili także wdzięczność organizatorom. Najwięcej książek podarunkowych w ostatnich latach dla zwycięzców (1-3 miejsca) oraz wyróżnionych uczestników konkursu, którzy wyróżniają się obrazowym postrzeganiem świata, napłynęło od Julii Bereżko-Kamińskiej (Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy), Wołodymyra Bubyra, niezapomnianego Anatolija Haja (Kijowska Obwodowa Organizacja Pisarzy Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy), Iwana Kokucy (dziennikarz i pisarz), Marharyty Nadutenko (Ogólnoukraińskie Centrum Słownikarstwa). W nagradzaniu zwycięzców w różnych latach brali udział: Raisa Nedaszkiwska, artystka ludowa Ukrainy; Dmytro Biłous, Mykoła Som, Wasyl Folwaroczny, Wałentyna Kozak, Bohdana Hajworonska, Ludmyła Panyczenko, Wałentyn Lamiczew, Ihor Hodenkow, Natalija Bondarczuk – pisarze; Iwan Juszcuk, pisarz i naukowiec; Hryhorij Semeniuk, naukowiec; Wasyl Kuszereć, przewodniczący zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Znannia” Ukrainy; Mykoła Nesterczuk, sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Wałerij Franczuk, artysta; Wałentyna Doneć, Lubow Zawiszana, proświcianie; Tetiana Dyman, Hanna Piwnowa – kompozytorki; Tetiana Kondratenko, dziennikarka, oraz inni. Hałyna Łazariewa, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, dyrektorka Instytutu Rozwoju Edukacji Narodowego Uniwersytetu Lotniczego życzyła młodym literatom natchnienia, sukcesów oraz nowych osiągnięć i odkryć. „Niech „Biały gołąb” swobodnie lata i pomaga wam w życiu, aby być pewnymi jutra. Niech wasza twórczość codziennie rozkwita i będzie rozświetlona światłem dobra i miłością”. Ozdobą święta literacko-artystycznego stały się muzyczne wideowystępy Borszczahiwskiej Szkoły Artystycznej rejonu buczańskiego obwodu kijowskiego (dyrektor M. O. Łukjanenko): Sofiji Szajchullinej i wykładowczyni Iryny Łewczenko (wykonanie na bandurze), Jewdokiji Kapeluchy – laureatki konkursów obwodowych i ogólnoukraińskich oraz Władysława Fedorczuka, laureata konkursów międzynarodowych i ogólnoukraińskich, wychowanka chóru dziecięcego „Schody” Zespołu Szkół w Sofijewskiej Borszczahiwce (kierowniczka Iryna Jakubowśka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy). Podczas wideokonferencji wybrzmiała pieśń „Biały gołąb” w wykonaniu Wiktora Kawuna, zasłużonego artysty Ukrainy (sł. T. Petrowskiej, muz. J. Wasylkiwśkiego). Spotkanie odbyło się w ciepłej, przyjaznej i twórczej atmosferze. Wrażenia uczestników konkursu podsumowała Olha Łabaha, nauczycielka, kierowniczka kółka „Sztuka słowa” Białocerkiewskiej Specjalistycznej Szkoły Przyrodniczo-Matematycznej I-III stopnia nr 16 im. M. O. Kyryłenka Rady Miejskiej Białej Cerkwi obwodu kijowskiego: „Wyrażamy głęboką wdzięczność za organizację i przeprowadzenie baśniowego widowiska poetyckiego, które na skrzydłach „Białego gołębia” co roku podnosi naszych wychowanków do nowych wysokości, otwiera przed nimi jasne horyzonty dla twórczości i wyprowadza na nowe orbity szczere poetyckie myśli młodych autorów”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Kiedy spotkasz anioła,
to nawet nie zauważysz różnicy –
Zwyczajny sobie przechodzień, taki,
jak wszyscy wokoło.
W ręku – parasol i torba, w drugiej –
pakunki z poziomkami,
Nikt mu się nie kłania,
nie pragnie dotknąć rąk.
Lecz ty rozumiesz, jak to jest, bez złota cuda tworzyć,
Bez skrzydeł za plecami z platyny,
miecza i czarodziejskich sił,
I mniejsza o to, że za tobą nie wyrosną stalaktyty,
I mniejsza o to, że na życzenie nie stanie się nagle chlebem pył.
Na froncie stać zimą,
kiedy chłód trzaska głośno.
Babci oddać miejsce w autobusie,
nikt jeszcze przecież nie stracił nóg.
Cieplejszy niż płomień uśmiech trafi w serce celnie,
I biednym nikt się nie stanie,
kupiwszy bezdomnemu chleb.
Nie świat ratuj od ciemnego,
a sam przechodź do jasnego,
Przecież twoje serce – skarbonka,
nie stawiajże na nim piętna.
I anioł, co szedł ulicą,
nagle pozna bratnią duszę,
Złapawszy twój ciepły wzrok w skwerze, na dworcu, w metrze.
Daryna Udowenko,
uczennica Białocerkiewskiej specjalistycznej przyrodniczo-matematycznej szkoły I–III stopnia nr 16 im. M. O. Kyryłenki
Ubiór języka W ubiór od „Couture” ubrał się język, Wzuł markowe adidasy „Nike”. I perfumami, nie mówiąc ani słowa, Ustroił się stylowo. Po prostu lajk!
Usiadł w „Mersie”, pojechał na party, Nastrój miał „fajny” i „cool”! Chce „potusować” wśród elity, Ogląda pierścień złoty.
Smakował tam mojito i sushi, Słuchając rocka i jazzu nocą. Wystawiał selfie na Facebooku, Twittera otrzymawszy klucze…
…Nagle wyszywanka przemknęła! Język „do żywego” ona wzięła. Rodzime i święte dusza pojęła… Ukraiński język rozkwitł!
Jakże często my ubieramy język Nasz, ukraiński… w cudze… Barwinkowy, rodzimy, kolorowy Niech go Pan nam zachowa!
Iwan Czyż,
wychowanek kółka „Literatura ukraińska. MAN” KZ „Browarski rejonowy ośrodek dziecięcej i młodzieżowej twórczości”
Rozbita waza Rozbita twoja waza, rozerwane nici losu. Zrujnowana życia baza, brak poczucia wolności.
Wstydzisz się kogo? Siebie. Zamykasz się ścianą, a serce coś skrobie, poddajesz się, upadasz niema.
Zamykasz na to oczy, zaciskasz mocno wargi męczą myśli co noc, długie, nudne, jak rury.
Rozleciała się twoja waza, kawałkami rozrzucony świat. Zasiadła w sercu uraza, twarda i zimna, jak lód.
Na wietrze stoisz samotna, wokoło siwa mgła. Skądś leci czarna sotnia, – wypuścił duchów obłęd.
Nie zapomnisz nigdy zła, ani kto zrobił je i kiedy. Nakryje obojętna mgła dorosłe dziecięce myśli.
Anna Krawczenko,
wychowanka studia literackiego „Dżerełce” Lwowskiego miejskiego koordynacyjno-metodycznego centrum „Halicka młodzież”, uczennica 8 klasy Liceum nr 51
im. I. Franki
Moja wieś Urodziłem się w sławnej wsi, Takiej jednej z tysięcy na Ukrainie. Ona kiedyś Michnowskiego dała, Żeby ten przemówił światu: „My – jesteśmy jednością!” Tu żył Markewycz, stąd Kołodub – Znany kompozytor Ukrainy. Taras Szewczenko tu nie raz bywał.
I ja codziennie chodzę ścieżkami tymi, Ścieżkami, po których chodził Kobziarz. Wyznaję jego idee dzisiaj. Jestem dumny z tego, że urodziłem się we wsi, Która jest jedną z tysięcy na Ukrainie!
Oleg Cymbał,
uczeń 8 klasy Turowskiego
NZK „Szkoła ogólnokształcąca
I–II stopnia – przedszkole”
Browarskiego rejonu,
Obwodu kijowskiego
Mój kraj Południowy ciepły wietrzyk Różnymi ziołami ze wschodu dmuchnie Wspomnienie dzieciństwa mi On ze sobą niesie. Kraju zraniony mój, Serce tobą trwożę Wieczność nie widzieliśmy się, Lecz zapomnieć ciebie nie mogę. Głos rodzinnego miasta mi Nieustanny przyniósł wietrzyk. Ja usłyszałam, on cicho powiedział: „Wracaj. Tęsknię. Donieck”.
Marija Buchtijarowa,
uczennica 6 klasy Charkowskiego gimnazjum nr 23
Wspomnienia o najcenniejszym Opadłe liście, mimo jasnego koloru,
Często przywodzą smutek. Rozkwitłe przebiśniegi symbolizują odrodzenie.
Forma, kolor, zapach – często nie są ważne. A co przywodzą wam zimowe krystaliczne lodowce?
Radość?! Spokój?! Chłód?! Wspomnienia?! Każdy ma swoje skojarzenia. Dla kogoś one symbolizują Radość, Od której Spokojnie na duszy, Innego – one oparzają Chłodem, Od którego robi się Ciepło na sercu! Ale każdego z nas One zawracają w Dzieciństwo, Które zawsze stoi w pierwszym rzędzie Długiego terminalu pod nazwą „Wspomnienia”.
Wiktorija Francuz,
uczennica 10 klasy Placówki wspierającej –
Osterskiej szkoły ogólnokształcącej
I–III stopnia im. J. Zbanackiego
Obwodu czernihowskiego
Jak piszecie wiersze? Jak piszecie wiersze? Na komputerze, bijąc w klawiaturę, A może, na kawałku białego papieru, Bojąc się, czy miejsca wystarczy wam?
Jak piszecie wiersze? Precyzyjnie dobierając słowa i dźwięki, Zwracając rym na końcu, Czy, może, w wolnym tańcu krążycie? Jak piszecie wiersze? Lekko, niedbale, otrzymując przyjemność, Czy ze łzami w oczach, Całą złość na papierze zostawiając, Wersami duszę kłując? Jak piszecie wiersze? Na sprzedaż? Hurtowo stare i detalicznie nowsze? Czy, może, dla siebie, do szuflady włożywszy I na zamek serce zamknąwszy? Jak piszecie wiersze?
Anastasija Humeniuk,
uczennica 9 klasy Liceum Akademickiego nr 4,
m. Obuchów
Chrońcie życie Obok lasu wśród traw Zajączek chatkę zbudował. Żył sobie, trawkę chrupał, Ożenić się namyślił.
Urodziły się maluchy – Długouche zajączki. Czas mija bardzo szybko. Podrosły w rodzinie dzieci…
Nagle … Co to? Dym! Zaduch! Zające nastawiły uszy. Wszędzie ogień i wszystko płonie, Wszyscy, którzy mogą, wszyscy uciekają…
Tak zginęła rodzina Wśród płomieni i dymu. Szkoda wszystkiego: zajęcy, drzew, I ptaszków, i błękitnego nieba.
Więc proszę was, ludzie, bracia: W lesie nie palcie ogniska!
Jesenija Kowalowa,
uczennica 5 klasy Osterskiej Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia im. J. Zbanackiego
Obwodu czernihowskiego
Muzyka mojej wolności Czas posłuchać jazzu… Muzyki mojej wolności. On będzie brzmiał tylko dla nas – Dwóch wolnych ptaków ziemskiego gatunku.
Deszcz wymywał potajemne kąty, Solidnie schowane od brudu i chłodu. U nas różne zasady, wspólne myśli… Dusza nie umrze od pragnienia i głodu.
Wiktorija Arczybasowa,
studentka III roku wydziału muzycznego Komunalnej placówki wyższego wykształcenia „Łuckie kolegium pedagogiczne”
Dorośli i dzieci Aż szkoda, że dorośli – nie dzieci: Już nie potrafią tak słońcem się cieszyć, Nie zauważą na niebie tęczy, Nie podzielą się z przyjacielem cukierkiem.
Jak dorosłym wszystko wyjaśnić, Że w pokoju wszyscy muszą żyć. Chcą dzieci w rodzinie dorastać I nic o „Gradach” nie wiedzieć.
Dzieci muszą tak im powiedzieć: „Wy – wszyscy jesteście czyimiś mamami i tatami, Słońca wystarczy ludziom na świecie, Więc dawajcie w pokoju wszyscy żyć!”
Złata Breus,
uczennica 9 klasy Placówki wspierającej oświatę „Myroniwski liceum akademickie nr 3”
Rozmyślania Rymy stały się ciężkie, jak żelazo, I nie czyste, a tak sobie, stop, Co nie słowo, to wieczna repryza, No czegoż ja jeszcze nie powiedziałem? Ja boję się nie sztuki – chałtury, Ja boję się czasownikowych rymów. Ja – odbicie, ja – własna rycina I, zdaje się, staję się nie tym Marzycielskim chłopcem, który był wcześniej, Wśród formy gubię swój kunszt, Choć pióro mechanicznie pisze, Ale wiersze mizerne we wzroście. Ja ugrzązłem, bez natchnienia, w błocie, Męczę się w nim, jak zagoniony zwierz. Czasem myślę: może, dość Marnować tak papier? Może, arkusze będą puste? Bo trwoży tylko jedno: Że po mnie zostaną rymy, A w tych rymach nie stanie mnie.
Ilja Charłamow,
student Instytutu Dziennikarstwa
Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
co tylko zechcesz – czynić żywym i reagującym na okoliczności. Jeden z poprzednich spektakli pokazano na festiwalu w “UNIT.City”. Duża sala na około 400 miejsc była wypełniona, a ludzie stali w przejściach. Patrząc na to, jak ludzie uważnie słuchają, rozumiesz, że spektakl działa również na dużą widownię. Jednak mnie bardziej podobają się sceny kameralne, takie jak w naszym teatrze. Spektakl jest graficzny. Przeważają kolory czarno-białe, są też pewne kolorowe plamy. Najważniejsze są oczy, kontakt z widzem, a wszystko inne nie powinno odwracać uwagi. Dobieraliśmy muzykę, która kojarzyła nam się z czymś bliskim. Pomagał w tym Ołeksandr Kurij. Dziś teatr pracuje w napiętym grafiku, pojawia się wiele nowych inscenizacji – różnych, skomplikowanych, ciekawych. Mam nadzieję, że w przyszłym sezonie znów będzie coś nowego. Czekam na nowe role. Pracę w teatrze łączę z kinem i telewizją, ale właśnie tutaj żyje moja dusza. Już 20 lat Teatr Dramatu i Komedii jest moim rodzimym miejscem. Nasz teatr ciągle się zmienia, a to znaczy, że jest żywy. Ważne, aby tak było również w przyszłości. Misją teatru jest jego aktualność, teatr musi być obok człowieka, który przyszedł na spektakl, pomagać mu w czymś się rozeznać, inaczej spojrzeć na pewne rzeczy. W rzeczywistości teatr jest psychologiem, a spektakl “Wszystkie wspaniałe rzeczy” jest terapeutyczny. Uważam, że właśnie na tym polega misja współczesnego teatru. Zdjęcie ze strony teatru bohaterowie niczym na parapecie, z którego mogą spaść. Rozwiązań plastycznych szukaliśmy w naturze uczuć. Właśnie kameralna scena Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego idealnie pasuje do tego spektaklu. Mam nadzieję, że będziemy go grać tutaj także w przyszłym sezonie teatralnym. Oczywiście, chciałoby się pokazać ten spektakl również na innych scenach. Ale jak się ułoży, pokaże czas. Myślimy o nowym kolejnym wspólnym projekcie z Witalijem i Margo, ale przez ich napięty grafik zrobić to nie jest tak łatwo. Jesteśmy w poszukiwaniu materiału, który by nas znów zainteresował. Obecnie pracuję w Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze nad spektaklem według sztuki Karela Čapka “Sprawa Makropulos” – to jedna z jego najbardziej znanych sztuk, fantastycznie piękna i ciekawa. Wystawiano ją wiele razy, jednak skracano ważne, moim zdaniem, momenty. Wśród nich – śmierć jednego z bohaterów. Przeważnie robiono z tej sztuki rozrywkową historię. Rzeczywiście, ma ona rozrywkową podstawę, ale jest tam bardzo ciekawa warstwa społeczna. Temat o wartościach, o ich dewaluacji. Nadchodzi taki moment, kiedy obumiera coś starego – wartości, orientacje, sposoby współistnienia i przychodzi nowe. Zapowiadaliśmy tę premierę jeszcze półtora roku temu, ale przez lockdowny była opóźniana. Mamy nadzieję, że w końcu będziemy mogli pokazać ją we wrześniu. Chciałabym wystawić coś nowego także w Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego. Ale najpierw trzeba zakończyć pracę w Młodym Teatrze. Zdjęcie ze strony Centrum Sztuki im. I. Kozłowskiego Stronę przygotował Eduard Owczarenko
Tłumaczenie maszynowe
U podstaw spektaklu leży sztuka dobrze znanego w Europie współczesnego angielskiego dramaturga i reżysera Duncana Macmillana „Every brilliant thing”. Swoją sztukę tworzył wraz z przyjacielem, brytyjskim komikiem Johnem Donahoe, który opracował ten tekst w znanym sobie gatunku stand-upu. Inscenizacje tego utworu cieszą się ogromnym sukcesem w wielu europejskich teatrach. A kijowski widz może zobaczyć poruszającą, dynamiczną i, mimo dość poważnej tematyki, komiczną historię od tandemu utalentowanej aktorki i reżyserki. – Zagrać w spektaklu zaproponowała mi Tamara Trunowa, która nosiła się z tym pomysłem już od kilku lat – wspomina Olesia Żurakiwska. – To współczesna i ciekawa dramaturgia. Nie ma tu ograniczeń płciowych, spektakl może grać zarówno kobieta, jak i mężczyzna. Miałam czas i chęć zrobić dla siebie coś nowego. Zawsze przyjemnie jest coś robić z Tamarą, do której odnoszę się z ogromnym szacunkiem. Spektakl tworzyłyśmy razem. Pracowałyśmy nad inscenizacją nieco mniej niż dwa miesiące. Adaptowałyśmy tekst do naszych realiów: akcja dzieje się w naszym kraju, znajdowałyśmy w nim to, co bliskie mnie i Tamarze. Podczas prób zanurzałyśmy się w płaszczyzny naszego dzieciństwa, świat naszych wspomnień. W spektaklu poruszony jest bardzo trudny temat – matka z tendencjami samobójczymi oraz próby dziecka, by się odseparować i żyć własnym życiem. Teatr często unika rozmów o trudnych tematach, zrozumiałe, że prościej i bardziej nieodpowiedzialnie jest śmiać się i bawić. A w tym przypadku mówimy wprost o poważnym problemie, dość powszechnym w naszym kraju i na całym świecie. Listy, które otrzymuję po spektaklu, potwierdzają, że poruszanie takich tematów jest obowiązkiem teatru. Pewna dziewczynka napisała do mnie: „Ja jestem tym „chłopcem”, który rok i dwa miesiące temu stracił mamę. Bałam się iść na spektakl, bo znałam jego temat i myślałam, że po prostu nie wytrzymam. A wy tak prosto i jasno o tym wszystkim opowiadacie. Następnego ranka zaczęłam pisać listę, jak bohater spektaklu, pierwszym punktem na tej liście było – chodzić do teatru na dobre spektakle, a drugim – aktor Witalij Linecki”. Witalij jest dla nas jak jasny anioł. Z Tamarą bardzo go kochałyśmy, inspirowałyśmy się jego twórczością. Był unikalną osobowością aktorską, człowiekiem, który miał wielki dar. Jego śmierć to niezwykle wielka strata dla całej społeczności aktorskiej i widzów. Odszedł bardzo wcześnie. Wspominamy o Witaliju każdego dnia. Kiedy tworzyłyśmy spektakl, dużo o nim mówiłyśmy, śmiałyśmy się. Miał bardzo dobre poczucie humoru, był ironiczny. Wyszła taka dedykacja. Cicha, bez głośnych deklaracji. Pewnie nie odkryję tajemnicy, że grać w monodramie jest najtrudniej. Nie ma na kim polegać, od początku do końca wszystko zależy od ciebie. Jeśli zapomnisz tekstu albo pomylisz mizansceny, to nikt cię nie wyręczy. Jesteś sam na sam z widzem. Ale widz może też pomóc. U autora jest zapisane, że w spektaklu odbywa się kontakt z salą. Taki zabieg pozwala uczynić spektakl żywym, zburzyć iluzoryczną ścianę między aktorem a widzami. Ludzie kontaktują się, otwierają, bywają po prostu błyskotliwymi partnerami. Mówią takie rzeczy, które wydają mi się trafniejsze niż u samego autora. Pierwszy spektakl zagrałyśmy pod koniec lutego, a po drugim pokazie poszłyśmy na długi lockdown. To był poważny cios, przecież bilety były sprzedane z wyprzedzeniem. A po zakończeniu lockdownu widownię można było zapełniać tylko w połowie. Prawie do końca sezonu spłacałyśmy długi. Zagrałam już 17 spektakli, wszystkie różnie, i w tym jest jego urok. Przyznam: początkowo trochę się bałam, bo choć miałam pewne doświadczenie kontaktu z widzem, to po raz pierwszy stał się on moim pełnoprawnym partnerem. Teraz nie ma już żadnego strachu. Tekst jest na tyle plastyczny, że można z nim robić wszystko. Na Małej scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru odbyła się premiera spektaklu „Wszystkie najlepsze rzeczy”, który stał się nowym wyzwaniem dla głównej reżyserki teatru Tamary Trunowej oraz wykonawczyni jedynej roli Olesi Żurakiwskiej, gdyż jest to pierwszy monodram w ich twórczym życiu.
Tłumaczenie maszynowe
Nową pracą Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy stał się spektakl „Hostel 24/7”, którego gatunek określono jako żart miłotraumatyczny. Z Margarytą Bachtiną i Witalijem Iwanczenką przyjaźnimy się od dawna, jeszcze od czasów, gdy pracowali w Narodowym Akademickim Teatrze imienia Łesi Ukrainki – opowiada Ołena Szczurska. – Chcieliśmy zrobić coś wspólnego, szukaliśmy ciekawego materiału. Do stworzenia spektaklu zainspirowała nas sztuka jednego ze współczesnych dramaturgów, chociaż odeszliśmy od tego tekstu. Sztuka przesiąknięta była radziecką przeszłością, więc postanowiliśmy tę radzieckość skrócić. Przenieśliśmy wydarzenia w czasy współczesne, jakby działy się gdzieś pod Kijowem, w niewielkim miasteczku. Zrobiliśmy historię o dwojgu ludzi z różnych światów. On – aktor, bardzo samotny i nikomu niepotrzebny na tym świecie. A Ona – gospodyni, też samotna. Widz śledzi to, czy ta dwójka ludzi będzie razem. Dodaliśmy do tej historii wiele autobiograficznych wątków, a także dokumentalne monologi z życia naszych znajomych. Wyszła szkicowa opowieść, która „usiadła” na szkielecie sztuki. Gotowy spektakl pokazaliśmy dwa razy w Centralnym Domu Oficerów SZU. Z czasem przerobiliśmy materiał, a po roku zaproponowaliśmy go kierownikowi Centrum Sztuki im. I. Kozłowskiego Wołodymyrowi Hołosniakowi. Przyjął nas z radością. Jak już wspomniałam, z aktorami przyjaźnimy się od dawna. Margaryta Bachtina to aktorka teatralna i filmowa. W ostatnich latach zaczęła częściej grać, ale dziś ukraińska kinematografia dopiero zaczyna ją naprawdę odkrywać. To ciekawa aktorka z darem dramatycznej klaunki. Nigdy nie pozostaje obojętna na materiał, wszystko przepuszcza przez siebie. Margaryta niczym potężny magnes rezonuje ze wszystkim, co dzieje się w tej historii. Jej bohaterka wydaje się prostą kobietą, ale w rzeczywistości ma wyrafinowane wnętrze. Jest przesiąknięta codziennymi sprawami. Ale kiedy coś dotyka jej serca, okazuje się, że ma szlachetną duszę. Zrobiliśmy z tej historii mały thriller. Kobieta stara się wydawać okrutną, aby odstraszyć mężczyzn, żeby dali jej spokój. Przecież wielu, wiedząc, że kobieta jest samotna, chce na darmo u niej pomieszkać i przy tym bezpłatnie się żywić. Pragnie trzymać mężczyzn w strachu, a nazwisko ma specyficzne – Farsz. Witalij Iwanczenko to dość znany aktor, dużo gra w filmach. Jego bohater to postać komediowa z potężnym dramatycznym wnętrzem. Z początku wydaje się, że to po prostu komediant, cyrkowiec. Ale w rzeczywistości to człowiek, który przeżył w swoim życiu ból, straty, choć stara się to wszystko ukryć za zewnętrzną wesołością. Witalij ma dobrą fakturę i fantastyczne poczucie humoru. Ta tematyka jest mu bliska również dlatego, że swego czasu uczył się w akademii estradowo-cyrkowej. Nieustannie rodzi jakieś ciekawe rzeczy na czasie, przedstawia swojego bohatera w rozwoju. Ogólnie rzecz biorąc, Witalij Iwanczenko jest głęboko dramatycznym aktorem. Myślę, że ten jego talent udało się odkryć w tym spektaklu. Aktorzy bardzo polubili ten spektakl, brali udział w tworzeniu dekoracji. Dołączył do nas dźwiękowiec Teatru Łesi Ukrainki Wład Tenenbaum, który napisał muzykę do inscenizacji. Wykorzystaliśmy także wiele hitów lat 90. Scenografię robiliśmy razem z aktorami. Pokazaliśmy świat, który się rozpada i którego nie można złożyć w puzzle. W centrum sceny – wielka koszula, a pośrodku – okno w duszy lub po prostu dziura. To już zależy od decyzji widza. W kostiumach staraliśmy się oddać różne światy postaci. Ona do dziś nosi jakieś stare rzeczy, przerabia je, naprawia. Ma tylko jedną odświętną sukienkę. A postać męska ma tylko to, co na sobie. Nie ma ani domu, ani walizki. Plastycznie staraliśmy się ich połączyć. Jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, ale cyrk jest także w życiu tej prostej gospodyni. Ona jest fakirem na swoim polu. Spektakl obrasta półcyrkowymi numerami, a
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy otwarto projekt wystawowy zasłużonej artystki Ukrainy Kateryny Kosjanenko „Lista okrętów”, na którym zaprezentowano prace wchodzące w skład artbooka – zbioru o tym samym tytule współczesnego ukraińskiego poety Serhija Żadana, który ujrzał światło dzienne w 2020 roku w wydawnictwie MERIDIAN CZERNOWITZ. Jest to artystyczna współpraca pisarza i malarki, połączenie poetyckiego słowa i obrazu artystycznego. Prace Kateryny stają się wizualnym odpowiednikiem poezji Żadana, która organicznie łączy współczesną ukraińską codzienność z biblijnymi aluzjami. W oprawie książki wykorzystano 9 dzieł malarskich artystki. Na wystawie, oprócz nich, widzowie mają okazję zobaczyć jeszcze trzy nowe prace. Pomysł projektu należy do kuratorki Tetiany Szwed-Bezkorowajnej, która dostrzegła współbrzmienie w obrazach malarskich Kateryny Kosjanenko i wierszach Serhija Żadana. Szereg trwałych skojarzeń wyłania się z tytułu „Lista okrętów” – od antycznego Homera, modernisty Osipa Mandelsztama po naszego współczesnika Serhija Żadana. Własną interpretację tematu, własną malarską listę okrętów dodała także Kateryna Kosjanenko. Właśnie dla artbooka artystka namalowała płótna: „Wojsko” (2019), „Dworzec” (2019), „Graffiti” (2019), „Boże Narodzenie” (2019), „Okręty” (2020), „Przystanek” (2020), „Białe pole” (2020). Wykorzystano również kilka wcześniejszych płócien: „Niewidzialny autobus” (2017) oraz „Przejście” (2019). Te dzieła zapoczątkowały malarską serię „Lista okrętów”. Obrazy nie ilustrują serii dosłownie. To zbieżność odczuć, wydarzeń, odzwierciedlenie złożonego współczesnego świata, w którym jest miłość, wojna, beznadzieja, rozpacz, radość, cierpienie. Na obrazach – zakochani ludzie, zdezorientowani, radośni; wojownicy w dawnych zbrojach. Anioły, kozak Mamaj, diabły, tłumy ludzi, zwierzęta, ptaki, pejzaże urbanistyczne. Są one wizualnym ekwiwalentem, echem fabuł i stanów emocjonalnych autora wierszy, zbiegają się z jego nastrojami i postrzeganiem teraźniejszości. Każdy obraz z „Listy okrętów” jest unikalny i jednocześnie stanowi część serii: dzieła są ze sobą powiązane zamysłem, typami postaci, rozwiązaniami kolorystycznymi, stylem wizualnym, sposobami łączenia i odwoływania się do różnych epok oraz manier malarskich. W tych obrazach są nie tylko ciekawe i wielowymiarowe obrazy oraz wyrafinowany koloryt, jest w nich poczucie prawdziwego życia, głębokie myśli i złożone emocje. Wszystkie dzieła serii różnią się nie tylko fabułą, postrzeganiem świata i intonacjami. Od obrazu do obrazu zmienia się także wizualna interpretacja. Łączy je natomiast autorskie malarstwo z różnymi rozwiązaniami kolorystycznymi i technikami. Dzieła te można uznać za gatunkowe, można nazywać je płótnami historycznymi, w których obecna jest teraźniejszość, przeplatająca się z historycznymi analogiami, typami postaci, akcesoriami. Obrazy artystyczne Kateryny Kosjanenko odsyłają widza do różnych epok, a jednak zawsze powracają do teraźniejszości i poezji Serhija Żadana. – Cieszymy się, że możemy powitać takie projekty, twórcze tandemy – poetyckie, artystyczne – zaznaczyła, otwierając wystawę, kierowniczka działu wystawowego muzeum Oksana Barszynowa. – Widzimy tutaj synergię między tekstem a obrazem. Nasza współpraca z artystami i poetami ma swoją historię. Z Serhijem Żadanem mieliśmy już kiedyś taką współpracę. Wspaniale, że ta tradycja trwa. – Bardzo długo czekaliśmy na tę wystawę – wyznała kuratorka projektu wystawowego Tetiana Szwed-Bezkorowajna. – Chcieliśmy zrealizować projekt i przedstawić go w muzeum jeszcze półtora roku temu. Lockdowny i remont w muzeum na długo odsunęły nasze plany. Chcę podziękować kierownictwu muzeum i jego pracownikom za to, że w końcu mogliśmy wcielić go w życie. Projekt narodził się w naszych myślach jeszcze w 2018 roku. Z wydawcą Swiatosławem Pomerancewem postanowiliśmy współpracować po wystawie Kateryny Kosjanenko w Paryżu, która odbyła się tam jednocześnie z czytaniami poetyckimi Serhija Żadana. To idea tego, jak poeta i artystka mogliby spotkać się w swojej twórczości. Współczesne malarstwo Kateryny, które jest ściśle przeplatane z jej miłością do dawnych słowiańskich motywów, w niezwykle precyzyjny sposób połączyło się tutaj z poezją Serhija Żadana, o czym wielokrotnie mówił sam poeta. Ten temat ma już pewien rozwój. Na dzień dzisiejszy rezultatem projektu są trzy książki, które stworzyło trzech poetów i dwie artystki. Przyznam, że nie wystarczy tylko wymyślić projekt i opracować jego koncepcję. Trzeba znaleźć osobę lub kilka osób, które będą mogły razem z tobą go zrealizować. Swiatosław to wydawca, który współpracuje z najbardziej znanymi pisarzami Ukrainy, a mnie udało się współpracować z najlepszymi artystami. Właśnie dzięki takim projektom odbywa się to, co nazywamy rozwojem i promocją ukraińskiej kultury nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Mają one rezonans, dużo się o nich pisze. Jesteśmy szczęśliwi, mogąc niemal każdego dnia odpowiadać na pytania, jak można zobaczyć te obrazy czy kupić książki. Wszystko to jest oceną naszej pracy. – Kiedy Tetiana zaproponowała mi taki projekt, od razu się zgodziłam – wyznała artystka Kateryna Kosjanenko. – Po tym długo myślałam nad tym, w jaki sposób będę mogła stworzyć wizualny ciąg dzieł Serhija Żadana. Początkowo wątpiłam, ale Tetiana i Swiatosław stworzyli wokół mnie tak szczelny kokon miłości i spokoju, że uspokoiłam się i z przyjemnością namalowałam te obrazy. Jestem szczęśliwa, że mogłam pokazać swoje prace właśnie w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy i że na to spotkanie mógł przyjechać Serhij Żadan. – Prace Kateryny, moim zdaniem, mają zdumiewającą właściwość przywracania światła przeszłości, napełniania jej żywym oddechem i żywym znaczeniem – podkreślił Serhij Żadan. – Archaiczne w tym przypadku po prostu wyjmuje się z czasowej historycznej umowności, stając się współbrzmiącym z tym, co przywykliśmy widzieć wokół siebie. To nie jest uwspółcześnianie przeszłości – raczej uzgodnienie, zrównoważenie tego, co było, z tym, co niechybnie się wydarzy. Dla mnie ta książka to wielka i przyjemna przygoda. Ponieważ, poznawszy Katerynę, wreszcie zobaczyłem te prace, do których pisałem swoje wiersze. Strasznie kocham ten zbiór, przeglądając go w myślach, wracam do minionego roku… Serhij Żadan przeczytał swoje poezje ze zbioru „Lista okrętów”, a także wiersze napisane w ciągu ostatniego roku. Wydarzenie zakończyło się sesją autografów poety.
– Dramat historyczny to rzecz podstawowa dla dramaturgii – jest przekonany Ołeksandr Witer, autor „Jabłka Pomony”, przypowieści o Majdanie, która powstawała jako dyptyk z realistycznym dramatem „Labirynt” zaraz po Rewolucji Godności. – A sztuki, które przetrwały wieki, często pisane były o wydarzeniach historycznych, począwszy od Sofoklesa, Eurypidesa, Szekspira, aż po Łesię Ukrainkę. Bardzo ważne jest poszukiwanie historycznych paraleli. Historia uczy nas tego, że nie ma nic nowego. Zmieniają się okoliczności, ubiór, muzyka, ale ludzie – nie. Kiedy mówimy o jakichś poważnych sprawach, to nieważne, czy mowa o człowieku, który właśnie przechodzi ulicą, czy o starożytnych Rzymianach lub Grekach. Poprzez historię próbujemy zrozumieć siebie. – Swoją sztukę „Huśtawka, albo Są u aniołów od złego” napisałam 15 lat temu – zaznaczyła Anna Bahriana. – Trudno nazwać ją historyczną. Pragnęłam pokazać kobiecy los na tle historycznych okoliczności. Kiedy pracowałam w radiu, nagrałam na dyktafon opowieść mamy mojej chrzestnej ze wsi Borowa w rejonie fastowskim, na Kijowszczyźnie. Tę kobietę represjonowano za to, że była ukochaną i matką bojowników o niepodległość Ukrainy, w szczególności w armiach URL i UPA. Historia ta bardzo mnie poruszyła, postanowiłam, że nie może ona tak po prostu zniknąć. Częściowo wykorzystałam ją w swojej twórczości. Starałam się pokazać los kobiety, której nie jest obojętny los swojej Ojczyzny… Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Antologia składa się z czterech rozdziałów: „Pradawna historia. Przestrzeń mitu”, „Dawna historia. Kozaczyzna”, „Nowa historia. Wojny”, „Najnowsza historia. Na krawędzi”. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Samit-knyha”. Autorzy antologii: Anna Bahriana, Jarosław Wereszczak, Ołeksandr Witer, Ołeksandr Hawrosz, Bohdan Żołdak, Nadija Marczuk, Ołeh Mykołajczuk-Nyzoweć, Neda Neżdana, Anatolij Pokryszeń, Ihor Juzjuk. Redaktorka – Nadija Mirosznyczenko. – Antologia „Czas&Przestrzeń” jest projektem Centrum Kurbasa i została wsparta przez departament komunikacji społecznej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. To już nasz trzeci projekt w tym programie. W najbliższych krajach Europy nie ma takiej liczby antologii dramatu w różnych formatach i kierunkach, jak na Ukrainie – opowiedziała Neda Neżdana. – Do tej pory odbyły się już cztery prezentacje w różnych miastach kraju oraz jedna w stolicy. Zatem dzisiaj mamy szóstą prezentację „Czasu&Przestrzeni”. W przełomowym czasie, który Ukraina przeżywa dzisiaj, wzrasta zainteresowanie literaturą historyczną, w szczególności dramatem historycznym. Musimy oczyścić się z brudu kłamstwa, dostrzec nasze problemy i błędy. Z jednej strony po to, by nie powtarzać tych błędów, a z drugiej – by przeprowadzić paralele ze współczesnością. O czymkolwiek pisaliby dramaturdzy, ilekolwiek wieków nie minęłoby od wydarzeń, piszą oni o współczesności i o przyszłości. Rozważaliśmy, czy przedstawić w antologii tylko Ukrainę, czy rozszerzyć krąg, w Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej imienia Łesia Kurbasa odbyła się prezentacja pierwszej antologii współczesnego historycznego dramatu ukraińskiego „Czas&Przestrzeń”. Książka obejmuje najnowszy dramat historyczny od pradawnej przeszłości do XX wieku, prezentując różnorodność gatunków i form. objąć inne terytoria. Zrozumieliśmy, że potrzebne jest rozszerzone spojrzenie. Przecież, na przykład, chociaż Szekspir pisał o Danii, to w rzeczywistości Hamlet jest angielskim bohaterem. Możemy pisać o antyku, średniowieczu, dawnych czasach, ale i tak będzie to związane z nami, naszym spojrzeniem, z drugiej strony, takie podejście daje uniwersalność. Mówimy nie tylko o przeszłości i teraźniejszości, ale także o przyszłości. Przedstawione dramaty – to nie tylko diagnoza, ale i prognoza… Również pani Neda opowiedziała o dwóch swoich sztukach, które zostały włączone do antologii. W dramacie „Czas czarnego słońca” wykorzystano konkretny fakt zaćmienia słońca, a wszystko inne to autorska fikcja. Wydarzenia rozgrywają się w średniowiecznych Włoszech: wędrownemu aktorowi „szara eminencja” proponuje zostać królem, a co z tego wynikło, widzowie dowiedzą się, przeprowadzając paralele z Ukrainą. Ołeh Mykołajczuk-Nyzoweć opowiedział o swojej sztuce „Amazonomachia”. Jego zdaniem, aktualność spektaklu polega na tym, że współczesna ludzkość przeżywa taki sam kryzys patriarchatu, jak w czasach schyłku matriarchatu. Do napisania jeszcze jednej sztuki – „Alchemia Karola XII” Ołeha Mykołajczuka-Nyziwcia skłonił film Jurija Illenki „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Zainteresował się tą tematyką, zaczął studiować wydarzenia, życie samego Mazepy. Sztuka ma dwa warianty. W jednym jest 25 postaci, a w drugim – 4, może być grana na scenie kameralnej. Utwór zbudowano na dwóch liniach. Pierwsza – jak Karol XII przez życie szedł do spotkania z Mazepą, a druga – jak Mazepa do spotkania z Karolem XII. Po bitwie pod Połtawą zostały utracone dwa potężne państwa europejskie, które mogły stać się jądrem przyszłej Europy, ale historia poszła inną drogą…
Tłumaczenie maszynowe
W Miejskiej Galerii Sztuki dzielnicy Desniańskiej Kijowa otwarto wystawę malarstwa artysty z Żółtych Wód, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Jarosława Myłoserdnego „Rozstaje”. Artysta zaprezentował 52 prace, z których większość powstała w ciągu ostatnich trzech lat. Eduard Owczarenko. Zdjęcie autora. Przyszły malarz urodził się w osadzie Iwaniwka w obwodzie odeskim. Ukończył wydział artystyczno-graficzny Południowoukraińskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. K. Uszynskiego. W swojej twórczości preferuje plenery, pracuje w bezpośrednim kontakcie z naturą. Tworzy również osobne kompozycje twórcze, obrazy sztalugowe. Uczestnik licznych wystaw obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Autor wystaw indywidualnych w Dnieprze, Żółtych Wodach, Łubniach, Aleksandrii, Kijowie. Obrazy znajdują się w muzeach i kolekcjach prywatnych zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. „Miłość. Właśnie tym uczuciem nasycone są dzieła Jarosława – do krajobrazów, ukraińskich pejzaży wschodu, południa, centrum i północy naszego kraju – pisze historyk sztuki Andrij Budkewycz. – Miłość do historii swojego kraju, miejsca, w którym obecnie mieszka, całej Ukrainy. Zdaje się, że postanowił skorzystać z dwóch rad Hryhorija Skoworody: „Nie szukaj szczęścia za morzem” oraz „...duszę rozwesela pokrewna praca”. Prostota. Może być oznaczona jako jasność. To uwolnienie od zamętu, od nadmiernego wypełnienia bytu czymś zbędnym. Jednak aby osiągnąć prostotę, trzeba włożyć nie mniej wysiłku niż przy tworzeniu wzorców złożonych. Wybitny ukraiński malarz O. Muraszko podkreślał: „Bądźcie w sztuce jak dzieci, szczerzy i bezpośredni”. On posłuchał tej wskazówki. Emocja. Nie jest ona obca obrazom autora. Głęboka emocja to przede wszystkim pragnienie, a malarstwo jest skutkiem nacisku emocjonalnego, od którego artysta pragnie się uwolnić”. Otwierając wystawę, art-menedżer Miejskiej Galerii dzielnicy Desniańskiej Ołeh Smal podkreślił, że ta galeria prezentuje w swoich murach tylko wysoką sztukę. Stale poszerza się krąg jej autorów, oprócz ukraińskich prezentowane są tu także projekty międzynarodowe. Szersza staje się również geografia artystów. Tym razem swoją twórczość prezentuje młody malarz, który zdążył już wiele osiągnąć w dziedzinie malarstwa. – Pod koniec ubiegłego roku zadzwonił do mnie mój dobry przyjaciel z Dniepru Andrij Budkewycz i powiedział, że był na wystawie wspaniałego malarza, byłoby dobrze zaprezentować jego prace także w Kijowie – wspomina ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk. – W tym czasie formowaliśmy plany naszej galerii na 2021 rok, postanowiliśmy zaplanować wystawę Jarosława na lipiec. Jarosław Myłoserdny mieszka w kozackim kraju – Żółtych Wodach. Spójrzcie, jakie ma piękne prace: i kompozycja, i kolorystyka, i nastrój. W każdym obrazie czarująca ukraińska przyroda. Cieszę się, że potężna rzeka utalentowanych artystów współczesnej Ukrainy powiększyła się o jeszcze jednego malarza-profesjonalistę, który tak oryginalnie widzi nasz ukraiński raj i tak szczerze odtwarza na swoich płótnach jego piękno, historię i teraźniejszość. Mam nadzieję, że także inne kijowskie muzea i galerie wykażą chęć zorganizowania wystaw prac tego artysty. W naszej galerii niemal co miesiąc otwierają się nowe wystawy, po których artyści darowują swoje prace. Mamy już w swojej kolekcji około 70 obrazów. Chciałoby się, aby z czasem ta kolekcja przerodziła się w muzeum... Naczelnik wydziału kultury dzielnicy Desniańskiej miasta Kijowa Ihor Zakomirnyj podkreślił, że ta galeria zbiera najlepsze prace współczesnych artystów dla naszych potomków. Życzył Jarosławowi Myłoserdnemu, aby z czasem o jego twórczości wiedziano nie tylko w Żółtych Wodach i Kijowie, ale i daleko poza granicami Ukrainy. Członek Narodowych Związków Pisarzy i Artystów Ukrainy Mychajło Horłowy zwrócił uwagę na to, że Jarosław wypracował oryginalny charakter pisma, który można rozpoznać. Życzył artyście poszerzania tematyki swoich prac, być może zwrócenia się także do tematu kozactwa. – Od dzieciństwa zajmowałem się muzyką, równolegle malowałem, postanowiłem opanować ten fach profesjonalnie – opowiedział Jarosław Myłoserdny. – Przyznam, ta droga otworzyła się przede mną łatwo. Początkowo uczyłem się na kursach przygotowawczych, potem wstąpiłem na uniwersytet. Pierwsza wystawa indywidualna odbyła się w mieście Aleksandria rok po ukończeniu uniwersytetu. Pomogli ludzie, którzy pojawili się w moim życiu, myślę, że nie przypadkowo. Część zaprezentowanych prac powstała na plenerach na Chortycy, w Czuhujewie, Kamieńcu Podolskim, w obwodzie odeskim i dniepropetrowskim. Większość prac namalowałem w Żółtych Wodach, gdzie obecnie mieszkam. Ukraina zachwyca swoim pięknem. Na naszej ziemi jest jeszcze tyle nieodkrytego, tutaj jest bezkresne pole do pracy. Oprócz pejzaży i martwych natur, maluję portrety, których na razie nie odważam się wystawiać na szerokie forum. Myślę, że wszystkie moje prace łączy miłość do życia, rodzimej matki Ziemi. Jestem pewien, że nie można zatrzymywać się na osiągniętym, wręcz przeciwnie, trzeba bardziej wymagająco odnosić się do siebie i ruszać naprzód. Nazwą „Rozstaje” chciałem podkreślić swój filozoficzny stosunek do życia. Zawsze znajdujemy się na jakichś rozstajach. Nie wiemy, kiedy nasza droga może skręcić w prawo czy w lewo. Spotykamy się z różnymi ludźmi, a zostają bliscy sercu, których wspomina się całe życie. Miło, że zostałem ciepło przyjęty w stolicy. Chociaż miałem kilka wystaw indywidualnych, ale obecna jest najprzyjemniejsza. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe