Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2021 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 33 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Lesia Horowa: «Niech was strzeże Najświętsza Bogurodzica!»

Galina DACIUK Z Europy Wschodniej, z obwodu ługańskiego wrócił Art-desant, który w przeddzień Dnia Obrońców i Obrończyń Ukrainy dał w ciągu trzech dni siedem koncertów: w Szczastiu, Trzychizbience, Popasnej, Soledarze, Krymskiem i Siewierodoniecku. W składzie zespołu: Oleh Bilyk, Wiktor Kawun, Lesia Horowa, Andrij But, Karina Arzumanian, Oksana Derenowska, Daria Redko. Bardzo za sobą tęsknili – żołnierze i artyści, bo kwarantanna odebrała im spotkania prawie na dwa lata. A pieśń jest żołnierzom potrzebna jak amunicja! Właśnie w tym celu – podtrzymać ducha wojowników, nastrój, naładować optymizmem kulturalnymi „nabojami” – powstał Art-desant, którego założycielem jest Oleh Bilyk, uczestnik działań bojowych. Wspomina, że po walkach najbardziej chciało się umyć i posłuchać dobrej piosenki. Przed pandemią, do 2020 roku, ludowa artystka Ukrainy Lesia Horowa dała na Wschodzie Ukrainy kilka setek koncertów. Rwała się na Wschód, bo uważa, że obrońcy to główna publiczność słuchaczy. Bo tam czuje pokrewieństwo dusz, szczerość i gotowość do poświęcenia dla zwycięstwa. Bo wolontariat to stan jej duszy. Zaraz po przyjeździe do Kijowa – prosto z drogi – śpiewaczka podzieliła się swoimi wrażeniami z „Słowem Proświty”. – Od czasu mojego ostatniego wyjazdu na Wschód niewiele się zmieniło – mówi Lesia. – Tak samo strzelają, tak samo trwa wojna. Podczas gdy rozmawialiśmy albo trwały koncerty, do dowódców napływały wiadomości o ostrzałach. Występowaliśmy bardzo blisko linii rozgraniczenia i wojna wisiała w powietrzu. Nie pojechaliśmy do Nowotoszkiwskiego, bo wróg ostrzelał drogę, i nie dano nam zgody na koncert. Za to teraz żołnierze mają pozwolenie na otwieranie ognia w odpowiedzi, i to jest słuszne. Wojna dziś jest okopowa i snajperska. Działań bojowych nie ma, ale strat bywa bardzo często. Wrogie snajperki wypatrują naszych posterunków, trzymają je na muszce w oczekiwaniu… Za jeden nieostrożny krok – zapłata zdrowiem, a nierzadko życiem... Występowaliśmy w 24. Oddzielnej Brygadzie Zmechanizowanej im. Króla Daniela, 79. Brygadzie Desantowo-Szturmowej oraz 57. Oddzielnej Brygadzie Zmechanizowanej. Wszystkie nasze koncerty były dla wojskowych, tylko w Krymskiem dołączyli cywile. Od początku rosyjsko-ukraińskiej wojny występowałam w tej miejscowości kilka razy, więc tutaj czuję się już jak u siebie. Krymskie mnie ucieszyło, bo ludzie zaczęli tu wracać i gospodarować. Obroniono Dom Kultury, w jego pomieszczeniu właśnie występowaliśmy. Podczas koncertów prosili nas, byśmy śpiewali coś optymistycznego, pogodnego, bo powszednie troski przytłaczają i chce się relaksu. Piosenka – to właśnie to, czego trzeba, dodaje pozytywnych emocji! Te emocje się wzmacniają, bo scena i sala oddychają w jednej tonacji – miłości do Ukrainy! Bo koncerty łączy wspólne pragnienie – tych, którzy śpiewają, i tych, którzy słuchają – wielkie pragnienie zobaczenia jej szczęśliwą, wolną od okupantów. Widoczne są zmiany jakościowego składu obrońców i obrończyń. Dziś to kontraktowi żołnierze, elita wojskowa, która świadomie wybrała służbę wojskową. Art-desant serdecznie dziękuje oficerom cywilno-wojskowego zjednoczenia OTU „Północ” z miasta Siewierodonieck za to, że zorganizowali wspaniałe możliwości występów, zapewnili zakwaterowanie w hotelu robotniczym, warunki bytowe i opiekę. Artystów obdarowano kwiatami, dyplomami i podziękowaniami. Dla nas to najwyższe nagrody, zwłaszcza te napisane ręcznie. Żegnaliśmy się optymistycznie. Wojownicy zapraszali nas, byśmy przyjeżdżali jeszcze, prosili, byśmy się nie martwili, bo będą strzec naszego spokoju, pokojowego życia i naszej piosenki, i wybiją zęby wszystkim, którzy odważą się nastąpić na naszą ziemię. Na pewno przyjedziemy i zaśpiewamy jeszcze wiele pięknych piosenek, które dodają zdrowia i sił. Trzymajcie się, drodzy nasi wojownicy, wypędzajcie moskiewskie paskudztwo z ukraińskiej ziemi, jesteśmy z wami. Niech was strzeże i chroni Pokrowa Najświętszej Bogurodzicy, opiekunka naszego wojska od czasów kozaczyzny, UPA aż do dziś. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom i Bohaterkom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy „pewnym” wsparciu naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. W minionym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 2. Swiatczenko Wołodymyr Hryhorowycz – 500 hrywien. 3. Bocij Semen Kyryłowycz – 400 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Cierniste drogi do Światła

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Iwan Ohijenko – wybitny oświatowiec, teolog, mąż stanu, tłumacz Biblii na język ukraiński, którego był żarliwym orędownikiem przez całe swoje życie, tak napisał w słynnej pracy „Ukraińska kultura” (1918 r.): „Nasza Ławra Peczerska od dawien dawna stała się u nas wielką narodową świętością. Sława o jej świętościach i bogactwach rozbrzmiewała daleko poza granicami Ukrainy i zawsze wabiła do siebie zarówno przyjaciół, jak i wrogów; oto dlaczego Ławrę tak często pustoszyli i grabili wszyscy ci nasi wrogowie, którzy napadali na Kijów”. Czytamy współczesną ukraińską Wikipedię, gdzie zaznaczono, że Kijowsko-Peczerska Ławra to prawosławny kompleks klasztorny Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego w Kijowie. Założona za czasów Jarosława Mądrego w 1051 roku jako klasztor pieczerny, jeden z największych chrześcijańskich centrów-świętości, wybitny zabytek historii i architektury, wpisany w 1994 roku na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, formalnie należy do państwa, a organizacje religijne korzystają z niej na prawach dzierżawy. Niby wszystko, co powiedziano, zawiera logikę prawdy. Gdybyż! Istotnie, gdyby wreszcie swoją historię oraz „tę sławę” dobrze przeczytać „od słowa do słowa”, to zrozumiałe i słyszalne stałoby się dla nas ostrzeżenie Szewczenki: „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”. Bo trudno nie zgodzić się, że tutaj praktycznie nadal rządzi Moskwa (oprócz Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” z jego muzeami: historycznych klejnotów Ukrainy; książki i drukarstwa; ludowej sztuki dekoracyjnej; teatralnej, muzycznej i filmowej; Państwową Biblioteką Historyczną Ukrainy). Póki co w tym znaczącym dla Ukraińców miejscu nie wywietrzał duch kolonizatora, imperialisty, najeźdźcy, złodzieja z ordyńskiego kraju. W 31. roku odnowionej państwowości musimy wreszcie nie tylko wiedzieć, pamiętać, ale i wyznawać czynem nawołujące słowa Franki: Nie pora, nie pora, nie pora / Moskalowi… służyć:/ Dopełniła się Ukrainy krzywda stara, / Nam pora dla Ukrainy żyć. Szczególnie warto, by zapamiętali je nasi „wybitni” (i nie bardzo) politycy, którzy na usługach Moskali, albo z własnej (nie)świadomości gorliwie budowali (i budują, niestety) „ich” świątynie, inni wyświęcali się na diakonów, niemało jest też takich, którzy dla poparcia elektoratu w wyborach żegnają się „lewymi rękami” do gundiajowskich bożków. Czymś przypominają już zapomnianego lidera komunistów Symonenkę, który na uroczystym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy z okazji 20-lecia przyjęcia Deklaracji o państwowej suwerenności nazwał pieśń do słów Iwana Franki „Nie pora…” przejawem jaskiniowego nacjonalizmu. Chwała Najwyższemu, że wraz z dekomunizacją „spoczęła w Bogu” i ta siła polityczna. Jednak pozostali „inni”, nie mniej gorliwi i skwapliwi polityczni wyznawcy „kremlowskiej cerkwi”. Oni za putinowskim „błogosławieństwem” otwarcie i bezkarnie kontynuują przyklejanie etykiet nacjonalistów (w ich stalinowskim wymiarze) każdemu, kto nie chce modlić się do cudzoziemskich bożków, kto nie chce kalać cudzoziemskim słowem duchowych świątyń, kto pragnie zwrócić Narodowi skradzioną historię, znieważoną godność narodową i państwową. Przy okazji powiedzmy tym przybłędom i niegodziwym sługom, że Ukraiński Nacjonalista brzmi dumnie, ponieważ nie może nie budzić szacunku i podziwu ten Człowiek, który obsesyjnie i ofiarnie broni swojego naturalnego prawa do Wolności, ojczystego Języka, Wiary, Państwa, nie depcząc po gardłach innym narodom, jak to zawsze „sprawnie” czynili moskiewscy „oprycznicy”, bolszewicy, stalinowcy, putinowcy. Bronić swojego jest naturalnym obowiązkiem każdego świadomego obywatela każdego narodu – wielkiego i małego. Ta etyczna powinność Ukraińca została zawarta w drugim przykazaniu Dekalogu (10 przykazań ukraińskiego nacjonalisty), ułożonego w 1929 roku i zatwierdzonego przez XVI WZUN: „Nie pozwolisz nikomu plamić sławy ani honoru Twojego Narodu”. Przykro, że Ławra stała się przytułkiem dla moskiewskiej cerkwi, dla promowania kremlowskiej polityki na Ukrainie zarówno przez tych rodzimych, którzy czynią to od dawna, jak i przez tych nowo objawionych emisariuszy z Rosji, którzy otrzymawszy putinowskie zadanie, jednocześnie otrzymali ukraińskie obywatelstwo (za jakie to zasługi?!), prowadzą przez cerkiew aktywną „ruskomirowską” działalność. Wiedzmy: dopóki będzie utrzymywać się taka niepewność wobec tej wywrotowej działalności moskiewskiego „politycznego popstwa”, Ukraina i Ukraiński naród będą trwać w stanie postkolonialnym. Te kolonialne okowy na pierwszy rzut oka trudno dostrzec, bo znajdują się wewnątrz, otulając ludzkie dusze. Właśnie o tej duchowej wolności ukraińskiego człowieka w tamtych dalekich zniewolonych czasach marzył Taras Szewczenko, kiedy „Idą ludzie do Kijowa / I do Poczajowa pomodlić się”. Niby pańszczyzna się skończyła, Ukraina stała się niepodległa z prawem sprzeciwiania się jakiejkolwiek zniewadze o charakterze politycznym, duchowym, światopoglądowym. Jednak pech. Czasami wydaje się, że w wymiarze światopoglądowym znaczna część rozchwianej ukraińskiej nacji zmierza w odwrotnym kierunku od tych punktów odniesienia, które zakładali nasi wielcy budziciele zarówno w czasach reakcji, jak i w różnych okresach narodowo-wyzwoleńczych zmagań ukraiństwa. Bo bardzo już odczuwalna jest różnica między obecnym oficjalnym stanem Kijowsko-Peczerskiej Ławry jako „kompleksu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego w Kijowie” a oceną i interpretacjami, które dawał tenże I. Ohijenko. Sprawiedliwie byłoby, gdyby Ławra wreszcie stała się centrum duchowego, intelektualnego życia Ukraińskiego narodu, a nie forpocztą putinowsko-gundiajowskiej polityki. Poprzez duchową świadomość narodu, prawo, historyczną sprawiedliwość i wolę polityczną należy „wracać na swoje miejsce”, jak powiedziano w Piśmie Świętym, do tej świętej siedziby, która przez wieki „koncentrowała potencjał wybitnych narodowych duchownych, uczonych, tworząc szkoły, instytut kaznodziejów i edukację akademicką, niosąc kulturę i staroojcowską wiarę w lud”. Szczególnie te procesy aktywizowały się wtedy, gdy obrońcami świętości wystąpiło ukraińskie kozactwo. Ławra stała się znaczącym zjawiskiem w życiu kulturalnym Ukrainy i wielu krajów przede wszystkim od tego okresu, kiedy rozpoczęło się masowe drukarstwo, zapoczątkowane przez archimandrytę E. Pleteneckiego. W prawosławnym świecie nie znalazła się biblioteka, w której nie byłoby słynnych ławrowych ksiąg: Czasosłowu, Boskiej Liturgii, Rozmów Jana Złotoustego, Psałterza, Czetii-Minei itp. Duchowy „chleb” Ławry podsycał kulturę wielu narodów. Jednak musimy być świadomi tego, że jej wolne życie zatrzymało się wtedy, „kiedy ukraińską cerkiew oddano moskiewskiemu patriarsze (r. 1685)”, – zaznacza I. Ohijenko. Oczywiste jest, że absolutna większość narodu ukraińskiego i duchowieństwa rozumiała ciężkie konsekwencje pochłonięcia przez Moskwę swoich praw i wolności, zdając sobie sprawę, że nadchodzi koniec narodowej pracy kulturalnej. Niestety, nieczęsto wspomina się wykształconego, energicznego współpracownika Piotra Mohyły, głowę ukraińskiego prawosławia, metropolitę kijowskiego Sylwestra Kossowa – przeciwnika politycznego i kościelnego sojuszu z Moskwą. Patriotycznie nastawiony metropolita był nieustępliwy wobec Moskwicinów. I. Neczuj-Łewycki tak opisuje jego stanowisko podczas spotkania z hetmanem I. Wyhowskim: „Ani ja, ani duchowieństwo na Ukrainie nie myślimy przysięgać carowi na poddaństwo. Bo póki nasza cerkiew zależy od patriarchy carogrodzkiego, utrzymamy swoją autonomię oraz swoje prawa”. Odmówili przysięgania I. Bohun, I. Sirko, P. Doroszenko, M. Chanenko, O. Hłuch, H. Hulanycki, pułki Bracławski, Kropywiański, Połtawski, Umański… To te wzniosłe czyny wielkich Ukraińców, na przykładzie których ma wychowywać się Naród, broniąc swojej politycznej, duchowej suwerenności, który wiecznie zobowiązany jest pamiętać ostrzeżenie Ohijenki, że „kiedy przemocą, zdradą i łapówkarstwem nad ukraińską cerkwią zapanowała Moskwa, od tego czasu wszystkim sprawom oświatowym przyszedł kres”. Jednak ta agresja nie kończyła się na samej tylko ekspansji kościelnej. Detonowała ona inne społeczne negacje życia politycznego, narodowego, społecznego, państwowego ukraiństwa. „Porządki” despotyzmu bardzo szybko się szerzyły, dotykając nadwrażliwych wartości narodu. Przede wszystkim, w celu wykorzenienia ukraiństwa carscy satrapowie próbowali wyplenić z książek, cerkwi, życia publicznego i szkolnego język ojczysty. Wspominam te historyczne wątki po to, aby zaktualizować problemy czasów sprzed niemal 400 lat, ponieważ ta ordyńska „strategia” na zniszczenie ukraińskości w swojej istocie zachowuje się do dziś. Przecież nasz język ukraiński, nasze książki zawsze kłuły w oczy w Moskwie. I Moskwa wcześnie zaczyna prowadzić z nami walkę, aby zmusić nas do porzucenia języka ojczystego i przystania do moskiewskiego. Prawdę mówiąc, na długo przed kradzieżą i zniewoleniem naszej cerkwi, po złowrogim „perejasławiu” zażarty ukrainofob „patriarcha” Joachim zaczął zakazywać ukraińskiej książki, a od 1677 roku zaczęto wyrywać wszystkie kartki napisane po ukraińsku, które były „niezgodne z księgami moskiewskimi”. Jednak Ukrainy wtedy nie udało się w duchowym sensie podbić ani jemu, ani jego następcom, chociaż moskiewscy hierarchowie niejednokrotnie zwracali się (bezskutecznie) ze skargami do Konstantynopola. A kiedy „patriarchą” moskiewskim został S. Jaworski, to ta sprawa dotycząca książkowej promoskiewskiej polityki tym bardziej nie otrzymała swojej kontynuacji. Jednak niedługo. Ponieważ w październiku 1720 roku Piotr I wydaje zakaz dla kijowsko-pieczerskiej i czernihowskiej drukarni, aby „ksiąg żadnych nie drukować i nie mogło z wielkorosyjskim drukiem niezgodności zaistnieć”. Po moskiewsku przerabiano „Czetii-Minei” oraz Pateryk Pieczerski. Synod wprowadził surową cenzurę na ukraińskie słowo i niemal co roku sypały się rozkazy, aby nie było „żadnej różnicy” z moskiewskim. Katarzyna II, zaciekle nienawidząc Ukraińców za ich kulturę, w drugiej połowie XVIII wieku niemal zrujnowała Ukrainę wraz z Siczą Zaporoską, która zawsze opiekowała się Ławrą. Ten martyrolog kolonizacji ukraiństwa można kontynuować w nieskończoność, ponieważ nie ustawała ona za żadnych reżimów. Zniewagi wobec narodowej świętości, jaką była Ławra, trwały i za czasów bolszewizmu. Na długo przed utworzeniem w 1922 roku ZSRR, grabiono, wywożono jej dobra kościelne. Część z nich konfiskowano „na korzyść głodujących”, inne przekazywano do muzeów, a potem z różnych przyczyn znikały. Materiały archiwalne świadczą o wielkim niepokoju wybitnych naukowców, muzealników (D. Szczerbakiwskiego, M. Bilaszewskiego, F. Szmita, F. Ernsta i in.) w związku z wywożeniem dóbr kultury Ławry. W decyzji zebrania (kwiecień 1922 r.) Wszechukraińskiej Akademii Nauk, Ukraińskiej Akademii Sztuk, której założycielami byli znani bracia Kryczewscy, H. Narbut, O. Muraszko, M. Bojczuk, muzealników Kijowa zaznaczano niedopuszczalność „wywożenia przedmiotów XVII, XVIII, XIX wieku, które mają ogromną wartość historyczną i artystyczną, związaną z przeszłością Narodu Ukraińskiego”. W akcie o wywożeniu dóbr kościelnych „na korzyść głodujących” (8 kwietnia 1922 r.) wspomniani już D. Szczerbakiwski i F. Ernst protestują przeciwko nieuzasadnionym rekwizycjom przedmiotów ławrskich, „nie zważając na ich znaczącą wartość artystyczną i historyczną, związaną z imionami B. Chmielnickiego, I. Mazepy i in., które zostały wywiezione dzięki temu, że wykonane są ze złota i drogocennych kamieni”. W tym samym czasie Kijowski Gubernialny Komitet Ochrony Zabytków Sztuki zwraca się do Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (pismo nr 872 z 14.03.1922 r.) z informacją o katastrofalnym odpływie z Ukrainy dóbr kultury. Zaznaczono, że zachowanych pozostało bardzo mało i ich liczba codziennie maleje. „Jednocześnie klasztory i cerkwie Ukrainy przez wiele wieków swojego istnienia przechowują niezwykle rzadkie zabytki sztuki i starożytności… Są one najlepszymi źródłami twórczości ludowej we wszystkich sferach. Ich wartość materialna w porównaniu z artystyczno-historyczną jest zupełnie mizerna. Nieprzemyślane wykonanie rządowego planu dotyczącego wywożenia dóbr kościelnych spowoduje zagładę i nieodwracalność wybitnych zabytków ukraińskiej kultury”. W zeszłym tygodniu w Narodowym rezerwacie „Kijowsko-Pieczerska Ławra” odbyła się Wszechukraińska konferencja naukowa dotycząca problemów kultury muzealnej w kontekście jakościowej edukacji. Oczywiście, ważność tego tematu w odniesieniu do wyboru orientacji i wartości tworzenia narodu skłania do tego, aby stał się on przedmiotem uwagi w kolejnych numerach naszego tygodnika „Słowo Proświty”. A teraz chciałbym podzielić się pewnymi rozmyślaniami i odczuciami (na ile to możliwe), przebywając w tym świętym dla każdego Ukraińca miejscu. Czym dla nas, naszej kultury, pamięci narodowej i wiary jest Ławra?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

I chociaż postanowieniem WUCWK i RNK z 29.09.1926 r. „dawną Kijowsko-Pieczerską Ławrę” uznano za historyczno-kulturalny rezerwat państwowy, przekształcając ją w Ogólnoukraińskie Miasteczko Muzealne, a w Regulaminie „O zabytkach kultury i przyrody” zabraniano wywozu ich za granicę, niszczenia oraz przerabiania, sytuacja z zachowaniem dziedzictwa narodowego pozostawała nadzwyczaj trudna. P.o. dyrektora Muzeum Ławry W. Laskoronski w liście (nr 644) zwraca się do Ukrprokuratora, Głownauki oraz Narkomoświaty i skarży się na „stałe, niemal codzienne kradzieże na terenie Ławry, gdzie słaba straż (jeden tymczasowy milicjant) na całą ogromną liczbę budynków z ogromnymi wartościami, co jest zniewagą dla instytucji. Chociaż muzea Leningradu, Moskwy znajdują się pod wzmocnioną ochroną warty wojskowej… Dlatego tak lekkie podejście do tej sprawy – twierdzi on – może wyrządzić wielką szkodę wartościom Muzeum”. Jednak nie ten problem niepokoił wówczas przywódców bolszewickiego reżimu, którzy tylko słownie (jako kłamliwi propagandyści) troszczyli się o interesy ludu. Nawet głód i śmierć setek tysięcy ludzi nie zmusiły ich do zmiany swojej satanistycznej polityki, skierowanej na duchowe i fizyczne niszczenie narodu ukraińskiego. Dlaczego takie wnioski nasuwają się, analizując sytuację wokół momentami tragicznych historii, które rozgrywały się wokół Kijowsko-Pieczerskiej Ławry? Sądzę, że Ławra stała się bardzo wymownym indykatorem tej antynarodowej, antyludowej polityki, która była realizowana przez „wodzów” rewolucji. Masowa wywłaszczenie (kradzież) wartości Ławry, które było przeprowadzane nieprzerwanie przez Moskowię w czasach bolszewickiej despotii, nabrało szczególnie niespotykanego dotąd rozmachu. Przecież w rzeczywistości w rewolucyjnej Rosji, bolszewickim ZSRR, Ukrainie realizowana była nie zwykła klasyczna wywłaszczenie, a „wtórna prywatyzacja” zrabowanego mienia. „Wywłaszczycielami” stali się wierzchołki radzieckiego reżimu, którzy niewyobrażalnie bogacili się na krwi narodu. O takiej „polityce” dokładnie wiedzieli w Europie i Ameryce ówcześni przywódcy „wrogiego” kapitalizmu, światowi finansowi krezusi, bankierzy, wywiady wiodących krajów. O tym opisywano nie tylko w książkach S. Suchoboka: „Za kulisami kryzysów. Industrializacja jako afera”; I. Bunicza: „Poligon szatana”, „Złoto partii” i in., ale także w ówczesnych (i obecnych) zagranicznych czasopismach oraz wydawnictwach. W 1921 roku „New York Times” opublikował dane, że do banków świata wpłynęło: od Lenina – 75 mln franków szwajcarskich; Trockiego – 11 milionów dolarów do banku USA i 90 mln franków szwajcarskich do Banku Szwajcarskiego; Dzierżyńskiego – 80 mln franków szwajcarskich; Zinowjewa – 80 mln do Banku Szwajcarskiego; Urickiego – 85 mln do Banku Szwajcarskiego; Haneckiego – 60 mln franków szwajcarskich oraz 10 mln dolarów USA. Ówczesne media donosiły, że napływ złota z bolszewickiej Rosji był tak duży, że w USA i krajach europejskich brakowało mocy przerobowych do jego przetapiania. Tylko w szwedzkiej mennicy w ciągu czterech miesięcy 1922 roku przetopiono 70 ton. Istotą tego jest to, że 38 „naszych” właścicieli offshore pozycjonuje się jako „gorliwi” uczniowie tamtych bolszewickich globalistów-nuworyszy, którzy pierwszymi wytyczali drogę do „piekła” – okradając (na najwyższym szczeblu) naród, państwo, które nigdy dla nich nie były swoimi. I to jest wspólnym mianownikiem tamtych i obecnych. Bo to, co dzisiaj łagodnie nazywamy „ukraińską” offshoryzacją, wywodzi się od zjawiska, które było częścią zdegenerowanej rosyjsko-bolszewickiej historii. Przecież dla jednych i drugich istnieje tylko jedno miano. Oni są cudzoziemcami dla Narodu Ukraińskiego. Być może dzisiaj tak zuchwale i bezceremonialnie Ławra, jak i inne centra kulturalne, nie są rozkradane jak za tamtych czasów, nie są konfiskowane siłą unikalne dzieła kultury (choć kto wie). Jednak obecna sytuacja wymaga rozważenia i oceny jeszcze jednego, nie mniej znaczącego aspektu. Prawda w tym, że ta „narodowa świętość” (Kijowsko-Pieczerska Ławra) nigdy naprawdę nie stanie się Narodową, dopóki będzie wypełniać misję Moskowii, a w modlitwach pierwszorzędnie będą wymieniać gundiajowskich faryzeuszy, którzy „uświęcili”, jako ludobójcy, rosyjską wojnę przeciwko Ukrainie. Jesteśmy w stanie wyzwolić się z jakichkolwiek okowów, ale jeśli zachowywać się będzie duchowe zniewolenie ukraińskiego ludu, to nie osiągniemy ani Wolności, ani Prawdy. Wczytajmy się, kto jest w stanie wytrzymać ten smród, w słowne rzygowiny „niedorostka” miedwiediewa, wydrukowane w tych dniach w „Kommiersancie”, i wtedy w pełni poczujemy, z jaką nieczystością mamy do czynienia. Ich cyniczne szamańskie zaklęcia o „jednorodności”, „braterstwie” skłaniają i zobowiązują Ukraińców powiedzieć i dokonać w imię sprawiedliwości jedno – NA WIEKI NIE RAZEM! Bo my nie jesteśmy „wasalami”, odpowiadając kremlowskiemu miedwiediewowskiemu pachołkowi, i przyszłe nasze drogi „nie z Moskalami, Bo Moskale – to cudzy ludzie”, – przypomina nam Taras Szewczenko. Wierzę, że wielkość Kijowsko-Pieczerskiej Ławry jednak zajaśnieje dla jedynego Narodu Ukraińskiego, dla całej sobornej Ukrainy, kiedy jej pasterze nie będą służyć Moskowii, a narodowa świętość nie będzie przekształcać się w cytadelę ideologemów „ruskiego miru” w Ukrainie. W tym celu musimy odnawiać deptaną przez wieki pamięć narodową i prawdę historyczną. Żeby zrozumieć, dokąd idziemy, trzeba wiedzieć, skąd idziemy, „kim my jesteśmy?.. czyimi synami? jakich ojców?”, powracając do swoich źródeł. A one mają głębokie korzenie, o czym świadczy ławrska wystawa „Pektorał. Znalezisko stulecia” w Muzeum Historycznych Kosztowności, gdzie do 31 października eksponowana jest unikalna scytyjska złota pektorał, znaleziona przez ukraińskich archeologów 50 lat temu pod kierownictwem B. Mozolewskiego (kurhan Tołsta Mogiła, m. Pokrow na Siczosławszczyźnie). Bo tylko poznając wartości bytu przeszłości, pewniej będziemy kroczyć w przyszłość, ponieważ mądrość przodków zawsze była lustrem dla potomków. Kiedy poznamy swoją Prawdę, nie będziemy pić jej „z moskiewskiej czaszy”, o której pisał Szewczenko i która zatruwa naszą świadomość, wtedy staniemy na twardej drodze. Drodze do Światła!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

O historii i ukraińskim odrodzeniu Krymu opowiadają nowe książki

„bolszewickiego” złota, a w ciągu 8 miesięcy 1921 r. USA zaimportowały 715 ton cennego kruszcu. A w tym samym czasie szalał głód lat 1921–1923, kiedy to w Ukrainie liczba zmarłych z jego powodu sięgała już ponad 500 tys. osób. Przy czym Ukrainie w 1922 roku siłą odebrano 13,5 mln pudów ziarna z nowych zbiorów. Dokonywano ludobójstwa fizycznego, duchowego, politycznego, jako formy realizacji państwowej polityki bolszewików w stosunku do ukraińskości. Amerykańscy bogacze Hammerowie, którzy przez Tallinn prowadzili operacje przemytnicze bolszewików; Żywotowski (wuj Trockiego); Aschberg (szwedzki bankier); Reilly (brytyjski wywiadowca) i inne wywiady – wszyscy oni byli zaangażowani w tę kradzież stulecia. Znany amerykański historyk R. Spencer zaznaczał, że było to najbardziej spektakularne obrabowanie w historii ludzkości. O tych aferach wiedziało wtedy, najwyraźniej, kilka osób (Lenin, Trocki, Stalin, Dzierżyński…). A kiedy Stalin został sam, to przeprowadzając represje, realizował jeszcze jeden ważny dla siebie cel – znaleźć kody i szyfry poszczególnych „płomiennych rewolucjonistów”, którzy przechowywali ogromne kapitały w światowych bankach. Po zabójstwie Trockiego w bankach USA i Meksyku na jego kontach znaleziono 800 milionów dolarów, a w 1922 roku na kontach Zinowjewa wykryto 400 mln dolarów. Te epizody, które w znacznie większych skalach od dawna są znane światu, wymagają naświetlenia, aby ocenić przyczyny i skutki katastrofy rewolucji proletariackiej, ale przede wszystkim tragedię bezpaństwowego narodu, jakim była ukraińskość, ciemiężona przez obcych duchowo, politycznie, narodowo, społecznie, ekonomicznie. Jednakże głównym jest uświadomienie, że Ukrainie z ordyńcami, despotami i satanistami nie po drodze. Co do Ławry, to oczywiście, że część zabytków naszej narodowej świętości znajduje się w Moskwie, Petersburgu, a część bez śladu zniknęła w wyniku bolszewickiej ekspropriacji, zasilając ogromne (kryminalne) konta walutowe wodzów rewolucji. Dzisiaj kanały informacyjne świata i Ukrainy aktywnie przetasowują wyniki dziennikarskich śledztw offshore („Pandora Papers”), chociaż wymagają swojego zakończenia „panamskie” i „cypryjskie” operacje offshore. Jednakże mamy już nowe „mistrzostwo”, właściwie. Ukraina, jako jeden z najbiedniejszych krajów pod względem jakości życia, zajmuje pierwsze miejsce w światowym rankingu pod względem liczby biznesmenów offshore. „Wiwat offshore’owym handlarzom”. Jeśli bez sarkazmu, to musimy, w rzeczywistości, połączyć tych wirgińsko-bermudzkich „złodziei koni” z ich dalekimi i bliskimi „duchem” krewnymi – bolszewickimi offshore’owcami, przemytnikami i terrorystami w rodzaju „leninów”, „trockich”, „dzierżyńskich” w jedno postępowanie. I nazwa nasuwa się sama – „wdzięczni uczniowie” „godnych nauczycieli”. Hańba, ale sprawiedliwie. Bo szkoła aferzystów żyje i kwitnie. Niestety, w Ukrainie. Wielkoskalowe akty bolszewickich afer wieku znalazły tutaj swoje przedłużenie. Ponieważ oczywistym jest Jewhen BUKET, m. Kijów Ważnymi składnikami planu działań na rzecz realizacji Strategii deokupacji i reintegracji tymczasowo okupowanego terytorium Autonomicznej Republiki Krymu i miasta Sewastopola, niedawno zatwierdzonego przez Rząd, jest praca kulturalno-oświatowa, informacyjno-analityczna i edukacyjna. Pomóc efektywnie prowadzić tę pracę mają książki. I wspaniale, że w Ukrainie po okupacji Krymu pojawia się niemało fundamentalnych prac, które obiektywnie opisują historię półwyspu i analizują przyczyny zaistniałej sytuacji. Z wydań, które ujrzały światło dzienne w poprzednich latach, warto wspomnieć zbiór dokumentów i materiałów „Krym w warunkach społeczno-politycznych transformacji (1940–2015)”, który ukazał się drukiem w 2016 roku. To naukowe wydanie, o objętości ponad 1000 stron, naświetla politykę deportacyjną władzy radzieckiej na Półwyspie Krymskim w latach II wojny światowej oraz w okresie powojennym, odkrywa ekonomiczne, kulturowe aspekty wejścia Krymu w skład USRR, odzwierciedla walkę krymskich Tatarów w latach 1950–1980 o powrót na historyczną ojczyznę, naświetla problem repatriacji, adaptacji i integracji krymskich Tatarów w ukraińską przestrzeń socjokulturową i polityczną. O wydarzeniach z 2014 roku opowiada zbiór świadectw „Ludzie szarej strefy” (K., 2018), wydany przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Świadkowie i ofiary rosyjskiego zbrojnego zajęcia półwyspu opowiadają o tym, jak naprawdę Krym znalazł się pod kontrolą Rosji, czym to się skończyło dla jego mieszkańców oraz jakie metody do dzisiaj stosują rosyjskie służby specjalne i siłowicy wobec pokojowych obywateli na półwyspie. Książka „Ludzie szarej strefy” została wydana nie tylko w języku ukraińskim, ale i angielskim. Niedawno listę anglojęzycznych wydań o Krymie uzupełniło tłumaczenie wydanej w ubiegłym roku „Historii Krymu i krymskotatarskiego narodu” – pierwszego podręcznika z historii półwyspu od dawnych czasów aż do współczesności, napisanego dla najszerszego kręgu czytelników. Oprócz tego, ta książka jest podręcznikiem nowego pokolenia, w którym zrealizowano zasadę historycznej bezstronności i po raz pierwszy naświetlono historię Krymu nie po prostu jako terytorium, a przez pryzmat historii jego rdzennego narodu. Autorzy podręcznika — Gulnara Bekirowa, Andrij Iwanec, Julia Tyszczenko, Serhij Hromenko, Bekir Abłajew – nie przemilczają i nie przekręcają skomplikowanej historii powstania, rozwoju, rozkwitu, upadku i aneksji przez Rosję państwa krymskich Tatarów — Chanatu Krymskiego, który swego czasu był nieodłącznym składnikiem Europy Wschodniej. Autorzy pokazują, że główną rolę w rujnowaniu Krymu we wszystkich czasach odgrywała zaborcza polityka Rosji. Ostatni rozdział książki poświęcony jest nielegalnej okupacji Krymu w 2014 roku. Szczegółowo wyłożony jest sam proces okupacji, przytoczone liczne fakty łamania praw człowieka, praw rdzennego narodu, militaryzacji Krymu, odkryta szkoda wyrządzona gospodarce, ekologii, kulturze i relacjom między narodami, które zamieszkują Krym. Potężnemu wkładowi narodu ukraińskiego w odbudowę Krymu po II wojnie światowej i deportacji krymskich Tatarów poświęcona jest praca zasłużonego działacza nauki i techniki Autonomicznej Republiki Krymu, członka rzeczywistego Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, weterana krymskiej nauki Petra Wołwacza „Ukraińskie odrodzenie Krymu”. Książka ujrzała światło dzienne w sierpniu bieżącego roku. Szczegółowo opisano w niej, jak krok po kroku Ukraińcy zdołali przekształcić spustoszony po II wojnie światowej i zbrodniczej ludobójczej deportacji rdzennego narodu półwysep w kwitnący kurort. Jak w 1954 roku odpowiedzialność za depresyjny region, który znajdował się na granicy społeczno-ekonomicznej katastrofy, „kremlińscy manipulatorzy” przerzucili na barki wielce doświadczonego narodu ukraińskiego. Ukraińcy to jedyna grupa narodowa, która jest najmniej chroniona po okupacji Krymu, zarówno z punktu widzenia ukraińskiego ustawodawstwa, jak i na terytorium półwyspu, gdzie poddawana jest totalnemu etnocydowi i lingwocydowi. Nie mniej ważnym celem książki Petra Wolwacza jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na problemy krymskich Ukraińców, którzy odegrali kluczową rolę zarówno w czasach powojennego odrodzenia Krymu, jak i w procesach państwowotwórczych na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku. Autor osobno akcentuje historyczną rolę Pierwszego Kongresu Ukraińców Krymu, który odbył się w dniach 9-11 października 1992 roku. Na początku lat 90. właśnie dzięki pryncypialnemu stanowisku ukraińskich organizacji społecznych udało się zapobiec próbie przyłączenia Krymu do Rosji. Jednak władze w Kijowie nie poparły inicjatyw na rzecz wsparcia ukraińskiej społeczności Krymu, nie widziały potrzeby jej instytucjonalnego uformowania i działalności, patrzyły na problemy półwyspu przez okulary miejscowych separatystyczno-szowinistycznych urzędników. Właśnie to Petro Wolwacz nazywa główną wewnętrzną przyczyną utraty przez Ukrainę Krymu w 2014 roku. Przecież na błędy w proukraińskiej polityce państwa na półwyspie zwrócono uwagę dopiero po jego niemal bezopornym zagarnięciu przez Rosję. Książki „Ludzie szarej strefy” oraz „Historia Krymu i narodu krymskotatarskiego” można pobrać w Internecie. Natomiast monografia Petra Wolwacza „Ukraińskie odrodzenie Krymu” została wydana w ograniczonym nakładzie przy wsparciu stałego przedstawiciela prezydenta Ukrainy w ARK Antona Korynewycza. Rada Koordynacyjna Ukraińców Krymu zwraca się do wszystkich nieobojętnych, którzy chcą i mają możliwość pomóc w wydaniu jej dodatkowego nakładu, i prosi o wpłacanie pieniędzy na kartę autora w Oszczadbanku 4790 7299 4521 9772 (Wolwacz Petro Wasylowycz). Koszt własny jednej książki to 155 hrywien. Autor obiecuje wysłać egzemplarz każdemu darczyńcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Daj-ziomek wrzuca do bagażnika swojego auta gostince – nie wolno go fotografować ani nagrywać wideo, bo to tajemnica. Kilkadziesiąt minut, oszczędne uściski – i każdy odjechał w swoją stronę. Maskująca siatka, masywne bieżniki bojowych pojazdów, polowa kuchnia na kilkaset osób i taki codziennie spokojny obrazek: rozciągnięta między drzewami linka z paradoksalnym zestawem wypranej odzieży. Wernisaż zielonych mundurowych koszulek polo z pikselowymi spodniami obok cywilnych damskich koszulek i ...kolorowych waflowych oraz mohairowych ręczników. A na parapecie drugiego piętra suszą się skarpety i buty bojowe. Na ganku – przerwa na papierosa kilku sztabowców. A pod wielką morelą – stolik i prosty talerz z owocami. Trzy dziewczyny w mundurach jedzą i rozmawiają. Idylla. Prawie. Nie – wojna po lewej, z przodu, u góry i obok – jestem w strefie wojny! O tym przypomniały nagle odpalone potężne silniki bojowych „Uralów” – chłopcy trzymają je w gotowości każdej sekundy. Wira Karliwka. Chyba to serce duchowego ukraińskiego oporu wobec okupacji. Znajduje się tu zdumiewająca budowla – drewniana cerkiew św. Anny, wzniesiona według dawnych galicyjskich technik. W cerkwi św. Anny, zbudowanej w strefie ООС siłami patriotów z Galicji i całej Ukrainy, ponownie modlili się wolontariusze: z Dubrowyccyny Swiatłana Prawnyk i Taras Bajik, z Sarneńszczyzny – Wołodymyr Melnyk, z Wołodymyrecczyzny – kapelan Mykoła Jurach, UBD Oleh Mozul, za zdrowie żołnierzy-obrońców, budowniczych cerkwi oraz ku chwale Bożej i Ukrainy. Drzwi cerkwi są zawsze otwarte. Przychodzą tu żołnierze, by znaleźć duchowe schronienie i ukojenie. Początkowo lekarze-stomatolodzy chcieli wybudować kapliczkę z ławkami, gdzie bojownicy przybywający na leczenie mogliby nie tylko czekać na swoją kolej, ale też odczuć duchowe wsparcie. Lecz gdy znany lwowski artysta Taras Łozynski ofiarował wspaniały ikonostas, namalowany na szkle farbami olejnymi, lekarze postanowili budować cerkiew. Dziś jest to działające duchowe schronienie dla wszystkich chętnych. Projekt «Tryzub Dental», mający biuro obok, jest znany daleko poza wsią Karliwka, gdzie stacjonują wolontariusze. Bazowy obóz nosi nazwę «Domik». Znajduje się w nim gabinet stomatologiczny z dwoma fotelami, gdzie przyjęcia odbywają się nieustannie. W czasie naszego przyjazdu wszyscy lekarze po raz pierwszy od sześciu lat poszli na urlop. Cerkiew zachwyciła atmosferyczną czystością i naznaczeniem modlitwą. Więc do modlitwy naszych duszpasterzy-wolontariuszy dołączyły także nasze głosy, gdy wykonywano «Modlitwę za Ukrainę»... Wśród darów w furgonetce wolontariuszy są paczki z haftowanymi ręcznikami i ikonami, ofiarowane przez parafian z Polesia na urządzenie wojskowych kapliczek. W tym wyjeździe udało się odwiedzić je w trzech miejscowościach. Ascetyczność wojskowego życia nie pozwala równać się z cywilnymi świątyniami. Lecz dzięki polesiej haftowanej wyszywance na śnieżnobiałym płótnie, modlitewnym ikonom i szczeremu słowu modlitwy w kapliczkach zrobiło się jasno i ciepło. – Na wojnie trudno i boleśnie od zmęczenia i strat. Zadaniem kapelana jest przypominać, że Bóg zawsze jest blisko. Cieszę się dziś z widoku kapliczki, którą własnymi siłami porządkowałem, cieszę się z jej parafian-żołnierzy. Bo wiara to fundament i siła napędowa zwycięstwa – dzieli się swoimi przemyśleniami kapelan z Wołodymyrca Mykoła Jurach. Wojskowe kapliczki urządza się obecnie we wszystkich jednostkach wojskowych. Do rozpięć Chrystusa przychodzą modlić się obrońcy i obrończynie, oficerowie i kucharze, technicy i strzelcy – wiara na wojnie jest bezspornym orężem. Jest ona duchowa, niewidzialna i potężna. Język dziś Rosyjskojęzyczna ludność okupowanego Donbasu coraz bardziej milczy. Dokładniej mówiąc, nikt nie daje jej prawa głosu, chyba że na komendę „zielonych ludzików”. Nikt nie wspomina o pierwszych blokadach dróg przed ukraińskimi wojskowymi, zajmowaniu budynków władz, grabieżach sklepów i tezie „Donbas karmi Ukrainę”. A może my tu ich nie słyszymy? Jak ich usłyszeć, skoro język jednak został odebrany?.. Czy odebrano? Na wschodniej, frontowej Ukrainie – cyniczna wielojęzyczność: język posterunków i punktów kontrolnych, porzuconych ruin i pól minowych, język rdzewiejących kopalń i nędzy, język rozpaczy i bezrobocia, język gruzów i cmentarzy. A także język liczb i statystyki. Co miesiąc w Sztabie OOS informuje się o nowych poległych żołnierzach i cywilach. Od rosyjskiej agresji zginęło już 13 tysięcy mieszkańców Donbasu. Prawie dwa razy więcej osób odniosło rany różnego stopnia ciężkości. Według obliczeń Ministerstwa Reintegracji odbudowa regionu może pochłonąć trzy roczne budżety Ukrainy. Z kosmosu widać jeszcze i to, że przez kilka lat część Donbasu pogrążyła się w ciemności: w niektórych rejonach światła jest dziesięciokrotnie mniej niż w okresie przedwojennym. A teraz uwaga, zrozumiałym i dostępnym językiem ukraińskim: „Naród, który nie chce karmić swojej armii, wkrótce będzie zmuszony karmić cudzą”. Powiedział to francuski wódz Napoleon Bonaparte. Zakończyły się moje „Małe historie wielkiej biedy”, jednak wojna trwa. Wolontariusze znów pakują paczki – swoim do swoich, ze swoim. A może i wy z nimi – pieniędzmi czy paczkami? Wojna – to nie ciocia! Trzymajmy się razem – zwyciężymy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Armia. Język. Wiara” Małe historie wielkiej biedy... Historia trzecia

Czy wolontariusze, wyjeżdżając raz za razem w strefę wojny, myślą o niebezpieczeństwie? Czy ukraiński żołnierz, wyruszając „na wyjście”, myśli o śmierci? Epilogiem mojej delegacji na frontową Ukrainę w składzie wolontariackiej brygady Poleszuków stały się te małe historie. Czy poruszą czytelników tak, jak poruszyło mnie to, co zobaczyłam, nie wiem. Ale przejdźmy do rzeczy – krótko o już znanych postulatach. Ludmiła BOSYK, przewodnicząca Wołodymyreckiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcia autorki Wojna to czarno-biały świat: tu od razu widać całą kruchość i słabość najedzonej i sennej cywilizacji spokojnej ziemi. Wróg na wojnie jest wyraźnie widoczny i zrozumiały. Nienawidzi cię, strzela do ciebie. Ty nienawidzisz go i tak samo strzelasz do niego. Kto jest kim – wojna pokazuje szybko. Ostatni wyjazd wolontariuszy z Wołodymyreckiego, Sarnieńskiego i Dubrowickiego rejonu na wschodnią, frontową Ukrainę. Wśród upominków – rysunki dzieci z szczerymi słowami. Oksymoron dzisiejszości: XXI wiek, era kosmiczna – i wojna w gościnnej Ukrainie. Szanujcie swoich obrońców! Tylko oni stoją między wami a wojną! Armia Listy do „prawosieków” Pod obfitymi gałęziami żółtych donbaskich czereśni postać żołnierza wydawała się niewielka. I rzeczywiście – młody drobny chłopak w „piksele” z zainteresowaniem obserwował nasze rozładunek: woda butelkowana, kasze, soki, słodycze. Jego kolega sprawnie odbierał ładunek z rąk wołontariuszy z Polesia. Po ostatnim punkcie – kaplicy – Taras Baik nie zdjął już nawet duchownego ornatu, dlatego rozładowujący pomoc humanitarną wyglądał nieco dziwacznie. Ciężkie były zgrzewki butelkowanych soków i dla Swiłany Prawnyk, ale kobieta z wprawą przenosiła dary z busa do magazynu „ochotniczych batalionów”. – Ojej, przecież są tam rysuneczki dla was! Obiecaliśmy dzieciom z Berestiańskiej niedzielnej szkoły, że wręczymy je osobiście każdemu obrońcy! A one są wymagające, zapytają „z raportem”, – uśmiechając się, mówi ojciec Tarasij i szybko wraca do samochodu po dzieła. Chłopcy z ochotniczych batalionów strzepnęli z rąk kurz ładunku, zwyczajnie wytarli je o solidnie znoszony mundur i jakoś tak ostrożnie, delikatnie, tylko końcami palców wzięli rysunki. W tej paczce kolorowo migotały bazgroły maluchów: żółto-niebieskie serduszka, taneczki z narodowymi flagami, ich wizja naszego zwycięstwa i szczere słowa wsparcia: „…wiem, że wam jest ciężko, wiem, że wam trudno. Dziękuję! Jesteście Bohaterami Ukrainy! Życzę, żebyście żyli wiecznie, żebyście spotkali się z rodzinami. Jestem jeszcze mała, może czegoś nie rozumiem, ale wiem, że jesteście najlepsi!” Mimo wszystko zapytałam chłopaka-prawosieka w „pikselu”, zdążywszy połknąć słowo-zwrot „dziecko”: „…a ile masz lat?” „Dziewiętnaście”, – jego odpowiedź do dziś mruga w pamięci jak epizod z filmu... Piszę te wiersze i przypominam sobie niejedyne wyrzuty rodaków prosto w twarz „ATO-wcom” albo w komentarzach w mediach społecznościowych: „Za pensję, za pakiet socjalny i ulgi poszedł. Może i na tyłach przesiedział… Nie wysyłałem cię tam”. Za co i za kogo to dziecko poszło walczyć? Retoryka. U ukraińskich żołnierzy pancerzem jest wiara. U większości ukraińskich cywilów – pancerzem jest odroczenie od mobilizacji i poboru. Mówią weterani: ateistów na wojnie nie ma. „Ochotnicze bataliony” służą nadal dla idei – mimo prób uchwalenia ustawy o ich ulgach, nie mają statusu UBD ani szczególnych ulg. A ilu z nich zginęło bezimiennie w pierwszych krwawych bitwach!.. A oni są nadal, i ich szeregi nie rzedną. Monologi żołnierzy-weteranów Historii żołnierskich są tysiące. A dziesiątki tysięcy tych historii po prostu nie schodzą z ust ponurych autorów. Kiedy „atowiec” już odważa się opowiedzieć o perypetiach przeżytego zdarzenia, to jest to jak spowiedź. „2016. Stanica Ługańska. Do sklepu spożywczego weszliśmy przy wyjeździe ze szpitala, w stronę Makarowego. Nadgryziony sklep, a my, oczywiście, „faszyści-zachodniacy”, kupujemy, co jest. Przy drzwiach małe dziewczątko, dziecko wojny, stoi skulone, przestraszone, a sprzedawczyni warczy na nią, aż przykucnęła: „No! Czewo ty, dawaj, gałota, chwatit, wali!” Dziecko do drzwi. Nie wiem, co powstrzymało chłopaków, u każdego w domu pewnie też dzieci – zabrali dziewczynkę, ma na imię Maryja. Rodziców zabito, mieszkała z babcią i dwoma braciszkami. Nasi chłopcy wrócili do sklepu i kupili, właśnie kupili, jedzenie dla niej! Po jakimś czasie do nas na punkt kontrolny przyszła ta dziewczynka. Jak znalazła, to już nieważne – dziecko przywiozło w taczce pomidory, bo tam ludzie zawsze uprawiali warzywa w szklarniach. Chata może się walić, a szklarnie są wszędzie i kto może, ten uprawia, tym właśnie żyją. Przywiozła i płacze: „Riebiata – eta nie otrawlennoje, chotitie, ja każdyju pробuju”. A przedtem, niedaleko od nas, na posterunku „Stalingrad” „dobry” miejscowy przyniósł słoiczek miodu z Ф-1 w środku... Nikt z nas nawet się nie zastanowił, zabraliśmy ten skromny plon małego, ale prawdziwego dziecka Ukrainy. Ona i jej bracia tam mieszkają. Dwa światy – jedno państwo”, – opowiada „Stiw”. „Wojna – to inny świat, straszny, z zapachem krwi i potu, oleju napędowego, kawy i papierosów. Świat – przesiąknięty dymem prochu, płonącego sprzętu, ciał i żarzącego się w piecyku węgla. Wojna – to czarno-biały świat. Z pierwszymi strzałami w twoją stronę – 99% problemów przestaje istnieć i pozostaje tylko to najważniejsze. Dlatego nie możesz zrozumieć tego, co na „grażdance” ludzie nazywają problemami. Czy to problemy? Przecież za rok nawet o nich nie będziecie pamiętać! Ciebie, który poszedłeś na wojnę, już nie ma. Jeśli miałeś szczęście pójść i wrócić żywy i cały – i tak wróciłeś innym. Na zawsze innym. Ale kim jesteś teraz – wiesz dokładnie. Ty i tysiące innych, ochrzczeni ogniem wojny, przebijając drogę przez piekło walk, otrzymaliście swój szewron (bojowego podrozdziału), jako znak „swój”. Swój – to znaczy, że twój flank lub twoje plecy są osłonięte. Znak „swój” i twój szacunek otrzymali ludzie różnego wieku, zawodów i wykształcenia. I dlatego trudno ci słuchać od dorosłego mężczyzny frazy-wymówki: „Nie poszedłem na wojnę, bo...” Bo wiesz, że u kogoś z tych, którzy byli z tobą plecy w plecy w walkach, być może było takie samo własne „nie poszedłem na wojnę, bo...”, ale on poszedł. A ktoś poszedł i został… na zawsze. Na bojowych. Na zawsze, bro! I nauczyć się żyć obok tego wszystkiego jest bardzo trudno! Ale najbardziej gryzie i dręczy – poczucie niedokończonej sprawy. Nie zamknęliśmy granicy, wojna się nie zakończyła. Kiedy giną młodzi chłopcy i dziewczyny, którzy nie powinni umierać – tego nie da się nauczyć żyć obok”, – z monologu-spowiedzi żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy Jewhena. Wsparcie kapelanów i opieka w warunkach wojny są niezwykle ważne. Dobre słowo, wypowiedziane w porę, jak wyselekcjonowane ziarno w żyznej glebie, tak samo jak duszpasterskie pouczenie dla wojownika. Dziś uznają to wszyscy. Obwód donagański. Cerkwie PCU we wsiach Bereste, Kanonicz i Polycia podarowały kaplicom wojskowym szaty liturgiczne – ikony i ręczniki. Od teraz będą służyć jako amulet dla naszych obrońców. „…Niewypowiedziane pozostało niewypowiedzianym…” Wojskowi nie lubią dziennikarzy. Jesteśmy z tej braci, która potrafi wyrządzić szkodę bez trudu – nie to sfotografowała, nie to opublikowała. Dlatego najtrudniej mi opowiadać o obrońcach – tu nawet wielokropek będzie wielomówny. Rozładowujemy się na kolejnym „punkcie” – piła spalinowa, siatka maskująca, materiały budowlane, foliowana bariera, łakocie. Oleg Mozul z Wołodymyrem Melnykiem sprawnie przewijają rulony, Switłana Prawnyk już ciągnie zgrzewki soków-konserw do wojskowej manierki, a Mykoła Jurach z Tarasem Baikiem i polowym dowódcą o czymś szepczą – w sprawy wojskowe postronnym nie warto się wtrącać. Wiertarka boro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Moim braciom Obrońcom Ojczyzny od dawnych czasów po dzień dzisiejszy dedykuję

Lilia SLEDZIŃSKA, przewodnicząca Krzemienieckiego Rejonowego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Nie śpij, moja rodzinna ziemio, obudź się, moja Ukraino! To patrzą z nieba wszyscy ci, którzy złożyli życie za przyszłość twoją, Ojczyzno! Melodia i słowa tej pieśni, która brzmi tak współcześnie, skłoniły mnie do napisania z okazji Dnia Obrońców Ukrainy słowa o moich trzech braciach, którzy w pamiętnych czasach II wojny światowej poszli bronić rodzinnej ziemi przed okupantami. Są to Myślińscy Borys, Ihor i Ołeksandr, którzy urodzili się i wychowali w rodzinie Ahafii Biłoborodowej-Myślińskiej, Rosjanki z narodowości i Ukrainki z przekonań, cierpiącej kobiety-matki, która, długo nie rozmyślając i tragicznie przeżywając, odrywała od swego serca synów-sokołów, błagała Najwyższego, aby wrócili do domu żywi. Poszli jeden po drugim moi bracia w szeregi Ukraińskiej Powstańczej Armii i w nierównych, krwawych bitwach oddali swoje życie, abyśmy dzisiaj nie widzieli okupanta tutaj, na ziemi krzemienieckiej. Starszy brat Borys w wieku 23 lat zginął w lasach cumańskich koło wsi Jarosławiwka w walce z enkawudzistami, którzy rzucili liczną bandę karnej ekspedycji dla zdławienia powstańczego ruchu wyzwoleńczego w zarodku. W miejscu, gdzie znalazł wieczny spoczynek mój brat, stoi niezwykły pomnik – na pniu stuletniej sosny wyrąbany jest krzyż. Prawdopodobnie ten cud zbudował jeden z jego towarzyszy broni po powrocie ze stalinowskich obozów śmierci. Odnalazłszy to miejsce, przekazał nam testament brata: nie zapominać o bohaterach Ukrainy, pamiętać o nich i przekazywać z pokolenia na pokolenie wspomnienie o ich pamiętnym czynie. Przekazałam to, co sama przeżyłam, swojej córce Neonili Krzemieńczance, potem wnuczce Julii Tarnobir-Janczuk i wreszcie prawnukowi Bohdanowi Orłowi-Janczukowi – by pamiętali, z jakiego są rodu, i święcie strzegli mojego testamentu. Średni brat Ihor o pseudonimie „Czornohora” zginął w lasach szumskich, koło wsi Małe Zahajce, w nierównej walce przez zdradę. Ktoś, przedostawszy się do powstańczego obozu i wywiedziawszy wszystko, co niezbędne, doniósł okupantom – i wkrótce nagle rzucili się moskiewskie drapieżne kruki na wojowników Armii bez państwa, z nieba atakowały samoloty, spokój w zacisznym lesie zamienił się w prawdziwe piekło na naszej krzemienieckiej ziemi. Huczało, ryczało, jakby nastał ostatni dzień. Powstańcy jeden po drugim padali, do niewoli się nie oddawali. To byli twoi bohaterowie, Ukraino! W jednym z najgęstszych zakątków lasu ranny sotnik Ihor Czornohora podniósł się z ziemi i ze wszystkich młodzieńczych sił (miał zaledwie dwadzieścia lat) krzyknął: „Chłopcy! Za mną! Ukraina albo śmierć!”. Z walki wyszło trzech, w gęstwinie doczekali wieczora i wynieśli swojego jeszcze żywego dowódcę, umieścili w Wielkich Zahajcach w kryjówce, aby dziewczęta-powstanki ratowały go. A sami czym prędzej poszli na chutor Wirla, aby powiadomić matkę bohatera Hafiję Myślińską. Zastała jeszcze żywego swojego synka, przystojniaka na całą okolicę, szczerego, mądrego i bardzo dobrego. Pożegnała się z Ihorem, bo w kryjówce niebezpiecznie było zostawać: tak zdecydowały dziewczęta-ratowniczki, zapewniły mamusię, że synek jej będzie żył… Nie widziała martwym żadnego z trzech, dlatego i mnie nakazywała święcie strzec tego miejsca, gdzie urodziło się trzech wojowników UPA – Borys, Ihor i Ołeksandr Myślińscy. Ja wypełniam ten święty testament opiekunki-matki naszego narodu! A tymczasem w Wielkich Zahajcach żegnał się ze swoim młodym życiem chłopak, wojownik świętej bitwy o Wolność, sotnik Czornohora, który nie nacieszył się życiem, nie napatrzył na biały świat, nie nasiał się, nie naorał… Nie doczekała się go ukochana dziewczyna Raja Rosołowska, siostra Borysa Charczuka. A on przecież, odchodząc w ostatnią wyprawę – na lasy szumskie, prosił ją czekać. Wróci – i zaczną żyć szczęśliwie… Czekała całe życie i często opowiadała mi o przeżytym, śpiewała jego ulubioną pieśń „Nie pytaj, dlaczego mam zapłakane oczy, dlaczego późno wychodzę w gaj i błąkam się tam do północy, nie pytaj, nie pytaj, nie pytaj!”. Swoim mezzosopranem wywodziła żałosną pieśń do słów Iwana Ohijenki. Razem z ukochaną mojego brata tęskniłam za nim przez całe swoje życie. Wypełniłam testament matki Ihora Myślińskiego-Czornohory. Zorganizowałam przewiezienie, choć nie było to łatwe. Szczątki mojego brata wykopano na cmentarzu w Wielkich Zahajcach, przewieziono i pochowano w grobie matki na chutorze Wirla. Nie robiłabym tego, gdyby mogiłka jego była zadbana w Zahajcach. Do niedawna mieszkała tam Julia Andrijiwna Bojczuk, która strzegła w pamięci pochówek sotnika i co roku nosiła na zapomnianą mogiłkę żywe kwiaty. Nikt z mieszkańców wsi, oprócz Hałyny Stepaniwny Mryhy, nie wspierał jej. A niepodległa Ukraina miała wtedy już dwadzieścia pięć lat! Niestety, w tej ukraińskiej wsi, gdzie tętniło powstańcze życie, dzisiaj panuje ruski mir. Dlaczego obca cerkiew zawładnęła waszymi umysłami i sercami? Jednoczcie się wokół rodzinnej cerkwi, rodzinnego języka, rodzinnej armii, wtedy nas nikt i nigdy na świecie nie zwycięży. Kiedy na cmentarzu na chutorze Wirla w grobie matki złożono trumnę ze szczątkami jej syna, na niebie nad wielotysięczną gromadą mieszkańców wsi i proświtian z ziemi krzemienieckiej zaczęły krążyć trzy sokoły. To nie był przypadek. To dusze trzech synów-sokołów matki-bohaterki Ahafii podały nam z nieba sygnał: „Nikt nie jest zapomniany! Nic nie jest zapomniane! My tam, w niebie, staliśmy się wojownikami Królestwa Bożego! Jednoczcie się, pamiętajcie, że jesteście Ukraińcami!”. Trzeci, najmłodszy syn Hafii Myślińskiej Ołeksandr poszedł do powstańców za przykładem swoich starszych braci. Miał zaledwie szesnaście lat. Dwa lata walczył, a na osiemnastym pochwyciły go straszne enkawudzistowskie czarne kruki, skręciły ręce młodzieńcowi, nie dały ostatniej kuli posłać sobie. Na śledztwie najbliższy sąsiad Petro, rzekomo powstaniec, ale w rzeczywistości agent enkawudzistowskiego wywiadu. On naopowiadał na Ołeksandra tego, czego nigdy nie było. Powstańcy dowiedzieli się o zdradzie i zlikwidowali go. A uratował życie Ołeksandrowi Myślińskiemu towarzysz broni Biłoborodowa Antona – naszego wujka – Pawło Pereć, mieszkaniec chutoru Woronuha. On na sądzie w Równem zaprzeczył kłamstwu Petra K. Skazali młodzieńca-powstańca na 25 lat syberyjskiej katorgi. Dożywał wieku w Komi ASRR, w m. Inta, przy ul. Przedszachtnej pod innym nazwiskiem i imieniem Fiodor… Matka-cierpiętnica czekała, że synowie wrócą do domu, długimi wieczorami siedziała na kuferku pod ciepłym piecem i wyszywała im koszule. Okna od szczytu nie zasłaniała, żeby zobaczyli ją synkowie, kiedy w nocy przyjdą do rodzinnego domu, zapukają – i spełni się pamiętne marzenie wszystkich cierpiących matek – obrońców Ojczyzny. To marzenie dopełniam ja, wszystkim i wszędzie opowiadam o swoich braciach. A na domu, gdzie się urodzili, błyszczy tablica pamiątkowa. Na cmentarzu chutoru Wirla zbudowałam na własny koszt wspaniały nagrobek – z granitu gabro wykuto postać matki Ukrainy, matki tych synów-wojowników i wszystkich kobiet, które strzegą pamięci o bohaterskiej przeszłości i przekazują ją z pokolenia na pokolenie. Tam jest symbol Ukrainy – pęk czerwonej kaliny, a obok mogiły rośnie krzew żywej kaliny, którą przywiozłam z wioski Szewczenki i posadziłam jako pamięć matki i jej synów-wojowników UPA. Przez całe swoje świadome życie prowadzę działalność poszukiwawczą, której skutkiem jest wspaniała nagroda, jaką otrzymałam 23 września w powstańczym obozie w Lesie Antonowieckim – Srebrny Krzyż Zasługi Bojowej drugiej klasy za brata Ihora Myslińskiego-Czornohory. Rozkaz o czynie bojowym podpisał głównodowodzący Armii UPA Roman Szuchewycz. W latach drugiej wojny światowej wszystkie wsie Zachodniej Ukrainy wrzały od ruchu powstańczego. Przykład chutoru Wirla, który znajduje się na obrzeżach wsi Sawczyci: z każdej z osiemnastu rodzin do walki z okupantami różnych maści poszło po jednym, po dwoje, a nawet troje (mam na myśli rodziny Myslińskich i Woroczuków). Tylko z jednej rodziny dwie córki zostały w 1939 roku komsomołkami i „dumnie” niosły to miano aż do lat 70., a z jednej tylko rodziny syn zdradził, był człowiekiem o dwóch twarzach, sprzedał za srebrniki Ojczyznę, został tajnym współpracownikiem, donosił do NKWD i haniebnie zakończył swoją „działalność”. Reszta – to Bohaterowie, to żołnierze UPA, jedni zginęli w walkach, a ktoś wpadł w ręce czerwonych faszystów – czy był kontuzjowany, czy nie zdążył posłać ostatniej kuli sobie – odbywali katorgi w stalinowskich obozach śmierci… Potwierdzeniem tego, że wszystkie wsie powiatu krzemienieckiego podczas wojny kipiały ruchem powstańczym, są publikacje Hałyny Daciuk pod rubryką „Sprawa kobieca” w tygodniku „Słowo Proświty”. Panie, pobłogosław Ukrainę i jej naród, ulecz rany zadane przez wojnę! Zima 1942 roku. Po prawej – Borys Mysliński (w mundurze), obok niego – Tetiana Woroczuk, nauczycielka wsi Kimnata, łączniczka armii UPA, obok niej – jej siostra Zina Woroczuk, dalej – Ola Chmeliuk, podrejonowa łączniczka UPA. Bracia Borysa Myslińskiego: drugi od lewej – Ołeksandr, trzeci – Ihor. Reszta – uczestnicy zmagań wyzwoleńczych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pierwszy jubileusz Muzeum

Wiktoria BIŁYK, pracownica Muzeum Historii Bractwa Łuckiego. Dziesięć lat temu, po poświęceniu przez metropolitę łuckiego i wołyńskiego (PCU) Michała, otworzyło swoje podwoje Muzeum Historii Bractwa Łuckiego. Jest to jedyna placówka muzealna tego typu w Ukrainie. U jego początków stał deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji, honorowy obywatel Wołynia i Łucka, pisarz, dziennikarz, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Andrij Bondarczuk, który przez 21 lat kierował Łuckim Bractwem Podwyższenia Krzyża Świętego (do niedawna – bractwem św. ap. Andrzeja Pierwszego Powołanego). W zrujnowanej części zabytkowego dwupiętrowego klasztoru brackiego, kosztem własnym oraz ludzi dobrej woli, przeprowadził kapitalny remont, renowację, zgromadził eksponaty i przekazał państwu. Obecnie ten oddział Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego jest znany zarówno w Ukrainie, jak i poza jej granicami. Z okazji jubileuszu w muzeum odbył się Dzień Otwarty oraz uroczysta akademia. Z gratulacjami dla fundatora i zespołu muzeum przybyli jego sympatycy, członkowie Bractwa, przedstawiciele rady obwodowej i miejskiej, duchowieństwa oraz wydziału kultury Obwodowej Administracji Państwowej. Pierwszy zastępca przewodniczącego rady obwodowej Jurij Poliszczuk, zastępca przewodniczącego rady miejskiej Jurij Werbycz oraz kanclerz zarządu diecezjalnego PCU ks. Mykoła Cap wręczyli Andrijowi Bondarczukowi i kierowniczce muzeum Olenie Biriulinie nagrody oraz kwiaty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Sprawa kobieca» Halyna Lypka: „W czym mnie oskarżają – rozumiem, jednak nie byłam członkiem OUN i nie miałam pseudonimu”

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk Będą im inkryminować zbrodnię śmiertelną: „odłączenie radzieckiej Ukrainy od składu Związku Radzieckiego”. Rosyjskie i ich następczynie prawne – radzieckie – imperia „szyły” ten artykuł Ukraińcom nie raz. W przedostatnim stuleciu Ołeksandr Rusow, usłyszawszy takie oskarżenie, ironicznie i gorzko zauważył: „Ech, panowie sędziowie, gdybym miał armię, może by się udało”… W 1944 roku „odłączenie” Kordyszewa nie mogło mieć miejsca, bo Wołyń jeszcze nie przyrósł do imperium zła i nie pragnął tego. Przez pięć lat, od września 1939 roku, niczego dobrego ani od nazistowskiej, ani od radzieckiej władzy ludzie nie widzieli – jedni okupanci zmienili drugich. Ci ostatni z szczególnym okrucieństwem zaczęli narzucać własne porządki i własną moralność, dokonując w osobach organów NKWD zbrodni przeciwko ludzkiej godności. Swojej ojczyzny kordyszewskie kobiece podziemie nie zdradzało. Jej granice były tutaj – po obu brzegach rzeki Wilii, na wzgórzach, na łąkach, polach, przy drogach prowadzących do Krzemieńca i Szumska, w uroczyskach, nad Kordyszewskim stawem, na podwórzu świątyni. I za wsią, na wzniesieniu, gdzie spoczywały w ziemi ich rodowe korzenie... Kochały tę ziemię, chociaż nigdy nie wyznawały swoich uczuć, i było to naturalne. Halyna Lypka – jedna z kilkudziesięciu kordyszewskich dziewcząt, urodzonych na początku lat 20. XX wieku, które oczekiwały losów podobnych – kochać, rodzić, gospodarować. I już – uczyć się! Wszystkie one chodziły do szkoły i przed radziecką okupacją zdążyły ukończyć po kilka klas. Piśmienne, odwiedzały chatę-czytelnię, wystawiały przedstawienia, organizowały wieczory szkolne na dni szewczenkowskie. A w 43-im niepostrzeżenie stały się uczestniczkami organizacji, której głównym celem była Samodzielna Ukraina. Niepostrzeżenie, ale stale i dużo pracowały. Aż dopóki nie zaczęły się aresztowania, które zburzyły budowany przez stulecia ich ład. I każda z nich, czyjaś córka, siostra, ukochana, przyjaciółka, osobowość, zamieni się nagle w przestępczynię, bandytkę, zdrajczynię, aresztantkę, którą sadyści-śledczy nie będą uważać za człowieka. Za każdym razem, ujawniając tę czy inną kobiecą historię, piecze ból, że do dziś te dziewczęta są „niewidzialne”. I niewidzialnymi opuściły świat, nie zdążywszy bez strachu opowiedzieć o swoim życiu. Dlatego posługujemy się archiwalnymi sprawami śledczymi. 1 kwietnia 1946 r. pomocnik pełnomocnika Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD Żukow podpisał postanowienie o aresztowaniu Lypki H. D., ur. w 1927 r., mieszkanki wsi Kordyszew, Ukrainki, która „zdradziła Ojczyznę i w 1943 r. wstąpiła w szeregi stanicy OUN”. Z kwietnia 1946 r. zgodnie z nakazem nr 1046, wydanym przez Tarnopolski Zarząd Obwodowy NKGB, Lypka Halyna, oskarżona z artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR, została aresztowana przez Szumski Rejonowy Oddział MGB. „Biorąc pod uwagę, że Lypka Halyna, przebywając na wolności, może uchylić się od śledztwa i sądu”, jako środek zapobiegawczy postanowiono wybrać trzymanie jej pod strażą. 10 kwietnia 1946 r. pomocnik operpełnomocnika Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB Żukow w obecności operpełnomocnika Szarapowa i dowódcy plutonu karabinów maszynowych Szakirowa przeprowadził rewizję w gospodarstwie Lypki H. D. i udokumentował, że „na zaginięcie przedmiotów przy rewizji skarg nie składano”. Matkę Marię Machtiejewną zmuszono do napisania gwarancyjnego pokwitowania, że cały opisany majątek: dom murowany, pokryty dachówką; stodołę do przechowywania ziarna, konia (jednego), krowę (jedną), owcę (jedną), prosię (jedno) zobowiązuje się „przechowywać do specjalnego rozporządzenia organów MGB”. Z ankiety, która „wypełniana jest ze słów aresztowanej, sprawdzana dokumentami i której przekazywanie samemu aresztowanemu zabrania się”, dowiadujemy się, że rodzina Halyny składa się z mamy Marii Machtiejewny, ur. w 1908 r., i brata Mychajła, ur. w 1934 r., ucznia szkoły początkowej. Osobisty podpis aresztowanej. 12 kwietnia 1946 r. operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB Swyrydenko w obecności porucznika Żukowa przesłuchał Lypkę Halynę. „Zagitowała mnie mieszkanka naszej wsi Wasyluk Tetiana, około 28 lat, która zajmowała stanowisko stanicznej OUN. Wiosną 1944 r. przyszła do mnie i zaproponowała wstąpienie do OUN, na co wyraziłam swoją zgodę. Dała mi pseudonim „Kwiatka” i podała swój organizacyjny pseudonim – „Lija”. Powiedziała, że będę zbierać produkty i odzież dla UPA. I od tego czasu zaczęłam pracować w stanicy OUN. Garnizon przyszedł do wsi około 15 stycznia, a 27 marca 1946 r. mnie aresztowano i dostarczono do Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB. W organizacji OUN pod pseudonimem „Kwiatka” zbierałam od ludności Kordyszewa dla UPA wełnę, płótno, bieliznę, chleb, słoninę, kury, ser, jajka, mleko. Ile wszystkiego zebrałam, powiedzieć nie mogę, ponieważ od 1944 r. minęło dużo czasu, za jeden rajd zebrałam 10 bochenków chleba, 2 wiadra mleka, 60 szt. jajek, 5 kur, 12 m płótna, 4 kg wełny, 6 par bielizny”. Już w Krzemieńcu pełnomocnik UMGB obwodu winnickiego major Drużynin przesłuchał zatrzymaną Lypkę Halynę, wypytując, czym konkretnie zajmowała się w okresie niemieckiej okupacji. Halyna opowiadała, że pracowała w gospodarstwie ojca i żadnych związków z okupacyjną władzą nie miała. Że ojciec Danyło Iwanowycz, zmobilizowany do RKKA, zginął. Że nikogo z ukraińskich nacjonalistów i uczestników UPA nie zna... Po słowach Drużynina, że „śledztwo dysponuje faktami o udziale Lypki H. D. w kobiecej OUN wsi Kordyszew”, Halyna opowiedziała: „Członkiem OUN nie jestem, ale miało miejsce takie zdarzenie. W październiku 1944 r., wieczorem, do naszej chaty weszli uzbrojeni powstańcy i kazali mi zebrać po wsi produkty. Wyraziłam zgodę, zebrałam 10 bochenków chleba i oddałam powstańcom w chacie, gdzie teraz jest rada wiejska. Produkty dla UPA zbierałam tylko raz i więcej nikt mi żadnych poleceń nie dawał. Uczestniczką kobiecej OUN nie byłam i zadań jej nie wykonywałam”. Na przededniu. Kordyszewska młodzież, lata 1930—31. Wesele Halyny Lypki i Leonida Wasyluka, lata 50. („Wasze zeznania są nieprawdziwe”)… „Z żołnierzy UPA we wsi znam tylko trzech: Poliszczuk Petro, Kondratiuk Wołodymyr, Szweć Petro, – przeszli na nielegalną sytuację, więcej o żołnierzach UPA i członkach OUN nic mi nie wiadomo”. 24 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu sprawę przyjęto do produkcji z podejrzeniem o przynależność Halyny do OUN i śledczy Orobij przystąpił do dochodzenia. Tego samego dnia Lypce Halynie („Kwiatce”) śledczy Orobij wręczył postanowienie o przedstawieniu jej oskarżenia o zbrodnię, przewidzianą artykułami 54-I „a” i 54-II KK USRR. Według wypracowanego schematu przeprowadzono konfrontację Halyny z aresztowanymi i uwięzionymi w krzemienieckim więzieniu uczestniczkami kordyszewskiej stanicy OUN. Potwierdziły one, że od 1943 r. do listopada 1945 r. razem z Halą zbierały produkty dla UPA, a w 1945 r. przyszedł garnizon wojsk i zgromadzenie zostało przerwane... W archiwalnej sprawie śledczej Łypky H. D. czytamy, że według „zeznań oskarżonej jako aktywni członkowie OUN i uczestnicy bandy UPA występują”… i dalej następuje lista nazwisk sieci we wsi. A śledczy Orobij postanowił: „Biorąc pod uwagę, że miejsce pobytu wymienionych osób nie zostało ustalone, materiały śledcze dotyczące nazwanych osób należy wyłączyć ze sprawy i skierować do Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB w celu operacyjnego wykorzystania”. Wśród nazwanych osób wielu nie było już wśród żywych, wielu odbywało karę więzienia na Syberii. Wydobywszy i sformułowawszy na papierze potrzebne fakty, które prowadziły sprawę do wydania wyroku, śledztwo w sprawie Łypky H. D. zakończono. Porucznik Orobij, rozpatrzywszy sprawę śledczą, uznał zdobyte dane za wystarczające do przeprowadzenia rozprawy sądowej. „Przeprowadzonym w sprawie śledztwem ustalono, że Łypka H. D. latem 1943 r. wstąpiła do OUN, miała pseudonim „Kwiatka”, uczęszczała na zebrania nacjonalistyczne, gdzie omawiano kwestie prowadzenia walki z władzą radziecką i udzielania pomocy UPA. Jako członek OUN Łypka zebrała i przekazała 10 bochenków chleba, 20 litrów mleka, 4 kg masła, 10 kg sera, 4 kg wełny, 6 par bielizny i 12 m płótna. Na podstawie powyższego Łypkę Halynę oskarżono o przestępstwa przewidziane w artykułach 54-1 „a” i 54-11 KK USRR, a sprawę śledczą nr 3343 skierowano do prokuratora wojskowego WMSW w obwodzie tarnopolskim w celu przekazania sądowi trybunału wojskowego. 19 maja 1946 r. na posiedzeniu przygotowawczym trybunału wojskowego wojsk MGB obwodu tarnopolskiego referent Lichtenstein przedstawił sprawę i zaproponował zatwierdzenie aktu oskarżenia oraz przekazanie sądowi Łypky H. D. na podstawie artykułów 54-1 „a” i 54-11 KK USRR. „Ja, niżej podpisana, Łypka H. D.,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

29 maja 1946 r. zapoznano z aktem oskarżenia”. 30 maja 1946 r. Wojskowy Trybunał Ministerstwa Państwowego Bezpieczeństwa obwodu tarnopolskiego na zamkniętym posiedzeniu sądowym bez udziału oskarżenia i obrony rozpatrzył sprawę w oskarżeniu Łypki H. D. z art. 54-I „a” i 54-II Kodeksu Karnego USRR, dostarczając oskarżoną na salę sądową pod konwojem. Przewodniczący ogłosił akt oskarżenia i wyjaśnił oskarżonej istotę zarzutów. „W czym mnie oskarżają — rozumiem, winną się przyznaję, jednak nie byłam członkiem OUN i nie miałam pseudonimu. Poprzednich zeznań nie potwierdzam, bo tak wcale nie było”. W ostatnim słowie Hałyna powiedziała: „Sądźcie według własnego uznania”. 30 maja 1946 r. WT na zamkniętym posiedzeniu sądowym uznał Łypkę H. D. winną popełnienia przestępstw (…) i skazał ją na pozbawienie wolności z odbywaniem w łagrach na okres 7 lat bez pozbawienia praw politycznych, zważywszy na niepełnoletność. Najwyraźniej mama Marija Machtijiwna pisała prośby o ułaskawienie. „9 marca 1948 r. śledczy wydziału śledczego Zarządu MGB w obwodzie tarnopolskim Smirnow, rozpatrzywszy archiwalno-śledczą sprawę nr 5027 i materiały lwowskiej kolonii pracy nr 1 MSW w sprawie przedterminowego zwolnienia Łypki H. D., ur. w 1929 r., mieszkanki wsi Kordyszów, Ukrainki, skazanej w 1946 r. z art. 20-54-I „a” USRR na 7 lat łagrów, stwierdził, że w śledztwie wstępnym Łypka przyznała się do winy w pełni, jednak w sądzie WT od zeznań o przynależności do OUN odmówiła. Jednakże zeznaniami aresztowanych została zdemaskowana w tym, że jako uczestniczka OUN do listopada 1945 r. zbierała produkty dla bandytów UPA, brała udział w ounowskich zebraniach. Biorąc pod uwagę, że Łypka popełniła przestępstwo przeciwko Państwu Radzieckiemu, uważałbym zastosowanie amnestii wobec skazanej Łypki za przedwczesne i niecelowe”. I Hałyna musiała w pełni odbyć karę – 7 lat więzienia. W 1954 roku, już po jej zwolnieniu (1953 r.), Prokurator Generalny ZSRR wniósł protest od wyroku Wojskowego Trybunału wobec Łypki H. D. I zaczęła się epopeja korespondencji! 19.05.1954 r. Sąd Najwyższy ZSRR, rozpatrzywszy protest Prokuratora Generalnego ZSRR od wyroku WT z 30.05.1946 r. w sprawie Łypki H. D., skazanej na pozbawienie wolności w łagrach na okres 7 lat, ustalił, że „Łypka zgodnie z wyrokiem uznana została za winną tego, że latem 1943 r. na polecenie przywódców bandy OUN zbierała od mieszkańców wsi Kordyszów dla bandy UPA produkty i rzeczy. W proteście Prokuratora nie neguje się winy Łypki w popełnieniu wskazanych działań, jednak wskazuje się, że sąd zupełnie bezpodstawnie i bez uzasadnienia uznał ją za winną z art. 54-II KK USRR, co jest błędne, i to oskarżenie podlega wykluczeniu z wyroku. Biorąc pod uwagę, że działalność pomocnicza Łypki była nieznaczna, popełniona pod wpływem bandytów w wieku 14 i pół roku, Prokurator Generalny ZSRR uważa za możliwe obniżenie wymiaru kary do 5 lat pozbawienia wolności w łagrach i w związku z Ukazem „O amnestii” uznać ją za niekaraną, o co też prosi w proteście Kolegium Wojskowe”. Kolegium Wojskowe postanowiło wyrok WT w sprawie Łypki H. D. zmienić i wykluczyć z wyroku oskarżenie z art. 54-II KK USRR z braku znamion przestępstwa. Wymiar kary obniżyć do Pokwitowanie odbioru... skazanej 5 lat pozbawienia wolności w łagrach. Zgodnie z Ukazem „O amnestii” uznać Łypkę H. D. za osobę niekaraną. W pozostałej części wyrok pozostawić bez zmian”. 31.05.1954 r. Kolegium Wojskowe kieruje do przewodniczącego WT Podkarpackiego Okręgu Wojskowego w celu wykonania postanowienia KW wobec Łypki H. D. do zapoznania się. Ten przesyła dokument do Kordyszowa do matki – Łypki M. M. „Wyrok w sprawie waszej córki Hałyny został zmieniony – wymiar kary obniżono do 5 lat pozbawienia wolności… Proszę powiadomić, czy Łypka H. D. wróciła do domu z więzienia, a jeśli nie wróciła i koresponduje z wami, to podajcie jej adres. Podpułkownik sprawiedliwości Papitaszwili. Korespondencja trwa. „Tajne, naczelnik wydziału specjalnego Zarządu Obozów Pracy USRR, 9.06.1954 r. „Kierujemy kopię postanowienia KW o obniżeniu wymiaru kary do 5 lat skazanej Łypce H. D., prosimy skierować do miejsca odbywania kary, aby ogłosić jej za pokwitowaniem. Pokwitowanie pilnie wysłać do WT Podkarpackiego OW, w kopiach powiadomić Kolegium Wojskowe i Główną Prokuraturę Wojskową. Jeśli Łypka H. D. została już zwolniona, to proszę pilnie powiadomić, dokąd wyjechała”. 09.07.54 r. Hałyna napisała: „Wielkie dzięki za troskę. Przebywam w domu, przy mamie. Łypka H. D. pisze osobiście własną ręką. Jeszcze raz dziękuję”. Ale naczelnik wydziału specjalnego MSW USRR nie ustępował. „26.07.1954 r. m. Kijów. Proszę pilnie zwrócić do WT Podkarpackiego OW kopię postanowienia KW o obniżeniu wymiaru kary do 5 lat więzionej Łypce H. D. Z postanowieniem Łypka H. D. do tej pory nie została zapoznana. Z odpowiedzią proszę nie zwlekać. Pułkownik sprawiedliwości M. Iwanowicz”. 02.07.1954 r. Moskwa, KW Sądu Najwyższego ZSRR, Lwów, WT Podkarpackiego OW, Kijów, naczelnikowi I wydziału specjalnego MSW USRR. „Powiadamiamy, że postanowienie KW „O zwolnieniu z aresztu Łypki H. D.” otrzymaliśmy 05.07.1954 r., ale nie ogłoszono go, gdyż Łypka została zwolniona 3 kwietnia 1953 r. po odbyciu kary i wyjechała na miejsce zamieszkania do rejonu wozniesieńskiego obwodu mikołajowskiego”. Naczelnik wydziału specjalnego zarządu obozu Ozierny MSW ZSRR podpułkownik Cywiliew. 17.08.1954 r., do naczelnika zarządu jednostki p/s, Zajarsk obwodu irkuckiego, kopia Lwów, WT Podkarpackiego OW. „Zgodnie z zapytaniem nr WT-3171 z 24.VII.1954 r. prosimy pilnie zwrócić kopię postanowienia KW wobec Łypki H. D., która została skierowana do was w celu wykonania”. Zastępca naczelnika wydziału MSW USRR Sokołow. 19.09.1954 r., Przewodniczącemu WT Podkarpackiego OW, m. Lwów. „Zwracamy kopię postanowienia KW zgodnie z waszym zapytaniem. Jednocześnie prosimy, gdy minie potrzeba, postanowienie zwrócić na nasz adres, gdyż przez nas wysłano zapytanie do miejsca pobytu Łypki H. D. po zwolnieniu – Protokół o zakończeniu śledztwa Szumski Rejonowy Wydział Milicji MSW obwodu tarnopolskiego – o ogłoszeniu Łypce H. D. o zdjęciu z niej karalności i odpowiednich zmianach w jej dokumentach ewidencyjnych, – zwolniona 03.04.1953 r., po odbyciu kary. Zastępca naczelnika II wydziału obozu Ozierny MSW ZSRR, podpułkownik Piskunow. 23.09.1954 r., naczelnikowi Wozniesieńskiego RWM obwodu mikołajowskiego. „Proszę wezwać do rejonowego wydziału ob. Łypkę H. D. i ogłosić jej, że postanowieniem Wojskowego Pokwitowanie o zmniejszeniu wymiaru kary Łypce H. D. do 5 lat, "znalazła" ją, kiedy odbyła już 7 lat więzienia” Wyrok Kolegium w jej sprawie został zmieniony: wymiar kary obniżono do 5 lat łagrów. Po zapoznaniu się Lipka powinna złożyć podpis, a postanowienie zwrócić Sądowi Wojskowemu Przykarpackiego Okręgu Wojskowego. Pułkownik sprawiedliwości Muraszyn. 05.10.1954 r., do naczelnika wydziału zarządu poczty polowej 410, m. Tajszet, obwód irkucki; kopia, Lwów, SW Przykarpackiego OW. Przesyłamy pismo wydziału MSW Ukraińskiej SRR w sprawie przesłania kopii postanowienia Kolegium Wojskowego z dnia 19 maja 1954 r. w sprawie Lipki H. D. do bezpośredniego wykonania, jako że ta ostatnia została wysłana do waszej dyspozycji i postanowienie skierowano do was. Naczelnik wydziału poczty polowej WP-120 Płatonow. 10.12.1954 r., m. Wozniesieńsk, do naczelnika Rejonowego Wydziału Milicji MSW obwodu mikołajowskiego. Proszę pilnie poinformować, czy wykonano pismo SW Przykarpackiego OW z dnia 23 września 1954 r., w którym SW prosił was o ogłoszenie Lipce H. D. postanowienia Kolegium Wojskowego w jej sprawie. Proszę nie zwlekać z odpowiedzią. Muraszyn. 10.12.1954 r., do przewodniczącego SW Przykarpackiego OW. Odsyłam wasz nr 1586/46-T z 23.09.54 r. bez wykonania. Lipka H. D., ur. 1929 r., według ewidencji biura paszportowego figuruje jako osoba, która wyjechała do wsi Kordyszów w obwodzie tarnopolskim 22 maja 1953 r. Naczelnik Wozniesieńskiego RWM MSW major Bohdanow. 18.12.54 r., do naczelnika Szumskiego RWM MSW. Proszę Pana o sprawdzenie, czy przybyła na miejsce zamieszkania do rejonu szumskiego Lipka H. D., mieszkanka wsi Kordyszów, jeśli przybyła, proszę wezwać ją do rejonowego wydziału milicji i ogłosić za pokwitowaniem co następuje: „Postanowieniem Kolegium Wojskowego z dnia 19. 05. 1954 r. wyrok w jej sprawie został zmieniony: wykluczono art. 54-II KK i wymiar kary obniżono do 5 lat pozbawienia wolności w łagrach. Na mocy Dekretu „O amnestii” uznać Lipkę H. D. za osobę niekaraną”. Po ogłoszeniu za pokwitowaniem treści niniejszego pisma, proszę pismo i pokwitowanie zwrócić do SW. Pułkownik sprawiedliwości M. Iwanowicz. 26.01.1955 r. Szumski RWM MSW obwodu tarnopolskiego, do pułkownika sprawiedliwości M. Iwanowicza. Zwracam pokwitowanie z własnoręcznym podpisem Lipki H. D., która zapoznała się z treścią pisma. Naczelnik Szumskiego RWM MSW Kołokolnikow. „Pokwitowanie. Ja, niżej podpisana, Lipka H. D., ur. 1929 r., składam niniejsze pokwitowanie na to, że postanowieniem Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR z dnia 19 maja 1954 r. z wyroku wykluczono art. 54-II KK i obniżono wymiar kary do 5 lat łagrów. Na mocy art. 6 Dekretu z 27.03.53 r. „O amnestii” uznać Lipkę za osobę niekaraną. 22 stycznia 1955 r. Podpis skazanej: Lipka. Halina Lipka mieszkała w Kordyszowie, wyszła za mąż, urodziła dwóch synów. Była niezwykle hojnym człowiekiem. Zrehabilitowana 4 lutego 1992 roku. W publikacji wykorzystano materiały archiwalno-kryminalnej sprawy: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F. 7(R). – Spr. 8497-P. – 56 kart. Matki i wdowy… Skrajna z prawej (stoi) mama Haliny Lipki Maria

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...co ich zakład od dawna pragnął, aby tak się stało. Iwan Pawłowycz, błyskotliwy badacz i mistrz słowa, mieszkał nieopodal, o jego życiu i twórczości w bibliotece opowiada obszerny stend. Żona Iwana Joba, Walentyna Julianiwna, obecna na wydarzeniu, była wzruszona szczerymi reakcjami i jasną pamięcią o mężu. Niezapomniane wrażenie wywarł także „Festiwal na kołach”: grupa chmielnickich poetów wraz z bibliotekarzami odwiedziła wsie Iwankiwci, Mackiwci, a następnego dnia – Masiwci i Kopystyn. Te miejscowości od niedawna wchodzą w skład Chmielnickiej gminy terytorialnej i, jak się okazało, miejscowi uczniowie oraz ich nauczyciele – nieobojętni na literaturę, toteż chętnie witali kulturalny „desant”, uważnie słuchali poetów, którzy przybyli w odwiedziny – Witalija Michalewskiego, Mykoły Łukjaniuka, Ludmiły Rudkowskiej, Stepana Szkapija. Podczas „Literackiego śniadania” uczniowie deklamowali własne wiersze. Na spotkanie w Masiwcach razem z uczniami przyszli starosta wsi Masiwci, Bohdaniwci i Berezowa Mykoła Diedenko oraz dyrektor miejscowego gimnazjum Wołodymyr Topolnicki. Pracownicy wiejskich bibliotek – Tetiana Hawryluk, Wanda Ciebień, Kateryna Szatunska, Switłana Bojko, Switłana Pawelczuk, Wiktoria Szumyk i inni aktywnie włączyli się w organizację spotkań z pisarzami. I nie ma w tym nic dziwnego, bo wiejskie książnice pozostają prawdziwymi ogniskami kultury. Na przykład w Masiwcach, gdzie mieszka nieco ponad 900 mieszkańców, bibliotekę (kierowniczka K. A. Szatunska) odwiedza ponad 600 czytelników! Przyciągają umiejętnie dobrane wystawy: „Otwórz swoje serce dla książki”, „Literacka Chmielniczczyzna”, „W gościach u bajki” itd. Bibliotekarze gminy cieszą się dużą liczbą nowych nabytków, które pojawiły się w ostatnim roku. W tym roku festiwal zgromadził początkujących literatów oraz znanych autorów z Chmielniczczyzny i innych zakątków Ukrainy. Wśród nich – Olha Salipa, Jurij Dacienko (Chmielnicki), Irina Macko (Tarnopol), Tetiana Szeptycka, Serhij Pantiuk, Tamara i Serhij Kulida (Kijów), Ihor i Stasia Klufasa, Anastasija Nikulina, Oleh Bakulin (Lwów). Cieszy, że aktywnymi uczestnikami festiwalowych wydarzeń stali się uczniowie i studenci. Szczególnie wyróżnili się literaci i aktorzy z klubu poetyckiego „Rosa” oraz studenckiego teatru literackiego „Gloria” Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego (kierowniczka – starsza wykładowczyni katedry filologii ukraińskiej Taisija Kowal), którzy od pięciu lat zadziwiają wszystkich własnymi utworami, emocjonalnym, współczesnym odczytaniem Tarasa Szewczenki oraz wykonaniem hymnu festiwalu „Naprzód, Ukraińcy!”. W zamykający dzień festiwalu imprezy odbywały się w skwerze przy pomniku Tarasa Szewczenki. W programie świątecznym: wystawa książek autorów podolskich „Barwy podolskiego słowa”, występy specjalnych gości festiwalu, sesje autografów, targi książki, wystawy-rozkładki książek historyczno-krajoznawczej i beletrystyki miejscowych autorów i gości miasta, prezentacja wydawców miasta Chmielnicki. Uroczyście wręczono także legitymacje nowo przyjętym członkom NSPU Oldze Salipie i Ludmile Rudkowskiej. Chmielnicki to miasto, w którym wspierane jest dążenie człowieka do wysokiego słowa i znajomości własnej historii. Świadectwem tego są wsparcie materialne i udział w festiwalu miejskiego głowy Ołeksandra Symczyszyna, zastępcy miejskiego głowy Michaiła Kriwaka, naczelnika zarządu kultury i turystyki Artioma Romasiukowa oraz wielu pracowników sfery kultury miasta Chmielnicki. W mieście nadal obowiązuje Program wspierania wydawnictw książkowych miejscowych autorów i popularyzacji ukraińskiej książki w Chmielnickim na lata 2021–2025 „Codziennie czytaj po ukraińsku” z roczним finansowaniem w wysokości 400 tys. hrywien. Festiwal jeszcze raz określił i potwierdził, jak ważne dla Ukrainy i każdego Ukraińca są ukraińskie słowo, ukraińska książka, piękny język ukraiński.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Zjednoczeni słowem

Witalij MICHAŁEWSKI, przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępca przewodniczącego komitetu organizacyjnego festiwalu „Słowo jednoczy!” Już po raz piąty w Chmielnickim odbywa się festiwal literacki „Słowo jednoczy!”. W ubiegłym roku jego przeprowadzenie uniemożliwiła kwarantanna, ale teraz literaci chętnie gromadzą się na licznych imprezach – spotykają się z czytelnikami i gośćmi miasta, w tym z pisarzami. Festiwal tradycyjnie odbywa się w ramach Dnia Miasta Chmielnickiego. Zainicjowany w 2015 roku przez obwodowe towarzystwo „Proświta” i wspierany przez scentralizowany system bibliotek, „Słowo łączy!” przebiega pod egidą zarządu kultury i turystyki Chmielnickiej Rady Miejskiej, przy aktywnym udziale związków twórczych, przede wszystkim obwodowej i miejskiej organizacji NSPU oraz pracowników bibliotek Chmielnickiej gminy terytorialnej. Celem festiwalu jest promowanie miasta Chmielnickiego, wzmacnianie wpływu autorskiej sztuki ukraińskiej na estetyczne wychowanie dzieci i młodzieży. W trakcie festiwalu odbywały się spotkania autorów i zespołów twórczych z chmielniczanami i gośćmi miasta, warsztaty mistrzowskie dla młodych literatów i dziennikarzy, „literacko-artystyczny ul” bardów i miłośników krótkiego wiersza, prezentacja zbiorowych wydawnictw – almanachów „Medobory”, nr 17, oraz „Południowy Bug”, nr 7–8. Ogółem w wydarzeniach festiwalowych wzięło udział ponad sto literatów oraz ponad półtora tysiąca miłośników słowa artystycznego. Najwięcej imprez przeprowadzono w Centralnej Bibliotece Publicznej oraz filiach Chmielnickiego Miejskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego (dyrektorka – Tamara Kozicka). Chmielniczanie spotykali się z autorami, których książki zostały wydane w 2020 roku zgodnie z Programem wsparcia wydawnictw książkowych lokalnych autorów i popularyzacji książki ukraińskiej w Chmielnickim na lata 2018–2020 „Czytaj po ukraińsku”. W BiblioHabie Centralnej Biblioteki Publicznej odbyła się konfrontacja literackich nowości – jedno z masowych wydarzeń tegorocznego festiwalu literackiego „Słowo łączy!”. W szczególności do obecnych przemówili Aljona Radecka – początkująca krytyczka, humorysta Stepan Szkapij i poetka Natalia Mazur. Opowiedzieli o swojej twórczości. U Natalii Mazur, na przykład, sukcesem jest nie tylko poetycka ścieżka, lecz także książki dla dzieci: jej „Zabawlanki” zostały uznane najlepszą książką dla dzieci w 2020 roku, a „Bajki z alei bukszpanowej” w zeszłym roku zwyciężyły w lwowskiej „Koronacji słowa” i zdobyły pierwsze miejsce w międzynarodowym konkursie bajki w Niemczech. Poruszającym, zdaniem uczestników, okazał się literacki polilog „Pamięci znanych”, który odbywał się w Chmielnickiej filii bibliotecznej nr 8. Przyjaciele podzielili się ciepłymi wspomnieniami o wspaniałych literatach – Marii Budzińskiej, Wołodymyrze Dmytryku, Petrze Karasiu, Mykole Kleću, Mykole Kulbowskim, Mykole Maczkiwskim, Iwanie Michajłowskim, Wołodymyrze Szewczence, Ołeksandrze Szelepalu i Iwanie Iowie. Na marginesie, filii bibliotecznej nr 8 na ulicy Ozernej, w której odbywał się polilog, niedawno nadano imię Iwana Iowa. Kierowniczka księgozbioru Ludmiła Duda powiedziała,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

W Połtawskim Uniwersytecie Pedagogicznym uczczono pamięć Symona Petlury

Wykładowcy Katedry Historii Ukrainy – docenci Ołeksij Hura, Łarysa Szapoweł oraz profesor Ludmyła Babenko – wspólnie ze studentami specjalności „Historia i archeologia” Wydziału Historii i Geografii przeprowadzili uroczystość upamiętniającą polityczną i społeczną postać, przewodniczącego Dyrektoriatu, Naczelnego Otamana Wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlurę. Wydarzenie edukacyjne odbyło się przy budynku dawnego Połtawskiego Seminarium Duchownego (obecnie jeden z korpusów dydaktycznych uniwersytetu rolniczego), w którym uczył się Symon Petlura. Na ścianie budynku umieszczono tablicę pamiątkową wybitnemu połtawczykowi, pod którą studenci złożyli kwiaty. Profesor Ludmyła Babenko opowiedziała studentom o połtawskim okresie życia Symona Petlury, o kształtowaniu się jego ukraińskocentrycznych poglądów patriotycznych. Uwagę studentów zwrócono także na historię rodziny działacza, której członkowie padli ofiarami komunistycznych represji. Losy członków tej wielocierpiącej rodziny jako pierwszy zbadał akademik Wołodymyr Paszczenko w monografii „Rodzinne korzenie Petlurów zgładzone”. Przypomniano również znakomitą postać bratanka Symona Petlury – patriarchy UAKP Mstysława, który dwukrotnie odwiedził Połtawę na początku lat 90. XX wieku. Ludmyła Babenko w formie dialogu ze studentami przypomniała główne etapy Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921, której setna rocznica obchodzona jest w tym roku. W otwartym wydarzeniu wziął udział historyk, absolwent Wydziału Historycznego PNPU imienia W. H. Korołenki, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim, wiceprzewodniczący obwodowego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Pustowhar. Opowiedział studentom o upamiętnieniu pamięci Symona Petlury w Połtawie oraz o wieloletniej edukacyjnej pracy instytucji społecznych i państwowych nad demitologizacją jego imienia. Oleg Pustowgar podkreślił ważną rolę, jaką dla młodzieży odgrywa umiejętność medialna, zdolność odróżniania fałszywych informacji od prawdziwych faktów. Zaznaczył także duży wkład wykładowców Katedry Historii Ukrainy Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki w powstanie szeregu programów telewizyjnych na połtawskich kanałach telewizyjnych o Symonie Petlurze i innych działaczach ruchu narodowo-wyzwoleńczego, w tym o projekcie telewizyjnym „Obrońcy niepodległości. Ziemia Połtawska”. Studenci żywo dyskutowali o kwestii postawienia w Połtawie pomnika Symona Petlury, którego imię stało się symbolem walki o ukraińską państwowość. Na podstawie materiałów oficjalnej strony PNPU Zdjęcie: biuro prasowe PNPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jesienny jarmark dźwięczał pieśniami

Mychajłyna BODNAR, organizatorka, scenarzystka i prowadząca wydarzenie Nasi rodacy przybyli do Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Domu Ludowego „Proświta” na jesienny proświtański jarmark pieśni. Tutaj swoje domowe produkty zaprezentował klub „Gospodarz wiejski” z Jamnicy, który działa już od 15 lat i otrzymał podziękowania od przewodniczącego terytorialnej wspólnoty Romana Krutoho. Dzięki jego wsparciu dziesięć osób przyjechało na jarmark. Klubem kieruje Anton Iwanoczko – bardzo szanowany człowiek, który ma już prawie 90 lat. Jest on również przewodniczącym Rady udziałowców we wsi, zajmuje się także działalnością społeczną. Zainicjował ustawienie tablic pamiątkowych na miejscowej cerkwi dla proboszczów, którzy pracowali tu przez 30 lat, położyli podwaliny pod życie kulturalne i „Proświtę” – Justyna Hirnyka oraz Jarosława Nyznykewycza. Sam Anton Wasylowycz ma wspaniały głos i podarował obecnym pieśń „Czom, czom, zemle moja”. Annę Wasyliwnę Kuzniecową, dyrektorkę Domu Kultury we wsi Mykytyńci, znają jako wielką entuzjastkę swojej pracy. Z jej inicjatywy na jarmark pieśni przybyli ludowy amatorski zespół „Widrodżena pisnia” oraz trio „Hrono kałyny”. Ten ostatni jest już bardziej znany, ponieważ często bierze udział w proświtańskich wydarzeniach. W dniu wielkiego święta Matki Bożej, kiedy odbywał się jarmark, brzmiał ich wspaniały głos, jakby z niebios, w pieśniach „Caryce nebesnaja” oraz „Tam, de Jatran kruto w’jet’sia”. Całą galerię wyszywanych rzeczy z nowatorskimi elementami pokazała proświtanka z Olesziwa w rejonie tłumackim Natalia Biłećka, która przyszła razem z przewodniczącą miejscowego oddziału Natalią Katerłyn i najlepszą przewodniczącą rejonowej „Proświty” w obwodzie Halyną Dziobą. Na jarmark zostali zaproszeni radni obwodowi Natalia Czapłyńska, Oksana Kohut, Oksana Tebeszewśka, Ołeksandr Łewyćkyj. Natalia Czapłyńska podziękowała obecnym za ich duchowość, która zawsze wspierała Ukraińców. Żartobliwą pieśnią „Oj tam, na toczku, na bazari” śpiewaczka ODL „Proświta” ostrzegała nieposłusznych wobec kobiet mężczyzn na sali, aby im się coś takiego nie przydarzyło... „Doszczyk nakrapaje, bude czym żurytys’, ne chocze mij myłyj na meni żenytyś…” – taką pieśniową „troskę” mają uczestniczki ludowego zespołu folklorystyczno-etnograficznego obwodowej organizacji „Żinocza hromada” „Pszenyczne perewesło”. Męski skład „na bis” wykonał pieśń „A de buwało take, szczo kum do kumy załyciawsia”. Cały skład tego zespołu w sposób teatralny odśpiewał i pokazał pieśń „Na horodi burkun”. Są też wśród naszych mężczyzn i przystojni, i stateczni, i krzepcy, którzy potrafią kochać nasze kobiety i poświęcać im uwagę. O takich zasłużona artystka Ukrainy Switłana Suchowij zaśpiewała w pieśni „Oj ty harnyj Semene” oraz „Namaluj meni nicz”. Żeński zespół wokalny „Kwity romenu” ODL „Proświta” niedawno swoim śpiewem uświetniał święto wsi w Czeremchowie w rejonie kołomyjskim oraz brał udział w międzynarodowym festiwalu imienia Kwitki Cisyk w rodzinnym wsi jej rodziców Lisky w tym samym rejonie. Na jesiennym jarmarku pieśni wykonały dwie pieśni – „Husy-łebedi” i „Dowha rusa kosa”. W składzie zespołu jest kierowniczka kadr „Ukrzaliznyci” oddziału iwano-frankiwskiego Ludmyła Werbowa. Sama pisze teksty i muzykę oraz śpiewa. Obecnym podarowała pieśń „Werba riasna”. A Ludmyła Buliłenko nadaje ton w zespole i posiada wspaniałą skalę głosu. Pieśń „Kochanyj” w jej wykonaniu przypadła widzom do serca. Przy ODL „Proświta” działa też żeński zespół „Wyszynwanka”. W jego repertuarze są ukraińskie pieśni ludowe, autorskie i, w szczególności, żartobliwe. Na jarmark przywieźli ich wiązankę: „Mała baba kurku”, „Oj słaba ja, słaba ja”, „Kum-kuma”… Poetyckie wersy proświtanki, wykładowczyni Iwano-Frankiwskiej Szkoły Muzycznej nr 1 im. M. Łysenki, praprawnuczki Iwana Franki Ołesi Franko też wyrastają w pieśń. One, niczym struny, brzmią głęboką melodyką. Utwory Ołesi wykonywali jej wychowankowie oraz wychowankowie studia „Wokał hau studio” (kierownik Denys Biliłenko). Od nich przejął sztafetę uczeń szkoły muzycznej Bohdan Rymaruk z pieśnią „Ukrajinśki kozaky” (wykładowczyni, kandydatka nauk o sztuce Zoryna Walichnowśka). Proświtanka, poetka z Kołomyi Kateryna Bojczuk odczytała swoje wierszowane powitanie dla uczestników jarmarku. Do jej słów wychowankowie Klubu uzdolnionych dzieci obwodowej „Proświty” zaprezentowali dwie pieśni: „Łyń że, moja pisne” oraz „Wyszynwanka”, które wykonały Anastasija Szałajko i Anhelina Kowalczuk. Ogółem z klubu wystąpili dziecięcy zespół wokalny „Proświtianoczky”, wykonawcy Andrij Hołynśkyj, Chrystyna i Ksenija Słobodian, Ołeksandr Osypenko oraz Jewa Panczenko, których przygotowała kierowniczka Rusłana Deneha. Na jarmark jadą ludzie, różni pod względem zawodu i powołania, młodzież i starsi. Nie opuszcza go też ojciec Orest Put’ko, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej Miejskiej „Proświty”. Pielęgnuje w ludziach Słowo Boże, ma wspaniały tenor, kocha śpiewać. Na jarmarku podarował muzyczny upominek „Jak zustrіlys’ nawesni”. W Jaremczu grzyby i wina oferuje przedsiębiorczyni Mariczka Iwasyszyn, a ponadto pięknie śpiewa i często bierze udział w proświtańskich wydarzeniach. Tutaj zaśpiewała „Ty mij lubyj, dowhożdanyj”. Starodawnymi ukraińskimi pieśniami ludowymi zadziwiały obecnych uczestniczki chóru „Berehynia” Związku Ukrainek. Choć lata już posrebrzyły ich włosy, mimo to dusza śpiewa, język ukraiński brzmi i daruje ludziom radość. Aby w każdym domu był chleb i coś do chleba, zdrowia przybywało i żeby dźwięczała ukraińska pieśń – śpiewała proświtańska śpiewaczka Rusłana Deneha oraz jej uczniowie, którzy wykonali razem z salą hymn duchowy „Boże wełykyj, jedynyj”. Obecni mieli okazję spróbować darów tegorocznej jesieni, skosztowali różnych smakołyków i obejrzeli wystawę staroci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Historyczna ekspedycja Ołeksandra Koszycia: 1000 ukraińskich pieśni Kubania

W Kijowie na Andrijiwskim Uzwozie patriotyczna społeczność stolicy planuje ustanowić tablicę pamiątkową poświęconą Ołeksandrowi Koszyciowi – wybitnemu dyrygentowi, folkloryście, kompozytorowi, etnografowi, twórcy i kierownikowi legendarnej Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli URL. Pomysł ustanowienia tablicy krąży w powietrzu od kilkudziesięciu lat, jednak dopiero teraz społeczności udało się skonsolidować wysiłki. Ihor SZEJKIN Tablica pamiątkowa Ołeksandra Koszycia to kontynuacja wielkiego projektu społecznego „Ukraińska historia w kamieniu”, zainicjowanego przez związki społeczne „Narodowe Muzeum Ukrainy”, „Muzyczny Batalion” i inne. W ubiegłym roku w ramach inicjatywy ustanowiono pomnik dowódcy Petrowi Bołboczanowi, w tym roku – pomnik polityka i dyplomaty Wasyla Wyszywanego (Wilhelma von Habsburga) (wspólnie z organizacją społeczną „Światowy Dzień Wyszywanki”), a także pomnik metropolity Tymofija Szczerbaćkiego oraz tablicę pamiątkową Ołeksandra Konyskiego. Dla szerokiej społeczności Ołeksandr Koszyć znany jest przede wszystkim jako kierownik Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli URL, która po raz pierwszy triumfalnie zaprezentowała za granicą podczas światowego tournée „Szczedryka” w opracowaniu Mykoły Łeontowycza. Właśnie dzięki tym występom „Szczedryk” tak bardzo zapadł w pamięć obcokrajowcom, że stał się ulubioną świąteczną pieśnią milionów na całym świecie. Jednak dorobek twórczy Ołeksandra Koszycia jest znacznie szerszy. Na szczególną uwagę zasługują kubańskie ekspedycje etnografa. Zimą 1903 roku etnograf otrzymał przełomowy list od Mykoły Łysenki o tym, że rząd Kubańskiego Wojska Kozackiego zwrócił się do niego w sprawie zapisywania pieśni kozaków. Koszyć z wielkim entuzjazmem przystał na tę wspaniałą sprawę, umawiając się na wykładanie w Tyflisie przez rok szkolny, a lato poświęcając badaniom pieśni kozackich na Kubaniu. Nie czekając na biurokratyczne decyzje związane z finansowaniem, rozpoczął ekspedycję na własny koszt. „Trzeba powiedzieć, że ze strony okoliczności, w jakich miała być prowadzona praca muzyczna, nikt nie mógł dać mi jakichkolwiek wskazówek. Przyszło jechać na oślep i zdecydowałem się zaczynać po prostu od pierwszej, bliższej Jekaterynodaru stanicy, a dalej iść za wskazówkami samych kozaków” – wspominał Koszyć. Dotarłszy do stanicy, Ołeksandr Koszyć w pierwszej kolejności dowiadywał się o jej muzykalność u nauczyciela lub proboszcza: o ulubione tam pieśni oraz o tych, którzy najlepiej śpiewają. Dalej spotykał się ze stanicznym atamanem i dzięki „wysokiemu listowi o wsparcie” organizował gościnną rozmowę ze starszyzną. Kiedy rozmowa schodziła na cel ekspedycji, Koszyć wyjaśniał gościom znaczenie pieśni w ogóle, a starokozackiej, ukraińskiej w szczególności, oraz wygłaszał niewielki (i niezauważalny) wykład historyczny o Ukrainie, Zaporożu i kozactwie. Czasami można było usłyszeć takie kwestie: „My też jesteśmy zaporożcami i dziadowie nasi byli zaporożcami”. W swojej wyobraźni całkowicie odróżniali Kubań od Rosji. Dla nich był on absolutnie obcym światem. „Zapisywanie prowadziłem tak: po pierwszych dwóch-trzech wierszach w mojej głowie całkowicie tworzyła się na papierze melodia z jej zwrotami. Na dalszych wierszach chwytałem podgłosy (czysta improwizacja, której śpiewak sam nie zdoła powtórzyć). Czasami bywało tak ładnie idzie pieśń, że powtarzamy ją ze dwa razy z jednakową ochotą. Tekst zapisywałem potem, nucąc sam melodię pod aktywnym nadzorem moich śpiewaków. Dalej w przerwie szły rozmowy, nowa pieśń. I tak cały boży dzień. Czasami nastrój ogólny tworzył się taki, że już rozchodząc się w nocy lub nad ranem, kozacy jeszcze sami śpiewali na ulicy. A czasami zdarzało się nawet widzieć tańce. Zapisywałem czumacką pieśń: „Ja w drodze czumakuję, a wszystko pieniądze gotuję!”, a staruszek Kuczer jak zerwie się zza stołu, jak uderzy hopaka, aż kurz poszedł po chacie – i drobnymi krokami, i w podskokach, i w przysiadzie, i rękami po cholewach! Po prostu sam diabeł lata po chacie! A wszyscy jeszcze dodają żaru i głosem, i nogami, i rękami! Takiego hopaka trudno zobaczyć nawet wśród młodzieży, a Kuczer miał wtedy pod 70 lat!” – wspominał etnograf w swojej książce wspomnień. Ołeksandr Koszyć, człowiek z wykształceniem akademickim, który posiadał mistrzowskie umiejętności kierowania nowoczesnym chórem, chylił czoła przed niezwykłą śpiewnością kubańskich kozaków. Odczuwał całą naturalność ukraińskiej muzykalności i chłonął ich starodawną tradycję chóralną: „Jakie wspaniałe, sprawne chóry śpiewacze (nie mówiąc już o słynnych głosach), jakie muzykalne! Trzeba było posłuchać ów kontrapunkt, który tworzyli podczas śpiewu swobodnie, spokojnie, jako rzecz nie tylko zrozumiałą samą przez się, ale i całkowicie naturalną. Trzeba było słyszeć tę poruszającą polifonię (wielogłosowość), a ponad całą masą ów nieprzerwany, który nigdy dwa razy nie powtarza się, wzór podgłosu, niewiarygodnie wysokiego i lekkiego tenora”. Przez trzy lata Koszyć zebrał ponad 1000 pieśni, 500 z których nie tylko zredagował i opracował dla chóru, ale też przygotował do druku i już w gotowej postaci przekazał rządowi Wojska Kubańskiego. Zebranego materiału wystarczyłoby jeszcze na kilka zbiorów, ale kierujący atamani zmieniali się, a ich decyzje i pozwolenia również. Sprawa po trochu wyhamowała i ostatecznie ustała. Jednak nie skończyła się misja Ołeksandra Antonowycza: „Los dał mi największe szczęście – rozmawiać jakby w jakiejś mistycznej mgle z samą historią, słyszeć, jak bije serce całego narodu, sama moja ojczyzna szeptała mi do ucha wszystkie swoje żale, swoje krzywdy, swoje skargi, swoje nadzieje. Za to dziękuję mojemu losowi! To rozjaśniło mój rozum, dało narodową siłę mojej duszy, narodowo uszlachetniło moje serce i na wieki ukierunkowało moją życiową pracę. Pieśń stała się wreszcie jedynym, czemu służę i kłaniam się, jak mojej świętości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ołeksandr Ponomariw – językoznawca rycerskiego hartu

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Podkreślam: po to, by w całej Ukrainie odrodzić język ukraiński, musimy agresywnie go bronić. Nie boję się tego słowa, bo przez stulecia agresywnie go w nas wybijano. Ołeksandr Ponomariw Życie-płonięcie człowieka (17.10.1935 – 14.10.2020), który, studiując na filologii rosyjskiej Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki (ukończył w 1961 r.), stał się klasykiem kultury języka ukraińskiego; człowieka, który urodziwszy się w ukraińskim Taganrogu (teraz Federacja Rosyjska), stał się świadkiem jego zmoskwiczenia, ale sam się nie zmoskwiczył; człowieka, który jest korzeniami i koroną współczesnego ukraińskiego języka literackiego: „Moje rodzinne miasto i wszystkie okoliczne wsie – to etniczne terytorium ukraińskie, które było zasiedlone przez przybyszów z południowej Czernihowszczyzny i Połtawszczyzny, tam nawet gwara była połtawska. Moja babcia urodziła się na Czernihowszczyźnie, a potem jako dziewczyna przyjechała do wsi Nosiwka pod Taganrogiem… I Taganróg (to miasto nazywam właśnie tak, a nie na rosyjską modłę), i Szachty (miasto w dzisiejszym obwodzie rostowskim) były w składzie Ukrainy. A w 1924 roku przekazano je Rosji. Do 1933 roku działały tam ukraińskie szkoły. W ukraińskiej szkole uczyli się moi starsi kuzyni. A kiedy ja się urodziłem, ukraińskiej szkoły już nie było. Więc uczyłem się w rosyjskiej. Ale w domu zawsze rozmawialiśmy po ukraińsku, na przerwach – też. Tylko na lekcjach odpowiadaliśmy po rosyjsku. I wszystkie zwyczaje, wszystkie pieśni u nas były ukraińskie” (3). Pracował w dziale językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego Instytutu Językoznawstwa im. O. Potebni Akademii Nauk Ukrainy (1961–1976), skąd został zwolniony z powodu prześladowań i nacisków organów kolonialnych władzy okupacyjnej. Na szczęście zdążył w 1975 roku obronić pracę kandydacką „Leksyka pochodzenia greckiego w języku ukraińskim”. Od lutego 1979 roku – starszy wykładowca, docent, doktor filologii, profesor katedry języka i stylistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki (kierownik katedry, 1988–2001). Rozprawa doktorska „Problemy normatywności języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu” (1991 r.). Członek Związku Dziennikarzy Ukrainy, Związku Pisarzy Ukrainy, członek kolegiów redakcyjnych czasopisma „Dywo słowo” i gazety „Słowo Proświty”. Akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zasłużony Dziennikarz Ukrainy, laureat nagrody im. I. Franki w dziedzinie działalności informacyjnej (2002 r.) oraz nagrody B. Hrinczenki. Odznaczony orderem „Za zasługi III st.” (2008 r.), orderem „Św. Równego Apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego III st. UKP KP” (2005 r.) i in. Taka zwięzła chronologia pełnej poświęcenia pracy nad ożywieniem duszy Ukrainy – języka ukraińskiego. Wyjątkowość postaci Ołeksandra Danyłowycza Ponomariwa tkwi w Jego rzadkiej trójściennej całości: nacjonalistyczny światopogląd w czasie panicznego strachu przed tą ideologią u znacznej części naszego społeczeństwa, głęboki filologiczny profesjonalizm w czasie masowej pseudofachowej płytkości, siła charakteru w czasie triumfu konformizmu, rozdwojenia, hipokryzji, ugodowości – i szatańskiego relatywizmu. On, jak mawiał I. Franko, był „całym człowiekiem”, nie zachwianym wiatrami politycznej celowości, kontrowersyjnością problemu czy ulubionymi tezami naszej inteligencji i całego ludu: „to nie czas na to” i „nie trzeba tak ostro”. To właśnie ta trójścienność Nacjonalisty, Fachowca, Człowieka tworzyła i tworzy z niego niezaprzeczalny autorytet w intelektualno-kulturowej przestrzeni Ukrainy. Tam, gdzie, według spostrzeżenia I. Ohijenki, zbiera się dwóch filologów z trzema ekspercko-filologicznymi opiniami (czyli taki sobie mentalny indywidualistyczny anarchizm), myśl Ołeksandra Ponomariwa miała czar aksjomatycznego wpływu na przytomną i myślącą część ukraińskiego społeczeństwa. To była ta marmurowa kolumna w posowieckim językoznawstwie, z której wyłaniał się oczyszczony z sowieckiego mułu język ukraiński jako wewnętrzny system i podstawa tworzenia niepodległego Państwa (w szczególności na blogu BBC News). Jego praca „Kultura słowa: Porady językowo-stylistyczne” (1999 r.) od razu wyszła poza granice filologicznych zaleceń i stała się nową ideologią rozwoju języka jako państwa i państwa jako języka, bo to nie tylko językowa preskrypcja, ale dekolonizacja świadomości i tworzenie samodzielnego narodowego Państwa Ukraińskiego: „…na Ukrainie kwestia kultury języka ukraińskiego stała i stoi zasadniczo inaczej niż w narodowo „pomyślnych” społeczeństwach, bo jej dramatycznym tłem jest wielce cierpiąca historia naszego języka w ogóle, stulecia bezpośrednich zakazów i prześladowań lub mniej czy bardziej ukrytego podstępnego wypierania go z publicznego użycia, ogromne martyrologium ludzi, którzy za nim stawali i za to ucierpieli” (2, s. 3). To martyrologium, o którym wspomina I. Dziuba w przedmowie do wizytówkowej pracy O. Ponomariwa, jest szczególnie krwawe dzisiaj, w czasie agresywnej fazy moskiewsko-ukraińskiej wojny narodowowyzwoleńczej, która ma właśnie językowe podłoże: nie byłoby tu języka rosyjskiego jako skutku historycznej okupacji Ukrainy przez Moskowię – nie byłoby dzisiaj wojny, bo Putin nie miałby kogo bronić. On sam mówi o tym, jeśli komuś jeszcze mało logicznej analityki i zrozumienia podstawowej nacji-twórczej i państwotwórczej funkcji języka: „Podkreślę, że byliśmy zmuszeni bronić rosyjskojęzycznej ludności w Donbasie, zmuszeni byliśmy zareagować na pragnienie ludzi, którzy żyją na Krymie, powrotu do składu Federacji Rosyjskiej” (Putin, 12 października 2016) (6). Ołeksandr Ponomariw był i jest na czele tej nielicznej filologiczno-intelektualnej wspólnoty z bezapelacyjnie jasnymi i wyczerpującymi charakterystykami bieżącej społeczno-politycznej fali, której podłożem zawsze był i jest język oraz stosunek do niego: a) manifest jego językowych przekonań sfocusowany w tych znakomitych słowach: „Kiedyś w radiu „Kultura” jedną nauczycielkę z Kramatorska, co w obwodzie donieckim, zapytano, jak odnosi się do tego, że kijowscy dziennikarze przechodzą na język rosyjski, kiedy ktoś zwraca się do nich podczas eteru po rosyjsku. Odpowiedziała, że bardzo negatywnie, bo w obwodzie donieckim nie rozumieją języka ukraińskiego „tylko bandyci, których przysyła Putin zabijać nasze dzieci”. Dlatego byłem zszokowany, kiedy Lwów pewnego razu nagle zdecydował się przemówić w języku rosyjskim” (1; zob. także „Słowo Proświty”, nr 19, 15–21.05.2014), (chodzi o propozycję A. Sadowego i jego popleczników z „Samopomocy” 26 lutego 2014 roku na znak „solidarności” z Donbasem mówić w języku rosyjskim (7); b) hasło „Jedyna kraina – Jedinaja strana” – to nie tylko niegramatyczna leksykalno-semantyczna zbitka słowna, a putinowska ideologema, świadomie rozpowszechniona przez P. Poroszenkę w powyborczym roku w celu zneutralizowania ukraińskiego narodowego oblicza Majdanu: “Ale co w zamian stało się po tej rewolucji? Moskwa podsunęła nam hasło “Jedyny kraj – Jedinaja strana”. To hasło było absolutnie podstępne, ale z taką gorliwością rozkolportowano je wszędzie. Nawet pewien poeta napisał wiersz, w którym jedna strofa była po ukraińsku, druga – po rosyjsku. To zbiło z tropu wielu ludzi. Bo nie może być jedyny kraj z dwoma językami. W naszym kraju, jak i w wielu innych krajach, żyje nie jeden naród, a wiele narodów, ale są kraje unitarne. Ukraina, według naszej Konstytucji, jest krajem unitarnym, to wtedy, gdy rdzenny etnos stanowi 70%” (4). w) u nas nie ma rosyjskojęzycznej ludności – to zrusyfikowani Ukraińcy: “Nie ma rosyjskojęzycznej ludności. Są zrusyfikowani Ukraińcy” (zob. także wywiad dla gazety “Ukraina mołoda” – 5); g) język jest decydującym składnikiem patriotyzmu i szacunku do państwa: “Jeszcze bardzo często mówią, że oto u nas są rosyjskojęzyczni patrioci Ukrainy. Wiem, że są tacy. Ale jeśli ktoś jest prawdziwym patriotą Ukrainy, to powinien nauczyć się języka ukraińskiego”; ґ) Ukraina – państwo monoetniczne z dwoma rdzennymi narodami – Ukraińcami i Tatarami krymskimi, a nie językowo-narodowy babilon, o którym wtórował nam P. Poroszenko, a teraz wmawia W. Zełenski; d) przechodzenie na język rozmówcy – to oznaka słabości; e) głównym czynnikiem jednoczącym Majdanu był język ukraiński; є) żeby stać się sobą – trzeba przestać cały czas oglądać się na innych: “Nas nie powinno interesować, co u sąsiadów <….>. Niech oni patrzą na nas, a nie my na nich”; ż) najpewniejszy sposób na utwierdzenie języka ukraińskiego – to jego agresywna obrona; z) trzeba wreszcie przestać bać się radykalnej obrony naszych wartości. Takie główne myśli wygłosił nasz językoznawczy Maestro 10 listopada 2015 roku w projekcie “Od książki do celu”, który trwa w Politechnice Lwowskiej od 2011 roku (1), a także w innych źródłach. To nie są po prostu znaczące ideologiczne przesłania wybitnego językoznawcy – to program mentalnego wyzwolenia narodu. Oczywiście, Ołeksandr Danyłowycz, wirtuozersko występując przed społecznością uniwersytecką – studentami, wykładowcami i innymi zainteresowanymi, sformułował także znaczące czysto językowo-filologiczne przesłania, które mają stać się drogowskazami w naszym językowym wyborze: a) kwestia ukraińskiej pisowni – to “sprawa językoznawców, a nikogo więcej”, jednocześnie jest to kwestia przeciwstawienia tego, co rodzime, rdzenne, co skodyfikowane w Pisowni z 1929 roku, i tego, co obce, okupacyjne, przyniesione przez terror 1933 roku; teraz ta opozycyjność pisowni ma swoje instytucjonalne ucieleśnienie: odrodzony Instytut Języka Ukraińskiego oraz radziecki Instytut Językoznawstwa; b) nie warto wyrzucać z języka obcych słów tylko dlatego, że są obce, tak jak nie warto ich brać zamiast rodzimych, i w żadnym wypadku nie warto, jak to zrobił P. Poroszenko, ogłaszać 2016 roku rokiem języka angielskiego, zamiast wyłącznego priorytetu dla języka ukraińskiego narodu w swoim państwie; c) coś głupiego w rodzaju “dobroho dnia” zamiast “dobryj deń” zawsze rozprzestrzeni się szybciej niż mądre; g) po moskiewskiej formie zachęcającej “dawajte wizmemo” warto sarkastycznie odpowiadać, jak sławny językoznawca Wasyl Nimczuk, “nate…”, bo trzeba “wizmemo”; ґ) nieakceptowalna moskwizacja ukraińskiego antroponimikonu w rodzaju Sasza, Masza, Dasza, Alona…: “Chrześcijańskie imiona u każdego narodu mają swoją fonetyczną otoczkę. I u nas, w radzieckiej Ukrainie, miały one ukraińską otoczkę. A teraz nie wiadomo, jaką mają, bo ludzi zapisują Bóg wie jak: Daniił zamiast Danyło albo Dania piszą. No jak jego dzieci będą nazywać się po ojcu?” (1; 5). Znamienne, że Ołeksandr Danyłowycz uważał swoje nazwisko Ponomariow za zrusyfikowane – i dlatego świadomie zmienił je na ukraińskie Ponomariw; d) tipa, karocze, woobszcze – to ułomność: “Kiedy cię tipa, to idź do neurologa”; e) przekład z języka na język – to wzbogacenie literatury światowej, co niszczy mit o pośrednictwie obcej literatury przez moskiewski przekład. Ta lokalna wykład w uczelni Stepana Bandery i Romana Szuchewycza, która jest centrum naszego wspomnienia-analizy, stała się wymownym świadectwem niezłomnego nacjocentrycznego światopoglądu i strategicznego państwowotwórczego myślenia Ołeksandra Ponomariowa, które z wysokości minionych sześciu lat okazały się prorocze. Profesor skrajnie negatywnie wypowiedział się o dzikiej inicjatywie mera Lwowa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

od nostalgicznego sowka, który ponownie wybrzmiał 24 sierpnia 2021 roku z ust W. Zełenskiego – “żeby tylko nie było wojny”. Odchodzi w zaświaty pokolenie niepokonanych w pokonanym i rozstrzelanym czasie lat 30.–80. XX wieku. Jednak pozostaje z nami nie tylko wspomnienie o ich światopoglądzie i czynie, ale także życiodajne prace. Ołeksandr Danyłowycz Ponomariw – autor ponad 250 prac naukowych, popularnonaukowych i naukowo-publicystycznych z zakresu historii i kultury języka ukraińskiego, problematyki normatywności języka środków masowego przekazu, ukraińsko-greckich związków językowo-literackich, teorii i praktyki przekładu, gorący zwolennik i propagator idei powrotu Ukraińców do rodzimej pisowni z 1929 roku (członek Narodowej Komisji ds. Pisowni). Autor i redaktor słowników różnych typów („Etymologiczny słownik języka ukraińskiego” w 7 tomach, „Słownik mitologii antycznej”, „Słownik ukraińsko-nowogrecki”, „Słownik nowogrecko-ukraiński”), podręczników i pomocy naukowych z języka ukraińskiego. Samodzielnie opanował kulturę języka ukraińskiego, przybliżył nam ukraińskie przekłady z języka nowogreckiego i języków słowiańskich, w szczególności opowiadania E. Aleksiou, A. Samarkisa, poematy i wiersze D. Solomosa, K. Kawafisa, J. Seferisa i in. Jeszcze w czasach studenckich, wraz z N. Kłymenko, z inicjatywy profesora O. Biłeckiego wykonał przekład podlinijkowy na język grecki „Kobziarza” T. Szewczenki, na podstawie którego greccy poeci dokonali pierwszego przekładu poetyckiego, dedykowanego 150. rocznicy urodzin Poety. Jego najsłynniejsze prace językoznawcze to klasyka współczesnej filologii ukraińskiej: monografie „Współdziałanie stylu artystycznego i publicystycznego języka ukraińskiego” (1990, współautor), „Leksyka pochodzenia greckiego w języku ukraińskim” (2005); podręczniki i pomoce naukowe: „Współczesny język ukraiński” (1997, 2008, współautor i redaktor), „Stylistyka współczesnego języka ukraińskiego” (1992, 2000), „Kultura słowa: Porady językowo-stylistyczne” (1999, 2001, 2011), „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego” (2013). A do tego pozostał wyjątkowy żal po naszym żywym, prywatnym kontakcie, mailowym czy telefonicznym. Fascynowała mnie precyzja i kategoryczność jego sformułowań, umiejętność cenienia i właściwego oceniania, życzliwego wspierania i inspirowania oraz natchnionego służenia naukowej i społecznej Prawdzie. A czy można zapomnieć bukiet róż od profesora na mojej obronie pracy doktorskiej 15 września 2015 roku… To był arystokrata Ducha i Słowa, który nie tylko żył pośród nas, ale świecił i oświecał. Na niezapomnianym spotkaniu w Politechnice Lwowskiej do mojego zwyczajowego powitania „Sława Ukrainie!” wymownie dodał „Sława narodowi!” i „Ukraina ponad wszystko!”. Profesor tworzył ten naród stiletem języka, a Ukraina była ostrzem jego moralnego kanonu. Literatura 1. Od książki do celu. Akademicki master-class – autorski projekt Iryny Farion. 2. Dziuba Iwan. Poradnik na co dzień / „Kultura słowa: Porady językowo-stylistyczne”: Podręcznik. Kijów: Łybid, 1999. 240 s. 3. „Języka literackiego nauczyłem się w Kijowie” // Ukraina Mołoda. 2010. Nr 192 (15 października). 4. Językoznawca Ołeksandr Ponomariw: Pisownię imion po ukraińsku trzeba utrwalić ustawą. Bo co to za Daniił czy Kristina? 5. „Nie ma »rosyjskojęzycznej ludności« – są zruszczeni Ukraińcy” (Ukraina Mołoda). 6. Nowe „wyznania” Putina i finansowanie przez Rosję ugrupowań „DRL” i „ŁRL” („Radio Swoboda”). 7. Tereszczuk Hałyna. Dzień języka rosyjskiego we Lwowie („Radio Swoboda”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dedykacja dla Wołodymyra Panczenki

A. Sadowego w lutym 2014 roku na znak „solidarności” z obwodami ługańskim i donieckim mówić po moskiewsku: „Prawie wszyscy działacze polityczni, kiedy zwracają się do mieszkańców południowych i wschodnich obwodów Ukrainy, od razu przechodzą na język rosyjski. To samo robią politolodzy i inni rozmówcy przy okrągłych stołach, w studiach radiowych i telewizyjnych. Szczególnie starają się lwowianie. Efektu z tego jak na lekarstwo, raczej odwrotnie. Kiedy Lwów wygłupiał się (przepraszam, ale nie mogę dobrać bardziej odpowiedniego słowa) językiem rosyjskim, 100 zielonych ludzików wdarło się do budynku Rady Najwyższej Krymu, pilnie wyznaczyło nową Radę Najwyższą, która przygotowała tak zwane referendum. Sławny (bez ironii!!!) Swiatosław Wakarczuk na spotkaniu ze studentami Donieckiego Uniwersytetu Narodowego rozmawiał z nimi w języku rosyjskim. Na próżno” (zob. także „Słowo Proświty”, nr 19, 15–21.05.2014). Teraz, jak już wiemy, „sławny” (z całą ironią) lwowianin S. Wakarczuk w 2019 roku wprowadził do parlamentu oligarchiczną frakcję Pińczuka, a sam, zarobiwszy na tym, uciekł, by dośpiewywać swoje ugodowe płacze. Natomiast Ołeksandr Ponomariw ideologicznie oznacza swoją mowę wzmiankami o znaczących postaciach historycznych naszej polityki i kultury, które kształtują narodowego ducha oporu i zwycięstwa: Iwan Wyhowski z jego bitwą pod Konotopem, Mykoła Michnowski z przełomową „Samostijną Ukrainą”, pasjonarny chersończyk – stop sztyletu i stylosu, wojownik i poeta Jewhen Małaniuk, neoklasyk Oswald Burghardt, który z miłości do ukraińskiego Słowa stał się Jurijem Klenem, jako, według słów Ponomariwa, pokazową rekompensatą setek ukraińskich zdrajców-korolenków, którzy poszli na służbę Moskwie: „Dzisiaj takich korolenków, którym Michnowski nie podał ręki, jest o wiele więcej. Takiego nie może być! Może ja jestem ekstremistą…”. Jak dysonuje to zadeklarowane antroponimiczno-personalistyczne pole profesora z tymi imionami osób, które usłyszeli na Dzień Niepodległości od W. Zełenskiego 24 sierpnia 2021 roku i których on nagrodził. Można przeżyć główną część swojego życia w zniewolonym kraju i pozostać wolnym, a można, demonstrując pretensje do modernizacji kraju, pozostać beznadziejnym sowkiem z główną zasadą ugodowości wobec wroga i obcych wartości historyczno-kulturowych. Ołeksandr Danyłowycz kategorycznie nie akceptował denacjonalizatorskiej polityki Poroszenki, ujawnionej nie tylko w haśle „jedyna kraina – jedinaja strana”, ale poprzez wprowadzenie do swojego otoczenia i do rządu całego legionu cudzoziemców, którzy nie tylko nie znają języka ukraińskiego, ale w ogóle nie mają pojęcia, czym jest Ukraina jako samodzielne państwo, na wzór A. Awakowa, który nie wsadził żadnego wroga, a jedynie patriotów, czy jeszcze jednego profesjonalisty typu Aivarasa Abromavičiusa, który systemowo niszczył zakład „Antonow”. O Łożkinach (2014–2016) i Raininach (2016–2019) jako szefach administracji prezydenckiej nawet nie ma mowy. Jeden z nich, Borys Łożkin, 27 października 2020 roku został wybrany wiceprezydentem Europejskiego Kongresu Żydowskiego, drugi – bywał w różnych partiach: SDPU(o), „Batkiwszczyna”, BPP „Solidarność”, a od 27 listopada 2019 roku – przewodniczący Charkowskiej organizacji obwodowej proputinowskiej partii „Opozycyjna Platforma – Za Życie”… Nie wykorzystał swoich możliwości, zdaniem profesora, i Wiktor Juszczenko, który ożywił politycznego trupa Janukowycza, ponownie doprowadzając go do władzy… Czyli polityczna diagnostyka od profesora niejednemu nastawiała właściwą optykę na wydarzenia, innych swoją prawdą i siłą – odpychała. Słabe prawdy nie wytrzymują. To wszystko nie tylko bolało profesora – on ostro wyrażał swoje nieakceptowanie polityki podwójnych standardów, z którą pogodziła się większość ukraińskiego społeczeństwa, prawdopodobnie motywując swoją ugodowość hasłem Wiktor SZYYSZKIN, sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku Na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy, 14 października 2019 roku, odszedł w zaświaty ukraiński patriota, wybitny literaturoznawca, pisarz, profesor, doktor nauk filologicznych, deputowany Rady Najwyższej I kadencji (1990–1994) Wołodymyr Panczenko. Pod koniec lat 80. – na początku lat 90. był dla mnie towarzyszem w walce politycznej przeciwko ówczesnej komuno-partyjnej władzy, inspiratorem i organizatorem przekształcenia literacko-kulturoznawczego klubu oświatowego „Perewesło” w Kirowohradzie w społeczno-polityczne stowarzyszenie przedstawicieli różnych sfer (literatów, ekonomistów, medyków, techników, prawników itp.), którzy pragnęli radykalnych zmian w społeczeństwie i ustroju państwowym. W kampanii wyborczej (1989–1990) do Rady Najwyższej wtedy jeszcze USRR, idąc ramię w ramię, rozgromiliśmy przedstawicieli partyjnej nomenklatury KPU, zwyciężając w Kirowohradzie w obu okręgach wyborczych. W Radzie Najwyższej od razu zostaliśmy członkami „Rady Narodowej” – pierwszej legalnej parlamentarnej, skonsolidowanej opozycji wobec większości komunistycznej. Znając w tamtych latach Wołodymyra jako wspaniałego mówcę, trybuna, logika, członka Związku Pisarzy Ukrainy, kandydata nauk filologicznych i lubianego przez studentów docenta instytutu pedagogicznego, oceniałem go jedynie jako polityka, nie wnikając w głęboką istotę twórczości literackiej, poszukiwacza, badacza i analityka twórczości pisarskiej W. Wynnyczenki, J. Janowskiego, I. Franki, Łesi Ukrainki itd. Uznaję swój grzech, że do tej pory, mając od niego w prezencie książki: „Magiczny kryształ: Strony historii ukraińskiego piśmiennictwa”, „Och, Ukraino…”, „Nieubita literatura”, „Słoneczny zegar: Księga pielgrzyma”, „Pierścienie na drzewie”, ja, ugrzązłszy w polityce i jurysprudencji, nie przeczytałem żadnej z nich za jego życia i tym, uważam, znacznie się zubożyłem, bo dla samorozwoju nie wystarczy posługiwać się tylko literaturą politologiczną, prawniczą, historyczną. Zupełnie z innej strony (jako literat) otworzył się dla mnie Wołodia już latem tego roku, kiedy ja, przebywając wreszcie na plażach północnego brzegu „najbardziej niebieskiego na świecie Morza Czarnego mojego”, po prostu połknąłem, wydaje się, ostatnie jego za życia wydanie – „Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek. 50 „slajdów” („Jarosławiw wał”, 2019), w którym podano zarys twórczości 26 ukraińskich pisarzy, jak zaznaczono w adnotacji – „od Franki do Andruchowycza”. Ten zbiór zwięzłych esejów zachwyca głębią nie tylko literaturoznawczej analizy, ale i obecnością wszechstronnej wiedzy encyklopedycznej, która została wykorzystana przez niego w naświetleniu historycznych, politycznych, socjalnych sytuacji, nawet okoliczności życia osobistego autorów. Dwudziestostronicowa analiza niektórych kierunków w poglądach politycznych Iwana Franki, w szczególności w poemacie „Mojżesz”, stawia dosłownie krzyżyk na socjalistycznym trubadurstwie dotyczącym twórczości tego pisarza z czasów mojego szkolnictwa. A jak wspaniale przeanalizowano twórczość Łesi Ukrainki, jak w utworach odzwierciedliły się męki jej ukraińskiej duszy dotyczące losu ukraińskości, zwłaszcza w dramacie „Bojarynia”! Swoją drogą, jeśli kierować się jedynie objętością wielkości fizycznych, to pod względem liczby wydrukowanych stron pierwszeństwo w książce przyznano jedynie analizie utworów Łiny Kostenko. Sądzę, że z bólem serca Panczenko analizował dramat rozdwojenia między narodowym a socjalistycznym pisarzy okresu rozstrzelanego (lata 20-30) w dosłownym i przenośnym sensie „ukraińskiego odrodzenia” (M. Kulisz, M. Chwylowy, W. Sosiura, M. Rylski, P. Tyczyna itd.). O „Malwach” Romana Iwanyczuka, choć był on moim kolegą w „Radzie Narodowej” pierwszego parlamentu niepodległej Ukrainy, dowiedziałem się dopiero dzięki wspomnianemu utworowi Wołodymyra Panczenki. Przez długi czas uważałem, że protoplastą ukraińskiej literatury wierszowanej był Iwan Kotlarewski, zachwycając się „Eneidą”, wydrukowaną na rok przed narodzinami Puszkina. Jednak panczenkowska analiza twórczości Jewhena Małaniuka jeszcze głębiej, aż o 100 lat, przesunęła wyobrażenie o dawności ukraińskiej literatury wierszowanej: poemat Iwana Mazepy „Duma”, który szczegółowo przeanalizował Małaniuk, napisany został w 1698 roku! Na półkach mojej gabinetowej biblioteki już dawno znajduje się tomik poezji Borysa Mozolewskiego („Tempora”, 2007), ale dokładnie o tym człowieku – patriocie Ukrainy, archeologu i poecie, kandydacie do mordowskich obozów KGB – dowiaduję się właśnie z książki W. Panczenki. Zrozumiałe, że teraz jestem po prostu zobowiązany zagłębić się w wiersze tego poety. Ze szkolnym programem literatury ukraińskiej ani okresu radzieckiego, ani okresu czasów niepodległej Ukrainy nie jestem zaznajomiony: w radzieckiej szkole lat 60. zapoznawałem się z Eminescu, Creangă itd. (literatura mołdawska), ale wydaje mi się, że dla ogólnego uświadomienia ukraińskim uczniom znaczenia i roli literatury ukraińskiej w procesie formowania ukraińskości i odpowiedniego społeczeństwa, utwór Wołodymyra Panczenki („Literacki krajobraz Ukrainy. XX wiek. 50 „slajdów”) koniecznie trzeba włączyć do programu szkolnego, ponieważ odzwierciedlona jest w nim wiekowa droga wspaniałej literatury ukraińskiej. Teraz cieszę się tym, że mam możliwość czytać ostatni utwór Wołodii, podarowany mojej rodzinie i podpisany przez jego żonę Ludmyłę – „Zatrzymać się i obejrzeć” („Tempora”, 2020), który ujrzał światło dzienne in memoriam. Odczuwa się skierowanie myśli na podsumowanie drogi życiowej tego wspaniałego człowieka. Wskazuje na to nawet aluzja w artystycznym opracowaniu okładki...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Już, zapewne, po Pokrowie…” (pięć miniatur historycznych)

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Za co oraliśmy włóczniami moskiewskie żebra??..” W tytule tego artykułu znajduje się rzadka wzmianka o Pokrowie Najświętszej Bogurodzicy z poematu Szewczenki „Moskalowa krynica” (2. redakcja), w którym mowa jedynie o przybliżonym czasie powrotu bohatera utworu „z Donu” do domu. Wybitny fenomen Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy w historii ukraińskiego kozactwa, a więc i całej Ukrainy, Taras Szewczenko ukazał potężnie nie w kontekście obyczajowym utworów, lecz poprzez poezję antymoskiewską, która pojawiła się właśnie po pierwszej wizycie Szewczenki w Moskwie… Otóż Taras Hryhorowycz po raz pierwszy przyjechał do Moskwy 12 lutego 1844 roku w drodze z Ukrainy do Petersburga. Powitał go i od razu zabrał do siebie Osyp Bodianski – pochodzący z ukraińskiej Warwy historyk, slawista, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego, który właśnie tego dnia opublikował w „Przybauleniach nr 19 do Moskiewskich Wiedomosti” artykuł o trzydziestoletnim Kobzarzu, przedstawiając go wykształconej moskiewskiej publiczności w całej krasie rozkwitłego talentu, w aureoli poety narodowego i myśliciela1. Osyp Maksymowycz pokazywał Tarasowi Hryhorowyczowi Moskwę, którą doskonale znał. Szczególnie poruszyło, uderzyło, wstrząsnęło Szewczenką odwiedzenie placu Arbackiego, skąd, od strony bram Arbackich, hetman Petro Konaszewycz-Sahajdaczny na prośbę polskiego króla Zygmunta III szturmował Kreml jesienią 1618 roku. Na Pokrowę Najświętszej Bogurodzicy! Szewczenko o tym wiedział, dość przypomnieć, że już w sztuce „Nykyta Hajdaj” mowa była o tym, „jak Sahajdaczny z kozakami Moskwę… wojował”. Ale wiedzieć o wydarzeniu historycznym i być w tym miejscu, gdzie ono się wydarzyło – to różne rzeczy! Nie wykluczam, że sam Szewczenko poprosił Bodianskiego o to. Zresztą profesor w żaden sposób nie mógł przepuścić takiej okazji, tym bardziej że stąd od domu w zaułku Stołowym, gdzie mieszkał, było zaledwie pół kilometra… Teraz – uwaga! W Moskwie Taras Szewczenko napisał 19 lutego 1844 roku jeden jedyny wiersz, ale był to „Czyhrynie, Czyhrynie…”! Z tego bezsprzecznie wynika, że w atmosferze butnie sytego, samowystarczalnie obojętnego i zniewalająco pięknego miasta, przed oczami Szewczenki stanął po raz kolejny biedny, zaniedbany powiatowy Czyhryń, który był godny innego, wysokiego losu, a poeta szczególnie ostro i boleśnie, jakby po raz pierwszy, przeżył ten oczywisty fakt, że właśnie Moskwa (w tandemie z Warszawą) jest winowajczynią bezpaństwowości Ukrainy, narzucania Ukraińcom historycznej niepamięci, która paraliżuje wolę walki o niepodległość: Coż na niwie się urodziło???! Urodziła ruta… ruta… Woli naszej trucizna. Pierwszy wers w Pełnym zbiorze utworów Tarasa Szewczenki wydrukowano z dwoma znakami zapytania. Podczas gdy u poety są trzy! Ogółem u niego wygląda to tak: Za coż walczyliśmy z Lachami? Za coż my rżnęliśmy się z ordami? Za coż oraliśmy włóczniami Moskiewskie żebra??.. Zasiewali I rudą polewali... I szablami orali. Coż na niwie się urodziło???! Urodziła ruta... ruta... Woli naszej trucizna. Jak widzimy, u Szewczenki znaki zapytania narastają – od jednego do dwóch i wreszcie w uogólniającym, głównym, wynikowym wersie – trzy znaki zapytania i wykrzyknik… Tak samo ważne są kropki po „Moskiewskie żebra??..”, pominięte w oficjalnej publikacji. Czytelnikowi wydaje się, że razem z Szewczenką, jego „serce płacze, prosi / Świętej prawdy na ziemi”. Zachwycony energetyką Prawdy poety, on swoim sercem naprawdę czuje to, co najważniejsze: Nie rwijcie dumy, nie palcie Może, wrócę znowu Moją prawdę beztalenną Moje ciche słowo. ………………… Może, zejdą i wyrosną Noże obosieczne, Rozpłatają podłe, Zgniłe serce, trudne… I wycedzą surowicę, I naleją żywej Kozackiej tej krwi, Czystej, świętej!!! Moim zdaniem w tych wersach niewidocznie obecni są kozacy wojska hetmana Petra Sahajdacznego, którzy bez wątpienia mogli zdobyć Moskwę szturmem na Pokrowę 1618 roku, ale odeszli od niej – chodziło o silną, prawdziwie państwową i szlachetną kozacką krew. Jeszcze powrócimy do tego wydarzenia historycznego… Znamienne, że właśnie wierszem „Czyhrynie, Czyhrynie…” Szewczenko otworzył rękopiśmienny zbiór „Trzy lata”, do którego włączył 23 poezje napisane w latach 1843–1845, a zakończył „Testamentem”. Jeśli „Testament” rzeczywiście został napisany jako ostatni w 1845 roku (25 grudnia), to „Czyhrynie, Czyhrynie…” stał się pierwszym w genialnym szeregu pod względem pełnej, wyczerpującej zgodności z duszą poety. Wiersz jest znaczeniowym wstępem do słynnego cyklu Szewczenki. W „Czyhrynie, Czyhrynie…” Moskwa nie jest wspominana, ale jest niemal nazwana („moskiewskie żebra”). Lecz najważniejsze polega na tym, że właśnie ten wiersz otworzył, że tak powiem, antymoskiewski okres twórczości Szewczenki. Jeśli w „Rozrytej mogile” (1843) kozacka mogiła cierpiała od „moskala”, to w komedii „Sen” (lipiec 1844 r.) poeta po raz pierwszy kładzie odpowiedzialność za niszczenie Ukrainy bezpośrednio na Moskwę: „…Ciężko mi Witać nad Newą. Ukrainy dalekiej, Może, już nie ma. Poleciałbym, popatrzył, Tak Bóg nie puszcza. Może, Moskwa wypaliła I Dniepr spuściła W sine morze, rozkopała Wysokie mogiły – Naszą sławę. Boże miły, Zlituj się, Boże miły”2. „Wzięli ze sobą Matkę Bożą, a więcej nic nie wzięli…” W przedmowie do kapitalnej pracy z historii ukraińskiego kozactwa dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, akademik Wałerij Smolij zaznaczył: „Kozactwo i Ukraina, kozactwo i naród ukraiński… Te pojęcia od dawna znajdują się w jednym szeregu asocjacyjnym. I to wcale nie jest przypadkowe. Przecież poprzez historię kozactwa, w istocie, załamywała się cała epoka w przeszłości Ukrainy i jej narodu… Kozactwo odgrywało wybitną rolę w sprawie zachowania ukraińskiego etnosu”3. Wielki Borys Olijnyk szczególnie podkreślał, że w swej podstawie kozacy „najdokładniej odzwierciedlali charakterystyczne cechy właśnie narodu ukraińskiego, jego wiarę oraz światopoglądowe i moralno-etyczne zasady”. Nieprzypadkowo dawne chrześcijańskie, ludowe święto Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, które było jednym z najważniejszych świąt zaporoskich kozaków, obchodzone jest obecnie jako Dzień Ukraińskiego Kozactwa oraz Dzień Obrońcy Ukrainy. Nikt lepiej i jaśniej od Szewczenki nie pokazał święcie pełnego czci stosunku kozaków do Bogurodzicy i ikony jej imienia, zwłaszcza w poemacie „Irzawiec” (1847), w którym mowa o zburzeniu Siczy Zaporoskiej Irzawecka ikona Najświętszej Bogurodzicy. 1572. Zdjęcie z odrestaurowanego oryginału. 1920 przez wojska carskie po bitwie pod Połtawą w 1709 roku i ucieczce wielu kozaków do posiadłości chana krymskiego, gdzie zbudowano Sicz Oleszkowską, nazwaną przez Szewczenkę „zmartwieniem Zaporoża”: Jak opuszczali zaporożcy Wielki Ług i matkę Sicz, Wzięli ze sobą Matkę Bożą, A więcej nic nie wzięli, …………………………. Choć pozwolił chan na piaskach Nowym koszem stanąć, To zakazał zaporożcom Cerkiew budować. W namiocie postawili Obraz Najświętszej I skradkiem modlili się... ………………………… Męczyli się biedacy, Płakali, a wraz z nimi Zapłakała Matka Boża… Przypomnę, że i w misterium “Wielki loch”, widząc nieludzką rozprawę Piotra I nad kozakami, “Matka Boża w Rżawcu / Nocą zaszlochała”… Lecz powróćmy do poematu “Irzawiec”: Zapłakała Matka Boża Łzami świętymi, Zapłakała miłosierna, Jakby za synem. I Bóg spojrzał na te łzy, Przeczyste łzy! Pobił Piotra, pobił kata Na nagłej drodze. W 1734 roku kozacy wreszcie powrócili na Ukrainę… Wrócili zaporożcy, Przynieśli ze sobą Do Hetmanatu ten cudowny Obraz Przenajświętszej. W poemacie Szewczenki wskroś cudotwórcza obecność ikony Przenajświętszej Bogurodzicy nie wyczerpuje się czasem historycznej biedy, która spotkała zaporożców. Przywrócona przez nich na Ukrainę i postawiona w Irzawcu w murowanej świątyni, według Szewczenki, Tam ona i dotąd płacze I za kozakami. Oczywiste jest, że takie przekonanie w swoim czasie wyniósł Szewczenko z osobistego obcowania z ikoną Irzaweckiej Matki Bożej… Jeśli postrzegać te wersy jako proroctwo poety, które dotyczyło także nienarodzonych ukraińskich kozaków, a właśnie tak należy czynić, to Pan i Matka Boża nieustannie okazują miłosierdzie wobec nich i spojrzą łaskawie w ich współczesnej walce o niepodległą Ukrainę… “W Perejasławiu cerkiew Pokrowy…” Przebywając w Perejasławiu w sierpniu 1845 roku, Szewczenko narysował cerkiew Pokrowską (papier, akwarela). Na arkuszu po lewej stronie u dołu atramentem autorski tytuł: “wъ Perejasławъ”, a niżej ołówkiem – “церковь Покрова построена 1709 // полковникомъ Мировичемъ”. Dziesięć lat później tę cerkiew Szewczenko misteryjnie wspominał w powieści “Bliźniacy”: “Cerkiew pod wezwaniem Pokrowy, niezgrabnej i bezcharakternej architektury, wzniesiona na znak zdobycia Azowa przez P[iotra] I przez pułkownika perejasławskiego Mirowicza, przyjaciela i współuczestnika przeklętego Iwana Mazepy”. Chodziło o anatemę, nałożoną na słynnego hetmana jesienią 1708 roku na rozkaz Piotra I. W swoim czasie Dmytro Doroszenko słusznie zauważył, że “w ocenie historycznej roli Mazepy wyprzedził Szewczenko swoich uczonych przyjaciół-historyków: Kostomarowa, Kulisza oraz Maksymowicza, bo uznania swojego patriotyzmu Mazepa doczekał się od ukraińskich historyków dopiero pod koniec XIX wieku”4. W kontekście naszej opowieści dalszy tekst jest nie mniej ciekawy: “W tej cerkwi przechowuje się znakomity obraz historyczny pędzla, można sądzić, Matwiejewa5, jeśli nie jakiegoś cudzoziemca. Obraz podzielony jest na dwie części: u góry – Pokrow Przenajświętszej Bogurodzicy, a u dołu – P[iotr] I z c[esarzową] K[atarzyną] I, a wokół nich wszyscy słynni jego współpracownicy. W tym także h[etman] Mazepa i fundator świątyni we wszystkich swoich regaliach”. Autor wspomniał obraz nie bez powodu, a żeby szczególnie zwrócić uwagę czytelnika na opowieści sotnika Nykyfora Sokyry: “Wysłuchawszy liturgii, Nykyfor Fedorowycz podchodził do obrazu Pokrowy i długo podziwiał go i opowiadał swojej ciekawskiej Praskowii, że tacy to byli ludzie, pod opieką Bożej Matki przedstawieni”. Najpierw wspomniane są wersy Szewczenki o tych “ludziach, pod opieką”: To ten pierwszy, co krzyżował Naszą Ukrainę, A druga dobiła. Tą publikacją Wołodymyr Melnyczenko kończy projekt “Szczegóły życia Szewczenki”, w którym w latach 2019–2021 zamieścił ponad 40 artykułów. W bieżącym roku w wydawnictwie “Łybid” ujrzała światło dzienne podsumowująca książka uczonego i publicysty “Szczegóły życia Szewczenki”, która godnie uwieńczyła nasz projekt, obejmując wszystkie artykuły, miniatury historyczne, eseje i szkice. W przyszłym miesiącu opowiemy o nowym szewczenkoznawczym projekcie autora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wdowę sierotę. Kaci! kaci! ludożercy! Ale na kim w powieści „Bliźniacy” skupił autor swoją niszczycielską myśl? Na Aleksandrze Daniłowiczu Mienszykowie! To pod jego kierownictwem 1 listopada 1708 roku moskiewskie wojsko bezlitośnie zniszczyło stolicę hetmana Mazepy, miasteczko Baturyn, i wszystkich jego mieszkańców. Pamiętacie w misterium „Wielki loch”? Jak Baturyn sławny Moskwa w nocy podpaliła, Czeczelowi życie odebrała, I małego, i starego W Sejmie potopiła. Ja między trupami leżałam W samych pałacach Mazepowych... Czytamy u Szewczenki w „Bliźniakach”: „Czasami on (Nikifor Sokyra. – W. M.) opowiadał z takimi szczegółami o Daniłowiczu i zniszczonym przez niego Baturynie, że Praskowia Tarasowna naiwnie pytała męża: „Za coż ona go kryje?””. Przypadła mi do gustu konkluzja szewczenkologa Wołodymyra Mowczaniuka, ściśle związana z tym wątkiem z utworu „Bliźniacy”: „W podtekście powieści zawarto myśl o tym, że w narodzie żyje pamięć o tragicznych stronach jego historii i że świadomość narodowa kształtuje się na wewnętrznych imperatywach etycznych, niepodległych imperialnym założeniom ideologicznym”. Dodam tylko, że sam Szewczenko był już dla narodu żywą pamięcią i twórcą ukraińskiej świadomości narodowej. Po raz pierwszy rysunek Szewczenki wspomniano w 1866 roku – „Cerkiew Pokrowska w Perejasławiu”, po raz pierwszy zreprodukowano w 1891 roku pod dwoma tytułami — „Świątynia Pokrowy Matki Boskiej w Perejasławiu” oraz „Cerkiew Pokrowska w m. Perejasławiu”. Wspominano ją pod nazwami: „Cerkiew Pokrowy Matki Boskiej w Perejasławiu”, „Sobór Perejasławski”, „Cerkiew Pokrowska w Perejasławiu”, „Cerkiew Pokrowska”, „Cerkiew Pokrowy w Perejasławiu”. Jednak już odnotowano, że nazwę nadał autor i właśnie ona została użyta w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 1) oraz Pełnym zbiorze utworów w dwunastu tomach (t. 8): „W Perejasławiu. Cerkiew Pokrowy”. Swoją drogą, jak spędził Szewczenko święto Pokrowy w tym pamiętnym 1845 roku? Wiadomo jedynie, że pod koniec września, odwiedziwszy siostrę Katerynę we wsi Zełena Dibrowa, wyjechał w towarzystwie brata Mykyty na pobliską stację pocztową Kniaża, a na początku października przybył do Myrhorodu. Za to dobrze wiadomo, że właśnie po Pokrowie 1845 roku, od wiersza „Nie zazdrość bogatemu…” (4 października) rozpoczyna się głęboko płodna jesień-zima trzydziestojednoletniego geniusza Tarasa Szewczenki. Wtedy narodziły się nieśmiertelne, rzec można, sercowe utwory: „Heretyk” (10 października); „Wielki loch” (21 października); „Kaukaz” (18 listopada); „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” (14 grudnia); „Chołodnyj Jar” (17 grudnia); „Psalmy Dawidowe” (19 grudnia); „Jak umrę, to pochowajcie…” (25 grudnia) i in. Jeśli spróbować ustalić, co robił Taras Hryhorowycz właśnie w dniu Pokrowy w inne lata, to uda się to zrobić jedynie w ogólnych zarysach lub domyślnie, bo dokładnych wiadomości brak. W każdym razie jeden jedyny raz Szewczenko sam dość szczegółowo zapisał, jak spędził ten dzień, chociaż nie wspomniał właściwie o święcie Pokrowy. Chodzi o zapis poety w Dzienniku 1 października 1857 roku, kiedy to już dwunasty dzień przebywał w Niżnym Nowogrodzie w drodze z zesłania do Petersburga. Jak wiadomo, w Niżnym Nowogrodzie Szewczence ogłoszono, że został zwolniony z Twierdzy Nowopietrowskiej bez przestrzegania „niezbędnych” formalności. Ponieważ nad wczorajszym zesłańcem zawisło zagrożenie powrotu do Orenburga, jego nowi niżnonowogrodzcy przyjaciele Mykoła Bryłkin – główny zarządca niżnonowogrodzkiego kantoru towarzystwa parowcowego „Merkury” i Pawło Owsiannykow – urzędnik tego towarzystwa, sekretarz kolegialny, poradzili Szewczence ogłosić się chorym, aby uniknąć takiego skrajnie niepożądanego rozwoju wydarzeń. „Gdyby nie ci dobrzy ludzie, musiałbym teraz siedzieć za kratami i czekać na ukaz o dymisji…” – zapisał poeta w Dzienniku jeszcze 21 września. I właśnie w dniu Pokrowy, 1 października 1857 roku, udało się wreszcie szczęśliwie zrealizować ten przebiegły zamysł na, że tak powiem, oficjalnym niżnonowogrodzkim poziomie… Zatem opowiem, jak przeżył Szewczenko dzień Pokrowy — pierwszy na wolności. Chociaż poeta zaznaczał, że „na takiej wolności, jak pies na uwięzi”. “Od dzisiaj zaczynają się tutaj spektakle…” W zapisie dziennikowym Szewczenko przede wszystkim poskarżył się na pogodę, mówiąc, że błoto, mgła, słota i… “inna atmosferyczna obrzydliwość…”. W takich okolicznościach artysta zaproponował sesję Ilji Grassowi — urzędnikowi towarzystwa parowcowego “Merkury”, zięciowi Mykoły Bryłkina, jednak została ona przerwana w połowie przyjściem starszego policmajstra, pułkownika Pawła Łappo-Starżenieckiego oraz lekarza Augusta (Osipa) Hartwiga — ludzi w tamtym czasie niezwykle ważnych dla dalszego losu Szewczenki: “Hartwig, dzięki mu, bez najmniejszej formalności uznał mnie za chorego na jakąś długotrwałą chorobę, a obowiązkowy p. Łappa poświadczył prawdziwość tej mniemanej choroby i po wzajemnych nieceremoniach rozstaliśmy się. Wskutek tej obowiązkowej wizyty wyobrażam sobie mój powrót do Orenburga jako wątpliwy”. Uderzający i znaczący szczegół życia Szewczenki na odcinku od katorżniczego zesłania do petersburskiego okresu twórczego, który pozwala zrozumieć, jak dość skomplikowane okoliczności pomagali zmienić na lepsze jego przyjaciele, znajomi i w ogóle mało znani ludzie… Dalej Taras Hryhorowycz odnotował ważne niżnonowogrodzkie wydarzenie kulturalne w dniu Pokrowy: “Od dzisiaj zaczynają się tutaj spektakle, i po obiedzie M. O. Bryłkin zaprosił mnie do swojej loży”. Dawali ludowy sentymentalno-patriotyczny dramat rosyjskiego pisarza Aleksieja Potiechina “Sąd ludzki – nie Boży” (1854) – jedną z jego najsłabszych sztuk o charakterze pouczającym ze schematycznymi rolami. Według słów Szewczenki, “dramat – śmiecie ze szczegółami”. W każdym razie Szewczence, “niezależnie od swojej biednej naciąganej roli”, spodobała się aktorka Maria Mozałowa (siostrzenica znanego tragika P. S. Mozałowa). Podczas gdy artysta Jewgienij Klimowski, który wcześniej grał na scenach Małego Teatru w Moskwie i Teatru Aleksandryjskiego w Petersburgu, według oceny Szewczenki, “jak i rola jego, nudny”. Wodewil “Kołomienski nachlebnik” (przeróbka dramaturga Pawła Fiodorowa z francuskiego) Taras Hryhorowycz ocenił jako “jarmarczny i wykonany był zgodnie ze swoim przeznaczeniem”. Za to “mały orkiestra w antraktach grała kilka numerów z “Don Juana” Mozarta wspaniale, być może dlatego, że to czarujące dzieło trudno zagrać nie wspaniale”. Spodobała się Szewczence i sala nowego teatru – niewielka, ale urządzona prosto i ze smakiem. Zwróciliście uwagę, ile ciekawych i trafnych ocen oraz spostrzeżeń mimochodem sformułował i zapisał Taras Hryhorowycz? I na zakończenie w Dzienniku tego dnia odnotował, że “publiczność, zwłaszcza żeńska, zadziwiająco niebłyskotliwa i nieliczna”. Pewnie Taras Hryhorowycz, nawet nieświadomie, porównywał niżnonowogrodzkich wielbicieli sceny z petersburskimi błyskotliwymi teatralami. Zauważę, że odwiedzanie miejscowego teatru stało się dla Szewczenki ważnym komponentem jego życia duchowego w Niżnym Nowogrodzie. Wstrząsające potwierdzenie tego pozostawił w lapidarnym zapisie dziennikowym 4 lutego 1858 roku: “Drugi dzień nie ma spektakli, biednych niżnowogrodzkich spektakli. I jakby czegoś niezbędnego brakuje”. Przypomnę, że podczas pobytu w Niżnym Nowogrodzie Szewczenko miał okazję odwiedzić ponad 20 przedstawień w miejscowym teatrze. Oczywiście, one w pełni nie zadowalały wysokich estetycznych wymagań poety. Jednak i bez teatru on już naprawdę nie wyobrażał sobie pobytu w mieście. “Do jutrzni na święto Pokrowy…” Z Niżnego Nowogrodu Szewczenko przybył do Moskwy i gościł od 11 do 26 marca 1858 roku u swojego wielkiego przyjaciela Michaiła Szczepkina do wyjazdu do Petersburga. W Dzienniku zanotował 13 marca: “Odwiedził mnie… M. O. Maksymowycz z broszurą “Badania o Piotrze Konaszewiczu Sahajdacznym”. Serdecznie wdzięczny za wizytę i broszurę”. “Broszurą” Szewczenko nazwał osobne odbitki artykułu Michaiła Maksymowycza “Opowieść o hetmanie Piotrze Konaszewiczu Sahajdacznym”, wydrukowanej w 1850 roku w almanachu “Kijowianin”. Biorąc pod uwagę to, że płodny uczony Michaił Maksymowycz przez następne osiem lat napisał wiele nowych artykułów, podarowanie Tarasowi Szewczence dawnej publikacji o szturmie Moskwy przez kozackiego hetmana Piotra Sahajdacznego na Pokrowę 1618 roku było znakowe, szczególne. Szewczenko nie pozostawił w Dzienniku świadectwa o tym, że przeczytał artykuł, jednak może to stać się i pośrednim potwierdzeniem tego, że temat kozackiego pochodu na Moskwę nie wymagał nowej dodatkowej fiksacji, bo zawsze był żywy w pamięci Szewczenki, tym bardziej, że 14 marca w domu Szczepkina Taras Hryhorowycz przepisał już wspomniany poemat “Irzawiec” z wieloma poprawkami, niektórymi przeróbkami z “Małej książki” do “Większej książki”. Więc obraz Przenajświętszej Bogurodzicy był z nim cały dzień… We wspomnieniach Borysa Suchanowa-Podkołzina, który jako chłopiec (1858–1860) brał lekcje rysunku u Szewczenki, jest ciekawy moment, gdzie wspomina o opowieściach nauczyciela: “Wiele musiałem słyszeć opowiadań o starej Małorosji, o Siczy Zaporoskiej, wojnach, hetmanach… Doroszenko i Sahajdaczny znowu zabierali się bezlitośnie bić “Lachów” i innych supoztatów…”. I chociaż Sahajdaczny z Polakami nie wojował, ale z “innymi supoztatami”… Można nie wątpić, że Szewczenko przejrzał w Moskwie rozprawę Maksymowycza i obowiązkowo zahaczył wzrokiem o te wersy: “O północy Sahajdaczny z całym swoim wojskiem był już u Bram Arbackich, i już wyłamane były petardą wrota Ostróżne. Ale przy pierwszej potyczce z moskwianami hetman przerwał oblężenie… Dlaczegoż? Dlatego, ja myślę, że oblężenie Moskwy było mu nie w smak… Jego kozackie serce mogło zmieszać się od tej myśli, że zaczął kruszyć jednowierną mu rosyjską stolicę, po to, żeby oddać ją w ręce innowiercy… I, być może, taka zaduma przyszła do niego w tej samej godzinie, kiedy Moskwa dzwonem dzwonów swoich zawołała prawosławny naród do jutrzni na święto Pokrowy, i ręce oblegających ją kozaków mimowolnie podniosły się na znak krzyża… W każdym razie to moja osobista opinia…” Michaił Hruszewski krótko i, zdaje się, nieco sceptycznie skomentował Michaiła Maksymowycza: “Tę sentymentalność starego historyka jadowicie wyśmiał potem Kulisz”. Być może ta “sentymentalność” nie stała się główną przyczyną nieudanego szturmu Moskwy, jednak, moim zdaniem, byłoby głupio ją lekceważyć. Dusze ukraińskich kozaków nie mogły nie odpowiedzieć na dzwon prawosławnych świątyń, a jeszcze przed świętą dla kozaków Pokrową, wszak wiadomo, że “postanowiło kozactwo wiarę świętą bronić” (Mykoła Kostomarow). A i sam hetman Sahajdaczny, według słów Maksymowycza, nie przypadkiem nazywał się “w kronikach wielkim obrońcą prawosławia”. Więc nie było nic dziwnego w tym, że kozacy pod Bramami Arbackimi zwyczajnie przeżegnali się, usłyszawszy kościelny dzwon na Pokrowę, a hetman odwiódł swoje groźne dwudziestotysięczne wojsko. W tym właśnie i jest sublimowany dramat konkretnej historycznej sytuacji, która ułożyła się jesienią 1618 roku niedaleko od moskiewskiego Kremla. Wszystko ograniczyło się do tego, co można wyrazić poetyckimi wersami młodego Michaiła Hruszewskiego: “Burzyli kozaczkowie moskiewskie mury…” Wzięliby ukraińscy kozacy Moskwę, nie wiadomo, jak poszłaby dalej historia. W każdym razie ona nie cierpi trybu przypuszczającego… 1 Szczegółowo na ten temat zob.: Melnyczenko W. Podarunek Osypa Bodianskiego na 30-lecie Tarasa Szewczenki // Słowo Proświty. 2007. 20–26 września. 2 Te mordercze słowa Szewczenko wkłada w usta czernihowskiego pułkownika, nakaznego hetmana Pawła Połubotka (ok. 1660–1724), który dążył do usunięcia rosyjskiej administracji z Ukrainy, za co został przez Piotra I uwięziony i zamęczony w Twierdzy Pietropawłowskiej. 3 Historia ukraińskiego kozactwa. Szkice w dwóch tomach. T. 1. Kijów: Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2006. S. 5. 4 Szczegółowo o stosunku Szewczenki do Mazepy zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Sobór Mazepin jaśnieje, bieleje…” // Słowo Proświty. 2017. 9–15 marca. 5 Matwiejew Andriej Matwiejewicz (1701–1739) – rosyjski malarz, jeden z założycieli malarstwa portretowego w rosyjskim malarstwie. 6 Z zapisu w dzienniku z 2 października 1857 r. wynika, że Szewczenko ukończył portret Ilji Grassa, jednak nie został on odnaleziony. 7 Pierwsza grupa teatralna z chłopów pańszczyźnianych w Niżnym Nowogrodzie została stworzona w 1798 r. przez księcia M. G. Szachowskiego. W 1811 r. zbudowano specjalny budynek na 300 miejsc, który w 1853 r. spłonął. Nowy, niewielki budynek zaczął funkcjonować w 1856 r. 8 Było to spowodowane tym, że rozpoczął się Wielki Post, podczas którego nie było przedstawień teatralnych. W powieści „Muzykant” spotykamy taką konstatację: „W czasie postu czytałem tylko afisze”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zaśpiewałem jedną piosenkę, drugą, a potem „Bezgraniczne pole”. I oto na końcu biorę nutę sol – skrajną dla barytonu (śpiewa): „Co serce mi rozrywa-a-a-a-a”. I nagle z sufitu spada plafon! Dobrze, że spadł między rzędami i nikogo nie okaleczył. Może drucik zardzewiał, na którym plafon się trzymał, a amplituda od śpiewu dopełniła dzieła. – Czy śpiewa pan przy świątecznym stole? – Przy stole mogę zaśpiewać a cappella tylko w gronie swojej rodziny. Ale tam, gdzie stukają łyżkami i widelcami, z zasady nie śpiewam. Jakoś zaproszono mnie do pewnego znanego człowieka na urodziny. Od razu powiedziałem: nie obrażajcie się, ale jeśli zobaczę, jak ktoś żuje, odwrócę się i pójdę. Niech już wasi goście przez 20 minut pocierpią. – Głos to instrument śpiewaka. Czy ma pan tabu na produkty lub napoje, które szkodzą głosowi? – Mój przepis jest prosty: nie pić, nie palić i całe życie kochać jedną kobietę (śmieje się). Prawie nie spożywam alkoholu – ani mocnego wina, ani wódki. Rzadko mogę wypić trochę dobrego koniaku lub wytrawnego wina – to nie szkodzi głosowi. A zakazanych produktów dla mnie nie ma. W ogóle nie jestem wybredny w jedzeniu – moja żona miała szczęście. Mogę zjeść i słoninę z chlebem i czosnkiem, jeśli wiem, że nie idę do studentów ani między ludzi. Mogę wypić surowe jajko... – Oprócz koncertowej, zajmuje się pan działalnością dydaktyczną? – Zacząłem wykładać jeszcze wtedy, gdy pracowałem w Narodowej Filharmonii Ukrainy, obecnie mam 27 lat stażu pedagogicznego. Wśród moich wychowanków jest czołowy solista Opery Narodowej, liryczny baryton Dmytro Kuźmin, solista Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Artem Warywoda, wykonawca kwartetu „Jawir”, zasłużony artysta Ukrainy Maksym Hołycz, a także Serhij Diaczenko, który obecnie pracuje w zespole Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Wielu moich studentów pochodzi z Chińskiej Republiki Ludowej. Jeśli z Ukrainy do Narodowej Akademii Muzycznej wstępują kandydaci, którzy wcześniej ukończyli szkołę muzyczną lub szkołę średnią muzyczną, to Chińczycy przed podjęciem nauki przeważnie uczą się prywatnie, przygotowania jako takiego nie mają. Ale w nauce są wytrwali, nie opuszczają zajęć, zazwyczaj z sukcesem zdają egzaminy i kontynuują karierę muzyczną. Proces nauczania jest dość skomplikowany: to i emisja głosu, i prawidłowe oddychanie, jednym słowem – cała szkoła. – Co pana niepokoi jako artystę? – U nas niedostateczną uwagę poświęca się pieśni ludowej, klasyce, wszędzie – tylko estrada. A chciałoby się, aby z ekranów telewizji i z radiowych eterów częściej rozbrzmiewała piękna ukraińska pieśń. – Kilka razy kręcono o panu filmy. – Występowałem dużo. W szczególności w Narodowym Muzeum Budownictwa Ludowego i Architektury w Pyrohiwie pod Kijowem. W cyklu „Sławni Ukraińcy” nakręcono o mnie godzinny film, który kilkakrotnie pokazywano w kanale telewizyjnym „Kultura”. W obrazie „Lustro” wykonuję włoskie pieśni, a dialog ze mną prowadzą Petro Perebyjnis i Tamara Stratijenko. Na moje 60-lecie odbył się wielki koncert w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”, wstęp był wolny. Przyszło tak wielu widzów, że główna sala koncertowa kraju nie mogła pomieścić wszystkich chętnych. Bardzo dobry koncert odbył się też na moje 70-lecie w Narodowej Filharmonii Ukrainy przy akompaniamencie Narodowego Zespołu Instrumentów Ludowych Ukrainy. Niezapomniane wrażenia. Nagrałem także kilka płyt kompaktowych. – Proszę opowiedzieć o swojej rodzinie. – Żona jest pianistką, córka Diana – również. Syn Andrij jest producentem w studiu „Star Media”. Mój młodszy brat Wiktor też ma dobry głos – liryczny baryton, ukończył Konserwatorium w Odessie, był solistą Dniepropetrowskiego Teatru Operowego, obecnie pracuje w konserwatorium. Siostra Zoja ukończyła szkołę kulturalno-oświatową, ale przekwalifikowała się na ekonomistkę. Ale śpiewać bardzo lubi: kupiła sobie karaoke i daje upust emocjom. A ja, jeśli Bóg da zdrowie, chciałbym kontynuować działalność dydaktyczną. Mam ciekawą biografię. Marzę o napisaniu książki wspomnień. Chciałoby się, żeby na Ukrainie wreszcie zapanował pokój, spokój, łaska Boża, na którą tak zasługuje nasz pracowity, utalentowany, mądry i dzielny naród. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Hryhorij HARKUSZA: „Zawsze śpieszyłem się, by wrócić na Ukrainę!”

– Jak muzyka i pieśń weszły w Pana życie? – Chylę czoła przed moimi rodzicami w dozgonnej wdzięczności. To właśnie oni zaszczepili we mnie miłość do muzyki i śpiewu. Urodziłem się na Dniepropietrowszczyźnie we wsi Szesternia w rejonie szyrokińskim, w rodzinie kowala. Ojciec miał niezwykły głos – silny i piękny. W rodzinie było nas pięcioro – czterech braci i siostrzyczka. W domu bardzo kochano muzykę, tata i mama grali na bałałajkach. Początkowo ojciec kupił bałałajki także starszym braciom, ale oni nie mieli ochoty grać na tych instrumentach muzycznych. A ja taką ochotę miałem – w wieku sześciu lat nauczyłem się już grać ze słuchu na bałałajce. Potem zapragnąłem nauczyć się grać również na harmonijce, ale nie mieliśmy za co jej kupić, bo żyliśmy biednie, rodzina była duża. Jednak mieliśmy gęsi i kiedy uczyłem się w szóstej klasie, ojciec sprzedał dwa gąsiory, żeby kupić mi harmonijkę. Szybko opanowałem i ten instrument muzyczny. W ósmej-dziewiątej klasie grałem już na wszystkich pożegnaniach do wojska w naszej wsi. Ukończyłem dziesiątą klasę. „Gdyby tak jeszcze nauczyć się grać na bajanie” – marzyłem. W tym czasie zostałem uczniem ślusarza w parku samochodowym w Krzywym Rogu, rozpocząłem naukę w wieczorowej szkole muzycznej. Mogłem już sobie pozwolić na kupno bajanu i w ciągu dwóch lat go opanowałem. Potem – służba w wojsku. Cały wolny czas i tam poświęcałem grze na ulubionym instrumencie. Po służbie wojskowej wstąpiłem do Dniepropietrowskiej Szkoły Muzycznej w klasie bajanu. Wtedy nawet nie myślałem, że z czasem będę śpiewał, zostanę solistą. Uczyłem się w szkole do trzeciego roku. Przy akompaniamencie bajanu lubiłem pośpiewać dla duszy. Pewnego razu ten śpiew usłyszeli moi koledzy, którzy uczyli się na wydziale dyrygencko-chóralnym. „Hryszu, masz taki głos! Jeśli nie pójdziesz na przesłuchanie do pedagoga od wokalu, to my cię zaniesiemy na rękach” – powiedzieli. Po tym podszedłem do pedagoga od wokalu Serafimy Dawydowej. „Ma Pan taki wstrząsający głos! Zaraz pójdę do dyrektora naszej szkoły Mychajła Obermana” – takie były słowa pedagoga po tym, jak zaśpiewałem. Poprosiła, aby pozwolono mi raz w tygodniu fakultatywnie zajmować się wokalem. Zacząłem brać lekcje i robić zauważalne postępy. A kiedy kończyłem trzeci rok, do naszego miasta przyjechał były solista Teatru Bolszoj, artysta ludowy ZSRR Ołeksandr Iwanow, który w tamtym czasie zajmował się działalnością koncertową. Po zakończeniu jego koncertu wszedłem do jego garderoby i mówię: „Chcę, żeby Pan mnie posłuchał”. „Co zaśpiewasz?”. Zaśpiewałem epitalamium z opery Rubinsteina i pieśń ludową. Powiedział, że mam wspaniały głos i poradził wstępować do Konserwatorium Moskiewskiego. Stamtąd przysłali warunki przyjęcia, ale pomyliłem się z datą przyjazdu. Tam już wybrano wokalistów, a sekretarz komisji rekrutacyjnej powiedziała mi, żebym przyjeżdżał w przyszłym roku. Ja jednak poprosiłem, żeby mnie przynajmniej przesłuchali. Właśnie podszedł dziekan wydziału wokalnego i zapytał, skąd jestem. Mówię, że z Ukrainy. „Skoro z Ukrainy, to znaczy, że głos jest” – odpowiedział. Następnego dnia zebrali się wykładowcy, przyszedł i rektor. Zaśpiewałem arię księcia Igora z opery o tym samym tytule. Po tym kilku profesorów zaproponowało naukę w ich klasach. Kazali przyjeżdżać we wrześniu, żeby zdać egzaminy wstępne. Przyjechałem pierwszego września, kiedy wywieszono listy tych, którzy zostali przyjęci na wydział wokalny. Wśród nazwisk znalazłem i swoje. O egzaminach wstępnych nikt mi już nawet nie przypominał. – Co dały lata nauki? – W studiu operowym konserwatorium odśpiewałem wiele partii: Oniegina, Figara, Germonta, Griaznowa i in. Ale ja, Ukrainiec, marzyłem o powrocie na rodzimą Ukrainę. Jeszcze studiując w Konserwatorium Moskiewskim, przyjechałem na przesłuchanie do Kijowskiego Teatru Operowego (obecnie Narodowa Opera Ukrainy). Tutaj mi powiedziano: „Nie możemy Pana przyjąć. Mamy zlikwidowaną grupę stażystów. Poza tym nie ma Pan partii w języku ukraińskim (wtedy większość oper w Teatrze wykonywano po ukraińsku)”. Potrzebowali barytonu z repertuarem, który zastąpiłby Hulajewa, wyjeżdżającego do Moskwy. Więc z Operą Kijowską nie wyszło. W drodze do hotelu kupiłem gazetę „Wieczorny Kijów”. Przeczytałem, że właśnie tego dnia odbywa się przesłuchanie konkursowe w Filharmonii Kijowskiej (obecnie Narodowa Filharmonia Ukrainy). W kieszeni miałem już bilet na wieczorny pociąg do Moskwy, nie miałem wielkich nadziei, że poszczęści mi się w filharmonii, ale postanowiłem spróbować. Naczelnik działu kadr powiedział, że konkurs jest zakończony, jednak dano mi możliwość przesłuchania. Wykonałem arię Mazepy z opery Czajkowskiego o tym samym tytule oraz pieśń „Kijowie mój”. Najwyraźniej im się spodobało, bo kończąc Konserwatorium Moskiewskie, otrzymałem wezwanie do Filharmonii Kijowskiej. Po raz pierwszy wyszedłem na scenę w jednym z koncertów z piosenkarką Wałentyną Kowalewską. Każde z nas miało po części. Ukraińska publiczność mnie jeszcze zupełnie nie znała, ale przyjęła dość ciepło. Ogółem byłem solistą Narodowej Filharmonii Ukrainy przez 45 lat. Pierwsze trzy lata nie brałem udziału w oficjalnych koncertach. Pomógł przypadek. Do Kijowa przyjeżdżała kosmonautka Wałentyna Tierieszkowa, która miała spotkać się z pracownikami zakładów radiowych. Trzeba było przygotować koncert – i przypomniano sobie o mnie. Oprócz mnie (koncert odbył się w hali produkcyjnej) występowało trio bandurzystek. Wykonywałem pieśń Ihora Pokłada „Moja Ukraina” oraz ukraińską pieśń ludową „Patrzę ja w niebo”. Po koncercie podeszła do mnie Tierieszkowa, uścisnęła dłoń i powiedziała: „Jaki Pan ma piękny głos!”. Z czasem zaczęto mnie zapraszać na koncerty do Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”, zaczęły się nagrania w radiu, zdjęcia w telewizji. – Co może Pan powiedzieć o swoim repertuarze? – Jest on u mnie dość duży: od muzyki duchowej, starodawnych romansów, arii z oper – po ukraińskie pieśni ludowe, utwory współczesnych ukraińskich kompozytorów, lubię także wykonywać włoskie pieśni. Prezenterka telewizyjna, artystka ludowa Ukrainy Tamara Stratijenko nazwała mnie najlepszym wykonawcą pieśni wojskowych na Ukrainie. Szczególnie bliskie jest mi arcydzieło artystyczne Mykoły Łysenki do słów Iwana Franki „Bezgraniczne pole”. Śpiewając je, jakbym widział przed sobą szerokie łany, siwy Dniepr, zielone Karpaty, najbłękitniejsze na świecie Morze Czarne… Widzę moją rodzimą Ukrainę. Wiele utworów wykonywałem na Ukrainie jako pierwszy, wśród nich – pieśń „Zielony klon się rozwinął”. Pozdrowienia od Anatolija Mokrenki. Objeździłem z występami całą Ukrainę (organizator – „Ukrkoncert”). Występowałem także w Bułgarii, Słowacji, Czechach, Jugosławii, Finlandii, Włoszech, USA, Wietnamie, Iraku, dwukrotnie w Kanadzie. Każda zagraniczna podróż jest ciekawa na swój sposób. Szczególnie zapamiętałem występy w USA i Kanadzie, gdzie śpiewaliśmy dla Ukraińców. Przyjmowano nas wspaniale. W Kanadzie występowałem razem z solistką Filharmonii Zakarpackiej Mariczką Zubanycz, a w USA – z nieżyjącą już Dianą Petrynenko, śpiewaliśmy solo i w duetach. Często proponowano mi, bym został, ale odpowiadałem: „Nie, kocham Ukrainę”. Śpieszyłem się do swojej rodziny – dzieci, żony. Oczywiście publiczność wszędzie jest inna. Ale jeśli dobrze śpiewasz, to wszędzie przyjmują cię dobrze, gdziekolwiek byś nie występował. Zagraniczna prasa nazywała mnie rycerzem sceny, artystą, który swoim potężnym śpiewem może zastąpić chór. – Mówią, że jakoś podczas Pana koncertu spadł żyrandol... – Nie żyrandol – plafon, na koncercie w Szostce, w szkole muzycznej. Bardzo dobrze mnie tam przyjmowali. Wyszedłem śpiewać na bis, Rok 2021 jest jubileuszowym dla znanego ukraińskiego śpiewaka i pedagoga, artysty ludowego Ukrainy Hryhorija Harkuszy (baryton liryczny). Od 1971 roku był solistą Filharmonii Kijowskiej. Od 1993 roku jest wykładowcą Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego na katedrze śpiewu solowego, od 1998 roku — profesorem. W repertuarze śpiewaka znajduje się ponad 500 utworów. Hryhorij Harkusza jest akademikiem Międzynarodowej Akademii Duchowego Zjednoczenia Świata, kawalerem nagrody prezydenckiej — orderu "Za zasługi", kawalerem orderu księcia Jarosława Mądrego V stopnia, laureatem nagrody imienia Iwana Neczuja-Łewyckiego. Dzisiaj Hryhorij Jakymowycz jest gościem "SP".

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kameralny zespół „Kontrasty Kijów-Classic” (kierowniczka artystyczna Jewhenija Basalajewa). Wśród solistów – artyści ludowi Ukrainy Jewhenija Basalajewa (fortepian), Bohdana Piwnenko (skrzypce), Kyryło Stecenko (skrzypce); zasłużeni artyści Myrosława Kotorowycz (skrzypce), Susanna Czachoian (sopran); zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Kateryna Polanśka (wiolonczela), laureatka międzynarodowych konkursów Swiatosława Semczuk (skrzypce). Obecnie ci muzycy grają w różnych zespołach, ale swoją drogę twórczą rozpoczynali właśnie w tym kolektywie. W ich wykonaniu zabrzmiała muzyka J. S. Bacha, H. Villa-Lobosa, E. Chaussona, B. Praciuk, M. Skoryka, A. Vivaldiego. Utwory te były ulubionymi w repertuarze niezapomnianego maestro. Na początku drugiej części Jewhenija Basalajewa opowiedziała o organizacji i przeprowadzeniu tego konkursu-festiwalu, wyraziła słowa podziękowania wszystkim, którzy włączyli się w to przedsięwzięcie. Według jej przekonania

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

До ювілею українського Паганіні

Завершився І Міжнародний фестиваль)конкурс імені Богодара Которовича “МАЕС) ТРО)Фест” з нагоди 80)річчя від дня народження видатного українського скрипаля, ди) ригента та педагога. Конкурс відбувався у рамках ХV Міжнародного фестивалю мис) тецтв “Діалоги культур” (художня керівниця – народна артистка України Євгенія Басала) єва). До його проведення, крім України, долучилися митці з Литви, Латвії, Естонії, Мол) дови, Німеччини, Австрії та Нідерландів. Перший тур конкурсу проводили дистанційно (за відеозаписами), другий тур – фінал конкурсу відбувався у Великій залі імені Героя України Василя Сліпака Національної музичної академії України (номінація “Скрипка”) та Будинку актора (номінація “Маестро”). Продовжилося музичне свято у Колонній залі імені Миколи Лисенка Національної філармонії України. Тут відбулося урочисте відкриття виставки “БО- ГО-ДАР. Присвята”; презентація буклету-книги “Богодар Которович. Фрагменти незавершеної повісті”, представлення документального фільму “Шляхи і кроки Богодара Которовича”. У фойє Національної філармонії можна було побачити портрети Богодара Которовича, написані сучасними українськими митцями. Серед них полотна народного художника України Валерія Франчука, заслуженого художника Юрія Нагулка та художниці Національного академічного театру імені Лесі Українки Валентини Плавун. А завершальним акордом став урочистий гранд-концерт “MAESTRO-Fest. Український Паганіні” за участі зірок українського та світового виконавського мистецтва і нагородження переможців І Міжнародного фестивалю-конкурсу імені Богодара Которовича. До організаційного комітету фестивалю надійшло багато привітань. На думку першого заступника міністра культури та інформаційної політики України Ростислава Карандєєва, цим проєктом ми віддаємо шану нашому співвітчизнику, чиє ім’я уособлює в собі цілу епоху в історії українського скрипкового мистецтва. Творчість Богодара Которовича – це пласт високого професіоналізму у виконавському мистецтві, традиції якого продовжили учні маестро. Міністр закордонних справ України Дмитро Кулеба у вітальному слові наголосив, що кожна історична епоха народжує своїх геніїв, які творять історію, змінюють своєю діяльністю світ, закладають підвалини для розвитку наступних поколінь. Богодар Которович – один із геніїв музичного мистецтва. Він прославив Україну у світі, згадати хоча б його діяльність як посла Української культури. У часи гібридної війни культура стає засобом оборони, запорукою безпеки держави. І репутація України, її позитивне сприйняття у світі великою мірою формується завдяки творчості таких знакових постатей, як Богодар Которович. – Одного вечора я прогулювався зі своїми двома чотирирічними онуками і показував їм небо, де горіла Полярна зірка, – розповів цюють 32 мікрофони і 2 бенди – дитячий і дорослий. Провели великий кастинг по всій Україні. На театральну пошту нам надіслали близько 300 заявок, з яких ми по відео відібрали 100 претендентів і зробили “живе” прослуховування в театрі. Наживо відібрали до участі у виставі 36 дітей і 4 дорослих. Діти дуже талановиті. У нас представлена майже вся Україна – Одеса, Харків, Івано-Франківськ, Вінниця, Біла Церква, Чернігівщина та ін. Спочатку не були знайомі з лібрето та клавіром “Школи року”, які отримали трохи пізніше, а орієнтувалися на фільм 2003 року та деякі уривки мюзиклу, знайдені в інтернеті. Спершу нас захопила музика, потім зацікавив і сюжет, переклад мюзиклу українською здійснив Володимир Бульба. Це сучасна історія, в якій порушуються дуже важливі питання стосунків дітей і дорослих. На жаль, ми дуже часто не чуємо своїх дітей. Нерідко хочемо зробити з сина чи дочки свою копію, змушуємо робити те, що їм не до вподоби. Взяти хоча б приклад моєї сім’ї. Свого часу я навчався у академік Микола Жулинський. – Один з онуків тоді запитав: “А чому вона так високо на небі, чому на землі немає зірок?” Я тоді подумав, що й на землі є зірки. Однією з таких зірок, яка буде вічно нас гріти, є Богодар Которович. Постать унікальна і за своїм талантом, і за своєю одержимістю у творчості. Здається, що й зараз я чую я голос, коли він телефонував з Лондона і говорив, що хоче повернутися в Україну. Саме в Україні почалася нова хвиля його творчого обдарування. Саме тут він створює камерний ансамбль “Київські солісти”, який мав великий розголос. Також завдяки ньому у нас народилася сучасна школа скрипалів. Богодар Которович залишиться для нас унікальною зіркою у своєму виді мистецтва. Лише йому серед усіх українців довірили зіграти на скрипці знаменитого Паганіні. Богодар Которович – ціла епоха у нашій музичній історії. Його зірка горітиме ще й тому, що такі люди, як великого таланту піаністка, його дружина Євгенія Басалаєва та син Антон, активно пропагують творчість цього митця… Почали музичну частину вечора у тональності спогадів і світлої радості за яскраву творчість учні Богодара Которовича – їх у нього було близько 200. Програму першого відділу виконав відомий колектив – Київський ка- Фото Антона КОЦАРА це лише перша ластівка і такі фестивалі будуть проводитися й надалі. Можливо наступного року це вже буде не Київ, а Львів чи якесь інше українське місто. Співголова журі конкурсу Богдана Півненко побажала всім учасникам, щоб у них попереду було ще багато таких конкурсів, на яких вони здобуватимуть творчі перемоги. А ще одна співголова Катерина Полянська наголосила на великій ролі педагогів, які вкладають частку своєї душі у творче формування майбутніх музикантів. Після цього відбулося нагородження конкурсантів, а завершилося свято виступом переможців І Міжнародного фестивалю-конкурсу імені Богодара Которовича “Маестро-Фест” Корнія Шелдунова, Кирила Філатова, Назара Шутка, Лаліти Меленчук, Даніїла Гоноболіна, Ольги Рукавішнікової, Катерини Бойчук та Івана Удовіченка, у виконанні яких прозвучали твори відомих українських та зарубіжних композиторів. Ярема, – відомим ведучим “Радіо Рокс”. Він створив образ Неда – приятеля Дьюї. Цікаво розкрився в цій ролі і артист нашого театру Олександр Киреєв. У жіночих партіях яскраві вокальні і акторські якості виявили молоді виконавиці Юлія Сидорук, Юлія Пінчук, Анастасія Рябошапка (Розалі), а також Єлизавета Овраменко та Марина Черноштан (Петті). Виставу вже показали дев’ять разів. Наразі задоволені реакцією глядачів – як підлітків, так і їхніх батьків. Публіка дуже жваво реагувала на всі мелодії, жарти, балетну пластику дітей, загалом на все, що відбувалося на сцені. Плануємо показати “Школу року” ще шість разів на початку грудня і п’ять – у лютому. Якщо глядачі так само добре сприйматимуть цей мюзикл, то маємо можливість продовжити ліцензію. У нас великі плани на цей театральний сезон. У театрі зібралася команда професіоналів під керівництвом заслуженого працівника культури України Петра Качанова. А головним диригентом нещодавно став народний артист України Василь Василенко – дуже амбітний і професійний митець. Хочемо зробити яскраву національно-патріотичну постановку. Продовжуємо себе позиціонувати як театр для всієї родини, який має показувати і мюзикли, і великі опери, і концерти. У жовтні відбудеться прем’єра балету “Аладдін” на музику Олександра Родіна, балетмейстер-постановник Сергій Кон. Дуже цікава хореографія і музика. Впевнений, що новий балет стане помітною подією в культурно-мистецькому житті не лише Києва, а й усієї країни. Сторінку підготував Едуард ОВЧАРЕНКО
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Rok w murach stołecznej opery

„School of Rock” („Szkoła rocka”) – jedno z arcydzieł Andrew Lloyda Webbera, autora światowej sławy musicali „Upiór w operze” oraz „Jesus Christ Superstar”. Od teraz zobaczyć i usłyszeć ten musical może każdy w Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Stało się to możliwe dzięki wsparciu kijowian, którzy zagłosowali na ten projekt na stronie Budżetu Obywatelskiego Kijowa we wrześniu 2020 roku. – Pomysł wystawienia musicalu w Kijowie zrodził się u Ołeksija Fiszczuka i Wołodymyra Bulby, którzy zobaczyli go za granicą – opowiada reżyser spektaklu, główny reżyser teatru Witalij Palczykow. – Nas od razu to zainteresowało, ponieważ na Ukrainie prawdziwych musicali jest bardzo mało. Musicale Andrew Lloyda Webbera są dość drogie. Ale ten podarował światu, jeśli można tak powiedzieć, i za dość symboliczną cenę mogliśmy kupić licencję oraz otrzymać prawo do pokazania 20 przedstawień. Ten projekt został zgłoszony do Budżetu Obywatelskiego i otrzymaliśmy od Kijowa hojny prezent – środki, dzięki którym mogliśmy zrealizować tę inscenizację. W spektaklu jest ponad 30 zmian sceny. A nasz teatr nie ma takich możliwości technicznych jak broadwayowskie, dlatego trudno było wymyślić scenografię. Mimo wszystko znaleźliśmy sposób, aby pokazywać widzowi różne miejsca, które zmieniają się co 4-5 minut. To klasa, mieszkanie Deweya, pokój nauczycielski, ulica… Wiele wydatków poszło na nagłośnienie i wyposażenie techniczne spektaklu. Na scenie jednocześnie w wyspecjalizowanej szkole muzycznej imienia Mykoły Łysenki. Nie widziałem innej drogi dla swojego syna Wowy, poza tym, żeby też poszedł do tej szkoły. Wołodia wymęczył się tam trzy lata i w końcu nic z tego nie wyszło. W pewnym momencie wraz z żoną zobaczyliśmy, że łatwiej i lepiej przyswaja aktorstwo oraz matematykę. Oddaliśmy go do innej szkoły, obecnie uczęszcza też do studia teatralnego. Wróćmy do spektaklu. Poruszyła mnie ta historia, w której poprzez przystępną formę muzyki rockowej poruszany jest cały wachlarz różnych problemów. I im głębiej zagłębialiśmy się w ten projekt, tym więcej znajdowaliśmy w nim ciekawych rzeczy. Nad spektaklem pracowano dużymi blokami. Ponieważ w inscenizacji biorą udział dzieci z całej Ukrainy, trzeba było ułożyć harmonogram tak, aby rodzice mogli przywozić je do Kijowa na próby. Przy okazji chcę podziękować wszystkim rodzicom, którzy poświęcili dużo energii, czasu i środków, aby ich dzieci miały możliwość grać w tym musicalu. Próby rozpoczęły się pod koniec maja, a główny proces trwał od 17 lipca do 17 września. Pracowaliśmy codziennie, oprócz soboty i niedzieli, od godziny 12:00 do 18:00. To był prawdziwy obóz dziecięcy w naszym teatrze. W spektaklu zaangażowani są soliści teatru i chór, nasi artyści grają nauczycieli, rodziców, uczestników zespołu rockowego, prowadzących. W repertuarze teatru są dwa wspaniałe projekty, w których aktorzy grają razem z dziećmi – „Santa” i „Santa 2. Globalne ocieplenie”. Ale nie jest w nich zaangażowanych tak wiele dzieci, jak w nowym musicalu. Tym razem próby odbywały się praktycznie we wszystkich pomieszczeniach teatru. Kiedy w jednej sali śpiewano, w drugiej trwała próba baletowa. Jeszcze w innej – lekcja gry na instrumentach muzycznych. Wyszła nam synteza koncertu rockowego i przedstawienia teatralnego. Inscenizację zrealizowała grupa utalentowanych twórczych ludzi o podobnych poglądach w składzie: kierownik muzyczny projektu Jewhen Woronko, scenografka Marija Hrabczenko, kostiumografka Kateryna Mańkowska, baletmistrzyni Darija Sahajdakowska oraz jej asystentka Hałyna Hryńkiw. Wśród wykonawców chciałbym wyróżnić przede wszystkim dwóch wspaniałych Deweyów – Jurija Hodo oraz Iwana Zawhorodniego. Przecież najtrudniej było znaleźć aktora, który mógłby udźwignąć trudną partię wokalną i jednocześnie świetnie zagrać jako aktor. To buntowniczy, skandaliczny wizerunek. Ale dzieci musiały polubić tę postać i tego aktora. I to obu naszym Deweyom z powodzeniem się udało. Bardzo przyjemnie pracowało się nad inscenizacją z tak oryginalnym wykonawcą, jak Illia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Petro Antyp: szlakami stepowej Odysei

Wybitnym wydarzeniem życia artystycznego Ukrainy jest wystawienniczy projekt znanego artysty Petra Antypa w Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków w Łucku. Grandiozny pod względem skali, interesujący pod względem koncepcyjnym, wywołuje on niemało pytań, komentarzy i dyskusji zarówno wśród specjalistów, jak i w najszerszym kręgu wielbicieli sztuki współczesnej. Zoja Nawrocka, historyczka sztuki, kierowniczka Muzeum Sztuki, m. Łuck. Sztuka Petra Antypa to nie tylko erupcja z głębi duszy burzy emocji, które wcielone są w kombinatorykę barw, błyski światła, grę linii, rytmów, migotliwą melodię konturów, którymi artysta włada doskonale. To także odwieczne pojęcie misji jako osobnej kategorii estetycznej, która wprawia w ruch skomplikowany mechanizm ludzkiej istoty, napełniając ją ambitnymi dążeniami, zwycięskimi dokonaniami. Właśnie uświadomienie sobie własnego powołania na tym świecie skłania Petra Antypa do tworzenia, odpowiadając nie tyle na osobiste uczucia i indywidualne przeżycia, co na problematykę o skali ogólnonarodowej. Zacięty charakter Ukraińca ze Wschodu, jego swoista mentalność, genetyczne przywiązanie do swojej ziemi i gotowość, by pójść za nią na szafot – oto te główne czynniki, które tworzą duchowy szkielet twórczości Petra Antypa. Format jego sztuki akumuluje w sobie dzień dzisiejszy i miniony, łącząc nierozerwalną smugą bytu starożytność z postępem współczesności. Asocjacyjnie jest ona współbrzmiąca z eposem – heroicznymi opowieściami i pieśniami, które odzwierciedlają wybitne wydarzenia o monumentalnej skali historycznej. Atlanci, amazonki, pramatki-astarty, wenus paleolityczne, bezimienni wędrowcy, bohaterowie… Te obrazy skłaniają nas, dzisiejszych, do przemyślenia na nowo i przeżycia naszej historii, jakby refrenem powtarzając sakramentalne „Kim jesteśmy? Kim jesteśmy? Dokąd idziemy?”. A jeszcze poetyka dzieł Petra Antypa przypomina jakieś niezwykłe widowisko sceniczne, kiedy przed widzem jedno po drugim rozwijają się niewiarygodne przestrzenie, a z mroków zapomnienia wyłaniają się, niczym mara, niczym nieoczekiwane zjawienie, oblicza śniadych kobiet, atletyczne postacie wojowników, mitologicznych postaci w otoczeniu zdumiewających roślin i niewidzianych kwiatów. Artysta jakby prowadzi nieskończony dialog z pradawną sztuką: autorami fresków jaskiń Altamira, Lascaux, plastyki skarbów Tołstej Mogiły. Myślami wyrywając się poza ramy czasowe, nie po prostu przywraca to, co zapomniane, lecz wdmuchuje w nie poczucie współczesności, transformując te stare, na wpół zapomniane formy w nowe i aktualne. Petrowi Antypowi w swoim czasie udało się w starych archiwach zapisów cerkiewno-parafialnych odnaleźć wzmianki o własnych przodkach – rodzie Antypów: charyzmatycznych wojownikach-kozaczynach, zamożnych gospodarzach, księżach – mądrych, dumnych, szlachetnych. Pamięć o nich oraz synowska odpowiedzialność przed nią, najwyraźniej stały się głównymi czynnikami w kształtowaniu nie tylko osobowości artysty, ale i modelu jego działalności twórczej. Refleksje tych wspomnień emanują na artystę do dziś, wyznaczając wektor jego poszukiwań i osiągnięć. Zatem swoista transmigracja w głąb wieków w twórczości Petra Antypa jest nie tylko uwarunkowana okolicznościami, ale i zrodzona z zewu serca i duszy. W dorobku artysty (to rozległa warstwa rzeźby, malarstwa, grafiki) harmonijnie łączy się wizualno-plastyczny język sztuki klasycznej z najnowszym doświadczeniem współczesnych koncepcji. Fabularnie niemal każde dzieło zanurzone jest w przestrzeń pradawnych czasów. Ukraiński step, południowe słońce, dawne kamienie-świadkowie wielu wydarzeń, zagadkowe profile przodków, stylistyka prehistorycznych artefaktów… Lekki mitologiczny anturaż ogarnia widza przy tych rzeźbach, które wyciosane są mocną męską ręką, albo przy wielkoformatowych płótnach, których powierzchnia jest niczym wizja, nagły błysk. Jakieś niezwykłe emocjonalne wibracje oczarowują, myślami przenosząc aż do czasów Odyseusza, Homera, scytyjskich królów albo do okresu atamana Sirki, Pyłypa Orłyka, Skoworody. Surowe kontury artystycznych metafor Petra Antypa jakby ukrywają w sobie jakąś przyciągającą siłę nieodkrytej tajemnicy, którą właśnie nam dane jest rozpoznać. W rezultacie niemal każdy obraz jego dzieł nabiera znaczenia znaku lub symbolu, staje się swoistym drogowskazem na szlaku naszej podróży „z powrotem do przyszłości”. Niezmiennym obiektem inspiracji dla artysty jest archaika, która migocze poprzez wieki, kulturowe nawarstwienia i osiągnięcia ludzkości. „Archaiczny” oznacza prawdziwy, zbliżony do źródeł. Jednocześnie archaika jest niezmiennie aktualna i odwiecznie współczesna przez wiele stuleci. Petro Antyp niestrudzenie i niezwykle poetycko ją wysławia, cytując ją w formie, technice i temacie. Szorstka, niekiedy nie do końca obrobiona powierzchnia materiału jego rzeźb, dźwięczny połysk sztywnego płótna, ostre ekspresyjne rytmy grafiki, niczym pulsacja życiowych intencji, stają się w wizualnych metaforach artysty niezbędnym plastycznym środkiem odzwierciedlenia tego świata jako cienkiej rzeczywistości, która tylko oddziela nas od wieczności. „Nieprzejednana”, „Ruch”, „Eros”, „Obrończyni”, „Między przeszłością a przyszłością”, „Herakles i cud-kobieta”… Każde dzieło z dorobku artysty łamie stereotypy, tradycyjne wyobrażenia o gatunku historycznym, jego istocie i przeznaczeniu. Wędrując w głąb stuleci, artysta nie stawia przed sobą zadania wiernego odzwierciedlenia biegu historii z całą konkretnością wydarzeń i faktów. Romantyzując sam melos dawności, przekształca stare, zapomniane wizualne formuły i techniki w najnowszy język wyrazu. Potężne poetyckie strumienie, które emanują z dzieł Petra Antypa, oznaczone są subtelnym kamertonem erosu. Jego zwodniczym aromatem przesiąknięte są nie tylko konkretne przedstawienia namiętnych uścisków lub powabnego ciała kochanków, ale i wszystko, co stworzył: plastyka brył, dynamika ujęć rzeźb czy też luksusowe malarstwo, które migocze kolorowymi płaszczyznami, odświeża łaskoczącym jedwabiem, spływa złocistą ochrą, brzmi młodą zielenią i dźwięcznym karminem. Ta życiodajna wrażliwość dodaje dorobkowi artysty szczególnej przekonującości. Pokonując dystans stuleci, ona, niczym ciepłym ludzkim oddechem, napełnia nieożywione zarysy form. Petro Antyp. Światowid i Goliat. 2017. Kamień sztuczny. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn